Αποσυμβολισμός στη Μυθική Ζωή του Ορφέα

Ο Ορφέας κατέχει τη μαγεία του ήχου. Το τραγούδι του και η λύρα του καθήλωναν κάθε είδους αγριότητα, ακόμη και τις φοβερές δυνάμεις του Κάτω Κόσμου. Η δύναμη του ήχου είναι μια αναμφισβήτητη πραγματικότητα, ένα δώρο του Απόλλωνα, της ηλιακής όψης της ψυχής του.

Η Ευρυδίκη, που συμβολίζει την anima του ήρωα, είναι ένα κομμάτι της ολοκληρωμένης του ύπαρξης. Το πάθος και η απόλυτη προσκόλληση του ήρωα στο πρόσωπό της, την κρατούν δέσμια στα επίπεδα της επιθυμίας, χωρίς διέξοδο στα ανώτερα επίπεδα όπου ανήκει. Η Ευρυδίκη, με το δάγκωμα ενός φιδιού στο πόδι, απελευθερώνεται από τα δεσμά της γης και περνάει σε άλλα πεδία ύπαρξης.

Το τραύμα στο πόδι συμβολίζει συνήθως το αδύνατο σημείο του ήρωα -όπως στην περίπτωση του Αχιλλέα- ή την αποκοπή του από τα δεσμά της γης, που υποδηλώνονται από το πόδι, εκείνο το σημείο του σώματος που βρίσκεται πιο κοντά στο έδαφος. Η Ευρυδίκη περνάει στον Κάτω Κόσμο κατ' επιταγή του Δία, του ουράνιου αντεραστή του Ορφέα, όπως στην περίπτωση του Θησέα που έχασε την Αριάδνη εξαιτίας του Διόνυσου.

Ο Ορφέας απαρηγόρητος κατεβαίνει στον Άδη, για να αναζητήσει εκείνο το τμήμα του εαυτού του που θεωρεί απαραίτητο για την ολοκλήρωση μέσα στην ενσαρκωμένη φύση του. Με τη δύναμη της τέχνης του μεταφέρει τη λύρα, δηλαδή το Απολλώνειο Φως της ψυχής, στα σκοτάδια του προσωπικού του ασυνείδητου. Μαγεύει και την ίδια την Περσεφόνη, τη δωρήτρια της ζωής και του θανάτου.

Συχνά ο ήρωας απεικονίζεται να στέκει στον Κάτω Κόσμο ανάμεσα στην Περσεφόνη και την Ευρυδίκη, χωρίς να μπορεί να κοιτάξει καμία από τις δύο. Αν και έχει κατέβει στον Άδη, η συνείδησή του είναι στραμμένη προς τα πάνω, στον κόσμο που ανήκει. Η Περσεφόνη του επιτρέπει να πάρει την Ευρυδίκη, αλλά δεν μπορεί να την κοιτάξει όσο κρατάει η επιστροφή στο βασίλειο των ζωντανών.

Ο Ορφέας αποτυγχάνει στην πρώτη δοκιμασία και αθετεί την υπόσχεσή του. Η άκρατη επιθυμία τον ωθεί να κοιτάξει την Ευρυδίκη, στρέφοντας τη συνείδησή του προς τα βασίλεια του ασυνείδητου. Η anima επιστρέφει στον Κόσμο των νεκρών. Μάταια θα την αναζητήσει ξανά, οι Πύλες είναι κλειστές. Ο ήρωας αγνόησε έναν βασικό εσωτερικό νόμο. Η ευκαιρία παρουσιάζεται μόνο μια φορά. Αν μείνει ανεκμετάλλευτη, χάνεται και το πιθανότερο είναι να μην επανεμφανιστεί μέσα στον κύκλο μιας ενσάρκωσης.

Ο ήρωας επιστρέφει μόνος και αποσύρεται για επτά μήνες σε μια σπηλιά. Σε αυτόν τον κύκλο αναπροσανατολίζεται σε σχέση με τις αξίες της ζωής. Το πάθος του για την Ευρυδίκη αντικαθίσταται με το πάθος του για το έργο. Ακολουθεί μια περίοδος προσφοράς. Εγκαθιδρύει τα Ορφικά Μυστήρια και διδάσκει στους ανθρώπους την αιτία των πραγμάτων. Λέγεται πως η αιτία της εκδηλωμένης ύπαρξης βρίσκεται στον ήχο, κάτι που αναμφίβολα ο Ορφέας γνώριζε πολύ καλά. Ανεβαίνει στις υψηλές κορυφές του Παγγαίου για να λατρέψει τον Απόλλωνα. Όπως όλοι, έτσι και ο Ορφέας πρέπει να ανέβει στο υψηλό όρος της μύησης μετά τα σκοτεινά βάθη του Άδη.

Απομένει η υπέρτατη θυσία, που θα οδηγήσει τον αναζητητή στην αθανασία. Ο ήρωας, μετά την κάθοδό του στον Κάτω Κόσμο, έχει αποστρέψει το πρόσωπό του, δηλαδή έχει αποσύρει τη συνείδησή του από κάθε άλλη όψη της anima. Αναζητά και μόνο την Ευριδίκη, αγνοώντας τις τάσεις που οφείλει να ισορροπήσει μέσα του. Στο πρόσωπο των Μαινάδων οι απωθημένες αυτές τάσεις απαιτούν το μερίδιό τους και κατακομματιάζουν τον ήρωα, ταυτίζοντάς τον με το Όσιρη ή με το Διόνυσο Ζαγρέα.

Άλλωστε, λέγεται πως ο Ορφέας ήταν εκείνος που εισήγαγε τα Διονυσιακά μυστήρια στην Ελλάδα και έτσι γίνεται το κεντρικό πρόσωπο του θείου δράματος. Εκείνος που επιθυμεί να υπηρετήσει την ανθρωπότητα, οφείλει να κομματιάσει τη συνείδησή του και να την ανασυνθέσει σε μια νέα και παγκόσμια αντίληψη για τον κόσμο των ανθρώπων.

Η λύρα του ανεβαίνει στους ουρανούς από τον ίδιο το Δία, που φαίνεται να είναι παρών σε κάθε θυσιαστική πράξη.

Ο ήρωας με την Απολλώνεια φύση είχε μια Διονυσιακή τύχη, σύμβολο της υπέρτατης ισορροπίας της ψυχής ανάμεσα στην Απολλώνια και τη Διονυσιακή της όψη. Αυτή η όψη σε ένα κατώτερο επίπεδο αντιστοιχεί στην Απολλώνεια και Διονυσιακή προσωπικότητα που ανέλυσε ο Κ. Γκ. Γιουνγκ στις μελέτες του για τους ψυχολογικούς τύπους.

Όπως και να έχει, ο Ορφέας από μιας εξαρχής εκπροσωπεί αυτόν που θα ονομάζαμε πνευματικό ήρωα. Απεικονίζεται με μαύρα ρούχα, που υποδηλώνουν την παρουσία του πνεύματος στην ύλη. Άλλωστε το όνομά του λέγεται πως προέρχεται από την λέξη «όρφνη», που σημαίνει σκοτάδι.

Έτσι, εκπροσωπεί το δύσκολο ταξίδι του πνεύματος και την κάθοδό του στην ύλη. Τα αναπόφευκτα λάθη εξισορροπούνται από την προσφορά και τη θυσία του και η πνευματική του λάμψη επιζεί στα Ορφικά Μυστήρια, στη μαγεία του ήχου, στην ανάγκη του ανθρώπου να τραγουδήσει και να δοξάσει τη θεϊκή ύπαρξη μέσα του.

Ένας άλλος αρχετυπικός και πολυπαθής ήρωας, που εμπνέει ακόμη και σήμερα τα βάθη του φυλετικού ασυνείδητου, είναι ο Οδυσσέας, σύμβολο της επιστροφής του Θεϊκού Σπινθήρα στην αρχική ηρεμία, μετά την κάθοδο στην ύλη.

ΣΚΛΗΡΑΙΝΟΥΜΕ ΓΙΑ Ν’ ΑΝΤΕΞΟΥΜΕ ΤΟ ΣΚΛΗΡΟ ΚΛΙΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

Καθώς αρχίζουμε να μεγαλώνουμε και να ωριμάζουμε, αρχίζουμε ν’ αναπτύσσουμε και τη δικιά μας προσωπικότητα. Ο χαρακτήρας μας θα έχει τόσους «συναισθηματικούς μηχανισμούς άμυνας», όσους αισθανόμαστε ότι χρειαζόμαστε να έχουμε για να αισθανόμαστε ασφάλεια και σιγουριά.

        

 Όσο πιο ανασφαλείς αισθανόμαστε εξ αιτίας του αρνητικού μας περιβάλλοντος, τόσο πιο πολλούς αμυντικούς μηχανισμούς θ’ αναπτύξει η προσωπικότητά μας. Όσο πιο πολλούς αμυντικούς μηχανισμούς δημιουργούμε, τόσο πιο ψηλός είναι ο τοίχος που υψώνεται γύρω μας και τόσο πιο μόνοι θα αισθανόμαστε. Περνάμε στην εφηβεία και η ανάγκη ν’ αναπτύξουμε μια προσωπικότητα δικιά μας γίνεται «ανάγκη επιβίωσης», κάτι τελείως απαραίτητο για μας. Οι γονείς μας, οι δάσκαλοί μας και η κοινωνία προσπαθούν να μας επιβάλλουν τα δικά τους πρότυπα του πώς πρέπει να είμαστε και πώς πρέπει να συμπεριφερόμαστε. Στην ανάγκη να επιβεβαιώσουμε την προσωπική μας ταυτότητα, επαναστατούμε. Αυτή η επανάσταση δημιουργεί μεγαλύτερο αίσθημα ξεχωριστότητας από τους γονείς μας, τους δασκάλους μας και την κοινωνία γενικά. Και αυτό μας οδηγεί σ’ ένα εντονότερο αίσθημα μοναξιάς και αισθανόμαστε ότι ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΜΑΣ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙ ΚΑΙ ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΤΑΙ ΓΙΑ ΜΑΣ. Κανείς δεν μπορεί ή δεν θέλει να μας ακούσει, κι ακόμα εάν μας ακούσει, είναι πολύ δύσκολο για μας να εκφράσουμε αυτό που πραγματικά αισθανόμαστε, και σχεδόν αδύνατο γι’ αυτούς να καταλάβουνε τι αισθανόμαστε ή σκεπτόμαστε. Ο νους τους είναι τελείως γεμάτος μ’ αυτά που αισθάνονται και σκέπτονται οι ίδιοι.

Αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε ότι οι γονείς μας είναι απλώς άνθρωποι και όχι θεοί. Αρχίζουμε να απογοητευόμαστε με τον κόσμο. Αντιλαμβανόμαστε ότι τελικά είμαστε μόνοι, ότι θα πρέπει ν’ αντιμετωπίσουμε τον κόσμο μόνοι μας, ότι γεννηθήκαμε και θα πεθάνουμε μόνοι μας. Αυτές οι διαπιστώσεις είτε συνειδητές είτε ασυνείδητες, κάνουν τον άνθρωπο ν’ αναπτύσσει ακόμα πιο δυνατούς αμυντικούς μηχανισμούς, που τον απομονώνουν ακόμη περισσότερο από τους άλλους και ακόμη κι απ’ τον ίδιο του τον εαυτό. Αυτοί οι μηχανισμοί τείνουν να δημιουργούν ένα σκληρό εξωτερικό περίβλημα του εγώ ώστε να προστατεύουν το τρυφερό, ανασφαλές, φοβισμένο και μοναχικό άτομο που κρύβεται μέσα στο σκληρό αυτό καβούκι.

Είναι κάπως σαν το ευαίσθητο ωραίο τριαντάφυλλο που πρέπει να δημιουργήσει πολλά αγκάθια για να προστατευθεί ή τη μαλακιά χελώνα που θα εξαφανιζότανε χωρίς το προστατευτικό καβούκι της.

Έτσι και μεις αποκτούμε πολλά αγκάθια, όπως την αδιαφορία, την αναισθησία, την επιθετικότητα και την πονηριά, για να προστατευθούμε από τα πραγματικά αισθήματα μας της ανασφάλειας και της αδυναμίας απέναντι στο σκληρό κόσμο που μας φοβίζει τόσο. Αυτοί οι μηχανισμοί του εγώ δημιουργούν ένα χοντρό τοίχο γύρω μας που μας απομονώνει από τους άλλους. Κι έτσι αισθανόμαστε μοναξιά παρ’ όλο που είμαστε περιτριγυρισμένοι από κόσμο γιατί βασικά ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ ΣΕ ΚΑΝΕΝΑ.

Η πρόκληση της σύνθεσης

Πρέπει να συνειδητοποιείς τους περιορισμούς σου.

Πρέπει να αποδεκτείς πως τους επέλεξες. Εσύ, δεν σου επιβλήθηκαν!

Το αν θα τους ξεπεράσεις είναι δευτερεύον.

Η ουσιαστικά προσφορά ξεκινά όταν τους αποδέχεσαι. Όχι ως αδυναμία ή έλλειψη αλλά ως επιλογή, ως θάρρος βιώματος, περιορισμού και θανάτου.

Ο θάνατος ό,τι έχει γεννηθεί είναι αναγκαίος.

 

Όσο τον φοβάσαι, είτε προκαλώντας είτε αμυνόμενος, σε περιορίζει. Όχι Εσένα, αλλά τον προσωρινό, αντιληπτό  εαυτό σου, να ζει ουσιαστικά, με νόημα, με εσωτερική γαλήνη, ενσυνείδητος.

Η εσωτερική ιερή ένωση είναι αναγκαία για να αντιληφθείς τη μαγεία αυτού που ονομάζεις ζωή, όποια κι αν είναι τα φαινόμενά της, οι διαδρομές και εικονικές πραγματικότητες που ζεις πραγματικά.

Είναι φιλοσοφικά τα ερωτήματα στην πρακτικότητα των στιγμών της ζωής σου, όχι έξω από αυτήν.

Το παρόν, όπως το έχεις θεωρήσει ή μάθει, δεν υφίσταται. Ο χρόνος δεν διασπάται. Πρέπει να απορρίψεις τις διδαχές για να ανακαλύψεις τις αλήθειες.

Όλα εμποδίζουν και όλα δείχνουν. Η διάκριση της θέασης κάνει τη διαφορά. Ο συνδυασμός της δυαδικής θέασης δεν ονομάζεται... ακόμα.

Ν. ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ: ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙΣ ΕΣΥ ΗΛΙΟΣ

Πρέπει να γίνεις εσύ ήλιος για να φωτίσεις τους σβησμένους ήλιους των άλλων. Δεν υπάρχουν ιδέες, υπάρχουν μονάχα άνθρωποι που κουβαλούν τις ιδέες, κι αυτές παίρνουν το μπόι του ανθρώπου που τις κουβαλάει. 

 Πού να βρω μια ψυχή σαρανταπληγιασμένη κι απροσκύνητη, σαν την ψυχή μου, να της ξομολογηθώ;

Δε ζυγιάζω, δε μετρώ, δε βολεύουμαι! Ακολουθώ το βαθύ μου χτυποκάρδι ...

Να μην αρνιέσαι τη νιότη σου ως τα βαθιά γεράματα, να μάχεσαι σε όλη σου τη ζωή να μετουσιώσεις σε κατάκαρπο δέντρο την εφηβική σου άνθηση, αυτός, θαρρώ, είναι ο δρόμος του ολοκληρωμένου ανθρώπου.

Έχουν να πουν πως άνθρωπος είναι το ζώο που συλλογιέται το θάνατο. Όχι, σου λέω εγώ. Άνθρωπος είναι το ζώο που συλλογιέται την αθανασία.

Νιώθω σαν να χτυπάμε τα κεφάλια μας στα σίδερα. Πολλά κεφάλια θα σπάσουν. Μα κάποια στιγμή, θα σπάσουν και τα σίδερα.

Άσφαλτα κατέχει η χωματένια αυτή μήτρα την αξία του κάθε παιδιού της· κι όσο ανώτερη η ψυχή που έπλασε, τόσο και δυσκολότερη της αναθέτει εντολή: να σώσει τον εαυτό του ή τη ράτσα του ή τον κόσμο· από την πρώτη, τη δεύτερη, την τρίτη εντολή που σου αναθέτει διαβαθμίζεται η ψυχή σου.

Άστρα, πουλιά, σπόροι μέσα στο χώμα, όλα υπακούουν. Και μόνο ο άνθρωπος σηκώνει κεφάλι και θέλει να παραβεί το νόμο και να μετατρέψει την υπακοή σε ελευτερία. Γι' αυτό κι απ' όλα τα πλάσματα του Θεού αυτός μονάχα μπορεί κι αμαρταίνει.

Τι θα πει αμαρταίνει; χαλνάει την αρμονία.

Το πρώτο σου χρέος, εχτελώντας τη θητεία σου στη ράτσα, είναι να νιώσεις μέσα σου όλους τους προγόνους. Το δεύτερο, να φωτίσεις την ορμή τους και να συνεχίσεις το έργο τους. Το τρίτο σου χρέος, να παραδώσεις στο γιο τη μεγάλη εντολή να σε ξεπεράσει.

Δε ζυγιάζω, δε μετρώ, δε βολεύουμαι! Ακολουθώ το βαθύ μου χτυποκάρδι ...

Δέν διαλέγεις αυτά που πιστεύεις. Αυτά διαλέγουν εσένα.

Πιστεύω στα αναρίθμητα, εφήμερα προσωπεία που πήρε ο Θεός στους αιώνες και ξεκρίνω, πίσω από την άπαυτη ροή του, την απόλυτη ενότητα.

Ποτέ μην αναγνωρίσεις τα σύνορα τ'ανθρώπου, να σπας τα σύνορα! Ν' αρνειέσαι οτι θωρούν τα μάτια σου!

Να πεθαίνεις και να λες: Θάνατος δεν υπάρχει Ένας δρόμος, ένας μονάχα οδηγάει στο Θεό, ο ανήφορος. Αν δε δει ο Θεός χέρι ανθρώπου, δε βάζει μήτε κι αυτός το δικό του.

