Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ

ΟΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΕΟΡΤΑΖΟΥΝ ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ. ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΔΙΑΒΑΣΕ ΚΑΙ ΦΡΙΞΕ...

Σταυρικός θάνατος: Ένα φρικτό, σαδιστικό μαρτύριο.

Ένα φρικτό σαδιστικό μαρτύριο, που χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον κυρίως από τους Ρωμαίους, το οποίο ωστόσο χρησιμοποιούσαν προγενέστερα οι Πέρσες και οι Καρχηδόνιοι

Ένας φρικτός, βασανιστικός και εξαιρετικά οδυνηρός θάνατος περίμενε όσους καταδικάζονταν να σταυρωθούν. Επρόκειτο για ένα μαρτύριο σχεδιασμένο και εκτελεσμένο από ειδικούς που γνώριζαν πώς να χειριστούν τον ανθρώπινο πόνο στην πιο σαδιστική εκδοχή της θανατικής ποινής που εφηύρε ποτέ ο άνθρωπος.

Την πρακτική της σταύρωσης ξεκίνησαν σε εκτεταμένη βάση οι Πέρσες, συνέχισαν οι Σελευκίδες και οι Καρχηδόνιοι, και εξέλιξαν οι Ρωμαίοι σε ένα χρονικό φάσμα που εκτείνεται από τον 6ο π.Χ. αιώνα έως το 337 μ.Χ., οπότε και ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος απαγόρευσε διά νόμου την εκτέλεση με σταυρικό θάνατο. ΓΙΑΤΙ ΒΡΗΚΕ ΝΕΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΘΑΝΑΤΟΥ ΟΠΩΣ ΤΑ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΑ ΘΑΝΑΤΟΥ ΓΙΑ ΝΑ ΣΦΑΖΟΥΝ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΘΝΙΚΟΥΣ

Η σταύρωση του ΑΝΥΠΑΡΚΤΟΥ Ιησού Χριστού είναι από τις πιο γνωστές περιπτώσεις καταδίκης στον σταυρό και ταυτόχρονα μοναδικής στην ιστορία λόγω των ιδιαιτεροτήτων της διότι το μαύρο ιερατείο ,έβαλε κατά την προσφιλή συνήθεια πολύ ψέμα όπως το ακάνθινο στεφάνι αλλά και η λόγχη.

Οι Ρωμαίοι, ειδήμονες στο να παρατείνουν τον πόνο των καταδίκων στον σταυρό, επεφύλασσαν αυτό το είδος του θανάτου κυρίως στους δούλους και τους ξένους, χρησιμοποιώντας τον σε ευρεία έκταση στις περιοχές που είχαν υπό τον έλεγχό τους. Σε αντίθεση με άλλους λαούς που επέλεγαν τη σταύρωση σε δέντρα, οι Ρωμαίοι είχαν υιοθετήσει ένα τελετουργικό που παρέτεινε την αγωνία του κατάδικου αναγκάζοντάς τον, σχεδόν κατά κανόνα, να μεταφέρει ως τον τόπο της θανατικής του εκτέλεσης το patibulum, ένα ορθογώνιο κομμάτι ξύλου πάνω στο οποίο καρφώνονταν τα χέρια και στη συνέχεια τοποθετούταν στο κάθετο ξύλο που είχε σφηνωθεί στο έδαφος. Σύγχρονοι υπολογισμοί εκτιμούν ότι το σύνολο του σταυρού με το κάθετο και το εγκάρσιο τμήμα ζύγιζε περίπου 135 κιλά, ενώ μόνο το patibulum περί τα 35-60 κιλά.

Αν σκεφτεί κανείς ότι ο κατάδικος είχε ήδη υποστεί τις συνέπειες του μαστιγώματος και της κακοποίησης στη φυλακή και συνυπολογίσει το ψυχικό φορτίο που μετέφερε, η διαδικασία ήταν εξαιρετικά επώδυνη, πόσω μάλλον όταν η διαδρομή γινόταν υπό τον δημόσιο εξευτελισμό από τους παριστάμενους και τους περαστικούς. Μολονότι σήμερα φανταζόμαστε ότι ειδικά στην περίπτωση της σταύρωσης του γέσουαχ η όλη διαδρομή της λεγόμενης via dolorosa πρέπει να ήταν αντικείμενο της προσοχής ολόκληρης της Ιερουσαλήμ, στην πραγματικότητα καθόλου δεν πρέπει να απασχόλησε ή να τάραξε τους συνηθισμένους ρυθμούς της πόλης, με δεδομένο ότι απλά ήταν ένα ψέμα

Αρκετές ιστορικές αναφορές περιλαμβάνουν καταγραφές σταυρώσεων και τις εκδοχές τους, όπως εκείνες του Τάκιτου, ο οποίος σημειώνει ότι στη Ρώμη οι εκτελέσεις γίνονταν σε ένα συγκεκριμένο χώρο έξω από την Εσκουιλίνια Πύλη και οι σταυρώσεις των σκλάβων σε ένα ακόμη πιο εξειδικευμένο. Αν και δεν αποκλειόταν η χρήση σχοινιών για να συγκρατούν το σώμα των καταδίκων στον σταυρό, οι πιο συνηθισμένες σταυρώσεις περιελάμβαναν το κάρφωμα των άκρων με καρφιά.

Μολονότι ο αριθμός τους αποτελεί ακόμα αντικείμενο διαμάχης μεταξύ των ιστορικών, τέσσερα ή τρία (δύο για τα χέρια και δύο ή ένα για τα πόδια), η ανακάλυψη ενός οστού ποδιού εσταυρωμένου στην Ιερουσαλήμ, το μοναδικό μέχρι σήμερα ανάλογο, υποδηλώνει ότι τα πόδια πρέπει να καρφώνονταν μαζί στον σταυρό, στο κόκκαλο του αστραγάλου. Το καρφί ήταν δε τόσο χοντρό και μεγάλο, που δίπλωνε στο πίσω μέρος του ξύλου του σταυρού, με αποτέλεσμα στο συγκεκριμένο αρχαιολογικό εύρημα, του λεγόμενου Γιενοχανάν, γιου του Χαγκακόλ, ο οποίος σταυρώθηκε πάνω σε ένα σταυρό από ξύλο ελιάς ή πάνω σε μια ελιά, όπως αποδεικνύει το κομμάτι ξύλου που διασώθηκε, να παραμένει ακόμα στο οστό, καθώς, αφού δεν μπορούσε να αφαιρεθεί, ο νεκρός τάφηκε με αυτό! Η σημαντική αυτή ανακάλυψη, που δίνει πολύτιμες πληροφορίες γύρω από την πρακτική της σταύρωσης, έγινε τυχαία στην Ιερουσαλήμ στα 1968, όταν ήρθε στο φως ένα οστεοφυλάκιο που περιείχε τα μοναδικά έως σήμερα οστά ενός σταυρωμένου άνδρα της Ρωμαϊκής Περιόδου, γύρω στο 7 μ.Χ.

Η τυπολογία των σταυρών που χρησιμοποιούνταν ποίκιλλε σε μεγάλες παραλλαγές, όπως φυσικά και η τοποθέτηση του σώματος πάνω σε αυτόν. Ο σταυρός μπορεί να ήταν ένα απλό κάθετο κομμάτι ξύλου, το crux simplex ή palus. Αυτή ήταν και η πιο συνηθισμένη μορφή του, ειδικά όταν έπρεπε να σταυρωθούν πολλοί κατάδικοι μαζί, κυρίως ως μαζική τιμωρία μετά από πολιορκίες πόλεων. Στην περίπτωση που υπήρχε ο συνδυασμός κάθετου ξύλου και patibulum, ο σταυρός είχε σχήμα Τ και ονομαζόταν crux commissa ή crux immissa. Άλλες συνηθισμένες μορφές σταυρού ήταν εκείνες σχήματος Υ ή Χ.

ΚΑΙ ΕΡΩΤΩ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥΣ. ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΤΙ ΛΑΤΡΕΥΟΥΝ ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΘΑΝΑΤΟΥ; ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΤΙ ΟΤΑΝ ΚΑΝΟΥΝ ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ ΤΟΥΣ ΕΠΙΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ;;; ΠΩΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΛΑΤΡΕΥΟΥΝ ΚΑΙ ΝΑ ΕΠΙΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΘΑΝΑΤΟΥ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟΥΣ ΒΟΗΘΗΣΕΙ ΤΗΝ ΣΤΙΓΜΗ ΠΟΥ ΑΥΤΟ ΘΑΝΑΤΩΣΕ ΤΟΝ ΘΕΟ ΤΟΥΣ;;; ΕΙΝΑΙ ΣΑΝ ΝΑ ΛΕΜΕ ΟΤΙ ΣΟΥ ΣΦΑΖΕΙ ΕΝΑΣ ΜΕ ΕΝΑ ΜΑΧΑΙΡΙ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΣΟΥ, ΤΗΝ ΜΑΝΑ ΣΟΥ, ΚΛΠ ΚΑΙ ΕΣΥ ΜΕΤΑ ΛΑΤΡΕΥΕΙΣ ΤΟ ΜΑΧΑΙΡΙ ΠΟΥ ΕΣΦΑΞΕ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΟΥ. ΠΑΡΑΛΟΓΟ ΑΣΥΛΛΗΠΤΟ. Η ΠΑΡΑΝΟΙΑ ΤΟΥ ΕΒΡΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΤΗΣ ΚΑΘΕ ΛΙΓΟ ΚΑΙ ΛΙΓΑΚΙ ΔΩΣΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟ ΔΩΣΕ ΤΟΥ ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΣΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ. ΔΕΝ ΜΟΥ ΚΑΝΕΙ ΑΙΣΘΗΣΗ ΠΙΑ ΕΔΩ ΚΑΘΕ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΡΩΝΕ ΤΟΝ ΘΕΟ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΠΙΝΟΥΝ ΤΟ ΑΙΜΑ ΤΟΥ ΣΤΗΝ (ΘΕΙΑ) ΜΕΤΑΛΗΨΗ ΚΑΘΑΡΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΝΘΡΩΠΟΦΑΓΙΑΣ... Ε! ΚΑΙ. Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΠΑΕΙ ΠΑΚΕΤΟ.

«Ιερές» ασυναρτησίες και μπουρδολογίες ΜΕΡΟΣ 36o

Ο παραλογισμός στη Βίβλο

Έχω χαρακτηρίσει αποσπάσματα παράλογα είτε επειδή φαίνονται παράλογα (γελοία ή παράλογα) είτε επειδή είναι απλά αστεία. Για παράδειγμα, η ιστορία για τον Σαμψών και τις 300 αλεπούδες στους Κριτές 15.4 είναι παράλογη (και αστεία), ενώ το ολόκληρη η πόλη που ζητά από τον Ιησού να φύγει στο Κατά Ματθαίον 8.34 αφού σκότωσε 2000 γουρούνια είναι απλά αστείο.

Τοβίας

1. Ο βασιλιάς διέταξε να σκοτώσουν τον Τωβία, όταν άκουσε ότι ο Τωβίας έθαβε τα πτώματα. 1:22
2. Ο Tobias έφυγε γυμνός με τον γιο και τη γυναίκα του. 1:23
3. Καθώς κοιμόταν, λίγη καυτή κοπριά από τη φωλιά ενός χελιδονιού έπεσε στα μάτια του και τον τύφλωσε. 2:11
4. Ο Τοβίας προσευχήθηκε με δάκρυα, λέγοντας: «Είναι καλύτερα για μένα να πεθάνω παρά να ζήσω». 3:1-6
5. Η Σάρα, η κόρη του Ραγουήλ, είχε επτά συζύγους που σκοτώθηκαν όλοι από έναν διάβολο που ονομαζόταν Ασμοδαίος όταν έκαναν για πρώτη φορά σεξ μαζί της. 3:7
6. Η Σάρα προσευχήθηκε στον Θεό, λέγοντας: «Ή σκότωσέ με ή κάνε τους ανθρώπους να σταματήσουν να λένε άσχημα πράγματα για μένα. Ποτέ δεν ποθούσα κανέναν από τους συζύγους μου». 3:11-16
7. Το επόμενο πρωί, ο Τοβίας πήγε να πλύνει τα πόδια του και ένα τερατώδες ψάρι προσπάθησε να τον φάει. 6:2
8. Ο άγγελος είπε: « Αν βάλεις ένα κομμάτι από την καρδιά του στα κάρβουνα, ο καπνός θα διώξει κάθε είδους διαβόλους. Και η χολή κάνει καλό στα μάτια. Εάν έχετε μια λευκή κηλίδα πάνω τους, θα τα θεραπεύσει. 6:8-9
9. Ο άγγελος είπε στον Τωβία: «Εδώ είναι το σπίτι του Ραγουήλ. Έχει μια κόρη που ονομάζεται Σάρα. Πρέπει να την παντρευτείς». 6:11-12
10. Ο Tobias είπε, «Άκουσα ότι είχε επτά συζύγους, οι οποίοι σκοτώθηκαν όλοι από τον διάβολο. Φοβάμαι ότι μπορεί να συμβεί το ίδιο και σε μένα». 6:14-15
11. Ο Ραφαήλ είπε: «Θα σου δείξω ποιον μπορεί να υπερισχύσει ο διάβολος. Είναι αυτοί που ενδίδουν στη λαγνεία σαν άλογο ή μουλάρι». 6:16-17
12. Ο Τοβίας είπε, δεν θα φάω ούτε θα πιω σήμερα αν δεν με αφήσεις να παντρευτώ την κόρη σου. Όταν ο Ραγουήλ το άκουσε αυτό φοβήθηκε, γνωρίζοντας τι συνέβη στους επτά άνδρες που έκαναν σεξ μαζί της. 7:10-11
13. Ο άγγελος Ραφαήλ πήρε τον διάβολο στην Αίγυπτο και τον έδεσε εκεί. 8:3
14. Ο Τοβίας προσευχήθηκε, λέγοντας: «Δεν παντρεύτηκα την αδερφή μου από λαγνεία, αλλά για να κάνω παιδιά». 8:7-9
15. Τότε ο Ραγουήλ διέταξε τους υπηρέτες του να σκάψουν έναν τάφο. Σε περίπτωση που συνέβαινε στον Τομπάιας το ίδιο πράγμα όπως συνέβη στους άλλους τρεις συζύγους της Σάρα όταν έκαναν σεξ μαζί της. 8:11-12
16. Ο Ραγουήλ είπε στη γυναίκα του: «Στείλε μια από τις υπηρέτριες να δει αν είναι νεκρός, για να τον θάψω όσο είναι ακόμα μέρα». 8:13-14
17. Η υπηρέτρια πήγε στο δωμάτιο και τους βρήκε και τους δύο να κοιμούνται με ασφάλεια μαζί. Το είπε στον Ραγουήλ και την Άννα και είπαν στον Θεό: «Ευχαριστώ Θεέ μου. Νομίζαμε ότι ο Tobias θα ήταν νεκρός μέχρι τώρα». 8:15-17
18. Και ο Ραγουήλ είπε στους υπηρέτες του να καλύψουν τον τάφο που είχαν σκάψει. 8:20
19. Ο Ραφαήλ είπε στον Τοβία: «Όταν γυρίσεις σπίτι, πάρε τη χολή από το ψάρι και σκούπισέ την στα μάτια του. Αυτό θα τον θεραπεύσει από την τύφλωσή του». 11:7-8
20. Όταν ο Tobias έφτασε στο σπίτι, έτριψε τη χολή του ψαριού στα μάτια του πατέρα του. Σε περίπου μισή ώρα, το λευκό δέρμα στα μάτια του ξεφλούδισε (σαν το δέρμα ενός αυγού). Και ο Τοβίας μπορούσε να δει ξανά. 11:13-15
21. Ο Τοβίας ο πρεσβύτερος ρώτησε τον γιο του: «Τι μπορώ να δώσω σε αυτόν τον άγιο άνθρωπο μαζί σου;» Ο Τομπάιας Τζούνιορ απάντησε: «Τι να του δώσουμε; Ταξίδεψε μαζί μου, πήρε τα χρήματα από τον Γάβελο, μου βρήκε γυναίκα, έδιωξε το κακό πνεύμα της και με έσωσε από το να με φάει ένα ψάρι. Οπότε θα πρέπει να του δώσεις τα μισά από όλα όσα φέραμε μαζί μας». 12:1-4
22. Ο Ραφαήλ είπε στον Τοβία τον πρεσβύτερο: «Ο Κύριος με έστειλε να σώσω τη Σάρα, τη γυναίκα του γιου σου, από τον διάβολο. Επειδή εγώ είμαι ο Ραφαήλ, για τους επτά που στέκονται μπροστά στον Κύριο». Και έπεσαν με το πρόσωπό τους. 12:13-15
23. Ο Ραφαήλ είπε: «Όταν ήμουν μαζί σου φαινόταν να τρώω και να πίνω, αλλά ήταν αόρατο κρέας και ποτό». 12:19
24. Τότε ο Ραφαήλ έφυγε. Και όλοι ξάπλωσαν μπρούμυτα για τρεις ώρες. 12:21-22
25. Ο Τομπάιας ο πρεσβύτερος είπε: «Είσαι υπέροχος, Κύριε, γιατί μας οδηγείς στην κόλαση και πάλι πίσω. Κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από σένα». 13:1-2

Σοφία

Απλώς οι άνθρωποι δεν πεθαίνουν ποτέ. Φαίνεται ότι το κάνουν μόνο σε ανόητους ανθρώπους.

Απλώς οι άνθρωποι λάμπουν και τρέχουν πέρα δώθε.

Οι στείρες γυναίκες και οι παρθένες είναι ευτυχισμένες. Θα έχουν καρπούς όταν επισκέπτονται άγιες ψυχές.

Οι ευνούχοι έχουν το θάρρος της πίστης και έχουν καλή θέση στο ναό του Θεού.

Πόσο όμορφη είναι η αγνή γενιά!

Οι νεκροί που είναι δίκαιοι θα καταδικάσουν τους πονηρούς που ζουν τώρα.

Ο Θεός θα τους περιγελάσει.

Πράγματα που λένε οι άνθρωποι στην κόλαση

Ο Θεός μού έδωσε την αληθινή γνώση όλων των πραγμάτων. Ξέρω πώς φτιάχτηκε το σύμπαν, από τι είναι φτιαγμένο, πότε δημιουργήθηκε και πότε θα τελειώσει. Ξέρω για τα αστέρια και τη φύση των ζωντανών όντων.

Αγαπώ τη σοφία και θέλω να την παντρευτώ.

Είναι διασκεδαστικό να είσαι φίλος της σοφίας.

Η σοφία έχει δώσει στους ανθρώπους κυριαρχία πάνω σε όλα τα έμβια όντα.

Ο Θεός με επέλεξε να γίνω βασιλιάς και μου είπε να χτίσω έναν ναό.

Η σοφία κατηύθυνε την πορεία των δικαίων (Νώε) στη διάρκεια του κατακλυσμού.

Όταν τα έθνη συνωμότησαν στην κακία (χτίζοντας τον Πύργο της Βαβέλ), γνώρισε τον δίκαιο (Αβραάμ) και τον κράτησε δυνατό, ώστε να μην δείξει συμπόνια για τον γιο του (Ισαάκ).

Ελευθέρωσε τον δίκαιο άνθρωπο (Λωτ) στην Πεντάπολη (Σόδομα και τις πέντε πόλεις της πεδιάδας).

