Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026

ΤΑ ΕΙΣΟΔΙΑ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΕΙΝΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΠΟΚΡΥΦΩΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΩΝ (ΝΟΘΩΝ - ΨΕΥΤΙΚΩΝ)

Πήγε η Μαριώ εις τον Ναό
για να προσκυνήσει...
μα επροσκύνησε βαθιά
και τώρα θα γεννήσει!

Λαϊκή ρήση


ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΝΟΠΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΝ ΣΗΜΕΡΑ ΤΑ ΕΙΣΟΔΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΣΤΟΝ ΝΑΟ ΤΟΥ ΣΟΛΟΜΩΝΤΑ...

Δηλαδή οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις «γιορτάζουν» την επίσκεψη μιας εβραίας στον ναό του Σολομώντος στην Ιερουσαλήμ. Κάθε καλοπροαίρετος άνθρωπος διερωτάται: τι είδους εορτή είναι αυτή και τι σχέση έχουν οι ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΝΟΠΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ με τον ναό του Σολομώντα. Ναι, στον ναό του Σολομώντα. Ούτε καν στον Παρθενώνα. Ποιος ΑΝΘΕΛΛΗΝΑΣ που διευθύνει το αρχηγείο των ενόπλων δυνάμεων επέβαλε αυτήν την εορτή, που δεν στηρίζεται στα 4 Ευαγγέλια, αλλά στο (απόκρυφο - νόθο - ψεύτικο ) μη κανονικό «Ευαγγέλιο» του Ιακώβου;

ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΚΑΙ ΔΕΝ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙ ΤΙ ΣΧΕΣΗ ΕΧΕΙ Η ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΑΡΕΤΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΨΕΥΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ «ΤΩΝ ΕΙΣΟΔΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

Οι Έλληνες έχουν, για αδιευκρίνιστους λόγους, σαν ημέρα των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, την ημέρα που, όπως γράφουν τα θρησκευτικά βιβλία: «μία μικρή εβραία, η Μαριάμ, όταν έγινε τριών ετών, οδηγήθηκε από τους γηραιούς γονείς της στο Ναό του Σολομώντος, προκειμένου να εκπληρωθεί το τάμα τους προς τον Θεό. Η Μαρία ανήλθε μόνη της τα 15 σκαλοπάτια που οδηγούσαν στον Ναό και παραδόθηκε από τους γονείς της στα χέρια του ιερέα Ζαχαρία. Αυτός την αγκάλιασε, την ευλόγησε και είπε: «Εμεγάλυνε ο Κύριος το όνομά σου σε όλες τις γενεές. Με σένα θα ευλογηθούν τα έθνη και ο Κύριος θα λυτρώση τους υιούς του Ισραήλ». Στη συνέχεια ανέβασε την τριετή Μαρία στο εσωτερικό του θυσιαστηρίου, όπου ο Θεός της πρόσφερε τη Χάρη του. Το νεαρό κορίτσι υπηρέτησε τον Ναό μέχρι τα 14 χρόνια του, οπότε αρραβωνιάστηκε (παντρεύτηκε) τον Ιωσήφ».

Το γεγονός κάλλιστα μπορεί να μην έλαβε ποτέ χώρα, δεδομένου ότι δεν αναφέρεται από τα 4 κανονικά ευαγγέλια αλλά από τα νόθα ευαγγέλια, όπως επίσης και η μικρή εβραία να ήταν τελικά ανύπαρκτη.

Το ερώτημα πάντως παραμένει. Γιατί;

Σε τι συνέβαλε αυτή η εβραία και ο ναός του Σολομώντα στην πολεμική αρετή των Ελλήνων;

Πόσους παραλογισμούς είναι επιτέλους ικανοί να αντέξουν οι ευφυείς απόγονοι του Λεωνίδα, του Θεμιστοκλή και του Γέλωνα;

Τα Εισόδια της Θεοτόκου είναι η Θεομητορική εορτή της Χριστιανικής Εκκλησίας, με την οποία τιμάται η είσοδος για τους Ορθοδόξους και η εμφάνιση για τους Καθολικούς (Presentazione della Beata Vergine Maria) της μικρής Μαριάμ (Μαρίας) μαζί με τους γονείς της Ιωακείμ και Άννα στο Ναό του Σολομώντος στην Ιερουσαλήμ, προκειμένου η μέλλουσα Θεοτόκος να αφιερωθεί στον Θεό. Γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Νοεμβρίου και από τις δύο Εκκλησίες, ενώ στις 4 Δεκεμβρίου την γιορτάζουν οι χριστιανοί που ακολουθούν το παλαιό Ιουλιανό ημερολόγιο (Παλαιοημερολογίτες).

ΤΑ ΕΙΣΟΔΙΑ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΕΙΝΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΠΟΚΡΥΦΩΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΩΝ (ΝΟΘΩΝ - ΨΕΥΤΙΚΩΝ).

Η αναφορά για το περιστατικό των Εισοδίων της Θεοτόκου δεν γίνεται σε κάποιο από τα βιβλία της Καινής Διαθήκης, όπως θα περίμενε κανείς, αλλά σε δύο απόκρυφα (νόθα) Ευαγγέλια: το Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου (κεφ. 6-7) και το Ευαγγέλιο του Ψευδο-Ματθαίου. Σύμφωνα με αυτά, οι ευσεβείς γονείς της Θεοτόκου, Ιωακείμ και Άννα, έπειτα από εικοσαετή έγγαμο βίο, ήσαν άτεκνοι και παρακαλούσαν θερμά τον Θεό να τους χαρίσει ένα παιδί. Ο Θεός τους ανάγγειλε με Άγγελο ότι η επιθυμία τους θα εκπληρωθεί και η Άννα έμπλεη χαράς υποσχέθηκε να αφιερώσει το παιδί στον Θεό. Πράγματι, η Άννα έμεινε έγκυος και μετά από εννέα μήνες απέκτησε κόρη, τη Μαριάμ (Μαρία).

[ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Εάν όντως εορτάζουμε τα εισόδια της Θεοτόκου βάσει των αναφορών των αποκρύφων (νόθων) Ευαγγελίων και θεωρούμε την ιστορία αυτή σαν αληθινή, πρέπει να θεωρήσουμε σαν αληθινές και τις άλλες ιστορίες που αναφέρουν τα απόκρυφα Ευαγγέλια, πολλές των οποίων είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικές έως και γαργαλιστικές.

Δεν πρέπει να παίρνουμε από εκεί ότι μας συμφέρει. Όχι δύο μέτρα και δύο σταθμά. Διαβάστε χριστιανοί τα απόκρυφα (νόθα - ψεύτικα) ευαγγέλια αφού τα θεωρείται αληθή και πολλές γιορτές κάνετε βάσει των εξιστορήσεων αυτών των ευαγγελίων].

Όταν η Μαριάμ έγινε τριών ετών, οδηγήθηκε από τους γηραιούς γονείς της στο Ναό του Σολομώντος, προκειμένου να εκπληρωθεί το τάμα τους προς τον Θεό. Η Μαρία ανήλθε μόνη της τα 15 σκαλοπάτια που οδηγούσαν στον Ναό και παραδόθηκε από τους γονείς της στα χέρια του ιερέα Ζαχαρία. Αυτός την αγκάλιασε, την ευλόγησε και είπε: «Εμεγάλυνε ο Κύριος το όνομά σου σε όλες τις γενεές. Με σένα θα ευλογηθούν τα έθνη και ο Κύριος θα λυτρώση τους υιούς του Ισραήλ». Στη συνέχεια ανέβασε την τριετή Μαρία στο εσωτερικό του θυσιαστηρίου, όπου ο Θεός της πρόσφερε τη Χάρη του. Το νεαρό κορίτσι υπηρέτησε τον Ναό μέχρι τα 14 χρόνια του, οπότε αρραβωνιάστηκε (παντρεύτηκε) τον Ιωσήφ και στη συνέχεια έγινε η μητέρα του Ιησού Χριστού και των αδελφών του.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η πορνεία δεν ήταν αμάρτημα στην εποχή προ Χριστού και υπήρχε η "αγία πορνεία στον ναό του Σολωμόντα" σαν θεσμός εξηλέωσης για μη τήρησης υποσχέσεων ή ταμάτων στον θεό και τα έσοδα τα καρπούταν ο ναός. Είχε η ΠΔ άγιους; Η μήπως αναφέρεται στις "άγιες πόρνες του ναού";

Τα Εισόδια της Θεοτόκου καθιερώθηκαν ως εκκλησιαστική εορτή κατά τον 7ο αιώνα, πρώτα στην Ανατολή και πολύ αργότερα στη Δύση. Αναφορές υπάρχουν στα γραπτά του Αγίου Μάξιμου του Ομολογητή και των πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως Ταράσιου και Γερμανού. Με τα Εισόδια της Θεοτόκου συνδέεται και η βασιλική της Αγίας Μαρίας της Νέας, που χτίστηκε δίπλα στα ερείπια του Ναού του Σολομώντος και εγκαινιάστηκε στις 21 Νοεμβρίου 543 από τον βυζαντινό αυτοκράτορα Ιουστινιανό. Εξ αυτού του γεγονότος φαίνεται να επελέγη από την εκκλησία ο εορτασμός των Εισοδίων της Θεοτόκου στις 21 Νοεμβρίου. Επί αυτοκράτορος Μανουήλ Α' Κομνηνού (1143-1180) καθιερώθηκε ως ημέρα αργίας για το Βυζάντιο.

Απολυτίκιον

“Σήμερον της ευδοκίας Θεού το προοίμιον, και της των ανθρώπων σωτηρίας η προκήρυξις. Εν ναώ του Θεού τρανώς η Παρθένος δείκνυται, και τον Χριστόν τοις πάσι προκαταγγέλλεται. Αυτή και ημείς μεγαλοφώνως βοήσωμεν˙ Χαίρε της οικονομίας του Κτίστου η εκπλήρωσις.”

Η αναφορά για το περιστατικό των Εισοδίων της Θεοτόκου δεν γίνεται σε κάποιο από τα βιβλία της Καινής Διαθήκης, όπως θα περίμενε κανείς, αλλά σε δύο απόκρυφα (νόθα) Ευαγγέλια: το Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου (κεφ. 6-7) και το Ευαγγέλιο του Ψευδο-Ματθαίου.

Και θέτουμε το ερώτημα: η παναγία ήταν φυσική ή παρένθετη μητέρα του Ιησού;
Σίγουρα (αν η ιστορία αληθεύει) όμως η Μαρία ήταν Μοιχαλίδα και μάλιστα με την συναίνεσή της (συμφώνησε μάλιστα οικιοθελώς με το: γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου Λουκ. 1,38) όπου γεννήθηκε ο πρωτότοκος μούλος, μπάσταρδος γιος της με την αρρωστημένη προσωπικότητά του.

1) Αν ήταν φυσική μητέρα του Ιησού τότε τα γονίδιά του (DNA) ήταν 50% ανθρώπινα και 50% μόνο Θεϊκά, άρα έχουμε ΗΜΙΘΕΟ.
2) Αν ήταν παρένθετη μητέρα του Ιησού τότε τα γονίδιά του (DNA) ήταν 100% Θεϊκά τότε έχουμε μόνο Θεό και όχι Άνθρωπο.

Ερώτηση 2: γιατί η Μαρία κατέφυγε για να σωθεί από τον τον λιθοβολισμό της ως Μοιχαλίδα στην Αίγυπτο αντί να υποβληθεί στην δοκιμασία της ΑΓΝΕΙΑΣ ώστε να αποδείξει την ''θαυματουργή'' σύλληψή της;

Το Πνεύμα το Άγιο που απέστειλε ο Ιεχωβάς, γονιμοποίησε την Μαρία την «παρθένα» και έτσι ο γιος του Ιεχωβά, ενώ ήταν από φως ή ότι άλλο φαντάζονται οι χριστιανοί, με την απαραίτητη βοήθεια του Πνεύματος, έγινε και αυτός άνθρωπος μοιχεύοντας και απατώντας την σύζυγό του θεά Ασερά (ή Άλσος, ή Σοφία) που μαζί της έχει γεννήσει δυο (2) παιδιά, την Ανάτ που είναι θεά του Έρωτα και του πολέμου, και τον Βάαλ θεό της θύελλας, καθώς και άλλα (π.χ. Γεν. 6,4, Α' Βασ. 2,21 κ.α.) γιατί μας το αποκρύβουν; [Η ένωση ενός Θεού με Θεά γεννά Θεό, η ένωση ενός Θεού με θνητή γεννά ημίθεο (π.χ. Ηρακλής) και τέλος η ένωση ενός Θεού με κρίνο, πνεύμα κλπ. γεννά υβρίδιο (= προσβολή)]. Το θέμα είναι ότι δεν έγινε άνθρωπος τυχαία, αλλά έγινε άνθρωπος για να σώσει όπως λέει, όλους εμάς τους ανθρώπους από την αμαρτία· ένας λογικός βέβαια θα ρωτήσει: Γιατί, του το ζητήσαμε;

Το Πρωτευαγγέλιον του Ιακώβου. 

Εκδόθηκε για πρώτη φορά στο πρωτότυπο από τον M. Neander το 1564.

Στην χειρόγραφη παράδοση φέρει τον τίτλο «Ιστορία Ιακώβου».

Το Αρχαιότερο χειρόγραφο που έχουμε είναι του 3ου Αιώνα και υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι αρχικά υπήρχαν δύο τμήματα (1-20) και ότι το τρίτο μέρος αποτελεί πρόσθετο τμήμα κατά τον χρόνο συγγραφής του Παπύρου.

Στο πρώτο από τα δύο τμήματα περιγράφεται η γέννηση και ο βίος της Μαρίας μέχρι και της παραλαβής της υπό του Ιωσήφ. Ο Ιωακείμ πατέρας της Μαρίας άτεκνος όπως ήταν πήγε στην έρημο λόγω του ονειδισμού της ατεκνίας ενώ η Άννα ενδύθηκε νυφικό φόρεμα και προσευχήθηκε με αποτέλεσμα να εισακουσθεί η προσευχή της.

Στο τρίτο μέρος περιέχει την Ιστορία του Ζαχαρία, την σφαγή των Νήπιων, την διαφυγή του Ιωάννη του Βαπτιστή, και τον θάνατο του Ηρώδη.

Στο τέλος του τρίτου τμήματος υπάρχει σημείωση που δείχνει ως συγγραφέα τον Ιάκωβο και μάλιστα ως αυτόπτη μάρτυρα των γεγονότων ο οποίος είναι αδελφός του Κύριου και υιός του Ιωσήφ από τον προηγούμενο γάμο. Ο Ιάκωβος προφανώς διέφυγε την σφαγή και επέστρεψε μετά.

Ο συντάκτης του Ευαγγελίου κατά την σύγχρονη έρευνα προφανώς αγνοεί την Γεωγραφία της Παλαιστίνης αλλά και τα έθιμα. Έτσι δεν είναι ούτε ο Ιάκωβος όπως αναφέρεται αλλά ούτε και οποιοσδήποτε Ιουδαίος της Παλαιστίνης. Στην πραγματικότητα τα δύο πρώτα τμήματα γράφτηκαν το 180 μ.Χ. Αυτό το συμπέρασμα βασίζεται και στον Ιουστίνο όπου φαίνεται να μην γνωρίζει το βιβλίο ενώ γνωρίζει τις παραδόσεις τις οποίες διατηρεί το βιβλίο αλλά και ο Ωριγένης το αναφέρει με το όνομά του «Βίβλος Ιακώβου» Ως προς το τρίτο τμήμα πιστεύεται ότι προσετέθη στις αρχές του 3ου αιώνα και ότι ο συντάκτης του άφησε το σημείωμα περί του Ιακώβου.

Το «Βιβλίον του Ιακώβου» καταδικάσθηκε από τον Γελάσιο δια διατάγματος περί γνήσιων και νόθων βιβλίων αλλά εξακολουθούσε να διαβάζεται στην Ανατολή παρότι στην Δύση δεν συνέβαινε το ίδιο.

Η Εκκλησία παρέλαβε από αυτό το Ευαγγέλιο τα ονόματα των γονέων της Μαρίας και πάνω σε αυτό στηρίχθηκε η Εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου αλλά και πάνω σε αυτό στηρίχθηκε το δόγμα περί Ασπόρου Συλλήψεως των Ρωμαιοκαθολικών.

β) Γέννα Μαρίας

Στο τελευταίο μέρος του Παπύρου ο οποίος διατηρεί το έργο υπάρχει η σημείωση «Γέννα Μαρίας», «Αποκάλυψις Ιακώβου».Το πρώτο μέρος του τίτλου «Γέννα Μαρίας» είχε άλλο κείμενο στο οποίο αφιερώνει με ιδιαίτερη σημασία ο Επιφάνιος μετά παραθέσεως ενός σύντομου χωρίου περί του θανάτου του Ζαχαρία. Ο Επιφάνιος Κύπρου καθιστά σαφές ότι το βιβλίο αυτό ανήκε στους Γνωστικούς και το περιεχόμενο του παραθέματος μαρτυρεί το ίδιο. Είναι προφανές ότι αυτό είχε περιεχόμενο συγγενές με το ανωτέρω, αλλά δεν ταυτίζεται με αυτό, επειδή αποτελεί το γνωστικό αντίστοιχο του Ευαγγελίου του Ιακώβου που γράφτηκε λίγο μετά από αυτό και με εμφανή την επίδρασή του.

ΤΑ ΕΙΣΟΔΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΣΤΗΡΙΧΤΗΚΑΝ ΣΤΟ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΠΟΚΡΥΦΟ (ΜΗ ΚΑΝΟΝΙΚΟ - ΝΟΘΟ - ΨΕΥΔΕΣ) ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΤΟΥ ΙΑΚΩΒΟΥ

7. 1. Καθώς περνούσαν οι μήνες, το παιδί μεγάλωνε. Όταν έγινε δύο ετών, είπε ο Ιωακείμ στην Άννα: «Ας την οδηγήσουμε στο ναό του Κυρίου, για να εκπληρώσουμε την υπόσχεση που δώσαμε, μήπως μας στείλει ο Κύριος την οργή Του και δεν γίνει δεκτό τότε το Δώρο μας». Η Άννα τότε απάντησε: «Ας περιμένουμε το τρίτο έτος, για να μην αποζητήσει το κορίτσι τον πατέρα ή την μητέρα». Και o Ιωακείμ είπε: «Ας περιμένουμε». 2. Όταν έγινε τριών χρόνων το κορίτσι, είπε ο Ιωακείμ: «Προσκαλέστε τις αμόλυντες θυγατέρες των Εβραίων να πάρουν από μια λαμπάδα, που θα κρατούν αναμμένη, ώστε να μην στραφεί το κορίτσι προς τα πίσω και μείνει αιχμάλωτη η καρδιά της μακριά από το Ναό του Κυρίου». Έτσι έκαναν, λοιπόν, ώσπου ανέβηκαν στο ναό του Κυρίου, όπου ο ιερέας την υποδέχτηκε, την ασπάστηκε, την ευλόγησε και είπε: «Ο Κύριος δόξασε το όνομα σου σε όλες τις γενιές. Μέσα από εσένα θα αποκαλύψει o Κύριος στις έσχατες ημέρες τη λύτρωση Του στους Ισραηλίτες». 3. Ο ιερέας την έβαλε να καθίσει στον τρίτο αναβαθμό του θυσιαστηρίου. Ο Κύριος, ο Θεός, της έδωσε χάρη και χόρεψε (με τα πόδια της) και όλος ο λαός του Ισραήλ την αγάπησε.

