ΤΑ «ΜΕΤΑ ΘΑΝΑΤΟΝ» ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΘΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Ο λεγόμενος «Μονοθεϊσμός» έχει επικρατήσει, εκεί που έχει επικρατήσει, με κύριο εργαλείο του την ομολογουμένως υπεραποδοτική διαχείριση του ανθρώπινου φόβου. Εκείνο που κατεξοχήν φοβούνται οι αφιλοσόφητοι άνθρωποι είναι η «απώλεια», η «ανυπαρξία» και όλοι οι ανάλογοι όροι που ωστόσο σε συμπαντικό επίπεδο στερούνται νοήματος, αφού τίποτε μέσα στο Είναι δεν μπορεί να «απωλεσθεί». Καμία απολύτως «απώλεια» δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα σε ένα δεδομένο και άφθαρτο σύνολο, το οποίο απλώς φιλοξενεί μέσα του μία ατελείωτη αλλαγή μορφών και καταστάσεων.

Ο αφιλοσόφητος άνθρωπος στην πραγματικότητα αγωνιά για το εάν ή όχι θα απωλέσει το πρόσκαιρο όσο και ασήμαντο «εγώ» του. Ως συνέπεια αυτού, νοιώθει ανασφαλής και αναδιπλώνεται ακόμα περισσότερο προς την εξατομικευμένη προσωπικότητα, προσπαθώντας να «οχυρωθεί» πίσω από το αυθαίρετο σύμπλεγμα χαρακτηριστικών προσωπικότητας που εκλαμβάνει λανθασμένα ως εαυτό. Ενισχυτικός σε αυτού του είδους τις «οχυρώσεις» είναι ο Χριστιανισμός, μία Θρησκεία που προσανατολίζει τον πιστό να «σώσει» αποκλειστικά την «δική του» ψυχή.

Όλη αυτή όμως η κολοσσιαία αγωνία για μια μεταθανάτια ζωή θα φάνταζε όχι μόνον παράλογη αλλά και αρρωστημένη στα μάτια ενός αρχαίου Έλληνα, όσο τουλάχιστον παράλογη αλλά και αρρωστημένη φαντάζει και στα μάτια ενός σύγχρονου εθνικού: το ερώτημα περί αθανασίας ή όχι της ψυχής, δηλαδή της αόρατης αρχικής αιτίας των βιοφυσιολογικών εκδηλώσεων, απαντάται δίχως δισταγμό καταφατικά, όπως ακριβώς απαντάται το ερώτημα περί αθανασίας κάθε υλικής υπόστασης (από το ρήμα «υφίστημι») ενός άναρχου και ατελεύτητου υλικού Όλου. Η ψυχή είναι αθάνατη, αλλά και μη προσωπική και, κυρίως, δεν υπάρχει περί αυτής καμία απολύτως εκκρεμότητα για το εάν ή όχι θα... «σωθεί».

Σε όλες τις ελληνικές οντολογικές – φιλοσοφικές σχολές, εκείνο που έχει γίνει εμφανές στο επίπεδο της γήϊνης ζωής, δίνοντας την ζωή και την κίνηση στις θνητές υπάρξεις, μετά τον βιολογικό θάνατό τους περνάει στην αφάνεια, όπως το έχει όμορφα διατυπώσει ο Παρμενίδης (1), επιστρέφοντας στα Αθάνατα. Σε αυτό εξαντλεί το ενδιαφέρον της για τα «μετά θάνατον» πράγματα η Ελληνική Εθνική Θρησκεία, η οποία, αντίθετα από τους διαχειριστές των φοβιών των ανθρώπων, ασχολείται πρωτίστως με, και φυσικά τιμά, την ζωή. Η μη προσωπική ουσία του θνητού ανθρώπου, επιστρέφει μετά το βιολογικό τέλος του εκεί που ανήκει, δηλαδή στο Αιώνιο, το Τέλειο, το Μακάριο, το Φωτεινό. Δίχως περιφράσεις, ο θείος Ηράκλειτος το έχει πει σε όλους όσους έχουν την δυνατότητα να κατανοούν έναν στοιχειωδώς πυκνό λόγο: «ΑΘΑΝΑΤΟΙ ΘΝΗΤΟΙ, ΘΝΗΤΟΙ ΑΘΑΝΑΤΟΙ, ΖΩΝΤΕΣ ΤΟΝ ΕΚΕΙΝΩΝ ΘΑΝΑΤΟΝ, ΤΟΝ ΔΕ ΕΚΕΙΝΩΝ ΒΙΟΝ ΤΕΘΕΝΩΤΕΣ». Που πάει να πει ότι το Θείο περιοδικώς «ανασταίνεται» με τον θάνατο των θνητών όντων και «πεθαίνει» κάθε φορά που κατέρχεται σε αυτά για να εμψυχώσει την βιοφυσιολογική ύπαρξή τους.

Σε αρκετούς που δεν έχουν ασχοληθεί σε βάθος με την Ελληνική Κοσμοαντίληψη, υπάρχει η εσφαλμένη εντύπωση ότι οι διάφορες οντολογικές – φιλοσοφικές σχολές των εθνικών Ελλήνων (λ.χ. η κυρίαρχη των Υλοζωϊστών και οι διαφοροποιημένες πυθαγοροπλατωνική και ατομική) είχαν αλληλοσυγκρουόμενες θέσεις για την μετά τον βιολογικό θάνατο των θνητών πορεία της ψυχής. Τουναντίον, καμία τους δεν υποβίβασε την ψυχή σε κεντρική φιγούρα μίας ηθικοθρησκευτικής εσχατολογίας και καμία τους δεν απαξίωσε την παρούσα, απτή και πραγματική ζωή των θνητών όντων προς χάριν ενός «μεταθανάτιου» ονειροπολήματος ή κανονικού εκφοβισμού.

Στους Έλληνες, όπως προείπαμε, η μη προσωπική ουσία του θνητού ανθρώπου, επιστρέφει μετά το βιολογικό τέλος του στους κόσμους των Θεών. Σε αρκετά σημεία του υπέροχου εκείνου κειμένου του «Τα ες Εαυτόν», ο εστεμμένος φιλόσοφος Μάρκος Αυρήλιος τονίζει αυτή την στενότατη αλλά άγνωστη για τους αφιλοσόφητους συγγένεια: «να έχεις ασφαλή τον εσωτερικό σου δαίμονα από προσβολή και βλάβη... o Θεός που είναι μέσα σου να κυβερνά αληθινόν άνδρα, ηλικιωμένο, με διάνοια πολίτου, άρχοντα που έχει τακτοποιημένα τα δικά του και θέση πολεμιστή, που περιμένει έτοιμος το σύνθημα της αποχωρήσεως και ούτε όρκους χρειάζεται ούτε μαρτυρίες άλλων.... αν εκτελείς εκείνα που απαιτεί η κάθε στιγμή, ακολουθώντας τον ορθό λόγο με επιμέλεια, με θάρρος και καλή θέληση και χωρίς πάρεργα, τότε κρατείς τον δαίμονα του εαυτού σου διαρκώς αγνό, ωσάν να επρόκειτο άμεσα να τον επιστρέψεις... την ύπαρξή σου έλαβες ως μέρος ενός συνόλου. Θα εξαφανισθείς αργότερα μέσα σ’ εκείνο που σε γέννησε. Ή μάλλον θα μεταβληθείς και θ’ αναληφθείς στον Λόγο που σε δημιούργησε... Δεν είναι κακό ότι τα πράγματα μεταβάλλονται ούτε καλό ότι κάποια αποκτούν ύπαρξη από την μεταβολή...»

Πριν αναφερθούμε στην πλατωνική εικόνα για την αθανασία της ψυχής, θα ανοίξουμε εδώ μία σύντομη παρένθεση για ένα ακόμη λάθος που διαπράττουν όσοι δεν έχουν ασχοληθεί σε βάθος με την Ελληνική Κοσμοαντίληψη, και συγκεκριμένα για την αντίληψη της εικόνας του βασιλείου του Άδου όπως αυτό περιγράφεται στα ομηρικά έπη, αλλά και σε έργα της κλασικής εποχής, ως «παρόμοιου» με το ασαφές επέκεινα στο οποίο υποτίθεται, κατά τους χριστιανούς, ότι «ζουν» οι προσωπικές ψυχές των δικών τους νεκρών. Η εικόνα όμως του βασιλείου του Άδου είναι χρονικά παράλληλη με τις οντολογικές – φιλοσοφικές αντιλήψεις που με σαφήνεια τηρούν απόσταση από την αυταπάτη περί προσωπικών ψυχών. Αυτό που ζει στον Άδη δεν είναι η πραγματική ψυχή των τεθνεώτων, αλλά η «σκιά» της βιογραφίας τους, μία αποθήκευση τον «σκληρό δίσκο» του αιώνιου Όντως Όντος, που υπάρχει μόνον στο μέτρο που κάποιος θα έλθει να κάνει ένα «διπλό κλικ» επάνω της. Με μνημόνευση, με απόδοση τιμών, με τελετή...

Όπως έχει επισημάνει ο Ζαν Πιέρ Βερνάν, η αθανασία της ψυχής που απασχολεί τον Πλάτωνα, και εν γένει την πυθαγοροπλατωνική γραμμή θα συμπληρώναμε εμείς, δεν είναι παρά η αθανασία του ανώτερου τόπου της ψυχής, ως ενός αποσπάσματος της θεότητας, απαράλλακτα, έστω κι αν ο ανυποψίαστος αναγνώστης εκπλήσσεται, με τον «δαίμονα εαυτού» των, υλοζωϊστών στην βάση τους, Στωϊκών. Δεν πρόκειται για εξατομικευμένη αθανασία, για την αθανασία κάποιου περαστικού «εγώ», αλλά για την αθανασία του πραγματικού εαυτού ως αποσπάσματος της θεότητας. Ο ίδιος ο Πλάτων δηλώνει ότι οι ψυχές που διατηρούν δεσμούς με το σωματικό «εγώ» καταντούν φαντάσματα, και ο Βερνάν το επεξηγεί αρκετά γλαφυρά με τα ακόλουθα λόγια: «αυτές οι ψυχές... έμειναν υπερβολικά προσωπικές, υπερβολικά εξατομικευμένες και παράλληλα σωματοποιημένες. Συνεπώς, δεν μπορούν να σμίξουν με τα άστρα με τα οποία συγγενεύουν. Με άλλα λόγια, έργο της ψυχής δεν είναι να εκφράζει την ιδιαιτερότητα του καθενός από εμάς, αλλ’ αντίθετα να φροντίζει ώστε η ιδιαιτερότητα αυτή κάποια στιγμή να ξεπερνιέται, ώστε ο καθένας μας, στο τέρμα μιας καθαρής ζωής, να παραδίνεται σε ολόκληρο τον κόσμο και στο Θείον».

Οι διάφορες οντολογικές – φιλοσοφικές σχολές μας λοιπόν συγκλίνουν στο ότι αυτό που ακολουθεί τον βιολογικό θάνατο είναι η ένωση του προσκαιροποιημένου αιώνιου με την πηγή του, όπως και τα σωματικά συστατικά κάνουν την δική τους επιστροφή στην κοινή ουσία που τροφοδοτεί τις επόμενες σωματικές πυκνώσεις που θα αναδείξουν νέα θνητά όντα. Καθίσταται σαφές λοιπόν ότι στην Ελληνική Εθνική Θρησκεία δεν υπάρχει χώρος για διαχειριστές του φόβου, αφού στο σχήμα που αυτή πρεσβεύει για τον κύκλο ζωή – θάνατος – ζωή δεν υπάρχει τίποτε απολύτως για να φοβηθεί κανείς. Εκτός αν κάποιοι έχουν φθάσει σε τέτοιο βαθμό πνευματικής διάλυσης που να κυριεύονται από φόβο στην ιδέα ενός ανθρώπου που είναι συγγενής των Θεών και ενός Όλου που δεν χωράει κανέναν υπερκείμενο δικτάτορα, λογιστή ή δεσμοφύλακα.
---------------------------
(1) «ΚΑΙ ΤΑ ΨΥΧΑΣ ΠΕΜΠΕΙΝ (Η ΔΑΙΜΩΝ Η ΠΑΝΤΑ ΚΥΒΕΡΝΑ) ΠΟΤΕ ΜΕΝ ΕΚ ΤΟΥ ΕΜΦΑΝΟΥΣ ΕΙΣ ΤΟ ΑΕΙΔΕΣ, ΠΟΤΕ ΔΕ ΑΝΑΠΑΛΙΝ».

Σάλος από τη λεπτή κοπέλα που εθεάθη να κολυμπάει σε παραλία ευτραφών γυναικών

Αποτροπιασμό και θλίψη προκάλεσε η εικόνα μίας αρκετά λεπτής και καλλίγραμμης γυναίκας η οποία εθεάθη σε παραλία λουόμενων και ιδιαιτέρως ευτραφών ατόμων έτοιμη να απολαύσει το μπάνιο της. Η είδηση μεταδόθηκε σε όλα τα Ελληνικά και διεθνή μέσα ενημέρωσης με δημοσιογράφους και τηλεθεατές να επιτίθενται εναντίον της με ιδιαιτέρως άσχημους χαρακτηρισμούς, παρακινώντας τη να φάει κανένα παστίτσιο και μουσακά για να "πάρει λίγο κρέας πάνω του το κορίτσι".

 

Η εμφάνιση αυτής της κοπέλας προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων και στους λουόμενους της παραλίας, ειδικά τις ευτραφείς κυρίες οι οποίες έβλεπαν μία τόσο λεπτή γυναίκα να έρχεται χωρίς καμία αιδώ τόσο αδύνατη στην παραλία!

 

Μίλησαν για την προσβολή της αισθητικής τους αλλά το πώς αυτός ο τρόπος ζωής προκαλεί προβλήματα στην υγεία όπως την έντονη αδυναμία που χαρακτήριζε την κοπέλα λόγω της έλλειψης φαγητού. Χαμός στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, στο ίντερνετ, στις ειδήσεις.

 

Η κάμερα εντόπισε μάλιστα δύο παχουλές κυρίες οι οποίες απαίτησαν να μάθουν τη διεύθυνση της γυναίκας αυτής ώστε να διαμαρτυρηθούν εντόνως για την παραβίαση της αισθητικής τους!

 

-Μα αν είναι δυνατόν! Δεν κοιτάει εμάς το κοριτσάκι, να το ρίξει στο φαί και να πάρει κανένα κιλό! Μας παραβιάζει την αισθητική μας η εικόνα αυτής της γυναίκας, απαιτούμε να ενημερωνόμαστε για τις παραλίες που πηγαίνει ώστε να μην πατάμε ποτέ!

 

-Πάλι θα βλέπουμε το φαινόμενο της ανορεκτικής κοπέλας που νομίζει ότι είναι ημίθεα να περπατάει με ύφος σταρ Ελλάς στην παραλία! Πλακώσου στα σουβλάκια και τους μουσακάδες κοπελιά!

 

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης υπήρξε για ημέρες το αντικείμενο σχολιασμού και μάλιστα υπήρχαν και άτομα που καταφέρθηκαν εναντίον της γιατί δεν είναι το πρότυπο γυναίκας που θέλουν να βλέπουν στην παραλία! Μάλιστα, αναρωτήθηκαν και για το δύσμοιρο το σύντροφό της πώς θα αισθάνεται, τον χαρακτήρισαν ως το πιο κωμικοτραγικό πρόσωπο του φετινού καλοκαιριού!

 

Η κοπέλα μετά από αυτό το κύμα αρνητικής δημοσιότητας, λέγεται ότι ζήτησε να παρέμβει σε μία εκπομπή και να μιλήσει ανοιχτά για αυτό το μίσος που δέχτηκε από μερικά άτομα.

 

-Δηλαδή η παραλία είναι μόνο για ευτραφείς; Δεν έχει το δικαίωμα κάποιος λεπτός με λιγότερα κιλά να απολαύσει το μπάνιο του; Ποιοι είστε που κατακρίνετε με τέτοιο τρόπο το σωματότυπο των άλλων ανθρώπων, χωρίς να ξέρετε τα προβλήματα που μπορεί να έχει με την υγεία του ή το οτιδήποτε άλλο;

 

Φήμες λένε ότι η κοπέλα πηγαίνει πλέον σε ερημικές παραλίες, απομακρυσμένες από τον πολύ κόσμο..