Η γη της οποίας εξακολουθεί να καπνίζει, της οποίας τα δέντρα έχουν καρπούς που δεν ωριμάζουν ποτέ, και όπου υπάρχει μια κολόνα πανιού ως μνημείο για την δύσπιστη ψυχή (τη γυναίκα του Λωτ).

Καθοδήγησε τον δίκαιο (Ιακώβ) όταν έφυγε από την οργή του αδελφού του (του Ησαύ). Τον βοήθησε να ξεπεράσει (τον Θεό) σε σύγκρουση (έναν αγώνα πάλης).

Τα έφερε μέσα από την Ερυθρά Θάλασσα και τα μετέφερε πάνω από το νερό.

Οι Ισραηλίτες έπιναν νερό από τον βράχο.

Ο Θεός μπόρεσε να στείλει πολλές αρκούδες, λιοντάρια και θηρία που αναπνέουν φωτιά, εκπέμποντας βρωμερό καπνό και φωτιά από τα μάτια τους. Η ίδια η θέα αυτών των θηρίων τους τρόμαξε μέχρι θανάτου.

Αλλά είσαι ευγενικός με όλους.

Ποιος μπορεί να σου πει: «Τι έκανες;» Ποιος μπορεί να παραπονεθεί αφού τους έχεις σκοτώσει όλους; Κάνοντας τέτοια πράγματα, διδάσκετε τους ανθρώπους σας να είναι δίκαιοι και ανθρώπινοι.

Όσοι δεν γνωρίζουν τον Θεό είναι ανόητοι. Λατρεύουν τη φύση ως θεό. Αλλά ο Θεός είναι πιο όμορφος και δυνατός από οτιδήποτε άλλο στη φύση.

Δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για να μην πιστεύεις στον Θεό.

Αν γνωρίζουν τόσα πολλά για τον κόσμο, πώς θα μπορούσαν να μην γνωρίζουν για τον Θεό;

Οι άθεοι είναι δυστυχισμένοι και δεν έχουν καμία ελπίδα.

Η κατασκευή ειδώλων οδηγεί σε πορνεία.

Η λατρεία των ειδώλων είναι η αιτία κάθε κακού.

ΠΩΣ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΘΝΟΚΤΟΝΙΑ ΒΑΦΤΙΣΤΗΚΕ «ΕΛΛΗΝΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ»

Μετά τη ρωμαϊκή θεομηνία που σάρωσε τους Ελληνικούς καλλιτεχνικούς θησαυρούς επέρχεται ο χριστιανικός τυφώνας, νέα συμ­φορά για τα ανεπανάληπτα δημιουργήματα του κλασσικού πολιτισμού. Πραγματικά, οι τρομακτικότεροι βανδαλισμοί κατά των αρχαίων ελληνικών μνημείων και έργων τέχνης θα διαπραχθούν μετά την επικράτηση του χριστιανισμού σε Ανατολή και Δύση. Οι κατα­στροφές των κατακτητικών εκστρατειών και των πολεμικών συγκρούσεων από Πέρσες, Ρωμαίους, Φράγκους, Οθωμανούς είναι ασή­μαντες αν συγκριθούν με τον αφανισμό των καλλιτεχνικών θησαυρών στους πρώτους πέντε χριστιανικούς αιώνες. Πυρ και σίδηρος για τους αρχαίους ναούς και τα αγάλματα, για τα κλασσικά κείμενα και τις βιβλιοθήκες. Ήταν οι χειρότεροι βανδαλισμοί της ιστορίας.

Η πολιτι­κή και η εκκλησιαστική εξουσία δεν στάθηκε ικανή να διαχωρίσει τη θρησκευτική πίστη από την πνευματική και καλλιτεχνική δημιουργία. Η απόρριψη της παλαιάς θρησκείας συνακολουθείται από τον διωγμό και τον όλεθρο του αρχαίου πολιτισμού. Με εντολή ή συνέργεια των ηγεμόνων του κράτους και της εκκλησίας, οι νεοπροσήλυτοι χριστιανοί συντρίβουν με σφύρες ή πυρπολούν έργα τέχνης, γκρεμίζουν μνημεία, ρίχνουν στο χυτήριο τα χρυσά και αργυρά καλλιτεχνήματα.

Οι αρχαίοι ναοί, όταν δεν κατεδαφίζονται ή δεν κατερειπώνονται με την αφαίρεση της στέγης, μετατρέπονται σε χριστιανικές εκκλη­σίες. Αλλά όχι όλες.Όπως είναι γνωστό, ο προορισμός του αρχαίου ελληνικού τεμένους δεν ήταν η συγκέντρωση πιστών στο εσωτερικό αλλά η εκπλήρωση ορισμένων θρησκευτικών τελετουργιών. Περιορισμένος ο χώρος δεν επαρκούσε για μεγάλη σύναξη, για λειτουργίες και κηρύγματα. Σε χριστιανικούς ναούς θα δια­μορφωθούν κυρίως οι βασιλικές, τα ορθογώνια ρωμαϊκά αρχιτεκτονήματα με τις εσωτερικές στοές και τα κλίτη.

Η επικράτηση του χριστιανισμού δεν έγινε παντού με ελεύθερο και ειρηνικό ενστερνισμό των νέων θρησκευτικών ιδεών αλλά και με βίαιη παρέμβαση της εξουσίας, με τρομοκρα­τία και ωμότητες, το ίδιο αποτρόπαιες με τις ρωμαϊκές κακουργίες εναντίον των χριστιανών.

Το πέρασμα από τη μια θρησκεία στην άλλη συνοδευόταν από αναστατώσεις και κρίσεις, κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές, ηθικές με θύματα τα μνημεία ενός περίλαμπρου πολιτι­σμού. Επιβάλλεται γι' αυτό μια σύντομη επισκό­πηση της μεγάλης Αλλαγής που σημειώθηκε στους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες και μια περιγραφή του δραματικού σκηνικού. Η μελέτη των πηγών οδηγεί στη θλιβερή διαπίστωση ότι οι θησαυροί του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού που είχαν διασωθεί από τη ρωμαϊκή διαρπαγή αντιμετώπισαν το καταστροφικό χριστιανικό μένος σε Ανατολή και Δύση. Οι συμφορές που προκάλεσε το χριστια­νικό ιερατείο ξεπερνούσαν συχνά τα δεινά που επέφεραν οι βαρβαρικές επιδρομές. Χωρίς τον καταστροφικό ζήλο της νέας εξουσίας – πολι­τικής και εκκλησιαστικής – τα αριστουργήματα της αρχαίας τέχνης θα έλαμπαν ακόμα ακέραια – με τη φθορά που επιφέρουν ο χρόνος και τα φυσικά στοιχεία – και όλα τα έργα των αρχαίων διανοητών θα επιζούσαν, κτήμα της ανθρωπό­τητας. Σε αντίθεση με τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, που όχι μόνο ανεχόταν τις ξένες λατρείες αλλά υιοθετούσε αλλόφυλες θεότητες – δεν υπήρχε άλλωστε ούτε δογματικό πλαίσιο ούτε εξουσία του ιερατείου – οι χριστιανοί αρχηγοί και ιερα­πόστολοι επέδειξαν πνεύμα φανατισμού και αδιαλλαξίας που οδηγούσε συχνά σε εξόντωση των αντιφρονούντων και εξαφάνιση των θρη­σκευτικών τους συμβόλων. Ακολουθούσαν την εβραϊκή παράδοση της ιδεολογικής μονοκρα­τορίας. Ο προφήτης Ηλίας, με θεϊκή εντολή, θανατώνει τους ιερείς του Βάαλ, θεού των Φοινίκων και των Χαναναίων. «Και είπεν Ηλιου προς τον λαόν συλλάβετε τους προφήτας του Βάαλ, μηδείς σωθήτω εξ αυτών και συνέλαβον αυτούς, και κατάγει αυτούς Ηλιου εις τον χείμαρρον Κισσών και έσφαξεν αυτούς εκεί». Οι Έλληνες όμως είχαν εντάξει τον Βάαλ στον δικό τους θρησκευτικό κύκλο ταυτίζοντας τον με τον Κρόνο και τον Δία.

Στους πρώτους τρεις αιώνες ο χριστιανισμός θα παραμείνει μειοψηφία στον ελληνορωμαϊκό κόσμο. Το ρεύμα θα δυναμώσει όταν θα ανακη­ρύξει ο Κωνσταντίνος τον χριστιανισμό επίσημη θρησκεία του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους. Ωστόσο η νέα θρησκεία δεν διαδόθηκε με τον ίδιο ρυθμό σε όλα τα κοινωνικά στρώματα και σε όλες τις περιοχές. Είχε θερμές απηχήσεις περισσότερο στους ελληνόφωνους πληθυ­σμούς παρά στους Λατίνους, περισσότερο στα αστικά κέντρα παρά στις αγροτικές περιοχές, περισσότερο στις κατώτερες και μεσαίες τάξεις παρά στις ισχυρές και προνομιούχες.

Οι κάτοικοι των αγροτικών περιοχών, πιστοί πάντοτε στις παραδόσεις, αντιστέκονται εμμέ­νοντας στην πατροπαράδοτη πίστη και ιδεο­λογία. Ακόμα και στον έκτο και έβδομο αιώνα η παλαιά λατρεία ήταν ακόμα ζωντανή στους αγροτικούς πληθυσμούς που θεωρούσαν τους αρχαίους θεούς προστάτες της παραγωγής, των κοπαδιών και της υγείας.

Η αγροτική μάζα ήταν αδρανής και παθητική μ' όλο που την απομυζούσαν η κρατική εξουσία και οι φεουδάρχες. Υποτασσόταν χωρίς αντίστα­ση στους δυνάστες της. Το 90% των αυτοκρα­τορικών πόρων επί ρωμαιοκρατίας προερχόταν από τους αγροτικούς φόρους, και τα πλούτη των ανώτερων τάξεων από την εκμετάλλευση των δουλοπάροικων στις γαιοκτησίες.

Σπανιότατες οι εξεγέρσεις πληθυσμών της υπαίθρου. Όταν στον Δ' αιώνα απαγορεύθηκε η αρχαία λατρεία και διατάχθηκε το κλείσιμο ή η κατεδάφιση των ναών και η καταστροφή των αγαλμάτων, σε ελάχιστες περιπτώσεις εκδηλώθηκε δυναμική αντίδραση στις επιδρομές κατά των ιερών. Η διείσδυση του χριστιανισμού στον αγροτικό κόσμο θα προχωρήσει με αργούς ρυθμούς και θα ολοκληρωθεί στον Ζ' αιώνα.

Επειδή δεν υπήρχαν στις αγροτικές περιο­χές συμπαγείς πληθυσμοί για να προβάλουν αντίσταση, οι χριστιανοί ιεραπόστολοι, με τις ένοπλες ακολουθίες τους, κατέστρεφαν κατά τις προσηλυτιστικές εκστρατείες όλα τα σύμβο­λα των αλλοθρήσκων. Κατακρήμνιζαν τα ιερά, εστίες λατρείας από γενιά σε γενιά, τρομοκρα­τούσαν τους γεωργούς, ερήμωναν την ύπαι­θρο, σκόρπιζαν την απόγνωση, προκαλούσαν κοινωνική αναστάτωση και οικονομική κρίση. Έπεφτε η παραγωγή, περιορίζονταν τα κρατικά έσοδα, στέρευε η κυριότερη πηγή φορολογίας.

Τις τραγικές συνέπειες των χριστιανικών επι­δρομών στις αγροτικές περιοχές καταγγέλλει ο Λιβάνιος στην περίφημη επιστολή του προς τον Θεοδόσιο Α. Σαρώνουν τα πάντα σαν αφηνια­σμένοι χείμαρροι και ερημώνουν την ύπαιθρο. Οι ναοί, αυτοκράτορα μου, είναι κτίσματα των αγρών, η ψυχή τους. Αυτές οι αγριότητες αφανίζουν τους γεωργούς, τους εξαθλιώνουν καθώς χάνουν το θάρρος τους. Και το αποτέλε­σμα: ξεπέφτουν οι χωρικοί, χάνει το δημόσιο.

Οι τοπικές εκκλησιαστικές Αρχές στρέφο­νταν εναντίον των ανυπεράσπιστων καλλιερ­γητών και χάλκευαν ψευδείς κατηγορίες για τη δήμευση των αγρών τους. Από τη μια μεριά οι εργατικές μέλισσες, γράφει ο Λιβάνιος, κι από την άλλη οι κηφήνες. Επιχειρούν τον βίαιο προσηλυτισμό, εισορμούν στα χωριά και με το πρόσχημα του «σωφρονισμού» επιδίδονται σε ληστείες.

Αυτές οι βαρβαρότητες προκάλεσαν συσπει­ρώσεις και αντίσταση των γεωργικών πληθυ­σμών. Ανησυχώντας η εκκλησιαστική ηγεσία απευθύνεται στην αυτοκρατορική εξουσία και εισηγείται τον βίαιο προσηλυτισμό των αγρο­τών. Ο Ιωάννης Χρυσόστομος καλεί τους γαι­οκτήμονες του Βυζαντίου να εκχριστιανίσουν τους δουλοπάροικους και κολήγους στα φέου­δα τους, να προσλάβουν ιερείς και να χτίσουν εκκλησίες. Ο διαβόητος Ιωάννης της Εφέσου (ΣΤ' αι.) καυχιέται ότι κατά την προσηλυτιστική του εκστρατεία – με την τρομοκρατία και τον κνούτο – βάφτισε 70.000 ειδωλολάτρες. Στη Δύση, ο πάπας Γρηγόριος, ο επιλεγόμενος Μέγας (Ε' αι.), διαπίστωσε ότι στη Σαρδηνία οι χωρικοί δωροδοκούσαν, καταβάλλοντος ένα είδος φόρου, τον κυβερνήτη του νησιού, για να συνεχίζουν ανενόχλητοι την παραδοσιακή τους λατρεία.

Συχνά η πολιτική και εκκλησιαστική εξουσία εξαπέλυε άγριους διωγμούς κατά των πιστών της παλαιάς θρησκείας επιστρατεύοντας τη συκοφαντία. Επειδή απαγορεύονταν, με διά­ταγμα του Κωνσταντίνου, οι θυσίες στα ιερά με την απειλή δημεύσεως περιουσιών, πολλοί χρι­στιανοί, όπως γράφει ο Λιβάνιος, κατέφευγαν σε ψευδείς καταγγελίες για να ενοχοποιήσουν τους αγρότες. Μαζεύονταν οι γεωργοί για να διασκεδάσουν και έσφαζαν ένα αρνί ή ένα μοσχάρι. Αμέσως οι χριστιανοί τους κατηγο­ρούσαν ότι «έθυσαν», ότι έκαναν ειδωλολατρι­κή θυσία παραβιάζοντας τον αυτοκρατορικό νόμο. Αν μάλιστα τραγουδούσαν αντιμετώπιζαν τη βαρειά κατηγορία ότι ανέμελπαν ύμνους στους αρχαίους θεούς.

Τα οικονομικά συμφέροντα που διακυβεύο­νταν και οι αναπότρεπτες κοινωνικές αναταρα­χές έπαιζαν πρωταρχικό ρόλο στην αναμέτρηση των δύο θρησκειών και υποδαύλιζαν τους βαν­δαλισμούς. Αυτή την πλευρά των αντιθέσεων – τα οικονομικά συμφέροντα – αποκαλύπτει η εχθρότητα που αντιμετώπισε ο απόστολος Παύλος κατά την προσηλυτιστική του περιοδεία στη Μ. Ασία. Στην “Εφεσο ξεσηκώθηκε μέγα πλήθος και εμπόδισε την είσοδο του στο θέατρο. Γιατί; Κάποιος Δημήτριος «αργυροκόπος» που διατηρούσε βιοτεχνία κατα­σκευής ομοιωμάτων του ναού της Αρτέμιδος και απασχολούσε μεγάλον αριθμό τεχνιτών, συγκέντρωσε τους εργαζόμενους και τους προειδοποίησε ότι κινδυνεύουν να μείνουν άνεργοι αν επικρατήσει ο χριστιανισμός. Το ιερό της Εφέσου θα σβήσει και θα δυστυχήσουμε. Η πόλη αναστατώθηκε. «Ακούσαντες δε και γενόμενοι πλήρεις θυμού έκραζον λέγοντες: Μεγάλη η Άρτεμις Εφέσου». Ξεσηκώθηκαν οι κάτοικοι «και επλήσθη η πόλις όλη συγχύσεως· ώρμησαν δε ομοθυμαδόν εις το θέατρον».

Ο Λιβάνιος, στην έκκληση του προς τον αυτο­κράτορα Θεοδόσιο για προστασία των αρχαίων μνημείων και έργων τέχνης από τις βαρβαρότη­τες των χριστιανών, υπενθυμίζει τους διωγμούς των αλλοθρήσκων ιερών από τον Κωνσταντίνο. Δεν περιορίσθηκε στις βεβηλώσεις και ανατρο­πές βωμών και στον εμπρησμό και το κλείσιμο των αρχαίων ιερών αλλά και μετέτρεψε ναούς σε πορνεία. Καταγγέλλει επίσης ότι ο διωγμός της παλαιάς θρησκείας είχε ταπεινά ελατήρια. Απέβλεπε δηλαδή στην αρπαγή της περιουσίας των αρχαίων ναών και διανομή της στους ευνο­ουμένους της εξουσίας.

Οι ιεράρχες και ιεραπόστολοι εμπνέονταν στο μένος τους κατά των αγαλμάτων και έργων τέχνης της παλαιάς θρησκείας από την ιδεολογία της εβραϊκής λατρείας που κατα­δίκαζε τα «είδωλα», τον ανθρωπομορφισμό, την αναπαράσταση μορφών σε άψυχη ύλη. «Επικατάρατος πας άνθρωπος ος ποιήσει γλυπτόν και χωνευτόν, βδέλυγμα Κυρίω έργον χει­ρών τεχνίτου». Παραμερίζοντας τη διδασκαλία της ευαγγελικής αγάπης, του ανθρωπισμού και της αλληλεγγύης, επικαλούνται την μήνιν του ιουδαϊκού θεού κατά των λατρευτικών αντι­κειμένων των άλλων θρησκειών, τις αρές των προφητών και τις αγριότητες των εγκόσμιων ηγεμόνων. «Και ελάλησε Κύριος»: Αφανίστε όλα τα αγάλματα από μέταλλο και λίθο. «Και εγένετο λόγος Κυρίου»: Να συντριβούν όλα τα γλυπτά της Σαμάρειας, να καταστραφούν οι εικόνες και τα αγάλματα. «Τάδε λέγει Κύριος. Καταθρυμμάτισε και λίχνισε τα επιχρυσωμένα και επάργυρα αγάλματα και πέταξε τα σαν κοπριά».