ΔΕΣ:
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΤΙ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΥΝ ΤΑ ΑΠΟΚΡΥΦΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Πόσων ετών ήταν η Μαρία όταν κατέστη έγκυος;

Παρ' όλο που η Καινή Διαθήκη δεν μας αποκαλύπτει την ηλικία της μικρής Μαρίας, στο «ευαγγέλιο της γέννησης της Μαρία» καθώς και στο «Πρωτευαγγέλιο Ιακώβου» διαβάζουμε:

«Η Παρθένος του Κυρίου που προχωρούσε στα χρόνια και αύξανε σε τελειότητα… συνομιλούσε καθημερινά με αγγέλους και δεχόταν επισκέπτες απ' τον θεό… Έτσι όταν έφτασε σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών, ο αρχιερέας αποφάσισε να επιστρέψουν όλες οι παρθένες του Ναού στα σπίτια τους και να παντρευτούν». Ευαγγέλιο της γέννησης της Μαρίας κεφ. 5

Το «Πρωτευαγγέλιο Ιακώβου» είναι αποκαλυπτικότερο: «Η Μαρία έμεινε στο Ναό σαν περιστέρι που μαθήτευε εκεί και ελάμβανε τροφή από τα χεριά ενός αγγέλου. Όταν έγινε δώδεκα ετών οι ιερείς έκαναν συμβούλιο και είπαν: Άδου η Μαρία είναι δώδεκα χρονών, τι πρέπει να κάνουμε μήπως και κινδυνεύσει να κηλιδωθεί (προφανώς απ' την έμμηνο ρύση της νεαρής Μαρίας) ο ιερός χώρος του Κυρίου;» Ο Ιερέας Ζαχαρίας προσευχήθηκε και άγγελος Κυρίου έδωσε την απάντηση: «Ζαχαρία πήγαινε να καλέσεις όλους τους χήρους. Αυτός που θα φανερώσει ο Κύριος θα είναι ο σύζυγος της Μαρίας»

Δωδεκάχρονο κοριτσάκι λοιπόν, και προφανώς στην αρχή των έμμηνών της η μικρούλα Μαρία! Και η ερώτηση, γιατί ένας θεός προτίμησε να αφήσει έγκυο ένα τόσο μικρό κοριτσάκι, ένα παιδάκι ουσιαστικά και όχι μια ώριμη γυναίκα; Αν ο θεός προτίμησε να καταστήσει έγκυο ένα κοριτσάκι, γιατί να μην τον μιμηθούν και οι αναρίθμητοι οπαδοί της θρησκείας του; Γιατί κατηγορούν τον Μωάμεθ που παντρεύτηκε μια εννιάχρονη παιδούλα και γενικότερα τους Μουσουλμάνους που έχουν ανάλογα έθιμα; Και επιτέλους γιατί δεν γίνεται αισθητή η υποβόσκουσα παιδεραστία;

Ενδιαφέρον έχει επίσης η συγκαλυμμένη περιγραφή της "συνεύρεσης" ενός "αγγέλου" με την Μαρία όπως μας αποκαλύπτουν τα Ευαγγέλια Βαρθολομαίου και Ιακώβου: «Μεγάλωνε δε η Μαρία στον ναό και ελάμβανε τροφή εκ χειρός αγγέλου» Πρωτευαγγέλιο Ιακώβου (2ος αι.μ.Χ.) 7.11-17.3.
 
Προσέξτε την τελευταία αυτή λεπτομέρεια, που μας αποκαλύπτει ότι οι ιερείς μεγάλωναν το αφιερωμένο κοριτσάκι μέσα στο ναό (η έκφραση μπορεί να υπονοεί οποιοδήποτε χώρο στην αυλή του ναού) και ελάμβανε τροφή (σαν αθώο περιστεράκι!) μόνο από ειδικό πρόσωπο, που η αφιερωμένη μικρή Μαρία, διδάχθηκε να το αποκαλεί άγγελο!

Σε άλλο "ευαγγέλιο", που για δικούς τους λόγους, κάποιοι ονόμασαν απόκρυφο, διαβάζουμε ότι κατά την αναγγελία της σύλληψης, η Μαρία είχε μια εξαιρετικά τρυφερή εμπειρία σύλληψης, όταν ακόμα ζούσε μέσα στο ναό! Σ’ αυτό το απόκρυφο επαναλαμβάνω ευαγγέλιο, η ίδια η Μαρία περιγράφει την εξαίσια εμπειρία της συνάντησής της με τον "άγγελο" της σύλληψης ως εξής:

«Ως ήμην εν τω ναό του θεού λαμβάνουσα τροφήν εκ χειρός αγγέλου, (και σ’ αυτό το κείμενο επίσης, η μικρή Μαρία φαίνεται πεπεισμένη, ότι αυτός που της έφερνε την καθημερινή της τροφή, ήταν άγγελος!) μια των ημερών, εφάνη μοι (άλλος) άγγελος ερχόμενος προς εμέ, ουκ έχων εν τη χειρί αυτού άρτον ή ποτήριον, καθώς ο πρίν ερχόμενος πρός με άγγελος, το δε πρόσωπον αυτού ην αχώρητον. (δηλαδή: μόλις ο "άγγελος" που της προσέφερε τροφή έφυγε, εμφανίστηκε ένας άλλος "άγγελος" του οποίου το πρόσωπο δεν πρόφτασε να δει) Και εξαίφνης ο ναός εράγισε, σεισμός έγινε και εγώ έπεσα επί το πρόσωπόν μου, μη φέρουσα την ιδέαν αυτού, (έπεσε μπρούμυτα, χωρίς να προλάβει να δει το πρόσωπό του)!

«Ο δε (άγγελος) υπέβαλεν την χείρα αυτού και ήγειρέν με, (;!) και ανέβλεψα πρός τον ουρανόν (!) και ήλθεν νεφέλη δρόσου και εράντισέ με από κεφαλής έως ποδών, ο δε (άγγελος) με απέμαξε (με απεσπόγγισε) με τη στολή αυτού (το πόσο άγγελος δεν ήταν, φαίνεται απ' την ιδιαίτερη στολή του… που μ’ αυτήν σκούπισε την δροσιά του ουρανού!) και είπεν μοι. Χαίρε κεχαριτωμένη, σκεύος εκλογής. Και (μετά την ουράνια δροσιά…) επάταξεν την δεξιάν αυτού και εγένετο άρτος υπερμεγέθης (!) και έφαγεν αυτός και έδωκεν και εμοί. Και ιδού ποτήριον οίνου και έπιεν αυτός και έδωκεν και εμοί. (Δηλαδή: μετά την "ουράνια δροσιά", έφαγαν ψωμί και ήπιαν και κρασί... δεν θυμίζουν κάτι όλα αυτά!) Και είπεν μοι (ο άγγελος) αποστείλω σοι τον λόγον μου και συλλήψης υιόν και δι αυτού σωθήσεται πάσα η κτίσις. Ειρήνη σοι αγαπητή μου. Και αφανής εγένετο ("ο άγγελος") απ’ εμού, και εγένετο ο ναός καθώς ήν το πρότερον» Ευαγγέλιο Βαρθολομαίου 2.17-19.

Ούτε πραγματικός σεισμός λοιπόν είχε σημειωθεί, ούτε κανένα ρήγμα συνέβη στον ναό, την ώρα που εμφανίστηκε ο "άγγελος" με τις "δροσιές" της σύλληψης! Απ’ την τελευταία φράση της Μαρίας: «και εγένετο ο ναός καθώς ήταν το πρότερον», καταλαβαίνουμε ότι η μικρούλα παρθένα, αφού έλαβε τροφή από τον πρώτο άγγελο, έπεσε σε κατάσταση "έκστασης" ακριβώς την στιγμή που μπροστά της εμφανιζόταν ο δεύτερος "άγγελος", δηλαδή ο αγγελιοφόρος της σύλληψης!

Δικαίως, αυτή η περιγραφή της σύλληψης παρέμεινε απόκρυφη, γιατί όπως όλοι καταλαβαίνουμε, υπαινίσσεται άλλες, εντελώς διαφορετικές συνθήκες "αναγγελίας" και σύλληψης, μέσα στον ναό όπου μεγάλωνε αποκομμένη απ’ τον έξω κόσμο η δωδεκάχρονη ανήλικη αφιερωμένη Μαρία!

Ένα αθώο δωδεκάχρονο κοριτσάκι, που δεν γνώρισε άλλο περιβάλλον εκτός της απομόνωσης του Ναού, σίγουρα δεν θα μπορούσε να δώσει άλλες ερμηνείες, σε όσα του συμβαίνουν, εκτός απ' αυτές που για χρόνια ολόκληρα του επέβαλε το πανούργο και ικανότατο ιερατείο!

Η περιγραφή αυτή, είναι στην ίδια ακριβώς γλώσσα γραμμένη με τα ευαγγέλια και τόσο αρχαία όσο και τα κανονικά ευαγγέλια! Παραμένει δε απόκρυφη και άγνωστη, γιατί όπως και ο τελευταίος από μας καταλαβαίνει, είναι πολύ πλουσιότερη σε τρυφερούς υπαινιγμούς φυσιολογικής σύλληψης, από οποιονδήποτε άλλον θρύλο, που παρουσιάζει την Μαρία να οσφραίνεται τον οποιονδήποτε κρίνο της σύλληψης!

Σύμφωνα λοιπόν με την ενδιαφέρουσα αυτή αφήγηση, και η Μαρία (όπως και η μητέρα της καθώς και η γιαγιά της) ήταν "αφιερωμένο", και συνεπώς δεσμευμένο, δηλαδή παιδί εξολοκλήρου αφιερωμένο, στην υπηρεσία του ιερατείου. Γίνεται λοιπόν τώρα καλύτερα κατανοητό, το γιατί ζητήθηκε απ’ αυτήν, και όχι από οποιαδήποτε άλλη κοπέλα, να αναλάβει τον συγκεκριμένο ρόλο της "παρθενογένεσης"! Η Μαρία ήταν παιδί του Ναού, αφιερωμένη δια βίου στον "θεό" (δηλαδή στην υπηρεσία του ιερατείου) και εξ αυτού υποχρεωμένη να αναθρέψει τουλάχιστον ένα τέτοιο παιδί, που δεν θα ήταν του συζύγου της, αλλά σπορά ουρανοκατέβατης "δροσιάς αγγέλου", ή επί το θεολογικότερον «αγιοπνευματική σπορά»!

Το εντελώς παράξενο, όσο κι αν αυτό ακούγεται εξωπραγματικό, είναι ότι ψήγματα παρόμοιων συνθηκών σύλληψης, με ενδείξεις σαρκικής επαφής "αγγέλου" και Μαρίας, απέμειναν και στην Καινή Διαθήκη! Το συγκεκριμένο εδάφιο, που υπαινίσσεται κάτι τέτοιο, αν και αιώνες τώρα είναι εκεί... δεν το γνωρίζει "κανένας" πιστός, αφού το παρασιωπούν επιμελώς όλες οι άλλες μεταφράσεις, εκτός από τα μόνα εγκεκριμένα απ’ την ανατολική ορθόδοξη εκκλησία κείμενα της Καινής Διαθήκης, που βρίσκουμε ενσωματωμένα με την Παλαιά Διαθήκη των εβδομήκοντα, (Ο΄) όπου διαβάζουμε: «και εισελθών ο "άγγελος" πρός αυτήν είπε: Χαίρε κεχαριτωμένη ο Κύριος μετά σου» Λουκ.1.28.

Μέχρις εδώ κανένα πρόβλημα. Περιέργως όμως, η Μαρία φαίνεται ότι ένιωσε κάτι περισσότερο από απλό χαιρετισμό, όπως στην άμεση συνέχεια, με την παράδοξη αντίδρασή της αφήνει το βιβλικό κείμενο να εννοηθεί: «η δε (Μαρία) επί τω λόγω (του Γαβριήλ) διεταράχθη και διελογίζετο ποταπός είη (είναι) ο ασπασμός ούτος» Λουκ.1.29.

Το κείμενο φαίνεται να διέσωσε μόνο την ταραγμένη αντίδραση την μικρής Μαρίας, σε κάποιον ασπασμό... η ίδια όμως η πράξη του ασπασμού, περιέργως πουθενά δεν περιγράφεται! Ο Αθανάσιος Θεολόγος, γνωρίζοντας για τον ασπασμό αυτόν, γράφει: «όχι μόνο με ταραχή (αντέδρασε η Μαρία), αλλά και με διαλογισμούς και αμφιβολίες και τα παραπλήσια τούτων. Το δε αθρόον (αιφνίδιον) της αγγελικής εισόδου και το ξένον της όψεως και το ασύνηθες της συντυχίας (του συμβάντος)... εις δειλίαν ενέβαλε την Παρθένον» Αθανάσιος Εις το γενέθλιον του Προδρόμου και εις την Θεοτόκον 28.912.27. Οι λεγόμενοι εκκλησιαστικοί πατέρες λοιπόν, γνώριζαν την "λεπτομέρεια"... μόνο εμείς τα νομίζαμε αλλιώς!

Βέβαια, δικαίως κάποιοι έχουν αντιρρήσεις περί ασπασμού, λέγοντας ότι αυτός μπορεί να εννοεί, όχι φιλί εναγκαλισμού, αλλά χαιρετισμό. Το περίεργο είναι ότι, η ιδία αυτή έκφραση δεν αποκλείει τίποτε απ' τα δυο. Στο λεξικό της αρχαίας Σταματάκου διαβάζουμε: «Ασπάζομαι: υποδέχομαι ή αποχαιρετώ φιλοφρόνως, χαιρετίζω, εναγκαλίζομαι, περιπτύσσομαι, φιλώ, θωπεύω, χαϊδεύω». Επίσης και στο λεξικό της αρχαίας Χάρη Πάτση: «Ασπασμός: αγκάλιασμα, φίλημα». Αυτό δείχνει και η συνηθισμένη έκφραση του Παύλου: «Ασπάσθητε αλλήλους εν φιλήματι αγίω». Ρωμαίους 16.16.

Όσο για τη λέξη «ποταπός»… τουλάχιστον στην Βίβλο είναι εντελώς συγκεκριμένη, και σημαίνει πάντοτε αυτό που και σήμερα αντιλαμβάνεται κανείς, όπως δείχνει το παρακάτω εδάφιο, όπου η λέξη "ποταπός", αντιδιαστέλλεται προς την λέξη έντιμος: «το παιδίον θέλει αλαζονεύεσθαι προς τον γέροντα και ο ποταπός προς τον έντιμο». Ησαΐας 3.5.

Αλλά και η έκφραση "εισελθών ο άγγελος προς αυτήν" που υπογραμμίσαμε παραπάνω δεν είναι χωρίς την δική της πλούσια σε υπαινιγμούς σημασία.

Αυτή δεν είναι μια τυχαία έκφραση, που χρησιμοποιείται στις "γραφές" για να δηλώσει μια αθώα επίσκεψη. Στην Παλαιά Διαθήκη συναντάμε την έκφραση αυτή να χρησιμοποιείται σε πολλές περιπτώσεις, όπου ένας άνδρας "εισέρχεται προς" μια γυναίκα, με πολύ συγκεκριμένο νόημα. Ας δούμε κάποια παραδείγματα:

Παλαιά Διαθήκη, Γένεση, Κεφάλαιο 16

Σάρα δε γυνή Άβραμ ουκ έτικτεν αυτώ. Ήν δε αυτή παιδίσκη Αιγυπτία, ή όνομα Άγαρ. Είπε Δε Σάρα προς Άβραμ: ιδού συνέκλεισέ με Κύριος του μη τίκτειν, είσελθε ούν προς την παιδίσκην μου, ίνα τεκνοποιήσωμαι εξ αυτής. Υπήκουσε δε Άβραμ της φωνής Σάρας. Και λαβούσα Σάρα η γυνή Άβραμ Άγαρ την Αιγυπτίαν την εαυτής παιδίσκην, μετά δέκα έτη του οικήσαι Άβραμ εν γή Χαναάν, έδωκεν αυτήν τω Άβραμ ανδρί αυτής αυτώ γυναίκα. Και εισήλθε προς Άγαρ, και συνέλαβε.

Παλαιά Διαθήκη, Γένεσις, Κεφάλαιο 20

Και εδούλευσεν Ιακώβ περί Ραχήλ επτά έτη, και ήσαν εναντίον αυτού ως ημέραι ολίγαι, παρά το αγαπάν αυτόν αυτήν. Είπε δε Ιακώβ τω Λάβαν: δός μοι την γυναίκα μου, πεπλήρωνται γαρ αι ημέραι, όπως εισέλθω προς αυτήν. Συνήγαγε δε Λάβαν πάντας τους άνδρας του τόπου και εποίησε γάμον. Και εγένετο εσπέρα, και λαβών Λείαν τη θυγατέρα αυτού εισήγαγε προς Ιακώβ και εισήλθε προς αυτήν Ιακώβ. Έδωκε δε Λάβαν Λεία τη θυγατρί αυτού Ζελφάν την παιδίσκην αυτού αυτή παιδίσκην. Εγένετο δε πρωί και ιδού ην Λεία. Είπε δε Ιακώβ τω Λάβαν: τι τούτο εποίησάς μοι; ου περι Ραχήλ εδούλευσα παρά σοι; και ίνα τι παρελογίσω με; Απεκρίθη δε Λάβαν: ουκ έστιν ούτως εν τω τόπω ημών, δούναι την νεωτέραν πριν ή την πρεσβυτέραν. Συντέλεσον ουν τα έβδομα ταύτης, και δώσω σοι και ταύτην αντί της εργασίας, ής εργά παρ εμοί, έτι επτά έτη έτερα. Εποίησε δε Ιακώβ ούτως και ανεπλήρωσε τα έβδομα ταύτης, και έδωκεν αυτώ Λάβαν Ραχήλ την θυγατέρα αυτού αυτώ γυναίκα. Έδωκε δε Λάβαν τη θυγατρί αυτού Βαλλάν την παιδίσκην αυτού αυτή παιδίσκη. Και εισήλθε προς Ραχήλ, ηγάπησε δε Ραχήλ μάλλον ή Λείαν. Και εδούλευσεν αυτώ επτά έτη έτερα...

Είπε δε Ραχήλ τω Ιακώβ: Ιδού η παιδίσκη μου Βαλλά. Είσελθε προς αυτήν, και τέξεται επί των γονάτων μου και τεκνοποιήσομαι καγώ εξ αυτής. Και έδωκεν αυτώ Βαλλάν την παιδίσκην αυτής αυτώ γυναίκα. Και εισήλθε προς αυτήν Ιακώβ και συνέλαβε Βαλλά η παιδίσκη Ραχήλ και έτεκε τω Ιακώβ υιόν...

Δεν χωράει καμιά αμφιβολία ότι η έκφραση "εισελθών ο άγγελος προς αυτήν" δεν είναι εκεί τυχαία. Ο συγγραφέας αυτής της αφήγησης, αν πράγματι το ήθελε, θα μπορούσε να αποφύγει τους βιβλικούς συνειρμούς της συγκεκριμένης έκφρασης, που αυτόματα παραπέμπουν στις γνωστές βιβλικές γονιμοποιές "εισόδους"!

Τι λοιπόν εννοούσε ο Λουκάς, όταν έβαζε τον άγγελο Γαβριήλ να εισέρχεται στην παιδούλα Μαριάμ;

Ποιός μπορεί να είναι ο "άγγελος"; Μα φυσικά οποιοσδήποτε εκλεκτός απεσταλμένος "άγγελος" δηλαδή αγγελιοφόρος του Ιερατείου!

Αυτές είναι λοιπόν οι συνθήκες σύλληψης του Ιησού, σύμφωνα με τα λεγόμενα απόκρυφα ευαγγέλια! Ένας άγγελος, γέμισε "δροσιές" την δωδεκάχρονη παιδούλα Μαρία μέσα στο ναό, και μετά την πάντρεψαν με έναν χήρο τον Ιωσήφ, μέχρι που «γέννησε τον υιόν αυτής τον πρωτότοκο». Λουκάς 2.7.
Η ιδία δε αυτή λέξη «πρωτότοκος» υπονοεί σαφέστατα και την γέννηση άλλων παιδιών απ' τη Μαρία, όπως δευτερότοκος κλπ. Αν η Μαρία είχε μόνο ένα παιδί, ο Λουκάς θα έγραφε: και γέννησε τον υιόν αυτής τον μονογενή!

Στην ιδία κατεύθυνση της απόκτησης περισσότερων παιδιών από την Μαρία είναι και τα παρακάτω εδάφια: «Ενώ δε αυτός ελάλει έτι προς τους όχλους, ιδού, η μήτηρ και οι αδελφοί αυτού ίσταντο έξω, ζητούντες να λαλήσωσι προς αυτόν. Είπε δε τις προς αυτόν• Ιδού, η μήτηρ σου και οι αδελφοί σου ίστανται έξω, ζητούντες να λαλήσωσι προς σε». Ματθαίος 12 46 Μάρκος 3.31 Λουκάς 8.20.