Σκύβω απάνω στο μερμήγκι, θωρώ μέσα στο γυαλιστερό μαύρο μάτι του το πρόσωπο του Θεού.

Θεός είναι η ακατάλυτη δύναμη που μεταμορφώνει την ύλη σε πνέμα. Κάθε άνθρωπος έχει μέσα του ένα κομμάτι από το θεϊκό αυτό στρόβιλο και γι' αυτό κατορθώνει να μετουσιώνει το ψωμί και το νερό και το κρέας και να το κάνει στοχασμό και πράξη.

Δεν είναι νερό δροσερό ο Θεός, όχι, δεν είναι νερό δροσερό, να το πιεις, να δροσερέψεις. Είναι φωτιά, και πρέπει να περπατάς απάνω της. Κι όχι μονάχα να περπατάς, παρά, κι αυτό 'ναι το πιο δύσκολο, παρά και να χορεύεις!

Σίγουρα, ευτύς ως μπορέσεις να χορέψεις, η φωτιά γίνεται νερό δροσάτο, μα ώσπου να φτάσεις ως εκεί τι αγώνας, τι αγωνία!

Νίκος Καζαντζάκης

ΜΥΣΤΙΚΑ ΣΧΕΣΕΩΝ

Οι σχέσεις χαλάνε γιατί κάθε συμπεριφορά την παίρνουμε προσωπικά, και γιατί δεν αναγνωρίζουμε, 10 μεγάλα μυστικά των σχέσεων.

1. Η κάθε θέση, στάση, λόγος του άλλου, έχει ως στόχο το τι πιστεύει ο ίδιος για τον εαυτό του, ώστε να το αναγνωρίσει, (γι’ αυτό και το εκφράζει προς τα έξω, στη προκειμένη περίπτωση σε μας,) και ποτέ δεν έχει στόχο εμάς τους ίδιους προσωπικά.

2. Άρα αντιστρέφοντας το παραπάνω σε μας, ο άλλος υπάρχει, για να αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας, κοιτώντας τη δική μας συμπεριφορά απέναντι του.

3. Οπότε, η προσοχή μας (ώστε να διδασκόμαστε), δεν πρέπει να είναι στους άλλους, αλλά σε μας. Το τι μας κάνουν όσα βιώνουμε μαζί τους, άσχετα από τους ίδιους.

4. Πρέπει να βλέπουμε αυτό που Είναι ο άλλος, κι όχι αυτό που «νομίζει ότι είναι», και δείχνει προς τα έξω στους ανθρώπους, και φυσικά και σε μας. Να βλέπουμε βαθιά του, (τα κίνητρα του), κι όχι αυτό που θέλει να φαίνεται.

5. Όσοι άνθρωποι εμπλέκονται στη ζωή μας, σε οποιαδήποτε είδους σχέση, αφορούν διαφορετικά κομμάτια του ίδιου του εαυτού μας.

6. Για να’ ναι μαζί μας υπάρχει λόγος. Είτε για μας, είτε για τους ίδιους. Όταν ο λόγος, ή ο στόχος αυτός ολοκληρωθεί, θα φύγουν μαγικά από τη ζωή μας.

Δεν είναι όλες οι καταστάσεις ευχάριστες με τους ανθρώπους που συναναστρεφόμαστε.

Αυτό δεν σημαίνει όμως πως δεν υφίστανται λόγοι, εξίσου σημαντικοί και στις δυσαρμονικές σχέσεις, όπως ακριβώς και στις αρμονικές.

Έτσι, αν διώξουμε κάποιους που κάτι σε αυτούς μας είναι κάτι δυσάρεστο χωρίς να το λύσουμε, (να βρούμε την ουσία του μέσα μας,) δεν θα μάθουμε το λόγο που τους γνωρίσαμε.

Σίγουρα στο μέλλον, θα έρθει στη ζωή μας μία άλλη, παρόμοια κατάσταση, σε ένα άλλο σκηνικό που θα στηθεί, και θα αφορά έναν άλλον άνθρωπο, αλλά θα επικρατεί σε σχέση με αυτόν, η ίδια δυσάρεστη κατάσταση, σαν αυτή που υπήρξε με τον άνθρωπο που απομακρύναμε.

Οπότε:
Όλες μας οι σχέσεις, ευχάριστες ή δυσάρεστες, αφορούν κομμάτια διαφορά του είναι μας, που χρειάζεται να καταλάβουμε, λύσουμε, υπερβούμε, μάθουμε.

Αν δεν λύνουμε τα θέματα μας με τους ανθρώπους στο τώρα, θα τα βρίσκουμε πάντα μπροστά μας στο μέλλον μας.

7. Πάντα είμαστε ταυτόχρονα μαθητές, (όταν παίρνουμε), και Δάσκαλοι, (όταν δίνουμε).

Γίνομαι μαθητής, (και παίρνω) σημαίνει, ακούω, συνεργάζομαι, εξετάζω, βλέπω τον άλλον σαν καταλύτη νέων ιδεών για μένα, και γενικά, ότι από τον άλλον μπορώ να χρησιμοποιήσω στην εσωτερική μου κατάσταση, και μπορεί να αφορά την άνοδο μου.

Γίνομαι Δάσκαλος (και δίνω), σημαίνει ότι γίνομαι εγώ καταλύτης για τον άλλον, για αλήθειες, βιώματα και καταστάσεις που γνωρίζω από προσωπική πείρα. Το πώς θα τις χρησιμοποιήσει ο άλλος, και κατά πόσο μπορεί να το κάνει, έγκειται στην δική του απόφαση και ευθύνη.

8 Όταν οι άλλοι δεν έχουν παράπονα από μας, δεν σημαίνει πως η σχέση είναι υποχρεωτικά καλή.
Και αντίθετα: Όταν μας κατηγορούν, δεν σημαίνει πως η σχέση πάσχει.

Αυτό που συμβαίνει είναι πως απουσιάζει η αυτογνωσία.

Και, ή κουκουλώνουμε ότι μας πνίγει επειδή δεν θέλουμε φασαρίες, ή ακόμα χειρότερα, δεν τολμάμε να τα δούμε, κι όλα μοιάζουν ήρεμα, αγανακτούμε, θυμώνουμε, νιώθουμε προσβεβλημένοι, δημιουργούμε καυγάδες και διαφωνίες, για να προστατέψουμε και να υπερασπιστούμε, όλα τα χαμηλότερα εγώ που έχουμε τα οποία μας κυβερνάνε, και αφορούν τα κατώτερα μας σώματα :
- Υλικό, (η προστασία και καλοπέραση του υλικού μας σώματος), - Αστρικό (συναισθήματα ευχαρίστησης που επιβάλουμε σε μας και στους άλλους τα οποία μας παρέχουν φαινομενική ασφάλεια), και
- Τη λογική μας, (συγκεκριμένη, περιορισμένη σκέψη).
Καθορισμένα πιστεύω και πεποιθήσεις που δεν τα αγγίζουμε, κι ούτε και οι άλλοι θέλουμε, ή θα ανεχτούμε να το κάνουν.

9. Αν η προσοχή μας στις σχέσεις μας, βρίσκεται στα αρνητικά, κι ασχολούμαστε με αυτά, ανακυκλώνοντας τα, δεν υπάρχει μέλλον στη σχέση, και δημιουργούμε μοιραία μια ημερομηνία λήξης γι’ αυτήν.

Η προσοχή μας πρέπει να είναι στα θετικά, και στη δική μας θέση στην κάθε είδους σχέση.

Αυτό, αποσαφηνίζοντας τι προσδοκούμε από αυτήν, όχι στο μέλλον για το τι θα μας δώσει, αλλά τι βιώνουμε από αυτήν ήδη στο παρόν μας.

Αν πληρεί για μας στάνταρντ προϋποθέσεις για τον λόγο ύπαρξης αυτής της σχέσης, χρειάζεται το μερίδιο συντήρησης της από μας, κι όχι να αφήνουμε την ευθύνη μόνο σε αυτόν που έχουμε απέναντι μας για την οποιαδήποτε έκβαση.

Ας σταματήσει πια αυτό που συμβαίνει με τις σχέσεις.

Πάντα σε μαλώματα ή χωρισμούς, φταίνε μόνο οι άλλοι, και ποτέ εμείς.

10. Η κάθε σχέση με οποιονδήποτε άνθρωπο, αφορά μία αντανάκλαση της σχέσης που έχουμε με τον εαυτό μας.

Είμαστε σατράπηδες, εριστικοί, υπομονετικοί;
Ξέρουμε να αγαπάμε;
Να προσφέρουμε;
Να μοιραζόμαστε;
Να εκτιθέμεθα;
Να αντικρίζουμε αλήθειες;
Πόσο κρυβόμαστε, και πόσο ξεκάθαροι είμαστε και σε ποιες περιπτώσεις;

Ε, λοιπόν. Αυτή είναι και η σχέση που έχουμε με τον ίδιο μας τον εαυτό. Κρίνουμε; Αποδεχόμαστε; Καταδικάζουμε; Ποιοι είμαστε;

Οι σκέψεις που βασανίζουν!

Σκέψεις.... ένα ατελείωτο βουητό στο μυαλό σου! Δεν σε αφήνουν να ησυχάσεις και να απολαύσεις τον εαυτό σου, την στιγμή, την ημέρα σου, ολόκληρη τη ζωή σου.
Σκέψεις που σε αμφιβάλλουν, μειώνουν την αξία σου, κλονίζουν την πίστη σου που δεν σου επιτρέπουν να εκφράσεις το θεϊκό δυναμικό σου.
Σκέψεις έλλειψης, ανεπάρκειας, φτώχειας, αγνωμοσύνης σε καθιστούν ανίκανο να θαυμάσεις τον εαυτό σου, να δεις τον εσωτερικό πλούτο σου και τον πλούτο γύρω σου.
Σκέψεις ανησυχίας και φόβου για το τι θα γίνει την επόμενη στιγμή, ώρα, τα επόμενα δέκα χρόνια , ανυπόστατα σενάρια που σε αναστατώνουν και δηλητηριάζουν χωρίς λόγο.
Σκέψεις που σε περιορίζουν, σε φυλακίζουν και σε καθιστούν ανίκανο να κάνεις την υπέρβαση.
Σκέψεις επίκρισης για τον εαυτό σου, για τους άλλους που σε κάνουν να θίγεσαι και να αναστατώνεσαι.
Σκέψεις θύματος, γκρίνιας για να σε λυπούνται και δικαιολογίες για να μην αναλάβεις την ευθύνη της ζωής σου .
Σκέψεις που παρερμηνεύουν, διαστρεβλώνουν τις συμπεριφορές και τα λεγόμενα άλλων.
Σκέψεις που ελαχιστοποιούν, που ξεχνούν ό,τι κατάφερες και εστιάζεσαι σε αυτό που δεν έχεις καταφέρει ακόμα και μηδενίζεις τον εαυτό σου.
Σκέψεις που γενικεύουν, ψευδή συμπεράσματα για όλους και για όλα επειδή βίωσες ένα ατυχές περιστατικό.
Σκέψεις που δεν συγχωρούν και τρέφουν το εγώ σου, που σου γίνονται έμμονες ιδέες και διασπούν την εσωτερική σου αρμονία.
Σκέψεις σύγκρισης του εαυτού σου με τους άλλους, ένας διαρκές πόλεμος από εσένα προς εσένα βάζοντας ταμπέλες στον εαυτό σου, ξεχνώντας την θεικότητα σου .
Σκέψεις ενοχικές που δεν σε αφήνουν να απολαύσεις εσένα και τη ζωή , ένας διαρκής έλεγχος για εσένα και τις καταστάσεις .
Σκέψεις επιθετικές, αρνητικές για όλους και για όλα που σε κάνουν ένα μίζερο και καθόλου ευχάριστο άτομο.
Σκέψεις που σωματοποιούνται, σε αρρωσταίνουν, σου κλέβουν ενέργεια, σε φθείρουν σε κυτταρικό επίπεδο.
Σκέψεις για να ελέγχεις εσένα, τους άλλους , τις καταστάσεις και όλοι και όλα πρέπει να γίνονται σύμφωνα με το πως αποφάσισε ο περιοριστικός σου νους.
Σκέψεις που κλείνουν τη καρδιά σου και δεν σε αφήνουν να αγαπιέσαι, να γιορτάσεις, να Ζήσεις!
Σκέψεις που έγιναν όρκοι και κατέληξαν σε αυτοσαμποτάζ.
Σκέψεις θυμού που ταξιδεύουν στο σώμα και δημιουργούν φλεγμονές.
Σκέψης επίθεσης σε σένα και νομίζεις πως η ζωή επιτίθεται σε σένα
Αυτές οι σκέψεις θα σε οδηγήσουν στο πυρήνα σου , στην ουσία σου σε αυτό που προορίστηκες να Είσαι αρκεί να γνωρίσεις τον εαυτό σου και να ξεφορτώσεις όσες δεν σε εξυπηρετούν, σε ρίχνουν, σε γονατίζουν.
Κάθε φορά που έχεις μια αρνητική σκέψη για σένα...
μετατρέψτε την σε θετική και νιώσε την στο κύτταρο σου,
σκέψου αν είναι αληθινή. Σκέψου ότι μπορεί να ,είναι ένα ψέμμα,
θυμήσου ποιός σου το είπε,
σκέψου πως έβγαλες αυτή την ψεύτικη πεποίθηση για τον εαυτό σου,
σκέψου ποιός πραγματικά θα ήσουν χωρίς αυτές τις σκέψεις,
σταμάτα να δυσφημείς τον εαυτό σου στους άλλους,
τι μαρτύριο είναι να ζεις μέσα στη κόλαση της αρνητικότητας,
εκδηλώνεις στην πραγματικότητά σου, αυτό που σκέφτεσαι,
τι μεγάλο κόστος έχουν για τη ζωή σου όλες αυτές οι σκέψεις,
κλείσε τα μάτια σου και εστιάσου και αναγνώρισε ό,τι αγαπάς σε σένα και στη ζωή σου,
κλείσε τα μάτια σου και φαντάσου εσένα παιδί και μίλα του με τα πιο όμορφα θετικά λόγια,
αν σου φέρνει θυμό είναι η λάθος σκέψη,
αν δεν είσαι σε ειρήνη σημαίνει ότι έχεις λάθος σκέψη,
δείξε αγάπη και συγχώρεση για τον εαυτό σου,
ποτέ δεν είσαι αναστατωμένος για το λόγο που νομίζεις και χρειάζεται να βρείς την σκέψη πίσω από το θυμό,
με τις σκέψεις το παρελθόν επιτίθεται το παρόν.

Σκέψου....
αν με τις σκέψεις σου δημιούργησες την κόλαση σου, με τις σωστές σκέψεις μπορείς να δημιουργήσεις τον Παράδεισο σου.

Η δύναμή σου είναι κρυμμένη στις αδυναμίες σου

Εκεί όπου νιώθεις τον εαυτό σου αδύναμο και εκεί που νιώθεις ότι έχεις αδυναμίες, εκεί είναι κρυμμένη όλη σου η ενέργεια και όλη σου η δύναμη.

Όμως εμείς αυτή την ενέργεια, μάθαμε να την κρύβουμε, να τη μαχόμαστε, να ντρεπόμαστε και να μη νιώθουμε καλά με αυτές τις αδυναμίες. Έτσι αντί να συνεργαστούμε με αυτές μας τις ενέργειες, προτάξαμε μπροστά την ντροπή και η ζωή μας πήρε ολέθρια τροπή.

Κανένας δεν σου είπε ότι η αδυναμία είναι δύναμη. Κανένας δε σου έδειξε πώς να πάρεις αυτή την Υπέρ δύναμη που έχεις και αντί να την κρύβεις να της δόσεις χώρο για να σε εκτοξεύσει στην Υπέρτατη δύναμη σου και έτσι απόκτησες υπέρταση, αλλά και υπόταση από την υπό- στάση. Υπέρταση γιατί αυτές οι ενέργειες οδηγούν σε υπέρ τάση αφού όταν η ενέργεια συμπιέζεται και δεν εκδηλώνεται σε αποδυναμώνει τελικά αφού τη φιμώνεις. Υπόταση γιατί τάσσεις άλλο από αυτό που είσαι και έχεις μία εντελώς διαφορετική στάση στη ζωή σου.

Όχι δεν φταις εσύ γι’ αυτό, έτσι τα βρήκες και απλώς δεν μπήκες ποτέ στον δρόμο της αναζήτησης.
Όχι επειδή δεν το ήθελες, αλλά μπήκες σχεδόν από τα 17 σου να ψάχνεις πως θα δομήσεις το μέλλον σου. Τι θα γίνεις όταν μεγαλώσεις. Λες και όλα στη ζωή σου εξαρτώνται από αυτή την απόφαση σου, το τι θα σπουδάσεις και το τι θα κάνεις στη ζωή σου για να είσαι «χρήσιμος». Ως «αντικείμενο» που ίσως να ένιωσες εσένα, λοιπόν άρχισες να μην εστιάζεις στο πως θα ενεργοποιήσεις ολόκληρο το «πακέτο» που διαθέτεις με τη δύναμη και κυρίως με τις αδυναμίες σου, αλλά να εστιάσεις πως θα είσαι για όλη την υπόλοιπη ζωή σου, ένα άξιο «αντικείμενο». 