Και η φωνή του Ησαΐα: Τα αγάλματα να πελεκηθούν όπως τα δέντρα στο δάσος. Όλα τα αγάλματα στη φωτιά. Γιατί δεν είναι θεοί αλλά χειροποίητα αντικείμενα, ξύλα και πέτρες. «Λέγει Κύριος Σαβαώθ: Θα εξαφανίσω ακόμα και τα ονόματα των αγαλμάτων, για να σβήσουν ολότελα από τη μνήμη». Δεν θα καταστραφούν μόνο τα αγάλματα σας αλλά και οι θεοί σας. Ο βασιλιάς Ιωσίας αναλαμβάνει εκστρατεία αφα­νισμού των αλλόθρησκων λατρευτικών συμ­βόλων. Γκρεμίζει τους βωμούς, κόβει τα ιερά άλση, θερίζει και τσακίζει τα αγάλματα, καίει τα οστά των ιερέων στους βωμούς, κονιορτοποιεί τα γλυπτά. Ένας άλλος βασιλιάς, ο Ασά, γκρέμι­σε το λατρευτικό άγαλμα της Αστάρτης.

Οι ιεραπόστολοι των πρώτων χριστιανικών αιώνων καλλιεργούσαν το μίσος αλλά και τον τρόμο για την παλαιά θρησκεία και τα σύμ­βολα της. Διαβεβαίωναν τους πιστούς ότι τα αγάλματα των θεών έκρυβαν επικίνδυνους δαί­μονες. Ταύτιζαν μάλιστα την ειδωλολατρία με την κλασσική παιδεία. Με αποτέλεσμα πολλοί χριστιανοί να απορρίπτουν με αποστροφή τον προγονικό πολιτισμό, τα επιτεύγματα του ελλη­νικού πνεύματος και των τεχνών/Όποιος μελε­τούσε τα αρχαία κείμενα έπαιζε με τη φωτιά…

Σχετικά με την αληθοφάνεια και τον σκοπό του θαλάσσιου ταξιδιού του Παύλου στις Πράξεις 27

Όπως η κορύφωση ενός μυθιστορήματος, το θαλάσσιο ταξίδι του Παύλου και το επακόλουθο ναυάγιο ως αιχμάλωτος του Ρωμαίου εκατόνταρχου φέρνουν ένα συναρπαστικό τέλος στις Πράξεις των Αποστόλων - ένα βιβλίο που φιλοδοξεί να αφηγηθεί μια σαρωτική ιστορία των απαρχών της εκκλησίας. Σίγουρα, δεν είναι λίγοι οι μελετητές της Βίβλου στο παρελθόν και στο παρόν που έχουν θεωρήσει μεγάλο μέρος των Πράξεων ως μια φανταστική (ή τουλάχιστον έντονα εξωραϊσμένη) αφήγηση της πρώτης εκκλησίας, και η τελική έκθεση του Σεμιναρίου των Πράξεων - μια ομάδα μελετητών της Βίβλου και ιστορικών που συναντιόντουσαν τακτικά για δέκα χρόνια για να μοιραστούν την έρευνα για τις Πράξεις - υποστηρίζει αυτό το συμπέρασμα.

Η ιστορία του θαλάσσιου ταξιδιού και του ναυαγίου των Πράξεων 27, ωστόσο, έχει εντυπωσιάσει εδώ και καιρό τους αναγνώστες με την προσοχή της στις γεωγραφικές και ναυτικές λεπτομέρειες. Ακόμη και ο κορυφαίος μελετητής των Πράξεων Richard Pervo, ο οποίος αφιερώνει δύο κεφάλαια ειδικά σε ιστορικά προβλήματα στο βιβλίο του The Mystery of Acts, περιγράφει το θαλάσσιο ταξίδι ως «ζωντανό και φαινομενικά ακριβές» (σελ. 137). Αυτό δεν σημαίνει ότι το θεωρεί ιστορικό γεγονός, αφού αλλού το κατηγοριοποιεί ως «ιστορία θαύματος» (σελ. 110), αλλά μάλλον ότι δεν ξεχωρίζουν προφανείς ανακρίβειες.

Αφήνοντας κατά μέρος το θέμα της συνολικής ιστορικότητας των Πράξεων, σκέφτηκα να ρίξω μια πιο προσεκτική ματιά στη συγκεκριμένη ιστορία και να δω πόσο αληθοφανής είναι η ιστορία του ναυαγίου. Παρά τους περιορισμούς των πενιχρών ναυτικών μου γνώσεων και των διαθέσιμων ιστορικών πόρων, ήταν μια ενδιαφέρουσα μελέτη. Επιπλέον, μου έδειξε (για άλλη μια φορά) ότι οι ιστορικές ανησυχίες συχνά μας παρασύρουν από αυτό που πραγματικά προσπαθεί να πει το κείμενο.

Επειδή υπάρχει σημαντικός αριθμός κειμενικών παραλλαγών, ιδιαίτερα στη δυτική κειμενική παράδοση των Πράξεων, θα συμπεριλαμβάνω περιστασιακά εναλλακτικές παραλλαγές και προσθήκες σε παρένθεση.

Ιστιοπλοΐα στην Αρχαία Μεσόγειο

Το μεγάλο θαλάσσιο ταξίδι στις Πράξεις 27 είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τον καιρό και τη γεωγραφία της Μεσογείου. Πολλοί αρχαίοι συγγραφείς περιέγραψαν μια ασφαλή περίοδο ιστιοπλοΐας που ξεκινούσε στα μέσα Μαρτίου και διαρκούσε μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου ή τις αρχές Νοεμβρίου. Αν και η χειμερινή ναυσιπλοΐα δεν ήταν αδύνατη, οι καπετάνιοι των πλοίων συνήθως προτιμούσαν να αγκυροβολούν σε κατάλληλο λιμάνι κατά τους επικίνδυνους χειμερινούς μήνες (Rickman 15).

Οι ιστιοπλοϊκές διαδρομές διέπονταν από τους ανέμους και τα ρεύματα της Μεσογείου. Η απευθείας διαδρομή από τη νοτιοανατολική Μεσόγειο (Αίγυπτος και Παλαιστίνη) προς την Ιταλία ήταν σχεδόν αδύνατη, επειδή τόσο οι κυρίαρχοι άνεμοι όσο και τα θαλάσσια ρεύματα κινούνταν προς νοτιοανατολική κατεύθυνση σε όλο αυτό το τμήμα της Μεσογείου. Αντίθετα, τα πλοία θα οδηγούσαν το ρεύμα αριστερόστροφα, ακολουθώντας την ακτογραμμή της Αιγύπτου και του Λεβάντε μέχρι την Ανατολία (Τουρκία), όπου τα ρεύματα άρχισαν να κατευθύνονται προς τα δυτικά. Συνεχίζοντας να αγκαλιάζουν την ακτή, τα πλοία μπορούσαν στη συνέχεια να κατευθυνθούν προς τα ελληνικά ύδατα και τελικά προς την Ιταλία.

Η Αίγυπτος, ο σιτοβολώνας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, προμήθευε τη Ρώμη με περίπου 150.000 τόνους σιτηρών κάθε χρόνο. Τεράστια φορτηγά πλοία διέσχιζαν τα νερά της Μεσογείου καθ' όλη τη διάρκεια της ιστιοπλοϊκής περιόδου, μεταφέροντας σιτάρι από την Αλεξάνδρεια στα ιταλικά λιμάνια της Όστια και του Πουτέολι. Αυτά τα πλοία θα ακολουθούσαν αναπόφευκτα την προαναφερθείσα κυκλική διαδρομή, περνώντας τουλάχιστον ένα μήνα στο ταξίδι τους (Beresford 83). Το ταξίδι της επιστροφής κράτησε μόνο το μισό χρόνο, καθώς τα πλοία μπορούσαν να πλεύσουν απευθείας νοτιοανατολικά προς την Αίγυπτο, με τη βοήθεια τόσο του ανέμου όσο και των ρευμάτων. Η οικονομία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στο ετήσιο ταξίδι του στόλου σιτηρών της Αλεξάνδρειας.

«Επιβιβαστήκαμε σε ένα πλοίο από το Αδραμύττιο...»

Όταν αποφασίστηκε ότι θα αποπλεύσουμε για την Ιταλία, ο Παύλος και μερικοί άλλοι αιχμάλωτοι παραδόθηκαν σε έναν εκατόνταρχο ονόματι Ιούλιο της Κοόρτης Αυγούστας. Επιβιβαστήκαμε σε ένα πλοίο από το Αδραμύττιο που επρόκειτο να αποπλεύσει για λιμάνια κατά μήκος της ακτής της επαρχίας της Ασίας και βγήκαμε στη θάλασσα. Ο Αρίσταρχος, ένας Μακεδόνας από τη Θεσσαλονίκη, ήταν μαζί μας.

Την επόμενη μέρα αποβιβαστήκαμε στη Σιδώνα. και ο Ιούλιος, με καλοσύνη προς τον Παύλο, του επέτρεψε να πάει στους φίλους του για να καλύψουν τις ανάγκες του. Από εκεί βγήκαμε ξανά στη θάλασσα και περάσαμε στην υπήνεμη Κύπρο γιατί οι άνεμοι ήταν εναντίον μας. Αφού πλεύσαμε [για δεκαπέντε ημέρες] στην ανοιχτή θάλασσα στα ανοικτά των ακτών της Κιλικίας και της Παμφυλίας, αποβιβαστήκαμε στα Μύρα της Λυκίας. Εκεί ο εκατόνταρχος βρήκε ένα αλεξανδρινό πλοίο που έπλεε για την Ιταλία και μας έβαλε στο πλοίο. (Πράξεις 27.1-6)

Μέχρι στιγμής, η διαδρομή που ακολούθησε το πλοίο του Παύλου είναι απολύτως λογική δεδομένων των ρευμάτων και των ανέμων της Μεσογείου. Το πλοίο ταξιδεύει κατά μήκος των ακτών της Παλαιστίνης και στη συνέχεια της Μικράς Ασίας, κρατώντας ανατολικά της Κύπρου. Ενώ η Ρώμη βρίσκεται σε κάπως διαφορετική κατεύθυνση, ακολουθούν τον μόνο δυνατό δρόμο.

Είναι περίεργο το γεγονός ότι το κείμενο μας δίνει το λιμάνι του πλοίου (Αδραμύττιο), το οποίο έχει μικρή σχέση με το δρομολόγιο του Παύλου ή άλλες λεπτομέρειες της ιστορίας. Καθώς το Αδραμύττιο τυχαίνει να βρίσκεται στην περιοχή της Τρωάδας της Ελλάδας (δηλαδή στην Τροία) κοντά σε μια διάσημη τοποθεσία στην Ιλιάδα, ο Dennis R. Macdonald βλέπει εδώ μια σκόπιμη νύξη στον Όμηρο (Macdonald 93).

Είναι ευρέως κατανοητό ότι το αλεξανδρινό πλοίο που έπλεε για την Ιταλία πρέπει να ήταν φορτηγό με σιτηρά (ειδικά δεδομένου του εδαφίου 38), και η διαδρομή του είναι απολύτως λογική αν ισχύει αυτό. Ωστόσο, είναι κάπως ασυνήθιστο να πλέει μόνο του και τόσο αργά μέσα στο έτος. Τα αλεξανδρινά πλοία σιτηρών έπλεαν συνήθως μαζί ως στόλος και έφευγαν από την Αίγυπτο τον Απρίλιο, όταν ξεκινούσε η περίοδος ιστιοπλοΐας (Casson 297). Μια δεύτερη προβολή μπορεί να πραγματοποιηθεί στα μέσα του καλοκαιριού, αλλά άλλες λεπτομέρειες στην ιστορία υποδηλώνουν ότι είναι ήδη φθινόπωρο.

Μια δυσκολία που συνάντησα είναι ότι υπάρχουν πολύ λίγοι ειδικοί που δημοσιεύουν για την αρχαία ναυσιπλοΐα της Μεσογείου και σε πολλές περιπτώσεις επιβεβαιώνουν ιστορικά γεγονότα μόνο με βάση τις Πράξεις. Δεδομένου ότι αυτοί οι συγγραφείς δεν είναι ειδικοί στη Βίβλο, τείνουν να χρησιμοποιούν τις Πράξεις άκριτα σαν να ήταν μια αφήγηση από πρώτο χέρι, επομένως τα συμπεράσματά τους είναι ελάχιστα χρήσιμα για την αξιολόγηση της ιστορικής αληθοφάνειας των ίδιων των Πράξεων — κάτι τέτοιο θα ήταν απλώς κυκλικός συλλογισμός. Για παράδειγμα, ο Lionel Casson, ο οποίος έγραψε το τυπικό κείμενο για το θέμα, ισχυρίζεται ότι τα πλοία με σιτηρά μερικές φορές έπλεαν στα τέλη του έτους, αλλά αναφέρει τις Πράξεις ως τη μόνη πηγή του για αυτόν τον ισχυρισμό (Casson 298 n. 6).

Μερικά στοιχεία που δεν σχετίζονται με τη ναυτιλία πρέπει να σημειώσουμε: (1) Η χρήση του πρώτου πληθυντικού προσώπου «εμείς» είναι λογοτεχνικό τέχνασμα. Δεν ταιριάζει απόλυτα με την αφήγηση στα εδάφια 1 και 6, αφού μόνο ο Παύλος στέλνεται στη Ρώμη (Haenchen 697). Αυτό είναι επίσης εμφανές αργότερα, όταν το «εμείς» χρησιμοποιείται για ενέργειες που γίνονται μόνο από τους ναυτικούς. (2) Η αναφορά στην κοόρτη Augusta μπορεί να είναι αναχρονιστική, καθώς η παλαιότερη κοόρτη που είναι γνωστή με αυτό το όνομα ήταν μια συριακή κοόρτη που ονομάστηκε έτσι το 88 μ.Χ. — αρκετές δεκαετίες πολύ αργά για την ιστορία μας, αλλά ίσως πιο κοντά στην εποχή του συγγραφέα (βλ. Mor 37).

Δίκαια καταφύγια, και η συμβουλή του Παύλου αγνοήθηκε

Πλεύσαμε αργά για αρκετές μέρες και φτάσαμε με δυσκολία στα ανοιχτά της Κνίδου, και καθώς ο άνεμος ήταν αντίθετος, πλεύσαμε κάτω από την υπήνεμη Κρήτη στα ανοιχτά της Σάλμης. Περνώντας με δυσκολία, φτάσαμε σε ένα μέρος που ονομάζεται Fair Havens, κοντά στην πόλη Lasea.

Επειδή είχε χαθεί πολύς χρόνος και ο πλους ήταν πλέον επικίνδυνος, επειδή ακόμη και η νηστεία είχε ήδη περάσει, ο Παύλος τους συμβούλεψε, λέγοντας: «Κύριοι, βλέπω ότι το ταξίδι θα είναι με κίνδυνο και πολλές βαριές απώλειες, όχι μόνο του φορτίου και του πλοίου, αλλά και της ζωής μας». Αλλά ο εκατόνταρχος έδωσε περισσότερη προσοχή στον πιλότο και στον ιδιοκτήτη του πλοίου παρά σε αυτά που είπε ο Παύλος. Δεδομένου ότι το λιμάνι δεν ήταν κατάλληλο για να περάσουν το χειμώνα, η πλειοψηφία ήταν υπέρ της αποπλεύσης από εκεί, με την πιθανότητα ότι με κάποιο τρόπο θα μπορούσαν να φτάσουν στο Φοίνιξ, όπου θα μπορούσαν να περάσουν το χειμώνα. Ήταν λιμάνι της Κρήτης, με νοτιοδυτικό και βορειοδυτικό προσανατολισμό. (Πράξεις 27:7-12)

Φαίνεται ότι το πλοίο προχωρά αργά και η «νηστεία» (Γιομ Κιπούρ, που πραγματοποιείται στα τέλη Σεπτεμβρίου ή στις αρχές Οκτωβρίου) έχει ήδη περάσει, οπότε το τέλος της ιστιοπλοϊκής περιόδου δεν είναι μακριά.

Η ιστορία υποδηλώνει ότι ο εκατόνταρχος ήταν αυτός που αποφάσισε να ξεκινήσει για το Φοίνιξ, παίρνοντας συμβουλές από τον καπετάνιο και τον ιδιοκτήτη και όχι τον Πολ. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, ο εκατόνταρχος δεν θα ήταν σε θέση να λάβει ναυτικές αποφάσεις (Haenchen 700). Πολλοί σχολιαστές πιστεύουν επίσης ότι είναι απίθανο ένας φυλακισμένος όπως ο Παύλος να είχε εμπλακεί καθόλου στις συζητήσεις. Στην ιστορία μας, ωστόσο, δίνεται στο επίκεντρο για δραματικούς σκοπούς.

Η ταυτότητα του Φοίνιξ αποτελεί αντικείμενο συζήτησης, όπως και η περιγραφή ενός λιμανιού «με νοτιοδυτικό και βορειοδυτικό προσανατολισμό». (Πώς μπορεί ένα λιμάνι στη νότια ακτή της Κρήτης να βλέπει βορειοδυτικά;) Ο Στράβων (Γεωγραφικά 10.475) εντόπισε τον Φοίνικα κοντά στο σημερινό Φραγκοκάστελλο, όπου προφανώς επιβιώνει το όνομα Φοινικιές (Ogilvie 309), αλλά δεν υπάρχει λιμάνι εκεί. Πολλοί μελετητές συμφωνούν με μια πρόταση του Ogilvie που το τοποθετεί σε έναν κόλπο που ονομάζεται Phineka¹ στη δυτική πλευρά του ακρωτηρίου Mouros. Ο κόλπος είναι ακατάλληλος ως λιμάνι σήμερα, αλλά ο Ogilvie πρότεινε ότι μια σειρά από σεισμούς του έκτου αιώνα είχαν αυξήσει τη στάθμη της ακτής κατά περίπου 13 πόδια. Έψαξα και δεν βρήκα καμία καταγραφή σεισμών που έπληξαν την Κρήτη κατά τον έκτο αιώνα. αλλά υπήρξε ένας μεγάλος σεισμός το 365 μ.Χ. που ανύψωσε το νησί κατά περίπου αυτό το ποσό, γεγονός που υποστηρίζει το συνολικό συμπέρασμα του Ogilvie. Άλλοι μελετητές ταυτίζουν το Λουτρό στην ανατολική πλευρά του ακρωτηρίου με το λιμάνι της ιστορίας.

Οι τοποθεσίες των Fair Havens και Lasea είναι λιγότερο βέβαιες. Μερικοί μελετητές συνδέουν προσωρινά τη Λασέα με έναν «Λάσο» που αναφέρεται από τον Πλίνιο (Nat. Hist. 36.4), αλλά το εν λόγω απόσπασμα δεν συνδέει στην πραγματικότητα τη Λάσο με την Κρήτη. Μια επιγραφή από τους Δελφούς αναφέρει μια Lassoia κάπου στη νότια ακτή (βλ. Plassart παρακάτω). Σε κάθε περίπτωση, δεν έχουμε κανέναν ισχυρό λόγο να αμφιβάλλουμε για την ακρίβεια της γεωγραφίας σε αυτό το τμήμα.