«Μετά τούτο κατέβη εις Καπερναούμ αυτός και η μήτηρ αυτού και οι αδελφοί αυτού και οι μαθηταί αυτού, και εκεί έμειναν ουχ πολλάς ημέρας. Είπον λοιπόν προς αυτόν οι αδελφοί αυτού. Εάν πράττης ταύτα, φανέρωσον σεαυτόν εις τον κόσμον. Διότι ουδέ οι αδελφοί αυτού επίστευον εις αυτόν». Ιωάννης 7.3-5 Μάρκος 3.21

«Αφού δε ανέβησαν οι αδελφοί αυτού, τότε και αυτός ανέβη εις την εορτήν, ουχί φανερώς αλλά κρυφίως πως». Ιωάννης 7..

Έτσι εξηγείται και η απορία των ιερέων: «δεν είναι ούτος ο υιός του τέκτονος; η μήτηρ αυτού δεν λέγεται Μαριάμ, και οι αδελφοί αυτού Ιάκωβος και Ιωσής και Σίμων και Ιούδας; και αι αδελφαί αυτού δεν είναι πάσαι παρ' ημίν;» Ματθαίος 13.55-56 Ιωάννης 6.42

Σ' όλες αυτές τις περιπτώσεις, κανένας απ' τους ευαγγελιστές δεν κάνει την παραμικρή υποσημείωση, που να υπενίσεται έστω, ότι αυτά δεν ήταν τα πραγματικά αδέλφια του Ιησού.

Στην περίπτωση δε που ο Ιωσήφ είχε δικά του παιδιά πριν απ' την Μαρία (όπως θέλουν οι θρησκευόμενοι) τότε γεννιέται η απλή ερώτηση: γιατί δεν τα έχει μαζί του όταν ανέβηκε στην γενέτειρα του Βηθλεέμ για να απογραφεί;!

Αναρωτιέται λοιπόν με πικρία κανείς… ως πότε η ανθρωπότητα θα υποτάσσεται δουλικά σε έναν επίπλαστο Ιουδαίο "σωτήρα", όταν μάλιστα τα περισσότερα στοιχεία που έχουμε γι' αυτόν, είναι ολοφάνερα πρόχειρα, αντιφατικά, παραποιημένα, πλαστογραφημένα ή εντελώς φανταστικά;

ΤΙ ΑΝΑΦΕΡΟΥΝ ΤΑ ΑΠΟΚΡΥΦΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ «ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ».

Ο Ιωσήφ, ο αρραβωνιαστικός της Μαρίας, είχε προβλήματα κατανόησης της όλης κατάστασης. Δεν φαινόταν καθόλου ενθουσιασμένος με την ξαφνική εγκυμοσύνη της αρραβωνιαστικιάς του, που συνέβη χωρίς την δική του ανάμειξη!

Ενδεικτικότατο της ακραίας δυσαρέσκειας και του προβληματισμού του, για την ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη της αρραβωνιαστικιάς του, είναι το γεγονός ότι η Καινή Διαθήκη δεν διέσωσε ούτε μια του λέξη, που να μας μεταφέρει έστω και το παραμικρό ίχνος των συναισθημάτων του.

Πραγματικά δι άλλης οδού και ο Ιωσήφ παραμένει "μουγκός"! Αυτό απλούστατα σημαίνει, πως ό,τι κι αν είπε ο Ιωσήφ, δεν πρέπει να ήταν καθόλου κολακευτικό, τόσο για την συμβία του, όσο και για τον "άγγελο", που σκορπούσε παιδιά στην περιοχή, χωρίς καν να ρωτήσει τους άνδρες που θα τα αναθρέψουν, αν θέλουν να διαθέσουν τις γυναίκες τους για τον σκοπό αυτόν! Πραγματικά ο Ιωσήφ δεν ερωτήθηκε καν, αν θέλει την εμπλοκή της οικογένειάς του στην υπόθεση αυτή!

Όλως παραδόξως και τα δυο αυτά ουρανοκατέβατα παιδιά, (Ιωάννης ο Βαπτιστής και Ιησούς) έπεσαν στο ίδιο συγγενικό περιβάλλον! Μάλιστα το κακό τριτώνει, όταν από εξωβιβλικά κείμενα μαθαίνουμε ότι και η ίδια η Μαρία, ήταν ένα τέτοιο ουρανόσταλτο παιδί, μια και η μητέρα της Άννα, ήταν κι αυτή στην εποχή της στείρα και άτεκνη, μέχρι που οι προσευχές της εισακούστηκαν και με παρόμοιο τρόπο απέκτησε την Μαρία!

Να τι μαθαίνουμε για την Άννα, την μητέρα της Μαρίας: «και είπε άγγελος Κυρίου, Άννα, Άννα, άκουσε ο Κύριος τις δεήσεις σου, θα συλλάβεις και θα γεννήσεις και θα ακουστεί το σπέρμα σου σε ολόκληρη την οικουμένη. Και είπε η Άννα. Ζει Κύριος. Αν γεννήσω, είτε άρρεν είτε θήλυ, θα το προσφέρω να υπηρετεί στον ναό... και γέννησε η Άννα και έδωσε (στο κοριτσάκι) το όνομα Μαρία. Μεγάλωνε δε η Μαρία στον ναό και ελάμβανε τροφή εκ χειρός αγγέλου»

Πρωτευαγγέλιο Ιακώβου (2ος αι.μ.Χ.) 7.11-17.3.

Προσέξτε την τελευταία αυτή λεπτομέρεια που μας αποκαλύπτει ότι οι ιερείς μεγάλωναν το αφιερωμένο κοριτσάκι μέσα στο ναό1 και ελάμβανε τροφή μόνο από ειδικό πρόσωπο, που η αφιερωμένη μικρή Μαρία, διδάχθηκε να το αποκαλεί άγγελο!

Σε άλλο "ευαγγέλιο", που για δικούς τους λόγους, κάποιοι ονόμασαν απόκρυφο, διαβάζουμε ότι κατά την αναγγελία της σύλληψης, η Μαρία είχε μια εξαιρετικά τρυφερή εμπειρία σύλληψης, όταν ακόμα ζούσε μέσα στο ναό!

Σ’ αυτό το απόκρυφο επαναλαμβάνω ευαγγέλιο, η ίδια η Μαρία περιγράφει την εξαίσια εμπειρία της συνάντησής της με τον άγγελο της σύλληψης ως εξής: «Ως ήμην εν τω ναό του θεού λαμβάνουσα τροφήν εκ χειρός αγγέλου, (και σ’ αυτό το κείμενο επίσης, η μικρή Μαρία φαίνεται πεπεισμένη, ότι αυτός που της έφερνε την καθημερινή της τροφή, ήταν άγγελος!) μια των ημερών, εφάνημοι (άλλος) άγγελος ερχόμενος προς εμέ, ουκ έχων εν τη χειρί αυτού άρτον ή ποτήριον, καθώς ο πρίν ερχόμενος πρός με άγγελος, το δε πρόσωπον αυτού ην αχώρητον. (δηλαδή: μόλις ο "άγγελος" που της προσέφερε τροφή έφυγε, εμφανίστηκε ένας άλλος "άγγελος" του οποίου το πρόσωπο δεν πρόφτασε να δει) Και εξαίφνης ο ναός εράγισε, σεισμός έγινε και εγώ έπεσα επί το πρόσωπόν μου, μη φέρουσα την ιδέαν αυτού, (έπεσε μπρούμυτα χωρίς να προλάβει να δει το πρόσωπό του).

«Ο δε (άγγελος) υπέβαλεν την χείρα αυτού και ήγειρέν με, και ανέβλεψα πρός τον ουρανόν (!) και ήλθεν νεφέλη δρόσου και εράντισέ με από κεφαλής έως ποδών, ο δε (άγγελος) με απέμαξε (με απεσπόγγισε) με τη στολή αυτού (ο άγγελος είχε ιδιαίτερη στολή… και μ’ αυτήν σκούπισε την δροσιά του ουρανού!) και είπεν μοι. Χαίρε κεχαριτωμένη, σκεύος εκλογής. Και (μετά την ουράνια δροσιά) επάταξεν την δεξιάν αυτού και εγένετο άρτος υπερμεγέθης (!) και έφαγεν αυτός και έδωκεν και εμοί. Και ιδού ποτήριον οίνου και έπιεν αυτός και έδωκεν και εμοί. (Δηλαδή μετά την "ουράνια δροσιά", έφαγαν ψωμί και ήπιαν και κρασί!) Και είπεν μοι (ο άγγελος) αποστείλω σοι τον λόγον μου και συλλήψης υιόν και δι αυτού σωθήσεται πάσα η κτίσις. Ειρήνη σοι αγαπητή μου. Και αφανής εγένετο ("ο άγγελος") απ’ εμού, και εγένετο ο ναός καθώς ήν το πρότερον»2

Ευαγγέλιο Βαρθολομαίου (3ος αι.μ.Χ.) 2.17-19.

Ούτε πραγματικός σεισμός λοιπόν είχε σημειωθεί, ούτε κανένα ρήγμα συνέβη στον ναό, την ώρα που εμφανίστηκε ο "άγγελος" με τις "δροσιές" της σύλληψης! Απ’ την τελευταία φράση της Μαρίας: «και εγένετο ο ναός καθώς ήταν το πρότερον», καταλαβαίνουμε ότι η νεαρή παρθένα, αφού έλαβε τροφή από τον πρώτο άγγελο, έπεσε σε κατάσταση "έκστασης" ακριβώς την στιγμή που μπροστά της εμφανιζόταν ο δεύτερος "άγγελος" ο αγγελιοφόρος της σύλληψης!

Δικαίως, αυτή περιγραφή της σύλληψης παρέμεινε απόκρυφη, γιατί όπως όλοι καταλαβαίνουμε υπαινίσσεται, άλλες, διαφορετικές συνθήκες αναγγελίας και σύλληψης, μέσα στον ναό όπου μεγάλωνε αποκομμένη απ’ τον κόσμο η δωδεκάχρονη3 ανήλικη αφιερωμένη Μαρία!

Η περιγραφή αυτή, είναι στην ίδια ακριβώς γλώσσα γραμμένη με τα ευαγγέλια και τόσο αρχαία όσο και τα κανονικά ευαγγέλια! Παραμένει δε απόκρυφη και άγνωστη, γιατί όπως και ο τελευταίος από μας καταλαβαίνει, είναι πολύ πλουσιότερη σε τρυφερούς υπαινιγμούς φυσιολογικής σύλληψης, από οποιονδήποτε άλλον θρύλο, που παρουσιάζει την Μαρία να οσφραίνεται τον οποιονδήποτε κρίνο της σύλληψης!

Σύμφωνα λοιπόν με την ενδιαφέρουσα αυτή αφήγηση και η Μαρία ήταν "θεόδοτο" παιδί και συνεπώς δεσμευμένο, δηλαδή αφιερωμένο, στην υπηρεσία του ιερατείου. Γίνεται λοιπόν τώρα καλύτερα κατανοη­τό, το γιατί ζητήθηκε απ’ αυτήν και όχι από οποιαδήποτε άλλη κοπέλα, να αναλάβει τον συγκεκριμένο ρόλο της παρθενογένησης! Η Μαρία ήταν παιδί του Ναού,4 αφιερωμένη δια βίου στον "θεό" (δηλαδή στην υπηρεσία του ιερατείου) και εξ αυτού υποχρεωμένη να αναθρέψει ένα τουλάχιστον τέτοιο παιδί, που δεν θα ήταν του συζύγου της, αλλά σπορά ουρανοκατέβατης "δροσιάς αγγέλου", ή επί το θεολογικότερον «αγιοπνευματική σπορά»!

Το εντελώς παράξενο, όσο κι αν αυτό ακούγεται εξωπραγματικό, είναι ότι ψήγματα παρόμοιων συνθηκών σύλληψης, με ενδείξεις σαρκικής επαφής "αγγέλου" και Μαρίας, απέμειναν και στην Καινή Διαθήκη! Το συγκεκριμένο εδάφιο, που υπαινίσσεται κάτι τέτοιο, αν και αιώνες τώρα είναι εκεί... δεν το γνωρίζει "κανένας" πιστός, αφού το παρασιωπούν επιμελώς όλες οι άλλες μεταφράσεις, εκτός από τα μόνα εγκεκριμένα απ’ την ανατολική ορθόδοξη εκκλησία κείμενα της Καινής Διαθήκης, που βρίσκουμε ενσωματωμένα με την Παλαιά Διαθήκη των εβδομήκοντα, (Ο΄) όπου διαβάζουμε: «και εισελθών (ο "άγγελος" Γαβριήλ) είπε: Χαίρε κεχαριτωμένη ο Κύριος μετά σου» Λουκ.1.28.

Μέχρις εδώ κανένα πρόβλημα. Περιέργως όμως, η Μαρία φαίνεται ότι ένιωσε κάτι περισσότερο από απλό χαιρετισμό, όπως στην άμεση συνέχεια, με την παράδοξη αντίδρασή της αφήνει το βιβλικό κείμενο να εννοηθεί: «η δε (Μαρία) επί τω λόγω (του Γαβριήλ) διεταράχθη και διελογίζετο ποταπός είη(είναι)ο ασπασμός5 ούτος» Λουκ.1.29.

Το κείμενο φαίνεται να διέσωσε μόνο την ταραγμένη αντί­δραση την μικρής Μαρίας, σε κάποιον ασπασμό... η ίδια όμως η πράξη του ασπασμού, περιέργως πουθενά δεν περιγράφεται! Ο Αθανάσιος Θεολόγος, γνωρίζοντας για τον ασπασμό αυτόν, γράφει: «όχι μόνο με ταραχή (αντέδρασε η Μαρία), αλλά και με διαλογισμούς και αμφιβολίες και τα παραπλήσια τούτων. Το δε αθρόον (αιφνίδιον) της αγγελικής εισόδου και το ξένον της όψεως και το ασύνηθες της συντυχίας (του συμβάντος)... εις δειλίαν ενέβαλε την Παρθένον»6 Οι λεγόμενοι εκκλησιαστικοί πατέρες λοιπόν, γνώριζαν την "λεπτομέρεια"... μόνο εμείς τα νομίζαμε αλλιώς!

Ο Ι. Χρυσόστομος συμπληρώνει: «επειδή τον ασπασμόν ήκουσεν... εταράχθη ζητούσα το ποταπόν του ασπασμού. Η δε εξέστη (αναστατώθηκε) την αισχύνην (την ντροπή) συλογιζόμενη και δεν περίμενε με όσα κι αν (θα) πει να πείσει κάποιους ότι δεν είναι από μοιχεία το γεγενημένον»7 Υπήρξε λοιπόν ένας τέτοιος αγγελικός "ασπασμός" και μάλιστα με "τρόπο" που αναστάτωσε έντονα την μικρή Μαρία! Κανένας όμως απλός χαιρετιστήριος ασπασμός, δεν μπορεί να φαίνεται ποταπός, αν δεν έχει κάτι επιπλέον!

Η λέξη «ποταπός», υπάρχει στο (μασοριτικό) βιβλικό κείμενο όπου διαβάζουμε: «το παιδίον θέλει αλαζονεύεσθαι προς τον γέροντα και ο ποταπός προς τον έντιμο». Ησαΐας 3.5. Η ίδια λοιπόν η λέξη ποταπός, αντιδιαστέλλεται προς την λέξη έντιμος, άρα εδώ τουλάχιστον εννοεί τον ανέντιμο. Το ίδιο εδάφιο στην Ο΄ λέει: «προσκόψει το παιδίον προς τον πρεσβύτην, (και) ο άτιμος προς τον έντιμον». Άρα κατά την εδώ βιβλική χρήση, «ποταπός» ξεκάθαρα σημαίνει ανέντιμος!
---------------------
ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:

1 Η έκφραση μπορεί να υπονοεί οποιοδήποτε χώρο στην αυλή του ναού!

2 Από το ευαγγέλιο του Βαρθολομαίου υπάρχουν αντίγραφα στα Λατινικά Κοπτικά και Ελληνικά. Τα αποσπάσματά είναι από το: Fragmenta evangelii Bartholomaei, A. Wilmart and E. Tisserant, N. Bonwetsch "Die apokryphen Fragen des bartholomauj" cod: 4,156.

3 «Η Μαρία έμενε στο ναό και έπαιρνε τροφή σαν περιστέρι από τα χέρια αγγέλου. Όταν έγινε δώδεκα χρονών... άκουσε μια φωνή να λέει: χαίρε κεχαριτωμένη...». Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου 8ο και 9ο κεφάλαιο.

4 Τέτοιες γυναίκες υπήρχαν και : «δεν απεμακρύνετο εκ του ιερού». ο Λουκάς 2.37.

5 «Ασπάζομαι: υποδέχομαι ή αποχαιρετώ φιλοφρόνως, χαιρετίζω, εναγκαλίζομαι, περιπτύσσομαι, φιλώ, θωπεύω, χαϊδεύω» Λεξικό της αρχαίας Σταματάκου. «Ασπασμός: αγκάλιασμα, φίλημα» Λεξικό της αρχαίας Χάρη Πάτση

6 Αθανάσιος Εις το γενέθλιον του Προδρόμου και εις την Θεοτόκον 28.912.27.

7 Ι. Χρυσόστομος Υπόμνημα εις τον Άγιον Ματθαίον 57.45.20.

Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026

Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι

10.5. Και τι χρειάζονται οι φιλόσοφοι σε έναν μικρόψυχο καιρό;

Σαν να χρειαζόταν εκείνη την εποχή ένας τέτοιος τόπος για την άσκηση της φιλοσοφίας. Την ελληνιστική περίοδο η ελευθερία στις πόλεις περιορίστηκε, καθώς το καθεστώς έγινε μοναρχικό, αλλά η δημόσια ζωή δεν σταμάτησε. Απεναντίας, η πολιτική, η πολιτιστική, η θρησκευτική δραστηριότητα ήταν έντονες - το ίδιο και η φιλοσοφική.

Ποιο ρόλο ήθελε και μπορούσε να παίξει η φιλοσοφία στην καινούργια οικουμένη, στα βασίλεια των διαδόχων και στις μεγάλες πόλεις; Να παραιτηθεί από τα κοινά, νιώθοντας ότι είναι μια ειδική επιστήμη που απευθύνεται σε λίγους και ότι είναι ανίκανη να αλλάξει την κοινωνία; Ή να συνεχίσει να ενδιαφέρεται για τα κοινά και να ελπίζει ότι κάτι θα αλλάξει, ακόμη κι αν νιώθει την αδυναμία της;

Ο Επίκουρος ήταν, μαζί με τον Πλάτωνα, ένας από τους ελάχιστους φιλοσόφους του 4ου αιώνα που ήταν Αθηναίοι και έζησε, πρώτα μακριά από την Αθήνα και μετά πίσω από τον φράκτη του Κήπου, την παρακμή της πόλης και τις αλλαγές του πολιτεύματος. Δεν έκανε όμως αντικείμενο της σκέψης του τις μεταβολές ή τις αιτίες τους στο πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο. Δεν κατασκεύασε κάποια θεωρία που να εξηγεί αυτή τη, θλιβερή για πολλούς, πραγματικότητα. Ούτε, από την άλλη, έτρεφε φανερές ή κρυφές φιλοδοξίες να την αλλάξει συνολικά, δίνοντας συμβουλές σε ηγεμόνες - κάτι που και τότε συνήθιζαν οι φιλόσοφοι (ακόμη και μερικοί οπαδοί του). Δεν άρχισε να φαντάζεται ιδανικές πολιτείες μαζικής ευτυχίας ή να στρέφεται αποκλειστικά στο απομονωμένο άτομο, ούτε να κλείνεται στον εαυτό του και να τον αναγορεύει ως τη μοναδική αλήθεια.

Όπως και άλλοι φιλόσοφοι της εποχής, ο Επίκουρος είχε πολιτικές ανησυχίες και πίστευε ότι ένας τρόπος λύτρωσης από την πολιτική διαφθορά είναι η φιλοσοφική ζωή. Και αυτό ήταν το περισσότερο που μπορούσε να προσφέρει: να ασκήσει τη φιλοσοφία μαζί με άλλους και να δείξει ότι ίσως μπορεί να αλλάξει κάτι στην κοινωνία με το ζωντανό του παράδειγμα. Δεν παρέβλεπε τις πραγματικές δυσκολίες της ζωής, ούτε όμως τις δραματοποιούσε, ώστε να νομίσει αδύνατη την κατάκτηση της ευτυχίας. Απλώς εκτιμούσε ότι η απομάκρυνση από αυτό που λέγεται πολιτική ζωή του τόπου είναι προϋπόθεση για τον άνθρωπο που θέλει να ευτυχήσει.

