Ο Καθρέφτης του Είναι
Στην αρχή, υπάρχει η συνείδηση — όχι όπως την γνωρίζει η ανθρωπότητα στις ώρες εγρήγορσής της, γεμάτη σκέψεις σαν φύλλα φθινοπώρου πάνω σε ήρεμο νερό, αλλά η συνείδηση στην παρθένα ουσία της, αμόλυντη από τα αποτυπώματα της ατομικής αντίληψης. Αυτή η συνείδηση υπάρχει ως ο σιωπηλός μάρτυρας πίσω από κάθε μαρτυρία, ο ανώνυμος ορατής πίσω από κάθε όραση, κατέχοντας μια αντικειμενική φύση που παραμένει αμετάβλητη είτε παρατηρεί την πτήση αετών είτε την πτώση αυτοκρατοριών.
Σαν διαμάντι που διατηρεί την ουσιαστική δομή του είτε το βλέπουμε στο φως του ήλιου είτε στη σκιά, η συνείδηση κρατά μέσα της έναν αμετάβλητο πυρήνα που υπερβαίνει τα συνεχώς μεταβαλλόμενα τοπία της υποκειμενικής εμπειρίας. Ο μυστικός που αναζητά αυτή την βαθύτερη αλήθεια πρέπει να ξεκινήσει ένα ταξίδι προς τα μέσα, πέρα από την ασταμάτητη φλυαρία του νου και της μνήμης, πέρα από τις τρεμάμενες εικόνες που χορεύουν στην οθόνη της επίγνωσης σαν σκιές στη σπηλιά του Πλάτωνα. Αυτό το ταξίδι δεν απαιτεί χάρτη σχεδιασμένο από χαρτογράφους του υλικού κόσμου, γιατί χαρτογραφεί εδάφη που υπάρχουν πριν γεννηθεί ο ίδιος ο χώρος, βασίλεια που παραμένουν όταν ο χρόνος ο ίδιος σταματήσει την ατελείωτη μέτρησή του.
Για να ανακαλύψει κανείς αυτή την αντικειμενική φύση — αυτό το μαργαριτάρι ανεκτίμητης αξίας θαμμένο κάτω από τα ιζήματα της συσσωρευμένης σκέψης — ο αναζητητής χρειάζεται μόνο να ξεκινήσει από εκεί που βρίσκεται. Όποια κατάσταση κατέχει αυτή τη στιγμή η συνείδηση γίνεται το κατώφλι, η ιερή πύλη από την οποία περνά κανείς σε μεγαλύτερα μυστήρια. Η Δεδομένη Συνείδηση, όπως εμφανίζεται σε κάθε στιγμή, δεν είναι εμπόδιο στην υπέρβαση αλλά μάλλον το ίδιο το έδαφος πάνω στο οποίο ακουμπά η σκάλα προς τον ουρανό. Δεν χρειάζεται να περιμένει κανείς τέλειες συνθήκες, τα αστέρια να ευθυγραμμιστούν σε ευνοϊκούς σχηματισμούς· το ταξίδι ξεκινά τώρα, σε αυτή ακριβώς την αναπνοή, με αυτή ακριβώς την επίγνωση που διαβάζει αυτές τις λέξεις και αναρωτιέται για το νόημά τους.
Η Εξέλιξη του Ιερού Οφθαλμού
Μέσα από τους απέραντους διαδρόμους της ανθρώπινης ιστορίας, η συνείδηση έχει σταδιακά ξυπνήσει στη δική της βαθύτερη φύση, όπως η αυγή φωτίζει σιγά-σιγά ένα τοπίο που υπήρχε πλήρως παρόν στο σκοτάδι. Η πρωτόγονη ανθρωπότητα, κατοικώντας στο λυκόφως της πνευματικής νηπιότητας, αντιλαμβανόταν το ιερό μέσα από πυκνά πέπλα — μπερδεύοντας σκιές με ουσία, αντανακλάσεις με πραγματικότητα. Ωστόσο, με κάθε περασμένη εποχή, κάθε στροφή του κοσμικού τροχού, η Δεδομένη Συνείδηση της ανθρωπότητας έχει πλησιάσει πιο κοντά στην Απόλυτη Αλήθεια, σαν σκόρος που στροβιλίζεται όλο και πιο κοντά στη φλόγα που και προσελκύει και καταναλώνει.