Ένας Βίαιος Άνεμος

Όταν άρχισε να φυσάει ένας μέτριος νότιος άνεμος, νόμιζαν ότι θα μπορούσαν να πετύχουν τον σκοπό τους. Έτσι ζύγισαν άγκυρα και άρχισαν να πλέουν πέρα από την Κρήτη, κοντά στην ακτή. Αλλά σύντομα ένας βίαιος άνεμος, που ονομαζόταν Euraquilo [ή Euraclydon], όρμησε εναντίον του. Επειδή το πλοίο πιάστηκε και δεν μπορούσε να στραφεί μετωπικά στον άνεμο, υποχωρήσαμε σε αυτό και οδηγηθήκαμε. Τρέχοντας κάτω από την υπήνεμη πλευρά ενός μικρού νησιού που ονομάζεται Clauda [ή Cauda] μετά βίας μπορέσαμε να θέσουμε υπό έλεγχο τη σωσίβια λέμβο του πλοίου. Αφού το σήκωσαν, έλαβαν μέτρα για να περικυκλώσουν το πλοίο. Στη συνέχεια, φοβούμενοι ότι θα έτρεχαν στη Σύρτη, πέταξαν έξω τον εξοπλισμό και έτσι οδηγήθηκαν. (Πράξεις 27:13-17)

Το "Euraquilo" - ένας περίεργος συνδυασμός του ελληνικού ευρώ (ανατολικός άνεμος) και του λατινικού aquilo (βόρειος άνεμος) - δεν αναφέρεται σε κανένα άλλο αρχαίο λογοτεχνικό έργο.² Είναι ευρέως κατανοητό ότι εννοείται ένας βορειοανατολικός άνεμος και ότι πρέπει να είναι ο gregale, ένας ισχυρός βορειοανατολικός άνεμος που μερικές φορές φυσά στην ανατολική Μεσόγειο το φθινόπωρο (βλ. Beresford, σελ. 75 σημ. 69). Οι λέξεις kat'autes, «εναντίον του», συζητούνται. Φαίνεται να υπονοούν ότι ο άνεμος ορμάει εναντίον της (δηλαδή της Κρήτης), αλλά ένας βορειοανατολικός άνεμος θα ερχόταν από την κατεύθυνση της Κρήτης, έτσι οι αγγλικές μεταφράσεις συνήθως λένε ότι ο άνεμος «κατέβηκε ορμητικά από» την Κρήτη. (Βλέπε Σμιθ 207-208.)

Υπάρχει ένα μικρό νησί νοτιοδυτικά της Κρήτης που ταιριάζει με την περιγραφή της Κλαύδας εδώ, αν και αυτό δεν είναι ακριβώς το όνομά του στις αρχαίες πηγές. Ο Πλίνιος το ονόμασε Gaudus, και ονομάζεται Gaudos στα νέα ελληνικά, Gozzo στα ιταλικά. Μερικά βιβλικά χειρόγραφα το αποκαλούν Cauda. Υπάρχει κάποια πιθανότητα σύγχυσης εδώ, καθώς ο Στράβων αναφέρθηκε στο Gozo (το μικρό νησί δίπλα στη Μάλτα) ως Gaudos (Γεωγραφία 1.2.37).

Αφού ανυψώσει τη σωσίβια λέμβο, το πλήρωμα «περιβάλλει» το πλοίο. Αυτό γενικά πιστεύεται ότι σημαίνει ότι τυλίγονταν σχοινιά γύρω από την πλώρη του πλοίου για να την ενισχύσουν, αν και οι Haenchen και Beresford ισχυρίζονται ότι τέτοια μέτρα θα ήταν άχρηστα για ένα μεσογειακό πλοίο με καρίνα και νευρώσεις (Haenchen σ. 703 σημ. 1; Beresford, σ. 131, n. 87). Το πλήρωμα κατεβάζει επίσης τον «εξοπλισμό» του — σκεύος στα ελληνικά — στη θάλασσα, αλλά δεν ξέρουμε ακριβώς τι σημαίνει αυτό.³ Ορισμένες αγγλικές μεταφράσεις διαβάζουν τη «θαλάσσια άγκυρα» ως εικασία, γιατί αυτή μπορεί να ήταν μια πλωτή άγκυρα σχεδιασμένη να εξουδετερώνει τα κύματα και να σταματά την κίνηση του πλοίου σε μια καταιγίδα (Haenchen σ. 703 σημ. 2). Ορισμένα δυτικά χειρόγραφα προσθέτουν ότι τα πανιά ήταν φουσκωμένα, κάτι που θα γινόταν κατανοητό ούτως ή άλλως.

Η Σύρτης είναι ένας κόλπος στα ανοικτά των ακτών της Λιβύης, γνωστός ως ναυτιλιακός κίνδυνος λόγω των ρηχών νερών και της έλλειψης λιμανιών.⁴ Αν και είναι προς τη σωστή κατεύθυνση (νοτιοδυτικά), απέχει 400 μίλια (600 χλμ.) και προστατεύεται από το πλοίο του Παύλου από την Κυρηναϊκή, και ο Acworth (σελ. 192) συμφωνεί ότι ο φόβος των ναυτικών δεν έχει νόημα. Ωστόσο, οι κίνδυνοι της Σύρτης αναφέρονται σε μερικές αρχαίες ιστορίες θαλάσσιας καταιγίδας, κυρίως στην Αινειάδα, οπότε ίσως αναφέρεται απλώς για εφέ - για να τονίσει τους κινδύνους της καταιγίδας.

Η καταιγίδα συνεχίζεται

Μας χτυπούσε η καταιγίδα τόσο βίαια που την επόμενη μέρα άρχισαν να πετούν το φορτίο στη θάλασσα και την τρίτη μέρα με τα ίδια τους τα χέρια πέταξαν τα σύνεργα του πλοίου στη θάλασσα. Όταν ούτε ήλιος ούτε αστέρια εμφανίστηκαν για πολλές μέρες, και δεν μαινόταν μικρή καταιγίδα, κάθε ελπίδα να σωθούμε τελικά εγκαταλείφθηκε. (Πράξεις 27:18-20)

Ο Jerome Murphy-O'Connor (Paul: A Critical Life, σελ. 352) πιστεύει ότι το κείμενο είναι ασύνδετο σε αυτό το σημείο - ένα μείγμα δύο ξεχωριστών ταξιδιωτικών ιστοριών που έχουν εναρμονιστεί ατελώς. Στα εδάφια 13–17, το πλοίο έχει βρει καταφύγιο στην Κλαύδα, αλλά στο εδάφιο 18, είναι και πάλι στη θάλασσα, χτυπημένο από την καταιγίδα. Εκμεταλλεύονται το γεγονός ότι βρίσκονται στην υπήνεμη του Clauda για να σηκώσουν τη σωσίβια λέμβο στο κατάστρωμα, για να πετάξουν στη συνέχεια το φορτίο τους και να αντιμετωπίσουν; Ομολογώ, η κατάσταση είναι συγκεχυμένη.

Σχετικά με το θέμα του φορτίου, δεν είναι σαφές εάν τα αρχαία φορτηγά σιτηρών κρατούσαν χαλαρά σιτηρά στα αμπάρια τους ή τα αποθήκευαν σε σάκους, αλλά το πρώτο φαίνεται να είναι πιο πιθανό. Σε κάθε περίπτωση, είναι απίθανο το πλήρωμα να είχε ανοίξει τις καταπακτές κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας για να το αφαιρέσει. Μερικοί μελετητές πιστεύουν ότι μόνο οι αποσκευές στο κατάστρωμα πετάχτηκαν, αλλά άλλοι προτείνουν ότι ο συγγραφέας έχει δανειστεί αυτή τη λεπτομέρεια από τον Ιωνά 1:5 (βλ. παραπομπές που αναφέρονται από τον Haenchen σ. 704, επίσης Praeder 691). Για να περιπλέξει τα πράγματα, το 27:38 λίγο αργότερα περιγράφει το σιτάρι να ρίχνεται στη θάλασσα (ξανά;) για να ελαφρύνει το πλοίο.

Η καταιγίδα συνεχίζεται για «πολλές ημέρες» (δεκατέσσερις, όπως θα διαβάσουμε παρακάτω), με σύννεφα καταιγίδας να εμποδίζουν τον ήλιο και τα αστέρια. Και εδώ έχουμε πρόβλημα. Το gregale είναι αρκετά σπάνιο για αρχή, χτυπώντας τον Οκτώβριο μόνο μία φορά κάθε δύο χρόνια περίπου. Επιπλέον, αυτός ο βορειοανατολικός άνεμος συνήθως διαρκεί μόνο μία ή δύο ημέρες. Τίποτα κοντά στα δεκατέσσερα δεν έχει καταγραφεί ποτέ. Και είναι ένας κρύος, ξηρός άνεμος που φέρνει καθαρό ουρανό και καθόλου βροχόπτωση (για όλα αυτά, βλ. Beresford, σελ. 77-78). Η περιγραφή της καταιγίδας του Παύλου στις Πράξεις δεν μπορεί να συμβιβαστεί με τα πραγματικά καιρικά μοτίβα της ανατολικής Μεσογείου.

Σε κάθε περίπτωση, η ιστορία απεικονίζει ένα πλοίο που στερείται τα εργαλεία που χρειάζεται για την ιστιοπλοΐα και χωρίς ήλιο ή αστέρια για να πλοηγηθεί, ακόμα κι αν το μικρό του πανί είναι άθικτο. Η κατάσταση δύσκολα θα μπορούσε να είναι χειρότερη.

Ένας άγγελος μέσα στη νύχτα

Επειδή είχαν μείνει χωρίς φαγητό για πολύ καιρό, ο Παύλος σηκώθηκε τότε ανάμεσά τους και είπε: «Άνδρες, έπρεπε να με ακούσετε και να μην αποπλεύσετε από την Κρήτη και έτσι να αποφύγετε αυτή τη ζημιά και την απώλεια. Σας προτρέπω τώρα να διατηρήσετε το θάρρος σας, γιατί δεν θα υπάρξουν απώλειες ζωών ανάμεσά σας, αλλά μόνο του πλοίου. Γιατί χθες το βράδυ στάθηκε δίπλα μου ένας άγγελος του Θεού στον οποίο ανήκω και τον οποίο λατρεύω, και είπε: «Μη φοβάσαι, Παύλο. Πρέπει να σταθείς μπροστά στον αυτοκράτορα. Και πράγματι, ο Θεός έχει δώσει ασφάλεια σε όλους εκείνους που πλέουν μαζί σας». Συνεχίστε λοιπόν το θάρρος σας, άντρες, γιατί έχω πίστη στον Θεό ότι θα γίνει ακριβώς όπως μου έχουν πει. Αλλά θα πρέπει να προσαράξουμε σε κάποιο νησί». (Πράξεις 27:21–26)

Για κάποιο λόγο, η άρνηση του πληρώματος να φάει ωθεί τον Παύλο να εκφωνήσει μια ομιλία, κατά κάποιο τρόπο, πάνω από το ουρλιαχτό του ανέμου και το λίκνισμα του πλοίου, σαν να βρισκόταν στον Άρειο Πάγο. Ο Praeder σημειώνει ότι αυτή η ομιλία δεν είναι ιστορικά αξιόπιστη, αλλά ότι συμμορφώνεται με τις συμβάσεις των λογοτεχνικών σκηνών καταιγίδας (Praeder 696). Στην ομιλία του, ο Παύλος υπόσχεται ότι όλοι θα σωθούν — ένα σημαντικό κλειδί για αυτό το απόσπασμα όπως θα δούμε παρακάτω. Οι πιθανότητες να χτυπήσει κανείς το μοναδικό νησί στην απέραντη ανοιχτή θάλασσα μεταξύ Τυνησίας και Σικελίας, σε αντίθεση με την ηπειρωτική χώρα, είναι ελάχιστες (Haenchen 705). Είναι κάτι που άκουσε ο Παύλος από τον άγγελο ή είναι δική του προφητεία;

Πλησιάζοντας τη γη

Όταν ήρθε η δέκατη τέταρτη νύχτα, καθώς παρασυρόμασταν στη θάλασσα της Αδρίας, γύρω στα μεσάνυχτα οι ναύτες υποψιάστηκαν ότι πλησίαζαν στη στεριά. Έκαναν λοιπόν βολιδοσκοπήσεις και βρήκαν είκοσι οργιές. Λίγο πιο πέρα έκαναν πάλι βολιδοσκοπήσεις και βρήκαν δεκαπέντε οργιές. Φοβούμενοι μήπως τρέξουμε στα βράχια, έριξαν τέσσερις άγκυρες από την πρύμνη και προσευχήθηκαν να έρθει η μέρα. Αλλά όταν οι ναύτες προσπάθησαν να ξεφύγουν από το πλοίο και κατέβασαν το πλοίο στη θάλασσα, με το πρόσχημα ότι έβγαλαν άγκυρες από την πλώρη, ο Παύλος είπε στον εκατόνταρχο και στους στρατιώτες: «Αν αυτοί δεν μείνουν στο πλοίο, δεν μπορείτε να σωθείτε». Τότε οι στρατιώτες έκοψαν τα σχοινιά της βάρκας και την άφησαν ακυβέρνητη. (Πράξεις 27:27–32)

Μετά από δεκατέσσερις νύχτες, το πλοίο παρασύρεται στην Αδριατική Θάλασσα. Υπάρχει κάποιο ερώτημα για το σε ποιο υδάτινο σώμα εφαρμόστηκε αυτό το όνομα στην Αρχαιότητα, καθώς η Αδριατική είναι η θάλασσα μεταξύ των Βαλκανίων και της Ιταλίας, μακριά από τα γεγονότα αυτής της ιστορίας.⁵ Ακόμα κι αν θεωρηθεί ότι περιλαμβάνει το Ιόνιο Πέλαγος, ένα πλοίο που πλησιάζει τη Μάλτα από την Κρήτη δεν θα περνούσε πραγματικά από αυτό (βλ. χάρτη παρακάτω). Ωστόσο, είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η περιγραφή του πραγματικού ναυαγίου προς το τέλος των Πράξεων 27 μοιράζεται αρκετές λεπτομέρειες με την αφήγηση του ίδιου του Ιώσηπου ότι ναυάγησε στη Θάλασσα της Αδρίας στο Vita 15 ενώ βρισκόταν καθ' οδόν προς τους Puteoli (βλ. Smith 620), και η χρήση του Ιώσηπου από τον Λουκά-Πράξεις σε άλλα αποσπάσματα είναι τώρα αρκετά καλά εδραιωμένη.

Το πώς οι ναυτικοί υποψιάζονταν τη στεριά εκεί κοντά δεν εξηγείται. Μια σύγχρονη εξήγηση είναι ότι άκουσαν τους μακρινούς κυματισμούς στην ακτή, αλλά ο Beresford αμφιβάλλει ότι κάποιοι ήχοι θα είχαν μεταφερθεί στο πλοίο, καθώς ο άνεμος φυσούσε προς την κατεύθυνση της ξηράς και όχι μακριά από αυτήν (σελ. 189). Ο Gilchrist συμφωνεί ότι οι διακόπτες δεν θα ακούγονταν δεδομένων των καιρικών συνθηκών (Gilchrist 41).

Πολλοί σχολιαστές έχουν παρατηρήσει το πρόβλημα με την απόπειρα απόδρασης ορισμένων από τους ναύτες, την οποία ματαίωσε ο Παύλος. Οι αντιρρήσεις είναι ότι (1) σίγουρα ο καπετάνιος και ο ιδιοκτήτης θα ήξεραν τι κάνουν οι ναύτες στο κατάστρωμα και (2) κανένας ναύτης δεν θα άφηνε το ασφαλώς αγκυροβολημένο πλοίο για να αψηφήσει τη βραχώδη ακτή σε μια σωσίβια λέμβο τη νύχτα (Breusing σελ. 193, Haenchen σελ. 706, 710). Ο Haenchen σημειώνει:

Το να αφήσεις ένα ασφαλώς αγκυροβολημένο πλοίο τη νύχτα σε μια σωσίβια λέμβο σε μια ταραγμένη θάλασσα για να φτάσεις σε μια άγνωστη ακτογραμμή, της οποίας τα θραύσματα θα μπορούσαν να είναι γένια, θα ήταν καθαρή βλακεία. Μόνο οι στεριανοί θα μπορούσαν να συλλάβουν μια τέτοια υποψία.

Επιπλέον, η παρέμβαση του εκατόνταρχου στα ναυτικά ζητήματα με την επιμονή του Παύλου καταδικάζει το πλοίο, αφού δεν μπορούν πλέον να χρησιμοποιήσουν τη σωσίβια λέμβο για να μεταφέρουν επιβάτες στην ξηρά (ό.π.). Ωστόσο, παρέχει άλλη μια ευκαιρία στον Παύλο να διεκδικήσει τον έλεγχο της κατάστασης.

Σπάζοντας το ψωμί

Λίγο πριν το ξημέρωμα, ο Παύλος τους παρότρυνε όλους να πάρουν λίγο φαγητό, λέγοντας: «Σήμερα είναι η δέκατη τέταρτη ημέρα που είστε σε αγωνία και παραμένετε χωρίς φαγητό, χωρίς να έχετε φάει τίποτα. Γι' αυτό σας προτρέπω να πάρετε λίγο φαγητό, γιατί θα σας βοηθήσει να επιβιώσετε. γιατί κανένας από εσάς δεν θα χάσει ούτε μια τρίχα από το κεφάλι σας». Αφού το είπε αυτό, πήρε ψωμί. και ευχαριστώντας τον Θεό μπροστά σε όλους, το έσπασε και άρχισε να τρώει. Τότε όλοι τους ενθαρρύνθηκαν και πήραν φαγητό για τον εαυτό τους. Ήμασταν συνολικά διακόσια εβδομήντα έξι άτομα στο πλοίο. Αφού ικανοποίησαν την πείνα τους, ελάφρυναν το πλοίο ρίχνοντας το σιτάρι στη θάλασσα. (Πράξεις 27:33–38)

Με την παρότρυνση του Παύλου, το πλήρωμα και οι επιβάτες τρώνε για πρώτη φορά μετά από δεκατέσσερις ημέρες. Ακόμη και οι πιο ένθερμοι λογοτέχνες πρέπει να παραδεχτούν ότι δεν θα μπορούσαν να επιβιώσουν για δύο εβδομάδες χωρίς να φάνε, και με φαγητό άμεσα διαθέσιμο, είναι δύσκολο να εξηγηθεί μια τέτοια νηστεία.

Το φορτίο του σιταριού πετιέται στη θάλασσα (για δεύτερη φορά;), εγείροντας ξανά το ερώτημα πώς αποθηκεύτηκε το σιτάρι και πόσο πιθανό είναι ότι το πλήρωμα θα μπορούσε να είχε απορρίψει το τεράστιο φορτίο του πλοίου - εκατοντάδες τόνους σιταριού - μέχρι το πρωί.

Ο αριθμός των επιβατών που δόθηκε ξαφνικά σε αυτό το σημείο θυμίζει σε ορισμένους αναγνώστες την αφήγηση του Ιώσηπου, η οποία δίνει επίσης τον αριθμό των συνεπιβατών (600) περίπου στο ίδιο σημείο της ιστορίας του ναυαγίου του.