Γιατί ο Επίκουρος αυτό θεώρησε και αυτό έζησε ως το μεγαλύτερο πρόβλημα της ανθρώπινης ζωής: το «πώς μπορώ να είμαι ευτυχισμένος,»δηλαδή ποια είναι η ιδανική μορφή ζωής που μπορώ να ζήσω. Και δεν ήταν ένα θεωρητικό ερώτημα. Την εποχή εκείνη οι φιλόσοφοι πίστευαν ότι μπορεί να απαντηθεί όχι μόνο στα λόγια αλλά και από την ίδια τη ζωή. Και το πρώτο βήμα ήταν η επιλογή της κατάλληλης φιλοσοφικής σχολής: όταν την επέλεγες, δεν επέλεγες απλώς μια μέθοδο να γνωρίζεις, έναν τρόπο να σκέφτεσαι ή κάποιες συγκεκριμένες γνώσεις· επέλεγες έναν τρόπο να ζήσεις.

Κορεσμένος από φιλοσοφικές συζητήσεις που δεν οδηγούσαν σε κάτι ωφέλιμο για την ανθρώπινη ζωή, ο Επίκουρος δεν δίστασε να διεκδικήσει για τη φιλοσοφία τον ανώτερο δυνατό στόχο: να καθοδηγήσει τον χαμένο άνθρωπο μέσα από τις αντιξοότητες της προσωπικής και της δημόσιας ζωής του, για να κατακτήσει την ευτυχία εδώ και τώρα. Η φιλοσοφία δεν είναι απλώς μια μέθοδος που τη χρησιμοποιείς για να πετύχεις τον σκοπό σου και μετά σου είναι άχρηστη· είναι ο δρόμος και το τέρμα μαζί. «Στις άλλες ασχολίες το αποτέλεσμα έρχεται αφού αυτές ολοκληρωθούν. Στη φιλοσοφία, αντίθετα, συνδυάζεται το τερπνό με τη γνώση. Η απόλαυση δεν έρχεται μετά τη μάθηση, αλλά πάνε μαζί» (Επικούρου προσφώνησις27).

Όσο κάποιος είναι νέος να μην αργοπορεί να φιλοσοφήσει, κι όταν γεράσει να μην καταπονείται φιλοσοφώντας. Γιατί κανένας δεν είναι ανώριμος ούτε υπερώριμος για εκείνο που φέρνει την υγεία στην ψυχή. Όποιος, μάλιστα, λέει ότι δεν ήρθε ακόμη ο καιρός για να φιλοσοφήσει ή ότι πέρασε κιόλας μοιάζει με εκείνον που λέει ότι δεν έφτασε η ώρα για να ευτυχήσει ή ότι δεν έμεινε πια καιρός. Πρέπει, λοιπόν, να φιλοσοφεί και ο νέος και ο γέρος: ο ένας καθώς γερνά να βλέπει σαν νέος τα αγαθά (χάρη στα όσα καλά έζησε), και ο άλλος, αν και νέος, να είναι συνάμα και ώριμος, γιατί δεν θα φοβάται όσα είναι να γίνουν.

Επιστολή στον Μενοικέα

Έγραφε απλά ο Επίκουρος και είχε τους λόγους του. Αν μπορείς και θέλεις να βοηθήσεις όσο περισσότερους ανθρώπους γίνεται, θα σκεφτόταν, πρέπει η θεραπεία που τους προτείνεις να είναι απλή για να την καταλάβουν, εύκολη για να την εφαρμόσουν και, ασφαλώς, αποτελεσματική. Πρώτα πρώτα, σαν γιατρός των ψυχών οφείλεις να διαβεβαιώσεις ότι η θεραπεία είναι εφικτή, ότι δεν απαιτεί ιδιαίτερη προσπάθεια ή ειδικές γνώσεις, τεχνικές και τελετουργίες: «το αγαθό είναι ευπόριστο και το κακό ευκαρτέρητο.» Αλλά οφείλεις και να αποδείξεις στους ασθενείς σου ότι έχει δοκιμαστεί με επιτυχία, φέρνοντας το δικό σου παράδειγμα και των άλλων συμφιλοσόφων σου.

Ορφικό κείμενο από τους Θουρίους: Θεός έγινες, από άνθρωπος

"Μόλις η ψυχή το φως του ήλιου αφήσει,
στο δεξιό το θίασο να πας,
να ’σαι πολύ προσεκτικός στα πάντα.
Χαίρε που έπαθες το πάθημα, ποτέ που πριν δεν είχες πάθει.
Θεός έγινες από άνθρωπος, κατσίκι έπεσες στο γάλα.
Χαίρε, χαίρε. Τον δεξί δρόμο να πάρεις,
προς το λιβάδι το ιερό και τ’ άλση της Περσεφόνης."

Θούριοι, Λουκανία. Από τύμβο του 4ου αιώνα π.Χ. (TimponeGrande).

Το λεπτό χρυσό έλασμα ήταν τυλιγμένο πολλές φορές και τοποθετημένο μέσα σε ένα μεγαλύτερο και πιο παχύ διπλωμένο σε μορφή φακέλου. Βρέθηκε πλάι στο κρανίο του νεκρού, ο οποίος ήταν αποτεφρωμένος σε ξύλινο φέρετρο. Αυτό το έλασμα είναι κάπως διαφορετικό από άλλα παρόμοια κείμενα, επειδή το θέμα του δεν είναι μόνο να δώσει οδηγίες στον θανόντα. Η προοπτική που επιλέγεται από τον στίχο 3 και εξής είναι εξωτερική, ωσάν το πέρασμα της ψυχής στον Άδη να επισκοπείται από αυτόν εδώ τον κόσμο και να θεωρείται ως δεδομένο ότι ο μυημένος έκανε ό,τι όφειλε να κάνει και ότι πέτυχε το στόχο του. Αυτός είναι ο λόγος που χρησιμοποιείται ο παρελθοντικός χρόνος. Κατά κάποιο τρόπο, η κατάσταση που θα απολαύσει η ψυχή του θανόντος προεξοφλείται, όπως και η οριστική εγκατάλειψη της ανθρώπινης σφαίρας και η πρόσβασή στο βασίλειο των ολβίων. Θίασος είναι εδώ η ομάδα των άλλων μυημένων ψυχών που θα βρει ο νεκρός στον Κάτω Κόσμο, οι όλβιοι ή βάκχοι ή ήρωες άλλων ορφικών ελασμάτων. Η λέξη είναι στενά συνδεδεμένη με το Διόνυσο, την ακολουθία του και φυσικά με τους ηθοποιούς του αρχαίου δράματος, το οποίο είχε διονυσιακή καταγωγή.

Πιθανώς πρέπει να εννοήσουμε ότι η ψυχή του νεκρού πρέπει να κρατήσει άριστα την ενθύμηση των ζωών που έζησε, αλλά και των μυητικών οδηγιών που έλαβε εν ζωή. Με λίγα λόγια να διαφυλάξει τη μνήμη της.

Η χρήση του χαιρετισμού «χαίρε» είναι συνήθης σε συμφραζόμενα όπου ο νεκρός έχει επιτύχει το σκοπό του, δηλαδή να γίνει αθάνατος ήρωας. Αντίστοιχα ο μύστης μπορεί να τον χρησιμοποιήσει, για να απευθυνθεί στον Πλούτωνα ή την Περσεφόνη, όπως φαίνεται σε άλλα κείμενα.

Ας παρατηρήσουμε την τριπλή επανάληψη της ρίζας του πάσχω, αλλά και την παρήχηση των φθόγγων π και θ. Το πάθημα μπορεί να αναφέρεται στον επόμενο στίχο: η δραματική στιγμή του θανάτου είναι ταυτόχρονα και η στιγμή της θέωσης για τον μυημένο. Η λέξη πολύ έξυπνα περιλαμβάνει τη διπλή έννοιά της: αρνητική (θάνατος) και θετική (αληθινή ζωή). Αυτό είναι το ίδιο παράδοξο όπως στο στίχο 1 από την Πέλιννα,νῦν ἐθανες καὶ νῦν ἐγένου, ή στα οστέινα πλακίδια από την Ολβία, βίος, θάνατος, βίος. Η χρήση του μοτίβου με το γάλα είναι παρόμοια με αυτή από τα ελάσματα της Πέλιννας, παραπέμπει δηλαδή στην αναγέννηση και τη χαρά της ταύτισης με το θείο. Η ψυχή εδώ εικονίζεται να έχει ήδη επιτύχει το στόχο της και τα ενδιάμεσα βήματα άλλων πινακίδων (πηγή της Μνημοσύνης, φύλακες, συγχώρηση από το Βάκχο, συνάντηση με την Περσεφόνη) παραλείπονται.

Ήρα μου σεβαστή

Μες στ᾽ όνειρό μου, στάθηκε κοντά μου,
Ήρα μου σεβαστή, η ωραία μορφή σου,
όπως οι ξακουσμένοι βασιλιάδες..
οι γιοι του Ατρέα,
κατά το τάμα που έκαμαν σε στήσαν·
γιατί, όταν σε άκρη το έργο φέραν του Άρη
κι απ᾽ το γοργό του Σκάμανδρου το ρέμα
εδώ πρωτοήρθαν,
στον τόπο τους να φτάσουν δεν μπορούσαν
χωρίς ευκή σ᾽ εσένα και στο Δία,
μα και στο λατρεμένο γιο της Θυώνης·
τώρα οι πολίτες,
όπως παλιά, θυσίες αγνές προσφέρνουν,
και πυκνές στο βωμό σου γύρω στέκουν
παρθένες και γυναίκες, κι έναν πέπλο
ωραίο σου δίνουν.

***
πλάσιον δή μ[οί ποτ᾽ ὄναρ παρέστα,
πότνι᾽ Ἤρα σὰ χ[αρίεσσα μόρφα,
τὰν ἀράταν Ἀτ[ρεΐδαι θέσαν κλεί-
τοι βασίληες·
ἐκτελέσσαντες [γὰρ Ἄρευος ἔργον
πρῶτα μὲν π[αρ᾽ ὠκυρόω Σκαμάνδρω
τυίδ᾽ ἀπορμάθε[ντες ἐς Ἄργος ἔλθην οὐκ ἐδύναντο,
πρὶν σὲ καὶ Δί᾽ ἀντ[όμενοι κάλεσσαν
καὶ Θυώνας ἰμε[ερόεντα παῖδα.
νῦν δὲ κ[αὶ ῥέζοισι θύη πόλιται
κὰτ τὸ πάλ̣[αιον
ἄγνα καὶ κά[λον κατάγοισι πέπλον
π]άρθ[ενοι, σὺν ταῖσι δὲ καὶ γύναικες,
ἀ]μφὶ σ[ὸν βῶμον πύκιναι στάθεισαι

ΣΑΠΦΩ

Λουκρήτιος: Το λίγο ποτέ δε λείπει

Αν θέλεις να κυβερνάς τη ζωή σου σύμφωνα με την ανθρώπινη λογική, μάθε πως πραγματικός πλούτος σημαίνει το να αρκούμαστε στα λίγα. Το λίγο ποτέ δε λείπει. Οι άνθρωποι επιθύμησαν τη δύναμη και ...τη δόξα για να στηρίξουν το έχει τους σε στέρεα θεμέλια και να μπορούν να ζουν τη ζωή τους ήσυχα μες στα πλούτη. Μάταιος κόπος. Στον αγώνα τους να φτάσουν ψηλά, σπέρνουν το δρόμο της ζωής με δυσκολίες και κινδύνους. Κι από την κορυφή, σαν κεραυνός ο φθόνος τους χτυπά και τους γκρεμίζει με καταφρόνια μες σε τρομερά Τάρταρα.

Γιατί από το φθόνο, όπως κι από τον κεραυνό, καίγονται οι ψηλές κορφές και κάθε τι που ξεχωρίζει πάνω από τ' άλλα. Αξίζει περισσότερο να προσαρμόζεται κανείς ήσυχα παρά να θέλει να υποτάξει τον κόσμο στην εξουσία του και να κυβερνά βασίλεια. Ασ' τους να χύνουν άσκοπα ματωμένο ιδρώτα εξουθενωμένοι, καθώς παλεύουν στο στενό μονοπάτι της φιλοδοξίας, αφού οι γνώσεις τους υπαγορεύονται από ξένα χείλη, κι οι επιθυμίες τους καθορίζονται από αυτά που ακούν από άλλους κι όχι απ' τα δικά τους αισθήματα.
 
Λουκρήτιος

Σέξτος Εμπειρικός: Ατάραχος αυτός που δεν ορίζει τα αγαθά

Διότι αυτός που έχει τη γνώμη ότι κάτι είναι εκ φύσεως καλό ή κακό βρίσκεται σε διαρκή ταραχή: όταν του λείπουν αυτά που θεωρεί πως είναι καλά, πιστεύει ότι τον καταδιώκουν τα εκ φύσεως κακά, και κυνηγάει, όπως νομίζει, αυτά που είναι αγαθά· ...όταν πάλι αποκτήσει αυτά που θεωρεί αγαθά, πέφτει σε ακόμη μεγαλύτερη ταραχή, από την παράλογη και πέρα από κάθε μέτρο έπαρσή του, και, από φόβο μήπως αλλάξουν τα πράγματα, κάνει τα πάντα για να μην χάσει αυτά που θεωρεί αγαθά.
 
Απεναντίας, αυτός που δεν ορίζει με βεβαιότητα ποια είναι εκ φύσεως καλά ή κακά ούτε αποφεύγει ούτε επιδιώκει κάτι με ζήλο, μένει γι' αυτό ατάραχος.

Έτσι λοιπόν, και οι Σκεπτικοί είχαν την ελπίδα ότι θα ανακτήσουν την αταραξία, κρίνοντας οριστικά την αναντιστοιχία μεταξύ των αντικειμένων της αίσθησης και των αντικειμένων της σκέψης, καθώς όμως δεν κατάφεραν να το επιτύχουν, κατέληξαν στην εποχή· με τη σειρά της η αταραξία ακολούθησε ως σύμπτωμα την εποχή, όπως η σκιά ακολουθεί το σώμα.

Σέξτος Εμπειρικός, Πυρρώνειαι Ὑποτυπώσεις, Ι, 27 και Ι, 29

Εξερευνώντας το Τουρίγια: Το Σταθερό πέρα ​​από τις τρεις καταστάσεις συνείδησης

Τουρίγια: Το Φως που Ποτέ δεν Κοιμάται

Πέρα από τις Τρεις Καταστάσεις: Η Τουρίγια ως το Θεμέλιο της Συνειδητότητας στο Ανβάιτα Βεντάντα

Ο Μάρτυρας που Παραμένει: Μαντούκια, Σανκάρα και η Ανακάλυψη του Τέταρτου

Παρουσία Χωρίς Διακοπή: Η Προσέγγιση της Τουρίγια μέσω της Μεθόδου Ανβάγια-Βιατιρέκα και της Άρνησης των Κόσα

Δεν Είσαι ο Ονειρευόμενος: Η Τουρίγια και ο Επαναπροσδιορισμός της Ταυτότητας Πέρα από το Σώμα και τον Νου

Το Τέταρτο: Μια Έννοια Πέρα από το Τέταρτο: Εξερεύνηση του Τουρίγια και της Φύσης της Εμπειρίας

Κάθε μέρα βιώνουμε τρεις διακριτές πραγματικότητες. Στην πρώτη, αλληλεπιδρούμε με άλλους περπατώντας, μιλώντας και διαπραγματευόμενοι, κάτω από έναν ήλιο που δεν επηρεάζεται από τις γνώμες μας. Στη δεύτερη, αυτή η πραγματικότητα εξαφανίζεται και αντικαθίσταται από μια διαφορετική — έναν πιο παράξενο και γρηγορότερο κόσμο, που κυβερνάται από κανόνες τους οποίους κανείς δεν επέλεξε. Την αποδεχόμαστε χωρίς ερωτήσεις. Τέλος, ακόμη και αυτή εξαφανίζεται. Δεν υπάρχει κόσμος, δεν υπάρχει σώμα, δεν υπάρχει αφήγηση και κανείς για να αναγνωρίσει την απουσία.

Το πρωί δηλώνω πρόθυμα ότι όλα αυτά συνέβησαν σε εμένα.

Αυτή η οικεία πρόταση κρύβει τις υποθέσεις που κάνει. Θεωρούμε δεδομένο ότι ένα και το αυτό άτομο διέσχισε τον ξύπνιο κόσμο, τον διάδρομο του ονείρου και τον χώρο ανάμεσά τους. Ωστόσο, αν εξετάσουμε αυτούς τους τρεις κόσμους δίπλα-δίπλα, σχεδόν τίποτα δεν έχουν κοινό. Το σώμα, η τοποθεσία και οι κανόνες που τους διέπουν είναι όλα διαφορετικά, και στον τρίτο κόσμο ακόμη και η έννοια της σύγκρισης απουσιάζει.

Επομένως, το ερώτημα μπορεί να τεθεί απλά, και γίνεται όλο και πιο ανησυχητικό όσο περισσότερο το σκέφτεται κανείς. Αν όλα όσα με αφορούν αλλάζουν ανάμεσα σε αυτούς τους κόσμους, τι παραμένει σταθερό;

1 – Τρία Δωμάτια, Ένας Ένοικος;

Η βεδαντική παράδοση αναγνωρίζει τρεις καταστάσεις συνείδησης: Τζάγκρατ (ξύπνια), Σβάπνα (όνειρο) και Σουσούπτι (βαθύς, χωρίς όνειρα ύπνος). Αυτές οι καταστάσεις θεωρούνται ότι αντιπροσωπεύουν το σύνολο της συνηθισμένης ανθρώπινης εμπειρίας. Ό,τι συνήθως θεωρούμε «ζωή» εμπίπτει σε αυτές τις τρεις καταστάσεις.

Καθεμία, όσο διαρκεί, παρουσιάζεται ως το σύνολο της πραγματικότητας. Από την ξύπνια κατάσταση, το όνειρο είναι μια αμυδρή και αναξιόπιστη φήμη, και το απορρίπτουμε ως «απλώς ένα όνειρο». Ωστόσο, το όνειρο ένιωθε πραγματικό όσο διαρκούσε. Είχε βάρος, επείγον χαρακτήρα και αίσθηση δυνατότητας. Φοβηθήκαμε τον διώκτη και νιώσαμε στοργή για τον ξένο, και καμία εσωτερική φωνή δεν μας υπενθύμισε ότι απλώς ξαπλώναμε στο κρεβάτι. Το όνειρο δεν παρουσιάστηκε ως προσωρινό· παρουσιάστηκε ως ο κόσμος.

Αυτό αξίζει να το σκεφτούμε. Ένας κόσμος μπορεί να εμφανιστεί πλήρης, συνεκτικός και αναμφισβήτητα πραγματικός, κι όμως να μην είναι αυτό που φαίνεται. Αν αυτό ισχύει για ένα όνειρο, δεν μπορούμε να απορρίψουμε την οριστικότητα που διεκδικεί ο ξύπνιος κόσμος ως απλή συνήθεια της κατάστασης στην οποία βρισκόμαστε. Κάθε κατάσταση παρουσιάζεται ως τελική, και η καθεμία γίνεται αποδεκτή ως τέτοια.

Το «εγώ» κατασκευάζεται εκ νέου σε κάθε κατάσταση συνείδησης, χρησιμοποιώντας τα διαθέσιμα υλικά. Όταν είμαι ξύπνιος, είμαι ένα πρόσωπο με όνομα, παρελθόν και υποχρεώσεις. Στα όνειρα είμαι όποιος απαιτεί το όνειρο: ένα παιδί, κάποιος που δεν υπήρξα ποτέ, ή απλώς μια μορφή που είναι παρούσα. Κατά τον βαθύ ύπνο δεν υπάρχει «εγώ» που να μπορεί να αναφερθεί. Αν η ταυτότητα ήταν απλώς αυτά τα στοιχεία, θα ήμασταν τρία διαφορετικά πρόσωπα, ή ίσως κανείς καθόλου.