 

ΥΣ: Ένα καθαρά χιουμοριστικό κείμενο που απλώς σκοπεύει να αναδείξει την ευκολία του να κατακρίνουμε τον άλλο με ταμπέλες και χαρακτηρισμούς: ο χοντρός, η ανορεξικιά, το μπάζο, το φρικιό. Βάζοντας για πρώτη φορά στη θέση ενός ανθρώπου με παραπανίσια κιλά έναν άνθρωπο λεπτό και αδύνατο..

H συνεισφορά των φιλοσόφων της Μιλήτου στην αστρονομία

Εισαγωγή 

Η προσωκρατική περίοδος της ελληνικής φιλοσοφικής διανόησης σηματοδότησε ουσιαστικά το πέρασμα από την εξήγηση των φυσικών φαινομένων βάσει των μύ­θων, σε αυτό του λόγου, όπου αναζητούνται πλέον τα αίτια που οδηγούν στην εκδήλωση των διαφόρων φυσικών φαινο­μένων. Άλλωστε, κατά τον Γάλλο φιλόσοφο A. Comte 1798­1857) το ανθρώπινο πνεύμα ακολουθεί τρία στάδια εξελίξεως, ήτοι θεολογικό, μεταφυσικό και θετικό. Κατά το θεολογικό στάδιο ο άνθρωπος επινοεί φανταστικά πρόσωπα προκειμένου να τους αποδώσει τις διάφορες δυνάμεις της φύσεως. Κατά το μεταφυσικό στάδιο, τη θέση των μυθικών προσώπων παίρνουν αφηρημένες έννοιες και τέλος στο θε­τικό στάδιο, αρχίζει πλέον η προσπάθεια επιστημονικής εξηγήσεως των φαινομένων της φύσεως[1]. Πρωτοπόροι σε αυ­τή την κίνηση υπήρξαν οι τρεις μεγάλοι εκπρόσωποι της Μιλήτου Θαλής, Αναξίμανδρος και Αναξιμένης, η συνεισφο­ρά των οποίων στην φιλοσοφική διανόηση υπήρξε καθορι­στική. Ωστόσο, η προσπάθεια εξήγησης του φυσικού κόσμου από τους φιλοσόφους της Μιλήτου έδωσε ώθηση και στην ανάπτυξη των επιστημών και ιδιαίτερα της Αστρονομίας. Στην συγκεκριμένη εργασία θα μελετηθούν οι απόψεις του Θαλή, του Αναξιμάνδρου και του Αναξιμένη σχετικά με την προέλευση και τη φύση των ουρανίων σωμάτων, αλλά και ορισμένα από τα επιτεύγματά τους, τα οποία ακόμη και σήμερα έχουν σημαίνουσα θέση στην ιστορία της Αστρονο­μίας και των επιστημών.
 
Θαλής ο Μιλήσιος (624-546 π.Χ.)
 
Σύμφωνα με όσα μας παραδίδει ο Αριστοτέλης, ο Θαλής ήταν ο πρώτος ο οποίος έθεσε το ερώτημα περί της αρχής των όντων[2]. Στόχος του Θαλή υπήρξε ο προσδιορισμός ενός αρχικού στοιχείου εκ του οποίου συνίστανται όλα τα όντα και από αυτό γεννώνται και στο τέλος εκεί επιστρέφουν λόγω της φθοράς, ενώ παράλληλα η ουσία τους συνεχίζει να υπάρχει και μεταβάλλεται μόνο ως προς τις διάφορες κα­ταστάσεις της[3]. Εφόσον λοιπόν γίνεται λόγος περί της ύ­παρξη μίας αρχικής ουσίας από την οποία προέρχεται η γέ­νεση και ο θάνατος των όντων, είναι προφανές ότι ο κόσμος διέπεται από ενότητα.

           Εκτός όμως από τις απόψεις του σχετικά με την προέ­λευση των όντων, ο Θαλής υπήρξε και διαπρεπής αστρονό­μος, καθώς συνέγραψε έργα Περί αρχών, Περί τροπής και Περί ισημερίας, τμήματα των οποίων χρησιμοποίησε ο Εύδημος στην αστρονομία του[4]. Σύμφωνα επίσης με τον Φιλόστρατο[5] υπολόγισε τις τροπές (21/12 χειμερινή και 21/6 θε­ρινή) από την σκιά ενός υψώματος στην Μίλητο, ενώ έγρα­ψε και έργο με τίτλο Ναυτική Αστρολογία.

           Ο Θαλής είναι ευρύτατα γνωστός για την επιτυχή πρό­βλεψη της έκλειψης Ηλίου του 585 π.Χ. ενώ επίσης κατά μία εκδοχή του αποδίδεται ο υπολογισμός της λόξωσης της εκλειπτικής, δηλαδή της γωνίας που σχηματίζει το επίπεδο της εκλειπτικής ε το επίπεδο του ουράνιου ισημερινού, ένα επίτευγμα που αποδίδεται σύμφωνα με άλλες πηγές στον Οινοπίδη τον Χίο[6], αλλά και στον Πυθαγόρα[7]. Σημειωτέον ότι ο ακριβής προσδιορισμός όμως αυτής της γωνίας έγινε από τον Ίππαρχο στις 23° 27. Επίσης ο Θαλής υπολόγισε - λανθασμένα- πως η διάμετρος του Ήλιου είναι το 1 / 720 της (φαινόμενης) τροχιάς του γύρω από τη Γη και ότι η διάμετρος της Σελήνης ισούται επίσης με το 1 / 720 της τροχιάς της γύρω από τη Γη[8]. Επιπλέον επεσήμανε ότι το αίτιο των εκλείψεων Ηλίου εντοπίζεται στην κίνηση της Σε­λήνης[9]. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η τοποθέτησή του ότι τα άστρα έχουν παρόμοια σύσταση με αυτήν της Γης[10], γε­γονός που συνδέει άμεσα τη σύσταση της Γης με ολόκληρο το Σύμπαν. Περί της Γης επίσης, υποστηρίζει ότι είναι σφαιρικού σχήματος, άποψη την οποία αποδέχτηκε και ο Αριστοτέλης[11]. Υποστηρίζεται επίσης, ότι είχε κατασκευάσει και αστρονομικό όργανο, ουράνια σφαίρα[12].

           Όπως φαίνεται από τα παραπάνω, ο Θαλής δεν περιορί­στηκε μόνο στην διατύπωση θεωρητικών υποθέσεων για τη δημιουργία του κόσμου, αλλά πραγματοποίησε και το αποφασιστικό βήμα της ένταξης της μεθόδου της μέτρησης και του πειράματος στην επιστημονική διαδικασία.
 
Αναξίμανδρος (610-547 π.Χ.)
 
      Ο Αναξίμανδρος στην κοσμολογία του ακολούθησε τις απόψεις του διδασκάλου του Θαλή, καθώς αναζήτησε τη μοναδική αιτία δημιουργίας του σύμπαντος, μη αποδίδο- ντάς την ούτε στο ύδωρ ούτε σε κάποιο άλλο υλικό στοιχεί­ο, αλλά στο άπειρον, εκ του οποίου προέρχονται όλοι οι κό­σμοι. Το άπειρον αποτελεί το αρχικό υπόστρωμα από το οποίο προέρχεται η γένεση, η μεταβολή και ο θάνατος των όντων. Ο λόγος που ο Αναξίμανδρος κάνει λόγο για ένα απροσδιόριστο στοιχείο όπως το άπειρο, έγκειται στο ότι παρατηρώντας τις αλληλομετατροπές που υφίστανται τα τέσσερα στοιχεία (πυρ, αήρ, ύδωρ, γη), θεώρησε αναγκαία την ύπαρξη ενός αναλλοίωτου αρχικού υποκειμένου που δεν σχετίζεται με αυτά[13]. Επομένως το άπειρον θα πρέπει να θεωρηθεί ως μία αρχή που έχει όλα εκείνα τα γνωρίσμα­τα του ακαθορίστου. Έτσι διαπιστώνεται υπό του Αναξι- μάνδρου ότι το ακαθόριστο εκδηλώνεται, πλην όμως δεν μπορεί να μιλήσει περί αυτής της εκδηλώσεως, εξ’ αιτίας του γεγονότος ότι ως άπειρον δεν μετρείται, έτσι ώστε η ακαθόριστη αρχή δεν περιέχεται εντός του γνωστικού πλαισίου[14].

           Εκτός όμως από τις επιρροές που δέχθηκε ο Αναξίμαν­δρος από τον Θαλή στις φιλοσοφικές του αναζητήσεις περί της ενότητας και της μοναδικής αρχής των πάντων, ο Ανα­ξίμανδρος διακρίθηκε ιδιαίτερα και στο πεδίο της αστρονο­μίας. Συγκεκριμένα ο φιλόσοφος υπεστήριξε την παρουσία της Γης στο κέντρο του κόσμου λόγω του σφαιροειδούς της σχήματος. Η Σελήνη επίσης είναι ετερόφωτο σώμα, καθώς το φως της προέρχεται από τον Ήλιο, ο οποίος αν και δεν είναι μικρότερου μεγέθους από την Γη, εντούτοις αποτελεί­ται από καθαρή φωτιά. Είναι χαρακτηριστικό όμως, ότι η συνεισφορά του Αναξιμάνδρου επεκτείνεται και στην οργα­νολογία, καθώς πρώτος βρήκε τον γνώμονα, τον οποίο έ­στησε στις σκιοθήρες στην Λακεδαίμονα και ο οποίος χρη­σίμευε για την λήψη πληροφοριών σχετικά με τις τροπές και τις ισημερίες. Ο γνώμονας ή γνωμόνιον ήταν ένας κατακόρυφος στύλος δεδομένου ύψους που τοποθετούνταν σε ανοιχτούς χώρους στις αρχαίες ελληνικές πόλεις για τη μέ­τρηση του αληθούς ηλιακού χρόνου. Κάποιοι γνώμονες με­γάλου ύψους υπάρχουν ακόμη και σήμερα σε διάφορες πό­λεις και είναι γνωστοί με το όνομα οβελίσκοι. Η ύπαρξη τέ­τοιων αρχαίων κατασκευών δηλώνει το υψηλό επίπεδο των αρχαίων πολιτισμών καθώς και τον καθοριστικό ρόλο του μεγέθους του χρόνου και της μέτρησής του στην καθημερι­νότητα των αρχαίων πολιτών. Ο γνώμονας είναι το αρχαιό­τερο αστρονομικό όργανο και αποτέλεσε τη βάση για την κατασκευή και άλλων απλών και σύνθετων αστρονομικών οργάνων. Αξίζει να αναφερθεί ότι κατά την αρχαιότητα χρησιμοποιούταν και για τον προσδιορισμό διαφόρων α­στρονομικών φαινομένων και για τον υπολογισμό γεωμετρι­κών στοιχείων της Γης. Εξέλιξη του γνώμονα είναι τα ηλια­κά ωρολόγια στα οποία ο γνώμονας είναι κεκλιμένος ανά­λογα με το γεωγραφικό πλάτος του τόπου που μετράται ο αληθής ηλιακός χρόνος.

           Ο Αναξίμανδρος ακόμη κατασκεύασε και άλλα αστρονο­μικά όργανα όπως ωροδεικτικά όργανα και σφαίρα (Suidae Lexicon λήμμα Αναξίμανδρος), ενώ υπολόγισε και την περί­μετρο της γης και της θαλάσσης[15].
 
Αναξιμένης (585-528 π.Χ.)
 
      Ο Αναξιμένης κινήθηκε στα χνάρια των προκατόχων του Αναξιμάνδρου και του Θαλή, θεωρώντας ότι η υποκειμένη φύση είναι μία. Δεν την θεωρούσε όμως ως αόριστη όπως εκείνος (ο Αναξίμανδρος), αλλά ορισμένη, αποκαλώντας την αέρα. (ο αέρας) διαφέρει ως προς την πυκνότητα και την αραιότητα, ανάλογα προς τις ουσίες[16]. Η διαφορά ωστόσο του αέρα προς το νερό, είναι ότι προσεγγίζει την ιδιότητα του ασωμάτου, γεγονός που εξυπηρετεί τον φιλόσοφο στο να τονίσει την υπερβατική του φύση, αλλά και το γεγονός ότι λειτουργεί ως υπόστρωμα της δημιουργίας των όντων[17].

           Ο Αναξιμένης αναφερόμενος στα ουράνια σώματα, κάνει λόγο καταρχήν για τη σύστασή τους, περνώντας ουσιαστικά από το στάδιο της Αστρονομίας και της παρατήρησης των σωμάτων, σε αυτό της Αστροφυσικής, όπου πλέον μελετάται η φύση τους. Εν προκειμένω ο αέρας διαδραματίζει κα­τά τον Αναξιμένη σημαντικό ρόλο στη δημιουργία των ου­ρανίων σωμάτων, τα οποία προέρχονται από τη Γη και συ­γκεκριμένα από τις εξατμίσεις που προέρχονται από αυτήν ' όταν αυτές οι εξατμίσεις αραιώνουν παράγεται η φωτιά και από τη φωτιά που ανεβαίνει παράγονται τα άστρα[18]. Είναι προφανές ότι η Γη έχει σχηματιστεί από την πύκνωση του αρχέγονου, εξατμίσεις οι οποίες λόγω αραίωσης σχημα­τίζουν τη φωτιά από την οποία αποτελούνται τα άστρα[19]. Ωστόσο η φύση του αέρα δεν είναι πάντοτε αντιληπτή από τις αισθήσεις (άδηλη), λόγω της ομοιόμορφης κατανομής της (ομαλώτατος), παρά γίνεται φανερή μόνο με το κρύο, τη ζέστη, την υγρασία και την κίνηση, η οποία έχει τις ιδιότη­τες της πύκνωσης και αραίωσης. Από την αραίωση δημιουργείται το στοιχείο του πυρός, ενώ από την πύκνωση προκύπτουν φαινόμενα όπως τα σύννεφα και επίσης δημιουργούνται το ύδωρ και η Γη. Σε μεγάλες συμπυκνώσεις μάλιστα παράγονται οι λίθοι[20] (Ιππόλυτος, Έλεγχος, I, 7, 1), γεγονός που υποδηλώνει ότι η μεγαλύτερη συγκέντρωση της πρωταρχικής ουσίας δημιουργεί βαρύτερα αντικείμενα. Το γεγονός αυτό παραπέμπει άμεσα στην ύπαρξη μηχανικών διεργασιών που οδηγούν στην δημιουργία των ουρανίων σωμάτων.[21] 

           Οι απόψεις του Αναξιμένη αποκτούν μεγαλύτερο ενδια­φέρον αν συνυπολογίσουμε το γεγονός ότι η δημιουργία των άστρων βασίζεται στο μεσοαστρικό αέριο και σε κόκ­κους σκόνης, υλικά που λόγω βαρυτικής συστολής και λόγω της περιστροφικής κίνησης που εκτελούν, δημιουργούν ένα πρώτο μεσοαστρικό νέφος, ενώ σε ακόμη μεγαλύτερες συ­μπυκνώσεις όπου υπάρχει και ισχυρό βαρυτικό πεδίο, τα νέφη εξελίσσονται σε πρωτοαστέρες. Οι πρωτοαστέρες αρ­χικά είναι ψυχροί και περιβάλλονται από αέρια τα οποία τους καθιστούν αοράτους λόγω απορρόφησης του φωτός που εκπέμπουν (εκτός από την υπέρυθρη ακτινοβολία που εκπέμπεται από το κουκούλι τους).

           Καθώς λοιπόν ο πρωτοαστέρας περιστρέφεται, η μάζα στο κέντρο του συμπιέζεται και η θερμοκρασία του αυξάνε­ται, με συνέπεια να αναφλεγεί το υδρογόνο. Οι θερμοπυρη­νικές αυτές αντιδράσεις συμβάλλουν και στην υδροστατική ισορροπία του αστέρα, ο οποίος έχει πλέον εισέλθει στην Κύρια Ακολουθία (Εικόνα 1). Είναι χαρακτηριστικό εν προκειμένω, ότι ο Αναξιμένης έχει αναφερθεί στην πύρινη φύση των άστρων[22] .