Και έτσι όλοι έφτασαν στη στεριά με ασφάλεια

Το πρωί δεν αναγνώρισαν τη στεριά, αλλά παρατήρησαν έναν κόλπο με παραλία, στον οποίο σχεδίαζαν να βγάλουν το πλοίο στη στεριά, αν μπορούσαν. Πέταξαν λοιπόν τις άγκυρες και τις άφησαν στη θάλασσα. Ταυτόχρονα χαλάρωσαν τα σχοινιά που έδεναν τα κουπιά του πηδαλίου. Στη συνέχεια, σηκώνοντας το μπροστινό πανί στον άνεμο, ξεκίνησαν για την παραλία. Αλλά πέφτοντας σε ένα μέρος δύο θαλασσών, προσάραξαν το πλοίο. Η πλώρη κόλλησε και παρέμεινε ακίνητη, αλλά η πρύμνη διαλυόταν από τη δύναμη των κυμάτων. Το σχέδιο των στρατιωτών ήταν να σκοτώσουν τους αιχμαλώτους, ώστε κανείς να μην μπορεί να κολυμπήσει μακριά και να δραπετεύσει. αλλά ο εκατόνταρχος, θέλοντας να σώσει τον Παύλο, τους εμπόδισε να πραγματοποιήσουν το σχέδιό τους. Διέταξε όσους μπορούσαν να κολυμπήσουν να πηδήξουν πρώτοι στη θάλασσα και να βγουν στη στεριά, και οι υπόλοιποι να ακολουθήσουν, άλλοι σε σανίδες και άλλοι σε κομμάτια του πλοίου. Και έτσι όλοι μεταφέρθηκαν με ασφάλεια στη στεριά. (Πράξεις 27:39–44)

Ο «τόπος δύο θαλασσών» ερμηνεύεται γενικά ως ύφαλος ή παρόμοιος θαλάσσιος κίνδυνος, αλλά η πραγματική έννοια στα ελληνικά είναι ασαφής και αμφισβητούμενη (βλ. Gilchrist, 43-46). Πολλοί προσπάθησαν να προσδιορίσουν τον ακριβή κόλπο στο νησί της Μάλτας όπου αποβιβάστηκε ο Paul χρησιμοποιώντας τις πενιχρές λεπτομέρειες που παρέχονται από την ιστορία, αλλά δεν θα υπεισέλθω σε αυτό εδώ.

Η ελληνική λέξη που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την προσάραξη του πλοίου είναι μια σαφώς ομηρική έκφραση, όπως και ο μοναδικός όρος που χρησιμοποιείται για το πλοίο εδώ (Macdonald 94). Αυτοί οι όροι δεν χρησιμοποιούνται ποτέ αλλού στην Καινή Διαθήκη ή στους Ο ́.

Για να ολοκληρώσουμε την ανάλυσή μας, πρέπει να συμπεριλάβουμε την αρχή του κεφαλαίου 28.

Ασφαλές στη στεριά (αλλά ποια γη;)

Αφού φτάσαμε στην ασφάλεια, μάθαμε ότι το νησί ονομαζόταν Μελίτα. Οι ιθαγενείς [κυριολεκτικά: «βάρβαροι»] μας έδειξαν ασυνήθιστη καλοσύνη. Επειδή είχε αρχίσει να βρέχει και έκανε κρύο, άναψαν φωτιά και μας καλωσόρισαν όλους γύρω της. Ο Παύλος είχε μαζέψει ένα δεμάτι φρύγανα και το έβαζε στη φωτιά, όταν μια οχιά, διωγμένη από τη ζέστη, κόλλησε στο χέρι του. Όταν οι ιθαγενείς είδαν το πλάσμα να κρέμεται από το χέρι του, είπαν ο ένας στον άλλο: «Αυτός ο άνθρωπος πρέπει να είναι δολοφόνος. Αν και δραπέτευσε από τη θάλασσα, η δικαιοσύνη δεν του επέτρεψε να ζήσει». Αυτός, ωστόσο, τίναξε το πλάσμα στη φωτιά και δεν έπαθε τίποτα. Περίμεναν να πρηστεί ή να πέσει νεκρός, αλλά αφού περίμεναν πολλή ώρα και είδαν ότι δεν του είχε συμβεί τίποτα ασυνήθιστο, άλλαξαν γνώμη και άρχισαν να λένε ότι ήταν θεός. (Πράξεις 28:1-6)

Έτσι, μετά από δεκατέσσερις μέρες χαμένες στη θάλασσα, το πλοίο ξεβράζεται στη Μελίτα, το αρχαίο όνομα της Μάλτας. Νομίζω ότι το πρόβλημα εδώ είναι πιο σοβαρό από ό,τι θα παραδεχτούν οι περισσότεροι. Η Μάλτα είναι αρκετά μακριά από την Κρήτη - περίπου 540 μίλια (875 χλμ.) με κατεύθυνση δυτικά προς βορειοδυτικά. Ο απολογητής Τζέιμς Σμιθ, γράφοντας τον 19ο αιώνα, προσπάθησε να δείξει μαθηματικά ότι αν ο άνεμος ερχόταν ακριβώς από τη σωστή κατεύθυνση, ένα παρασυρόμενο πλοίο σε μια γραμμή για τη Μάλτα θα μπορούσε να τα καταφέρει σε ακριβώς δεκατέσσερις ημέρες. Ο Gilchrist (σωστά, νομίζω) απορρίπτει την εγκυρότητα των επιχειρημάτων του Smith, αποκαλώντας τα «στατιστικά legerdemain, σύμφωνα με τα οποία ο Smith προσπάθησε να αντλήσει ακριβή στοιχεία από μέσους όρους πρόχειρων εκτιμήσεων, οι οποίες βασίζονταν σε υποθέσεις για αγνώστους». (Gilchrist 40-41)⁶ Επιπλέον, το πλοίο στην ιστορία μας δεν προσπαθούσε σκόπιμα να πλεύσει προς τη Μάλτα. Δεν μπορούσαν να δουν τον ήλιο ή τα αστέρια για να σχεδιάσουν μια πορεία εξαρχής! Και το ότι μπορούσαν να κάνουν τόσο καλή ταχύτητα ενάντια στα ρεύματα που επικρατούσαν, με (στην καλύτερη περίπτωση) το μικρό μπροστινό πανί, είναι ακόμη πιο τραβηγμένο.

Πολλοί σχολιαστές έχουν παρατηρήσει ότι δεν υπάρχουν τώρα, και δεν υπήρξαν ποτέ, δηλητηριώδη φίδια στη Μάλτα. Μου φαίνεται ότι ο σκοπός αυτού του επεισοδίου είναι να παρέχει μια θαυματουργή ιστορία για τον Παύλο, την προνοητική προστασία που έχει λάβει. (Περισσότερα για αυτό παρακάτω!) Ωστόσο, αυτό το δεδομένο και πολλές από τις προαναφερθείσες αποκλίσεις στην ιστορία - η κατεύθυνση του ανέμου, η αναφορά στην Αδριατική και ούτω καθεξής - έχουν ωθήσει μερικούς μελετητές (ιδιαίτερα τον Acworth) να υποψιαστούν ότι ο Παύλος δεν αποβιβάστηκε καθόλου στη Μάλτα, αλλά στο νησί Mljet της Δαλματίας στην Αδριατική, γνωστό ως Melita ή Meleda στην αρχαιότητα (Acworth 190-92).

Υποθέτοντας, με την πλειοψηφία των μελετητών, ότι το νησί που περιγράφεται είναι η Μάλτα, μπορούμε να ρωτήσουμε πώς ξέρει ο αφηγητής τι έλεγαν οι ντόπιοι μεταξύ τους, αφού η Μάλτα δεν αποικίστηκε από τους Έλληνες και οι ντόπιοι θα μιλούσαν μόνο καρχηδονιακά. Η ιστορία μάλιστα αναδεικνύει αυτό το γεγονός αποκαλώντας τους ντόπιους βάρβαρους. (Βλέπε, για παράδειγμα, Haarman 17 και Jipp 39-43.) Αυτό είναι πρόβλημα, ωστόσο, μόνο αν υποθέσουμε ότι ο αφηγητής είναι στην πραγματικότητα ένας χαρακτήρας μέσα στην ιστορία και όχι ένας παντογνώστης συγγραφέας που δημιουργεί την ιστορία για να ικανοποιήσει τη θεολογική αναγκαιότητα. Μπορούμε επίσης να σημειώσουμε ότι δεν μπορείτε να χωρέσετε 276 άτομα γύρω από μια φωτιά. Οι συνεπιβάτες και οι ναύτες του Paul απλώς εξαφανίζονται από την ιστορία όταν δεν χρειάζονται πλέον, σαν να μην είχαν υπάρξει ποτέ.

Η θαλάσσια διαδρομή του Παύλου στις Πράξεις 27

Η Θεολογία των Ναυαγίων

Σε αυτό το σημείο, θα μπορούσε κανείς να αμφισβητήσει τον σκοπό μιας ιστορίας ναυαγίου της οποίας οι λεπτομέρειες είναι ιστορικά προβληματικές, σε ένα βιβλίο που σκοπεύει να μεταφέρει ένα σημαντικό μήνυμα για τους πρώτους αποστόλους. Αν το εξετάσουμε θεολογικά, ωστόσο, υπάρχουν ενδιαφέρουσες συνδέσεις μεταξύ ναυαγίων και ποινικής ενοχής στην ελληνική νομική και θρησκευτική σκέψη - συνδέσεις που χάνονται σε ένα σύγχρονο κοινό.

Σε μια εργασία του 1976, οι Miles και Trompf αναφέρουν τις ελληνιστικές πεποιθήσεις ότι (1) οι κακοτυχίες, ειδικά εκείνες που περιλαμβάνουν καταστροφές στη θάλασσα, ήταν τιμωρίες που επιβάλλονταν από τους θεούς εναντίον των κακών και (2) ακόμη και οι αθώοι μπορούσαν να «μολυνθούν» από τη συναναστροφή με τους ένοχους και να μοιραστούν τη μοίρα τους. Ένα τέτοιο παράδειγμα εμφανίζεται ακόμη και στην Εβραϊκή Βίβλο - αυτό του Ιωνά, του οποίου η συνάφεια με τις Πράξεις 27 έχει ήδη σημειωθεί.

Οι Miles και Trompf επικεντρώνονται σε μια αξιοσημείωτη νομική υπεράσπιση που γράφτηκε από τον Αθηναίο ρήτορα Αντιφώντα για λογαριασμό κάποιου Ήλου, ο οποίος κατηγορήθηκε ως «κακοποιός» για την εξαφάνιση ενός συνταξιδιώτη. Το κύριο επιχείρημά του ήταν ότι θεωρούνταν δεδομένο ότι όσοι είναι ακάθαρτοι (κακοί) και μολυσμένοι καταστρέφονται από τους θεούς κατά τη διάρκεια των θαλάσσιων ταξιδιών, και δεδομένου ότι όλα τα ταξίδια του Ήλου είχαν εξελιχθεί καλά για όλους τους εμπλεκόμενους, έπρεπε να είναι αθώος για οποιοδήποτε έγκλημα. (Αντιφών, Περί του φονιού του Ηρώδη 82-83) Αυτό δείχνει πόσο ισχυρή ήταν η σχέση μεταξύ ενοχής και επιβίωσης στη θάλασσα στην ελληνική σκέψη. Η εκπλήρωση της πρόβλεψης του Παύλου ότι κάθε χέρι θα γλίτωνε αποκτά νέο νόημα. Η παράλειψη οποιασδήποτε δίκης στη Ρώμη, που ήταν ο φαινομενικός σκοπός αυτού του ταξιδιού, είναι τώρα εξηγήσιμη, επειδή το ίδιο το θαλάσσιο ταξίδι είναι η δίκη και η θεϊκή ετυμηγορία του «αθώου» είναι αλάνθαστη. Η επιβίωση του Παύλου από το δάγκωμα του φιδιού στο τέλος εξυπηρετεί το ίδιο συμπέρασμα, όπως και η «ασυνήθιστη» φιλοξενία που λαμβάνει ο Παύλος από τους Μαλτέζους βαρβάρους. (Μάιλς και Τρομπφ 266)

Λίγα χρόνια μετά την εργασία του Miles-Trompf, ο David Ladouceur προώθησε περαιτέρω αυτή την άποψη με πρόσθετα παραδείγματα θαλάσσιων ταξιδιών ως απαλλακτικά στοιχεία στο δικαστήριο - ιδιαίτερα αυτό ενός Ανδοκίδη, ο οποίος υπερασπίστηκε τον εαυτό του ενάντια στην κατηγορία της ασέβειας λέγοντας στο δικαστήριο για ένα χειμερινό θαλάσσιο ταξίδι σε πειρατικά νερά που είχε επιζήσει. Όπως συνοψίζει ο Ανδοκίδης, «οι κίνδυνοι μιας δίκης... πρέπει να θεωρούνται ως έργο του ανθρώπου και οι κίνδυνοι της θάλασσας ως έργο του Θεού». (Ανδοκίδης, De myst. 137-39)

Ο Ladouceur σημειώνει επίσης ότι η τελική αναχώρηση του Παύλου από τη Μάλτα γίνεται σε ένα πλοίο με το σήμα των Διόσκουρων - των δίδυμων αδελφών Κάστορα και Πολυδεύκη. Είναι αξιοσημείωτο ότι εδώ και πουθενά αλλού, ο συγγραφέας παρέχει μια τέτοια λεπτομέρεια. Οι Διόσκουροι ήταν, μεταξύ άλλων, «φύλακες της αλήθειας και τιμωροί των επίορκων». (Ladouceur 445) Στην Ηλέκτρα του Ευριπίδη, ο Κάστωρ ξεκινά να σώσει πλοία που βρίσκονται σε κίνδυνο, δηλώνοντας: «Τους μολυσμένους δεν θα βοηθήσουμε. Μόνο εκείνους που αγαπούν τον θείο νόμο και τη δικαιοσύνη στη ζωή τους σώζουμε, απαλλάσσοντάς τους από μεγάλη στενοχώρια. Γι' αυτό, κανείς ας μην είναι πρόθυμα άδικος ούτε να πλέει με τους επίορκους». (Ευριπίδης, Ηλέκτρα 1342-55, παρατίθεται από τον Ladouceur 446)

Αν και η εισαγωγή των Διόσκουρων στην ιστορία φαίνεται σαν μια τυχαία λεπτομέρεια, η αναφορά τους μπορεί να επηρεάσει την αντίληψη του αναγνώστη για τον Παύλο, όπως ένα περιστατικό νωρίτερα στις Πράξεις όπου ο Παύλος αναγνωρίστηκε από τους ντόπιους ως ο Ερμής, ο «κομιστής των καλών νέων» στην ελληνιστική πίστη. (Δείτε το προηγούμενο άρθρο μου, «Οι μεταμορφώσεις του Οβίδιου και το Ευαγγέλιο σύμφωνα με τον Ερμή», για περισσότερα σχετικά με αυτήν την ιστορία.) Η αναγνώριση του Παύλου από τους Μαλτέζους ως θεό φαίνεται να είναι μια σκόπιμη ανάκληση στο περιστατικό του Ερμή και η τεχνική του συγγραφέα να ερμηνεύει τη χριστιανική αποστολή μέσω ελληνικών (παγανιστικών) θρησκευτικών μοτίβων είναι και πάλι εμφανής.

Συμπέρασμα

Παρά τη μεγάλη προσοχή στη λεπτομέρεια και τη συναρπαστική mise-en-scène φύση της ιστορίας, υπάρχουν πολλές πτυχές της ιστορίας του ναυαγίου που επιβαρύνουν την αξιοπιστία. Αρκετοί μελετητές προσπάθησαν να διορθώσουν την αφήγηση, είτε διαχωρίζοντάς την σε ξεχωριστά κείμενα πηγής (π.χ. Boismard και Lamouille) είτε προτείνοντας πολυάριθμες παρεμβολές και διακοσμήσεις που βασίζονται σε κλασικές πηγές όπως ο Όμηρος και ο Βιργίλιος. Η δική μου εντύπωση είναι ότι ο συγγραφέας έχει χρησιμοποιήσει μια γνήσια περιγραφή ενός θαλάσσιου ταξιδιού για ένα μέρος της ιστορίας - ιδιαίτερα το αρχικό μέρος που οδήγησε στην καταιγίδα και την αναζήτηση ενός λιμανιού στην Κρήτη - που δεν ήταν απαραίτητα καν για τον Παύλο εξαρχής. Μετά από αυτό, η ιστορία φαίνεται πολύ πιο επινοημένη, επινοώντας μια δραματική αλλά απίθανη ιστορία καταστροφής και επιβίωσης που καταδεικνύει τη θεϊκή εύνοια και την αθωότητα του Παύλου με βροντερό τρόπο.

Ενώ μπορεί να απολαμβάνουμε την ιστορία για χάρη της και να στηρίζουμε τον ήρωα Παύλο καθώς συνεχίζει να διακονεί τους γύρω τους ενώ αντιμετωπίζει με θάρρος τη μοίρα του στη Ρώμη, απαιτείται επίσης ένα σκεπτικιστικό μάτι για όσους από εμάς είμαστε ειλικρινά περίεργοι για τον ιστορικό Παύλο και επιφυλακτικοί σχετικά με τη χρήση της γραφής ως εγχειρίδιο ιστορίας. Είναι επίσης σημαντικό να αναζητήσουμε τη θεολογική πρόθεση της ιστορίας και να την εξετάσουμε στο αρχαίο θρησκευτικό της πλαίσιο, εάν θέλουμε να ακούσουμε τι προσπαθεί να πει ο συγγραφέας της. "Συνέβη πραγματικά αυτό;" είναι συχνά μια ερώτηση που αξίζει να τεθεί, αλλά το "Γιατί ο συγγραφέας το έγραψε με αυτόν τον τρόπο;" είναι εξίσου σημαντικό.

-------------------
Υποσημειώσεις

1. Είναι πάντα πιθανό σε καταστάσεις όπως αυτή το όνομα της τοποθεσίας να προέρχεται από τη βιβλική ιστορία και όχι το αντίστροφο.
2. Υπάρχει, ωστόσο, μια επιγραφή άγνωστης ημερομηνίας που βρέθηκε στη Βόρεια Αφρική που ονομάζει όλους τους ανέμους, συμπεριλαμβανομένου ενός βορειοανατολικού ανέμου που ονομάζεται Euraquilo. Οι περισσότεροι σχολιαστές φαίνεται να το αγνοούν.
3. Για άλλη μια φορά, η χρήση του «εμείς» είναι ξεκάθαρα ένα λογοτεχνικό μοτίβο εδώ, αφού προφανώς ο Paul και οι σύντροφοί του δεν φροντίζουν τα εργαλεία και τον εξοπλισμό του πλοίου.
4. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν δύο Σύρτες. Το δεύτερο είναι ακόμα πιο μακριά, κοντά στην Τυνησία.
5. Ο Πομπόνιος Μελάς, γράφοντας στα μέσα του πρώτου αιώνα, περιγράφει την Αδριατική Θάλασσα όπως ακριβώς ορίζεται σήμερα στο έργο του De Chorographia, 1.17. Ο Στράβων και ο Πτολεμαίος την ορίζουν με παρόμοιο τρόπο.
6. Παρ' όλα αυτά, ο Gilchrist δηλώνει ότι η αφήγηση του ναυαγίου είναι «γεγονός» και «όχι λογοτεχνική εφεύρεση» στο συμπέρασμά του, παρά το γεγονός ότι έχει αντικρούσει τη μόνη ευρέως αναφερόμενη προσπάθεια να διαπιστωθεί η αληθοφάνεια της πορείας του πλοίου και προσφέρει ελάχιστα υποστηρικτικά στοιχεία εκτός από τη χρήση του «εμείς» και την προσοχή της ιστορίας στη λεπτομέρεια.
7. Δεν μπορεί κανείς παρά να θυμηθεί το μακρύ τέλος του Μάρκου, στο οποίο υπόσχεται στους πιστούς η ικανότητα να αντέχουν τα δηλητηριώδη δαγκώματα φιδιών.
8. Η συσχέτιση του Μλιετ με τη Μελίτα του Παύλου χρονολογείται τουλάχιστον από τον δέκατο αιώνα του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Ζ' Πορφυρογέννητου στο De Administratione Imperii 36. Ο Αρμένιος λόγιος του 7ου αιώνα Anania Shirakatsi φέρεται επίσης να εντόπισε το ναυάγιο του Παύλου στο Mljet στη Γεωγραφία του (πηγή), αλλά δεν μπορώ να διαβάσω αρμενικά και δεν έχω εντοπίσει ακαδημαϊκές αναφορές.