Ο βαθύς ύπνος είναι η πιο ασυνήθιστη από τις τρεις καταστάσεις. Κάθε νύχτα ο κόσμος ξεθωριάζει, το σώμα γίνεται άσχετο και η αίσθηση του εαυτού εξαφανίζεται. Το κάνουμε αυτό χωρίς συνειδητή προσπάθεια ή φόβο, και επιστρέφουμε σταθερά στη συνείδηση. Ακόμη και η αναφορά που δίνουμε μετά είναι παράξενη. Το «κοιμήθηκα καλά» περιγράφει μια εμπειρία όπου, σύμφωνα με την αναφορά, δεν συνέβη τίποτα. Κάποιος ήταν παρών για να επιβεβαιώσει ότι δεν υπήρξε ενόχληση, επιθυμία ή οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα. Αλλά ποιος ήταν αυτός ο παρατηρητής, και πού στεκόταν;

Δεν έχουμε οριστική απάντηση, και σπάνια εξετάζουμε το ερώτημα. Νιώθουμε, με πολύ ισχυρή αίσθηση, ότι είμαστε ένα ενιαίο, συνεχές ον. Ωστόσο, όταν προσπαθούμε να προσδιορίσουμε τι συνιστά αυτή την ενότητα, βρίσκουμε μόνο μια συλλογή στοιχείων: αναμνήσεις, ένα φυσικό σώμα, ένα όνομα και συνήθη νοητικά μοτίβα. Αυτά είναι ακριβώς τα πράγματα που αλλάζουν. Η αίσθηση της ενότητας ξεπερνά κατά πολύ οποιαδήποτε συγκεκριμένη απόδειξη που μπορούμε να ονομάσουμε.

Κάποιος μπορεί να υποψιαστεί ότι δεν έχουμε συναντήσει ποτέ πραγματικά τον εαυτό μας, αλλά μάλλον τους «εαυτούς» μας, και ότι η αίσθηση της ταυτότητάς μας προέρχεται από ό,τι είναι παρόν τη δεδομένη στιγμή και αλλάζει καθώς αυτές οι επιρροές μετατοπίζονται.

Οι στιγμές μετάβασης φαίνεται να το υποδηλώνουν αυτό. Λίγο πριν από την πλήρη συνείδηση υπάρχει μια σύντομη περίοδος όπου είμαστε ενήμεροι, αλλά το δωμάτιο, το όνομα και η ημέρα δεν έχουν ακόμη σχηματιστεί πλήρως. Το ίδιο συμβαίνει και αντίστροφα καθώς πλησιάζει ο ύπνος. Αυτές οι στιγμές είναι πολύ φευγαλέες για να τις συλλάβουμε, ωστόσο υπονοούν ότι η εναλλαγή ανάμεσα στις καταστάσεις μπορεί σχεδόν να παρατηρηθεί εν τω γεννάσθαι.

Αν κάτι συνεχίζει να υπάρχει και στις τρεις φάσεις, πώς θα το εντοπίζαμε; Δεν μπορούμε να αναζητήσουμε μέσα στα περιεχόμενα, γιατί ακριβώς αυτά αλλάζουν. Χρειαζόμαστε μια εναλλακτική μέθοδο αναζήτησης.

ΕΝΟΤΗΤΑ 2 — Τι Παραμένει Όταν τα Πάντα Εξαφανίζονται

Οι βεδαντικοί δάσκαλοι ανέπτυξαν μια μέθοδο για αυτή την έρευνα, και αυτό που είναι αξιοσημείωτο είναι ότι δεν πρόκειται για μέθοδο πίστης. Ονομάζεται Ανβάγια-Βιατιρέκα, που αναφέρεται στη λογική της συνύπαρξης και της μη ύπαρξης. Ρωτά τι είναι παρόν όταν κάτι είναι παρόν, και τι παραμένει όταν αυτό το κάτι έχει φύγει.

Σκεφτείτε μια σκέψη. Εμφανίζεται, παραμένει για μια στιγμή και μετά εξαφανίζεται. Κατά τη διάρκειά της υπάρχει επίγνωση γι’ αυτήν. Όταν εξαφανίζεται, υπάρχει μια αίσθηση της απουσίας εκεί όπου βρισκόταν. Τώρα σκεφτείτε ένα συναίσθημα — μια έξαρση θυμού ή την σταδιακή εξασθένηση της θλίψης. Ισχύει το ίδιο μοτίβο. Το συναίσθημα έρχεται και φεύγει, αλλά η επίγνωση γι’ αυτό παραμένει καθ’ όλη τη διάρκεια. Τέλος, σκεφτείτε έναν ήχο, μια αίσθηση ή ολόκληρο το ορατό δωμάτιο. Η αφαίρεση οποιουδήποτε μεμονωμένου στοιχείου δεν μειώνει την επίγνωση. Η αφαίρεση όλων των στοιχείων, όπως σε μια σκοτεινή και σιωπηλή στιγμή, εξακολουθεί να αφήνει την επίγνωση παρούσα.

Οι δύο δοκιμές λειτουργούν μαζί. Οτιδήποτε είναι παρόν μόνο όταν είναι παρόν ένα συγκεκριμένο περιεχόμενο, και απουσιάζει όταν αυτό απουσιάζει, δεν μπορεί να αντιπροσωπεύει τον θεμελιώδη εαυτό μας, γιατί εξαρτάται από την παρουσία και την απουσία εκείνου του περιεχομένου. Οτιδήποτε είναι παρόν σε κάθε περίπτωση, και παραμένει ακόμη και όταν εκείνο το συγκεκριμένο περιεχόμενο αφαιρεθεί, αντιπροσωπεύει ένα διαφορετικό είδος πράγματος.

Επομένως, η έρευνα μετατοπίζει την εστίασή της. Συνήθως ρωτάμε: «Τι βιώνω;» και η απάντηση είναι πάντα ένα συγκεκριμένο κομμάτι πληροφορίας. Αυτή η μέθοδος, όμως, ρωτά: «Τι είναι αυτό που βιώνει;» Η πρώτη ερώτηση δίνει μια λίστα. Η δεύτερη ερώτηση αποδίδει κάτι που δεν μπορεί να προστεθεί στη λίστα.

Αυτή είναι μια διευκρίνιση, όχι μια εικασία. Η μέθοδος δεν απαιτεί να υποθέσουμε μια κρυμμένη οντότητα πίσω από την εμπειρία. Αντίθετα, μας ενθαρρύνει να προσέξουμε κάτι που είναι ήδη παρόν σε κάθε στιγμή της ζωής μας, και να αναγνωρίσουμε ότι συχνά το θεωρούσαμε δεδομένο. Το αν στη συνέχεια αποδεχτεί κανείς τις ευρύτερες διεκδικήσεις της παράδοσης είναι ξεχωριστό ζήτημα. Η ίδια η παρατήρηση — ότι η επίγνωση μιας εμπειρίας δεν εμφανίζεται και εξαφανίζεται απλώς μαζί με την εμπειρία — μπορεί να επαληθευτεί.

Η μέθοδος αποτυγχάνει επίσης με αποκαλυπτικό τρόπο. Αν το αντικείμενο της έρευνας δεν μπορεί να βρεθεί ανάμεσα στα γνωστά, οποιαδήποτε αναζήτηση που το αντιμετωπίζει απλώς ως ακόμη ένα στοιχείο θα αποτύχει. Η επίγνωση δεν εντοπίζεται σαν ένα χαμένο κλειδί, γιατί αυτός που αναζητά είναι ακριβώς το πράγμα που αναζητείται. Η έρευνα επιτυγχάνει μόνο δείχνοντας πού πρέπει να σταματήσει η αναζήτηση.

Εδώ προκύπτει μια ένταση. Για να απομονώσουμε τον μάρτυρα, χρησιμοποιούμε τη σκέψη, ένα εργαλείο που αποτελείται από έννοιες. Ωστόσο, ο μάρτυρας δεν είναι έννοια. Η λογική μπορεί να δείξει προς αυτόν, αλλά τελικά πρέπει να παραμεριστεί, όπως εγκαταλείπει κανείς μια σκάλα αφού την έχει ανέβει. Κάποιος μπορεί να ξεκινήσει με συλλογισμό, μόνο για να διαπιστώσει ότι δεν προσφέρει περαιτέρω διεισδύσεις.

Σε αυτό το σημείο ο μάρτυρας είναι απλώς ένα κατάλοιπο, μια παραμένουσα αίσθηση. Δεν έχει βιωθεί πλήρως, και εξακολουθούμε να εξερευνούμε τις διάφορες όψεις του — το φυσικό σώμα, την αναπνοή, τα συναισθήματα και τον νου — μέσω αυτής της μεθόδου.

3 — Η Αποκάλυψη

Η απάντηση της παράδοσης είναι το δόγμα των Κοσών, των στρωμάτων του εαυτού: πέντε επίπεδα αυτοαντίληψης, που κυμαίνονται από το πιο απτό έως το πιο λεπτό. Αυτά περιλαμβάνουν το φυσικό σώμα, το σώμα της ζωτικής ενέργειας, τον νου που σκέφτεται και αμφιβάλλει, τη διάνοια που αντιλαμβάνεται και αποφασίζει, και τέλος το περίβλημα της μακαριότητας, την ήσυχη ικανοποίηση που βιώνουμε κατά τον βαθύ ύπνο. Καθένα από αυτά αντιπροσωπεύει μια διαφορετική όψη του είναι μας που συχνά ταυτίζουμε με το «εγώ».

Η προσέγγιση του δασκάλου είναι συστηματική και υπομονετική. Ξεκινώντας από το σώμα, παρουσιάζονται στον μαθητή φαινομενικά απλές ερωτήσεις: «Είμαι ψηλός», «Είμαι κουρασμένος», «Είμαι άρρωστος». Αυτές οι φράσεις συνδέουν διακριτικά τον ομιλητή με το υποκείμενο που περιγράφεται. Ωστόσο, το σώμα παρατηρείται. Οι αισθήσεις του σημειώνονται, οι αλλαγές του αναγνωρίζονται, και βιώνει ανάπτυξη, γήρανση και τελική παρακμή. Αυτό που είναι γνωστό δεν είναι το πρόσωπο που βιώνει αυτά τα πράγματα, αλλά μάλλον η ίδια η εμπειρία. Επομένως, η εστίαση μετατοπίζεται από το άτομο στην εμπειρία. Η ίδια αρχή ισχύει για την αναπνοή και τη ζωτικότητα, και στη συνέχεια για τον νου, του οποίου οι διακυμάνσεις διαθέσεις και σκέψεις παρατηρούνται επίσης εύκολα.

Αυτή είναι μια μορφή άρνησης, αλλά με συγκεκριμένη εστίαση. Η παραδοσιακή προσέγγιση είναι το «όχι αυτό», που σημαίνει «όχι εγώ». Πρόκειται περισσότερο για κατανόηση και αποδοχή, παρά για απόλυτη απόρριψη. Δεν ζητείται από τον μαθητή να απορρίψει το σώμα ή να καταστείλει τις σκέψεις του. Ο στόχος είναι να αναγνωρίσει ότι η αίσθηση της ιδιοκτησίας — η πεποίθηση ότι «αυτό» είναι εγγενώς «εγώ» — είναι μια ψευδαίσθηση.

Αυτό διαφέρει από την αποσύνδεση ή το μούδιασμα. Η αποσύνδεση περιλαμβάνει το απώθημα μιας εμπειρίας επειδή είναι πολύ επώδυνη, με αποτέλεσμα ένα είδος συναισθηματικού σβησίματος. Η έρευνα, από την άλλη, εμπλέκεται ενεργά με την εμπειρία. Κάνοντάς το αυτό, αποκαλύπτει την εγγενή απόσταση ανάμεσα στον παρατηρητή και το παρατηρούμενο. Τίποτα δεν καταστέλλεται· αντίθετα, τα πράγματα βλέπονται στο σωστό τους πλαίσιο.

Η πιο λεπτή κατάσταση απαιτεί τη μεγαλύτερη προσοχή. Κατά τον βαθύ ύπνο, όπως υπαγορεύει η παράδοση, υπάρχει μια αίσθηση γαλήνης. Η επιθυμία καταστέλλεται, η σκέψη απουσιάζει και η αίσθηση του εαυτού μειώνεται. Είναι εύκολο να εκλάβει κανείς αυτή τη γαλήνη ως τον αληθινό Εαυτό. Ωστόσο, η ειρήνη του ύπνου εξακολουθεί να είναι μια διακριτή εμπειρία, με αρχή και τέλος, και μια ποιότητα που αργότερα περιγράφουμε. Η αναγνώριση αυτής της διάκρισης είναι κρίσιμη. Το να την υποθέσουμε ως την απόλυτη αλήθεια είναι να καταλήξουμε πρόωρα, και η έμφαση του δασκάλου στην καθοδήγηση υπάρχει εν μέρει για να αποτρέψει αυτό. Ένας μαθητής μπορεί να επιτύχει μια κατάσταση βαθιάς ηρεμίας και να πιστέψει λανθασμένα ότι αντιπροσωπεύει το τελικό στάδιο.

Υπάρχει αντίστοιχος κίνδυνος στην αντίθετη κατεύθυνση. Αφού όλα έχουν αρνηθεί, κάποιος μπορεί να μπει στον πειρασμό να προσκολληθεί στο υπόλοιπο στοιχείο ως ακόμη ένα αντικείμενο, μια καθαρή οντότητα που πρέπει να κατέχει ή να διατηρεί. Ωστόσο, αυτό αντιπροσωπεύει μια επιστροφή στην παλιά συνήθεια της αντικειμενοποίησης, που τώρα εφαρμόζεται στην ίδια την επίγνωση.

Αυτό που παραμένει, αν η έρευνα αποδειχθεί αληθινή, δεν είναι ούτε ίχνος ούτε άδειο κενό. Είναι η φωτεινή παρουσία που ήταν πάντα παρούσα. Η αστάθεια είναι χαρακτηριστικό του αντικειμένου, ενώ η σταθερότητα είναι χαρακτηριστικό του παρατηρητή.

Η άρνηση μπορεί να νιώθεται σαν κάθοδος στο κενό, σαν να μην μένει τίποτα μετά την αφαίρεση των στρωμάτων. Ωστόσο, το παράδοξο είναι ότι αυτό που αποκαλύπτεται είναι πιο οικείο από οτιδήποτε αφαιρέθηκε, πιο κοντά στον εαυτό από το σώμα, και πιο κοντά από τη σκέψη. Τίποτα ουσιώδες δεν χάνεται, γιατί αυτό που απορρίφθηκε δεν ήταν ποτέ πραγματικά μέρος του εαυτού.

Θα μπορούσε κανείς να δοκιμάσει αυτή την προσέγγιση. Έχω σώμα, αλλά αναγνωρίζεται. Έχω νου, αλλά παρατηρείται. Έπειτα, βρες ένα μέρος όπου η παρατήρηση δεν γίνεται εμπειρία.

Αν αυτή η παρουσία δεν είναι καμία από τις τρεις καταστάσεις, αλλά είναι παρούσα σε καθεμία, τι είναι; Και τι θα μπορούσε να σημαίνει το να την αποκαλούμε «το τέταρτο»;

4 — Το Τέταρτο που Δεν Είναι Τέταρτο

Η Μαντούκια Ουπανισάδ, ένα κείμενο που αποτελείται από μόλις δώδεκα στίχους, είναι το θεμελιώδες κείμενο για αυτό το δόγμα. Αρχίζει με τη συλλαβή «Ομ» και στη συνέχεια την αναλύει στις τρεις καταστάσεις, καθεμία με τη δική της διακριτή φύση και το δικό της «τμήμα» του όλου. Έπειτα εισάγει μια τέταρτη κατάσταση, το «Τουρίγια».

Ένα συνηθισμένο λάθος είναι να θεωρούμε το Τουρίγια ως μια πιο σπάνια, πιο προηγμένη κατάσταση, που ακολουθεί τις άλλες σε μια ακολουθία και επιτυγχάνεται με προσπάθεια και διατηρείται με πειθαρχία. Η λέξη «τέταρτο» υποδηλώνει αυτή την ερμηνεία, καθώς συνεπάγεται μια ακολουθία όπου το τέταρτο έρχεται μετά το τρίτο. Ωστόσο, η παράδοση, ιδιαίτερα όπως ερμηνεύεται από τον Άντι Σανκάρα, θεωρεί αυτό ως παρεξήγηση. Ο αριθμός είναι απλώς ένα παιδαγωγικό εργαλείο, ένας δείκτης και όχι μια σταθερή θέση. Το Τουρίγια δεν θεωρείται μία από τις καταστάσεις γιατί τις υπερβαίνει.

Οι Ουπανισάδες υποστηρίζουν αυτή την ερμηνεία. Όταν περιγράφουν τις άλλες τρεις καταστάσεις, τους αποδίδουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Ωστόσο, όταν απευθύνονται στην τέταρτη κατάσταση, χρησιμοποιούν κυρίως αρνητικές περιγραφές: όχι στραμμένο προς τα μέσα, όχι στραμμένο προς τα έξω, όχι συλλογή σκέψεων, αόρατο, ασύλληπτο, χωρίς διακριτικά χαρακτηριστικά, πέρα από τη σκέψη, πέρα από τον ορισμό. Ο Σανκάρα ερμηνεύει αυτό όχι ως υποδηλωτικό ότι το Τουρίγια είναι κενό, αλλά μάλλον ως απόδειξη ότι δεν μπορεί να οριστεί ή να κατηγοριοποιηθεί. Η γλώσσα λειτουργεί αποδίδοντας ιδιότητες στα πράγματα, και σε αυτή την περίπτωση δεν υπάρχει τίποτα στο οποίο να εφαρμοστεί μια ιδιότητα.

Γι’ αυτό ο όρος «μυστήριο» είναι ο κατάλληλος. Δεν αναφέρεται σε ασάφεια, σαν να περίμενε να ανακαλυφθεί ένα κρυμμένο γεγονός. Αντίθετα, περιγράφει κάτι που, από τη φύση του, δεν μπορεί να γίνει κατανοητό με τον συνηθισμένο τρόπο, γιατί είναι η ίδια η πράξη της γνώσης.

Αυτή η παράδοση παρουσιάζει μια μεταφορά: οι τρεις καταστάσεις — ξύπνια, όνειρο και βαθύς ύπνος — είναι σαν κύματα στο νερό. Το κύμα είναι μέρος του νερού, αλλά το νερό δεν μπορεί να αναχθεί σε ένα μόνο κύμα. Ομοίως, η ξύπνια, το όνειρο και ο βαθύς ύπνος αναδύονται και υποχωρούν, ενώ η υποκείμενη πραγματικότητα παραμένει σταθερή.

Το Τουρίγια αποκαλείται επίσης αυτοφωτιζόμενο, ή Σβαγιάμ Πρακάσα. Ένα αντικείμενο αποκαλύπτεται από ένα φως διαφορετικό από τον εαυτό του — μια λάμπα, τον ήλιο ή ένα αισθητήριο όργανο. Ωστόσο, το φως της επίγνωσης δεν χρειάζεται κανένα εξωτερικό φως για να γίνει αντιληπτό. Κάθε άλλο φως αποκαλύπτεται από αυτό. Είναι μια εύκολη έννοια να συλληφθεί, αλλά δύσκολη να την νιώθεις πραγματικά. Ωστόσο, μπορεί κανείς να παρατηρήσει ότι ό,τι βιώνεται είναι γνωστό μόνο μέσω της επίγνωσης, και η ίδια η επίγνωση δεν γίνεται ποτέ γνωστή από οτιδήποτε άλλο. Δεν είναι κάτι που πρέπει να βρεθεί· είναι το ίδιο το έδαφος πάνω στο οποίο συμβαίνει η εύρεση.

Επομένως, ακόμη και ο βαθύς ύπνος, που φαίνεται να είναι κατάσταση του τίποτα, δεν είναι χωριστός από τη συνείδηση. Η αίσθηση του κενού κατά τον ύπνο αναφέρεται αργότερα ως έλλειψη εμπειρίας, που συνεπάγεται ότι κάποιος πρέπει να κατέγραψε την απουσία. Η απουσία περιεχομένου δεν σημαίνει απουσία επίγνωσης. Αυτό είναι βασικό δόγμα της παράδοσης, και αντιπροσωπεύει μία από τις πιο λεπτές και σημαντικές πτυχές της.

Αν το Τουρίγια ισχύει πάντα, δεν μπορεί να επιτευχθεί. Το να επιτύχει κανείς κάτι σημαίνει να φτάσει σε αυτό που του λείπει, και δεν μπορεί κανείς να φτάσει σε κάτι που δεν έλειψε ποτέ. Αυτό που χρειάζεται είναι αναγνώριση — όχι η απόκτηση κάτι νέου, αλλά η κατανόηση αυτού που ήταν πάντα παρόν.