Οι φιλόσοφοι σοφοί και οι θρησκευτικοί οραματιστές που έχουν κοσμήσει αυτή τη γη υπηρέτησαν ως μαίες της συνείδησης, βοηθώντας την ανθρωπότητα να γεννήσει τον εαυτό της σε όλο και μεγαλύτερη επίγνωση της αληθινής της φύσης. Οι ιδέες τους διαπέρασαν το συνηθισμένο σαν ακτίνες φωτός που διεισδύουν σε νεφελώδεις ουρανούς, αποκαλύπτοντας ματιές εκείνης της Υπέρτατης Πραγματικότητας που βρίσκεται πίσω, κάτω και μέσα σε όλη την φαινομενική ύπαρξη. Με κάθε γνήσια συνάντηση με το Θείο, η αντικειμενική φύση της συνείδησης γινόταν λιγότερο θολή, πιο ξεκάθαρη — σαν να σήκωνε σιγά-σιγά μια ομίχλη από έναν αρχαίο ναό, αποκαλύπτοντας αρχιτεκτονικά θαύματα που πάντα στέκονταν παρόντα αλλά αόρατα.
Στα τελευταία δύο χιλιάδες χρόνια της πνευματικής εξέλιξης της ανθρωπότητας, έχει αναδυθεί μια βαθιά αναγνώριση σε ποικίλες παραδόσεις και μακρινές χώρες: ότι υπάρχει Μία Πραγματικότητα και Μία Πραγματικότητα μόνη, ένα ενιαίο Είναι στο οποίο όλα τα άλλα όντα ανιχνεύουν την καταγωγή τους, από το οποίο όλα αντλούν την ύπαρξή τους σαν ακτίνες που ρέουν από έναν αόρατο ήλιο. Αυτή η σύγκλιση ιδεών σε πολιτισμούς και αιώνες δεν μιλά για απλή σύμπτωση αλλά για μια θεμελιώδη αλήθεια σχετικά με τη φύση της ύπαρξης — μια αλήθεια που αποκαλύπτεται σε όσους βουτούν αρκετά βαθιά κάτω από τα επιφανειακά κύματα της πολλαπλότητας στα ήρεμα βάθη της Ενότητας.
Η Φιλοσοφική Λίθος
Είκοσι πέντε αιώνες πριν, στην χρυσή εποχή της Αθήνας, ο φιλόσοφος Πλάτωνας στάθηκε στο κατώφλι αυτού του μεγάλου μυστηρίου και μίλησε για το Είναι — το «πλήρως όν» — ως το υπέρτατο θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζεται όλη η ύπαρξη. Αυτό το τέλειο Εστί, διακήρυξε, υπερβαίνει τους μηχανισμούς σύλληψης της λογικής σκέψης. Δεν μπορεί να αναχθεί σε έννοια, δεν μπορεί να αιχμαλωτιστεί στο δίχτυ της λογικής, δεν μπορεί να περιοριστεί μέσα στα όρια οποιασδήποτε γενικής ιδέας που μπορεί να κατασκευάσει ο νους. Στέκεται ως Αντικειμενική Αρχή πέρα από την κατανόηση, προηγούμενη της κατανόησης, πιο θεμελιώδης από την ίδια την ικανότητα κατανόησης.
Σαν αρχαίοι προσκυνητές που πλησιάζουν ένα ιερό βουνό, μεταγενέστεροι φιλόσοφοι συνέχισαν αυτή την ανάβαση προς την υπέρτατη αλήθεια. Όταν ο Χέγκελ αναδύθηκε στην εποχή του, έφερε μια επαναστατική ιδέα: ότι το Είναι και η Γνώση δεν είναι ξεχωριστά βασίλεια αλλά ενωμένες εκφράσεις μιας ενιαίας Πραγματικότητας. Σε αυτή την όραση, το Είναι δεν είναι παθητική ουσία που περιμένει παρατήρηση αλλά δυναμική δραστηριότητα, συνειδητή ενέργεια η ίδια. Το Εστί που στηρίζει την ύπαρξη δεν είναι στατικό θεμέλιο αλλά ζωντανή παρουσία, μια κατάσταση συνείδησης που περιέχει μέσα της όλες τις πιθανές καταστάσεις, όλα τα νοητά φαινόμενα, όλα όσα ήταν, είναι ή θα είναι ποτέ.