Βιβλιογραφία

• Ντένις Ε. Σμιθ και Τζόζεφ Τάισον, Πράξεις και Χριστιανικές Αρχές: Έκθεση Σεμιναρίου Πράξεων, 2013.
• James Beresford, Η αρχαία ιστιοπλοϊκή περίοδος, 2013.
• Lionel Casson, Πλοία και Ναυτοσύνη στον Αρχαίο Κόσμο, 1971.
• Geoffrey Rickman, Η προμήθεια καλαμποκιού της αρχαίας Ρώμης, 1980.
• Ernst Haenchen, Οι Πράξεις των Αποστόλων: Ένα Σχόλιο, 1971.
• Susan Marie Praeder, «Πράξεις 27:1-28:16: Θαλάσσια ταξίδια στην αρχαία λογοτεχνία και τη θεολογία του Λουκά-Πράξεις», Catholic Biblical Quarterly 46/4.
• Robinson Smith, "Fresh Light on the Synoptic Problem: Josephus a Lukan Source", American Journal of Theology 17/4, 1913.
• J.M. Gilchrist, "Η ιστορικότητα του ναυαγίου του Παύλου", JSNT 61 (1996).
• R.M. Ogilvie, "Phoenix", JTS n.s. 9 (1958).
• Μεναχέμ Μορ, Η Δεύτερη Εβραϊκή Εξέγερση: Ο Πόλεμος του Μπαρ Κοχμπά, 132–136 μ.Χ.
• Dennis R. Macdonald, «Τα ναυάγια του Οδυσσέα και του Παύλου», NTS 45 (1999).
• Acworth, "Πού ναυάγησε ο Άγιος Παύλος;", JTS 24/1 (1973).
• Jerome Murphy-O'Connor, Paul: A Critical Life, 1996.
• Joshua Jipp, Θείες επισκέψεις και φιλοξενία σε ξένους στο Λουκάς-Πράξεις: Μια ερμηνεία του επεισοδίου της Μάλτας στις Πράξεις 28:1-10, 2013.
• Harald Haarman, "Ethnicity and Language in the Ancient Mediterranean", A Companion to Ethnicity in the Ancient Mediterranean, 2014.
• David Ladouceur, "Ελληνιστικές προκαταλήψεις για το ναυάγιο και τη ρύπανση ως πλαίσιο για τις πράξεις 27-28", HTR 73, No. 3/4 (1980).
• Gary B. Miles και Garry Trompf, "Λουκάς και Αντιφών: Η Θεολογία των Πράξεων 27-28 υπό το φως των παγανιστικών πεποιθήσεων για τη Θεία Τιμωρία, τη Ρύπανση και το Ναυάγιο", HTR 69 (1976).
• André Plassart, "Inscriptions de Delphes, la liste des Théorodoques", Bulletin de Correspondance Hellénique 45 (1921), σ. 1-85.
• Τζέιμς Σμιθ, «Διατριβή για το ταξίδι του Αγίου Παύλου από την Καισάρεια στους Πουτέολους για τον άνεμο Euroclydon και για το ναυάγιο του Αποστόλου στο νησί Melite», The Classical Journal Vol. 19, 1819.
• Boismard και Lamouille, les actes des deux apotres. Τόμος III: Αναλύσεις Litteraires, 1990.
• A. Breusing, Die Nautik der Alten, 1886.

Το ψευδές αφήγημα, του «ελληνοχριστιανισμού»

Στην Ελλάδα σήμερα οι περισσότεροι δεν κατανοούν το μέγεθος της ζημίας που έκανε ο χριστιανισμός γιατί διδάσκονται ένα ψευδές αφήγημα, τον «ελληνοχριστιανισμό». Ο χριστιανισμός, έναν λαό σκεπτόμενο, πνευματικά δραστήριο και ανήσυχο, τον ευνούχισε, έκοψε τα φτερά του ελληνικού πνεύματος. Από τότε που επιβλήθηκε ο χριστιανισμός στην χριστιανική ρωμαϊκή αυτοκρατορία, το μόνο που μπορούσε να παράγει αυτός ο κάποτε πλούσιος πνευματικά λαός, ήταν η ορθόδοξη (όπως την ονομάζουν) πίστη, στην πραγματικότητα μια γιγαντιαία οπισθοδρόμηση, λοξοδρόμηση και λοξοδοξία.

Αυτό έκανε τον ελληνικό λαό πνευματικά καθυστερημένο και οπισθοδρομικό. Ο λαός που παρήγαγε ομηρικά έπη, τραγωδίες και φιλοσοφία, που ανέπτυξε γεωμετρία, μαθηματικά, φυσική, ιατρική και γενικά έθεσε τις βάσεις για την επιστημονική πρόοδο, έμεινε εγκλωβισμένος μέσα στο στενό πλαίσιο μιας εβραιογενούς πίστης.

Το Κράτος των Ρωμαίων της Ανατολής ήταν μια αυταρχική θεοκρατία που με την καθοδήγηση της ανατολικής "ορθόδοξης εκκλησίας" επιτέθηκε σε όλα όσα αντιπροσώπευαν κάποτε τους Έλληνες, αντιμετώπισε τον ελληνικό πολιτισμό ως εχθρικό και επιδόθηκε στην θρησκοληψία και τον θρησκευτικό σκοταδισμό. Όσοι ζούσαν μέσα σε αυτό το θεοκρατικό καθεστώς δεν μπορούσαν παρά να είναι αφιερωμένοι αποκλειστικά, μονότονα και στενά στην καλλιέργεια της "ορθόδοξης" πίστης και όλα περιστρέφονταν γύρω από αυτήν και μόνο.

Ο χριστιανισμός δεν στέρησε από τους Έλληνες μόνο την καλλιέργεια του πνεύματος και της επιστημονικής προόδου, αλλά απαγόρευσε στους Έλληνες ακόμη και το ίδιο το όνομά τους. Ήταν πια Ρωμαίοι της Ανατολής, ελληνόφωνοι Ρωμιοί και φυσικά πάνω από όλα χριστιανοί «ορθόδοξοι». Αυτό μάλιστα σήμερα όλοι το προσπερνούν σαν κάτι το ασήμαντο, κάτι «φυσιολογικό», ενώ είναι από τα πιο μελανά και τραγικά σημεία της ιστορίας αυτού του τραγικού λαού που από Έλληνες κατάντησαν ελεεινοί.

Η ανθελληνική ανατολική ρωμαϊκή αυτοκρατορία με πρωτεύουσα την Κων/πολη (Νέα Ρώμη) όπως μετονομάστηκε η αρχαία πόλη του Βυζαντίου, με έναν ανώμαλο τρόπο αποκαλείται «βυζαντινή». Βυζαντινή θα μπορούσε να λεγόταν αν είχε διατηρηθεί η πόλη με το αρχαίο της όνομα. Κάτι που δεν έγινε. Μέχρι και σήμερα επίσημα ονομάζεται Νέα Ρώμη και Κων/πολη (και Ιστανμπούλ από τους Τούρκους).

Αυτή η ανθελληνική αυτοκρατορία κράτησε τον ελληνικό λαό ξεκομμένο από την αρχαία ελληνική παράδοση και αντιμετώπισε τον αρχαίο πολιτισμό σαν να ήταν ξένος και άσχετος με αυτόν τον νέο χριστιανικό λαό των Ρωμαίων της Ανατολής. Οι Έλληνες όχι μόνο δεν ένιωθαν συγγενείς με τους αρχαίους προγόνους τους αλλά τους θεωρούσαν άθλιους «ειδωλολάτρες» επειδή αυτό ήθελε η ανθελληνική τους θρησκεία του εβραιοχριστιανισμού. Και στην πορεία τους ξέχασαν κιόλας.

Στα χρόνια της παρακμής της ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, η οποία είχε περιοριστεί σε ελάχιστες περιοχές, οι σπίθες του ελληνικού πολιτισμού προσπαθούσαν πάλι να ανάψουν από ελάχιστα φωτεινά μυαλά όπως ο Πλήθων Γεμιστός. Όμως και αυτού τα βιβλία κάηκαν με εντολή των σκοταδιστών μαύρων ρασοφόρων της εγκληματικής οργάνωσης και της πνευματικής πανούκλας του χριστιανισμού. Τότε είχε ήδη φτάσει και μια ακόμη πανούκλα, η οθωμανική.

Πολλοί ελληνόφωνοι Ρωμιοί ακολούθησαν αρχικά οικειοθελώς τους Οθωμανούς λόγω της εξαθλίωσης που υφίσταντο εντός της καταρρέουσας και παρακμασμένης χριστιανικής αυτοκρατορίας και της αδυναμίας της να τους παρέχει τα αυτονόητα, ασφάλεια και διαβίωση. Άλλοι στην συνέχεια εξαναγκάστηκαν να απορροφηθούν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία όταν αυτή επικράτησε πλήρως.

Ένα τεράστιο μέρος του ελληνογενούς πληθυσμού χάθηκε έτσι, εξισλαμίστηκε και σήμερα είναι Τούρκοι. Είναι παραμύθι και ψεύδος ότι ο χριστιανισμός προφύλαξε τους Έλληνες από τον εξισλαμισμό. Αν ήθελαν οι Τούρκοι να τους εξισλαμίσουν όλους, θα το είχαν κάνει. Χρειάζονταν και αυτοί μερικούς υποτελείς «ραγιάδες».

Αφενός λοιπόν ο ανθελληνικός χριστιανισμός και αφετέρου η υποδούλωση στους Οθωμανούς συντέλεσαν στην ολοκληρωτική πνευματική και υπαρξιακή καταρράκωση αυτού του λαού που έπαψε να έχει οποιαδήποτε σχέση με το άλλοτε ένδοξο αρχαίο παρελθόν, το ελληνικό παρελθόν.

Τα απομεινάρια των ελληνόφωνων Ρωμιών κατάφεραν τελικά κάποια μέρα να επαναστατήσουν και με μια σειρά από γεγονότα υπό αντίξοες συνθήκες και ανάλογα με τα συμφέροντα των Ευρωπαίων βοηθήθηκαν και από αυτούς με το αζημίωτο για να ιδρυθεί ένα νέο ελληνικό κράτος.

Ο λαός όμως αυτός ήταν πλέον τόσο μεταλλαγμένος και αλλοιωμένος που στην συντριπτική του πλειοψηφία δεν είχε τίποτα πνευματικά να πιαστεί παρά μόνο την "ορθοδοξία" και δεν ήξερε τίποτα για τους αρχαίους. Το όνομα Έλληνας ήταν ακόμη σε πολλές περιοχές συνώνυμο του "ειδωλολάτρη".

Καθώς το όνομα του Ρωμιού όπως του ραγιά είχε στενά δεθεί με την τουρκοκρατία, αλλά και χάρη στους Έλληνες διαφωτιστές του εξωτερικού εκείνης της εποχής που σε αντίθεση με τον αμόρφωτο λαό γνώριζαν την προέλευση και την ιστορία του ελληνικού λαού, επικράτησε εύκολα το όνομα ΕΛΛΗΝΕΣ και ΕΛΛΑΔΑ και οι οπλαρχηγοί επίσης πολύ πρόθυμα το αποδέχτηκαν όταν και εκείνοι μάθαιναν ότι είναι απόγονοι εκείνων που είχαν χτίσει τα λιγοστά αρχαία ερείπια που έβλεπαν.

Μην έχει κανείς την αυταπάτη, ότι ο λαός που είχε μείνει αμόρφωτος και ξεκομμένος από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό ήξερε τι ήταν αυτά τα κτίσματα και ποιός λαός τα είχε κτίσει. Κάποιοι λίγοι προνομιούχοι και πλούσιοι μπορεί να ήξεραν ιδίως μετά τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό. Ο απλός λαός όμως, η μεγάλη πλειοψηφία των εξαθλιωμένων υπόδουλων και κατόπιν απελευθερωμένων, ΔΕΝ ΕΙΧΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΜΙΚΡΗ ΙΔΕΑ για την αρχαιότητα. Η λαϊκή παράδοση απέδιδε τα εναπομείναντα ερείπια με τις μεγάλες πέτρες σε μυθικούς λαούς και γίγαντες και έπλαθε διάφορους θρύλους. Ο λαός των Ρωμιών ήξερε μόνο την πίστη του και τις εκκλησίες του και τίποτα άλλο.

Γι ’αυτό και σήμερα ακόμη παραμένει αυτή η αντίληψη γιατί εξακολουθεί να καλλιεργείται η πλάνη ότι η χριστιανική πίστη έσωσε τον ελληνισμό, ενώ αυτό είναι μια συναισθηματική μονόπλευρη προσέγγιση που δεν αποτυπώνει την πλήρη εικόνα και σε καμία περίπτωση δεν κρίνει καθόλου -πόσο μάλλον αντικειμενικά- το πρόβλημα που προξενήθηκε στον λαό αυτό πρώτιστα από τον ίδιο τον χριστιανισμό. Ο χριστιανισμός δεν έσωσε τον ελληνικό λαό, απλά ήταν το μόνο που του είχε απομείνει με ευθύνη του χριστιανισμού.

Οι μύθοι είναι καθρέφτες, όχι παράθυρα προς τον ουρανό

Η ανθρωπότητα πάντα αγαπούσε τις καλές ιστορίες καταγωγής κατά προτίμηση εκείνες που περιλαμβάνουν θεϊκή σύλληψη, ωουράνια προφητεία ή μια παρθένο που αψηφά με κάποιον τρόπο τη βιολογία. Από τον Ρωμύλο που θήλασε από λύκαινα μέχρι τον Ιησού που συνελήφθη χωρίς σεξουαλική επαφή, το μοτίβο επαναλαμβάνεται εντυπωσιακά.

Ο ισχυρισμός ότι: οι θαυματουργές γεννήσεις είναι αρκετά συνηθισμένες, δεν αποτελεί βλασφημία, αλλά ανθρωπολογία. Σε διάφορους πολιτισμούς οι θαυματουργές γεννήσεις λειτουργούν ως μυθικά σύμβολα νομιμοποίησης ισχύος και υπέρβασης· αποτελούν το αφηγηματικό αντίστοιχο μιας θεϊκής «μπλε ένδειξης επαλήθευσης» (blue checkmark). Το παγκόσμιο πρότυπο της θεϊκής σύλληψης: κάθε πολιτισμός έχει το δικό του «θαυματουργό βρέφος» 

Ο περσέας γεννήθηκε όταν ο δίας γονιμοποίησε τη δανάη μέσω χρυσής βροχής. Ο ουιτζιλοπότσλι βγήκε πάνοπλος από τη μήτρα της μητέρας του. Ο χουάνγκ-ντι κατέβηκε από ένα αστέρι. Ο άττις γεννήθηκε από παρθένο που γονιμοποιήθηκε από καρπό αμυγδαλιάς. Το μοτίβο δεν υποδηλώνει θεϊκή πρωτοτυπία, αλά πολιτισμική ανακύκλωση. Ανθρωπολόγοι όπως ο joseph campbell 1949 και ιστορικοί όπως ο frazer 1922 έχουν επισημάνει εδώ και καιρό ότι αυτές οι ιστορίες λειτουργούν ως μυθικά αρχέτυπα και όχι ως μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων.

Γιατί οι άνθρωποι συνεχίζουν να επινοούν θαυματουργές γενήσεις; επειδή επιλύουν 1 πρόβλημα:πώς να δικαιολογηθεί 1 εξαιρετική εξουσία χωρίς εμπειρικά στοιχεία. Αν η μητέρα του ηγέτη σου δεν έκανε ποτέ σεξ, έχεις παρακάμψει την «ακατάστατη» ανθρώπινη πλευρά της ιστορίας. Πρόκειται για ιδιοφυή κίνηση μάρκετινγκ: αγιότητα μέσω της άρνησης της βιολογίας. Η σάτιρα της «ιερής» βιολογίας:από την οπτική ενός άθεου, το χιούμορ προκύπτει αβίαστα. Φανταστείτε 1 κοσμικό μαιευτήρα που ειδικεύεται στις άσπιλες συλλήψεις. Ο παραλογισμός δεν έγκειται στην ίδια την αφήγηση, αλλά στην επιλεκτική ευπιστία: οι πιστοί απορίπτουν τις θαυματουργές γεννήσεις άλλων πολιτισμών ως «μύθους» ενώ επιμένουν ότι η δική τους αποτελεί «ιστορία» μια ειρωνεία απολαυστικά τραγική. 

Αν ο Ιησούς γενιόταν σήμερα, ο ισχυρισμός της μητέρας του θα αντιμετωπιζόταν με τεστ DNA και όχι με λιβάνι. Ωστόσο τα ακροατήρια της αρχαιότητας στερούνταν τα εργαλεία επαλήθευσης, οπότε η πίστη κάλυπτε το κενό. Η επιμονή αυτών των αφηγήσεων αποκαλύπτει λιγότερα για τους θεούς και περισότερα για τις γνωστικές μας προκαταλήψεις,την αναζήτηση μοτίβων, την απόδοση πρόθεσης (agency detection) και τη μεροληψία επιβεβαίωσης (Shermer 2011).

Οι άνθρωποι είναι προγραματισμένοι να βλέπουν πρόθεση εκεί που υπάρχει σύμπτωση, και θειότητα εκεί που υπάρχει μυστήριο. Ερωτήματα για τον αναγνώστη:γιατί αναζητούμε με πάθος υπερφυσικές εξηγήσεις για φυσικά φαινόμενα; Θα επιβίωνε η ​​πίστη σας αν η ιστορία του θαύματός σας μεταφερόταν στο πάνθεον ενός άλλου πολιτισμού; Ενισχύεται η πίστη από τα αποδεικτικά στοιχεία ή από την απουσία τους;  Αν κάθε πολιτισμός επινοεί θεϊκές γεννήσεις, τι καθιστά τη δική σας μοναδικά «αληθινή»; Αυτά τα ερωτήματα δεν αποσκοπούν στο να προσβάλουν, αλλά στο να απελευθερώσουν.

Η πνευματική δυσφορία αποτελεί την πρώτη συστολή κατά τη γένηση της λογικής. Πρόταση βελτίωσης: για να εξελιχθούν πέρα ​​από τη μυθική κυριολεξία, οι κοινωνίες πρέπει να υιοθετήσουν τη γνωσιακή ταπεινότητα την αναγνώριση ότι η πίστη χωρίς αποδείξεις δεν αποτελεί αρετή, αλλά τρωτότητα. Τα εκπαιδευτικά συστήματα θα έπρεπε να διδάσκουν τη συγκριτική μυθολογία παράληλα με τη θεολογία, φέρνοντας τους μαθητές σε επαφή με την οικουμενικότητα των ιερών αφηγήσεων. Τα θρησκευτικά ιδρύματα θα μπορούσαν να επαναπροσδιορίσουν τις ιστορίες θαυμάτων ως μεταφορές για την ηθική αφύπνιση, και όχι ως βιολογικά αδύνατα γεγονότα. Εμείς ως άτομα, μπορούμε να συμβάλουμε προωθώντας την επιστημονική παιδεία την κατανόηση της αναπαραγωγής, της γενετικής και της κοσμολογίας.