           Ο φιλόσοφος εκτός από τις πολύ ενδιαφέρουσες επιση­μάνσεις του αναφορικά με τη φύση των άστρων, κάνει λόγο και για την ύπαρξη σωμάτων τα οποία περιστρέφονται μαζί με τα άστρα, ωστόσο παραμένουν αόρατα[23]. Οι παρατηρή­σεις των αστρονόμων έχουν επιβεβαιώσει την ύπαρξη πλα­νητικών συστημάτων γύρω από άστρα, τα οποία είναι αό­ρατα σε εμάς. Ήδη το ερευνητικό πρόγραμμα της NASA με τίτλο “Kepler Mission” έχει ήδη καταγράψει πάρα πολλούς εξωπλανήτες. Εκτός όμως από πλανήτες, έχουν καταγραφεί και διπλά αστρικά συστήματα, στα οποία ο συνοδός είναι αόρατος, με γνωστότερο το σύστημα του Σειρίου στον α­στερισμό του Μεγάλου Κυνός[24], όπου ο Σείριος, ένας λευκός αστέρας κυρίας ακολουθίας, διαθέτει σαν συ­νοδό έναν λευκό νάνο, τον Σείριο β.

           Παρά το γεγονός ότι ο Αναξιμένης κατόρθωσε να περιγράψει με μεγάλη ακρίβεια μηχανισμούς που ακόμη και σήμερα έχει αποδειχθεί ότι συντελούν στη δημιουργία των άστρων, εντούτοις εξέφρασε και απόψεις που, όπως γνωρί­ζουμε σήμερα, δεν είναι ακριβείς. Συγκεκριμένα, δεχόταν πως η Γη είναι επίπεδη και ακίνητη (Αριστοτέλης, Περί Ουρανού, 294 b 13), ο Ήλιος είναι επίπεδος σαν φύλλο (Αέτιος, Περί αρεσκόντων II, 22,1), ενώ τα άστρα γυρίζουν γύρω από τη Γη. Συγχρόνως υποστήριζε ότι ο Ήλιος κρύβεται ε­πειδή σκεπάζεται από ψηλότερα μέρη της Γης και η από­στασή του από αυτήν μεγαλώνει (Ιππόλυτος, Έλεγχος I, 7, 6).

Ο Αναξιμένης επομένως αν και δεν πραγματοποίησε α­στρονομικές παρατηρήσεις και δεν κατασκεύασε όργανα, εντούτοις συνεισέφερε και αυτός στην ανάπτυξη της αστρο­νομίας.
 
Επίλογος
 
      Η παραπάνω μελέτη κατέδειξε την προσφορά των φιλο­σόφων της Μιλήτου, Θαλή, Αναξιμάνδρου και Αναξιμένη στην ανάπτυξη της αστρονομίας. Η συνεισφορά αυτή θα μπορούσε να συνοψισθεί στην παρατήρηση αστρονομικών φαινομένων, στην κατασκευή οργάνων όπως τα ηλιακά ω­ρολόγια, αλλά και στον προσδιορισμό της φύσης των ά­στρων. Επιπλέον, οι αστρονομικές απόψεις που διατύπωσαν οι Μιλήσιοι φιλόσοφοι εντάσσονται στην πρώτη συστηματι­κή προσπάθεια του ανθρωπίνου πνεύματος να ερμηνεύσει με επιστημονικό τρόπο τον κόσμο που τον περιβάλλει, αλλά και να πραγματοποιήσει ακόμη και μετρήσεις μέσω οργά­νων, εισάγοντας έτσι στην επιστήμη και την έννοια του πει­ράματος.
-------------------
Βιβλιογραφία
 
Αέτιος, (1879). De placitis reliquiae, ed. H. Diels Doxographi Graeci. Reimer, Berlin.
Αριστοτέλης, (1924). Μετά τα φυσικά, ed. W. D. Ross, Aristotle’s metaphysics, 2 vols. Clarendon Press, Oxford.
Διογένης Λαέρτιος, (1960). Βίοι φιλοσόφων, Βίοι, Diogenis Laertii vi­tae philosophorum, 2 vols.: Clarendon Press, Oxford.
Heron, (1903). Definitiones“ Heronis Alexandrini opera quae supersunt omnia, vol. 4”, Ed. Heiberg, J.L.Leipzig: Teubner.
Ιππόλυτος, (1986). Των κατά πασών αιρέσεων έλεγχος [Patristische Texte und Studien, 25]. Berlin, De Gruyter.
Καλαχάνης, Κ., Κωστίκας, Ι. και Θεοδοσίου, Ε. (2013). “Η Προσω- κρατική Επιστημονική Επανάσταση: Η συμβολή των φιλοσόφων της Μιλήτου στη μελέτη του κοσμικού γίγνεσθαι” Επιθεώρηση Φι­λοσοφίας Celestia Nova, Ολυμπιακό Κέντρο Φιλοσοφίας και Παιδείας, Εκδόσεις Μπατσιούλας. Τομ. 4 (ii), σσ. 207-214.
Καλαχάνης, Κ. και Πάνου, Ε. (2014). “Η φύση των ουρανίων σωμά­των κατά τον Αναξιμένη, υπό το πρίσμα της σύγχρονης Αστροφυ­σικής” Physics News, Ένωση Ελλήνων Φυσικών, τεύχος 6, σσ. 44­45.
Kalachanis, K., Panou, E., Theodossiou, E., Kostikas, I., Manimanis, V. and Dimitrijevic, M. (2015). "The cosmic system of the pre- Socratic philosopher Anaximenes and stars and their formation” Bulgarian Astronomical Journal, Volume 23.
Available on line http://www.astro.bas.bg/AIJ/issues/n23/index.html
Kirk, G.S., Raven, J.E., Schofield, M., (2001). Οι Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι (Μετάφραση στα ελληνικά, Δ. Κούρτοβικ), MIET, Αθήνα.
Κούτρας, Δ. (1995). Ιστορία και μεταφυσική, Αθήναι {αυτοέκδοση}.
Πολίτης, Ν.Γ. (2004). Φιλοσοφήματα, Εν Αθήναις {αυτοέκδοση}.
Σιμπλίκιος, (1882). Εις το Α της Αριστοτέλους φυσικής Ακροάσεως, υπόμνημα ο έστι πρώτον, H.Diels, Simplicii In Aristotelis physi- corum libros octo commentaria, 2 vols. CAG 9-10. Reimer, Berlin.
Φιλόστρατος, (1870). Βίος Απολλωνίου Τυανέως, ed. C.L. Kayser, Flavii Philostrati opera, vol. 1. Teubner, Leipzig.
Βιβλιογραφία για τα ηλιακά ωρολόγια της αρχαιότητας
Panou E., Kalachanis, K., Manimanis, V. N. (2014). “The ancient Greek Sundials of Athens”, Applied Science Reports (ASR), Progres­sive Science Publications, Pakistan 1 (2): 47-48.
Panou, E., Theodossiou, E., Manimanis, V. and Kalachanis, K. (2013). “The Cylindrical Sundials of the Archaeological Museum of Ath­ens”, Journal of Natural Sciences, American Research Institute for Policy Development (ARIPD), Vol. 1 (2): 31-39.
Panou, E., Theodossiou, E. and Kalachanis, K. (2013). “The Planar and Spherical Sundials of the Archaeological Museum of Athens”, Journal of Natural Sciences, American Research Institute for Policy Development (ARIPD), Vol. 1 (2): 5-11.
Panou, E., Theodosiou, E., Manimanis, V. and Kalachanis, K. (2014). “Two Conical Sundials with Missing Gnomons of the Archaeological Museum of Athens”, British Sundial Society Bulletin, Volume 26 (i): 2-7.
Panou, E., Theodossiou, Ε., Manimanis, V. N. and Kalachanis K. (2014) “The astronomical monuments of Athens”, Global journal of multidisciplinaryand applied sciences, Vol. 2 (2): 47-52.
The contribution of Milesian Philosophers in Astronomy
The Presocratic philosophers and especially the Milesians Thales, Anaximander and Anaximenes also emerged as great astronomers. Thales accurately predicted the solar eclipse of 585 B.C. while Anaximander was the first who built a sundial. Finally Anaximenes attempted to explain the nature ofSun and stars.
Keywords: Thales, Anaximander, Anaximenes, Astronomy, star evolu­tion
----------------------
[1]  Κούτρας, (1995), σ. 36.
[2]   Αριστοτέλης, Μετά τα Φυσικά, 983b.
[3] Αριστοτέλης, Μετά τα Φυσικά, 983b, 6-13.
[4] Δ. Λαέρτ. Βίοι, I, 23 κ.ε.
[5]  Φιλόστρατος, Βίος Απολλωνίου Τυανέως, ΙΙ, 5.
[6]  Heron, Definitiones, 138, 11, 3.
[7]  Αέτιος, De Plac. II, 12, 2-3.
[8]  Δ. Λαέρτ. Βίοι, I, 22.
[9]  Αέτιος, De Plac. II, 24, 1-2.
[10] Ό.π. ΙΙ, 13, 1.
[11]  Αριστοτέλης, Περί ουρανού, 297b 25 κ.ε.
[12]  Βλ. Πολίτης, (2004), σ. 97.
[13]  Σιμπλίκιος, Εις Φυσικά, 24,13 κ.ε. Αναξ. Α' 9.
[14] Πολίτης, (2004), σ. 99.
 [15] Δ. Λαέρτ. Βίοι, I, 22 κ.ε.
[16] Σιμπλίκιος Εις Φυσικά. 24, 26-29.
[17] Καλαχάνης κ.α. (2013).
[18] Ιππόλυτος, Ελεγχος, I, 7, 5.
[19] Kirk, Raven, Schofield, 2001, 160.
[20]Ιππόλυτος, Έλεγχος, I, 7, 1.
[21] Βλ. εκτενώς, Καλαχάνης, Πάνου, 2014.
[22] Αέτιος, De Plac. II, 13, 10.
[23] Ό.π. De Plac. II, 13, 10

Ο εγωκεντρισμός δεν είναι κάτι κακό, ενώ η εγωλατρία είναι κάτι αρρωστημένο, φοβερό

Η ενήλικη αγάπη, κατά την άποψή μου, αποκαλύπτεται τη στιγμή που κάποιος, μαθημένος να δίνει προτεραιότητα στον εαυτό του, απολαμβάνει οτιδήποτε κάνει για τον άνθρωπο που αγαπά.

Η μοναδική βοήθεια που δεν αφήνει πίσω της οφειλές, είναι αυτή που υποκινείται από τη χαρά να βοηθάς.

Αν θέλεις το πιστεύεις, αν δεν θέλεις δεν το πιστεύεις, πάντως, —με τις δικές μου γνώσεις και με τις δικές μου αναφορές— στη ζωή σου δεν υπάρχει κανένας πιο σημαντικός από σένα. Θα Μπορούσε κάποιος να μου πει: “Μα τι λες… Και η αρετή; Κι αυτά που μας διδάσκει η κοινωνία, η εκκλησία κι όλοι εκείνοι που από κάθε πλευρά μάς λένε: Αγάπα τον πλησίον σου ως σε' αυτόν; Τι γίνεται μ’ αυτό το μήνυμα που συμμερίζονται όλα τα πνευματικά δόγματα και οι περισσότερες θρησκείες;”

Παραδέχομαι ότι, ως υπόθεση της ιδανικής αγάπης, κάπως έτσι έχουν τα πράγματα. Πρόσεξε, όμως. Λένε: “Αγάπα τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου”, και όχι: “περισσότερο κι απ’ τον εαυτό σου”. Έτσι δεν είναι; Και ξέρεις γιατί δεν το λένε; Γιατί αυτή η άποψη —που παραπέμπει στην ιδέα της ανωτερότητας και της μεγίστης τελειότητας— περνάει μέσα από τη λαϊκή σοφία που μας πληροφορεί ότι στην καθημερινή ζωή, το να φτάσει κανείς ν’ αγαπάει τον άλλον όπως τον εαυτό του είναι ό,τι περισσότερο μπορεί να του ζητηθεί. Αυτό φαίνεται να είναι το μέτρο της ιδανικής αγάπης: το αν είναι ή όχι κάποιος ικανός να αγαπήσει τον εαυτό του. Κι αμέσως μετά, να κάνει ό,τι μπορεί για να δει αν θα τα καταφέρει ν’ αγαπήσει και τον άλλον όπως τον εαυτό του.

Κι αυτό μας φέρνει ξανά σε κάτι που είπες εσύ πριν: ότι ο εγωιστής πιστεύει πως είναι το μέτρο των πάντων και το κέντρο του κόσμου. Ο εγωιστής —υποστήριζες προηγουμένως— είναι εγωκεντρικός και… όσο κι αν μου κοστίζει… συμφωνώ! Να ξέρεις πως μ’ ενοχλεί απίστευτα να διαλύω μια βαθιά ριζωμένη διαφωνία μπροστά σε κάποια περιστασιακή συμφωνία… Γιατί, γενικά, το χαίρομαι πολύ να εναντιώνομαι, να πηγαίνω κόντρα στα λεγάμενα κάποιου, να διαφωνώ με την καλή έννοια — με καταλαβαίνεις…

«Καταλαβαίνω ότι είσαι πολύ κακός άνθρωπος…»

«Όχι, δεν είμαι κακός», αλλά εδώ που φτάσαμε είναι αναγκαίο να διαχωρίσουμε τον εγωκεντρισμό από την εγωλατρία. Εγωκεντρισμός είναι να αισθάνεσαι πως είσαι το κέντρο του κόσμου — και, πράγματι, ούτε αυτό θεωρώ πως είναι κακό. Γιατί ο άνθρωπος ΕΙΝΑΙ το κέντρο του κόσμου. Αλλά… ποιανού κόσμου; Προσοχή: του κόσμου που κατοικεί ο ίδιος: του ΔΙΚΟΥ ΤΟΥ κόσμου. Ας το καταλάβουμε έτσι: ο κόσμος που απαρτίζεται απ’ όλα τα πράγματα που γνωρίζω κι αγαπώ έχει επίκεντρο εμένα, και ο κόσμος όλων των ΔΙΚΩΝ ΣΟΥ πραγμάτων έχει κέντρο του ΕΣΕΝΑ.

Ο καθένας μας είναι το κέντρο του κόσμου όπου ζει, κι όλα όσα συμβαίνουν γύρω του περνάνε αναγκαστικά απ’ αυτόν.

Η εγωλατρία παραπέμπει αλλού: στο να νομίζει κάποιος πως είναι το κέντρο του κόσμου και της ζωής των άλλων. Κι εδώ είναι το μπέρδεμα. Το κακό, το αρρωστημένο και το φοβερό είναι η εγωλατρία κι όχι ο εγωκεντρισμός, γιατί ο εγωλάτρης (εγωλατρία σημαίνει θεοποίηση του εγώ) νομίζει πως είναι θεός- θεωρεί τον εαυτό του ανώτερο ον. Άλλο είναι να ξέρω πως είμαι το κέντρο του κόσμου όπου ζω εγώ (και να δέχομαι ότι ο απέναντι είναι το κέντρο του κόσμου όπου ζει εκείνος, και η θυρωρός της πολυκατοικίας μου είναι το κέντρο του κόσμου όπου ζει αυτή, κι ο φίλος μου ο Π. είναι “το κέντρο του κόσμου του Π. ”), κι άλλο, πολύ διαφορετικό, να νομίζω πως εγώ είμαι το κέντρο του κόσμου όπου ζουν όλοι αυτοί.

Αυτό είναι εγωλατρία, αυτό είναι ματαιοδοξία, αυτό είναι κάτι ανάξιο, όπως ανάξιο είναι να μειώνω τον εαυτό μου επιτρέποντας στους άλλους να θεωρούν πως αποτελούν εκείνοι το κέντρο της δικής μου ζωής.