Για να μπορέσεις να είσαι μέσα στα πλαίσια μιας σκοροφαγωμένης κοινωνίας. Μέσα λοιπόν από μία επιλογή ως σπουδή και εργασία, που έπρεπε εκείνη τη χρονική εποχή να επιλέξεις, δεν βρήκες τον τρόπο να εμβαθύνεις στην δική σου ουσιαστική αλήθεια. Μπήκες σχεδόν από τα 18 σε μία τροχιά σπουδών για να κυνηγάς το ένα πτυχίο μετά το άλλο και να νιώθεις πάντα λίγος, πάντα μικρός. Να προσπαθείς να ανεβάσεις πάντα τον πήχη στον εαυτό σου, για να νιώθεις άξιος ως προς τα κοινωνικά πρότυπα, ενώ κανονικά θα έπρεπε να είσαι ελεύθερος να ατενίζεις το μέλλον σου με την εσω- όραση σου. Αφού αντιλαμβανόσουν και αντιλαμβάνεσαι ότι τα κοινωνικά πρότυπα αν θέλουμε να τα δούμε κανονικά γκρεμίζονται ολοένα και περισσότερο. Τα υποτιθέμενα στάνταρς έχουν αρχίσει να χάνουν την κυριαρχία τους και το «κύρος» που υποτίθεται ότι είχαν. Έτσι με οδηγό μας την λογική μας χάσαμε φυσική μας παιδικότητα. Η οποία ήταν και είναι ο σοφός που έχουμε μέσα μας. Γιατί κάθε παιδί έχει μέσα του έναν σοφό φίλο που ακούει στο όνομα, αγνή καρδιά. Η αγνή- παιδική καρδιά!

Αυτή η αγνή καρδιά μας όμως θεωρήθηκε αδυναμία. Τα στοιχεία αυτής της αγνής καρδιάς ήταν ο ενθουσιασμός, η χαρά, το γέλιο, το τραγούδι, η ζωγραφική.

Αυτό το κομμάτι λοιπόν που το θεωρήσαμε αδυναμία. Γιατί το να έχεις αγνή και αγαθή καρδιά ήταν και θεωρείται αδυναμία. Όπως αδυναμία θεωρείται η συμπόνια, η οποία λίγα χρόνια αργότερα αντικαθίσταται με την λύπη. Η λύπη είναι ένα από τα πάθη, ενώ η συμπόνια είναι ένα από τα βασικά στοιχεία του.

Τα τόσα γιατί που ρωτά ένα παιδί μέσα από την αγνότητά του είναι τα στοιχεία που ζητείτε να τα έχουμε εμείς όταν ενηλικιωθούμε. Φυσικά και μας τα ζητά γιατί Εκείνος που γνωρίζει απόλυτα ότι αυτά τα στοιχεία εμείς τα διαθέτουμε.  

Όλα αυτά λοιπόν που «θάψαμε» με επιτυχία εκεί στα χρόνια της αθωότητας, τις «αδυναμίες» μας ήταν και είναι η δύναμή μας. Η βάση μας για αυτό το Θεοί Εστέ. Η αγνότητα, η συμπόνια, η αυθεντική χαρά, η αυθόρμητη συγκίνηση, για να πορευτούμε εδώ με αρμονία και ισορροπία. Έτσι αυτά τα στοιχεία μπορούμε εμείς από «αδυναμία» που τα θεωρούσαμε να τα κάνουμε χρήση για να γίνουν το σκαλί της ανάτασή μας. Ο οποίος επικοινωνεί μόνο με αγνές καρδιές, με καρδιές που είναι γεμάτες από συμπόνια.

Άνοιξε την μαγική σου παιδικότητα για να δεχτείς μέσα εκεί τον Νυμφίο της καρδιά σου. Και από εκεί να πλημμυρίσεις με τον πιο γλυκό οίνο. Καθώς οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου.

ΜΑΘΕ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΚΑΛΙΑΖΩ

 Θυμάμαι όταν ήμουν μικρός είχα ρωτήσει τον μπαμπά μου ''Μπαμπά, πως αγαπάνε οι άνθρωποι;'' και μου απάντησε......''Έλα να σου δείξω..''
Πλησίασα και με έσφιξε τόσο δυνάτα στην αγκαλιά του που ακόμα την νιώθω πάνω μου...''Μόνο έτσι αγαπάνε οι άνθρωποι!'' μου είπε.....''Αυτός είναι ο πιο ασφαλής τρόπος αγάπης.''
Και συνέχισα εγώ...''Και πως μαθαίνει κάποιος να αγκαλιάζει;''........
΄΄Την αγκαλιά δεν την μαθαίνεις, την αγκαλιά την αισθάνεσαι!΄΄, είπε και με ξανά αγκάλιασε.

Από τότε μέχρι σήμερα, όποτε βλέπω αγκαλιασμένο κόσμο το συνδέω πάντα στο μυαλό μου με αγάπη. Τι είναι, όμως η αγκαλιά; Γιατί ο κόσμος δεν αγκαλιάζετε τόσο συχνά;

Άκουσα μια γυναίκα πριν λίγο καιρό στη διπλανή μου θέση στο λεωφορείο να αναφωνεί ''Δεν ξέρουν να αγκαλιάζονται οι άνθρωποι!''

Και αναρωτιέμαι... μήπως χρειάζεται λεξικό για να μάθουμε τι είναι ένα χάδι, τι είναι μία αγκαλιά; Ορίζεται άραγε μία τόσο απλή και συνάμα άκρως σημαντική και συναισθηματική πράξη;

Η φύση του ανθρώπου είναι τέτοια που θέλει και αναζητάει τις αγκαλιές... Ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος έτσι ώστε να παίρνει και να δίνει τρυφερότητα.

Ακούω πολλές φορές ζευγάρια να μαλώνουν....

''Δεν μ'αγαπάς!''

''Μα πόσες φορές πρέπει να σου το πώ;''

''Δεν χρειάζεται μόνο να μου το πεις. Πρέπει να μου το δείχνεις κιόλας!''

Εύκολα ζητάμε από τον άλλον να μας δώσει αγάπη. Πόσο εύκολα, όμως την προσφέρουμε εμείς; Να μάθουν να αγκαλιάζονται οι άνθρωποι! Να μάθουμε όλοι να χαρίζουμε το χάδι μας, χώρις να σκεφτόμαστε αν θα το πάρουμε πίσω. Η αγκαλιά είναι η καλύτερη θεραπευτική διαδικασία. Ας μην είμαστε μίζεροι και τσιγκούνηδες. Ας μη κάνουμε οικονομία στα χάδια και στις αγκαλιές και ας τα εντάξουμε στην καθημερινότητά μας.

Η αγκαλιά είναι μία πράξη που κρατάει κατά μέσο όρο τρία δευτερόλεπτα. Τα αποτυπώματα, όμως που αφήνει κρατάνε για ώρες, μέρες, μήνες, χρόνια. Βέβαια, υπάρχουν και εκείνες οι αγκαλιές που κρατούν πολλή ώρα. Που δεν θέλεις να ξετυλίγεις το σώμα σου πάνω από το σώμα του άλλου. Χωρίς λόγια, χωρίς υποσχέσεις. Αφήνεσαι και παράλληλα γιατρεύεσαι από ό,τι και αν σε έχει στεναχωρήσει, πληγώσει, τρομοκρατήσει. Αυτές τις αγκαλιές τις αγαπάμε και τις θέλουμε όλοι στη ζωή μας!

Τις απρόσμενες αγκαλιές...
Τις αγκαλιές όταν ξυπνάμε...
Τις αγκαλιές κατά την διάρκεια της ημέρας...
Τις αγκαλίες για μία επιτυχία ή αποτυχία μας...
Τις αγκαλιές για συγγνώμη...
Τις αγκαλιές για ευχαριστώ...
Τις αγκαλιές λίγο πριν τον ύπνο και αυτή την μεγάλη αγκαλιά κατά την διάρκεια του ύπνου...
Αυτές είναι οι αγαπημένες μας αγκαλιές!

Και όπως λένε και οι ειδικοί...''Μία αγκαλιά την ημέρα τον γιατρό τον κάνει πέρα.'' Βοηθάει τόσο στην σωματική υγεία όσο και στην ψυχική. Ας δείξουμε την αγάπη μας μέσω μίας αγκαλιάς.

Και φυσικά δεν μιλάω για αυτή την μάστιγα των ''δωρεάν αγκαλιών στο δρόμο''.
Μιλάω για εκείνες τις αγκαλιές που περιέχουν συναίσθημα, αγάπη, θαυμασμό, αμοιβαία έλξη, ανάγκη για ανθρώπινη επαφή. Για εκείνες τις αγκαλιές που μπορεί να στερηθήκαμε στα παιδικά μας χρόνια. Για εκείνες που πήραμε σε υπερβολικό βαθμό από τους γονείς μας.

Για όλες αυτές τις αγκαλιές που ποτέ δεν είναι αρκετές...

Η μεταδοτικότητα του στρες

Είμαστε συνδεδεμένοι τελικά, είτε θέλουμε να το πιστέψουμε, είτε όχι. Η ενέργειά μας, που επηρεάζεται από τα συναισθήματά μας, μεταφέρεται και επηρεάζει τους άλλους. Και τα όρια αυτής της επίδρασης δεν είναι στενά, ώστε να περιλαμβάνουν μόνον όσους βρίσκονται κοντά μας. Η ενέργεια δεν έχει όρια.

Σας έχω πολλές φορές πει, δύο βασικές πληροφορίες σχετικές με την ενέργεια που εκπέμπεται από το σώμα μας. Σας τις επισημαίνω άλλη μία φορά γιατί είναι πολύ σημαντικές:

1. Σύμφωνα με τις επιστημονικές έρευνες, η ενέργεια που εκπέμπουμε είναι αρμονική όταν έχουμε θετικά συναισθήματα, ενώ γίνεται χαοτική όταν τα συναισθήματά μας είναι αρνητικά.

2. Η αρμονική ενέργεια επηρεάζει θετικά και βελτιώνει τις χαοτικές ενέργειες που βρίσκονται γύρω της, ενώ ανάμεσα σε δύο χαοτικές ενέργειες, η περισσότερο αποδιοργανωμένη (χαοτική) επηρεάζει αρνητικά την άλλη και την χειροτερεύει και αυτή.

Καταλαβαίνετε λοιπόν, πόση σημασία έχει να μάθουμε να κάνουμε αρμονική την ενέργειά μας, διαχειριζόμενοι σωστά τα συναισθήματά μας (συναισθηματική νοημοσύνη). Δεν ωφελούμε μόνον την υγεία μας, αλλά και την οικογένειά μας, τους φίλους μας, τους συναδέλφους μας και την ανθρωπότητα ολόκληρη, όσο και αν φαίνεται δύσκολο να γίνει κατανοητό κάτι τέτοιο.

Ιδιαίτερη σημασία έχει αυτό στον τόπο εργασίας, γιατί σχετίζεται με την απόδοση. Είναι πολύ σημαντικό οι εργαζόμενοι να έχουν εκπαιδευτεί κατάλληλα ώστε να μπορούν να αντιμετωπίζουν σωστά το στρες της δουλειάς και να μην δημιουργούν γύρω τους όλο και περισσότερο χαοτική ενεργειακή κατάσταση, η οποία μειώνει την απόδοση και βλάπτει την υγεία.

Το Ινστιτούτο Heartmath της Αμερικής αναφέρει πως έρευνα που έγινε την προηγούμενη άνοιξη στον διαδικτυακό ιστότοπο Monster, έδειξε πως το 42% των Αμερικανών εγκατέλειψαν την δουλειά τους λόγω του στρες που ένιωθαν εκεί. Μόνον ένα 3% σε αυτή την έρευνα απάντησε πως δεν ένιωθε στρες στην δουλειά του…

Το στρες είναι μεταδοτικό δηλώνουν και δύο μεγάλα ερευνητικά Ινστιτούτα της Γερμανίας. Το Max Planck Institute for Cognitive and Brain Sciences στην Λειψία, και το Clemens Kirschbaum στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Δρέσδης.

Μέχρι οι εργοδότες να το καταλάβουν αυτό και να εφαρμόσουν εκπαίδευση στην αντιμετώπιση του στρες στους υπαλλήλους τους, κάντε κάτι μόνοι σας γι αυτό, λοιπόν, φίλες και φίλοι μου.

Μάθετε να αντιμετωπίζετε σωστά το στρες στη ζωή σας με όλους τους τρόπους που επανειλημμένα σας συστήνω σε αυτή την ιστοσελίδα. Προσέξτε τη διατροφή σας, ασκηθείτε και μην μένετε πολλές ώρες ακίνητοι, γελάστε όσο μπορείτε, γειωθείτε όσο πιο συχνά μπορείτε, μάθετε να χαλαρώνετε και να διαχειρίζεστε τα συναισθήματά σας.

Θα έχετε έτσι καλύτερη υγεία, πολύ καλύτερη απόδοση στη δουλειά σας και θα βοηθάτε τους γύρω σας να βελτιωθούν και αυτοί, έστω και αν δεν το καταλαβαίνουν.

ΔΕΝ ΣΥΜΦΩΝΩ

Προσωπική Διαφωνία

Σε ένα περιβάλλον όπου συνεχώς συζητούνται τα κάθε λογής δικαιώματα, πέρα από το επιβαλλόμενο δικαίωμα της ομόφωνης συμφωνίας, ή το συνεχώς απαιτούμενο δικαίωμα της ομόφωνης διαφωνίας, θέλω να ασκήσω το δικαίωμά μου στην προσωπική διαφωνία.

Δεν συμφωνώ με όλους αυτούς τους λογιστές και τους δικηγόρους (ακόμη κι όταν πολιτεύονται και αποτελούν σχεδόν όλον τον πολιτικό κόσμο) που θέλουν να με πείσουν ότι πρέπει να αντιμετωπίζω την πραγματικότητα και τις αντιλήψεις μου επί αυτής με λογιστικό τρόπο και με οικονομικούς όρους ή virtual νομικούς όρους.

Δεν πιστεύω ότι η ζωή μου είναι αποτέλεσμα λογιστικής, δικηγορίας ή οικονομολογίας. Δεν συμφωνώ με την εκστρατεία που επί τόσα χρόνια διεξάγεται με τρόπους παράλογους, ώστε να μετατρέψουν όλους τους πολίτες σε λογιστές και χρηματιστές, τραπεζίτες και οικονομικούς αναλυτές, βάζοντας τους να παρακολουθούν βήμα-βήμα όλες τις οικονομολογικές/λογιστικές διεργασίες, και, επειδή κανείς δεν τις καταλαβαίνει, να θέλουν μετά να τους τις ερμηνεύσουν για να δικαιολογήσουν κινήσεις και χειρισμούς που είναι ολοφάνερο ότι είναι αποτέλεσμα διαπλεκόμενων συνομωσιών, που οι αληθινές ερμηνείες τους είναι απόκρυφες και προέρχονται από τεράστια παρασκήνια στα οποία σχεδόν κανείς δεν έχει αληθινή πρόσβαση (πόσο μάλλον αντίληψη ή κατανόηση).

Δεν συμφωνώ ότι η κοινωνία πρέπει να υπηρετεί την ίδια τη λογιστική της,
αλλά πιστεύω ότι η λογιστική της πρέπει να υπηρετεί την κοινωνία

Δεν συμφωνώ ακόμη και στο ότι, επειδή οι λογιστές δεν μπορούν να κάνουν σωστά τη δουλειά τους (από το ίδιο το απίστευτο απατεωνίστικο μπλέξιμο που οι ίδιοι έχουν δημιουργήσει επιτηδευμένα), θα πρέπει κάποιοι να μετατρέψουν καθημερινά εμένα σε λογιστή για να μπορέσω να τους κατανοήσω ή να τους ελέγξω ή να πάρω εγώ την ευθύνη της δουλειάς τους που δεν κάνουν.

Δεν συμφωνώ με τους λογιστές και τις όποιες πολιτικές τους δραστηριότητες, απλά ίσως τους θεωρώ αναγκαίο κακό, όπως τους θεωρούμε όλοι μας, που τους έχουμε αναθέσει αυτή τη βρώμικη δουλειά για να μην την κάνουμε εμείς –κι αυτός είναι ο μόνος λόγος ύπαρξής τους (για τον οποίον αμοίβονται πλουσιοπάροχα). Δεν θα έπρεπε να ασχολείται κανένας μας με τα λογιστικά τους, θα έπρεπε απλά να κάνουν αποτελεσματικά τη δουλειά τους (ή έστω να κρατούν αποτελεσματικά τα προσχήματα), και όχι να εξαναγκάζουν μια ολόκληρη χώρα να ασχολείται κάθε μέρα με τα λογιστικά τους, μετατρέποντας τα στο σπουδαιότερο πράγμα που υπάρχει για να προβληματιστεί κανείς.

Υπάρχουν σπουδαιότερα πράγματα στη ζωή και στον κόσμο από τα λογιστικά, κι ελπίζω να με συγχωρέσουν οι λογιστές –και οι οπαδοί τους– που τολμώ να εκφέρω αυτήν την άποψη. Τολμώ ακόμη να παρασυρθώ ασύστολα και να πω ότι υπάρχουν σπουδαιότερα πράγματα στη ζωή και στον κόσμο, από το τραπεζικό σύστημα ή την οικονομολογία (σε ευρωπαϊκό ή μή επίπεδο). Δεν συμφωνώ με αυτούς που έχουν πάψει να ασχολούνται με αυτά τα σπουδαιότερα πράγματα, που τους έχουν πείσει οι λογιστές ότι πρέπει να ασχολούνται καθημερινά με τα λογιστικά τους και να προβληματίζονται με αυτά, (αντί να προβληματίζονται με τους ίδιους αυτούς τους λογιστές και με τη βίαιη αλλαγή της αντίληψης της πραγματικότητας που δραστικά επιχειρούν).

Δεν συμφωνώ με το γελοίο και παιδαριώδες δίλημμα σύμφωνα με το οποίο στην ουσία θα πρέπει να προσδιορίσω αν είμαι Ευρωπαίος ή όχι. Πρόκειται για κάτι που αποτελεί δεδομένο γεωγραφικό προσδιορισμό, κατ’ επέκταση πολιτιστικό και κοινωνιολογικό ή ανθρωπολογικό. Είμαι Γήινος (χμ…), Ευρωπαίος και Έλληνας. Ολόκληρη η Παιδεία μου, η Τέχνη μου, ο Πολιτισμός μου, η Ιστορία μου, και οι συγγένειές μου, είναι Ευρωπαϊκές. Μάλιστα, η ίδια η λέξη Ευρώπη, Europe, είναι Ελληνική.