Καταλήγουμε σε ένα μάλλον αινιγματικό συμπέρασμα. Αυτό που αναζητούμε είναι η ίδια η πράξη της αναζήτησης. Η αναζήτηση συμβαίνει μέσα στο ίδιο το φως που ελπίζει να βρει. Η παράδοση το υποδηλώνει αυτό με λόγια, ενώ ταυτόχρονα ισχυρίζεται ότι βρίσκεται πέρα από τη γλώσσα. Το παράδοξο δεν πρέπει να επιλυθεί βιαστικά.

Επιπλέον, αυτή η κατάσταση δεν είναι κάτι που χρειάζεται να προκληθεί. Πρόκειται περισσότερο για μια μετατόπιση προοπτικής: την αναγνώριση ότι η επίγνωση είναι ήδη παρούσα, σε αυτή ακριβώς τη στιγμή, χωρίς να επηρεάζεται από ό,τι συμβαίνει.

Αν ισχύει αυτό, δεν θα έπρεπε να είναι δεσμευμένη μόνο για σπάνιες στιγμές βαθιάς σκέψης. Θα έπρεπε να είναι προσβάσιμη στην καθημερινή ζωή, και μένουμε να εξετάσουμε τι, αν κάτι, αλλάζει όταν την βιώνουμε.

5 — Το Αδιάσπαστο Νήμα

Η αναγνώριση δεν εξαλείφει τις τρεις καταστάσεις. Η ξύπνια παραμένει ενεργή, το όνειρο παραμένει σουρεαλιστικό και ο ύπνος συνεχίζει να συμβαίνει. Αυτό που αλλάζει, σύμφωνα με την παράδοση, είναι η πεποίθηση ότι είμαστε παγιδευμένοι μέσα τους.

Μέχρι τότε, κάθε κατάσταση μας καταπίνει εντελώς. Γινόμαστε η μορφή στο όνειρο, ο εργαζόμενος κατά τη διάρκεια της ημέρας και ο απών κατά τον ύπνο. Μόλις συμβεί η αναγνώριση, το νήμα της επίγνωσης, που ποτέ δεν κόπηκε, γίνεται ορατό. Ο ξύπνιος κόσμος είναι το βασίλειο της εμπειρίας. Το όνειρο αναγνωρίζεται ως τέτοιο, ακόμη και μετά που συμβαίνει. Και ο ύπνος δεν είναι πλέον μια νυχτερινή κατάσταση λήθης, αλλά μια περίοδος όπου η επίγνωση υπάρχει χωρίς κανένα συγκεκριμένο περιεχόμενο.

Η ταυτότητα μετατοπίζεται ανάλογα, από «κάποιον που έχει εμπειρίες» σε κάτι πιο κοντά στον χώρο όπου αυτές οι εμπειρίες λαμβάνουν χώρα. Αυτό παρερμηνεύεται εύκολα. Δεν σημαίνει ότι το σώμα και ο νους παύουν να έχουν σημασία, ή ότι κάποιος αποσπάται από τη ζωή. Η δράση συνεχίζεται. Οι σκέψεις αναδύονται, τα συναισθήματα περνούν και η ημέρα ξετυλίγεται. Ωστόσο, η αίσθηση της ιδιοκτησίας όλων αυτών των πραγμάτων χαλαρώνει. Δεν ταυτίζεται πλέον τόσο πλήρως με ό,τι συμβαίνει.

Αυτό δημιουργεί ένα συγκεκριμένο είδος σταθερότητας, που πρέπει να διακριθεί από την ακαμψία. Η ηρεμία που περιγράφεται δεν είναι μια εξαναγκασμένη ηρεμία που εμποδίζει την κίνηση. Αντίθετα, αναφέρεται στην ικανότητα της οθόνης να παραμένει σταθερή χωρίς να εμποδίζει την ταινία, ή στην ικανότητα του χώρου να φιλοξενεί κίνηση μέσα του.

Αλλάζει και ο φόβος. Μεγάλο μέρος του φόβου μας πηγάζει από τον φόβο της διάλυσης: την νυχτερινή απώλεια του κόσμου, τις μεγαλύτερες απώλειες που έρχονται με την ηλικία και την αρρώστια, και τελικά τον θάνατο. Ωστόσο, αν το νήμα της επίγνωσης παραμένει αδιάσπαστο από τον ύπνο — την καθημερινή πρόβα αυτής της διάλυσης —, τότε ο φόβος χάνει μέρος της δύναμής του. Δεν επιλύει απαραίτητα οποιαδήποτε μεταφυσικά ερωτήματα σχετικά με τον θάνατο. Αρκεί να παρατηρήσουμε ότι ο φόβος εξαρτάται από την ταύτιση, και καθώς η ταύτιση εξασθενεί, εξασθενεί και ο φόβος.

Εδώ χρειάζεται προσεκτική προσοχή όταν ασχολούμαστε με το λεξιλόγιο της πίστης και της εμπειρίας. Κάποιος μπορεί να πιστεύει στο δόγμα χωρίς να το έχει βιώσει άμεσα. Κάποιος μπορεί να βιώσει στιγμές ηρεμίας και να τις ερμηνεύσει με διάφορους τρόπους, κάποιους με βεδαντική προοπτική και άλλους όχι. Επιπλέον, κάποιος μπορεί απλώς να παρατηρήσει ότι η επίγνωση δεν έχει ποτέ πάψει, και να αφήσει την ερμηνεία για αργότερα. Η ίδια η παράδοση τονίζει τη διάκριση ανάμεσα στο να γνωρίζει κανείς και στο να είναι, γι’ αυτό και τονίζει τη σημασία ενός δασκάλου και της σταθερής πρακτικής. Η διανοητική κατανόηση είναι σημείο εκκίνησης, όχι ο τελικός προορισμός.

Το βασικό ερώτημα παραμένει: αν το Τουρίγια είναι πάντα παρόν και πάντα προσβάσιμο, γιατί η συνηθισμένη ζωή εξακολουθεί να νιώθει περιορισμένη; Γιατί βιώνουμε τον πόνο σαν να είμαστε απλώς μια μικρή μορφή σε μια σκηνή; Η παραδοσιακή απάντηση, που μπορεί να αφεθεί ανοιχτή εδώ, είναι ότι ο περιορισμός δεν βρίσκεται στην ίδια την πραγματικότητα, αλλά στην αντίληψή μας γι’ αυτήν. Τίποτα δεν χρειάζεται να προστεθεί στην υπάρχουσα κατάστασή μας· μόνο η επίγνωσή μας.

Υπό αυτό το φως, το αρχικό ερώτημα μετατοπίζεται. Αρχικά ρωτήσαμε ποιος ήταν παρών και στους τρεις κόσμους, υποθέτοντας ότι η απάντηση θα βρισκόταν μέσω παρατήρησης, όπως συχνά συμβαίνει. Ωστόσο, η ίδια η πράξη της παρατήρησης είναι το βασικό στοιχείο που αναζητούσαμε. Το ερώτημα τώρα γίνεται: «Μπορεί αυτή η παρουσία να αμφισβητηθεί;»

Η ίδια η αμφιβολία είναι παρούσα μέσα σε αυτήν. Κάθε επιχείρημα εναντίον της βιώνεται μέσα σε αυτήν. Κάθε προσπάθεια να ξεφύγει κανείς από αυτήν λαμβάνει χώρα μέσα στα όριά της. Φαίνεται ότι η μακρά αναζήτηση ήταν, στην πραγματικότητα, μια επιστροφή στο ίδιο το μέρος από το οποίο δεν φύγαμε ποτέ.

Επομένως, υπάρχει μόνο μια λεπτή πρόσκληση. Καθώς διαβάζετε αυτές τις λέξεις, προσέξτε τι είναι ενήμερο γι’ αυτές. Όχι το νόημα των λέξεων, ούτε τη δική σας αίσθηση του εαυτού, αλλά την παρούσα επίγνωση πριν αναδυθεί η επόμενη σκέψη.

Πάρτε μια στιγμή να αναλογιστείτε. Και ρωτήστε τον εαυτό σας αν αυτή η επίγνωση έχει ποτέ απουσιάσει.

Ενότητα με την Ύπαρξη

Για το αδυνάτισμα της γραμμής ανάμεσα σε αυτόν που κοιτάζει και τον κόσμο που κοιτάζεται

1. Το Λεπτό Μέρος

Κανείς δεν φτάνει εκεί με επιχειρήματα. Έχω προσπαθήσει. Μπορεί κανείς να καθίσει με τη σκέψη ότι όλα συνδέονται, να την γυρίσει από δω κι από κει, να θαυμάσει τη λογική της, και να παραμείνει ακριβώς τόσο χωριστός όσο και πριν: ένας άνθρωπος σε μια καρέκλα που κρατά μια σωστή ιδέα. Η ενότητα που εννοώ έρχεται διαφορετικά. Νιώθεται πρώτα, και σκέφτεται κανείς γι’ αυτήν αργότερα, αν σκέφτεται καθόλου. Όταν περνάει, δεν αφήνει πίσω της κανένα συμπέρασμα, μόνο τη μνήμη μιας γραμμής που αδυνάτισε.

Ποια γραμμή; Εκείνη που τραβάς κάθε πρωί χωρίς να το προσέχεις, ανάμεσα στο δέρμα και το δωμάτιο, ανάμεσα σε αυτόν που κοιτάζει και στο πράγμα που κοιτάζεται. Τις περισσότερες μέρες είναι χοντρή και γεμάτη κίνηση. Έπειτα κάτι συμβαίνει, και είναι σαν να τρίφτηκε σχεδόν τελείως μια γραμμή μολυβιού. Είσαι ακόμη εδώ. Ο κόσμος είναι ακόμη εκεί. Το σύνορο απλώς έχασε την εξουσία του.

Είναι δύσκολο να πω πότε μου συνέβη για πρώτη φορά. Ίσως σε έναν δρόμο, ίσως σε ένα χωράφι. Θυμάμαι μόνο ότι ο συνηθισμένος θόρυβος του να είσαι κάποιος σώπασε, και αυτό που έμεινε ήταν το βλέπειν, απλό και πλατύ, χωρίς κανέναν πίσω του να κρατά σημειώσεις.

Απόφθεγμα
Η γραμμή ανάμεσα στον εαυτό και τον κόσμο τραβιέται ξανά κάθε μέρα. Μερικές φορές τρίβεται λεπτή, και κανένα επιχείρημα δεν έκανε το τρίψιμο.

2. Πέτρα, Αέρας, Ρίζα

Κοντά σε μια κορυφή, αφού η ανάβαση είχε εξαντλήσει εκείνο το μέρος μου που σχεδιάζει, ακούμπησα το χέρι μου πάνω σε μια πέτρα που είχε ζεστάνει ο ήλιος. Κρύος αέρας έμπαινε και έβγαινε από το στήθος μου. Δεν θα μπορούσα να πω πού τελείωνε η αναπνοή μου και πού άρχιζε ο άνεμος. Η πλαγιά έπεφτε μακριά μέσα στην ομίχλη από κάτω, και ο ουρανός, που πάντα τον θεωρούσα από πάνω μου, φαινόταν να είναι παντού γύρω μου, και λίγο μέσα μου.

Μια ρίζα δεν αποφασίζει να ανήκει στο χώμα. Το δέντρο ποτέ δεν θεωρεί το έδαφος ξένο. Στεκόμενος εκεί ένιωσα κάτι από εκείνη την ελαφρότητα, την απουσία μιας ήσυχης διαπραγμάτευσης που κουβαλούσα τόσο καιρό που την είχα περάσει για τον εαυτό μου.

Κατέβηκα το βουνό ο ίδιος άνθρωπος, με το ίδιο όνομα και τα ίδια απλήρωτα χρέη. Ωστόσο για λίγο η κοιλάδα έμοιαζε λιγότερο με έναν τόπο στον οποίο έμπαινα και περισσότερο με έναν τόπο του οποίου ήμουν μέρος από πάντα. Το φως στις στέγες φαινόταν να βγαίνει από τα δικά μου μάτια.

Απόφθεγμα
Το βουνό δεν ζητά τίποτα. Στάσου αρκετή ώρα πάνω του και αυτός που στέκεται αρχίζει να χαλαρώνει.

3. Το Χέρι που Ξεχνά τον Εαυτό του

Παρακολούθησε έναν ξυλουργό σε μια μακριά σανίδα. Το ροκάνι ταξιδεύει, το ροκανίδι κουλουριάζεται, το νεράκι απαντά. Κάποια στιγμή κανείς δεν κάνει τη δουλειά. Μόνο αργότερα, όταν η λέξη «εγώ» επιστρέφει στο δωμάτιο, παρατηρεί ότι είχε φύγει. Οι ζωγράφοι το γνωρίζουν αυτό, και το ίδιο οι μάγειρες, και όποιος έχει χάσει ένα απόγευμα σε κάτι που αγάπησε.

Ανάμεσα σε ανθρώπους συμβαίνει πιο σπάνια, και πιο ήσυχα. Κάθισε με κάποιον που γνωρίζεις δεκαετίες και μην πεις τίποτα. Η σιωπή δεν ανήκει σε κανέναν από τους δύο. Η αναπνοή της είναι η αναπνοή του δωματίου· το λυχνάρι σας φωτίζει και τους δύο χωρίς διάκριση. Κανείς δεν το σχολιάζει. Το να το σχολιάσεις θα το τελείωνε.

Αυτό που με εκπλήσσει είναι πόσο λίγο δράμα υπάρχει σε όλα αυτά. Καμία σάλπιγγα δεν αναγγέλλει την παρέκκλιση του εαυτού. Οι ώρες απλώς περνούν χωρίς να τις μετράει κανείς, και ο κόσμος, για μια φορά, δεν βρίσκεται από την άλλη πλευρά ενός γυαλιού.

Απόφθεγμα
Η απορρόφηση είναι ένας μικρός θάνατος του πράττοντος. Αυτό που μένει είναι το πράττειν, και είναι πλήρες.

4. Η Συνηθισμένη Πόρτα

Η ησυχία δεν ζητά καμία τεχνική και κανένα δόγμα. Ένα βράδυ αρκεί: μια κατσαρόλα που τσιρίζει καθώς κρυώνει, το παράθυρο που γίνεται γκρι, και τότε η κενότητα του δωματίου αποκτά μια παράξενη πληρότητα. Ο χρόνος χαλαρώνει. Ένα παιδί το έχει αυτό χωρίς προσπάθεια, και το ίδιο ένας βοσκός. Τίποτα δεν χρειάζεται να κερδηθεί.

Και όμως αναστατώνει. Για χρόνια κινείσαι μέσα στον κόσμο σαν ένα μικρό οριοθετημένο πράγμα ανάμεσα σε άλλα πράγματα. Το να νιώσεις αυτή την εικόνα να χαλαρώνει είναι σαν να απλώνεις το χέρι για μια σκάλα που δεν υπάρχει. Μερικοί κλείνουν αμέσως την πόρτα και απασχολούνται. Άλλοι στέκονται λίγο στην είσοδο, φοβισμένοι, και δεν φεύγουν.

Κανείς δεν μπορεί να πειστεί με επιχειρήματα να ξεπεράσει εκείνο το ρίγος, και κανείς δεν πρέπει. Ανήκει στη μακρά συνήθεια του να είσαι ένα πράγμα σε έναν κόσμο άλλων, και συνήθειες τέτοιας ηλικίας δεν φεύγουν όταν τις ζητήσεις. Φεύγουν, αν φεύγουν, όταν σταματήσουμε να τις παρακολουθούμε.

Απόφθεγμα
Η εμπειρία είναι πολύ συνηθισμένη για να χρειάζεται δάσκαλο, και πολύ μεγάλη για να την αντιμετωπίσεις χωρίς ρίγος.

5. Απομιμήσεις, και ένας Μακρύς Δρόμος

Υπάρχουν απομιμήσεις. Δύο άνθρωποι που δεν μπορούν να πουν πού τελειώνει ο ένας και πού αρχίζει ο άλλος, που φοβούνται τη διαφωνία και πανικοβάλλονται στην απόσταση, ζουν σε μπλέξιμο. Είναι απώλεια ερείσματος, και κάνει τη ζωή μικρότερη. Η ενότητα που περιγράφω αφήνει τον άνθρωπο ακέραιο. Εξακολουθεί να πληρώνει τους λογαριασμούς του, να κρατά τον λόγο του, και να λέει όχι όταν το όχι είναι αληθινό. Αυτό που μετατοπίζεται είναι η αντίληψη, και μαζί της η αίσθηση του ποιος κοιτάζει. Μπορεί ακόμη και να γίνει πιο ήπιος, αφού φοβάται λιγότερο τη διάλυση.

Άλλοι έχουν περπατήσει αυτόν τον δρόμο πριν. Στην Ινδία μια ολόκληρη παράδοση έχτισε τη σκέψη και την πρακτική της γύρω από αυτή ακριβώς την εμπειρία, ονομάζοντας τον εαυτό Άτμαν και το έδαφος όλων των πραγμάτων Μπράχμαν, και ρωτώντας αν ποτέ ήταν χωριστά. Θα τη συναντήσουμε στο Κεφάλαιο 6. Προς το παρόν αρκεί να νιώσεις την πέτρα, να αναπνεύσεις τον αέρα, και να αφήσεις την ερώτηση ανοιχτή.

Δυσπιστώ σε κάθε αφήγηση της ενότητας που δεν μπορεί επίσης να παραδεχτεί την κουζίνα, το τηλέφωνο, τον καβγά με έναν γείτονα. Μια όραση που αποτυγχάνει στην καθημερινή μέρα είναι μια διάθεση. Το πραγματικό πράγμα κατεβαίνει μαζί σου από το βουνό και κουβαλάει τα ψώνια.

Απόφθεγμα
Η ενότητα δεν σβήνει τον άνθρωπο. Απλώς δείχνει ότι η άκρη ποτέ δεν ήταν τόσο σκληρή όσο φαινόταν.

Όταν οι Έννοιες Χάνουν τη Βαρύτητά τους

Το Δωμάτιο το Ίδιο Διαλύεται στον Χώρο

I. Το Πάτωμα Κάτω από το Πάτωμα

Ξυπνώ σε ένα δωμάτιο και ξέρω αμέσως πού βρίσκομαι. Εδώ, όχι εκεί. Πρωί, όχι ακόμη βράδυ. Εγώ, ξαπλωμένος σε αυτό το κρεβάτι, και ο κόσμος τακτοποιημένος γύρω μου. Δεν χρειάζεται καμία προσπάθεια. Η γνώση φτάνει πριν ακόμα ανοίξω τα μάτια, όπως το πάτωμα είναι ήδη εκεί όταν κατεβαίνω.

Κανείς δεν αμφισβητεί ένα πάτωμα. Το εγώ και το άλλο, το κοντά και το μακριά, το πριν και το μετά, αυτό που είναι και αυτό που δεν είναι: αυτά είναι τα σανίδια πάνω στα οποία περπατάμε όλη μέρα, τόσο σταθερά που τα θεωρούμε την ίδια τη γη. Στηρίζουν κάθε συνηθισμένη εμπειρία. Το βραστήρι είναι εκεί πέρα, το απόγευμα περνάει, και εγώ είμαι αυτός που περιμένει να βράσει το νερό.

Έπειτα, μια μέρα, καθισμένος ακίνητος, το πόδι ψάχνει το σανίδι και το βρίσκει πιο λεπτό απ’ όσο περίμενε.

Είναι μια μικρή ανακάλυψη, και φτάνει ήσυχα. Μια ανάσα μπαίνει. Μια ανάσα βγαίνει. Το δωμάτιο βουίζει με τη δική του σιωπή, και κάπου μέσα σε εκείνη τη σιωπή η ερώτηση πού βρίσκομαι, και ποιος, και πότε, αρχίζει να ακούγεται αμυδρά σαν ερώτηση που γίνεται μέσα σε όνειρο.

Αφορισμός
Αυτό που στηρίζει τα πάντα δεν το κοίταξε ποτέ κανείς. Κοίταξε μια φορά, ήσυχα, και το έδαφος αρχίζει να αναπνέει.

II. Φτιαγμένο Φρέσκο, Κάθε Στιγμή

Παρακολούθησε τη φλόγα ενός κεριού αρκετά και παύει να είναι πράγμα. Γίνεται γεγονός: κερί που ανεβαίνει, ζέστη, φως, ανανεωμένο κάθε στιγμή και ποτέ η ίδια φλόγα δύο φορές.