Έσχατες ημέρες, ή έσχατες απάτες;

«...η εσχατολογία δεν είναι μόνο ιδιαίτερο κεφάλαιο μέσα σε ολόκληρο το χριστιανικό θεολογικό σύστημα, αλλά μάλλον η βάσις του και το θεμέλιό του, η άγουσα και εμπνέουσα αρχή του, ή τρόπον τινά, ο χώρος του συνόλου της χριστιανικής σκέψεως». (Γ. Φλορόφσκυ, «Θέματα Ορθοδόξου θεολογίας», σ. 141)

Πρόλογος

Οι «έσχατες» μέρες είναι ένα θέμα θεμελιώδες στην ιουδαϊκή και στην χριστιανική πίστη. Οι χριστιανοί έδωσαν διαφορετική ερμηνεία στα κείμενα των Ιουδαίων, τα οποία και καπηλεύτηκαν. Η ήδη υπάρχουσα ιουδαϊκή συλλογή κειμένων μετονομάστηκε σε «Παλαιά» Διαθήκη, ενώ η ερμηνεία της σε «Καινή».

Οι βασικές προϋποθέσεις της «εσχατολογίας» είναι ίδιες και για τις δύο αυτές «αποκαλυπτικές» θρησκείες (εφόσον μοιράζονται εν μέρει κοινά βιβλία), ξένες και ασύμβατες από την αρχαία ελληνική φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη. «Δημιουργία από το μηδέν», «εξωτερικό-εξωκοσμικό αίτιο του κόσμου που δημιουργεί κατά βούληση», «γραμμική σύλληψη του χρόνου», «επέμβαση κάποιου θεού για τη σωτηρία από τις αμαρτίες», είναι μερικές μόνο από αυτές. Βασική διαφορά μεταξύ αυτών των δύο θρησκειών, είναι ότι για τους Ιουδαίους ο χρόνος εκλαμβάνεται ως μια ευθεία γραμμή (γραμμικός), ενώ για τους χριστιανούς ως σταυρωτός, καθώς σε κάποιο σημείο της ιστορίας υποτίθεται ότι συνέβη η πρώτη κάθοδος-έλευση του Μεσσία, η οποία τέμνει τρόπω τινά την γραμμή και αναμένουν και την δεύτερη (ωστόσο στα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης δεν υπάρχουν δύο παρουσίες του Μεσσία). Άλλη διαφορά είναι η σκιαγράφηση του Μεσσία. Οι μεν Ιουδαίοι πιστεύουν βάση των «ιερών» τους κειμένων ότι στις έσχατες μέρες θα έρθει ο Μεσσίας για μία και μοναδική φορά ως ισχυρή στρατιωτική προσωπικότητα για να σώσει τον Ισραήλ από τους εχθρούς του, επιβάλλοντας παράλληλα την λατρεία του Γιαχβέ. Οι δε χριστιανοί ότι ήρθε ως άσημος και ταπεινός-ως «πάσχων δούλος»- και θα έρθει πάλι ένδοξα «κρίναι ζώντας και νεκρούς».

Ποιά τα οροθέσια των «εσχάτων» ημερών; Η απάντηση είναι διαφορετική και εξαρτάται από πού διαβάζουμε κάθε φορά· την Παλαιά ή την Καινή Διαθήκη. Όπως θα δούμε, στην πραγματικότητα τα οροθέσια αυτά διαφέρουν ακόμα από βιβλίο σε βιβλίο που εμπεριέχεται στις δύο αυτές συλλογές.

Στο παρόν άρθρο, θα δούμε μέσα από ενδεικτικά χωρία της Βίβλου, πότε προσδιορίζεται η περίοδος των «εσχάτων». Άξιο προσοχής είναι ότι τόσο ο Ιουδαϊσμός όσο και ο Χριστιανισμός βασίζονται στα ίδια χωρία για να πουν διαφορετικά πράγματα! Για παράδειγμα, οι χριστιανοί θεωρούν ότι υπάρχουν πολλές «προφητείες» στο βιβλίο «Ησαίας» που τάχα αναφέρονται στην Χριστιανική Εκκλησία, παρόλο που η ίδια η Παλαιά Διαθήκη είναι κατηγορηματική ότι αναφέρεται στην Σιών. Δηλαδή, στην εκκλησία της Παλαιάς Διαθήκης.

Σύμφωνα λοιπόν με το βιβλίο «Σοφία Σειράχ», ο Ησαίας προφητεύει υποδεικνύοντας όσα θα γίνουν μέχρι το τέλος, για παρηγοριά της Σιών. «Ησαίας ο προφήτης ο μέγας και πιστός εν οράσει αυτού. Εν ταις ημέραις αυτού ανεπόδισεν ο ήλιος και προσέθηκε ζωήν βασιλεί. Πνεύματι μεγάλω είδεν τα έσχατα και παρεκάλεσεν τους πενθούντας εν Σιών. Έως του αιώνος υπέδειξεν τα εσόμενα και τα απόκρυφα ή παραγενέσθαι αυτά» (Σοφία Σειράχ, 48:24-25).

Το βιβλίο «Ησαΐας» και τα έσχατα

 Διαβάζοντας κανείς την αρχή του δευτέρου κεφαλαίου του βιβλίου «Ησαίας» για το τι «έσται εν ταις εσχάταις ημέραις», θα καταλάβει ότι αυτά αφορούν την Ιουδαία και την Ιερουσαλήμ. Ότι κατά την περίοδο εκείνη «ήξουσιν επ' αυτό πάντα τα έθνη 3 και πορεύσονται έθνη πολλά και ερουσιν δευτε και αναβωμεν εις το ορος κυριου και εις και εις τον οικον του θεού Ιακώβ και αναγγελει ημιν την οδον αυτου και πορευσομεθα εν αυτη. Εκ γαρ Σιών εξελεύσεται νόμος και λόγος κυρίου εξ Ιερουσαλήμ» (στ. 2-3).

Αν και δεν υπάρχει κάποιος σαφής συγκεκριμένος χρονολογικός προσδιορισμός, αυτή η «προφητευόμενη» περίοδος δεν είναι πολύ μακρυά από την εποχή που υποτίθεται ότι αναγγέλονται αυτά, διότι στα αμέσως επόμενα εδάφια αναφέρεται η κακή πνευματική κατάσταση του Ισραήλ, εφόσον η γη τους γέμισε από αλλόφυλους που διέφθειραν τον λαό παρασύροντάς τον στην ειδωλολατρία. Για αυτό και τους λέει, «και νυν εισέλθετε εις τας πέτρας και κρύπτεσθε εις την γην άπο προσώπου του φόβου κυρίου και από της δόξης της ισχύος αυτού όταν αναστή θραύσαι την γην» (στ. 6-10). Αξιοσημείωτο είναι, ότι προτρέπει τον λαό της εποχής του να κρυφτεί στις πέτρες και στη γη, γιατί θα σηκωθεί ο Κύριος να θραύσει τη γη. Δηλαδή, να επιφέρει κρίσεις και τιμωρίες σε παγκόσμια κλίμακα και όχι σε μεμονωμένα έθνη πλέον. Το βιβλίο «Ησαΐας» περιέχει ολόκληρα κεφάλαια όπου ο Γιαχβέ εξαγγέλει κρίσεις κατά εθνών μεμονωμένα. Εδώ όμως είναι κάτι διαφορετικό. Αφού επιφέρει όλα αυτά, τότε θα σπεύσουν οι άνθρωποι ζητώντας τον «Νόμο του Κυρίου», για να ζουν ευαρέστως σε Αυτόν.

Στο κεφάλαιο 66 του ίδιου βιβλίου, περιγράφεται η κρίση, ο θυμός, και η εκδίκηση του Γιαχβέ. Μάλιστα, θα υπάρχουν και πολλοί τραυματίες. «εν γαρ τω πυρί κυρίου κριθήσεται πάσα η γη και εν τη ρομφαία αυτού πάσα σαρξ πολλοί τραυματίαι έσονται υπό κυρίου» (στ. 17). Θα συνάξει τα έθνη και θα δουν την δόξα του (στ. 18). Θα αναδημιουργήσει τον ουρανό και τη γη (στ. 22). Και πάλι, απουσιάζει κάθε αναφορά στον Χριστιανισμό ή την Εκκλησία. Αντιθέτως, ρητή είναι η καταδίκη ανθρώπων που τρώνε χοιρινό (στ. 17), ρητή η αναφορά στην «αγία πόλη Ιερουσαλήμ» (στ. 20), και στην ιερή –για τους Ιουδαίους- ημέρα του Σαββάτου (στ. 23).

Παρόμοια πράγματα αναφέρονται στο κεφάλαιο 65. Μάλιστα, εκεί αναφέρεται ακόμα πιο καθαρά μια υλιστικού τύπου βασιλεία, όπου ένας εκατό χρόνων θα θεωρείται νέος. Οι λύκοι και τα αρνια θα βόσκουν μαζί και το λεοντάρι θα τρώει άχυρα καθώς το βόδι (στ. 17-25). Στο κεφάλαιο 11 υπάρχουν ίδιες περιγραφές, και μάλιστα σχετίζονται με την έλευση του Μεσσία. Ο Μεσσίας θα είναι απόγονος του Δαβίδ («εξελεύσεται ράβδος εκ της ρίζης του Ιεσσαί» στ. 1, όπου ο Ιεσσαί είναι ο πατέρας του Δαβίδ), θα αναπαυθεί πάνω του το πνεύμα του Θεού (στ. 2-3), θα πατάξει την γη και τους ασεβείς (στ. 4), και θα πλημμυρίσει τη γη με την γνώση του Γιαχβέ (στ. 9). Θα άρχει πάνω στα έθνη (στ. 10). Αλλά το πιο σημαντικό για μας, είναι αυτό που αναφέρεται στα αμέσως επόμενα: «11 και εσται τη ημερα εκεινη προσθησει κυριος του δειξαι την χειρα αυτου του ζηλωσαι το καταλειφθεν υπολοιπον του λαου ο αν καταλειφθη απο των ασσυριων και απο αιγυπτου και βαβυλωνιας και αιθιοπιας και απο αιλαμιτων και απο ηλιου ανατολων και εξ αραβιας 12 και αρει σημειον εις τα εθνη και συναξει τους απολομενους ισραηλ και τους διεσπαρμενους του ιουδα συναξει εκ των τεσσαρων πτερυγων της γης» (στ. 11-12).

Το σημείο αυτό είναι το σημαντικότερο. Θα συνάξει τους διασπαρμένους του λαού Ισραήλ από τις τέσσερις άκρες της γης και θα δείξει τη δύναμή του ώστε να δώσει ζήλο και θάρρος σε εκείνους από τον λαό του που κατελήφθησαν από τους Ασσυρίους. Ποτέ ιστορικώς δεν συνέβησαν τα παραπάνω. Αλλά ακόμα και αν έγιναν, θα έπρεπε να είχε εκπληρωθεί και η έλευση της Βασιλείας. Ούτε πάλι πρόκειται ποτέ να καταληφθεί ο Ισραήλ από τους ανατολικούς λαούς και την Αίγυπτο. Ούτε Αιλαμίτες υπάρχουν σήμερα.

Αλλού διαβάζουμε ότι πλησιάζει η κρίση κατά των εθνών και η ύψωση του Ισραήλ παγκοσμίως. Από την αρχή του κεφαλαίου 41 γίνεται λόγος για «δικαιοσύνη» που θα σηκωθεί από την ανατολή. Προσωποποιείται σε κάποιον που θα υποτάξει τους αλλόφυλους βασιλείς και με αυτόν τον τρόπο θα φέρει την παγκόσμια ειρήνη, κατά την βουλή του Θεού (Ησαίας, 41:1-7). Από την συνέχεια της «προφητείας» καταλαβαίνουμε ότι ο Ισραήλ θα επωφεληθεί διότι είναι ο εκλεκτός. Είναι ο λαός από τους απογόνους του Αβραάμ. Δεν τον εγκαταλείπει, είναι μαζί του. Μάλιστα όσοι είναι εναντίον του λαού αυτού, θα ντροπιαστούν. Οι αντίδικοι θα απολεσθούν (στ. 8-20). Εφόσον πλησιάζει η κρίση των εθνών, άρα πλησιάζουν και τα «έσχατα» και «επερχόμενα», εφόσον συνδέονται στο κείμενο.

Το βιβλίο Ωσηέ και τα έσχατα

 Το βιβλίο «Ωσηέ» αναφέρεται στην ίδια εποχή που αναφέρεται και το βιβλίο «Ησαΐας», δηλαδή επί ημερών βασιλείας Οζία, Ιωάθαμ, και Εζεκία (αν και στην πραγματικότητα τμήματα του βιβλίου «Ησαίας» έχουν συντεθεί αργότερα και σε διαφορετικές περιόδους). Ο Ωσηέ ελέγχει τον λαό για το ότι αποβλέπει σε ξένους θεούς. Η τιμωρία θα είναι να μείνει ο λαός χωρίς βασιλιά, χωρίς άρχοντα, χωρίς θυσία, χωρίς ιερατεία. Αφού καταλάβουν και επιστρέψουν στον «αληθινό» θεό, θα επιζητήσουν τον Κύριο και τον Δαβίδ τον βασιλιά τους στον έσχατο καιρό. Σημαντική παρατήρηση είναι ότι αυτό το μέρος της Γραφής έρχεται σε αντίθεση με όσα αναφέρονται στην δήθεν προφητεία του Ιακώβ, η οποία υποτίθεται ότι προλέγει την έλευση του Μεσσία. Διότι εκεί μιλάει για αδιάσπαστη συνέχεια στους άρχοντες και ηγεμόνες, και μάλιστα εκ της φυλής Ιούδα (Γένεση, 49:9-10). Εδώ τους λέει ότι θα μείνουν χωρίς βασιλιά και άρχοντα επί πολύ καιρό. Τα δε «έσχατα» αναφέρονται στην γενιά του Ωσηέ. Οι ακροατές του είναι που θα επέστρεφαν (εφόσον εκείνοι αμάρτησαν) και θα ζητούσαν τον Δαβίδ. Βέβαια, ο Δαβίδ -πάντα κατά τις διηγήσεις της Βίβλου-, είχε πεθάνει πολύ καιρό πριν. Επειδή ο Μεσσίας θα ήταν απόγονος του Δαβίδ, με το όνομα αυτό υπονοείται ο Μεσσίας. Τότε θα εκστασιάζονταν από τα αγαθά που θα επέφερε ο Κύριος στα έσχατα. Επίσης, αυτά έρχονται σε αντίθεση με όσα «προφήτευσε» ο Ιερεμίας. Διότι, ναι μεν έμειναν χωρίς βασιλιά και ηγεμόνα μετά την μετοίκηση στην Βαβυλώνα, αλλά δεν ήρθαν τα «έσχατα¨. «διοτι ημερας πολλας καθησονται οι υιοι ισραηλ ουκ οντος βασιλεως ουδε οντος αρχοντος ουδε ουσης θυσιας ουδε οντος θυσιαστηριου ουδε ιερατειας ουδε δηλων 5 και μετα ταυτα επιστρεψουσιν οι υιοι ισραηλ και επιζητησουσιν κυριον τον θεον αυτων και δαυιδ τον βασιλεα αυτων και εκστησονται επι τω κυριω και επι τοις αγαθοις αυτου επ εσχατων των ημερων» (Ωσηέ, κεφ. 3, 4-5).

Το βιβλίο «Ζαχαρίας» και τα έσχατα

Σύμφωνα με το βιβλίο «Ζαχαρίας» κεφάλαιο 14 έρχονται ημέρες που θα ανήκουν στον Κύριο. Θα επισυνάξει τα έθνη σε πόλεμο κατά της Ιερουσαλήμ, και ο ίδιος θα αντιπαραταχθεί σε αυτά, και θα υπερασπιστεί τον λαό του(!). Θα έρθει μαζί με όλους τους αγίους του εκείνη την ημέρα, κατά την οποία «ουκ εσται φως και ψυχος και παγος» (στ. 6). Θα είναι μια και μοναδική ημέρα, «γνωστη τω κυριω και ουχ ημερα και ου νυξ και προς εσπεραν εσται φως» (στ. 7).