Δεν συμφωνώ με όλους εκείνους που θέλουν να με βάλουν να διαλέξω αν θα είμαι μέσα στην Ευρωπαϊκή κοινότητα ή όχι, για μένα είναι το ίδιο παράδοξο με το αν θα με έβαζαν να διαλέξω αν το όνομά μου είναι αυτό που έχω ή όχι.

Δεν συμφωνώ με αυτούς που θέλουν να συλλογιστώ το μέλλον μου εκτός της Ευρώπης, διότι οι ίδιοι δεν μου είπαν ποτέ να συλλογιστώ το μέλλον μου εκτός της Γης, σε μία διαστημική εξερεύνηση και αποικισμό άλλων πλανητών, άρα δεν είναι αρκετά γενναίοι και αυθεντικά ουτοπιστές για να απαιτήσουν την αληθινή απόσχιση, απλά τους απασχολεί η αποκλειστική διαχείριση των τοπικών κονδυλίων –ας το πούμε έτσι.

Δεν συμφωνώ ότι πρέπει να συμφωνήσω με τον ένα ή τον άλλο απατεώνα.

Δεν συμφωνώ με όλους εκείνους που με όλων των ειδών τις απάτες και τις εξαπατήσεις που θα μπορούσε να φανταστεί ποτέ κανείς, οδήγησαν έναν ολόκληρο λαό ενάντια στον εαυτό του, που για να αποφύγουν την καταδίκη τους προσπαθούν να μας πείσουν ότι μας εξαπάτησαν όλοι οι άλλοι εκτός από τους ίδιους.

Δεν συμφωνώ με όλους εκείνους που θέλουν να με διδάξουν το πώς θα αγαπώ την πατρίδα μου (λέγοντάς μου ότι η τάδε ιδέα μου ή πράξη μου σημαίνουν ότι δεν αγαπώ ή αγαπώ την πατρίδα μου). Η Πατρίδα είναι μια μεγαλόκαρδη έννοια, και χωράει τις αγάπες όλων, όσο διαφορετικές κι αν είναι μεταξύ τους. Μιλώντας για την Πατρίδα, δεν μιλάμε για το πανί της σημαίας (που είναι μια παραβολή), αλλά για την Αγάπη, για την καρδιά των ανθρώπων απέναντι στον τόπο και στη μνήμη του και στους συγγενείς του. Δεν μπορείς να διδάξεις τρόπους στην Αγάπη, είναι εξαιρετικά πολύτροπη για να περιοριστεί σε συγκεκριμένους τρόπους. Αγαπώ την πατρίδα μου όπως εγώ νιώθω, το ίδιο και ο καθένας μας, αν την αγαπά.

Οι προδότες, ουσιαστικά, δεν προδίδουν την Πατρίδα, αλλά την Αγάπη, προδίδουν την Αγάπη, όπως θα πρόδιδαν κάποιον άνθρωπο που αγαπούν ή όπως θα πρόδιδαν την ίδια την καρδιά τους. Δεν συμφωνώ με την αρχαία συνήθεια να εξορίζονται ή να θανατώνονται οι προδότες, διότι εξορίζουν τον εαυτό τους από μόνοι τους, μακριά από την Αγάπη, και έτσι και η μνήμη τους θανατώνεται.

Επιπλέον, δεν συμφωνώ με αυτούς που λένε ότι πατρίδα μας είναι όλος ο κόσμος, εννοώντας ότι είναι κοσμοπολίτες και απάτριδες, (όχι μόνο διότι δεν ξέρουν για ποιο πράγμα μιλάνε, αφού ο Κόσμος είναι το έναστρο διάστημα, και ο κοσμοπολίτης είναι ο πολίτης των άστρων ή ο διαστημάνθρωπος), διότι, εκ των πραγμάτων, για εμάς όλος ο κόσμος είναι η πατρίδα μας, κι ακόμη κι όταν –ταξιδεύοντας– ανακαλύψουμε ότι αυτό είναι περιοριστικό, αυτό είναι θέμα προέκτασης του πνεύματος και δεν σημαίνει ότι γινόμαστε απάτριδες.

Δεν συμφωνώ με το ότι πρέπει να βλέπω τους Ευρωπαίους ως εχθρούς, επειδή μια χούφτα Ολλανδοί, Βέλγοι, Γάλλοι και Γερμανοί χαρτογιακάδες λογιστές (σε μυστική αποστολή από τις μυστικές αδελφότητές τους) συνωμοτούν με μια χούφτα τραπεζίτες και προέδρους επιτροπών και μια χούφτα εγχώρια πολιτικά πιόνια, για να διαχειριστούν το κοινό ταμείο σύμφωνα με τα σχέδια των φατριών τους, προσπαθώντας να εγκαθιδρύσουν μια εικονική πραγματικότητα, και τα έχουν κάνει θάλασσα με τις αλυσιδωτές αντιδράσεις –που τους ξεπερνούν– των κοντόφθαλμων χειρισμών τους (που προσπαθούν να τους καλύψουν με τον μανδύα της δήθεν εξειδικευμένης αυστηρότητας). Δημιουργούν ιστορικές συγκυρίες από τις οποίες τελικά θα τιμωρηθούν, αργά ή γρήγορα.

Δεν είναι οι Ευρωπαίοι οι εχθροί μου. Αυτοί οι συγκεκριμένοι άνθρωποι, είναι. Και υπάρχουν πάρα πολλοί τρόποι για να τους αντιμετωπίσουμε. Και ο καλύτερος είναι να μπορέσουμε, εμείς οι Ευρωπαίοι, να τους εκδιώξουμε από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. (Όχι να μας εκδιώξουν αυτοί). Δεν συμφωνώ ότι αυτό είναι αδύνατον. Τίποτε δεν είναι αδύνατον! (Και, ας ξεκινήσουμε με το να τους κατηγορήσουμε προσωπικά –αντί απλά να τους παρακολουθούμε να μας κατηγορούν «εν ονόματι των Ευρωπαίων», ή να παρακολουθούμε τους εγχώριους συναδέλφους τους να κατηγορούν «τους Ευρωπαίους» –και όχι εκείνους προσωπικά– εν ονόματί μας…)

Δεν συμφωνώ με το ότι υπάρχει δίλημμα για τα νομίσματα. Κανένα δίλημμα δεν υπάρχει. Τα νομίσματα είναι αυτό που νομίζουμε. Αν θέλουμε μια κοινή Ευρωπαϊκή πορεία για τους λαούς της Ευρώπης, θα πρέπει να υπάρχει ένα κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα, δηλαδή να νομίζουμε κοινά. Αν θέλουμε να ακολουθούμε την κοινή Ευρωπαϊκή πορεία, πρέπει να μας συμπεριλαμβάνει αυτή στο κοινό νόμισμα, εκ των πραγμάτων. Δεν συμφωνώ ότι υπάρχει στ’ αλήθεια δίλημμα περί αυτού.

Και ακόμη και η Αλληλεγγύη θα έπρεπε να είναι εντελώς δεδομένη, απέναντι μας και απέναντι σε όλους, (αφού κι εμείς π.χ. δίνουμε την αλληλεγγύη μας με το να χρησιμοποιούμε τα προϊόντα τους αντί να παράγουμε τα δικά μας, ή τους προσφέρουμε και το πολυτιμότερο αγαθό μας ως λαός: την φιλοξενία μας και τον ήλιο μας απέναντι στην αποξένωση και τη συννεφιά τους –αλλά και τον εγκέφαλό μας, ναι, σχεδόν ολόκληρο το εγκεφαλικό δυναμικό μας, με τη συνεχή διαρροή των εγκεφάλων μας προς τις περιοχές τους και προς χρήση τους, για να μη μιλήσουμε και για τα εκατομμύρια εργατικά κι επαγγελματικά μας χέρια και τους φόρους τους, που χρησιμοποιούν στις χώρες τους προς άμεσο ώφελός τους. Κ.ά.).

Επίσης, συμβολικά, δεν συμφωνώ ότι –με συνοπτικές διαδικασίες– οι Γερμανοί είναι εχθροί μας.

Για μένα, οι Γερμανοί είναι εκείνοι που ήταν πάντα οι μεγαλύτεροι Φιλέλληνες στην Ευρώπη, οι μόνοι που είναι διαχρονικά οι μεγαλύτεροι θαυμαστές του ελληνικού πολιτισμού, αλλά και οι άνθρωποι που κυριολεκτικά ανακάλυψαν τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και τον καθόρισαν μελετώντας τον, όταν αυτός ήταν ξεχασμένος όχι μόνο από τους πάντες αλλά και από εμάς τους ίδιους. (Αλλά ακόμη και οι πρώτοι που δημιούργησαν τον τουρισμό μας, τον οποίον τόσο σημαντικό θεωρούμε όπως διαχρονικά και καθημερινά φαίνεται).

Αυτήν τη στιγμή, μάλιστα, υπάρχουν περισσότεροι Γερμανοί που γνωρίζουν αρχαία ελληνικά, περισσότεροι από τους Έλληνες που τα γνωρίζουν. Επίσης, τα λέω αυτά, διότι για μένα οι Γερμανοί είναι ο Γκαίτε, ο Σοπενχάουερ, ο Νίτσε, ο Καντ, ο Χάιντεγκερ, ο Μπετόβεν, ο Βάγκνερ, ο Μπραμς, ο Μότσαρτ, ο Ε.Τ.Α. Χόφφμαν, ο Χάινε, ο Χόλντερλιν, ο Νοβάλις, ο Χέρμαν Χέσσε, ο Τόμας Μαν, ο Χανς Χάινζ Έβερς, ο Μάιστερ Έκχαρτ, ο Γιάκομπ Μπαίμε, ο Λάιμπνιτς, ο Παράκελσος, ο Κάσπαρ Φρίντριχ, ο Φριτς Λανγκ, ο Μουρνάου, και αμέτρητοι άλλοι Γερμανοί, που μου έδωσαν φως και ομορφιά όταν βρισκόμουν στο σκοτάδι μου και στην ασχήμια μου, το ίδιο και σε τόσους πολλούς συνανθρώπους μου.

Οι Γερμανοί δεν είναι η Μέρκελ ή ο Σόιμπλε. Οι Γερμανοί για μένα είναι το ευγενικό πνεύμα της Γερμανίας, για το οποίο είμαι ευγνώμων και πάντα θα είμαι.

Δεν συμφωνώ ότι οι Γερμανοί είναι οι εχθροί μας.

Τα ίδια ισχύουν και για τους Γάλλους, και μάλιστα στο έπακρο.

Και για τους Βρετανούς, όχι απαραίτητα εκείνους τους κακούς σνομπ συνομώτες Άγγλους που συνήθως έχουμε υπ’ όψιν μας.

Και για τους Ιρλανδούς, που βρίσκονται μέσα στην καρδιά μου.

Αλλά και για αρκετούς άλλους αδελφούς λαούς μας της Ευρώπης.

Δεν συμφωνώ ότι το τραγικό είναι πως τα τελευταία χρόνια έχει καταστραφεί η οικονομία μας, οι τράπεζές μας ή τα ασφαλιστικά ταμεία μας. Προσωπικά πιστεύω ότι είναι τραγικότερο που έχει καταστραφεί η Τέχνη μας (θεωρώ ότι η ελληνική Τέχνη σχεδόν δεν υπάρχει πια), η Παιδεία μας, η γλώσσα μας, τα πανεπιστήμιά μας, η ελληνική επιστημονική έρευνα, η underground σκηνή μας, ο κινηματογράφος μας, η ποίησή μας, η λογοτεχνία μας (που, κατά τη γνώμη μου, στην πλειοψηφία της είναι για γέλια, αν δεν είναι σχεδόν ανύπαρκτη), η διαθέσιμη βιβλιογραφία μας, η μελέτη των αρχαιοτήτων μας, και οι περισσότερες ιδιαιτερότητές μας…

Δεν συμφωνώ ότι θα πεθάνουμε ως χώρα αν πεθάνουν οι τράπεζές μας ή η χρηματοπιστωτική μας αξιοπιστία. Πεθαίνουμε ως χώρα και ως λαός κι έθνος επειδή πεθαίνουν όλα τα παραπάνω, και επειδή στην ουσία θανατώνουμε τους νέους μας, μετατρέποντάς τους σε ανδρείκελα καταναλωτισμού, εργασιομανίας, βιοπάλης, αμορφωσιάς, ομοιογένειας. Τους δίνουμε όλα τα λάθος μηνύματα και διδάγματα, όλα.

Έτσι πεθαίνουν τα όνειρά μας, η καρδιά μας, η ταυτότητά μας, η ψυχή μας. Επειδή εμείς οι ίδιοι τα έχουμε σκοτώσει τόσα χρόνια, με την αδιαφορία και την ανοησία, τη μισαλλοδοξία και τη μετριότητα, τη φιλαργυρία και την παράνοια, και την αληθινή προδοσία, που δεν είναι στ’ αλήθεια πολιτική, αλλά ψυχική.

Δεν συμφωνώ ότι κινδυνεύουμε να χάσουμε την οικονομία μας ή την (ανέκαθεν σχεδόν ανύπαρκτη) «ανεξαρτησία» μας.  Κινδυνεύουμε να χάσουμε την ψυχή μας.

Εγώ, εσύ, ο καθένας μας προσωπικά, και τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας.

Δεν συμφωνώ ότι χρειαζόμαστε «αλλαγές», ή «διεκδικήσεις».

Χρειαζόμαστε αυθεντικές επαναστάσεις. Του Πνεύματος!

Δεν συμφωνώ ότι πρέπει να επαναστατήσουμε απέναντι σε μια εικονική Ευρώπη.

Πρέπει να επαναστατήσουμε απέναντι στην Ελλάδα όπως είναι αυτή τη στιγμή.

Ενάντια στην κατάντια μας.

Δεν συμφωνώ ότι πρέπει να ανακτήσουμε την «αξιοπρέπεια» μας, που είναι από μόνη της μια απαίτηση αναξιοπρεπής.

Πιστεύω ότι πρέπει να ανακτήσουμε την ψυχή μας, που κάθε μέρα τη χάνουμε.

Δεν μας την κλέβουν. Δεν θα μας τη δώσει πίσω κανείς.

Την έχουμε πουλήσει.

Και την έχουμε ξεχάσει.

«Red Zeppelin»: Το νέο… όπλο του ρωσικού στρατού με όνομα Atlant

Ο Nikolai Gogol κάποτε είπε πως τα δύο κύρια προβλήματα της Ρωσίας είναι οι “ηλίθιοι και οι δρόμοι”. Για τον Ρωσικό στρατό, οι δρόμοι σύντομα θα αποτελούν παρελθόν.

Το “Atlant” είναι ένα αεροσκάφος το οποίο, με σαφές νύξεις προς τον Άτλαντα της ελληνικής μυθολογίας, θα μπορεί να μεταφέρει 200 στρατιώτες και 60 τόνους στρατιωτικού εξοπλισμού. Το καλύτερο; Δεν θα χρειάζεται αεροδιάδρομο.

Τα 130 μέτρα μήκους του αεροσκάφους θα συνδυάζουν τεχνολογίες από την αεροναυπηγική, τα hovercraft και τα αερόστατα, σχεδιασμένα και συνδεδεμένα από την εταιρία Augur RosAeroSystems η οποία αναφέρει πως το όχημα θα είναι έτοιμο το 2018!
Το “Αtlant” θα κοστίζει 30% λιγότερο από το μεταγωγικό ελικόπτερο του Ρώσικου στρατού Mi-26 το οποίο κοστίζει 25 εκατ. δολάριο έκαστο.
Στην παραγωγή θα φτάσουν δύο μοντέλα: Το Atlant-100 το οποίο θα έχει τις προαναφερθείσες προδιαγραφές με ταχύτητα 140χλμ., και το μικρότερο Atlant-30 το οποίο θα έχει 75 μέτρα μήκος και θα μπορεί να μεταφέρει στρατιωτικό υλικό βάρους 16 τόννων, σε ταχύτητες έως 170χλμ.
Εικάζεται πως η Ρωσία θα χρησιμοποιήσει τα “αερόστατα” αυτά στα σύνορα για ελέγχους κατά των ναρκωτικών, αλλά θα μπορεί επίσης και να μεταφέρει στρατιωτικό υλικό ανά την τεράστιας εκτάσεως χώρα με μεγάλη ευκολία.
Η εταιρία κατασκευής αναφέρει, επίσης, πως υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον εκ μέρους εταιριών και πετρελαϊκών, που εργάζονται σε απόμακρα μέρη, όπως στον Αρκτικό κύκλο αλλά και στη Σιβηρία, και τις οποίες θα διευκολύνει πολύ κάποιο τέτοιο όχημα.

Η Ηθική στον Σενέκα

Τα φιλοσοφικά έργα του Σενέκα (Διάλογοι ή Επιστολές) είναι προσανατολισμένα στη στωική φιλοσοφία, η οποία εξακολουθούσε να διδάσκεται στον αρχαίο κόσμο (Αρχαία, Μέση και Νεότερη Στοά) για 600 συνεχόμενα χρόνια. Οι Στωικοί ήταν οι Έλληνες φιλόσοφοι της μεταγενέστερης αρχαιότητας, που έδωσαν υψηλό ηθικό τόνο στη διδασκαλία τους και έβλεπαν τον άνθρωπο, πάνω από όλα, ως ένα λογικό ον. Στα φιλοσοφικά του έργα, ο Σενέκας, δεν ασχολείται με τη βελτίωση της θεωρίας αλλά με την προσαρμογή της ελληνικής στωικής φιλοσοφίας στη ρωμαϊκή εποχή. Ο ίδιος προσπάθησε να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ φιλοσοφίας και πρακτικής ζωής. Με την προσπάθειά του αυτή ήθελε να τοποθετήσει την επίτευξη του φιλοσοφικού ιδεώδους μέσα στα όρια των δυνατοτήτων του μέσου ανθρώπου, να το καταστήσει ζωντανή δύναμη προσπελάσιμη στα άτομα μέσα στην κοινωνία προκρίνοντας από τα διάφορα ηθικά δόγματα των Στωικών εκείνα, που θεωρούσε ορθότερα και πιο ωφέλιμα, για να βασίζεται σε αυτά η ζωή.