Οι συντεταγμένες μιας ζωής συμπεριφέρονται έτσι. Φαίνονται σταθερές, όμως με προσεκτική εξέταση ξαναχτίζονται σε κάθε στιγμή, τόσο γρήγορα που το ξαναχτίσιμο περνάει απαρατήρητο. Ο Ναγκαρτζούνα ξόδεψε τη σκέψη του αποσυναρμολογώντας την ιδέα ότι οτιδήποτε στέκεται από μόνο του, με δική του φύση, ξεχωριστά από όλα τα άλλα. Το εγώ, το άλλο, το εδώ, το εκεί: δεν βρήκε κανένα από αυτά να στηρίζεται μόνο του.

Τα επιχειρήματά του με πείθουν λιγότερο στη σελίδα παρά στο μαξιλάρι. Στην ακινησία το συμπαγές «εγώ» δείχνει τις ραφές του. Κάθομαι με το παράθυρο ανοιχτό και τον ήχο ενός μακρινού δρόμου, και προσπαθώ να βρω αυτόν που ακούει. Αυτό που βρίσκω είναι ακοή, έπειτα μια σκέψη για την ακοή, έπειτα πάλι ακοή. Καθένα φτάνει, καθένα φεύγει. Κανένα δεν υπέγραψε το όνομά του.

Αφορισμός
Η φλόγα ανάβει ξανά κάθε στιγμή. Έτσι και ο κόσμος μέσα στον οποίο στέκεσαι.

III. Όταν το Ποτάμι Επιβραδύνει

Ο χρόνος, στην καθημερινή ζωή, ρέει. Το παρελθόν βρίσκεται πίσω, το μέλλον μπροστά, και ένα λεπτό φωτεινό παρόν γλιστρά ανάμεσά τους. Εκείνοι που μελέτησαν τον βιωμένο χρόνο με υπομονή, οι φαινομενολόγοι, περιγράφουν αυτή τη ροή ως κάτι που κάνει ο νους, ένα ράψιμο στιγμών σε γραμμή.

Στη βαθιά ακινησία το ράψιμο χαλαρώνει. Μια καμπάνα ηχεί και σβήνει, και το σβήσιμο δεν οδηγεί πια πουθενά. Το απογευματινό φως ακουμπά στον τοίχο και μένει εκεί που είναι. Η αίσθηση της διέλευσης λεπταίνει σαν ομίχλη που σηκώνεται από μια λιμνούλα, και έπειτα σταματά. Τίποτα δεν περιμένει. Τίποτα δεν έχει χαθεί.

Το νωρίτερα και το αργότερα χάνουν το νόημά τους. Αυτό που μένει δύσκολα μπορεί να ονομαστεί στιγμή, αφού μια στιγμή χρειάζεται γείτονες. Το σώμα κάθεται. Το τσάι κρυώνει χωρίς καμία βιασύνη μέσα του. Ένα σπουργίτι κάθεται στο περβάζι και είναι απλώς εκεί, δεν ανήκει σε καμία ακολουθία, έρχεται από πουθενά και κατευθύνεται πουθενά.

Αφορισμός
Όταν κανείς δεν βιάζεται, ο χρόνος δεν έχει πού να πάει.

IV. Ο Αφηγητής Σιωπά

Όλη μέρα μια φωνή σχολιάζει. Ονομάζει το φλιτζάνι, επαναλαμβάνει το αύριο, μου θυμίζει ποιος είμαι. Την είχα πάρει για τον εαυτό μου.

Κάθισε αρκετά στη σιωπή και η συνήθεια της αυτοαναφοράς χαλαρώνει, σαν χέρι που κουράστηκε να κρατάει σφιχτά. Οι λέξεις εξακολουθούν να φτάνουν για λίγο, έπειτα δεν βρίσκουν τίποτα να πιαστούν. Η γλώσσα λειτουργεί με διακρίσεις, αυτό και εκείνο, εγώ και εσύ. Εκεί που αυτές έχουν φύγει, μια λέξη γλιστράει από την εμπειρία σαν βροχή από φύλλο.

Και όταν ο αφηγητής σωπάσει πλήρως, κάτι πιο λεπτό φεύγει μαζί του: η ιδέα κάποιου που στέκεται πίσω από το βλέμμα, που το δέχεται. Οι αναφορές μιλούν για εμπειρία χωρίς βιωτή, για γνώση χωρίς ξεχωριστό γνώστη τοποθετημένο να κάνει τη γνώση. Ο άνεμος στα πεύκα δεν χρειάζεται ακροατήριο. Η βροχή χτυπά τη στέγη και κανείς δεν συλλέγει τον ήχο. Υπάρχει ακοή, και η ακοή είναι ολόκληρη. Αν μια σκέψη προσπαθήσει να την διεκδικήσει, η σκέψη διαλύεται στην ίδια ησυχία, σαν αποτύπωμα σε υγρή άμμο.

Αφορισμός
Πάρε μακριά αυτόν που ακούει, και ο άνεμος συνεχίζει να φυσά μέσα από τα πεύκα.

V. Το Δωμάτιο που Διαλύεται

Να γιατί η καθαρή συνείδηση αντιστέκεται τόσο πεισματικά στην περιγραφή. Για να περιγράψεις, χρειάζεσαι έννοιες. Οι έννοιες χρειάζονται ακριβώς εκείνες τις διαιρέσεις υποκειμένου και αντικειμένου, εαυτού και άλλου, που έχουν πια σωπάσει. Η συσκευή της περιγραφής μένει χωρίς τίποτα να κρατηθεί.

Φαντάσου ένα δωμάτιο. Αδειασμένο από έπιπλα, εξακολουθεί να είναι δωμάτιο, με τοίχους, οροφή, πόρτα. Τώρα άσε τους τοίχους να μαλακώσουν. Άσε τις γωνίες να χάσουν τις ακμές τους μέχρι να μην μπορεί κανείς να δείξει πού τελείωνε το δωμάτιο. Δεν είναι πια άδειο δωμάτιο. Δεν είναι πια καθόλου δωμάτιο. Μένει μόνο ο χώρος, ανοιχτός και αδιαίρετος, με φως να κινείται μέσα του και τίποτα να προσγειωθεί.

Αυτό μπορεί να ακούγεται σαν απώλεια. Από μέσα διαβάζεται διαφορετικά. Ο χώρος δεν είναι τίποτα. Είναι αυτό μέσα στο οποίο όλα ξεκουράζονταν εξαρχής. Ο παλιός δάσκαλος σκουπίζει την αυλή και τα φύλλα συνεχίζουν να πέφτουν. Τίποτα δεν προστίθεται, τίποτα δεν αφαιρείται. Ο νους που κάποτε τραβούσε τις γραμμές του πάνω στον κόσμο αφήνει κάτω την πένα και κοιτάζει έξω στον ανοιχτό ουρανό, πλατύ σαν μια κρατημένη ανάσα που επιτέλους αφήνεται.

Αφορισμός
Αφαίρεσε τους τοίχους, και το δωμάτιο μένει ως ουρανός.

Μυστικές Κλίμακες Ανόδου σε Διαφορετικές Παραδόσεις

Η Κλίμακα της Ανόδου: Πώς τρεις παραδόσεις χαρτογράφησαν τα στάδια του εσωτερικού ταξιδιού

Χωρίς συντομεύσεις πριν από το πρώτο σκαλοπάτι: Πειθαρχία, ενόραση και μεταμόρφωση στη μυστικιστική πρακτική

Από την αποταγή στην αγάπη: Ο Ιωάννης της Κλίμακος, οι «σταθμοί» των Σούφι και τα βουδιστικά «τζάνα»

Τρεις κλίμακες, μία άνοδος: Η κοινή ψυχολογία της βαθμιαίας πνευματικής πρακτικής

Η βαθμιαία οδός: Γιατί η ενόραση έρχεται μόνο μετά την πειθαρχία στον μυστικισμό, στην Ανατολή και τη Δύση

Στάδια της Μυστικής Πορείας στις Παραδόσεις

Μας αρέσει να φανταζόμαστε την αφύπνιση ως μια λάμψη: ένα ξαφνικό άνοιγμα, ένα πέπλο που σκίζεται, μια άφιξη χωρίς δρόμο πίσω της. Η εικόνα είναι ελκυστική, και είναι δύσκολο να τη βρει κανείς ανάμεσα σε εκείνους που πραγματικά περπάτησαν τον εσωτερικό δρόμο και προσπάθησαν να τον χαρτογραφήσουν. Αυτοί μιλούν αντίθετα για σκαλοπάτια, σταθμούς και στάδια.

Τον έβδομο αιώνα, ο Ιωάννης ο Κλίμακος περιέγραψε μια κλίμακα τριάντα βαθμίδων που ανεβαίνει από την απάρνηση μέχρι τις κορυφαίες αρετές της πίστης, της ελπίδας και της αγάπης. Οι σούφι δάσκαλοι περιέγραψαν τα μακαμάτ, σταθμούς από τους οποίους περνά ο αναζητητής υπό την καθοδήγηση ενός οδηγού, από τη μετάνοια μέσω της υπομονής και της εμπιστοσύνης προς την αγάπη και τη γνώση. Οι βουδιστές στοχαστές περιέγραψαν τα τζχάνα και τα προοδευτικά στάδια της διορατικότητας, στα οποία οι καταστάσεις βαθιάς απορρόφησης καλλιεργούνται με προσοχή και στη συνέχεια διαπερνώνται.

Αυτές οι παραδόσεις αναδύθηκαν χωριστά η μία από την άλλη, σε διαφορετικούς αιώνες, γλώσσες και αντιλήψεις για το τι είναι πραγματικό. Κι όμως καθεμία επιμένει στην τάξη. Κάτι πρέπει να προηγηθεί, κάτι άλλο να ακολουθήσει, και η ακολουθία δεν μπορεί να ανακατευτεί. Γιατί ένας δρόμος προς το ανεπίτρεπτο να είναι τόσο εξαρτημένος ως προς το σχήμα του; Και αν η τάξη είναι σχεδόν καθολική, γιατί οι προορισμοί δεν είναι;

1 — Η Άρνηση του Άλματος

Η έλξη της ξαφνικής διάρρηξης είναι εύκολο να κατανοηθεί. Κολακεύει την ελπίδα ότι αυτό που χρειαζόμαστε περισσότερο είναι μια μόνο σωστή διορατικότητα μακριά, ότι η απόσταση ανάμεσα στη σύγχυσή μας και στην ελευθερία μας είναι το πλάτος μιας μόνο σκέψης. Ιστορίες στιγμιαίας αφύπνισης κυκλοφορούν επειδή υπόσχονται απαλλαγή από την αργή εργασία του να γίνουμε διαφορετικοί.

Αλλά ποιος υποτίθεται ότι θα αφυπνιστεί; Ένας άνθρωπος δεν είναι ένα άδειο δοχείο που περιμένει να χυθεί μέσα του φως. Ένας άνθρωπος είναι μια δομή συνηθειών, ορέξεων, φόβων και εικόνων εαυτού, χτισμένη επί δεκαετίες και ενισχυμένη καθημερινά. Το να προσφέρει κανείς σε ένα τέτοιο ον μια μόνο φωτεινή αλήθεια είναι λίγο σαν να διαβάζει μια όμορφη πρόταση δυνατά σε μια πολυσύχναστη αγορά. Κάτι μπορεί να ακουστεί, αλλά ο θόρυβος την καλύπτει σχεδόν αμέσως.

Ό,τι δεν μπορεί να ειδωθεί δεν μπορεί να μεταμορφωθεί, και ό,τι δεν μπορεί να ησυχάσει δεν μπορεί να ειδωθεί. Εδώ ο διατεταγμένος δρόμος αρχίζει να φαίνεται λιγότερο ως κανόνας και περισσότερο ως περιγραφή. Η παλαιότερη δυτική ορολογία ονόμασε τρεις κινήσεις: κάθαρση, φωτισμό, ένωση. Παρουσιάζονται συνήθως ως πνευματική διδασκαλία, αλλά μπορούν να διαβαστούν ως ισχυρισμός για το πώς συντελείται η αλλαγή σε έναν άνθρωπο. Πρώτα καθαρίζεται το έδαφος. Έπειτα γίνεται δυνατή η όραση. Μόνο τότε η ένωση, ή όποιο όνομα δίνει μια παράδοση στην κορυφή της, παύει να είναι λέξη και γίνεται κατάσταση.

Καθεμία από τις τρεις χαρτογραφήσεις αρχίζει από το έδαφος, και καθεμία αρχίζει με ένα είδος αφαίρεσης. Η Κλίμακα της Θείας Ανόδου ανοίγει με την απάρνηση της κοσμικής προσκόλλησης και την τοποθετεί ως την πρώτη βαθμίδα, όχι την τελευταία. Το σημείο δεν είναι ότι ο κόσμος περιφρονείται. Ένας νους δεμένος σε χίλιες μικρές κινήσεις αρπαγής απλώς δεν έχει ελεύθερο χέρι για τίποτε άλλο. Ο σούφι αναζητητής αρχίζει από τη μετάνοια, που δεν είναι δόγμα προς κατανόηση αλλά μια στροφή: πριν από κάθε γνώση έρχεται μια αλλαγή κατεύθυνσης. Στις βουδιστικές χαρτογραφήσεις, η πρώιμη εργασία είναι η συγκέντρωση, η συγκέντρωση ενός διασκορπισμένου νου σε σταθερότητα, πριν από κάθε διερεύνηση του τι είναι αυτός ο νους.

Καμία από αυτές τις αρχές δεν προσθέτει κάτι. Είναι πράξεις αφαίρεσης, απλοποίησης, άρνησης της επόμενης διάσπασης. Υπάρχει μια ταπεινότητα σε αυτό που είναι εύκολο να παραβλεφθεί. Το να αρχίσει κανείς από την αρχή είναι να παραδεχτεί ότι δεν βρίσκεται ήδη εκεί όπου επιθυμεί να είναι.

Όποιος έχει προσπαθήσει να καθίσει ήσυχα για δέκα λεπτά ξέρει πόσο πραγματική είναι η πρώτη βαθμίδα. Η επιθυμία για ησυχία είναι ειλικρινής, και το να την έχεις είναι άλλο πράγμα. Ο νους πηδά προς μια μισοθυμισμένη εργασία, μια παλιά δυσαρέσκεια, ένα σχέδιο για το δείπνο. Η απόσταση ανάμεσα στο να θέλεις ησυχία και στο να την κατέχεις γίνεται αισθητή στο σώμα μέσα σε λίγα λεπτά, και είναι ίσως η πιο πειστική απόδειξη ότι η κλίμακα δεν είναι μια γραφειοκρατία τοποθετημένη πάνω σε ένα μυστήριο, αλλά μια ειλικρινής αναφορά από ανθρώπους που προσπάθησαν.

Κι όμως παραμένει μια ερώτηση, και πρέπει να μείνει άλυτη προς το παρόν. Αν η απόλυτη πραγματικότητα είναι, όπως λένε επίσης πολλές από αυτές τις παραδόσεις, πάντα παρούσα και ποτέ μακριά, γιατί ο δρόμος προς αυτήν να είναι μακρύς; Γιατί να ανεβαίνεις προς αυτό που είναι ήδη εδώ; Ίσως τα στάδια δεν είναι εμπόδια που στέκονται ανάμεσα στον αναζητητή και τον στόχο. Ίσως είναι μέρος αυτού που είναι ο στόχος, και εκείνος που φτάνει πρέπει να είναι διαφορετικός άνθρωπος από εκείνον που ξεκίνησε. Το αν οι τρεις χαρτογραφήσεις μοιάζουν πραγματικά μεταξύ τους, ή μόνο φαίνεται να μοιάζουν, είναι το επόμενο που πρέπει να ρωτήσουμε.

2 — Τρεις Κλίμακες, Μια Γραμματική

Αν τοποθετήσεις τις χαρτογραφήσεις τη μία δίπλα στην άλλη, η πρώτη εντύπωση είναι η διαφορά. Ο Ιωάννης ο Κλίμακος γράφει ως μοναχός του Σινά, στη γλώσσα του χριστιανικού ασκητισμού. Οι τριάντα βαθμίδες του αντιστοιχούν, μας λέει, στα χρόνια της κρυφής ζωής του Χριστού. Προχωρούν από την απάρνηση του κόσμου μέσω του μακρού αγώνα με τα πάθη, με την οργή, τη ματαιοδοξία, την υπερηφάνεια και την απελπισία, προς τις τελικές βαθμίδες της πίστης, της ελπίδας και της αγάπης, από τις οποίες η αγάπη είναι η μεγαλύτερη. Οι αρετές στεφανώνουν την κλίμακα. Δεν είναι εκεί όπου αρχίζει.

Οι σταθμοί των σούφι ανήκουν σε άλλο τοπίο. Οι συγγραφείς διαφέρουν ως προς τον τρόπο που τους απαριθμούν, αλλά το γνώριμο περίγραμμα τρέχει από τη μετάνοια μέσω της απάρνησης, της υπομονής και της εμπιστοσύνης προς την αγάπη και, στην κορυφή, τη γνώση που οι σούφι ονομάζουν γκνόζις: μια άμεση γνωριμία με το θεϊκό, όχι μια γνώση γι’ αυτό. Ο αναζητητής δεν κινείται μόνος. Ο οδηγός είναι δομικό μέρος του δρόμου, κάποιος που έχει περπατήσει τους σταθμούς και μπορεί να αναγνωρίσει πού έχει σκοντάψει ο αναζητητής, ή πού απλώς φαντάστηκε ότι έφτασε.

Οι βουδιστικές χαρτογραφήσεις μιλούν σε διαφορετικό τόνο και πάλι. Περιγράφουν τα τζχάνα, προοδευτικά εκλεπτυσμένες καταστάσεις απορρόφησης στις οποίες ο νους γίνεται σταθερός, φωτεινός και ενιαίος. Περιγράφουν επίσης στάδια διορατικότητας, στα οποία ο ασκούμενος βλέπει, με αυξανόμενη αμεσότητα, τον παροδικό και ακατέχοντα χαρακτήρα κάθε εμπειρίας. Τα τζχάνα καλλιεργούνται με πραγματική δεξιότητα. Έπειτα, στη λογική του δρόμου της διορατικότητας, ακόμη και αυτά εξετάζονται και διαπερνώνται, χωρίς να προσκολλώνται σε αυτά.

Διαφορετικά λεξιλόγια, διαφορετικοί αιώνες, διαφορετικές υποθέσεις για τον Θεό, τον εαυτό και τον κόσμο. Κι όμως η ίδια γραμματική φαίνεται από κάτω τους. Οι πρώιμες βαθμίδες αφορούν τη συμπεριφορά και την επιθυμία: τι κάνει κανείς και τι θέλει. Οι μεσαίες βαθμίδες αφορούν την αντίληψη: πώς βλέπει κανείς, και αν βλέπει αληθινά. Οι μεταγενέστερες βαθμίδες αφορούν μια μεταμόρφωση που οι παραδόσεις ονομάζουν ένωση, αγάπη ή απελευθέρωση. Και οι τρεις χαρτογραφήσεις αρνούνται τις ίδιες δύο συντομεύσεις: τη διορατικότητα χωρίς προετοιμασία και τη μεταμόρφωση χωρίς διορατικότητα. Η πειθαρχία προηγείται της διορατικότητας, και η διορατικότητα προηγείται μιας αλλαγής που διαρκεί. Πουθενά αυτή η τάξη δεν αντιστρέφεται, και πουθενά το όλο δεν παραδίδεται μεμιάς.

Η ανεξαρτησία αυτών των παραδόσεων είναι το κρίσιμο γεγονός. Όταν δύο παραδόσεις σε επαφή συμφωνούν, η συμφωνία αποδεικνύει λίγα, επειδή η μία μπορεί απλώς να έχει κληρονομήσει το σχήμα της άλλης. Αλλά όταν παραδόσεις που αναδύθηκαν σε απομόνωση, χωρίς κοινό γραπτό και χωρίς κοινή μεταφυσική, περιγράφουν την ίδια ακολουθία, η συμφωνία αρχίζει να μοιάζει με πληροφορία. Μπορεί να λέει κάτι για τη διαδικασία που περιγράφεται, και όχι μόνο για τους νόες που την περιγράφουν.

Παρατήρησε όμως το σχήμα του ισχυρισμού. Αυτό που συγκλίνει είναι η τάξη των βαθμίδων, όχι αυτό που τις γεμίζει. Ο μοναχός, ο σούφι και ο βουδιστής στοχαστής θα έδιναν καθένας διαφορετική εξήγηση για το τι σημαίνει μετάνοια, τι βλέπεται και τι τελικά πραγματοποιείται. Μια κοινή γραμματική δεν κάνει κοινή πρόταση. Αυτή η ένταση είναι πραγματική, και θα πρέπει να αντιμετωπιστεί κατά μέτωπο.