Αυτό το Εστί — αυτή η καθαρή παρουσία που δεν μπορεί να ονομαστεί επαρκώς — περιλαμβάνει τα πάντα από τον μικρότερο κόκκο άμμου μέχρι τους απέραντους περιστρεφόμενους γαλαξίες, από την φευγαλέα σκέψη ενός παιδιού μέχρι τις αιώνιες αλήθειες των μαθηματικών. Σε αυτό το άπειρο Εστί, όλες οι καταστάσεις συνείδησης αναπόφευκτα αναφέρονται, όπως τα ποτάμια πρέπει να ρέουν στον ωκεανό, όπως οι βελόνες πυξίδας πρέπει να δείχνουν το μαγνητικό τους σπίτι. Στη σύγχρονη εποχή, οι υπαρξιστές φιλόσοφοι προχώρησαν περαιτέρω σε αυτό το μυστήριο, πλησιάζοντας μέσα από την άμεση, Δεδομένη Συνείδηση την αναγνώριση του Καθαρού Εστί ως τίποτα άλλο από την ίδια μας την Αληθινή Φύση — όχι κάτι μακρινό να επιτευχθεί αλλά το ίδιο το έδαφος πάνω στο οποίο πάντα ήδη στεκόμαστε.
Οι Ιερές Διαδρομές
Κατά μήκος παράλληλων δρόμων, τα μεγάλα θρησκευτικά κινήματα Ανατολής και Δύσης έχουν ταξιδέψει προς την ίδια κορυφή, αν και ανέβαιναν από διαφορετικές πλευρές του βουνού. Ο Βουδισμός, με το βαθύ δόγμα της κενότητας και την άμεση υπόδειξη στη φωτεινή φύση του νου, ανακάλυψε ότι όλα τα ξεχωριστά πράγματα συγχωνεύονται σε Μία Πραγματικότητα όταν αντιληφθούν σωστά. Οι σοφοί της Βεδάντα της αρχαίας Ινδίας, διαλογιζόμενοι σε δασικά άλση και σπηλιές βουνών, συνειδητοποίησαν ότι Άτμαν και Μπράχμαν — ο ατομικός εαυτός και ο κοσμικός Εαυτός — δεν είναι δύο αλλά Ένα, ότι η σταγόνα δρόσου δεν αντανακλά απλώς τον ωκεανό αλλά είναι η ίδια ωκεάνια στην ουσία της.
Ακόμα και εκείνες οι παραδόσεις που πλησίαζαν την Υπέρτατη Πραγματικότητα με μεγαλύτερη προσοχή, ονομάζοντάς την αόριστη και ακατάληπτη στην ουσία της — όπως ο Χριστιανισμός στην αποφατική παράδοσή του — έφτασαν μέσω των πιο βαθιών μυστικών τους σε μια εκπληκτική αναγνώριση: Μόνο ο Θεός Υπάρχει στην τελική ανάλυση, και αυτός ο Θεός μπορεί να γίνει αντιληπτός μόνο όταν ο νους αδειάσει από όλα τα ατομικά περιεχόμενα, όλες τις προσωπικές ανησυχίες, όλες τις ξεχωριστές επιθυμίες. Οι χριστιανοί στοχαστές μιλούσαν για θάνατο του εαυτού ώστε ο Χριστός να ζει μέσα τους, για μια συνείδηση τόσο διαφανή στο Θείο που δεν μένει καμία διάκριση μεταξύ ανθρώπινης επίγνωσης και της ίδιας της γνώσης του Θεού.