Μολονότι υπήρξαν περιπτώσεις κατά τις οποίες ο Σενέκας έδειξε αδυναμίες και ταλαντεύσεις στη ζωή του, η προσπάθειά του είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτη σε καιρούς όπου ο άνθρωπος χρειαζόταν πολύ θάρρος, για να μπορέσει να αντιμετωπίσει την κακία της ζωής στον παράλογο και τραγικό κόσμο που γεννήθηκε. Τις τελευταίες ώρες του ανταποκρίθηκε με θάρρος στα στωικά ιδανικά. Γαλήνιος στο έπακρο, τερμάτισε με σωκρατική καρτερία τη ζωή του το έτος 64 ανοίγοντας θεληματικά τις φλέβες του, συνεπής με τα φιλοσοφικά κηρύγματα του στωικισμού για την εύλογον από τη ζωήν έξοδον.

Το έργο του αποτελεί σπουδαιότατη πηγή της ιστορίας του στωικισμού, στον οποίο ο Σενέκας έδωσε μια πιο πνευματική μορφή και τον οποίο έκανε πολύ πιο ανθρώπινο. Ο στωικισμός του Σενέκα, ανάμεικτος με εκλεκτικισμό, ανθρώπινη πείρα και κοινή λογική, έχει στόχους πρακτικούς και υποτάσσει τη φιλοσοφία στην ηθική παρότρυνση. Το πνεύμα του όψιμου Στωικισμού μπορεί να εκτιμηθεί από τα δοκίμια και τις επιστολές του Σενέκα. Έγραψε 124 επιστολές, στις οποίες εξηγεί πώς μέσα από αρετές, όπως είναι η γενναιότητα, το θάρρος, η εγκαρτέρηση και η επιμονή, μπορεί να βαδίσει κανείς το δρόμο της ευδαιμονίας. Στο εκτεταμένο συγγραφικό έργο του Σενέκα, εκτός από δράματα, περιλαμβάνεται μια σειρά έργων φιλοσοφικού περιεχομένου: Περί της συντομίας της ζωής, Περί της πνευματικής γαλήνης, Περί Προνοίας, Για μια ευτυχισμένη ζωή, Περί της σταθερότητας του σοφού κ.ά., στα οποία πραγματεύεται κυρίως θέματα ηθικής τάξης.

Και στους χριστιανούς ακόμη ο φιλόσοφος αυτός έγινε συμπαθής για την ηθική διδασκαλία του. Γνωρίζουμε ότι οι χριστιανοί των πρώτων αιώνων διάβαζαν τα έργα του με πολλή συμπάθεια.

Σύμφωνα με τον ίδιο, «Η ζωή μπορεί να διαιρεθεί σε τρεις περιόδους… Από αυτές, εκείνη που ζούμε τώρα έχει ήδη φύγει, εκείνη που θα ζήσουμε επαφίεται στο τυχαίο, και η μόνη σίγουρη είναι εκείνη που έχουμε ήδη ζήσει…» Το μέλλον είναι η περίοδος που η τύχη βασιλεύει, η μόνη περίοδος που δεν ξέρουμε αν θα έχουμε την ευκαιρία να ζήσουμε, η μόνη που δεν ξέρουμε αν θα έρθει… Το παρελθόν αποτελεί το χρονικό διάστημα που ούτε η τύχη ούτε κι εμείς έχουμε την οποιαδήποτε εξουσία επάνω του. Είναι το κομμάτι που φροντίζει να μας θυμίζει τα λάθη και τις κατακτήσεις μας… Τέλος, υπάρχει και εκείνη η περίοδος, που δεν έχει τη χρονική έκταση μιας «περιόδου» αλλά μιας στιγμής. Είναι αυτή που ζούμε τώρα και έχει ήδη φύγει… Η μόνη που η τύχη έρχεται σε δευτερεύουσα μοίρα, η μόνη που τον πρώτο λόγο έχουμε εμείς. Ο εαυτός μας…

Τρεις διαφορετικές περίοδοι με τρεις διαφορετικούς ρόλους. Τρεις μονάδες ξεχωριστές μεταξύ τους και ταυτόχρονα μία. Συνθέτουν το παζλ των αναμνήσεων, των πράξεων και των προσδοκιών μας, συνθέτουν ό,τι αποκαλούμε ζωή. Καμία περίοδος δεν ανταλλάσσεται με κάποια άλλη, καμία δεν έχει περισσότερη αξία από τις άλλες. Το παρελθόν δεν είναι παρόν, όπως και το παρόν δεν είναι μέλλον.
Εμείς όμως επιμένουμε να ξοδεύουμε τη μια, για να ζήσουμε την άλλη. Σπαταλώντας τη μόνη περίοδο που αποφασίζουμε εμείς, περιμένουμε να μας ανταμείψει η τύχη. Και αν μας ανταμείψει τελικά, εμείς πάλι εκεί… Θα χαρίσουμε ό,τι κερδίσαμε, περιμένοντας η τύχη να μας δώσει εκ νέου την επόμενη ανταμοιβή. Και μετά ξανά το ίδιο, χανόμαστε στον φαύλο κύκλο που οι ίδιοι δημιουργήσαμε για τον εαυτό μας ως τιμωρία. Άδικο, ανούσιο, αφελές…

Στο έργο του Περί Πρόνοιας, ο Σενέκας υποστηρίζει τη στωική θέση για την ύπαρξη της ειμαρμένης και της πρόνοιας ως βασικοί νόμοι που διέπουν το σύμπαν. Η ειμαρμένη δηλώνει την τάξη που υπάρχει στον κόσμο, σύμφωνα με την οποία τα πάντα προκαθορίζονται από αντίστοιχες αιτίες. Η νομοτέλεια, που χάρη στο λόγο που διαπερνά όλα τα όντα, διέπει τον κόσμο. Η ύπαρξη της ειμαρμένης εξασφαλίζει την αποτελεσματικότητα της θείας πρόνοιας, που οδηγεί στη θέωση και συντελεί στην αρμονική σύνδεση των γεγονότων μέσα στη φύση. Ο ίδιος ο Θεός, κυβερνήτης και δημιουργός των πάντων, υπακούει πάντα σε αυτά που ο ίδιος διέταξε. Τόσο τα ανθρώπινα όσο κα τα θεία δεσμεύονται από την ίδια αναγκαιότητα.

Τόσο ο Χρύσιππος όσο και ο Σενέκας, ως υποστηρικτές της θείας πρόνοιας, ασχολήθηκαν με το πρόβλημα της ύπαρξης του κακού στον κόσμο. Στο Περί Πρόνοιας, ο Σενέκας αναρωτιέται γιατί οι δίκαιοι πολίτες συνήθως υποφέρουν από την παρουσία του κακού με δεδομένη την ευεργετική πρόνοια των θεών. Στο πλαίσιο αυτού του προβληματισμού, θέτει το θέμα της αρετής και της συμβολής της στην προαγωγή της ηθικής ζωής των πολιτών. Ο Θεός, που προνοεί για τους ανθρώπους, δοκιμάζει την ηθική αντοχή των ενάρετων πολιτών.

Στο έργο του Περί Αταραξίας της Ψυχής, ο Σενέκας αναφέρεται στην ανάγκη να τεθεί ένας έλεγχος στις επιθυμίες των ανθρώπων, προκειμένου να διασφαλιστεί ο ηθικός τους βίος. Προσθέτει ότι δεν είναι δυνατή η άσκηση της αρετής χωρίς την αυτοπειθαρχία. «Παντοδύναμος είναι όποιος κυριαρχεί στον εαυτό του» (Επιστολές ηθικές στον Λουκίλιο, 90). Η ευδαιμονία των πολιτών συνδέεται άρρηκτα με την άσκηση της αρετής, η απουσία της οποίας συνεπάγεται τη δυστυχία. Ο άνθρωπος δεν πρέπει να αποφεύγει τις δυσκολίες, καθώς μέσα από αυτόν τον αγώνα θα εξέλθει νικητής ο ενάρετος πολίτης. Ο Σενέκας, ακολουθώντας τη στωική αντίληψη για την αρετή, θεωρεί το να είναι κανείς ενάρετος ως μια συνεχώς εξελισσόμενη δυναμική ηθική προσωπικότητα και όχι ως μια στατική κατάσταση. Γι’ αυτό χρειάζεται υπομονή και καρτερία, επιμονή και συνεχής δημιουργική προσπάθεια για την επίτευξη αυτού του στόχου. Στο έργο του Σενέκα αποδυναμώνεται η επίδραση της τύχης στη ζωή των ενάρετων πολιτών, παρά το γεγονός ότι η μοίρα παρεμβαίνει στη ζωή τους. Χαρακτηριστικό του ενάρετου ανθρώπου είναι να αποφεύγει τις δυσμενείς επιδράσεις της μοίρας, παρά το γεγονός ότι η αμετάκλητη διαδρομή σύρει εξίσου τα ανθρώπινα και τα θεία. Η έννοια της ηθικότητας στηρίζεται στην ελευθερία της βούλησης. «Ελεύθερος είναι αυτός που ελεύθερα υπακούει σε αυτά που κατ’ ανάγκη συμβαίνουν» έλεγε ο Σενέκας. Να έχει συνείδηση δηλαδή του τι είναι αυτή η Θεία Ανάγκη που κινεί τον κόσμο και ποιος είναι ο δικός του ρόλος μέσα σε αυτή. Από εκεί πηγάζει και η έννοια του καθήκοντος: γνωρίζω και επιλέγω να δράσω με βάση το καθήκον μου. Το καθήκον είναι ενάρετη δράση.

Στο έργο του Περί της συντομίας της ζωής, μιλά για την αξία του χρόνου. Ανάμεσα σε άλλα, ο Σενέκας αναφέρει ότι πολλοί θεωρούν πως η ζωή είναι σύντομη. Στην πραγματικότητα όμως, εμείς είμαστε εκείνοι που συντομεύουμε το χρόνο της ζωής μας, σπαταλώντας το πολυτιμότερο πράγμα που έχουμε, δηλαδή το χρόνο μας. «Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας το περνάμε κάνοντας κακές πράξεις, ένα μεγάλο μέρος μην κάνοντας τίποτα, και όλη μας τη ζωή χωρίς να σκεπτόμαστε τι κάνουμε». (Επιστολές ηθικές στον Λουκίλιο, 1,1). Το να μάθει κανείς πώς να ζει και πώς να πεθαίνει απαιτεί μια ολόκληρη ζωή. Γι’ αυτό, ο άνθρωπος θα πρέπει να ασχοληθεί με τη φιλοσοφία, η οποία είναι ικανή να τον συνδέσει με το παρελθόν και με όλους τους σοφούς για την καλλιέργεια του εσωτερικού του κόσμου και τον εμπλουτισμό του πνευματικού του ορίζοντα. Ό,τι προσφέρει η φιλοσοφία είναι πέρα από τη φθορά που προκαλεί ο χρόνος. Η σοφία των αιώνων θα ανοίξει στον άνθρωπο τους δρόμους της αθανασίας και θα δώσει νόημα στο πέρασμά του από τη Γη.

Στο έργο του Περί της πνευματικής γαλήνης, ασχολείται με το πώς μπορούμε να φτάσουμε στη γαλήνη, δηλαδή με ποιο τρόπο το πνεύμα θα ακολουθεί μια σταθερή πορεία, πώς θα βλέπει με χαρά την υπόστασή του και η χαρά του αυτή δεν θα διακόπτεται, αλλά θα εξακολουθεί να παραμένει πάντα ήρεμη χωρίς εξάρσεις ή καταποντισμούς. Για να διαφυλάξουμε αυτή την εσωτερική γαλήνη, χρειάζεται να οχυρώνουμε το κλυδωνιζόμενο πνεύμα μας με αδιάλειπτη φροντίδα. Εχθροί της γαλήνης είναι τόσο η ισχυρογνωμοσύνη, δηλαδή το να μην έχει κανείς την ικανότητα να αλλάξει τίποτα, όσο και η αστάθεια, δηλαδή το να βρίσκεται σε αδυναμία να υποφέρει οτιδήποτε. «Καμία κατάσταση δεν είναι τόσο πικρή, ώστε να μη μπορεί ένα ήρεμο μυαλό να βρει κάποια παρηγοριά σε αυτή… Στις δυσκολίες επιστράτευσε τη λογική… Έχεις τη δυνατότητα να απαλύνεις τα σκληρά και να διευρύνεις τα στενά, έτσι που τα βάρη να ασκούν τελικά μικρότερη πίεση σε όσους τα υποφέρουν με δεξιότητα.»

Η εσωτερική γαλήνη μπορεί να κατακτηθεί μόνο μετά από σκληρή μάχη ενάντια στις συνήθειες του ίδιου του εαυτού μας και διαρκή αγώνα για την επίτευξη της αρετής, αγώνας που δεν είναι δυνατό να ευοδωθεί χωρίς εμπιστοσύνη στη θεία πρόνοια, χωρίς αποδοχή της θείας θέλησης και συνταύτιση του ανθρώπου με τις επιταγές της φύσης. Θα γράψει: «Ας μάθουμε πώς να ενισχύουμε την εγκράτειά μας, να περιορίζουμε την τάση μας για πολυτέλεια, να ελέγχουμε τη φιλοδοξία μας, να απαλύνουμε την οργή μας, να καλλιεργούμε την ολιγάρκειά μας, να διατηρούμε αδάμαστες τις ελπίδες μας και να έχουμε διαρκώς υπό έλεγχο το νου μας, στραμμένο προς το μέλλον…»,«Στην αρένα της ζωής θα πρέπει να κρατιόμαστε στον εσωτερικό κύκλο». Τίποτα δεν μπορεί να ταράξει την ηρεμία ή να ακυρώσει τη σταθερότητα του σοφού. Το να αισθάνεται πόνο ή λύπη εξαιτίας των δυστυχιών των άλλων, τονίζει ο Σενέκας, είναι μία αδυναμία εντελώς ασυμβίβαστη με την ιδιότητα του σοφού.

Καθώς η ισορροπία που έχουμε αποκαταστήσει μέσα μας ανατρέπεται από την επαφή μας με ανόμοιες φύσεις, είναι απαραίτητο να επιστρέφει κανείς συχνά στον εαυτό του. Θα πρέπει να υπάρχει ένας συνδυασμός ανάμεσα στην επαφή με το πλήθος και τη μοναξιά.

Χρειάζεται να βλέπουμε τις ανθρώπινες καταστάσεις με πιο άνετη ματιά και να τις αντιμετωπίζουμε με πνεύμα συγκατάβασης. Να αποδεχόμαστε ήρεμα τους τρόπους που κινείται ο μέσος άνθρωπος, όπως και τα ελαττώματα των ανθρώπων.

Οφείλουμε να είμαστε παραχωρητικοί προς το πνεύμα μας και να του χαρίζουμε κατά διαστήματα την ανάπαυση που του χρειάζεται, για να αναζωογονηθεί η δύναμή του.

Σε σχέση με τη συμμετοχή του ατόμου στο δημόσιο βίο, ο φιλόσοφος υποστηρίζει ότι όταν κάποιος αποφασίσει να αποβεί χρήσιμος στους συμπατριώτες του -και γενικότερα στους ανθρώπους- όταν θέτει τον εαυτό του στο κέντρο της δημόσιας δραστηριότητας υπηρετώντας όσο καλύτερα μπορεί τα δημόσια συμφέροντα, αυτός προσφέρει σημαντικό έργο. Όμως υπηρεσία στο κράτος προσφέρει επίσης εκείνος που προσφέρει συμβουλές στους νέους, που ενσταλάζει στο πνεύμα τους την αρετή, που ανακόπτει την πορεία όσων τρέχουν αναζητώντας χρήματα και πολυτέλειες, ακόμη κι αν ο ίδιος ενεργεί ως ιδιώτης.

Για την έννοια του πολίτη του κόσμου και το πέρασμα από τον εθνικισμό στον οικουμενισμό και το ιδανικό κράτος των Στωικών -ένα κράτος χωρίς σύνορα- ο Σενέκας γράφει: «Ο πραγματικός λόγος για να μην κλειστούμε μέσα στα τείχη μιας πόλης, αλλά να προχωρήσουμε σε επικοινωνία με ολόκληρο τον κόσμο και να υποστηρίξουμε ότι πατρίδα μας είναι όλος αυτός ο κόσμος, ήταν γιατί έτσι είχαμε ένα ευρύτερο πεδίο για να ασκήσουμε την αρετή μας».

Για να μπορεί κάποιος να έχει υψηλά επιτεύγματα που να ξεπερνούν εκείνα των άλλων ανθρώπων, θα πρέπει να εγκαταλείψει την πεπατημένη και να ανέβει ψηλότερα, παρασυρμένος από κάποια θεία έμπνευση. Τότε και μόνο θα μπορέσει να τραγουδήσει κάτι ανώτερο από αυτό που υπάρχει στα ανθρώπινα χείλη.

Ο στωικισμός του Σενέκα σε ολόκληρο το έργο του αξίζει τη φήμη που συνόδεψε το όνομά του σε όλες τις μεταγενέστερες εποχές. Ο ρωμαϊκός στωικισμός του 1ου μ.Χ. αιώνα δεν ήταν απλά μία θεωρητική σύλληψη. Ο στωικός τρόπος σκέψης εξασφαλίζει τη θεραπεία από τα πλήγματα της ζωής.