Κάτι μπορεί ήδη να υποδηλώνεται, ωστόσο. Η κλίμακα μοιάζει λιγότερο με διδασκαλία που παραδόθηκε και περισσότερο με παρατήρηση που έγινε επανειλημμένα από ανθρώπους που περπάτησαν, αναφέροντας σε διαφορετικές γλώσσες το ίδιο γεγονός για το έδαφος: ότι δεν μπορεί κανείς να αρχίσει από τη μέση. Αν είναι έτσι, η κλίμακα ανακαλύφθηκε, δεν εφευρέθηκε. Και αν ανακαλύφθηκε, για τι ήταν ανακάλυψη; Τι σε έναν άνθρωπο αντιστοιχεί σε μια κλίμακα;

3 — Τι Αλλάζει όταν Κάποιος Ανεβαίνει

Το να ρωτήσει κανείς αυτό σημαίνει να στραφεί από τις χαρτογραφήσεις προς εκείνον που ανεβαίνει. Τρία πράγματα φαίνεται να μεταβάλλονται υπό διαρκή στοχαστική πειθαρχία: η προσοχή, η επιθυμία και η ταυτότητα. Δεν είναι ανεξάρτητα το ένα από το άλλο.

Ξεκίνα από την επιθυμία. Μια ανήσυχη επιθυμία κάνει κάτι στην προσοχή που είναι εύκολο να παρατηρηθεί. Ο νους που θέλει κάτι — ένα μήνυμα, μια ανταμοιβή, μια διαβεβαίωση — δεν ησυχάζει εκεί όπου βρίσκεται. Γέρνει προς τα εμπρός, δειγματίζοντας το παρόν για τη χρησιμότητά του. Η προσοχή, σε τέτοια κατάσταση, δεν είναι σταθερό φως αλλά τρεμοπαίζον, τραβηγμένο εδώ κι εκεί από ό,τι υπόσχεται ικανοποίηση. Η επιθυμία διασπείρει την προσοχή.

Η διασκορπισμένη προσοχή δεν μπορεί να δει καθαρά. Λέμε ότι γνωρίζουμε τους δικούς μας νόες, αλλά ο νους σε κίνηση φαίνεται κυρίως σε θόλωση. Ό,τι είναι κρυμμένο είναι κρυμμένο από την ταχύτητα, όχι από την απόσταση. Μια λίμνη που αναταράσσεται δεν δείχνει τίποτε από τον βυθό της. Δεν είναι ότι δεν υπάρχει τίποτε να δεις. Η όραση είναι ασταθής.

Και η ασαφής όραση συντηρεί μια σταθερή αίσθηση εαυτού. Όταν η εμπειρία φτάνει ως ορμή, δεν την πιάνουμε στην πράξη της εμφάνισης και της παρέλευσης. Λαμβάνουμε μόνο την περίληψή της: είμαι εκείνος που είναι ανήσυχος, εκείνος που αδικήθηκε, εκείνος που θέλει αυτό. Ο εαυτός, διαβασμένος έτσι, είναι λιγότερο πράγμα και περισσότερο ιστορία που συνεχίζεται από την απροσεξία, ένα συμπέρασμα που βγαίνει τόσο γρήγορα ώστε οι προϋποθέσεις ποτέ δεν επιθεωρούνται.

Η κλίμακα ακολουθεί αυτή την εξάρτηση σχεδόν ακριβώς. Χαλάρωσε το κράτημα της επιθυμίας, και η προσοχή αρχίζει να σταθεροποιείται. Σταθεροποίησε την προσοχή, και κάτι προηγουμένως κρυμμένο γίνεται ορατό. Μόνο τότε, με την όραση ως νέα ικανότητα, μπορεί η ταυτότητα πραγματικά να αλλάξει. Η τάξη μπορεί να μην επιβάλλεται καθόλου. Αυτά τα τρία μπορεί να περιορίζουν το ένα το άλλο ακριβώς σε αυτή την ακολουθία, ώστε οποιαδήποτε άλλη τάξη απλώς να αποτυγχάνει. Η διορατικότητα που φτάνει πριν σταθεροποιηθεί ο νους είναι σαν μια καθαρή πρόταση που λέγεται σε κάποιον που δεν μπορεί να ακούσει. Μπορεί να κατανοηθεί τη στιγμή, αλλά τίποτε στον ακροατή δεν έχει αλλάξει ώστε να την κρατήσει.

Αυτό εξηγεί επίσης γιατί η διορατικότητα μόνη της δεν μεταμορφώνει. Το να δεις κάτι μία φορά δεν διαλύει μια μακρά συνήθεια. Ένας άνθρωπος μπορεί να συλλάβει, σε μια λάμψη, ότι ο θυμός είναι κενός από τη σημασία που διεκδικεί, και να είναι έξαλλος ξανά το βράδυ. Τα πρότυπα ταυτότητας αντιστέκονται σε μια μόνο διορατικότητα επειδή δεν χτίστηκαν από μια μόνο πεποίθηση. Χτίστηκαν από επανάληψη, και διαλύονται, αν διαλύονται, από επανάληψη προς την αντίθετη κατεύθυνση. Ίσως γι’ αυτό οι χαρτογραφήσεις δίνουν τόση βαρύτητα στην υπομονή, και γιατί το βλέπειν πρέπει να επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά.

Εδώ γίνεται σημαντική μια διάκριση. Υπάρχει ένα βλέπειν που είναι απλώς εννοιολογικό: κρατά κανείς την ιδέα ότι όλα τα πράγματα παρέρχονται. Και υπάρχει ένα βλέπειν που είναι άμεσο, στο οποίο η παρέλευση μαρτυρείται στην ίδια την υφή μιας εμπειρίας, καθώς παρακολουθεί κανείς μια σκέψη να διαλύεται ενώ ακόμη σκέφτεται. Το πρώτο μπορεί να μαθευτεί σε ένα απόγευμα. Το δεύτερο φαίνεται να απαιτεί τη σταθερότητα που παρέχουν μόνο οι προηγούμενες βαθμίδες.

Θα ήταν εύκολο να συμπεράνει κανείς ότι τα στάδια είναι επομένως απλώς ψυχολογικά, μια τακτοποιημένη περιγραφή νοητικών μηχανισμών. Αυτό είναι το λάθος που πρέπει να αποφευχθεί. Ένα στάδιο μπορεί να είναι ψυχολογικά πραγματικό και πνευματικά σημαντικό ταυτόχρονα. Το να εξηγείς κάτι δεν σημαίνει να το εξηγείς μακριά. Το ότι η προσοχή σταθεροποιείται με διακριτές διαδικασίες δεν αποφασίζει τι μπορεί να συναντήσει η σταθεροποιημένη προσοχή. Η ψυχολογική εξήγηση μας λέει πώς κουρδίζεται το όργανο και αφήνει ανοιχτό σε τι κουρδίζεται.

Ωστόσο, η εξήγηση υποδηλώνει ότι ο εαυτός δεν είναι σταθερή ουσία αλλά μια διαδικασία διαμορφωμένη από το πού πηγαίνει η προσοχή και τι αρπάζει η επιθυμία, και ότι η στοχαστική πειθαρχία μεταβάλλει αυτή τη διαδικασία εκ των έσω. Αυτό μοιάζει με ανθρώπινη καθολικότητα, και μια καθολικότητα προσκαλεί ένα βιαστικό συμπέρασμα: ότι οι τρεις παραδόσεις είναι απλώς τρεις περιγραφές ενός πράγματος. Το συμπέρασμα είναι δελεαστικό. Χρειάζεται να δοκιμαστεί πριν γίνει αποδεκτό.

4 — Οι Διαφορές που Δεν Πρέπει να Διαλυθούν

Ο πειρασμός είναι παλιός και αξιοσέβαστος. Αν η τάξη είναι η ίδια, ίσως και η άνοδος είναι η ίδια, και οι παραδόσεις είναι διάλεκτοι μιας υποκείμενης γλώσσας. Ο «αιώνιος χάρτης» έχει μια κομψότητα δύσκολη να αντισταθεί κανείς. Φέρει επίσης ένα ήσυχο κόστος, επειδή για να τον παραγάγει κανείς, κάθε παράδοση πρέπει να κουρευτεί μέχρι να χωρέσει.

Κοίτα πού οδηγούν πραγματικά οι κλίμακες. Η Κλίμακα της Θείας Ανόδου κορυφώνεται στην πίστη, την ελπίδα και την αγάπη, κατανοημένες ως δώρα που σχετίζουν ένα πλάσμα με έναν προσωπικό Θεό. Ο σούφι δρόμος κορυφώνεται στην αγάπη και τη γνώση, μια γνώση που είναι επίσης ένα γνωρίζεσθαι, μέσα στην οικειότητα μιας σχέσης με το Πραγματικό. Ο βουδιστικός δρόμος της διορατικότητας κορυφώνεται στην άμεση θέαση της παροδικότητας και στην απελευθέρωση που ακολουθεί, φτάνοντας με το να αφήσει κανείς ακόμη και τις εκλεπτυσμένες απορροφήσεις που καλλιεργήθηκαν με τόσο κόπο. Αυτές δεν είναι παραλλαγές μιας μόνης κορυφής. Στέκονται σε διαφορετικές αντιλήψεις για το τι είναι πραγματικό, για το ποιος ή τι προσεγγίζεται, και για το τι είναι ο εαυτός που προσεγγίζει.

Σκέψου πώς αυτό αλλάζει το νόημα μιας μόνο βαθμίδας. Η μετάνοια, για τον σούφι, είναι μια στροφή προς έναν Αγαπημένο που είναι ήδη στραμμένος προς τον αναζητητή. Η απάρνηση, για τον χριστιανό μοναχό, γίνεται υπό το φως μιας θείας αγάπης που δίνει στη θυσία το νόημά της. Στη βουδιστική χαρτογράφηση, το αφήσιμο γίνεται υπό το φως μιας θέασης που δεν βρίσκει, τελικά, τίποτε να κρατήσει. Η ίδια χειρονομία, εξωτερικά, είναι διαφορετική πράξη. Ένα βήμα ορίζεται όχι μόνο από το σχήμα του αλλά από το πού θεωρείται ότι οδηγεί η σκάλα.

Ο οδηγός δείχνει επίσης τη διαφορά. Για τον σούφι, ο δάσκαλος είναι ζωντανός κρίκος σε μια αλυσίδα μετάδοσης, και η σχέση με τον οδηγό αντανακλά, κατά κάποιον τρόπο, τη σχέση με το θεϊκό. Η βουδιστική έμφαση πέφτει διαφορετικά, στην άμεση εξέταση της εμπειρίας καθώς αναδύεται, με τον δάσκαλο ως έμπειρο σύντροφο σε αυτή την εξέταση και όχι ως μεσολαβητή παρουσίας. Αυτές δεν είναι καλλωπιστικές παραλλαγές. Εκφράζουν διαφορετικές εικόνες για το τι τρέχει ανάμεσα στον δρόμο.

Και σκέψου τα τζχάνα, χτισμένα με μεγάλη φροντίδα και έπειτα αφημένα. Αυτή είναι μια πολύ ιδιαίτερη σχέση με την κατάκτηση. Οι άλλες χαρτογραφήσεις προειδοποιούν επίσης ενάντια στην προσκόλληση στις καταστάσεις, αλλά στη βουδιστική εξήγηση ακόμη και οι κορυφές της απορρόφησης είναι όργανα που πρέπει να αφεθούν μόλις έχουν υπηρετήσει. Τι μετράει ως άφιξη, και τι μετράει ως απλώς τόπος ανάπαυσης, απαντάται διαφορετικά σε κάθε δρόμο.

Το να τιμήσει κανείς λοιπόν τη σύγκλιση σημαίνει να την κρατήσει ταπεινά, ως ένδειξη και όχι ως συμπέρασμα. Μια ένδειξη δείχνει, και μπορεί να δείχνει σε περισσότερες από μία κατευθύνσεις. Η συμφωνία τριών παραδόσεων στην τάξη του ταξιδιού μπορεί να υποδηλώνει κάτι για το πώς αλλάζουν οι άνθρωποι. Δεν μας λέει ότι αλλάζουν προς το ίδιο πράγμα. Μια ώριμη σχέση με αυτή την πολλαπλότητα θα άφηνε μια κοινή ανθρώπινη διαδικασία και γνήσια διακριτούς ισχυρισμούς για την απόλυτη πραγματικότητα να στέκονται μαζί, χωρίς να καταρρέει η μία στην άλλη.

Η ένταση είναι σκόπιμη. Μόλις λίγες παραγράφους πριν η σύγκλιση ονομάστηκε σημαντική, και τώρα απαγορεύεται να γίνει δόγμα. Αυτές οι δύο στάσεις δεν επιλύονται σε μια άνετη μέση. Πρέπει να κρατηθούν ανοιχτές ταυτόχρονα, όπως κρατά κανείς ανοιχτές δύο έννοιες μιας λέξης. Το να σέβεται κανείς τη διαφορά είναι μορφή διανοητικής ειλικρίνειας, και είναι επίσης αυτό που κάθε παράδοση θα ζητούσε από όποιον ισχυριζόταν ότι την κατανοεί.

Ο ταξιδιώτης μέσα σε έναν από αυτούς τους δρόμους μπορεί να νιώσει τη διαφορά ακόμη και εκεί όπου τα βήματα μοιάζουν. Η ατμόσφαιρα καθενός είναι διακριτή: η οικειότητα του ενός, η αυστηρότητα του άλλου, η διαυγής υπομονή του τρίτου. Αυτή η διάκριση δεν μπορεί να γραφτεί σε πίνακα. Και αν οι κορυφές διαφέρουν ενώ η επιμονή στην τάξη όχι, τότε αυτό που οι παραδόσεις κρατούν κοινό μπορεί να μην είναι καθόλου ένας τόπος. Μπορεί να είναι μια προειδοποίηση.

5 — Οι Βαθμίδες που Δεν Μπορούν να Παραλειφθούν

Η προειδοποίηση είναι καθαρή: μην παραλείπεις τις βαθμίδες. Έρχεται από ανθρώπους που είχαν κάθε λόγο να επιθυμούν το αντίθετο, που ήταν τόσο πρόθυμοι για άφιξη όσο οποιοσδήποτε, και που παρόλα αυτά ανέφεραν ότι η πρώιμη εργασία δεν μπορούσε να αποφευχθεί. Αυτό μπορεί να είναι το πιο πολύτιμο πράγμα που μοιράζονται οι τρεις χαρτογραφήσεις. Όχι μια κορυφή, αλλά μια ειλικρίνεια για τις αρχές.

Η σύγχρονη όρεξη για συντομεύσεις είναι ισχυρή, και οι χαρτογραφήσεις στέκονται ενάντιά της χωρίς να υψώνουν τη φωνή τους. Δεν λένε ότι η διορατικότητα είναι απρόσιτη. Λένε ότι η διορατικότητα φτάνει σε ένα ον προετοιμασμένο να την κρατήσει. Η απάρνηση, η μετάνοια, η συγκέντρωση, η υπομονή: αυτά είναι εύκολο να τα μεταχειριστεί κανείς ως προκαταρκτικά που πρέπει να αντέξει και να ξεχάσει, μια είσοδος στον δρόμο προς την πραγματική διδασκαλία. Οι χαρτογραφήσεις υποδηλώνουν το αντίθετο. Αποτελούν το έδαφος πάνω στο οποίο στέκεται ό,τι ακολουθεί αργότερα, και ένα έδαφος δεν είναι κάτι που αφήνει κανείς πίσω. Ο προχωρημένος ασκούμενος εξακολουθεί να επιστρέφει στη σταθερότητα, εξακολουθεί να μετανοεί, εξακολουθεί να απαρνιέται κάποια μικρή προσκόλληση που είχε ξανατρυπώσει. Η βαθμίδα του αρχαρίου, φαίνεται, ποτέ δεν ξεπερνιέται πλήρως.

Εδώ γίνεται αποφασιστική η διαφορά ανάμεσα στο να γνωρίζει κανείς τα στάδια και στο να τα υφίσταται. Μπορεί κανείς να διαβάσει και τις τριάντα βαθμίδες της Κλίμακας σε ένα βράδυ και να κατανοήσει καθεμία. Μπορεί να απομνημονεύσει τους σταθμούς, να απαγγείλει τα τζχάνα με τη σειρά. Τίποτε από αυτά δεν είναι ανάβαση. Ένας χάρτης, όσο ακριβής κι αν είναι, δεν μετακινεί τον ταξιδιώτη ούτε ένα εκατοστό. Είναι εντελώς δυνατό να γίνει κανείς λόγιος στην αρχιτεκτονική του δρόμου ενώ στέκεται ακριβώς εκεί όπου άρχισε, και η μάθηση μπορεί να γίνει ένας λεπτός τρόπος να μην ξεκινήσει, μια εκλεπτυσμένη γνώση-για αντί για γνώση.

Οι παραδόσεις παρατηρούν αυτόν τον κίνδυνο, και μέρος της απάντησής τους είναι ο οδηγός, η κοινότητα, ο δοκιμασμένος τρόπος. Ένας μοναχικός αναζητητής εξαπατάται εύκολα: από ευχάριστες καταστάσεις που παίρνονται για άφιξη, από υπερηφάνεια ντυμένη ως πρόοδο, από το απλό ανθρώπινο ταλέντο να λυπάται τον εαυτό του. Ένας δάσκαλος ή σύντροφος είναι ένα δεύτερο ζευγάρι ματιών που δεν μοιράζεται τις αγαπημένες μας ψευδαισθήσεις. Δεν χρειάζεται να υιοθετήσει κανείς οποιαδήποτε παράδοση για να νιώσει τη δύναμη αυτού. Η αυτογνωσία είναι το πράγμα στο οποίο είμαστε χειρότεροι όταν είμαστε μόνοι μαζί της.

Για τον ίδιο λόγο, το μέτρημα βαθμίδων είναι παγίδα. Το να ρωτά κανείς «σε ποιο στάδιο βρίσκομαι;» όπως θα ρωτούσε την κατάταξή του είναι να μετατρέψει την κλίμακα σε κλίμακα status, που είναι ακριβώς το είδος αρπαγής που υπάρχουν οι πρώιμες βαθμίδες για να χαλαρώσουν. Οι χαρτογραφήσεις δεν είναι κατατάξεις πνευματικής επίτευξης. Περιγράφουν πώς ένα διχασμένο, διασκορπισμένο ον γίνεται ικανό να δει.

Και στο τέλος η ίδια η κλίμακα αφήνεται. Τα τζχάνα αφήνονται υπέρ της διορατικότητας· οι ενδιάμεσες αρετές συγκεντρώνονται στην αγάπη· κάθε χάρτης, τελικά, δείχνει πέρα από τον εαυτό του. Αυτό που πραγματοποιείται δεν μπορεί να μεταδοθεί από κανέναν χάρτη, επειδή ένας χάρτης είναι φτιαγμένος από το είδος γνώσης που το ταξίδι προορίζεται να ολοκληρώσει και να υπερβεί.

Αυτό το κείμενο είναι επίσης ένας χάρτης, και μοιράζεται την αδυναμία των χαρτών. Μπορεί να διαβαστεί ως μία ακόμη γνώση-για. Αν έχει υπηρετήσει καθόλου, έχει υπηρετήσει ως βαθμίδα που πρέπει να χρησιμοποιηθεί και έπειτα να αφεθεί κάτω.

Έτσι η ερώτηση αλλάζει. Δεν είναι πλέον ποια είναι η υψηλότερη βαθμίδα;, που μπορεί να ρωτιέται για πάντα από μια άνετη καρέκλα. Γίνεται σε ποια βαθμίδα στέκομαι; Η βαθμίδα που πραγματικά βρίσκεται κάτω από τα πόδια: η ανησυχία που δεν μπορεί να καθίσει για δέκα λεπτά, η επιθυμία που ακόμη τραβά την προσοχή μακριά, η συνήθεια που επέζησε της τελευταίας διορατικότητας. Το να αρχίσει κανείς από εκεί, και να παρατηρήσει τι αλλάζει η πειθαρχία, μπορεί να είναι όλο το άνοιγμα του ταξιδιού. Και μπορεί να είναι ότι η βαθύτερη ταπεινότητα βρίσκεται στο να μάθει κανείς να σταματήσει να κοιτάζει πέρα από αυτήν.