Ο Κύριος θα είναι βασιλιάς σε όλη τη γη, θα είναι ένας Κύριος (δηλαδή, θα αναγνωριστεί ως τέτοιος από όλους) και το όνομά του ένα. «και εσται κυριος εις βασιλεα επι πασαν την γην εν τη ημερα εκεινη εσται κυριος εις και το ονομα αυτου». Κανένα μίασμα δεν θα υπάρχει εκεί, και η Ιερουσαλήμ θα είναι σε ασφάλεια. Αυτό το τελευταίο δείχνει ότι το παγκόσμιο κέντρο θα είναι η Ιερουσαλήμ. Για άλλη μια φορά, παρατηρούμε ότι η Βασιλεία που περιμένουν οι Ιουδαίοι είναι καθαρά υλιστικού χαρακτήρος. Για το ότι πρόκειται για την πραγματική Ιερουσαλήμ και ότι δεν είναι συμβολισμός, πιστοποιείται από την καθαρή αναφορά του κειμένου στο όρος των Ελαιών που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ. Εξαλλου, λίγο παρακάτω αναφέρεται ότι τα έθνη που δεν θα έρθουν στην Ιερουσαλήμ για να γιορτάσουν τη γιορτή της Σκηνοπηγίας, θα τιμωρηθούν. «παταξει κυριος παντα τα εθνη οσα εαν μη αναβη του εορτασαι την εορτην της σκηνοπηγιας» (στ. 18). Ουδεμία σχέση με την Εκκλησία και πάλι.

Το βιβλίο «Ιωήλ», τα έσχατα και η χριστιανική παρερμηνεία

Στο βιβλίο «Ιωήλ» αναφέρεται η ημέρα του Κυρίου, συνοδευόμενη από έναν μεγάλο πόλεμο (2, 1-9). Οι περιγραφές παραπέμπουν σε σκηνές «Αποκάλυψης».

«προ προσωπου αυτων συγχυθησεται η γη και σεισθησεται ο ουρανος ο ηλιος και η σεληνη συσκοτασουσιν και τα αστρα δυσουσιν το φεγγος αυτων 11 και κυριος δωσει φωνην αυτου προ προσωπου δυναμεως αυτου οτι πολλη εστιν σφοδρα η παρεμβολη αυτου οτι ισχυρα εργα λογων αυτου διοτι μεγαλη η ημερα του κυριου μεγαλη και επιφανης σφοδρα και τις εσται ικανος αυτή» (στ. 10-11).

Στους επόμενους στίχους (12-27), κηρύττεται μετάνοια και επιστροφή του λαού, ώστε ο Κύριος να τους ελεήσει και να αποκαταστήσει την ζημιά των υλικών καταστροφών που τους επέφερε. Και λέει στην συνέχεια…

και εσται μετα ταυτα και εκχεω απο του πνευματος μου επι πασαν σαρκα και προφητευσουσιν οι υιοι υμων και αι θυγατερες υμων και οι πρεσβυτεροι υμων ενυπνια ενυπνιασθησονται και οι νεανισκοι υμων ορασεις οψονται 29 και επι τους δουλους και επι τας δουλας εν ταις ημεραις εκειναις εκχεω απο του πνευματος μου 30 και δωσω τερατα εν τω ουρανω και επι της γης αιμα και πυρ και ατμιδα καπνου 31 ο ηλιος μεταστραφησεται εις σκοτος και η σεληνη εις αιμα πριν ελθειν ημεραν κυριου την μεγαλην και επιφανη 32 και εσται πας ος αν επικαλεσηται το ονομα κυριου σωθησεται οτι εν τω ορει σιων και εν ιερουσαλημ εσται ανασωζομενος καθοτι ειπεν κυριος και ευαγγελιζομενοι ους κυριος προσκεκληται.
(στ. 28-32)

Είναι πολύ σπουδαίο, ότι μετά από αυτά, ακολουθεί η ημέρα του Κυρίου. Ο Κύριος θα εκχέεει το πνεύμα του σε κάθε άνθρωπο, και θα προφητεύουν και θα βλέπουν ενύπνια οι Ισραηλίτες. Και ακολουθούν εικόνες τις οποίες αργότερα θα αντιγράψουν οι χριστιανοί για να περιγράψουν την δική τους «Ημέρα του Κυρίου».

Σε αυτό το σημείο θα ήταν σκόπιμο να συγκρίνουμε εκ παραλλήλου την αντίστοιχη χριστιανική ερμηνεία του ίδιου χωρίου, όπως καταγράφεται στο βιβλίο «Πράξεις των Αποστόλων», που υποτίθεται ότι ανέλυσε ο απόστολος Πέτρος κατά την ημέρα της Πεντηκοστής.

ἀλλὰ τοῦτό ἐστιν τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ προφήτου Ἰωήλ•17 Καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις λέγει ὁ θεός ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα καὶ προφητεύσουσιν οἱ υἱοὶ ὑμῶν καὶ αἱ θυγατέρες ὑμῶν καὶ οἱ νεανίσκοι ὑμῶν ὁράσεις ὄψονται καὶ οἱ πρεσβύτεροι ὑμῶν ἐνυπνία ἐνυπνιασθήσονται• 18 καί γε ἐπὶ τοὺς δούλους μου καὶ ἐπὶ τὰς δούλας μου ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου καὶ προφητεύσουσιν 19 καὶ δώσω τέρατα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω καὶ σημεῖα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω αἷμα καὶ πῦρ καὶ ἀτμίδα καπνοῦ• 20 ὁ ἥλιος μεταστραφήσεται εἰς σκότος καὶ ἡ σελήνη εἰς αἷμα πρὶν ἡ ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανῆ 21 καὶ ἔσται πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα κυρίου σωθήσεται.
(2:16-21)

Την ημέρα της εβραικής γιορτής της Πεντηκοστής, κατήλθε το Άγιο Πνεύμα στους 120 που ήταν συναγμένοι. Οι άνθρωποι που παρευρίσκονταν στην Ιερουσαλήμ, παραξενεύτηκαν διότι άκουγαν τους 120 να δοξολογούν τον Θεό σε διάφορες διαλέκτους. Κάποιοι είπαν χλευαστικά ότι ήταν μεθυσμένοι. Τότε ο Πέτρος, αρχίζοντας από το παραπάνω μέρος του «Ιωήλ», έκανε το πρώτο επίσημο χριστιανικό κήρυγμα. Βέβαια, όπως παρατηρούμε, τα λόγια του αποδίδονται στον Πέτρο, σε κανένα σημείο δεν ταιριάζουν πραγματικά στο υποτιθέμενο συμβάν, το οποίο πουθενά αλλού δεν καταγράφεται. Καταρχήν, ο «Ιωήλ» τοποθετεί την «Ημέρα του Κυρίου» πριν από έναν μεγάλο επιθετικό πόλεμο ενός πανίσχυρου λαού. Κατά δεύτερο, ο «Ιωήλ» τοποθετεί τα όσα πρόκειται να γίνουν στο «μετά ταύτα», και όχι αιώνες μετά. Επίσης, η «Ημέρα του Κυρίου» τοποθετείται στο εγγύς μέλλον, εφόσον έχει προηγηθεί η μετάνοια του λαού. Και ένα ακόμα στοιχείο που παραλείπεται από το κήρυγμα του Πέτρου, είναι η συνέχεια όπου ξεκαθαρίζεται ότι πρόκειται για καθαρά εβραϊκή υπόθεση. «οτι εν τω ορει σιων και εν ιερουσαλημ εσται ανασωζομενος». Στο επόμενο κεφάλαιο, που νοηματικά είναι συνέχεια αυτού που εξετάζουμε εδώ, αναφέρεται: «διοτι ιδου εγω εν ταις ημεραις εκειναις και εν τω καιρω εκεινω οταν επιστρεψω την αιχμαλωσιαν ιουδα και ιερουσαλημ 2 και συναξω παντα τα εθνη και καταξω αυτα εις την κοιλαδα ιωσαφατ και διακριθησομαι προς αυτους εκει υπερ του λαου μου και της κληρονομιας μου Ισραήλ» (3:1-2). Βλέπουν οι χριστιανοί ότι όσα ισχυρίζονται αναφέρονται καθαρά στους Εβραίους;

Το βιβλίο «Ιεζεκιήλ» και τα έσχατα

 Στο βιβλίο «Ιεζεκιήλ» αναφέρεται ότι ο Θεός θα συγκεντρώσει πολλά έθνη σε έναν πολύ μεγάλο πόλεμο κατά του Ισραήλ (38:1-15). Όλα αυτά «ίνα γνωσιν παντα τα εθνη εμε» (16).

και εσται εν τη ημερα εκεινη εν ημερα η αν ελθη γωγ επι την γην του ισραηλ λεγει κυριος κυριος αναβησεται ο θυμος μου 19 και ο ζηλος μου εν πυρι της οργης μου ελαλησα ει μην και ραγησεται τα ορη και πεσουνται αι φαραγγες και παν τειχος επι την γην πεσειται… 22 και κρινω αυτον θανατω και αιματι και υετω κατακλυζοντι και λιθοις χαλαζης και πυρ και θειον βρεξω επ αυτον και επι παντας τους μετ αυτου και επ εθνη πολλα μετ αυτου 23 και μεγαλυνθησομαι και αγιασθησομαι και ενδοξασθησομαι και γνωσθησομαι εναντιον εθνων πολλων και γνωσονται οτι εγω ειμι κυριος.
(στ. 18-23)

Την ημέρα εκείνη θα γίνει μεγάλος σεισμός στην γη Ισραήλ που θα τραντάξει όλη τη γη, τους ανθρώπους, τα ψάρια, τα θηρία, τα πτηνά στον ουρανό(!). «εν τη ημερα εκεινη εσται σεισμος μεγας επι γης ισραηλ 20 και σεισθησονται απο προσωπου κυριου οι ιχθυες της θαλασσης και τα πετεινα του ουρανου και τα θηρια του πεδιου και παντα τα ερπετα τα ερποντα επι της γης και παντες οι ανθρωποι οι επι προσωπου της γης» (στ. 19-20). Ο Κύριος θα προκαλέσει φόβο και αδελφοκτόνους αιματοκυλισμούς, «και καλεσω επ αυτον παν φοβον λεγει κυριος μαχαιρα ανθρωπου επι τον αδελφον αυτου εσται» (στ. 21), ενώ θα ρίξει στα έθνη πέτρες από χαλάζι, φωτιά, και θεάφι. Οι εικόνες αυτές επαναλαμβάνονται αργότερα και στο βιβλίο «Αποκάλυψη». Τότε θα «μεγαλυνθεί», θα «αγιαστεί», και θα «δοξαστεί» ενώπιον των εθνών, και θα γνωρίσουν ότι αυτός είναι ο Κύριος. Στο επόμενο κεφάλαιο, αναφέρεται η αποκατάσταση του Ισραήλ, μετά από όλα αυτά. Όλα αυτά βέβαια, έπρεπε να είχαν ήδη εκπληρωθεί, καθώς ο «προφήτης» όταν μιλάει για όπλα, αναφέρεται σε «ιππικό», σε «περικεφαλαίες», και σε «μαχαίρια» (στ. 4). Όπλα που αναφέρονται σε αρχαιότερες εποχές της ανθρώπινης ιστορίας.

Το βιβλίο «Δανιήλ» και τα έσχατα

 Και τώρα έρχεται η σειρά του βιβλίου «Δανιήλ». Οι χριστιανοί δέχονται ότι το βιβλίο γράφτηκε τον 6ο αιώνα π.κ.ε., και ότι εκεί προφητεύονται πολλά πράγματα. Όλη η παγκόσμια ιστορία! Η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική και εκφράστηκε ήδη από τον φιλόσοφο Πορφύριο. Η σημερινή επιστημονική έρευνα δικαιώνει αυτόν και όχι τους εκκλησιαστικούς συγγραφείς που διατείνονταν το αντίθετο. Ο Ιερώνυμος ισχυρίζεται ότι «ο Πορφύριος έγραψε το 12ο βιβλίο του εναντίον της προφητείας του Δανιήλ, αρνούμενος ότι αυτή συντέθηκε από το πρόσωπο στο οποίο την αποδίδει ο τίτλος που φέρει, αλλά μάλλον από κάποιον που έζησε στην Ιουδαία την εποχή του Αντιόχου του επονομαζόμενου Επιφανούς. Υποστήριξε μάλιστα ότι ο Δανιήλ δεν προέβλεψε το μέλλον όσο αφηγήθηκε το παρελθόν και ότι αυτά για τα οποία μίλησε μέχρι τα χρόνια του Αντιόχου ήταν πραγματική ιστορία, ενώ ό, τι πραγματεύθηκε πέρα από το σημείο αυτό ήταν αναληθές, αφού δεν μπορούσε να γνωρίζει τα μελλούμενα» (απ. 43a). Πάλι ο Ιερώνυμος αναφέρει: «Ο Πορφύριος μας αντιτείνει σχετικά με το βιβλίο του Δανιήλ ότι πρόκειται για πλαστογράφηση που δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι ανήκει στις εβραικές γραφές, ότι είναι επινόηση που συντέθηκε στα ελληνικά» (43b).

Επίσης, «Υποστηρίζει ότι εκείνος που έγραψε το βιβλίο υπό το όνομα του Δανιήλ το συνέλαβε μέσα του με σκοπό να αναζωπυρώσει τις ελπίδες των συμπατριωτών του- όχι ότι ήταν ικανός να προφητεύσει όλη τη μελλοντική ιστορία, απλώς υπενθυμίζει γεγονότα που είχαν ήδη συμβεί» (43v).

Από πολλά σημεία του κειμένου φαίνεται ότι δεν εξιστορεί ο Δανιήλ την ιστορία του, ούτε την καταγράφει ο ίδιος σε βιβλίο, αλλά έτερος το κάνει. Για αυτό και χρησιμοποιείται το τρίτο ενικό πρόσωπο και όχι το πρώτο.

«και εθετο δανιηλ επι την καρδιαν αυτου…» (1:8).
«και εδωκεν ο θεος τον δανιηλ…» (1:9).
«και ειπεν δανιηλ προς αμελσαδ…» (1:11).
«και εγενετο δανιηλ εως ετους ενος κυρου του βασιλεως» (1:21).
«τοτε δανιηλ απεκριθη βουλην και γνωμην» (2:14).
«και δανιηλ εισηλθεν και ηξιωσεν τον βασιλεα» (2:16).
«και εισηλθεν δανιηλ εις τον οικον αυτου» (2:17).
«τοτε τω δανιηλ εν οραματι της νυκτος το μυστηριον απεκαλυφθη και ευλογησεν τον θεον του ουρανου δανιηλ και ειπεν…» (2:19-20) κοκ..

Βεβαίως, υπάρχουν εξίσου σημεία που η αναφορά είναι στο πρώτο ενικό πρόσωπο. Αυτό όμως δεν αναιρεί τις αναφορές στο τρίτο ενικό. Αλλού έχει την αιτία του, και θα το δούμε παρακάτω.

Άλλο σημείο από όπου φαίνεται ότι ο συγγραφέας και ο «πρωταγωνιστής» δεν ταυτίζονται, είναι η θέση του στον εβραϊκό κανόνα. Για τους Ιουδαίους, το βιβλίο «Δανιήλ» δεν κατατάσσεται στα προφητικά βιβλία, αλλά στα λεγόμενα «αγιόγραφα». Ο λόγος είναι ότι ο κανόνας με τα εβραϊκά προφητικά βιβλία έκλεισε το 200 π.κ.ε. Αν το βιβλίο υπήρχε από το 600 περίπου που έζησε ο Δανιήλ, τότε θα είχε συγκαταλεγεί στον κανόνα τους. Στην σύνοδο της Ιάμνειας το 100 κ. ε (δηλαδή 300 χρόνια μετά), μπήκε στα «αγιόγραφα». Μόνο στην μετάφραση-παράφραση των Εβδομήκοντα κατατάσσεται στα «προφητικά». «Εν τω εβραϊκώ κανόνι το βιβλίον του Δανιήλ ανήκει εις τα αγιόγραφα (κεθουβίμ), ευρισκόμενον σχεδόν ν τω τέλει της συλλογής ταύτης ως πρώτον των υστέρων αγιογράφων (κεθουβίμ αχαρωνίμ). Εν τη μεταφράσει των Ό κατατάσσεται εις τα προφητικά βιβλία» (Περιοδικό Θεολογία, τ. ΝΗ, τεύχος 3, Αθανάσιος Χαστούπης σ. 443).