 Και στο σημείο αυτό ο στωικισμός του Σενέκα αποτελεί όχι μόνο μια ουσιαστική συμβολή στην εξέλιξη της ανθρώπινης σκέψης αλλά και μια προσφορά σε αυτόν τον ίδιο, τον άνθρωπο.
---------------------
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Περί της πνευματικής γαλήνης, Λεύκιου Ανναίου Σενέκα, Μεταφρ. Ν. Πετρόχειλος, Εκδ. ΠΑΤΑΚΗ
2. Ιστορία της ελληνικής φιλοσοφίας, Κ. Δ Γεωργούλη, Εκδ. ΠΑΠΑΔΗΜΑ, Αθήνα1975
3. Ιστορία της φιλοσοφίας, Ν. Ι. Λούβαρι, Εκδ. Ν.Δ. ΝΙΚΑΣ Α.Ε.
4. Εγχειρίδιο ιστορίας της φιλοσοφίας, W.Windelband-Heimsoeth, Μεταφρ. Ν.Μ. Σκουτερόπουλος, Εκδ. ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ, Αθήνα 1991
5. Περί πρόνοιας, Λεύκιου Ανναίου Σενέκα, Μεταφρ. Γεώργιος Αθ. Τουρλίδης, Αθήνα 1988
6. Περί της συντομίας της ζωής, Λεύκιου Ανναίου Σενέκα, Μεταφρ. Ν. Πετρόχειλος, Εκδ. ΠΑΤΑΚΗ
7. Περί της πνευματικής γαλήνης, Λεύκιου Ανναίου Σενέκα, Μεταφρ. Ν. Πετρόχειλος, Εκδ. ΠΑΤΑΚΗ
8. Για μια ευτυχισμένη ζωή, Λεύκιου Ανναίου Σενέκα, Μεταφρ. Ν. Πετρόχειλος, Εκδ. ΠΑΤΑΚΗ
9. Λεξικό της φιλοσοφίας, Θεοδόσης Πελεγρίνης, Εκδ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, Αθήνα 2004

Γιατί ο Άνθρωπος

Η υπόρρητη ερώτηση που ταλανίζει τον άνθρωπο, από καταβολής της εν νόησης, είναι ή τι είναι ο άνθρωπος;.

Η συγκεκριμένη υφέρπουσα απορία μετεξελίχθηκε σε κραυγαλέο φιλοσοφικό κάματο από την αρχαία Ελλάδα, τους Αναγεννησιακούς χρόνους αλλά και ως τις μέρες μας.

Το παραπάνω περιεχόμενο της ενδοσκόπησης από μόνο το γεννά ένα ακόμα ερώτημα. Είναι ώριμη και έλλογη η αναζήτηση της απάντησης στο τι είναι ο άνθρωπος και ποια σκοπιμότητα εξυπηρετεί; Αναλογιζόμενοι ότι οι πρωτάνθρωποι δεν είχαν την ανάγκη της εσωτερικής αναζήτησης, μας οδηγεί στο απότοκο συμπέρασμα πως βίωναν την υπόστασή τους δίχως φραγμούς, όντας ενωμένοι με το αποκαλούμενο θείο. Δεν σου γεννάτε η ανάγκη να ερευνήσεις ή να ερμηνεύσεις κάποιο φαινόμενο όταν το βιώνεις σε απλούς ρυθμούς, μα όταν το χάσεις και με την πάροδο του χρόνου, το ξεχάσεις, τότε θέτεις τα λεγόμενα φιλοσοφικά ερωτήματα περί αυτού. Παρατηρούμε πως η ανθρώπινη οντότητα είναι αδύνατο να παραμείνει στατική ακολουθώντας τους συμπαντικούς κανόνες, συνεπώς οι αλλαγές είναι παραπάνω από βέβαιες, οπότε γεννάτε η ανάγκη της εξήγησης τους. Το αξιοσημείωτο είναι πως για πρώτη φόρα το παρατηρούμενο αντικείμενο είναι ταυτόχρονα ο ερευνητής και ο παρατηρητής, γεγονός που ενέχει αυτονόητους κινδύνους. Από μόνη της η αυτή αναζήτηση δυναμιτίζει τα θεμέλια του υλισμού και υπαινίσσεται την ύπαρξη πνεύματος, συνειδήσεως ακόμα και θεού.

Ποια είναι η αιτία αυτή που ωθεί τον άνθρωπο στην αφηρημένη και πολυσύνθετη σκέψη πάνω στην ύπαρξή του; Κατά τον Σωκράτη ο Θεός δεν φιλοσοφεί, γιατί κατέχει τη σοφία, φιλοσοφεί όμως ο άνθρωπος, που η ύπαρξή του είναι πεπερασμένη. Επίσης ταλανίζουμε την διάνοια μας διότι έχουμε μια ενδόμυχη και διαρκή ανάγκη για αποδείξεις της ανθρώπινης υπόστασης αλλά και των φυσικών φαινομένων. Μια επιπλέον αφορμή για στοχασμό ήταν η ανάπτυξη του ανθρωπίνου εγκεφάλου με αποτέλεσμα την εμφάνιση του λόγου, άρα και της ικανότητας να μπορούμε να μοιραστούμε και να συγκρίνουμε τις σκέψεις μας.

Τροχοπέδη στην εξέλιξη των φιλοσοφικών θεμάτων που άπτονται είτε της ανθρώπινης ύπαρξης, είτε της περιβάλλουσας φύσης είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. Πιο συγκεκριμένα, η πιστότητα, η αξιοπιστία και η βασιμότητα των παραγόμενων ιδεών ή συμπερασμάτων γίνονται ασυνείδητα θύματα των ανθρωπίνων αισθήσεων. Δηλαδή ο άνθρωπος προσπαθεί να εξηγήσει τα πάντα βάση των δικών του εμπειριών εξαρτώμενων των πέντε αισθήσεων του. Το γεγονός αυτό θέτει υπό αμφισβήτηση ότι ο άνθρωπος είναι ικανός να γίνει κοινωνός της πραγματικής γνώσης, διότι υπεισέρχεται η υποκειμενικότητα και το περιορισμένο φάσμα των αισθήσεων μας. Το φαινόμενο αυτό το παρατηρούμε στην προσπάθεια της ευκλείδειας εξήγησης του πολυδιάστατου σύμπαντος.

Βέβαια η φιλοσοφική αναζήτηση δεν είναι καθολικό συμβάν. Το μεγαλύτερο μέρος του ανθρώπινου πληθυσμού αντί να ενδοσκάπτει σηκώνει ψηλά το κεφάλι θωρώντας ένα μεγαλύτερο μυστήριο εξω-ατομικό. Το μυστήριο του σύμπαντος φαντάζει πιο δυσεπίλυτο άρα πιο συναρπαστικό, αλλά είναι μια καλά κρυμμένη δικαιολογία προς αποφυγή της προσωπικής ανακάλυψης – ή καλύτερα της επαν-ανακάλυψης. Με τον τρόπο αυτό μεταθέτει το πρόβλημα έξω από τον ίδιο, ομοίως παρατηρούμε και στην καθημερινή ζωή να αποφεύγουμε δικά μας προβλήματα ή να αναβάλουμε την επίλυσή τους και να μας απασχολούν αλλότρια προβλήματα.

Μεγάλη η βαρύτητα της ερώτησης που τέθηκε στην αρχή του κειμένου και ακόμα μεγαλύτερη η προσπάθεια που έχει καταβληθεί ανά τους αιώνες προς απάντηση της από τον φιλοσοφικό κόσμο. Όμως, η θεμελιώδης ερώτηση που τίθεται δεν είναι η: τι είναι ο άνθρωπος, αλλά η: γιατί είναι ο Άνθρωπος. Δηλαδή, ποιος είναι ο σκοπός που εξυπηρετεί η ανθρώπινη ύπαρξη; Για ποιο λόγω ενσαρκωνόμαστε έχοντας ξέχωρες ιδιαιτερότητες και ικανότητες από το λοιπό ζωικό βασίλειο και μάλιστα με την ιδιότητα της εξαιρετικά σύντομης σε χρόνο εξέλιξής των, όντας ¨καταδικασμένοι¨ στην διαδικασία της δημιουργίας και επιλεκτικής εξέλιξης;

Ο προφανής λόγος ύπαρξης είναι η εξέλιξη του γονιδιώματος μας ως τμήμα της θεωρίας της εξέλιξης των ειδών, δηλαδή η αρχέγονη ανάγκη για τεκνοποίηση, επιβίωση και κυριάρχηση επί των άλλων ειδών της πλούσιας γήινης βιοποικιλότητας. Η εξήγηση αυτή αν και λογικοφανής δεν πληρώνει το αίσθημα της αυτογενούς αναζήτησης. Το αίσθημα αυτό της μη εσώτερης πληρότητας της περιέργειας οφείλετε στο γεγονός πως ο άνθρωπος πλέον έχει ξεφύγει από αυτόν τον σκοπό, άρα αυτή η εξήγηση θα αρκούσε πριν διακόσια χρόνια, μα όχι στους σύγχρονους καιρούς. Παρατηρούμε πλέον πως ο άνθρωπος έχει ξεφύγει από την ανάγκη της αναπαραγωγής και επιβίωσης δημιουργώντας ανάγκες όπως η εξερεύνηση του περιβάλλοντος, την ανάγκη για τέχνη και καλαισθησία, δρούμε με σκοπό την διασκέδαση ή την ψυχαγωγία, τον κοινωνικό συναγελασμό, πετύχαμε την μη βιολογική εξέλιξη – την επιστημονική και τεχνολογική, είδαμε πίσω στον χρόνο με τηλεσκόπια, λύσαμε το ερώτημα του υποατομικού σωματιδίου, κ.ο.κ.  

Παρόλο την απόκτηση γνώσης το κυρίαρχο και επιτακτικό ερώτημα του σκοπού και του νοήματος της ύπαρξης εμμένει, αφού έχουμε ξεφύγει από την εξήγηση της επιβίωσης και εξέλιξης. Συνεπώς μπορούμε να οδηγηθούμε σε ένα συμπέρασμα ίσως αβέβαιο, ίσως υποκειμενικό, ίσως μη επαρκές αλλά έτσι είναι η νοητική παραγωγή, μη ζυγίσιμη. Η ανθρωπότητα απαρχής της ζει στην ψευδαίσθηση της αναζήτησης σκοπού χωρίς να δίνει χώρο στην πιθανότητα να είναι αυτή που δίνει διαχρονικά σκοπούς στην ύπαρξη. Στα πρώιμα ανθρώπινα χρόνια σκοπός ήταν η επιβίωση και η χρονική συνέχεια του είδους. Στην συνέχεια και αφού αυτός ο στόχος πραγματώθηκε τέθηκαν εκ νέου στόχοι όπως για παράδειγμα αυτού του ευ ζείν. Τίθενται συνεχώς νέοι στόχοι, νέοι σκοποί στην ύπαρξη, που μπορεί να είναι μακροπρόθεσμοι ή όχι, πραγματοποιήσιμοι ή όχι, αλλά δεν παύουν να τίθενται.

Ελπίζουμε μόνο με την πάροδο του χρόνου ο σκοπός και ο στόχος της ζωής από την υλιστική προδιάθεση να τείνουν προς το πνευματικό επίπεδο, στο επίπεδο το ανθρωποκεντρικό, στο επίπεδο της εύρεσης του ανθρώπινου κέντρου.

Η Μνήμη η Λήθη και ο Πολιτισμός

Κατά την Ελληνική Μυθολογία η Μνημοσύνη υπήρξε θυγατέρα του Ουρανού και της Γης. Ο Ζευς, ο πατέρας των θεών και των ανθρώπων, παντρεύτηκε με την Μνημοσύνη και μαζί απέκτησαν τις εννέα Μούσες. Οι Μούσες θα αποτελέσουν τις προστάτιδες θεότητες όλων των μαθήσεων και όλων των πνευματικών έργων του Αρχαίου Κόσμου.

 

Η Κλειώ (κλέος προς τους ήρωες) της Ιστορίας, η Ευτέρπη (τέρπουσα τους ανθρώπους) της Μουσικής και των μουσικών οργάνων, η Θάλεια (θάλει τα φυτά) της Γεωργίας, της Γεωμετρίας, της Αρχιτεκτονικής και της Κωμωδίας, η Μελπομένη (εκ της ωδής-μολπής) της Ρητορικής και της Τραγωδίας, η Τερψιχόρη (τέρπει μέσω του χορού) του Χορού, η Ερατώ (του έρωτος) της Ποιήσεως και του έρωτα προς τις ιδέες, η Πολύμνια (η των πολλών ύμνων) της λύρας και της Υποκριτικής, η Ουρανία (εκ του ουρανού) της Αστρονομίας και τέλος η Καλλιόπη, προστάτις των πολεμιστών-ηρώων και των ηρωικών ποιημάτων.

 

     «Οι “Μούσες” τώρα και γενικά η Μουσική ωνομάσθηκαν έτσι απ’ το “μώσθαι” (έρευνα), απ’ την αναζήτηση για την Φιλοσοφία και την Γνώση.» (Πλάτων, «Κρατύλος» 406 Α.) Απ’ τα λεγόμενα του Πλάτωνα βλέπουμε, ότι οι Μούσες είναι οι ίδιες οι Τέχνες και οι Επιστήμες, που ανακάλυψαν και ανέπτυξαν οι άνθρωποι σε πολύ παλαιότερες εποχές. Κάθε αρχαίος αλλά και αρκετοί σύγχρονοι συγγραφείς, ποιητές, φιλόσοφοι, ιστορικοί, επιστήμονες, επικαλούνται τις πανέμορφες Μούσες,για να τους εμπνεύσουν, και να μπορέσουν να φέρουν σε πέρας το δικό τους έργο. Ουσιαστικά πρόκειται για μία προσπάθεια ανάκλησης και επαναφοράς της αρχέγονης μνήμης του ανθρώπου.

 

Για τον Σωκράτη η μάθηση είναι ανάμνηση, δηλαδή κάθε τι, το οποίο ανακαλύφθηκε και μαθεύτηκε απ’ τους ανθρώπους σε κάποια παλαιότερη χρονική στιγμή, έχει αποτυπωθή σαν σφραγίδα στο D.N.A. των κυττάρων μας: «ότι δηλαδή για εμάς η μάθηση δεν είναι παρά ανάμνηση, και σύμφωνα με αυτό είναι αναγκαίο να έχουμε μάθει σε κάποιο προηγούμενο χρόνο αυτά που τώρα ανακαλούμε στην μνήμη μας» (Πλάτων «Φαίδων», 72 D).

 

     Επομένως μελετώντας το κάθε πνευματικό έργο της εκάστοτε εποχής δεν κάνουμε τίποτε άλλο απ’ το ν’ ανακαλούμε τις αρχέγονες αυτές γνώσεις, που είναι ήδη καταγεγραμμένες στα κύτταρά μας και επανέρχονται στην μνήμη μας.

 

«Σεις, οι θυγατέρες της Μνημοσύνης και του βροντερού Διος, ω ένδοξες Πιερίδες Μούσες με τη λαμπρή φήμη, σεις, σε όσους ανθρώπους παρευρεθήτε, είσθε περιπόθητες, πολύμορφες, επειδή γεννάτε την άμεμπτη αρετή πάσης παιδείας. Σεις τρέφετε την ψυχή και δίνετε την ορθή κατεύθυνση στη διανόηση και είσθε οι οδηγοί βασίλισσες του δυνατού νου.» (Ορφεύς, «Ύμνος Μουσών».)

 

Μνήμη και ανάμνηση ως έννοιες

 

Η Αριστοτελική σκέψη όρισε τις βασικές έννοιες της σύγχρονης επιστημονικής θέσης για τη μνήμη, την ανάμνηση, την αντίληψη και άλλων παρομοίων λειτουργιών της ανθρώπινης διανοίας: «Μνήμη ονομάζουμε την διατήρηση των παραστάσεων και ανάμνηση την ανάπλασή τους. Οι άνθρωποι δεν ανήκουν όλοι στον ίδιο τύπο. Άλλοι είναι μνημονικοί και άλλοι αναμνηστικοί. Οι βραδείς στην σκέψη είναι κατά το πλείστον πιο μνημονικοί, ενώ οι ταχείς και ευμαθείς είναι αναμνηστικώτεροι. Η μνήμη διαφέρει απ’ την φαντασία κατά το ότι είναι κίνηση της αισθήσεως η διανοίας που ενεργεί. Άλλωστε τ’ αποτελέσματα της μιας και της άλλης κινήσεως τα λέμε φαντάσματα (είδωλα η εικόνες). Και η φαντασία είναι σαν μία ζωγραφιά, που συνθέτει η ψυχή». (Στοβαίος, «Ανθολόγιον», Αριστοτέλους, «Περί Μνήμης».)

 

     Ο Αριστοτέλης παρομοιάζει την μνήμη (η κίνηση της διάνοιας) σαν την κίνηση που γίνεται για την αποτύπωση του δακτυλιδιού κατά την στιγμή της σφραγίδας: «Για τούτο στην περίπτωση που ο άνθρωπος η λόγω παθήματος η λόγω ηλικίας βρίσκεται σε ρευστή κατάσταση, η αποτύπωση της εικόνας δεν πετυχαίνει, σαν να αποτυπώνεται δηλαδή η σφραγίδα σε νερό, ενώ αντιθέτως, όταν υπάρχη σταθερότητα και όχι ρευστότητα, η αποτύπωση πετυχαίνει, όπως συμβαίνει και στα παλιά οικοδομήματα. Όταν όμως είναι πολύ σκληρό το αντικείμενο που σφραγίζεται, η αποτύπωση δεν πετυχαίνει. Γι’ αυτό ακριβώς η νεαρή και η γεροντική ηλικία δεν διακρίνονται για μνημονική ικανότητα, διότι φαίνεται να διαρρέει η αποτύπωση, στους μεν νέους λόγω ρευστότητας ένεκα της αυξήσεως, στους δε γέροντες λόγω φθοράς. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στους πολύ ταχείς στην αντίληψη και στους πολύ βραδείς. Διότι ούτε οι μεν ούτε οι δε έχουν προφανώς ισχυρή μνήμη, διότι οι πρώτοι είναι ρευστοί, ενώ οι δεύτεροι αρκετά σκληροί. Για τούτο στην ψυχή των πρώτων δεν μένει σχεδόν καθόλου η εικόνα, ενώ στην ψυχή των δευτέρων είναι σαν να μην την αγγίζη.» (Στοβαίος, «Ανθολόγιον», Αριστοτέλους, «Περί Μνήμης»).