Στην μυστική καρδιά του Ισλάμ, οι Σούφι χορεύουν και στροβιλίζονται προς την αλήθεια, διακηρύσσοντας με ριζική αφοσίωση ότι τίποτα δεν υπάρχει εκτός από τον Αλλάχ. Ο ατομικός εγωισμός, δηλώνουν, δεν είναι απλώς λάθος αλλά βλασφημία — μια ψευδής αξίωση ανεξάρτητης ύπαρξης σε ένα σύμπαν όπου μόνο Ένας πραγματικά Εστί. Ο δρόμος τους οδηγεί στο φανά φι΄λαχ, την εξάλειψη ή εξαφάνιση του ξεχωριστού εαυτού στον Θεό, όπου η σταγόνα της ατομικής συνείδησης διαλύεται στον άπειρο ωκεανό της Θείας Ύπαρξης, χάνοντας τίποτα από την ουσία της αλλά κερδίζοντας τα πάντα στην αναγνώριση της αληθινής της φύσης.
Σε όλες αυτές τις παραδόσεις, παρά τις διαφορές σε γλώσσα, τελετουργία και πολιτιστική έκφραση, διατρέχει ένα κοινό νήμα χρυσού: η αναγνώριση ότι η υπέρτατη Πραγματικότητα είναι ενιαία, ενοποιημένη, ολόκληρη. Οι μυστικές εμπειρίες αγίων και σοφών από κάθε γωνιά της γης μαρτυρούν την ίδια θεμελιώδη αλήθεια, όπως ταξιδιώτες που πλησιάζουν ένα μεγάλο βουνό από διαφορετικές κατευθύνσεις όλοι περιγράφουν, στις διάφορες γλώσσες τους, την ίδια επιβλητική κορυφή.
Η Επιταγή της Ενότητας
Για όσους κατοικούν σε αυτόν τον εικοστό πρώτο αιώνα, περιτριγυρισμένοι από τους κατακερματισμούς και τις πολλαπλότητες της σύγχρονης ύπαρξης, η αρχαία σοφία καλεί με ανανεωμένη επείγουσα ανάγκη. Οποιαδήποτε φιλοσοφική κατανόηση ή θρησκευτική όραση που θα μιλούσε με νόημα στην παρούσα εποχή πρέπει να αναγνωρίζει την Πραγματικότητα ως θεμελιωδώς Μία και Ενωμένη — μια απρόσκοπτη ολότητα μέσα στην οποία όλες οι φαινομενικά ξεχωριστές πραγματικότητες βρίσκουν το αληθινό τους σπίτι και το σωστό πλαίσιο.
Αυτό δεν είναι ζήτημα προτίμησης ή πίστης αλλά αναγνώριση αυτού που αντικειμενικά Είναι, αυτού που πάντα ήταν και πρέπει για πάντα να παραμείνει. Η αλήθεια που διακηρύσσουν οι μυστικοί δεν απαιτεί την αποδοχή της ανθρωπότητας για να είναι έγκυρη· στέκεται ανεξάρτητη από γνώμες, αμετάβλητη μπροστά στην άρνηση ή την επιβεβαίωση. Είτε μας αρέσει είτε όχι — είτε ο νους επαναστατεί εναντίον της είτε την αγκαλιάζει με χαρά — η Αντικειμενική μας Φύση είναι Αιώνια, Αμετάβλητη, Πλήρης. Δεν είμαστε όντα που πρέπει να σωθούν από κάποια ουσιαστική διαφθορά, ούτε μπορούμε να πέσουμε από αυτό το θεμελιώδες έδαφος του είναι. Όλα τα δράματα σωτηρίας και καταδίκης, όλες οι αφηγήσεις πνευματικής προόδου και οπισθοδρόμησης, είναι μόνο επιφανειακές κινήσεις — κύματα πάνω σε έναν ωκεανό που ποτέ δεν χάνει την ουσιαστική του φύση ανεξάρτητα από τις επιφανειακές του συνθήκες.
Ανήκουμε στο Απόλυτο όπως το κύμα ανήκει στη θάλασσα, όπως η ακτίνα ανήκει στον ήλιο, όπως ο χώρος ανήκει στον χώρο τον ίδιο. Αυτό το ανήκειν δεν είναι σχέση που μπορεί να κοπεί ή να ενισχυθεί· είναι το ίδιο το έδαφος της ύπαρξης. Όποια περιορισμένη, μπερδεμένη ή σκοτεινή κατάσταση δεδομένης συνείδησης μπορεί να βιώνει ένα άτομο — είτε πνίγεται στην άγνοια, χάνεται στην πλάνη ή πιάστηκε στη λαβή καταστροφικών προτύπων — δεν μπορεί να αλλάξει αυτή τη θεμελιώδη πραγματικότητα. Το Απόλυτο δεν εγκαταλείπει τις δικές του εκφράσεις, γιατί δεν έχει πουθενά έξω από τον εαυτό του να πάει.