Άλλο ένα σημείο, είναι οι νεότερες θρησκευτικές ιδέες που δεν υπήρχαν το 600 π .κ. ε. Όπως η έντονη αγγελολογία, και η ανάσταση των νεκρών. Ένα άλλο σημείο, είναι η γλώσσα του κειμένου. Φαίνεται ότι είναι γραμμένο σε δύο γλώσσες. Γράφει ο καθηγητής Α. Χαστούπης στο περιοδικό «Θεολογία» (σ. 446): «Το βιβλίον φέρεται γεγραμμένον εν δυσί γλώσσαις· άρχεται εβραϊστί (1.1-2.4a) συνεχίζεται αραμαϊστί (2.4b- 7.28) και λήγει εβραϊστί (8-12)». Αυτό παραπέμπει μάλλον σε συναρμολόγηση. Δεν θα μπορούσε ποτέ ο ίδιος συγγραφέας στο ίδιο κείμενο να χρησιμοποιεί δύο γλώσσες. Ούτε μπορούμε να το αποδώσουμε στους μετέπειτα αντιγραφείς. Διότι δεν υπάρχει κανένα χειρόγραφο που να είναι εξολοκλήρου γραμμένο στην ίδια γλώσσα.

Επιπλέον, εάν αποδεχτούμε τον Δανιήλ ως συγγραφέα του ομώνυμου βιβλίου, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα παράδοξο. Ο Δανιήλ κάνει σημαντικά λάθη σε ιστορικά στοιχεία που αφορούν την εποχή του, ενώ είναι ακριβής σε μελλοντικά.

Το βιβλίο «Δανιήλ» χωρίζεται σε δύο μεγάλα μέρη. Τα πρώτα έξι κεφάλαια, αν και περιέχουν προφητικά μέρη, εντούτοις αναλώνονται σε ιστορικά στοιχεία. Τα επόμενα έξι -που υποτίθεται ότι αναφέρονται σε μελλοντικά γεγονότα- «προφητείες», είναι ιστορικά ακριβή. Πως είναι δυνατό να συμβαίνει αυτό; Πολύ απλά, το βιβλίο γράφεται μεταγενέστερα, ώστε ο συγγραφέας ή ο συμπιλιτής γνωρίζει άριστα τα γεγονότα του καιρού του (τα οποία προβάλλει ως «προφητείες»), ενώ πάσχει στο παρελθοντικό κομμάτι (για αυτόν), το οποίο υποτίθεται ότι είναι το «παρόν».

Ο καθηγητής Α. Χαστούπης είναι ξεκάθαρος: «Τα ιστορικά προβλήματα δεν είναι ολιγώτερον περίπλοκα» (ο. π. σ. 447).Σύμφωνα με το βιβλίο «Δανιήλ», η σειρά των αυτοκρατόρων έχει ως εξής: Ναβουχοδονόσορ (1:5), Βαλτάσαρ (7:1), Δαρείος ο Μήδος (5:31/ 9:1), και Κύρος (10:1).

Σύμφωνα με τα ιστορικά δεδομένα που αναφέρει σε υποσημείωσή του ο Χαστούπης, έχουμε την εξής σειρά: Για το Βαβυλωνιακό κράτος: Ναβοπολάσσαρ (626-605), Ναβουχοδονόσορ (605-562), Αμελμαρδούκ (562-560), Νεριγλισσάρ (559-556), Λαβάσι μαρδούκ (555), Ναβονίδης (555-539). Για το Περσικό κράτος: Κύρος (539-529), Καμβύσης (529-522), Δαρείος ο Ά (522-486), Ξέρξης ο Ά (486-465).

Επίσης, στο βιβλίο ο Ναβουχοδονόσορας αναφέρεται ως πατέρας του Βαλτάσαρ: «βαλτασαρ ο βασιλευς εποιησεν δειπνον μεγα τοις μεγιστασιν αυτου χιλιοις και κατεναντι των χιλιων ο οινος και πινων βαλτασαρ ειπεν εν τη γευσει του οινου του ενεγκειν τα σκευη τα χρυσα και τα αργυρα α εξηνεγκεν ναβουχοδονοσορ ο πατηρ αυτου εκ του ναου του εν ιερουσαλημ» (5:1-2).

Ιστορικά όμως, ο Βαλτάσαρ είχε πατέρα τον Ναβονίδη. Αναφέρει ο Χαστούπης: «Εκ της ιστορίας γνωρίζομεν ότι ο Βαλτάσαρ ήτο υιός ουχί του Ναβουχοδονόσορος, αλλά του τελευταίου βαβυλωνίου βασιλέως Ναβονίδου, ουδέποτε βασιλεύσας αλλ’ εκπροσωπήσας τούτον κατά διαστήματα εν Βαβυλώνι και ότι μήδος Δαρείος, υιός Ξέρξου και βασιλεύσας προ του Κύρου, ουδέποτε υπήρξεν» (ο. π. σ. 448).

Πού οφείλονται τόσα ιστορικά λάθη; Εάν πράγματι ο Δανιήλ έγραψε το βιβλίο στα 600 π.κ.ε., θα ήταν αδιανόητο να μην ήξερε. Η απάντηση όμως είναι απλή: «Αι αποκλίσεις αύται δεν δύναται να εξηγηθούν, ειμή μόνον εκ μεταγενεστέρας καταγραφής προφορικών περί του Δανιήλ παραδόσεων. Η χρονολογική οριοθέτησις ου μόνον της καταγραφής τοιούτων παραδόσεων αλλά και της οριστικής συγκροτήσεως του βιβλίου βασίζεται επί διαπιστούμενης σχέσεως των οραμάτων προς ορισμένα γεγονότα της εποχής εκείνης» (ο. π. σ. 448). Δεν μπορεί να αποδειχτεί η ύπαρξη, ή η μη ύπαρξη του Δανιήλ. Σημασία έχει το πότε γράφονται οι υποτιθέμενες προφητείες. Εάν γράφονται πριν τα γεγονότα, τότε είναι προφητείες. Αν μετά, τότε δεν είναι.

Προαναφέρθηκε ότι ο κανόνας με τα «προφητικά» βιβλία έκλεισε από τους Εβραίους το 200 π. κ. ε. Ο Δανιήλ ήταν περίπου σύγχρονος του Ιερεμία, αν λάβουμε υπόψη μας τις βιβλικές διηγήσεις.

Συνεπώς, το βιβλίο «Ιερεμίας» δεν θα μπορούσε να λογισθεί ως «ιερή γραφή» από το 600 π.κ.ε.

«εγω δανιηλ συνηκα εν ταις βυβλοις τον αριθμον των ετων ος εγενηθη λογος κυριου προς ιερεμιαν τον προφητη» (Δανιήλ, 9:2).

Ο Ιωάννης ο «Χρυσόστομος» , στο υπόμνημά του «Εις τον Δανιήλ», τα βιβλία αυτά τα αναφέρει ως «τα προφητικά». Δηλαδή, επίσημα βιβλία των προφητών.

Ο Χαστούπης στην συνέχεια αναφέρει για τα θεωρούμενα «προφητικά» κεφάλαια, ότι «Η ιστορική αναγνώρισις πραγμάτων και προσώπων είναι αυτονόητος».

Η τελική συγγραφή του βιβλίου τοποθετείται το έτος 167-164. Ο συγγραφέας θεωρεί ότι ο Αντίοχος ο Δ΄ θα εκστρατεύσει για τρίτη φορά κατά της Αιγύπτου (που δεν έγινε ιστορικά) και ότι θα πεθάνει κατά την επιστροφή του στην περιοχή της Σιών (πέθανε στην Γάβα της Περσίας από ασθένεια κατά τη διάρκεια εκστρατείας κατά των Αρμενίων και των Μήδων το 164). Επειδή δεν γνωρίζει ως συντελεσμένα τα δύο τελευταία, θεωρεί ότι θα αρχίσει η δεινή θλίψη και θα επακολουθήσει η ανάσταση των νεκρών.

Στο δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου, ο Ναβουχοδονόσορας βλέπει ένα ενύπνιο που τον ταράζει. Όμως, δεν το θυμάται, και ζητά από τους σοφούς να του πουν το όνειρο και την ερμηνεία. Κανένας δεν μπόρεσε όμως, εκτός από τον Δανιήλ. «Εστίν θεός εν ουρανώ αποκαλύπτων μυστήρια και εγνώρισεν τω βασιλεί Ναβουχοδονόσορ α δει γενέσθαι επ’ εσχάτων των ημερών» (2:28). Δηλαδή, ο Θεός αποκάλυψε τι πρέπει να συμβεί στις «έσχατες» ημέρες. Ο βασιλιάς έβλεπε στο όνειρό του μια μεγάλη χρυσή εικόνα. Από τις περιγραφές, είναι ξεκάθαρο ότι έβλεπε ένα τεράστιο άγαλμα. Το κεφάλι ήταν από χρυσό, τα χέρια το στήθος και οι βραχίονες από ασήμι. Η κοιλιά και οι μηροί από χαλκό. Οι κνήμες από σίδερο και εν μέρει από πηλό. Ένας μεγάλος λίθος όμως αποκόπηκε και κατέστρεψε το άγαλμα. Το έκανε σκόνη και ένας αέρας την σκόρπισε. Ο λίθος που συνέτριψε το άγαλμα, έγινε ένα μεγάλο βουνό που γέμισε όλη τη γη (2:31-35).

Υποτίθεται ότι ο Ναβουχοδονόσορας είδε την εξέλιξη της παγκόσμιας ιστορίας. Όσα πρέπει να γίνουν. Τα μέρη του αγάλματος αντιστοιχούν στις αυτοκρατορίες που θα υπάρξουν μετά τη δική του.

36 τουτο εστιν το ενυπνιον και την συγκρισιν αυτου ερουμεν ενωπιον του βασιλεως 37 συ βασιλευ βασιλευς βασιλεων ω ο θεος του ουρανου βασιλειαν ισχυραν και κραταιαν και εντιμον εδωκεν 38 εν παντι τοπω οπου κατοικουσιν οι υιοι των ανθρωπων θηρια τε αγρου και πετεινα ουρανου εδωκεν εν τη χειρι σου και κατεστησεν σε κυριον παντων συ ει η κεφαλη η χρυση 39 και οπισω σου αναστησεται βασιλεια ετερα ηττων σου και βασιλεια τριτη ητις εστιν ο χαλκος η κυριευσει πασης της γης 40 και βασιλεια τεταρτη εσται ισχυρα ως ο σιδηρος ον τροπον ο σιδηρος λεπτυνει και δαμαζει παντα ουτως παντα λεπτυνει και δαμασει […] 44 και εν ταις ημεραις των βασιλεων εκεινων αναστησει ο θεος του ουρανου βασιλειαν ητις εις τους αιωνας ου διαφθαρησεται και η βασιλεια αυτου λαω ετερω ουχ υπολειφθησεται λεπτυνει και λικμησει πασας τας βασιλειας και αυτη αναστησεται εις τους αιωνας.
(2:36-44)

Κατά την ερμηνεία του Δανιήλ, η χρυσή κεφαλή είναι η Βαβυλωνιακή αυτοκρατορία. Μετά από αυτόν, θα υπάρξουν άλλες τρεις. Αυτές αντιστοιχούν στα υπόλοιπα τρία μέρη του αγάλματος. Η τέταρτη αυτοκρατορία θα είναι η τελευταία κοσμική διακυβέρνηση, αφού ευθύς αμέσως θα βασιλεύσει ο Θεός. Ο λίθος που έπεσε και το κατασύντριψε, είναι η ουράνια Βασιλεία που θα σηκώσει ο Κύριος και θα είναι αιώνια. Αυτά «α δει γενέσθαι μετά ταύτα». Αξιοσημείωτο ότι την ίδια φράση συναντάμε και στην «Αποκάλυψη» του Ιωάννη. Ιστορικά, μετά τους Βαβυλώνιους, είναι οι Μηδοπέρσες, μετά ο Αλέξανδρος με τους διαδόχους και επιγόνους, και η Ρωμαίοι. Υποτίθεται ότι μετά την τέταρτη βασιλεία, άρχεται εκείνη του Θεού. Παρ’ όλα αυτά, η ιστορία δείχνει ότι μετέπειτα υπήρξε και η οθωμανική, η πρωσική. Για να μην αναφέρουμε τόσες άλλες που παραλείπονται.

Η επόμενη «προφητεία» έχει το ίδιο νόημα με την προηγούμενη. Η διαφορά είναι ότι η «αποκάλυψη» δίνεται στον πρωταγωνιστή του βιβλίου, με διαφορετικές εικόνες. Αυτή τη φορά, ο Δανιήλ είδε να ανεβαίνουν από την «μεγάλη θάλασσα» (πιθανότατα την Μεσόγειο), τέσσερα μεγάλα θηρία. Το πρώτο ήταν σαν λιοντάρι με φτερά. Το δεύτερο, σαν αρκούδα. Το τρίτο θηρίο ήταν σαν λεοπάρδαλη με τέσσερα κεφάλια, και με τέσσερα φτερά στην πλάτη. Το τέταρτο, χαρακτηρίζεται ως «φοβερόν» και «έκθαμβον» που διέφερε από τα προηγούμενα. Είχε δέκα κέρατα και δόντια σιδερένια που κατέτρωγε τα πάντα. Ανάμεσα στα δέκα κέρατα, ξεφύτρωσε ένα ακόμη μικρό κέρας (7:1-8). Η διήγηση συνδέει την όραση του Δανιήλ με την Κρίση. «εθεωρουν εως οτου θρονοι ετεθησαν και παλαιος ημερων εκαθητο και το ενδυμα αυτου ωσει χιων λευκον και η θριξ της κεφαλης αυτου ωσει εριον καθαρον ο θρονος αυτου φλοξ πυρος οι τροχοι αυτου πυρ φλεγον 10 ποταμος πυρος ειλκεν εμπροσθεν αυτου χιλιαι χιλιαδες ελειτουργουν αυτω και μυριαι μυριαδες παρειστηκεισαν αυτω κριτηριον εκαθισεν και βιβλοι ηνεωχθησαν» (7:9-10). Και πάλι αξίζει να υπογραμμίσουμε την ομοιότητα των εικόνων με αυτές της «Αποκάλυψης». Τότε είδε «τον Υιό του ανθρώπου» (πάλι όρος που επαναλαμβάνεται στα ευαγγέλια) να έρχεται και να καταλύει την εξουσία των θηρίων, εφόσον «αυτω εδοθη η αρχη και η τιμη και η βασιλεια και παντες οι λαοι φυλαι γλωσσαι αυτω δουλευσουσιν η εξουσια αυτου εξουσια αιωνιος ητις ου παρελευσεται και η βασιλεια αυτου ου διαφθαρησεται» (7:14).

Ας δούμε την ερμηνεία που δίδεται κατόπιν στον Δανιήλ από ένα ουράνιο ον…

ταυτα τα θηρια τα μεγαλα τα τεσσαρα τεσσαρες βασιλειαι αναστησονται επι της γης και αρθησονται 18 και παραλημψονται την βασιλειαν αγιοι υψιστου και καθεξουσιν αυτην εως αιωνος των αιωνων 19 και εζητουν ακριβως περι του θηριου του τεταρτου οτι ην διαφορον παρα παν θηριον φοβερον περισσως οι οδοντες αυτου σιδηροι και οι ονυχες αυτου χαλκοι εσθιον και λεπτυνον και τα επιλοιπα τοις ποσιν αυτου συνεπατει 20 και περι των κερατων αυτου των δεκα των εν τη κεφαλη αυτου και του ετερου του αναβαντος και εκτιναξαντος των προτερων τρια κερας εκεινο ω οι οφθαλμοι και στομα λαλουν μεγαλα και η ορασις αυτου μειζων των λοιπων 21 εθεωρουν και το κερας εκεινο εποιει πολεμον μετα των αγιων και ισχυσεν προς αυτους 22 εως ου ηλθεν ο παλαιος των ημερων και το κριμα εδωκεν αγιοις υψιστου και ο καιρος εφθασεν και την βασιλειαν κατεσχον οι αγιοι 23 και ειπεν το θηριον το τεταρτον βασιλεια τεταρτη εσται εν τη γη ητις υπερεξει πασας τας βασιλειας και καταφαγεται πασαν την γην και συμπατησει αυτην και κατακοψει 24 και τα δεκα κερατα αυτου δεκα βασιλεις αναστησονται και οπισω αυτων αναστησεται ετερος ος υπεροισει κακοις παντας τους εμπροσθεν και τρεις βασιλεις ταπεινωσει 25 και λογους προς τον υψιστον λαλησει και τους αγιους υψιστου παλαιωσει και υπονοησει του αλλοιωσαι καιρους και νομον και δοθησεται εν χειρι αυτου εως καιρου και καιρων και ημισυ καιρου 26 και το κριτηριον καθισει και την αρχην μεταστησουσιν του αφανισαι και του απολεσαι εως τελους 27 και η βασιλεια και η εξουσια και η μεγαλωσυνη των βασιλεων των υποκατω παντος του ουρανου εδοθη αγιοις υψιστου και η βασιλεια αυτου βασιλεια αιωνιος και πασαι αι αρχαι αυτω δουλευσουσιν και υπακουσονται 28 εως ωδε το περας του λογου εγω Δανιηλ επι πολυ οι διαλογισμοι μου συνεταρασσον με και η μορφη μου ηλλοιωθη επ εμοι και το ρημα εν τη καρδια μου συνετηρησα.
(7:17-28)

Καθίσταται σαφές ότι έχουμε και πάλι αναφορά στην χρονική σειρά που περιλαμβάνει τέσσερις βασιλείες μέχρι να έρθει η εποχή της Κρίσης, που θα αναλάβουν την Βασιλεία οι «άγιοι του Υψίστου». Γιατί όμως δίνεται έμφαση στην τέταρτη Βασιλεία; Διότι είναι η βασιλεία μετά από την οποία εγκαθίσταται η Βασιλεία του Θεού. Ο συγγραφέας πιστεύει ότι πολύ σύντομα θα έλθει η «αποκατάσταση». Φυσικά, οι «άγιοι του Υψίστου» είναι όσοι ασπάζονται τον Ιουδαϊσμό. Πουθενά μνεία στον Χριστιανισμό.