 

     Η άποψη του Νεοπλατωνικού φιλοσόφου Πορφυρίου για την μνήμη ακολουθεί πιστά την Αριστοτελική σκέψη: «Η μνήμη είναι κοινή στον άνθρωπο και στα άλογα ζώα. Η πλήρως όμως διαμορφωμένη μνήμη, με την οποία συντελείται και η ανάμνηση, υπάρχει μόνο στα λογικά όντα. Διότι το ωλοκληρωμένα διαμορφωμένο είναι το αποτέλεσμα της λογικής μας ικανότητας. Γι’ αυτό και οι μαθητές του Αριστοτέλους λέγουν, ότι τα άλογα ζώα έχουν το “μεμνήσθαι” όχι όμως και το “αναμιμνήσκεσθαι”. Έτσι μόνον ο άνθρωπος έχει την δύναμη να διατηρή τις παραστάσεις αυτές, αλλά και να τις αναπλάθη»(Πορφυρίου, «Περί των δυνάμεων της ψυχής», παρ.1).

 

     Στον Κρατύλο του Πλάτωνος ο Σωκράτης αναφέρει, ότι «μνήμη σημαίνει μονή (παραμονή) στην ψυχή αλλά όχι κίνηση»(437 b).

 

    Ποιά η διαφορά όμως της μνήμης από την ανάμνηση; «Καθ’ όσον το μεν πρώτον (μνήμη) είναι δύναμη αφ’ εαυτής ενεργούσα και κοινή σε κάθε άνθρωπον και σε άλλα ζώα, το δε δεύτερον(ανάμνηση) είναι ενέργεια του νου και της βουλήσεως αποκλειστικώς και μόνον ανθρώπινη»(Αριστοτέλους, «Περί Μνήμης» 2. 25).

 

     Ανάμνηση = ενθύμιση = η δύναμη του αναμιμνήσκεσθαι (Liddell and Scott, λήμμα «ανάμνησις»). Επομένως «ανάμνηση» η «ενθύμιση» είναι η ικανότητα του εγκεφάλου να ανακαλεί στη συνείδησή μας προηγούμενα ψυχικά συμβάντα εκουσίως, λειτουργία αποκλειστικά ανθρώπινη, όπως την ορίζει ο Αριστοτέλης. Αυτή είναι και η διαφορά της απ’ την μνήμη, ο μηχανισμός της οποίας φέρνει ακουσίως στην συνείδησή μας προηγούμενα ψυχικά συμβάντα, που συνέβησαν στην ζωή μας. Είναι δε κοινή σε ανθρώπους και σε ζώα.

 

     Κατά το ιδεοκρατικό σύστημα του Πλάτωνα η έννοια της ανάμνησης είναι ο απαραίτητος εκείνος παράγοντας, που θα μας βοηθήσει στην κατανόηση της γνώσης. Η νοητική ικανότητα του ανθρώπου, αντιλαμβανόμενη τα φαινόμενα της ροής της ζωής, αναμιμνήσκεται των ιδεών των φαινομένων, καθ’ ότι οι ιδέες και τα φαινόμενα μοιάζουν μεταξύ τους. Και επειδή τα φαινόμενα της ζωής είναι τα έκτυπα η οι απορροές των αρχέτυπων του κόσμου των ιδεών, μέσω της ανάμνησης επέρχεται η γνώση.

 

Η μνήμη στην Ψυχολογία του Βάθους

 

 Σύμφωνα με την «Ψυχολογία του Βάθους», που ίδρυσε ο Ελβετός ψυχίατρος και ψυχολόγος Καρλ Γιουνγκ, που βασίσθηκε κυρίως στην Πυθαγόρεια και Πλατωνική σκέψη, υπάρχουν τρία είδη συνείδησης: Το συνειδητό, το προσωπικό ασυνείδητο και το απρόσωπο η συλλογικό ασυνείδητο.

 

     Το συνειδητό είναι ο χαρακτήρας, που εκφράζει ο κάθε άνθρωπος στην καθημερινότητά του.

 

     Το προσωπικό ασυνείδητο είναι αυτό, που περιλαμβάνει όλες τις καταπιεσμένες και απωθημένες τάσεις και εμπειρίες του ανθρώπου, που έχουν καταγραφεί καθ’ όλη την διάρκεια της ζωής του ακόμα και κατά την διάρκεια της κύησης. Τα δεδομένα αυτά είναι αυστηρά προσωπικές και ατομικές τάσεις, που βρίσκονται μέσα στην ψυχή του κάθε ανθρώπου και σπανίως εξωτερικεύονται. Το προσωπικό ασυνείδητο αποτελεί την τροφό και την ανεξάντλητη πηγή της ψυχικής ενέργειας του ανθρώπου, που διαρκώς τρέφει την συνείδηση ως ο δημιουργός του ανωτέρου πνευματικού βίου.

 

     Το συλλογικό ασυνείδητο τώρα εμπεριέχει πληροφορίες, τάσεις και γνώσεις, που έρχονται από άλλες εποχές και ανήκουν σε ένα στάδιο προ-λεκτικό και προ-λογικό. Ο Γιουνγκ ωνόμασε τις πληροφορίες αυτές αρχέτυπα. Τα αρχέτυπα εκφράζονται με εικόνες και σύμβολα, που αγγίζουν τις λειτουργίες των ονείρων, της διαίσθησης, της εσωτερικής αίσθησης-έμπνευσης και των βαθέων συναισθημάτων. Έτσι έχει κανείς την έντονη αίσθηση, ότι κάποια εικόνα η σύμβολο έχει μεγαλύτερη βαρύτητα, βαθύτερο νόημα και φυσικά μεγάλη αξία γι’ αυτόν, αν και είναι απροσπέλαστη από την λογική. Αυτός δε, που βιώνει αυτές τις καταστάσεις και αρχίζει να τις κατανοεί και να τις μελετά, θ’ αναγνωρίσει σ’ αυτές ορισμένες αναλογίες με τα θέματα της Μυθολογίας, των παραμυθιών κ.λπ.

 

    Αυτή η κοινή διαπίστωση oδήγησε τον Γιουνγκ στο συμπέρασμα, ότι τα περιεχόμενα αυτού του βαθύτερου στρώματος είναι πανανθρώπινα και πανάρχαια, επομένως υπερπροσωπικά, αφού υπερβαίνουν τον καθαρά προσωπικό κόσμο του ατομικού εγώ και της συνείδησης. Τα τρία αυτά είδη συνείδησης επικοινωνούν μεταξύ τους, υπάρχουν στους ανθρώπους της κάθε εποχής και επαναφέρουν στην μνήμη τους εικόνες και σύμβολα απ’ τα προ-λογικά στάδια της ανθρωπότητας.

 

     Η κατάσταση αυτή γίνεται εμφανής στα παιδιά, που κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής τους είναι βυθισμένα σ’ έναν κόσμο φανταστικής πραγματικότητας, σ’ έναν κόσμο παραμυθιού και ξυπνητού ονείρου, που έχει ελάχιστη σχέση με την εξωτερική πραγματικότητα. Έτσι τα παιδιά κολυμπούν σε μία αδιαφοροποίητη μάζα προγονικών και αρχέγονων μυθολογικών εικόνων-αρχετύπων, γνώση που αναμιμνήσκεται μέσα απ’ τα παιδικά παραμύθια και τους μύθους. Βαθμιαία με την ανάπτυξη της λογικής λειτουργίας το παιδί βγαίνει απ’ την χώρα του παραμυθιού και του ονείρου, χάνοντας την επαφή με τον θαυμαστό αυτόν προ-λογικό και μυθολογικό κόσμο των αρχετύπων.

 

     Φυσικά δεν είναι καθόλου τυχαίο, που το χριστιανικό ιερατείο χρησιμοποίησε τα προϊστορικά σύμβολα του Ηλίου, όπως τον σταυρό, αλλά και τα πανάρχαια παγανιστικά τελετουργικά, γνωρίζοντας ότι αποτελούσαν αρχετυπικές εικόνες και σύμβολα, που είχαν καταγραφεί βαθιά στο συλλογικό ασυνείδητο του αρχαίου ανθρώπου. Έτσι παρά τις σφαγές και τις καταστροφές η χριστιανική θρησκεία έγινε αποδεκτή από τον μεταχριστιανικό κόσμο, αφού τα σύμβολα-αρχέτυπα, που χρησιμοποίησε, ήταν ήδη καταγεγραμμένα στα βάθη της ανθρώπινης μνήμης.

 

Η λήθη και οι θρησκείες

   

Σεβασμία λήθη των κακών, σαν σοφή κι εσύ είσαι των δυστυχισμένων η καλόδεχτη θεά» (Ευριπίδου, «Ορέστης» παρ. 213). Ετυμολογικά η λέξη «λήθη» προέρχεται εκ του ρήματος λήθομαι-λανθάνω και σημαίνει το «λησμονείν» η «επιλησμοσύνη» (Liddell and Scott, λήμμα «λήθη»). Σαν προέκταση «λήθη» = απώλεια της «α-λήθειας».

 

     Κατά τον Πλάτωνα «η λήθη αποτελεί την εξάλειψη της μνήμης» (Φίληβος, παρ.  33 Ε). Στο «Συμπόσιο», παρ. 208 Α  αναφέρει: «Αυτό, που λέγεται μελέτη σε κάποιους, είναι επιβολή, διότι έτσι χάνεται η επιστήμη, η λήθη ουσιαστικώς είναι η απώλεια της επιστήμης.» Ο Σπεύσιππος, διευθυντής της Πλατωνικής Ακαδήμειας, στο «Λεξικό Εννοιών της Πλατωνικής Φιλοσοφίας», λήμμα «λήθη», αναφέρει: «Λήθη: επιστήμης αποβολή, απώλεια κατακτημένης γνώσεως».

 

    Οι ιουδαιογενείς θρησκείες Εβραϊσμός, Χριστιανισμός, και Μωαμεθανισμός εμφανίσθηκαν ως οι εχθροί κάθε γνώσης και επιστήμης. Σε πολλά απ’ τα χωρία του Ταλμούδ, του Κορανίου και της Βίβλου, αλλά και στα υπόλοιπα «ιερά» βιβλία των τριών θρησκειών, οι Επιστήμες, η Φιλοσοφία και οι Τέχνες αναθεματίζονται απ’ τον ίδιο τον Γιαχβέ-Αλλάχ η τους ιερείς του: «Επειδή είναι γεγραμμένον, θέλω απολέσει την σοφίαν των σοφών, και θέλω αθετήσει την σύνεσιν των συνετών. Που ο σοφός; Που ο γραμματεύς; Που ο συζητητής του αιώνος τούτου; Δεν εμώρανεν ο Θεός την σοφίαν του κόσμου τούτου;» (Απόστολος Παύλος, «Επιστολή Προς Κορινθίους», παρ. 19-20.)

 

     Η Λήθη πλέον ως διδασκαλία του Χριστιανισμού και του Μωαμεθανισμού θα καλύψει με το πέπλο της την Ευρώπη και απ’ τον 15ο μ.Χ. αιώνα και ύστερα τον Αραβικό Κόσμο. Είναι ο αιώνιος εχθρός των Μουσών, των προστάτιδων των γραμμάτων: «Λήθη στυγερή και μισητή στις Πιερίδες. Η δε καλότυχη μνήμη στήριγμα για τους θνητούς στην σύντομη διάβαση του βίου τους.»(Σοφοκλέους, «Σύνδειπνος», Αποσπάσματα.)

 

     Ο χριστιανικός Κλήρος αναθεμάτισε κάθε φιλοσοφικό έργο και κάθε είδος γνώσεως του Αρχαίου Κόσμου κατά την διάρκεια της επικράτησής του: «Από που διδαχθήκατε τα αριστοτελικά διδάγματα; Ποιός προτίμησε τον Πλάτωνα απ’ τα ευαγγέλια; Ποιός πέταξε έξω το κήρυγμα της αληθινής πίστης και έφερε μέσα την άπιστη αναζήτηση;» (Ι. Χρυσόστομος, «Εν αρχή ο λόγος», παρ. α.)

 

     Για το Χριστιανισμό κάθε τι ελληνικό αποτελεί προϊόν του κακού αντιπάλου θεού Σατανά: «Μίσησε φορέματα μαλακά (των Ελλήνων), μίσησε βαψίματα όμορφα, μίσησε ομορφιά και τα συνοδεύοντα αυτά δαιμονικά άσματα, κιθάρες και αυλούς, τους κρότους των χορών και τις άτακτες φωνές. Δεν γνωρίζεις, άθλιε, πως όλα τούτα σπορά του διαβόλου είναι;» (Εφραίμ ο Σύρος).

 

   Κατά την Βυζαντινή περίοδο οι ιερείς του Χριστιανισμού υποκινούμενοι απ’ τα ιερά τους βιβλία κατέστρεψαν μέσα σε λίγες δεκαετίες το 97% των αρχαίων ελληνικών συγγραμμάτων, πυρπολώντας όλες τις βιβλιοθήκες του Αρχαίου Κόσμου: «Μετά δε απ’ αυτά και στις οικίες γινόταν έρευνα. Και πολλά είδωλα βρίσκονταν στις αυλές των σπιτιών, τα οποία ερρίπτοντο στην πυρά και στον βόρβορο, μαζί δε και βιβλία, τα οποία ήταν γεμάτα μαγεία και τα οποία ιερά αυτοί έλεγαν» («Συναξαριστής του Αγίου Πορφυρίου» κεφ. 71).

 

     Αλλά και οι δημιουργοί των έργων αυτών, επιστήμονες και φιλόσοφοι, καίγονταν ζωντανοί στην πυρά η εκτελούνταν με ξίφος: «Οι συλληφθέντες Θεόδωρος και οι τεχνίτες των τριπόδων κάποιοι από φωτιά κάηκαν και κάποιοι από ξίφος εκτελέσθηκαν. Και για την ίδια αιτία εκτελέσθηκαν και κάηκαν σε όλη την επικράτεια οι λαμπρώς φιλοσοφούντες, άσχετα αν και η οργή του βασιλέως επεκτάθηκε και σε μη φιλοσοφούντες». (Σωζομενός, «Εκκλησιαστική Ιστορία», βιβλίο 6, κεφ. 35, παρ.6).

 

  Αποτέλεσμα της λήθης είναι η συσκότιση του νου και των λογικών λειτουργιών του εγκεφάλου, καρπός της δε είναι η δεισιδαιμονία και η βλακεία. Η χριστιανική λήθη του Μεσαίωνα και η νοητική συσκότιση επικράτησαν ολοκληρωτικά για μία περίπου χιλιετία στην Ευρώπη. Από την περίοδο της Αναγέννησης κι έπειτα η μωαμεθανική λήθη συσκότισε και τον Αραβικό Κόσμο.

 

     Η ιδιωτεία η βλακεία αποτελούν σήμερα ένα παγκόσμιο κοινωνικό φαινόμενο, που πλήττει όλες τις χώρες του κόσμου. Στο φαινόμενο αυτό συμβάλλουν καθοριστικά τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, το Ραδιόφωνο, η Τηλεόραση (κυρίως) και ο Τύπος. Το ποσοστό της βλακείας φυσικά διαφέρει από χώρα σε χώρα και είναι αντιστρόφως ανάλογο με την γνώση.

 

     Όπου η γνώση και η παιδεία ανθούν η λήθη, η δεισιδαιμονία και η βλακεία μειώνονται. Αντιθέτως συμβαίνει, όταν η γνώση και η παιδεία υποβαθμίζονται. Στην Ελλάδα μέχρι σήμερα η χριστιανική λήθη και αποβλάκωση συνεχίζουν να καλύπτουν με το πέπλο τους την μεσαιωνική χώρα μας, που αποτελεί την ουραγό της Ευρώπης σε κάθε πολιτισμικό επίπεδο.

Η Άγνωστη Ψυχοθεραπευτική Τέχνη του Ηράκλειτου

Ο Νόμος της Εναντιοδρομίας, η Άγνωστη Ψυχοθεραπευτική Τέχνη του Ηράκλειτου που μπορεί να θεραπεύσει τη Δυσαρμονία που βασιλευει στον Ψυχικό μας Κόσμο αλλά και στην Κοινωνία. 

«Τα σύνορα της ψυχής δε θα τα βρείς, όποιον δρόμο κι αν ακολουθήσεις, τόσο βάθος έχει η ουσία της.»
Ηράκλειτος, απόσπ. 45

Σε μια τόσο σύντομη φράση, όπως η παραπάνω, ο μεγάλος Εφέσιος φιλόσοφος Ηράκλειτος – ο αποκαλούμενος σκοτεινός φιλόσοφος του αρχαίου Ελληνικού πνεύματος – μπόρεσε να συλλάβει την αλήθεια για την ανθρώπινη ψυχή, διατυπώνοντάς την με μια απέριττη αλλά και συγκλονιστική σαφήνεια.

Ο Ηράκλειτος κατέχει μια ξεχωριστή θέση όχι μόνο στην αρχαία Ελληνική φιλοσοφία, αλλά και στο χώρο της -γιουνγκιανής κυρίως– ψυχοθεραπείας , αφού η ηρακλειτική φιλοσοφία επηρέασε φανερά τον Ελβετό ψυχίατρο και μύστη της ψυχολογίας , Carl G.Jung. Ο Jung ενσωμάτωσε στο φιλοσοφικό του σύστημα αλλά και στις μεθόδους ψυχοθεραπείας που εφάρμοσε, τον περίφημο Νόμο της Εναντιοδρομίας ο οποίος βασίζεται στη φιλοσοφία του Ηράκλειτου περί αρμονίας των αντιθέτων.

Ο Jung απέδωσε την έμπνευση και τη φιλοσοφική σύλληψη αυτού του Νόμου στον ίδιο τον Ηράκλειτο, ο οποίος πρώτος μίλησε για την επιτακτική ανάγκη της συνένωσης των αντιθέτων,τόσο μέσα στη Φύση όσο και μέσα στον ίδιο τον άνθρωπο. Πάνω σε αυτή την ηρακλειτική αρχή, ο Jung προσπαθούσε πάντα –στη διάρκεια της ψυχοθεραπευτικής του πορείας-να απλώσει μια γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα σε δύο φαινομενικά αντίθετα στοιχεία στην προσωπικότητα των εκάστοτε ασθενών του: στο συνειδητό από τη μία (με την ορθολογική σκέψη και τον κριτικό νου)και το ασυνείδητο από την άλλη (με όλες τις αρχέγονες και ατιθάσευτες ενέργειες του.)