Ο Δρόμος Χωρίς Δρόμο
Το ταξίδι προς την αναγνώριση αυτής της αλήθειας δεν απαιτεί περίπλοκες τεχνικές ή εκλεπτυσμένες προετοιμασίες, αν και πολλές τέτοιες μέθοδοι έχουν επινοηθεί από παραδόσεις που επιδιώκουν να υποστηρίξουν όσους βαδίζουν αυτόν τον δρόμο. Στην ουσία του, ο δρόμος είναι απλός: πρέπει κανείς να πάει πέρα από τις ατομικές νοητικές δραστηριότητες, πέρα από το συνεχές σχολιασμό του προσωπικού εαυτού, πέρα από την ταύτιση με σκέψεις, συναισθήματα και αισθήσεις ως καθοριστικά του ποιος είναι πραγματικά.
Αυτό το «πήγαινε πέρα» δεν είναι κίνηση στο χώρο ή χρόνο αλλά αλλαγή προοπτικής, χαλάρωση της λαβής με την οποία η συνείδηση κρατά την περιορισμένη αυτο-αντίληψή της. Είναι σαν γροθιά που έχει σφίξει σφιχτά για τόσο καιρό που ξέχασε ότι είναι χέρι, ανοίγοντας σιγά-σιγά για να ανακαλύψει την αληθινή της φύση. Όταν οι ατομικές δραστηριότητες — ο ατελείωτος σχεδιασμός, θύμηση, κρίση, επιθυμία — επιτρέπεται να κατακαθίσουν σαν ίζημα που βυθίζεται σε ποτήρι νερού, αυτό που μένει είναι η καθαρή συνείδηση που είναι πάντα παρούσα, η επίγνωση που προηγείται και επιτρέπει όλες τις εμπειρίες.
Αυτή η παρθένα επίγνωση δεν μπορεί να δημιουργηθεί ή να καταστραφεί, να βελτιωθεί ή να υποβαθμιστεί. Μπορεί μόνο να αναγνωριστεί ή να παραβλεφθεί, να αναγνωριστεί ή να αγνοηθεί. Ο αναζητητής που θα ανακαλύψει αυτή την αλήθεια δεν χρειάζεται να γίνει κάτι που δεν είναι αλλά πρέπει απλώς να ξυπνήσει σε αυτό που πάντα ήταν. Αυτό είναι το μεγάλο παράδοξο και η μεγάλη απλότητα του μυστικού δρόμου: ο στόχος είναι το έδαφος πάνω στο οποίο στέκεται κανείς, ο θησαυρός είναι η ίδια η ικανότητα να τον αναζητά, και η άφιξη είναι η αναγνώριση ότι ποτέ πραγματικά δεν έφυγε από το σπίτι.
Όσο Νωρίτερα, Τόσο Καλύτερα
Ο χρόνος είναι μια περίεργη διάσταση σε ζητήματα πνευματικής αφύπνισης. Από μια προοπτική, υπάρχει άπειρος χρόνος, γιατί η συνείδηση είναι αιώνια και δεν μπορεί τελικά να χαθεί ή να καταστραφεί. Ωστόσο από μια άλλη άποψη, δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο, γιατί κάθε στιγμή που περνά σε άγνοια της αληθινής φύσης κάποιου είναι στιγμή περιττού πόνου, μια μέρα που πέρασε στη φυλακή της ψευδαίσθησης όταν η πόρτα πάντα στεκόταν ξεκλείδωτη.
Η επείγουσα ανάγκη που νιώθουν οι μυστικοί — η ένταση με την οποία επιδιώκουν την πραγματοποίηση και ενθαρρύνουν άλλους προς την αφύπνιση — δεν πηγάζει από φόβο κάποιας αιώνιας καταδίκης αλλά από συμπόνια για τον πόνο που προκύπτει από λανθασμένη ταύτιση. Όταν η συνείδηση μπερδεύει τον εαυτό της για περιορισμένη, ξεχωριστή οντότητα που παλεύει για επιβίωση σε αδιάφορο σύμπαν, βιώνει άγχος, απομόνωση και βαθιά αίσθηση αποξένωσης. Ωστόσο αυτός ο πόνος βασίζεται σε θεμελιώδη παρεξήγηση, όπως κάποιος που ονειρεύεται ότι πνίγεται και βιώνει γνήσιο τρόμο, αν και κοιμάται ασφαλής στο κρεβάτι του.