Η τρίτη προφητεία εστιάζει στο χρονικό κομμάτι που αφορά τους Μηδοπέρσες και τους Έλληνες. Ο Δανιήλ βλέπει σε όραση έναν κριό που είχε άνισα ψηλά κέρατα (η Περσία ήταν ισχυρότερη των Μήδων). Κεράτιζε προς βορρά δύση και νότο, και κανένα άλλο θηρίο δεν μπορούσε να σταθεί μπροστά του. Σε κάποια στιγμή όμως, είδε να έρχεται με φόρα και με δύναμη ένας τράγος (η Ελλάδα) με ένα περίβλεπτο κέρατο μεταξύ των οφθαλμών του (ο Μέγας Αλέξανδρος). Ο τράγος κτύπησε τον κριό, τον έριξε κάτω και τον καταπάτησε. Όταν ο τράγος εδραιώθηκε, συντρίφτηκε το μεγάλο κέρας και στην θέση του βγήκαν τέσσερα μικρότερα. Σε ένα από αυτά, ξεπρόβαλε άλλο ένα μικρό (8:1-14). Σύμφωνα ερμηνεία δόθηκε από τον Γαβριήλ, η προφητεία σχετίζεται με το «πέρας». «εις καιρου περας η ορασις». Δηλαδή, όλα αυτά αναφέρονται στα «έσχατα». Η Μηδοπερσική Αυτοκρατορία θα καταλυθεί από τους Έλληνες του Αλεξάνδρου. Όταν πεθάνει ο Αλέξανδρος, τότε η τεράστια περιχοή που κατέκτησε θα χωριστεί σε τέσσερα τμήματα και θα δοθεί στους διαδόχους του (8:19-25).

Η χριστιανική εσχατολογία

Οι χριστιανοί, αφού έδωσαν διαφορετική ερμηνεία στα κείμενα των Ιουδαίων, κατασκεύασαν μια δική τους εκδοχή για τα έσχατα. Πήραν κυρίως (και όχι μόνο) αποσπάσματα από το βιβλίο «Ησαΐας» και τα εφάρμοσαν στην Εκκλησία, παρερμηνεύοντας ότι αναφερόταν κυριολεκτικά στον λαό Ισραήλ και αποδίδοντάς το στην χριστιανική Εκκλησία. Ένα ανάλογο παράδειγμα είδαμε παραπάνω στην ρήση του «Ιωήλ». Ένα ακόμα που μπορούμε να αναφέρουμε, είναι από το κεφάλαιο του «Μαλαχία». Κατά τους χριστιανούς, η ημέρα αυτή τοποθετείται κατά τον πρώτο αποστολικό αιώνα. Στο Α' μέρος του άρθρου μας «Η πλάνη και η απάτη της χριστιανικής εσχατολογίας», είχαμε αναφέρει τα εξής:

Ο Ιησούς ταυτίζει τον Ιωάννη με τον Ηλία: «ἀπὸ δὲ τῶν ἡμερῶν Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ ἕως ἄρτι ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν· πάντες γὰρ οἱ προφῆται καὶ ὁ νόμος ἕως Ἰωάννου προεφήτευσαν• καὶ εἰ θέλετε δέξασθαι, αὐτός ἐστιν Ἠλίας ὁ μέλλων ἔρχεσθαι» (Κατά Ματθαίον, 11:12-14). «καὶ ἐπηρώτησαν αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες Τί οὖν οἱ γραμματεῖς λέγουσιν ὅτι Ἠλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον· δὲ Ἰησοῦς ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς, Ἠλίας μὲν ἔρχεται πρῶτον καὶ ἀποκαταστήσει πάντα• λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι Ἠλίας ἤδη ἦλθεν καὶ οὐκ ἐπέγνωσαν αὐτὸν ἀλλ’ ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν• οὕτως καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει πάσχειν ὑπ’ αὐτῶν· τότε συνῆκαν οἱ μαθηταὶ ὅτι περὶ Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ εἶπεν αὐτοῖς» (Κατά Ματθαίον,17:10-13). Και στα δύο χωρία ταυτίζεται ο Ιωάννης με τον Ηλία, και υπάρχει συσχέτιση με τα έσχατα, την βασιλεία των ουρανών. Για να καταλάβουμε αυτήν την σύνδεση, πρέπει να ανατρέξουμε στο βιβλίο «Μαλαχίας» της Παλαιάς Διαθήκης. Εκεί αναφέρεται ότι θα έλθει ο Ηλίας ο Θεσβίτης, λίγο πριν την Ημέρα του Κυρίου την Μεγάλη. Αυτή η μέρα περιγράφεται ως ημέρα εκδίκησης επί τους ασεβείς και θριάμβου για τους Ιουδαίους. Το μήνυμα είναι εσχατολογικό, αφορά το Ισραήλ και ερμηνεύεται από τον Ιησού (ή τον ανώνυμο ευαγγελιστή) ότι η Ημέρα Κυρίου είναι ήδη οι ημέρες από την εμφάνιση του Ιωάννη του Βαπτιστή μέχρι την εποχή του Ιησού. Κατά συνέπεια, η βασιλεία των ουρανών έπρεπε να είχε έρθει ήδη από τότε, και μάλιστα με τρόπο εμφανή, όπως περιγράφει η περικοπή. Δεν συνέβη τίποτα.

Πότε όμως αρχίζουν και που φτάνουν τα χριστιανικά οροθέσια περί των «εσχάτων»; Ας δούμε τα παρακάτω χωρία…

«Τοῦτο δὲ γίνωσκε ὅτι ἐν ἐσχάταις ἡμέραις ἐνστήσονται καιροὶ χαλεποί• 2 ἔσονται γὰρ οἱ ἄνθρωποι φίλαυτοι φιλάργυροι ἀλαζόνες ὑπερήφανοι βλάσφημοι γονεῦσιν ἀπειθεῖς ἀχάριστοι ἀνόσιοι 3 ἄστοργοι ἄσπονδοι διάβολοι ἀκρατεῖς ἀνήμεροι ἀφιλάγαθοι 4 προδόται προπετεῖς τετυφωμένοι φιλήδονοι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι 5 ἔχοντες μόρφωσιν εὐσεβείας τὴν δὲ δύναμιν αὐτῆς ἠρνημένοι• καὶ τούτους ἀποτρέπου» (Ά προς Τιμόθεον, 3:1-5).

«Τοῦτο δέ φημι ἀδελφοί ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα βασιλείαν θεοῦ κληρονομῆσαι οὐ δύνανται οὐδὲ ἡ φθορὰ τὴν ἀφθαρσίαν κληρονομεῖ 51 ἰδού, μυστήριον ὑμῖν λέγω• πάντες μὲν οὐ κοιμηθησόμεθα πάντες δὲ ἀλλαγησόμεθα 52 ἐν ἀτόμῳ ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγι• σαλπίσει γάρ καὶ οἱ νεκροὶ ἐγερθήσονται ἄφθαρτοι καὶ ἡμεῖς ἀλλαγησόμεθα 53 δεῖ γὰρ τὸ φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθανασίαν» (΄Α προς Κορινθίους, 15:50-53).

«Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις 2 ἐπ’ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν υἱῷ» (Προς Εβραίους, 1:1-2).

«τοὺς ἐν δυνάμει θεοῦ φρουρουμένους διὰ πίστεως εἰς σωτηρίαν ἑτοίμην ἀποκαλυφθῆναι ἐν καιρῷ ἐσχάτῳ» (Ά Πέτρου, 1:5).

«φανερωθέντος δὲ ἐπ’ ἐσχάτων τῶν χρόνων δι’ ὑμᾶς» (στ. 20).

«Πάντων δὲ τὸ τέλος ἤγγικεν» (κεφ. 4:7).

«Παιδία ἐσχάτη ὥρα ἐστίν καὶ καθὼς ἠκούσατε ὅτι ὁ ἀντίχριστος ἔρχεται καὶ νῦν ἀντίχριστοι πολλοὶ γεγόνασιν ὅθεν γινώσκομεν ὅτι ἐσχάτη ὥρα ἐστίν» (Ά Ιωάννου, 2:18).

Η αρχή των «εσχάτων ημερών» τοποθετείται την ημέρα της Πεντηκοστής. Αυτό το είδαμε παραπάνω όταν αναφερθήκαμε στην ρήση του «Ιωήλ» και πως χρησιμοποιήθηκε στο βιβλίο των «Πράξεων», ξεκομμένη από τα συμφραζόμενα. Επίσης, ο πρώτος αποστολικός αιώνας ταυτίζεται με τις ημέρες αυτές, σύμφωνα με τα παραπάνω εδάφια. Και όχι μόνο αυτό, αλλά επιπλέον είναι διάχυτη η πεποίθηση ότι «τώρα» είναι «το τέλος των εσχάτων».

Στα λεγόμενα «κανονικά» ευαγγέλια και πιο συγκεκριμένα στα τρία συνοπτικά, απουσιάζει η λέξη «έσχατα» ενώ στο τέταρτο και μεταγενέστερο ευαγγέλιο υπάρχει ως αοριστία. Αυτό εξηγείται διότι απλά για τα πρώτα τρία, η έλευση του Ιησού είναι επικείμενη. Ας θυμηθούμε επί παραδείγματι ότι οι άνδρες του συνεδρίου θα έβλεπαν την ανάληψη και τον δεύτερο ερχομό του Ιησού, ότι η βασιλεία θα έρχονταν ενόσω θα ζούσαν οι απόστολοι, ή ότι η γενιά που άκουγε τον Ιησού θα έβλεπε την εκπλήρωση των πάντων. Στο μεταγενέστερο «κατά Ιωάννην» όπου τίποτα πια δεν έγινε, απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά όλων αυτών. Τώρα η υπόθεση των «εσχάτων» είναι μια ομιχλώδης κατάσταση. Τα εσχατολογικά οροθέσια στα κείμενα της Καινής Διαθήκης, μετακινούνται. Καθώς η «Ημέρα του Κυρίου» δεν έρχεται, οι συγγραφείς ολοένα την μεταθέτουν. Στο Β' μέρος του άρθρου  «Η πλάνη και η απάτη της χριστιανικής εσχατολογίας», είχαμε συνοψίσει την ουσία στα εξής…

Στα ευαγγέλια «Κατά Μάρκον (1.14-15)» και «Κατά Ματθαίον» (4.17/ 10.7), ο καιρός έχει ήδη συμπληρωθεί και πλησιάσει. Κάποιοι από τους μαθητές δεν θα πέθαιναν, διότι η Βασιλεία θα έρχονταν στον καιρό τους («Κατά Μάρκον» 9.1/ «Κατά Ματθαίον» 16.27-28/ «Κατά Λουκάν» 9.26-27). Ο Ιησούς είπε πολύ καθαρά ότι οι άνδρες του θρησκευτικού συνεδρίου που τον ανέκρινε, θα έβλεπαν την Δευτέρα Παρουσία («Κατά Ματθαίον» 26.64). Μάλιστα, η γενεά που άκουγε το εσχατολογικό του κήρυγμα, θα ζούσε τα «γεγονότα» («Κατά Ματθαίον» 24.34). Ο ίδιος ο Ιησούς, τοποθέτησε την «Ημέρα του Κυρίου», στην εποχή την δική του («Κατά Ματθαίον» 11.12-14/ 17.10-13 – Μαλαχίας 4.1-6). Ο Παύλος που γράφει κάποιες δεκαετίες πριν τα ευαγγέλια, λέει ότι τόσο αυτός όσο και οι παραλήπτες των επιστολών του, θα είναι ζωντανοί όταν θα έρθει πάλι ο Ιησούς (Α΄ προς Κορινθίους 15.51-52/ Α΄ προς Θεσσαλονικείς 4.15-17). Στις τελευταίες δεκαετίες του πρώτου αιώνα, το ίδιο μήνυμα επαναλαμβάνεται. Είναι έσχατη ώρα (Ά Ιωάννου 2.18), πλησίασε η Β΄ Παρουσία (Ιακώβου 5.8), δεν αργεί ο Ιησούς (Προς Εβραίους, 10.37), έρχεται γρήγορα (Αποκάλυψη 1.1 – 1.7 – 3.11 – 22.6-7. – 22.10). Παρ’ όλα αυτά, δεν λείπουν και οι αμφιβάλλοντες πιστοί που αντιμετωπίζονται εχθρικά ( Β΄ Πέτρου 3.3-10) και υποτιμητικά (επιστολή Κλήμη προς Κορινθίους) από τους εκκλησιαστικούς ηγήτορες. Και τον δεύτερο αιώνα, το ίδιο. Ο Ιησούς έρχεται «βραχύ» (Ιουστίνος), «ταχύ» (Ποιμένας του Ερμά). Είναι «εγγύς» (επιστολή Βαρνάβα).

Το συμπέρασμα είναι ότι δεν μπορούν να οριστούν ιστορικά τα έσχατα, διότι απλά αυτά δεν υπάρχουν. Οι μετέπειτα θεολόγοι, μη θέλοντας να δουν την πραγματικότητα, κατασκεύασαν το «εσχατολογικό» παρόν που ισχύει για κάθε στιγμή –το οποίο μάλιστα βιώνεται κατά την μετοχή στην Θεία Ευχαριστία- κοροιδεύοντας και εξαπατώντας τους πιστούς και τους εαυτούς τους.

Παράρτημα

Τυφλή θρησκευτική πίστη και αφέλεια

Σε κάποια φάση ο πρωτόγονος άνθρωπος γνώρισε τον θάνατο. Σαν μηχανισμό άμυνας γέννησε την θρησκεία η οποία του πρόσφερε ένα ελκυστικό πακέτο προσφορών. Σαν κι αυτά που βλέπουμε στις διαφημίσεις τύπου «γίνε τώρα μέλος για να κερδίσεις το δώρο μας». Το δώρο στην προκειμένη περίπτωση είναι η αθανασία. Σκεφτείτε το μόνο. Γίνεται μια ανταλλαγή αναγκών όπως σε κάθε σχέση μάρκετινγκ μεταξύ εμάς και ανώτερων μεταφυσικών όντων. Τι σημαίνει όμως αθανασία; Αν το σκεφτείτε λιγάκι, δεν διαφέρει από μια εξιδανικευμένη κοινωνία στην οποία λειτουργούν όλα όσα στερούμαστε ή έχουμε σε ανεπάρκεια τώρα. Μια κατάσταση που διαφέρει εντελώς από την σημερινή. Με άλλα λόγια μια προέκταση του ψυχισμού μας και μια έκφραση της αφέλειας μας και της άρνησής μας να αποδεχτούμε το αναπόφευκτο. Το βασικό στήριγμα μιας θρησκείας είναι η επένδυση που κάνει στην ιδέα μιας ζωής μετά την ύλη. Χωρίς αυτή την γοητευτική υπόσχεση δεν μπορεί να λειτουργήσει πλέον. Χάνει την υπόστασή της.