Προώθηση του διαθρησκειακού διαλόγου με αναγνώριση κοινών μυθικών δομών. Υποστήριξη μιας κοσμικής ηθικής, απαλαγμένης από μεταφυσικά θεμέλια. Καλιέργεια πνευματικής ενσυναίσθησης: σεβασμός στην πίστη, παράληλα με την αμφισβήτηση των γνωσιολογικών της βάσεων. 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Οι θαυματουργές γεννήσεις δεν αποτελούν θεϊκές ανωμαλίες, αλά πολιτισμικές σταθερές. Αποκαλύπτουν την ποιητική αγωνία του ανθρώπου να προσδώσει νόημα στην ύπαρξη. Η σάτιρα εντοπίζεται στον επιλεκτικό μας σκεπτικισμό: γελάμε με τη χρυσή βροχή του δία, ενώ γονατίζουμε μπροστά στον ευαγγελισμό του γαβριήλ. Η ακαδημαϊκή αλήθεια είναι απλή: οι μύθοι είναι καθρέφτες, όχι παράθυρα προς τον ουρανό.επομένως την επόμενη φορά που κάποιος θα επιμένει ότι το θαύμα του είναι μοναδικό, χαμογελάστε ευγενικά και θυμηθείτε ότι οι θεοί ανακυκλώνουν αυτό το σενάριο ήδη από την εποχή του Χαλκού.

«Ιερές» ασυναρτησίες και μπουρδολογίες ΜΕΡΟΣ 35o

Ο παραλογισμός στη Βίβλο

Έχω χαρακτηρίσει αποσπάσματα παράλογα είτε επειδή φαίνονται παράλογα (γελοία ή παράλογα) είτε επειδή είναι απλά αστεία. Για παράδειγμα, η ιστορία για τον Σαμψών και τις 300 αλεπούδες στους Κριτές 15.4 είναι παράλογη (και αστεία), ενώ το ολόκληρη η πόλη που ζητά από τον Ιησού να φύγει στο Κατά Ματθαίον 8.34 αφού σκότωσε 2000 γουρούνια είναι απλά αστείο.

Προσθήκες στο Βιβλίο του Δανιήλ

1. Καθώς περπατούσαν μέσα στις φλόγες, όλοι δόξαζαν τον Θεό. Ο Ασάριας άνοιξε το στόμα του και άρχισε να προσεύχεται, λέγοντας: «Μας αξίζει να καούμε ζωντανοί από εσάς».
2. Θυσίασέ μας σαν να ήμασταν κριάρια, βόδια ή παχιά αρνιά.
3. Οι υπηρέτες του βασιλιά που τους είχαν ρίξει συνέχισαν να θερμαίνουν το καμίνι με θειάφι, πίσσα και ξερά ραβδιά. Και η φλόγα ανέβηκε σε ύψος 49 πήχεις, μέχρι που ξεχύθηκε και έκαψε τους Χαλδαίους που στέκονταν κοντά.
4. Αλλά ένας άγγελος κατέβηκε στον Αζαρία και τους συντρόφους του και έδιωξε τη φωτιά από το καμίνι. Και ήταν όλοι σώοι.
5. Οι Βαβυλώνιοι είχαν ένα είδωλο που ονομαζόταν Βηλ, στο οποίο έδιναν κάθε μέρα 12 μεζούρες αλεύρι, 40 πρόβατα και 60 δοχεία κρασί.
6. Οι Βαβυλώνιοι λάτρευαν έναν μεγάλο δράκο - τον οποίο ο Δανιήλ σκότωσε ταΐζοντάς τον με κέικ από πίσσα, λίπος και τρίχες, που τον έκαναν να ανοίξει.
7. Ο Δανιήλ σκοτώνει έναν δράκο ταΐζοντάς του κέικ φτιαγμένα με πίσσα, λίπος και μαλλιά. Ο δράκος άνοιξε αφού έφαγε τα κέικ.
8. Ένας άγγελος άρπαξε τον προφήτη Αββακούμ από τα μαλλιά του και τον μετέφερε από την Ιουδαία στη Βαβυλώνα για να ταΐσει τον Δανιήλ λίγο φαγητό και ψωμί ενώ βρισκόταν στο λάκκο των λιονταριών. Όταν ο Δανιήλ τελείωσε το φαγητό, ο άγγελος μετέφερε τον Αββακούμ πίσω στην Ιουδαία.

Εκκλησιαστικός / Σειράχ

1. Όλη η σοφία προέρχεται από τον Θεό. 1:1
2. Υπάρχει ένας Θεός που κάθεται σε έναν θρόνο που όλοι πρέπει να φοβούνται. 1:8
3. Ο Θεός τη δημιούργησε (τη σοφία) με το Άγιο Πνεύμα. 1:9
4. Είναι καλό να φοβόμαστε τον Θεό. 1:11
5. Ο φόβος του Θεού κάνει τη γνώση θρησκευτική. 1:12
6. Οι θρησκευόμενοι άνθρωποι είναι ευτυχισμένοι. 1:13
7. Όσοι φοβούνται τον Θεό είναι σοφοί και αρχίζουν να τον φοβούνται πριν γεννηθούν 1:16
8. Οι θρησκευόμενοι άνθρωποι ευλογούνται όταν πεθαίνουν. 1:19
9. Οι σοφοί άνθρωποι φοβούνται τον Θεό. 1:20
10. Η σοφία είναι βδέλυγμα για τους αμαρτωλούς. 1:26
11. Όσοι είναι ατρόμητοι δεν μπορούν να δικαιολογηθούν. 1:28
12. Είσαι μοχθηρός και η καρδιά σου είναι γεμάτη δόλο και δόλο. 1:40
13. Να φοβάσαι τον Θεό και θα ανταμειφθείς. 2:8
14. Κανείς που ελπίζει στον Θεό δεν απογοητεύεται ποτέ. 2:10
15. Τα παιδιά ακούστε τον πατέρα σας και θα σωθείτε. 3:2
16. Αν τιμάς τον πατέρα σου, τα παιδιά σου θα σε κάνουν ευτυχισμένο και ο Θεός θα ακούσει τις προσευχές σου. 3:6
17. Αν τιμάς τον πατέρα σου θα έχεις μεγάλη ζωή. 3:7
18. Όσοι θυμώνουν τη μητέρα τους είναι καταραμένοι από τον Θεό. 3:18
19. Μην προσπαθείτε να καταλάβετε πράγματα που είναι πάνω από τις δυνατότητές σας. 3:22
20. Γιατί δεν είναι απαραίτητο να βλέπεις πράγματα που είναι κρυμμένα. 3:23
21. Μην είστε περίεργοι για περιττά πράγματα. 3:24
22. Γιατί πολλά πράγματα δεν μπορούν να γίνουν κατανοητά από τους ανθρώπους. 3:25
23. Μην ακολουθείς την καρδιά σου. 5:2
24. Αν φοβάσαι τον Θεό, τίποτα κακό δεν θα σου συμβεί ποτέ 33:1
25. Ο Νώε ήταν δίκαιος και τέλειος άνθρωπος. 44:17

Ιουδίθ

1. Ο βασιλιάς Αρφαξάδ έχτισε μια πολύ ισχυρή πόλη. Έφτιαξε τα τείχη πάχους 30 μέτρων και ύψους 13 μέτρων, με πύργους ύψους 44 μέτρων. 1:1-2
2. Ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ ανακοίνωσε ότι θα εκδικηθεί τους πάντες. Είπε στους αξιωματούχους του ότι θα κυβερνούσε ολόκληρη τη γη. 2:1-2
3. Ο Ολοφέρνης συγκέντρωσε στρατό 120.000 στρατιωτών και 12.000 τοξοτών και ιππέων. 2:7
4. Ο Ολοφέρνης βγήκε με το στρατό του και σκέπασε ολόκληρη τη γη σαν ακρίδες. 2:11
5. Ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ διέταξε να καταστραφούν όλοι οι θεοί στη γη, ώστε μόνο αυτός να ονομάζεται Θεός. 3:13
6. Οι ιερείς φόρεσαν μαντήλια και ανάγκασαν τα μικρά παιδιά να ξαπλώσουν μπρούμυτα στο ναό, του οποίου ο βωμός ήταν καλυμμένος με τρίχες. 4:8
7. Ο ιερέας είπε: «Θυμήσου πώς ο Μωυσής νίκησε τον Αμαλήκ, όχι με δύναμη αλλά με προσευχές». 4:12
8. Έτσι θυσίαζαν ζώα στον Θεό, ενώ ήταν ζωσμένοι με σάκο με στάχτη στο κεφάλι τους. 4:15
9. Ο στρατός του Ολοφέρνη είχε 120.000 πεζούς, 22.000 ιππείς. 7:1-2
10. Όταν τους είδαν οι Ισραηλίτες, προσκύνησαν στο έδαφος, έβαλαν στάχτη στο κεφάλι τους και προσευχήθηκαν. 7:4
11. Η Ιουδίθ φορούσε ύφασμα μαλλιών στην οσφύ της και νήστευε κάθε μέρα. 8:6
12. Όσοι γόγγυζαν εναντίον του Κυρίου τιμωρούνταν με φίδια. 8:25
13. Η Ιουδήθ φόρεσε το μαλλί της, έβαλε στάχτη στο κεφάλι της, έπεσε κατάκοιτη 9:1
14. Όταν την είδε ο Ολοφέρνης δεν μπορούσε να πάρει τα μάτια του από πάνω της. Οι αξιωματικοί του είπαν: «Ποιος μπορεί να περιφρονεί τους Εβραίους όταν έχουν τόσο όμορφες γυναίκες;» 10:17-18
15. Ο Ολοφέρνης και οι υπηρέτες του είπαν ότι η Ιουδήθ ήταν η πιο όμορφη γυναίκα στη γη. 11:19
16. Ευλογημένη είσαι [Ιουδίθ], θυγατηρή, από τον Κύριο τον Ύψιστο Θεό, υπέρ πάσας τας γυναίκας επί της γης. (Για το κόψιμο του κεφαλιού του Ολοφέρνη ενώ ήταν μεθυσμένος.) 13:23
17. Η Ιουδήθ είπε στους ανθρώπους: «Κρεμάστε αυτό το κεφάλι στους τοίχους μας». 14:1
18. Όταν ο Αχιώρ είδε τι είχε κάνει ο Θεός, εγκατέλειψε τη θρησκεία των εθνικών, περιτμήθηκε και προσχώρησε στη θρησκεία του Ισραήλ, μαζί με ολόκληρη την οικογένειά του. 14:6
19. Και το πρωί, κρέμασαν το κεφάλι του Ολοφέρνη στον τοίχο, με όλους να παίρνουν τα όπλα και να φωνάζουν. 14:7
20. Τότε όλοι οι Ασσύριοι αρχηγοί του στρατού έσκισαν τα ρούχα τους 14:17
21. Όταν ο ασσυριακός στρατός άκουσε ότι ο Ολοφέρνης αποκεφαλίστηκε, φοβήθηκαν και τράπηκαν σε φυγή. 15:1-2
22. Όλοι ευλόγησαν την Ιουδήθ, λέγοντας ομόφωνα: Ποτέ δεν έκανες σεξ με κανέναν άντρα εκτός από τον άντρα σου. Γι' αυτό ο Θεός σε έκανε δυνατό και γι' αυτό θα είσαι ευλογημένος για πάντα. 15:10-11
23. Χρειάστηκαν τριάντα ημέρες για να μαζέψει ο λαός όλα τα υπάρχοντα του Ασσυρίου. 15:13
24. Ο Θεός τον παρέδωσε στα χέρια μιας γυναίκας και τον σκότωσε. Η Ιουδήθ τον αποδυνάμωσε με το όμορφο πρόσωπό της. 16:7-8
25. Ο Θεός αιχμαλώτισε την ψυχή του με την ομορφιά της και έκοψε το χέρι του με ένα σπαθί. 16:11
26. Το πρόσωπο του Θεού λιώνει πέτρες. 16:18
27. Έζησε στο σπίτι του συζύγου της για 105 χρόνια. 16:28 (2543)

ΛΑΘΡΕΜΠΟΡΟΣ ΙΔΕΩΝ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΛΕΨΕ ΟΛΑ ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ ΜΑΣ

Νηστεία: Νήστευαν οι Αθηναίοι σαν γιόρταζαν τα Ελευσίνια Μυστήρια,τα Θεσμοφόρια κ.τ.λ και οι Σπαρτιάτες πριν ξεκινήσουν μια σπουδαία πολεμική επιχείρηση νήστευαν πρώτα.

Μετάληψη: Οι ειδικοί σύνδεσμοι του Διονύσου με το κρασί βγαίνουν από την πρωτοχρονιάτικη χρήση του κρασιού στα Ανθεστήρια,όπου οι πρόγονοί μας έπιναν κρασί τιμώντας τον θεό Διόνυσο.

Κόλυβα-Το γλυκό των Νεκρών: Το γλυκό των νεκρών ήταν γνωστό στην Ελληνική αρχαιότητα που το είχε και αυτή κληρονομήσει με το ίδιο όνομα από τους προϊστορικούς προελληνικούς πολιτισμούς.

Ταφή: Την ταφή του νεκρού, το στήσιμο μνημείου μαζί με τους συγγενείς του νεκρού και τα μνημόσυνα τα συναντούμε στους Διονυσιακούς Θιάσους.

Μυστικός δείπνος: Το τραπέζι των θιασοτών είναι σταθερό χαρακτηριστικό των Ελευσινίων Μυστηρίων.Οι μύστες τραπεζώνονταν μαζί με τον θεό,κατασταίνοντας έναν σύνδεσμο κοινωνίας μαζί του.

Γάμος: Ο πρώτος εγγεγραμμένος στα αρχεία της Ελλάδος είναι της Πηνελόπης στην Οδύσσεια, αλλά και στην Ιλιάδα ο Ήφαιστος πλουμίζει την ασπίδα του Αχιλλέα με την εξής επιγραφή: Ιστόρισε και γάμους,τις νύφες πουγυρνάνε από τα σπίτια τους με φώτα και λαμπάδες και τις περνούσαν με νυφιάτικα τραγούδια από τις ρούγες.

Αναστενάρια: Καθώς και τα Ταυροκαθάψια είναι τα πιο συγκεκριμένα Ελληνικά τελετουργικά που επιβιώνουν έως σήμερα.Τα αναστενάρια έρχονται κατ΄ευθείαν από τα Διονυσιακά όργια.

Βάπτιση: Στην αρχαιότητα συνήθιζαν να βαπτίζουν τα αγάλματα των Θεαινών επιδιώκοντας την αναγέννησή τους μέσα στο νερό.Αλλά και η ανάδυση της Αφροδίτης από τα κύμματα,κατά την μυθολογία,η γέννησή της από το νερό είναι συμβολισμός της άμεσης σχέσης νερού,γονιμοποίησης και γέννησης.

Σπάσιμο αγγείων: Είναι παγανιστικό έθιμο και καταδικαζόταν στον μεσαίωνα.

Μνημόσυνα: Σε επιγραφή της Μαγνησίας μια σειρά από τιτλούχοι Διονυσιακού Θιάσου αφήνουν κληροδοτήματα για να τους γίνονται κάθε χρόνο μνημόσυνα στον Διονυσιακό μήνα Λιναιόνα.Τα τριήμερα τα εννιάμερα και τα σαράντα είναι αρχαίο ελληνικό νεκρικό έθιμο όπου οι Έλληνες απίθωναν στον τάφο του νεκρού τροφές.

Τα αυγά τού Πάσχα: Μία από την αρχαιότερη Ορφική Θεογονία που ο Έρως βγαίνει από το αυγό που το γέννησε η νύχτα.Το κοσμογονικό αυγό θα το βρούμε στην κατά Ιερώνυμον και Ελλάνικον Θεογονία στην ραψωδική θεογονία και στου Επιμενίδη.

Τα κάλαντα: Ήταν η εορτή των Ελλήνων τον μήνα Πυανοψιών.Τα Πυανέψια προς τιμήν της σκυράδος Αθηνάς και του Απόλλωνα και αργότερα του Διονύσου γιόρταζαν την γονιμότητα του χρόνου που έφευγε και την συνέχιση της γονιμότητας του επόμενου χρόνου. Όλο το διήμερο των εορτών της πρωτοχρονιάς που λεγόταν κάλαντα άναβαν φανάρια έξω από το σπίτι τους και τραγουδούσαν συνέχεια.

Το Πάσχα: Τοποθετήθηκε στα Αδώνια που εορτάζονταν κάθε άνοιξη με την αναπαράσταση του θανάτου του Άδωνι.Οι γυναίκες στόλιζαν το νεκρικό κρεβάτι του παιδιού του Έρωτα,όπως στολίζεται ο σημερινός επιτάφιος με λουλούδια,πρασινάδες και καρπούς ,στην συνέχεια ακολουθούσε η περιφορά του επιτάφιου με μοιρολόγια!!Την επόμενη μέρα τραγούδαγαν και πανηγύριζαν την ανάσταση του ωραίου Άδωνι.

Προστάτης των θαλασσών: Ο Ποσειδώνας καθερείται από προστάτης των θαλασσών και παραδίδει υπηρεσία στον άγιο Νικόλαο που καταλαμβάνει και τους ναούς του.

Θεοφάνεια: Οι πρόγονοί μας γιόρταζαν την επιστροφή του θεού Απόλλωνα από την χώρα των υπερβορείων όπου περνούσε τον χειμώνα του κατά την λαϊκή δοξασία.Την νέα αποκάλυψη του θεού την γιόρταζαν στους ιεούς και την ονόμαζαν θεοφάνεια.

Παναγία η ελεούσα: Δαίμων λατρευόμενος στην Αθήνα.Στον βωμό του ιδρυομένου στην αγορά κατέφευγαν οι ξένοι ζητούντες προστασία οσάκις καταδιώκονταν οπότε και η ονομασία των όρμων ελεούσα που πρόσφερε καταφύγιο έχει την ρίζα της στον ελεώ.

Ψεύτες Κρήτες και άγνωστοι θεοί: Νύξεις για τον Επιμενίδη στην Καινή Διαθήκη

Μόνο πρόσφατα άρχισα πραγματικά να εκτιμώ πόση λογοτεχνική νύξη υπάρχει στην Καινή Διαθήκη. Τα βιβλία του χριστιανικού κανόνα δεν γράφτηκαν στο κενό - οι συγγραφείς του ήταν εγγράμματοι, μορφωμένοι Ελληνόφωνοι που βασίστηκαν σε μεγάλο βαθμό σε άλλα γραπτά τόσο από την εβραϊκή όσο και από την Ελληνική πολιτιστική σφαίρα. Η εξοικείωσή μου με το μεγαλύτερο μέρος της αρχαίας Ελληνικής γραμματείας με έκανε να συνειδητοποιήσω άβολα πόσο πλαίσιο μου λείπει όταν διαβάζω την Καινή Διαθήκη. Καθώς εξερευνώ τις πηγές που επηρέασαν την πρώιμη χριστιανική γραφή, σκοπεύω να γράψω για αυτές εδώ. Σήμερα, ξεκινάω με τον Επιμενίδη.