Το να ξυπνήσει από αυτό το όνειρο, να αναγνωρίσει την Απόλυτη φύση του είναι κάποιου, είναι να μπει σε ελευθερία που πάντα ήταν παρούσα αλλά παραβλεπόμενη. Είναι να ανακαλύψει ότι οι ράβδοι της φυλακής ήταν φτιαγμένες από σκιές, ότι οι αλυσίδες που μας δένουν ήταν υφαντές από σκέψεις, ότι η εξορία ήταν αυτοεπιβληθείσα και το σπίτι ποτέ πραγματικά δεν εγκαταλείφθηκε. Όσο νωρίτερα ανατείλει αυτή η αναγνώριση, τόσο νωρίτερα μπορεί να σταματήσει ο περιττός πόνος — όχι μέσω αλλαγής εξωτερικών συνθηκών αλλά μέσω θεμελιώδους αλλαγής στην κατανόηση του τι είναι κανείς.
Πέρα από την Κυριαρχία του Νου
Ο λογικός νους, αν και είναι υπέροχος ως εργαλείο για πλοήγηση στον πρακτικό κόσμο, δεν μπορεί να συλλάβει την υπέρτατη Πραγματικότητα μέσω των συνηθισμένων λειτουργιών του. Η λογική ασχολείται με σχέσεις μεταξύ ξεχωριστών οντοτήτων, με προτάσεις που μπορεί να είναι αληθείς ή ψευδείς, με κατηγορίες που μπορεί να διαχωριστούν και να συγκριθούν. Αλλά το Απόλυτο υπερβαίνει όλες αυτές τις διακρίσεις. Δεν είναι αντικείμενο ανάμεσα σε άλλα αντικείμενα, δεν είναι έννοια ανάμεσα σε άλλες έννοιες, δεν είναι αλήθεια ανάμεσα σε άλλες αλήθειες.
Το να πλησιάσει κανείς αυτή την Πραγματικότητα απαιτεί είδος γνώσης που κινείται πέρα από λογική απόδειξη — όχι επειδή είναι παράλογη ή αντι-λογική, αλλά επειδή είναι υπερ-λογική, λειτουργώντας σε επίπεδο όπου οι συνηθισμένοι κανόνες της δυαδικής σκέψης δεν ισχύουν πλέον. Αυτή είναι η «παράλογη» σοφία για την οποία μιλούν οι μυστικοί: όχι παράδοση στην αλογία αλλά άνοιγμα σε βαθύτερη λογική, μια λογική που λειτουργεί μέσω άμεσης εμπειρίας παρά μέσω εννοιολογικής μεσολάβησης.
Η πίστη μπαίνει εδώ όχι ως τυφλή πεποίθηση αλλά ως εμπιστοσύνη στην εγκυρότητα της άμεσης πνευματικής εμπειρίας, ως αυτοπεποίθηση ότι η συνείδηση μπορεί πράγματι να γνωρίσει τον εαυτό της γυρίζοντας την προσοχή πίσω προς την πηγή της. Η αίσθηση Ενότητας που αναδύεται σε μυστικές καταστάσεις — η άμεση αντίληψη ότι όλα είναι Ένα — φέρει τη δική της αυθεντία, τη δική της αυτο-επικυρωμένη βεβαιότητα. Αυτή η βεβαιότητα δεν εξαρτάται από εξωτερική επαλήθευση ή λογική απόδειξη· είναι άμεση, αδιαμφισβήτητη για αυτόν που την βιώνει, όπως η βεβαιότητα με την οποία γνωρίζει κανείς «Είμαι».