Η θρησκεία στηρίζεται καθαρά στην τυφλή πίστη. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος κάνει υποθέσεις συνεχώς με βάση ανεπαρκή στοιχεία. Είναι ένα φυσικό φαινόμενο. Οι πρόγονοί μας έπρεπε να στηριχτούν κάποτε σε αυτό. Την πίστη…

Όταν άκουγαν ένα ουρλιαχτό ζώου δεν μπορούσαν να περιμένουν για επαρκή στοιχεία, δηλαδή να περιμένουν να επιβεβαιώσουν αν πράγματι πρόκειται για μια επικίνδυνη τίγρη ή για κάτι άλλο που τελικά δεν είναι απειλητικό. Αν περίμεναν για να επιβεβαιώσουν και δεν στηρίζονταν στην τυφλή πίστη θα γίνονταν τροφή για τα άγρια θηρία.

Με αφορμή ένα άρθρο που διάβασα, με έναν θρησκευόμενο να προσπαθεί να κερδίσει μπόνους για τον παράδεισο, σαν φτηνός πλασιέ, σαν καλοστημένη μαριονέτα, τσιράκι του θεού, που απλά παπαγαλίζει πρωτόγονες ιδέες χωρίς επιστημονική βάση και κριτική σκέψη, μήπως και τον αγαπήσει εγωιστικά ο Ουρανός. «Διάβασε τις Γραφές για να δεις το Φως», λέει, και άλλα πολλά. Αυτό που δεν ερεύνησαν οι ίδιοι όμως είναι τις ρίζες της θρησκείας, την ιστορία της, και πως αναπτύσσεται με βάση την ανθρώπινη ψυχολογία. Δεν μελέτησαν επίσης την ιστορικότητα, την εγκυρότητα και τα προβλήματα των Γραφών, και τις άπειρες επιστημονικές και ιστορικές αντιφάσεις τους, που οδήγησαν σε χιλιάδες αιρέσεις, σχίσματα και σε διχασμένους θεολογικούς κύκλους, αλλά και σε μια επιστημονική κοινότητα να γελάει με το μέγεθος της γελοιότητάς τους. Αναρωτιέμαι πως απαντούν όλοι αυτοί στην επιστήμη.

Στηρίζονται στην αφέλεια και στην προστασία της ταυτότητάς τους, που τους παρέχει αυτό το δεκανίκι που ονομάζεται θρησκεία, που τους βοηθάει να κινούνται σαν ανάπηροι σε αναπηρικό καροτσάκι, που δεν μπορούν να δουν πέρα απ’ αυτό, που καθορίζεται όλη η ζωή τους από το αν υπάρχει ένας φανταστικός τύπος στα σύννεφα, και δεν μπορούν σαν ώριμα κι αυτόνομα άτομα να πάρουν απόφαση χωρίς την παρέμβαση κάποιου ουράνιου μπαμπούλα. Που παρακαλάνε σαν ξεφτιλισμένοι, χωρίς αυτοσεβασμό και αξιοπρέπεια, για χάρες από μη-ανθρώπινα όντα, χωρίς να κατανοούν ότι με τέτοια ανέντιμη στάση προσβάλλουν οι ίδιοι την ίδια την πίστη τους, τον θεό τους, και τους εαυτούς τους. Περιμένουν σαν απελπισμένοι απαντήσεις από βιβλία πανάρχαια που γράφτηκαν από αμόρφωτους ερημίτες καμηλάρηδες της Μεσοποταμίας για να μπορούν να ζήσουν, επειδή οι ίδιοι έχουν έλλειψη αυτοσεβασμού, φαντασίας, αυτονομίας, και θέλησης για να δημιουργήσουν οι ίδιοι κάτι από μόνοι τους ή για να πάρουν οι ίδιοι το βάρος των ευθυνών τους. «Αφήστε τα όλα στον Θεό, αυτός ξέρει καλύτερα, έχει γράψει και βιβλίο». Αναρωτιέμαι εγώ, ποιό «Φως» έχουν καταφέρει να δουν όλοι αυτοί εκτός από έναν εγωκεντρικό, καταθλιπτικό αγώνα, για να ικανοποιήσουν κάποιον που δεν έχει τι να κάνει από το να ασχολείται όλη μέρα με τις ασήμαντες πράξεις τους. Τόσο σημαντικοί πιστεύετε ότι είστε; Μια αιώνια απάρνηση της ίδιας της ζωής και της ομορφιάς της φύσης, με την καταφυγή σε έγκλειστους, μίζερους, σκοτεινούς χώρους, σε μια ματαιόδοξη προσπάθεια να ζήσουν αιώνια και ευτυχισμένα σαν μικρά χαζοχαρούμενα παιδάκια σε ένα χαρούμενο φανταστικό κόσμο.

Θα ήταν ποιό τίμιο και έντιμο, αντί να προσπαθούν να προωθήσουν φανταστικές ιδέες χωρίς στοιχεία, σε προεκτάσεις της πρακτικής καθημερινότητάς μας, να παραδεχτούν ότι δεν διαθέτουν τίποτε παραπάνω από τυφλή πίστη και να σταματήσουν να παρεμβάλλουν και να αλλοιώνουν το έργο της επιστήμης· μια πράξη που οδήγησε στην έλλειψη επιστημονικής προόδου για περίπου 1800 χρόνια, και που συνεχίζεται μέχρι και σήμερα, επειδή απλά ορισμένοι, δεν μπορούν να ωριμάσουν και να χωνέψουν επιτέλους, ότι το μόνο μέσω στήριξης των ιδεών τους και της ταυτότητάς τους, είναι μια πρωτόγονη τυφλή πίστη από φόβο.

ΔΕΣ:

Δευτέρα Παρουσία: Η μωρία της νεκραναστάσεως

Το βιβλίο τού «προφήτη» Δανιήλ – Άλλο ένα χτυπητό παράδειγμα ψευδεπιγραφίας και παραμυθολογίας

Το Απόκρυφο Βιβλίο του Ενώχ

Η Αποκάλυψη του Ιωάννη – Ένα αρρωστημένο κι αλλόκοτο «προφητικό» κείμενο, ύμνος στην παράνοια, την καταστροφολογία και την αιμοδιψία

Η απομυθοποίηση του βιβλίου της Αποκάλυψης του Ιωάννη

Η πλάνη και η απάτη της χριστιανικής εσχατολογίας

Στον κόσμο της χριστιανικής «προφητείας»

Η διαχρονική απάτη των «προφητειών» ως εργαλείο για την χειραγώγηση του θρησκευόμενου όχλου

FRIEDRICH NIETZSCHE: Μια δεύτερη μάσκα!

278
Περιπλανώμενε ταξιδιώτη, ποιος είσαι; Σε βλέπω να προχωράς στο δρόμο σου, δίχως περιφρόνηση, δίχως αγάπη, με ανεξιχνίαστα μάτια, υγρός και θλιμμένος σαν σκαντάγιο που γύρισε στο φως ανικανοποίητο από κάθε βάθος – τι έψαχνε εκεί κάτω; – με στήθος που δεν αναστενάζει, με χείλη που κρύβουν την αηδία τους, με χέρι που τώρα πιάνει αργά αργά, ποιος είσαι; τι έχεις κάνει;
Ξεκουράσου εδώ, αυτό το μέρος είναι φιλόξενο για όλους –αναπαύσου!  Και όποιος κι αν είσαι, τι σου αρέσει τώρα;
Τι σε βοηθά να ξεκουραστείς; Ονόμασε το τώρα, ό,τι έχω σου το προσφέρω! Ξεκούραση; Ξεκούραση;
Ω εσύ περίεργε, τι λες εκεί!  Άλλα δώσε μου, σε παρακαλώ!
Τι; Τι;  Πες το ! —   «μια ακόμη μάσκα! Μια δεύτερη μάσκα !»…

279
Οι άνθρωποι της βαθιάς θλίψης προδίδουν τον εαυτό τους όταν είναι ευτυχισμένοι  – έχουν έναν τρόπο να πιάνουν την ευτυχία, σαν να ήθελαν να την συνθλίψουν και να την πνίξουν, από φθόνο – αχ, ξέρουν πολύ καλά ότι θα πετάξει μακριά τους!

ΦΡΙΝΤΡΙΧ ΝΙΤΣΕ, ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΛΟ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΚΟ
 

Νικολό Μακιαβέλι: Η τύχη ορίζει τις μισές μας πράξεις

Στο επόμενο απόσπασμα του «Ηγεμόνα» ο Νικολό Μακιαβέλι γράφει για την τύχη και πώς επηρεάζει την ζωή των ανθρώπων:

«Ο πολύς κόσμος πιστεύει πως η ζωή μας εξαρτάται κυρίως είτε από το Θεό είτε από την τύχη.
Η αλήθεια είναι πως η τύχη ορίζει τις μισές μας πράξεις αλλά αφήνει σε μας να κανονίσουμε τις άλλες μισές.
Η τύχη είναι σαν τα καταστροφικά εκείνα ποτάμια που όταν αγριεύουν κατακλύζουνε κάμπους, τσακίζουνε δέντρα και κτίσματα, σηκώνουν το χώμα και το πάνε μίλια μακριά και οι πάντες κάνουν τόπο στην ορμή τους χωρίς να μπορούν να την ανακόψουν.
Όπως οι άνθρωποι στους γαληνεμένους καιρούς λαβαίνουν τα μέτρα τους και φτιάχνουν προχώματα και φράγματα για τα άγρια ποτάμια, ώστε όταν φουσκώσουν να μη σταθεί τόσο ξέφρενη και Βλαβερή η ορμή τους, έτσι πρέπει να κάνουν και με την τύχη.
Η τύχη στρέφει την ορμή της εκεί που δεν υπάρχει αξιοσύνη, επειδή ξέρει πως εκεί δε φτιάχτηκαν προχώματα και φράγματα για να τη βαστάξουν.
Είναι συχνό το φαινόμενο να ευτυχεί σήμερα ένας Ηγέτης και αύριο να καταστρέφεται χωρίς για αυτό να φταίει κάποια αλλαγή στην αξιοσύνη ή στο χαρακτήρα του.
Είναι καλότυχος ο Ηγέτης που έτυχε να συνταιριάξει τον τρόπο να μπορεί να πολιτεύεται ανάλογα με τη φυσιογνωμία των καιρών κι αλίμονο σε εκείνον που στα φερσίματά του διχογνωμούν οι καιροί.
Σημασία δεν έχει στην επιτυχία του Ηγέτη αν επιδιώκει τους σκοπούς του με περίσκεψη ή πέφτει με τα μούτρα σ’ αυτούς, αν ασκεί βία ή με τέχνη κυβερνά, αν έχει υπομονή ή βιάζεται. Σημασία έχει αν από τύχη ή επιλογή η εκάστοτε συμπεριφορά του ταιριάζει με τις επιταγές των καιρών.
Η τύχη είναι γυναίκα και, σα γυναίκα που είναι αν θες να την εξουσιάζεις πρέπει να την χτυπάς και να τη σπρώχνεις.
Η τύχη σαν γυναίκα που είναι, αγαπάει τους νεαρούς, επειδή είναι λιγότερο επιφυλακτικοί, πιο άγριοι και πιο τολμηροί.
Είναι προτιμότερο λοιπόν να είσαι στη ζωή σου ορμητικός παρά επιφυλακτικός.»
Προτροπές για μελλοντικούς ηγέτες
«Ο θεός δε θέλει να κάνει τα πάντα για λογαριασμό μας για να μη μας στερεί την ελευθερία της βούλησης και το μεγαλείο της δόξας που μας ανήκει. Μπορεί λοιπόν ο θεός να ανοίξει τη θάλασσα να περάσουμε, να στείλει ένα σύννεφο να μας δείξει το δρόμο, να κάνει μια πέτρα να βγάλει νερό, να βρέξει μάννα εξ ουρανού. Όμως, τα υπόλοιπα πρέπει να τα κάνουμε εμείς, μόνοι.»

Νικολό Μακιαβέλι, Ο Ηγεμόνας.

ΠΟΙΟΣ ΕΙΜΑΙ; ΠΟΥ ΠΑΩ; ΜΕ ΠΟΙΟΝ ΠΑΩ;

Ας υποθέσουμε ότι θέλω να με ακούσει ο Φ. να μ’ αγκαλιάσει, να είναι δίπλα μου, γιατί σήμερα δεν μου αρκεί ο εαυτός μου.

Και ο Φ. δεν θέλει. Δεν με θέλει.

Τότε, αντί να κάθομαι να κλαίω, αντί να προσπαθώ να χειριστώ την κατάσταση έτσι ώστε να πάρω αυτό που δεν θέλει ο Φ. να μου δώσει, αντί να ψάχνω κάποιο υποκατάστατο (να τον κάνω να με έχει ανάγκη, να με λυπηθεί, να με μισήσει, να με φοβάται) αντί να κάνω τόσο δρόμο, μπορώ ίσως να ρωτήσω την Μαρία αν θέλει να μείνει να μου κάνει παρέα.

Δεν αρκούμαι, δηλαδή, στον Φ. ούτε εξαρτώμαι απ’ αυτόν. Εξαρτώμαι μόνο από τον εαυτό μου. Ξέρω τι χρειάζομαι κι αν δεν θέλει αυτός να μου το δώσει, μπορεί να θέλει η Μαρία…

Αυτό είναι αυτοεξάρτηση. Να ξέρω ότι έχω ανάγκη τους άλλους, ότι δεν είμαι αυτάρκης, αλλά ότι μπορώ να κρατήσω την ανάγκη αυτή μαζί μου, να την αντέξω, μέχρι να βρω αυτό που θέλω, τη σχέση που ψάχνω, κάτι να με στηρίξει, την αγάπη…

Κι αν ο Φ. δεν έχει αυτό που χρειάζομαι, ούτε και η Μαρία, θα συνεχίσω να ψάχνω μέχρι να το βρω.

Όπου κι αν είναι;

Ναι, όπου κι αν είναι.

Αυτοεξαρτώμαι σημαίνει αποδεικνύω ότι δεν είμαι παντοδύναμος, ξέρω ότι είμαι ευάλωτος κι έχω την ευθύνη του εαυτού μου.

Εγώ διευθύνω την ορχήστρα, κι ας μην ξέρω όλα τα όργανα. Το γεγονός ότι δεν ξέρω να παίζω όλα τα όργανα δεν σημαίνει ότι παραδίδω την μπαγκέτα.

Εγώ είμαι ο πρωταγωνιστής στη ζωή μου. Προσοχή όμως.

Δεν είμαι ο μοναδικός ηθοποιός. Αν ήμουν, το έργο μου θα ήταν αφάνταστα βαρετό.

Αφού είμαι ο πρωταγωνιστής, είμαι αυτός που ρυθμίζει την υπόθεση, αυτός από τον οποίο εξαρτώνται στην έσχατη περίπτωση τα πάντα. Ωστόσο, δεν είμαι αυτάρκης.

Δεν μπορώ να δομήσω μια ζωή ανεξάρτητη, γιατί δεν είμαι αυτάρκης.

Αυτοεξάρτηση σημαίνει να πάψω να κρέμομαι από το λαιμό των άλλων. Κάποια στιγμή μπορεί να χρειαστώ την βοήθειά σου, όσο όμως είμαι εγώ αυτός που κρατάει το κλειδί, είτε είναι η πόρτα ανοιχτή είτε κλειστή, δεν είμαι κλειδωμένος.

Ξέρω ότι είμαι εξαρτημένος, αλλά γι’ αυτή την εξάρτηση υπεύθυνος είμαι εγώ.

Αυτοεξάρτηση σημαίνει: απαντώ στα τρία βασικά υπαρξιακά ερωτήματα:

ΠΟΙΟΣ ΕΙΜΑΙ, ΠΟΥ ΠΑΩ, ΜΕ ΠΟΙΟΝ ΠΑΩ.

Απαντώ όμως, με αυτήν τη σειρά.

Η αυτοεξάρτηση είναι, κατά την γνώμη μου, συνώνυμο της ψυχικής υγείας.