Ποιος ήταν ο Επιμενίδης;

Ο Επιμενίδης ήταν Έλληνας ποιητής και μάντης από την Κνωσό στο νησί της Κρήτης. Έζησε τον έκτο αιώνα π.Χ. και έγινε γνωστός ως ένας από τους «Επτά Σοφούς Ποιητές» στην αρχαία Ελλάδα.

Μεταξύ άλλων, ήταν διάσημος ως ο αρχικός Rip Van Winkle. Σύμφωνα με ευρέως γνωστούς θρύλους, κάποτε ξάπλωσε για έναν υπνάκο σε μια σπηλιά ενώ έψαχνε για ένα χαμένο πρόβατο. Όταν ξύπνησε, ήταν περίπου πενήντα χρόνια αργότερα, και σχεδόν τίποτα δεν του ήταν αναγνωρίσιμο. Σύντομα απέκτησε φήμη ως «αγαπημένος του ουρανού» και πιστεύεται ότι έλαβε θεϊκή αποκάλυψη από τον Δία κατά τη διάρκεια του ύπνου του.

Ο Επιμενίδης ήταν επίσης ιερέας της λατρείας του Δία στην Κρήτη, γνωστός με τον διάσημο νομοθέτη Σόλωνα και φημολογείται ότι επιβίωνε σχεδόν χωρίς τροφή. Ήταν γνωστός ως μάντης ή προφήτης, αλλά σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, ασκούσε μαντεία μόνο για το παρελθόν, όχι για το μέλλον.

Η απελευθέρωση της Αθήνας

Υπάρχει ένα συγκεκριμένο επεισόδιο από τη ζωή του Επιμενίδη που αφηγείται ο βιογράφος Διογένης Λαέρτιος που έχει κάποιο ενδιαφέρον. Σύμφωνα με αυτή την ιστορία, η Αθήνα δεχόταν επίθεση από λοιμό και μετά από συνεννόηση με το Μαντείο των Δελφών, οι Αθηναίοι έστειλαν ένα πλοίο στην Κρήτη για να ζητήσουν τη βοήθεια του Επιμενίδη.

Ο Επιμενίδης συμφώνησε να βοηθήσει τους Αθηναίους. Ήρθε στην Αθήνα και έφερε μερικά πρόβατα στον Άρειο Πάγο - μια σημαντική τοποθεσία στην Αθήνα, γνωστή και ως Ares Rock ή Mars Hill. Απελευθέρωσε τα πρόβατα και τα άφησε να πάνε όπου ήθελαν. Όπου ξάπλωνε ένα πρόβατο, ο Επιμενίδης σημάδευε το σημείο για να γίνονται θυσίες στην άγνωστη τοπική θεότητα εκεί. Η θεραπεία του Επιμενίδη λειτούργησε και η Αθήνα απελευθερώθηκε από τη μάστιγα της. Έτσι, από εκείνη την ημέρα και μετά, οι επισκέπτες της Αθήνας έβρισκαν βωμούς άγνωστων θεών γύρω από την πόλη.

«Ήταν ένας από αυτούς, ο δικός τους προφήτης...»

Η Επιστολή προς Τίτο είναι μία από τις Ποιμαντικές Επιστολές, φαινομενικά γραμμένη από τον απόστολο Παύλο, αλλά γενικά αναγνωρίζεται ως ψευδεπιγραφικό έργο από τα τέλη του 19ου αιώνα.¹ Απευθύνεται στον συνονόματό της Τίτο, σύντροφο του Παύλου στην προς Γαλάτας και Β ́ Κορινθίους που εμφανίζεται εδώ ως επίσκοπος στις εκκλησίες της Κρήτης. (Θα αφήσω κατά μέρος ζητήματα ερμηνείας, όπως το αν ο παραλήπτης στην Επιστολή προς Τίτο προορίζεται να αντιπροσωπεύει ένα πραγματικό άτομο ή όχι.) Ο συγγραφέας προειδοποιεί τον Τίτο για τους αντιπάλους που διαδίδουν ψέματα με τη μορφή ψευδών δογμάτων στην Κρήτη. Τονίζει την άποψή του με ένα ενδιαφέρον απόσπασμα στο Τίτο 1:12-13α:

Ήταν ένας από αυτούς, ο ίδιος ο προφήτης τους, που είπε: «Οι Κρητικοί είναι πάντα ψεύτες, μοχθηρά κτήνη, τεμπέληδες λαίμαργοι». Αυτή η μαρτυρία είναι αληθινή.

Ο συγγραφέας φαίνεται να περιμένει από τους αναγνώστες του να είναι εξοικειωμένοι με το απόσπασμα, επομένως δεν παρέχει πηγή. Ωστόσο, αρκετοί πρώτοι χριστιανοί συγγραφείς, όπως ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Επιφάνιος και ο Άγιος Ιερώνυμος, προσδιόρισαν τον Επιμενίδη ως πηγή του. Αυτοί οι συγγραφείς ένιωσαν υποχρεωμένοι να προσδιορίσουν την προέλευση του αποσπάσματος προκειμένου να αντιμετωπίσουν τους λόγους για τους οποίους ο Παύλος θα ανέφερε έγκυρα έναν ειδωλολάτρη προφήτη (και μάλιστα τον αποκαλούσε προφήτη εξαρχής), εξομαλύνοντας τυχόν θεολογικούς ενδοιασμούς που μπορεί να έχουν ορισμένοι αναγνώστες.

Δεδομένου ότι κανένα από τα έργα του Επιμενίδη δεν έχει διασωθεί μέχρι τη σύγχρονη εποχή, είναι κυρίως χάρη στους πατερικούς συγγραφείς που γνωρίζουμε την προέλευση του Τίτου 1:12. Ωστόσο, το ακριβές πλαίσιο και ο τίτλος του εν λόγω έργου αποτελούν εδώ και καιρό μυστήριο (ο Ιερώνυμος το ονόμασε Χρησμούς του Ποιητή της Κρήτης, ενώ ο Ιωάννης Καλβίνος το ανέφερε ως Περί Χρησμών). Μια πιθανότητα σχετικά με το πλαίσιό του προτείνεται από έναν άλλο αρχαίο ποιητή, τον Καλλίμαχο, ο οποίος παράφρασε τον Επιμενίδη στον δικό του Ύμνο στον Δία.

Οι Κρητικοί, επιρρεπείς στο ψέμα, καυχιούνται μάταια,
Και ασεβής! έχτισε τον τάφο σου στην πεδιάδα της Δίκτης.
Γιατί ο Jove, ο αθάνατος βασιλιάς, δεν θα πεθάνει ποτέ,
αλλά θα βασιλέψει πάνω από τους ανθρώπους και τους Θεούς πάνω από τον ουρανό.

Αυτό το ποίημα πραγματεύεται μια δημοφιλή ιδέα που αποδοκιμάζεται από τη λατρεία του Δία - δηλαδή ότι ο Δίας είχε ζήσει κάποτε ως βασιλιάς στη γη και μετά πέθανε. Μάλιστα, υπήρχε ακόμη και τάφος στην Κρήτη που κάποιοι ισχυρίστηκαν ότι ήταν του Δία. Έτσι, οι Κρήτες έπρεπε να καταδικαστούν ως ψεύτες για τη διάδοση ψευδών μύθων για τον Δία, όπως κατηγορήθηκαν ότι έκαναν σε σχέση με τον Θεό του Χριστιανισμού στην Επιστολή προς Τίτο. Το θέμα δεν είναι απαραίτητα να ζωγραφίσουμε όλους τους Κρητικούς με αυτόν τον τρόπο. Μάλλον, όπως το θέτει ο Lawlor, ήταν «ένα είδος ρητορικής γενίκευσης βασισμένης σε ένα μόνο γεγονός» - μια νύξη σε μια ειδικά θρησκευτική αίρεση.²

«Όπως είπαν ακόμη και μερικοί από τους ποιητές σας...»

Φαίνεται να υπάρχει ένα άλλο απόσπασμα του Επιμενίδη στην Καινή Διαθήκη, και προέρχεται από το ίδιο έργο του — το ίδιο απόσπασμα, στην πραγματικότητα. Ωστόσο, ήταν σε μεγάλο βαθμό άγνωστο μέχρι αρκετά πρόσφατα, αν και πολλές από τις ενδείξεις ήταν εκεί.

Λίγο μετά τις αρχές του 20ου αιώνα, ένας καθηγητής ονόματι Rendel Harris ανακάλυψε ένα μεγαλύτερο απόσπασμα από τον Μίνωα και τον Ραδάμανθυ του Επιμενίδη στο συριακό λεξικό Garden of Delights και σε ένα σχόλιο του 9ου αιώνα στις Πράξεις του Isho'dad of Merv — και τα δύο εξαρτώνται από ένα χαμένο πλέον έργο του Θεόδωρου της Μοψουεστίας (περίπου 400 μ.Χ.). Ο Harris διαπίστωσε ότι το απόσπασμα (που παρατίθεται στα συριακά) θα μπορούσε να μεταφραστεί σε καλή εξάμετρη Ελληνική ποίηση. Μια αγγλική μετάφραση έχει ως εξής:

Ένας τάφος έχει φτιαχτεί για σένα, Άγιε και Ύψιστε,
Οι ψεύτες Κρητικοί, που είναι πάντα ψεύτες, κακά θηρία, αργόσχολες κοιλιές.
Αλλά δεν πεθαίνεις, γιατί στην αιωνιότητα ζεις και στέκεσαι,
γιατί σε σένα ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε.

Η δεύτερη γραμμή στα ελληνικά είναι πανομοιότυπη με την παράθεση στο εδάφιο Τίτος 1:12. Ωστόσο, το απόσπασμα αναφέρθηκε από τον Isho'dad ως πηγή των Πράξεων 17:28a. Ας δούμε αυτό το εδάφιο στο πλαίσιο:

Ενώ ο Παύλος τους περίμενε στην Αθήνα... Μερικοί Επικούρειοι και Στωικοί φιλόσοφοι συζήτησαν μαζί του. Κάποιοι είπαν: «Τι θέλει να πει αυτός ο φλύαρος;» Άλλοι είπαν: «Φαίνεται να είναι κήρυκας ξένων θεοτήτων». Τον πήραν λοιπόν και τον έφεραν στον Άρειο Πάγο και τον ρώτησαν: «Μπορούμε να μάθουμε ποια είναι αυτή η νέα διδασκαλία που παρουσιάζεις; Μας ακούγεται μάλλον περίεργο, οπότε θα θέλαμε να μάθουμε τι σημαίνει». Τώρα όλοι οι Αθηναίοι και οι ξένοι που ζούσαν εκεί δεν θα περνούσαν τον χρόνο τους με τίποτα άλλο παρά να λένε ή να ακούν κάτι καινούργιο.

Τότε ο Παύλος στάθηκε μπροστά στον Άρειο Πάγο και είπε: «Αθηναίοι, βλέπω πόσο εξαιρετικά θρησκευόμενοι είστε από κάθε άποψη. Γιατί καθώς περνούσα μέσα από την πόλη και κοίταζα προσεκτικά τα αντικείμενα της λατρείας σου, βρήκα ανάμεσά τους έναν βωμό με την επιγραφή: «Σε έναν άγνωστο θεό». Αυτό λοιπόν που λατρεύετε ως άγνωστο, αυτό σας διακηρύττω. Ο Θεός που έφτιαξε τον κόσμο και τα πάντα σε αυτόν, αυτός που είναι Κύριος του ουρανού και της γης, δεν ζει σε ιερά φτιαγμένα από ανθρώπινα χέρια, ούτε υπηρετείται από ανθρώπινα χέρια, σαν να χρειαζόταν κάτι, αφού ο ίδιος δίνει σε όλους τους θνητούς ζωή και πνοή και τα πάντα. Από έναν πρόγονο έκανε όλα τα έθνη να κατοικούν σε ολόκληρη τη γη, και όρισε τους χρόνους της ύπαρξής τους και τα όρια των τόπων όπου θα ζούσαν, έτσι ώστε να αναζητούν τον Θεό και ίσως να τον ψηλαφούν και να τον βρίσκουν – αν και πράγματι δεν είναι μακριά από τον καθένα μας. Γιατί «Σε αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε». όπως έχουν πει ακόμη και μερικοί από τους δικούς σας ποιητές: «Γιατί κι εμείς είμαστε απόγονοί του».

Τώρα καταλαβαίνουμε πιο καθαρά τη σκηνή με την οποία μας παρουσιάζεται στις Πράξεις 17 — η οποία μάλλον θα πρέπει να γίνει κατανοητή ως λογοτεχνική δημιουργία παρά ως αυστηρή ιστορική αφήγηση.³ Ο Παύλος επισκέπτεται τη μεγάλη πόλη της Αθήνας και οδηγείται από Επικούρειους και Στωικούς φιλοσόφους για να συζητήσει μαζί τους στον περίφημο λόφο όπου οι φιλόσοφοι εκφωνούν λόγους και οι δικαστές διεκπεραιώνουν νομικά ζητήματα. Ο Παύλος βλέπει τους βωμούς σε άγνωστους θεούς και θυμάται ότι η ύπαρξή τους πιστώνεται στον σοφό ποιητή Επιμενίδη, ο οποίος απελευθέρωσε την Αθήνα από έναν λοιμό. Αλλά ενώ ο Επιμενίδης υπηρέτησε τον Δία πρώτα και κύρια, ο Παύλος διακηρύσσει τον Ιουδαϊκό Θεό ως τον άγνωστο θεό και το αληθινό αντικείμενο της ευσέβειας των Αθηναίων, χρησιμοποιώντας ένα απόσπασμα από τον Επιμενίδη για να τονίσει την άποψή του.

(Ο Παύλος χρησιμοποιεί στη συνέχεια ένα απόσπασμα του ποιητή-φιλοσόφου Άρατου, «Γιατί κι εμείς είμαστε απόγονοί του», από το ποίημα Φαινόμενα, ως συνέχεια στο επόμενο μέρος της ομιλίας του.)\\
Λοιπές παρατηρήσεις

Είναι δύσκολο να πούμε αν άλλοι αρχαίοι χριστιανοί συγγραφείς παρατήρησαν αυτό το απόσπασμα αλλά δεν το ανέφεραν. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος απέδωσε λανθασμένα το απόσπασμα του Άρατου στις Πράξεις 17:28β στον Επιμενίδη στην Ομιλία του στον Τίτο. Ο Επιφάνιος, ο Ιερώνυμος και ο Βοκκάκιος συζήτησαν τόσο το απόσπασμα των Πράξεων όσο και το απόσπασμα του Τίτου σε συνδυασμό μεταξύ τους, υποδηλώνοντας κάποια επίγνωση μιας σύνδεσης.

Το γεγονός ότι το ίδιο απόσπασμα του Επιμενίδη θα μπορούσε να είναι η πηγή παραθέσεων σε δύο διαφορετικά έργα της Καινής Διαθήκης είναι σημαντικό και δεν έχει περάσει απαρατήρητο. Ο Νίκλιν, γράφοντας πριν από σχεδόν έναν αιώνα, θεώρησε ότι ήταν ισχυρή απόδειξη για την κοινή συγγραφή του Τίτου και των Πράξεων. (Αναγνώρισε τον συγγραφέα ως τον ίδιο τον Άγιο Παύλο, αν και λίγοι μελετητές θα συμφωνούσαν σήμερα.) Ο Νίκλιν πίστευε επίσης ότι η λέξη «ποιητές» στον πληθυντικό υπαινίσσεται μια προηγούμενη αναθεώρηση ή πηγή στην οποία το εδάφιο Πράξεις 17:28α απεικονιζόταν ρητά ως παράθεμα. Πιο πρόσφατα, ο David Trobisch υποστήριξε την ύπαρξη ενός μόνο εκδότη του δεύτερου αιώνα πίσω από τον κανόνα της Καινής Διαθήκης και απροσδόκητοι διακειμενικοί σύνδεσμοι θα μπορούσαν θεωρητικά να είναι το έργο ενός τέτοιου εκδότη.⁴

Θα πρέπει να σημειώσω ότι αν και η ταύτιση του αποσπάσματος στις Πράξεις 17:28α με τον Επιμενίδη αμφισβητείται από μερικούς μελετητές, φαίνεται να έχει λάβει ευρεία αποδοχή. Η Έκθεση του Σεμιναρίου των Πράξεων το αποκαλεί «πιθανή νύξη» στον Επιμενίδη. Το NRSV και ορισμένες άλλες μεταφράσεις βάζουν τη γραμμή σε εισαγωγικά για να υποδείξουν ότι κάποιος παρατίθεται. Η Βίβλος της Ιερουσαλήμ και η NIV αποδίδουν ρητά τη γραμμή στον Επιμενίδη σε μια υποσημείωση.

Ο Τζέιμς Μπιουκάναν Γουάλας, στη μονογραφία του Αρπαγμένοι στον Παράδεισο (Β ́ Κορ 12:1-10), βλέπει ορισμένους παραλληλισμούς μεταξύ της ιστορίας του Επιμενίδη και του σπηλαίου και της (υποτιθέμενης) εμπειρίας του ίδιου του Παύλου από την ουράνια φώτιση. Μήπως ο συγγραφέας των Πράξεων, είτε σκόπιμα είτε υποσυνείδητα, βασίστηκε σε θρύλους άλλων Ελλήνων οραματιστών και οραματιστών για να περιγράψει τα γεγονότα της ζωής του Παύλου πέρα από την αντιπαράθεση του Αρείου Πάγου;

Βιβλιογραφικές αναφορές

• Για μια λεπτομερή συζήτηση σχετικά με την πατρότητα των Ποιμαντικών επιστολών και την ιστορία της επιστήμης επ' αυτών, βλ. Bart Ehrman, Forgery and Counterforgery: The Use of Literary Deceit in Early Christian Polemics, 2012, σ. 192–217.
• H. J. Lawlor, "St. Paul's Quotations from Epimenides", The Irish Church Quarterly, Vol. 9, No. 35 (Jul., 1916), σ. 193.
• Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Σεμιναρίου των Πράξεων, το ταξίδι του Παύλου στην Αθήνα στις Πράξεις δεν ταιριάζει με τίποτα από τις επιστολές του Παύλου και είναι πιθανότατα φανταστικό. Βλέπε Dennis E. Smith και Joseph B. Tyson, συντάκτες, Acts and Christian Beginnings: The Acts Seminar Report, 2013, Kindle loc. 3852.
• David Trobisch, Η Πρώτη Έκδοση της Καινής Διαθήκης, 2000.
• Wallace, Snatched into Paradise (2 Κορ 12:1–10): Το ουράνιο ταξίδι του Παύλου στο πλαίσιο της πρώιμης χριστιανικής εμπειρίας, BZNW No. 179, σ. 44.

Περισσότερες Πληροφορίες

• Διογένης Λαέρτιος, Βίοι Επιφανών Φιλοσόφων, 10.109–115.
• T. Nicklin, «Ο Μίνωας του Επιμενίδη», The Classical Review, Μάρτιος 1916.

Οι αναγνώστες μπορεί επίσης να έχουν ακούσει για το Παράδοξο του Επιμενίδη, ένα πρόβλημα λογικής εμπνευσμένο από τη δήλωση ότι «όλοι οι Κρητικοί είναι ψεύτες», που έγινε από κάποιον που ο ίδιος είναι Κρητικός. Μια υπέροχη εξερεύνηση αυτής και παρόμοιων ιδεών μπορεί να βρεθεί στο Gödel, Escher, Bach: An Eternal Golden Braid του Douglas R. Hofstadter.