Η Ιερή Σιωπή
Στην καρδιά όλων των μυστικών παραδόσεων βρίσκεται μια αναγνώριση του Ιερού, του Απόλυτου, του ανέκφραστου μυστηρίου που δεν μπορεί να συλληφθεί πλήρως σε λέξεις ή έννοιες. Όλη η γλώσσα, όλα τα σύμβολα, όλες οι διδασκαλίες τελικά δείχνουν προς κάτι που υπερβαίνει την άρθρωση — όχι επειδή είναι ασαφές ή αόριστο αλλά επειδή είναι υπερβολικά πλήρες, υπερβολικά ολοκληρωμένο, υπερβολικά περιεκτικό για να περιοριστεί μέσα στα όρια οποιασδήποτε περιγραφής.
Η Θεία παρουσία που συναντούν οι μυστικοί στα βάθη του στοχασμού φέρει ιδιότητες που τεντώνουν τη γλώσσα στα όριά της. Πώς μπορούν οι λέξεις να μεταδώσουν την εμπειρία του να είναι κανείς ταυτόχρονα τίποτα και τα πάντα, της συνείδησης τόσο απόλυτα κενής όσο και άπειρα πλήρης, μιας ειρήνης που περιέχει όλο το πάθος και μιας ηρεμίας που πάλλεται με δυναμική ζωή; Ο μυστικός καταφεύγει στο παράδοξο όχι από σύγχυση αλλά από ανάγκη, προσπαθώντας να χρησιμοποιήσει τους περιορισμούς της γλώσσας για να δείξει πέρα από αυτήν, όπως χρησιμοποιεί κανείς αγκάθι για να βγάλει αγκάθι.
Αυτό το μυστήριο που κατοικεί στον πυρήνα της ύπαρξης δεν είναι πρόβλημα να λυθεί αλλά πραγματικότητα να εισέλθεις, όχι ερώτηση να απαντηθεί αλλά παρουσία να απορροφηθείς. Είναι το έδαφος από το οποίο αναδύονται όλες οι ερωτήσεις και στο οποίο επιστρέφουν όλες οι απαντήσεις. Το ιερό δεν μπορεί να συλληφθεί αλλά μπορεί να αναγνωριστεί· το Απόλυτο δεν μπορεί να κατανοηθεί αλλά μπορεί να πραγματοποιηθεί· το ανέκφραστο δεν μπορεί να ειπωθεί αλλά μπορεί να γνωριστεί σε γνώση που υπερβαίνει τη συνηθισμένη δυϊκότητα υποκειμένου-αντικειμένου.
Η Επιστροφή
Τελικά, το μυστικό ταξίδι αποκαλύπτεται ότι δεν είναι απομάκρυνση από την συνηθισμένη ζωή αλλά επιστροφή στο ιερό θεμέλιο της ζωής. Η υπέρβαση δεν είναι απόδραση από την πραγματικότητα αλλά είσοδος στη βαθύτερη διάσταση της Πραγματικότητας. Ο αναζητητής που ανεβαίνει το βουνό της συνείδησης ανακαλύπτει στην κορυφή ότι όλες οι κοιλάδες και οι πεδιάδες κάτω είναι ιερές επίσης, ότι το συνηθισμένο και το υπερβατικό δεν είναι ξεχωριστά βασίλεια αλλά διαφορετικές πλευρές μιας ενιαίας απρόσκοπτης ολότητας.
Αυτή η αναγνώριση φέρνει μεταμόρφωση στον τρόπο που κινείται κανείς μέσα στην καθημερινή ύπαρξη. Η πραγματοποιημένη ψυχή βλέπει το Απόλυτο να λάμπει μέσα από κάθε πρόσωπο, νιώθει τη Θεία παρουσία να πάλλεται σε κάθε στιγμή, αναγνωρίζει το αιώνιο Εστί που υποβαστάζει κάθε προσωρινή μορφή. Η ζωή συνεχίζεται με τις χαρές και τις λύπες της, τις προκλήσεις και τις παρηγοριές της, αλλά όλα τώρα κρατούνται μέσα σε μεγαλύτερο πλαίσιο, όλα γνωρίζονται ως κινήσεις μέσα στην ίδια τη συνείδηση παρά ως απειλές για ευάλωτο ξεχωριστό εαυτό.