Aυτή η συνύπαρξη συνειδητού και ασυνείδητου, με τις εκ διαμέτρου αντίθετες δυνάμεις τους, ήταν για τον Jung το κλειδί της ψυχικής ισορροπίας κάθε ανθρώπου, όπως ακριβώς για τον Ηράκλειτο η θαυμαστή τάξη και λειτουργίας του Σύμπαντος βασιζόταν στην αρμονία των αντίθετων στοιχείων μέσα στη Φύση: μέρα και νύχτα, φως και σκοτάδι, ζέστη και κρύο, χειμώνας και καλοκαίρι.

Η ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΤΩΝ ΑΝΤΙΘΕΤΩΝ

Για τον Jung, ο Νόμος της Εναντιοδρομίας είναι ο πιο σοφός ψυχολογικός νόμος, αφού εξυπηρετεί την πορεία του ανθρώπου προς την αυτοπραγμάτωσή του, μέσα από τον επαναπροσδιορισμό και την εκ νέου νοηματοδότηση της ζωής του. Σύμφωνα με το Νόμο της Εναντιοδρομίας, όταν μία ενεργειακή ροή, ένα ψυχικό δυναμικό αναπτυχθεί μονομερώς και παγιωθεί ως τρόπος ή στάση ζωής – χωρίς τη συμπλήρωση του αντιθέτου του- θα φτάσει στο ανώτατο σημείο ανάπτυξης και εκδήλωσης και μετά θα ακολουθήσει μία διαμετρικά αντίθετη πορεία από την αρχική, για να μπορέσει η εκδηλωθείσα ψυχική ενέργεια να συμπεριλάβει και να αφομοιώσει το αντίθετό της, που μέχρι τότε είχε παραμεληθεί. Ο Jung είχε πεί πως κάθε ενέργεια έχει πάντα δύο πόλους. Σκοπός λοιπόν της Εναντιοδρομίας είναι η ισορροπία των δύο αυτών αντίθετων πόλων. Για παράδειγμα, όταν κάποιος έχει εκφράσει μια μονοδιάστατη σεξουαλική ζωή, βασισμένη στο έντονο ερωτικό πάθος, την ηδονή, τη συναισθηματική έξαψη και την ενστικτώδη διέγερση , σε βάρος όμως της πνευματικότητας του και της συλλογικής διάστασης της ψυχής του (που περιλαμβάνει τις ανάγκες και των άλλων ανθρώπων, συντρόφων – ερωτικών και μη), με άξονα ικανοποίησης μόνο τη δική του ατομική ψυχή και τις εγωκεντρικές, ναρκισσιστικές της ανάγκες, τότε θα έρθει κάποια στιγμή στη ζωή αυτού του ατόμου, είτε ένα «απροσδόκητο», συνταρακτικό γεγονός (με τη μορφή ενός σοβαρού ατυχήματος ή μιας καταλυτικής «ατυχίας»), είτε ένα «ανεξήγητο», αλλά επίμονο σύμπτωμα (ψυχοσωματικό ή οργανικό), είτε μία παρατεταμένη, βαθιά μελαγχολία, ή ακόμα μια τυραννική ιδεοληψία (φοβίες που πρίν δεν υπήρχαν και μοιαζουν ακατανόητες, έντονες υποχονδριακές τάσεις καί ιδεοψυχαναγκαστικές-καταναγκαστικές συμπεριφορές), που θα εκδηλωθούν ως μία κρίσιμη και αποφασιστική καμπή, μια σχεδόν οριακή κατάσταση-ανάμεσα στην κατάρρευση και την ανύψωση-, μια ισορροπία σε τεντωμένο σχοινί, ώστε να μπορέσει η μέχρι τότε μονομερής και εγωκεντρική έκφραση της σεξουαλικότητας να μεταστοιχειωθεί στο συναισθηματικό μοίρασμα με τον άλλον και στην αναγνώριση μιας πνευματικής,ανώτερης διάστασης στη ψυχή του ίδιου του ατόμου, που μέχρι τότε παρέμενε ανεκδίπλωτη. 

Η ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΖΩΗ

Η πορεία της ανθρώπινης σεξουαλικότητας για τον Jung, είναι μία τέλεια εφαρμογή του Νόμου της Εναντιοδρομίας: Ξεκινάει δυναμικά και ορμητικά μέσα στα ένστικτα και τα πάθη, φτάνει σε ανώτατα επίπεδα κορύφωσης, διέγερσης και πλήρωσης για να ακολουθήσει στη μέση περίπου ηλικία (το χρονικό σημείο όπου εμφανίζεται η Εναντιοδρομία) μια σταδιακά, καθοδική πορεία. Τα ένστικτα και οι ορμές υποχωρούν για να εισέλθουν πιο πνευματικά και ψυχικά στοιχεία. Κάποιος που δε θα λάβει υπ’όψιν του την εκδήλωση του Νόμου της Εναντιοδρομίας, θα οδηγηθεί σύμφωνα με τον Jung, σε σεξουαλικές νευρώσεις και συναισθηματικές διαταραχές, η σοβαρότητα των οποίων θα εξαρτηθεί από την μέχρι τότε ζωή του ατόμου. Ο Νόμος της Εναντιοδρομίας, έχει τις δικές του συνέπειες. Μια ζωή στραμμένη αποκλειστικά στη σεξουαλικότητα και τον αισθησιασμό, θα φέρει αρχικά ίσως ηδονή και ικανοποίηση, αργότερα όμως σεξουαλικές δυσλειτουργίες και κατάθλιψη. Βέβαια, η Εναντιοδρομία, μπορεί να ισχύσει και στην αντίθετη περίπτωση:
Κάποιος που ζει μια αποστειρωμένη – συναισθηματικά, ερωτικά και σεξουαλικά – πνευματική ζωή, προς χάριν της διανόησης και σε βάρος της σεξουαλικής και της υλιστικής του πλευράς, να νιώσει- σε κάποια αναπάντεχη φάση της ζωής του- ένα πρωτόγνωρο, ερωτικό πάθος, τόσο έντονο και παράφορο, που να τον εκτρέψει τελείως από την μέχρι τότε πνευματική και ήρεμη πορεία της ζωής του. Ή πάλι μπορεί να εμφανίσει συμπτώματα ανίας, κατάθλιψης, συναισθηματικού κενού, που θα του υπενθυμίζουν πάντα ότι ένα κομμάτι του εαυτού του – λιγότερο πνευματικό αλλά εξίσου σημαντικό έχει μείνει ανέκφραστο και ανολοκλήρωτο.

Ο ΑΝΙΚΑΝΟΠΟΙΗΤΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΑΣ

Ο ίδιος Jung ανέφερε ως «τυπικό παράδειγμα Εναντιοδρομίας» την περίπτωση ενός ασθενή του, ο οποίος κατάφερε να γίνει ένας αυτοδημιούργητος επιχειρηματίας με πάρα πολλά λεφτά. Ζούσε μόνο για τη δουλειά του. Όλο του το είναι είχε αναπτυχθεί προς την κατεύθυνση της υλικής μόνο δημιουργίας με τα πολλά χρήματα, τα πολλά ταξίδια, τα πολυτελή σπίτια και τις επιχειρηματικές δραστηριότητες. Όταν αυτός ο άνθρωπος αποφάσισε κάποια στιγμή να ξεκουραστεί από αυτόν τον τρόπο ζωής, και να ζήσει πιο ήρεμα, έπεσε σε μια κατάσταση παρατεταμένου άγχους, με επίμονες σωματικές ενοχλήσεις. Αποφάσισε να ξαναγυρίσει στον γνώριμο τρόπο ζωής, με τις συνεχείς ασχολίες, αλλά τα πράγματα χειροτέρεψαν καθώς ο επιχειρηματίας δεν είχε πλέον την παραμικρή διάθεση να εργαστεί, να βγάζει λεφτά ή να ταξιδεύει. Άρχισε να εμφανίζει έντονες υποχονδριακές κρίσεις και καταθλιπτικά συμπτώματα. Κατά τον Jung, όλα αυτά ήταν εκδηλώσεις του Νόμου της Εναντιοδρομίας, αφού ο άνθρωπος αυτός είχε παραμελήσει βαθύτερες ανάγκες του ευατού του και του σώματός του, για να πετύχει μόνο σε ένα καθαρά εξωτερικό, υλικό επίπεδο. Η υποχονδρία και η κατάθλιψη ήταν το μήνυμα να αρχίσει να στρέφει το ενδιαφέρον του από την εξωτερική εικόνα του εαυτού του προς τις πιο εσωτερικές πτυχές της προσωπικότητάς του. Η Εναντιοδρομία ζητάει αυτό ακριβώς : ίση μεταχείριση και της πνευματικής και της υλικής μας πλευράς. Να μη ζούμε μόνο ούτε μέσα στο σώμα, αλλά ούτε και έξω από αυτό.

Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΡΙΣΕΩΝ

Πέρα όμως από τις ατομικές περιπτώσεις του καθενός από εμάς, η Εναντιοδρομία μπορεί να εκδηλωθεί και σε κοινωνικό επίπεδο, ως το ψυχικό αντιστάθμισμα απέναντι στην κυρίαρχη τάση που επικρατεί σε έναν πολιτισμό.

Αν για παράδειγμα, η κυρίαρχη τάση σε μια κοινωνία είναι μια ψευδεπίγραφη κατάκτηση λογικής καί συνείδησης, και υλικής μονάχα δημιουργίας, με τη μορφή του πλουτισμού και μιας στείρας-απονεκρωμένης συναισθηματικά- τεχνολογικής εξέλιξης, τότε η Εναντιοδρομία θα εκδηλωθεί ως μια παράλογη, ασυνείδητη, μαζική καταστροφή, ως μοναξιά, απομόνωση και απειλή για την ασφάλεια του πολιτισμού και τη λειτουργία της κοινωνίας. Ο Jung είχε πεί πως σε κοινωνικό επίπεδο η Εναντιοδρομία μπορεί να προσλάβει μια τόσο βίαιη και απειλητική μορφή έκφρασης, ώστε να μπορέσει να αφυπνίσει όσο το δυνατό περισσότερες συνειδήσεις. Μπορεί να πάρει ακόμα και την μορφή ενός πολέμου-«ο πόλεμος είναι ο πατέρας των πάντων» είχε πεί ο Ηράκλειτος. Από τον πόλεμο ξεκινούν όλα. Τίποτα δεν κερδίζεται χωρίς μάχη.

Τα πρόσφατα γεγονότα στην Ελλάδα, με τις λεηλασίες και τις καταστροφές σε μαγαζιά και αυτοκίνητα, είναι σαφείς εκδηλώσεις του Νόμου της Εναντιοδρομίας σε κοινωνικό πλέον επίπεδο. Όσοι χαρακτήρισαν αυτές τις πραγματικά βίαιες συμπεριφορές ως «βανδαλισμούς των οργισμένων νέων απέναντι στην οικονομική κρίση και την διάβρωση των θεσμών», απλώς αναπαρήγαγαν μια ερμηνεία ευρείας κατανάλωσης. Η οργή δεν είναι τόσο απέναντι στην οικονομική κρίση (στην ψυχανάλυση άλλωστε όπως και στην γιουνγκιανή ψυχολογία τα χρήματα και κάθε τι που σχετίζεται με αυτά είναι συμβολισμοί των βαθύτερων, συναισθηματικών αναγκών μας) όσο απέναντι στην κρίση των σχέσεων μας με την Φύση, με τους άλλους και κυρίως με τις ανώτερες πνευματικές μας ανάγκες- η εκπλήρωση των οποίων θα μπορέσει να δώσει το πολυπόθητο νόημα στη ζωή μας. Η διαρκής αύξηση των ψυχικών διαταραχών δεν είναι τυχαία. Ο σημερινός άνθρωπος έχει περιέλθει σε τέτοια κατάσταση μονοδιάστατης ανάπτυξης καί επιβίωσης που μοιάζει πραγματικά να «προκαλεί την τύχη του» (Jung). Η μοναξιά, το άγχος, η απομόνωση των ανθρώπων, η αύξηση της κατάθλιψης και των ψυχοσωματικών παθήσεων παγκοσμίως, είναι επίσης εκδηλώσεις του Νόμου της Εναντιοδρομίας απέναντι σε μια εποχή πλούσιας τεχνολογικά και υλικά αλλά πολύ φτωχής σε συναισθηματικές αποχρώσεις που χαρακτηρίζονται από μια λεπτοφυή πνευματικότητα. Ειδικά στην σύγχρονη εποχή που ζούμε και στο επίπεδο που βρίσκεται ο σημερινός πολιτισμός, ο άνθρωπος μοιάζει πιο διχασμένος, πιο διασπασμένος από ποτέ. «Η Ηρακλειτική αρμονία των αντιθέτων δείχνει να έχει διαταραχθεί σοβαρά» όπως σημειώνει εύστοχα ο Γιάννης Γεωργακόπουλος. Και όταν η αρμονία των αντιθέτων διαταράσσεται, η εύθραυστη ψυχική ισορροπία κλονίζεται και καταρρέει. Κανένας πολιτισμός δεν μπορεί να είναι βιώσιμος όταν ανπτύσσεται προς μία μόνο κατεύθυνση.

ΑΠΟΔΙΚΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ

Η Αναλυτική Ψυχολογία του Jung είχε ενσωματώσει στις ψυχοθεραπευτικές μεθόδους της την τεράστια θεραπευτική αξία του Ηρακλειτικού Νόμου της Εναντιοδρομίας: ότι είναι χρήσιμο για τον άνθρωπο και τον εξυπηρετεί στην αυγή της ζωής του, θα πάψει να τον εξυπηρετεί το απομεσήμερο και πολύ περισσότερο στο σούρουπο του γήϊνου ταξιδιού του. Αναλύοντας κατ’αυτόν τον τρόπο την Εναντιοδρομία, ο Jung μπόρεσε να επινοήσει διαφορετικές θεραπευτικές τεχνικές και να τις προσαρμόσει ανάλογα με το ηλικιακό στάδιο των ασθενών του, ώστε να καλύπτει τις ασυνείδητες κάθε φορά ανάγκες τους και επιθυμίες τους. Με την Εναντιοδρομία, η χρησιμότητα των εμπειριών του παρελθόντος μεταστοιχειώνεται σε σοφία των αναγκών του παρόντος. Ο άνθρωπος τότε δεν έχει ανάγκη να ξαναζήσει ότι έζησε, εμμένοντας πεισματικά σε έναν ξεπερασμένο και άκαμπτο τρόπο ζωής, αλλά αποφασίζει να προχωρήσει συνειδητά μπροστά, συνθέτοντας ξανά τη ζωή του. Με όσα ειπώθηκαν παραπάνω, γίνεται πλέον πιο σαφής η ανεκτίμητη αξία που έχει η κατανόηση και η αποκρυπτογράφηση του Νόμου της Εναντιοδρομίας στην ψυχοθεραπεία. Η αποκωδικοποίηση των απρόσμενων γεγονότων της ζωής και των ψυχοσωματικών διαταραχών, αλλά και των ακραίων ακόμα κοινωνικών φαινομένων, βοηθούν τον άνθρωπο να αποκτήσει μια άλλη οπτική απέναντι σε ότι του συμβαίνει και σε ότι παρατηρεί, ώστε να μπορέσει τελικά να συνενώσει όλα τα διασπασμένα στοιχεία μέσα του και να κατανοήσει πως η ψυχική του υγεία βρίσκεται στην ένωση των αντιθέτων και όχι στο βίαιο διαχωρισμό τους.

Ο ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

Ο Νόμος της Εναντιοδρομίας βρίσκεται πολύ κοντά στον άλλο κορυφαίο Νόμο, το Νόμο της Ενότητας : όλα ξεκινούν από την ίδια Ανώτερη Πηγή, επομένως και τα «αντίθετα» συνδέονται, ενώνονται μεταξύ τους και δεν διαχωρίζονται: «από όλα το ένα κι από το ένα τα πάντα» (Ηράκλειτος, απ.10). Ακόμα και οι δυσάρεστες, οι επώδυνες εμπειρίες που βιώνουμε, μας συμβαίνουν πάντα για έναν ανώτερο σκοπό. Το κακό δε βρίσκεται απέναντι από το καλό, αλλά ακριβώς δίπλα. Τα δυσάρεστα γεγονότα της ζωής δεν είναι οι αντίθετοι πόλοι των ευχάριστων καταστάσεων, αλλά το απαραίτητο συμπλήρωμά τους, ώστε να κατανοήσουμε τον ανώτερο προορισμό του γήϊνου ταξιδιού μας (Εναντιοδρομία) και να ενωθούμε με τον διχασμένο εαυτό μας, με τους συναθρώπους μας, και τελικά με την ίδια τη Ζωή (Νόμος της Ενότητας). Ο Νόμος της Εναντιοδρομίας όπως και ο Νόμος της Ενότητας δεν είναι μια ακόμα μεταφυσική προσέγγιση.Είναι ένας πραγματικός, ψυχολογικός Νόμος, που προάγει την αυτογνωσία και κατ’επέκταση τη ψυχική υγεία του ανθρώπου και αποτελεί αληθινό κλειδί γνώσης που ανοίγει τις πόρτες στην ιδιαίτερη και λεπτή τέχνη της ψυχοθεραπείας.
-------------
Αναφορές:
Carl G. Jung, Δυο Δοκίμια στην Αναλυτική Ψυχολογία, Ιάμβλιχος
Carl G. Jung, Βασικές Αρχές Ψυχοθεραπείας, Επίκουρος

Γιάννης Φ. Γεωργακόπουλος, Ηράκλειτος ο Εφέσιος, ΔΙΟΝ