Η μυστική ειρήνη που εγκαθίσταται σε όποιον έχει αγγίξει αυτή την αλήθεια δεν είναι ειρήνη απόσυρσης ή αποστασιοποίησης αλλά ειρήνη βαθιάς αποδοχής και αναγνώρισης. Είναι η ειρήνη του να επιστρέφει κανείς σπίτι, του να ανακαλύπτει ότι ποτέ πραγματικά δεν έφυγε, του να συνειδητοποιεί ότι η αναζήτηση για τον Θεό ήταν ο Θεός που αναζητούσε τον Εαυτό Του, ότι το ταξίδι προς το Απόλυτο ήταν η ίδια η κίνηση του Απόλυτου μέσα στον εαυτό του.
Σε αυτή την αιώνια επιστροφή, ο κύκλος ολοκληρώνεται: η συνείδηση, έχοντας ξεχάσει τη φύση της και αναζητήσει παντού αυτό που είναι, τελικά αναγνωρίζει τον εαυτό της και αναπαύεται στην απλότητα της καθαρής ύπαρξης. Ο αναζητητής γίνεται ο αναζητούμενος, ο εραστής γίνεται ο Αγαπημένος, η ερώτηση διαλύεται στην απάντηση, και αυτό που μένει είναι απλώς Αυτό — απέραντο, οικείο, αιώνιο, άμεσο, για πάντα παρόν αλλά κάπως για πάντα φρέσκο.
Η Πρόσκληση
Η αλήθεια που διακηρύσσουν οι μυστικοί σε αιώνες και πολιτισμούς επεκτείνει την πρόσκλησή της σε όλους που έχουν αυτιά να ακούσουν, μάτια να δουν, καρδιές ανοιχτές να δεχτούν. Δεν απαιτεί ειδικά προσόντα ή εξαιρετικές ικανότητες. Ζητά μόνο προθυμία να κοιτάξει κάποιος βαθιά, να αμφισβητήσει θεμελιώδεις υποθέσεις, να απελευθερώσει τη σφιχτή λαβή στην ατομική ταυτότητα και να επιτρέψει στη συνείδηση να αποκαλύψει τη δική της φύση.
Σε αυτή την παρούσα στιγμή — ανεξάρτητα από το πόσο συνηθισμένη ή εξαιρετική μπορεί να φαίνεται — το Απόλυτο στέκεται αποκαλυμμένο για όσους έχουν μάθει να βλέπουν. Στο χώρο μεταξύ σκέψεων, στη σιωπή κάτω από τον ήχο, στην επίγνωση που παρατηρεί την επίγνωση την ίδια, το αιώνιο Εστί κάνει γνωστή την παρουσία του. Όχι αργότερα, όχι αλλού, όχι μετά από επίπονη προετοιμασία, αλλά εδώ, τώρα, πάντα.
Όσο νωρίτερα ανατείλει αυτή η αναγνώριση, τόσο νωρίτερα μπορεί κανείς να σταματήσει τον μάταιο αγώνα ενάντια στη δική του φύση και να αναπαυθεί στην απλή αλήθεια αυτού που είναι. Ο δρόμος είναι χωρίς δρόμο, το ταξίδι χωρίς απόσταση, η άφιξη πάντα ήδη ολοκληρωμένη. Αυτό που μένει είναι μόνο το ήπιο ξύπνημα σε αυτό που πάντα ήταν αληθινό: ότι η συνείδηση, στην αντικειμενική της φύση, είναι αιώνια, πλήρης και Μία — και ότι αυτή η συνείδηση δεν είναι τίποτα άλλο από την ίδια την επίγνωση μέσα από την οποία κατανοούνται αυτές οι λέξεις, η παρουσία που τις διαβάζει, το Είναι που φωτίζει όλη τη γνώση.
Είθε αυτή η κατανόηση να αναδυθεί. Είθε το πέπλο να γίνει λεπτό. Είθε όλα τα όντα να αναγνωρίσουν την αληθινή τους φύση και να αναπαυθούν στην ειρήνη που υπερβαίνει την κατανόηση — την ειρήνη του Απόλυτου που γνωρίζει τον εαυτό του μέσα από κάθε μορφή, τη χαρά της συνείδησης που γιορτάζει την άπειρη έκφρασή της, την αγάπη του Ενός για την αιώνια Ύπαρξή του.
