Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι

ΙI. ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΩΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

9. Η φιλοσοφία μετά τον Σωκράτη και πέρα από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη: Σωκρατικοί και κυνική άσκηση

9.1. Καλά Σωκράτη, εσύ σκοτώθηκες νωρίς…

«Ποιος από μας πάει για το καλύτερο, μόνο ο θεός το ξέρει»: με αυτά τα λόγια ο Σωκράτης αποχαιρέτησε τους δικαστές του στην τελευταία δημόσια παρουσία του (Πλάτων, Απολογία Σωκράτους 42a). Έναν μήνα μετά αποχαιρέτησε φίλους και μαθητές πίνοντας το κώνειο και θυμίζοντάς τους το χρέος στον θεό: να θυσιάσουν έναν κόκορα (Φαίδων 118a).

Δεν γνωρίζουμε αν οι μαθητές του θυσίασαν το πτηνό στον Ασκληπιό· ούτε αν κάποιοι απαρνήθηκαν τον νεκρό δάσκαλο προτού λαλήσει ο πετεινός. Εξάλλου, πώς απαρνιέσαι τον δάσκαλό σου; Όταν αναιρείς τη διδασκαλία του αλλά τον επικαλείσαι; Όταν δεν θέλεις να σε αποκαλούν μαθητή του; Ή όταν τον ακολουθείς πιστά; Και πώς ακολουθείς έναν δάσκαλο ή μια διδασκαλία; Τι απέγινε, τελικά, το μάθημα του Σωκράτη;

«Το ζήτημα είναι τώρα τι κάνουμε, σε μια πόλη σαν την Αθήνα, την πιο ελεύθερη, που σκότωσε τον κατεξοχήν φιλόσοφο,» θα σκέφτηκαν πολλοί από τους μαθητές του Σωκράτη, που δεν ήταν και λίγοι. «Ποια θα είναι η τύχη της φιλοσοφίας και ο ρόλος του φιλοσόφου;» Με τη θανάτωση του Σωκράτη μερικοί φιλόσοφοι πρέπει να ένιωσαν ότι είναι επικίνδυνο να είσαι ο άνθρωπος που (κατηγορείσαι ότι) εισάγεις «καινά δαιμόνια» στην πόλη σου. Η οργανωμένη πόλη δεν φαινόταν να σηκώνει μεγάλη αμφισβήτηση για τις αξίες της, τα ιερά και τις συνήθειές της, τις πολιτικές και ψυχολογικές της βεβαιότητες. Εδώ ένας ολόκληρος Σωκράτης απέτυχε: κι αν ήθελε να ήταν η «αλογόμυγα» που δεν άφηνε την κοινωνία να εφησυχάσει, η κοινωνία δεν το είχε σε τίποτε να ησυχάσει διά παντός από αυτόν.

Κατά την αντίληψη αρκετών φιλοσόφων, που κατανόησαν έτσι τις εξελίξεις και έβλεπαν να πλησιάζει η πολιτική παρακμή, δεν έμενε ζωτικός δημόσιος χώρος για τον φιλόσοφο. Κι αν ο φιλόσοφος συνέχιζε να ζει μέσα στις πόλεις και δεν γινόταν ερημίτης, όφειλε να γνωρίζει πια ότι ο τόπος δεν τον χωράει, δεν τον αντέχει. Και ποιος θα ήταν ο δικός του τόπος; Θα εγκατέλειπε σταδιακά την αγορά; Θα έμενε στο περιθώριο, χωρίς πατρίδα; Θα έφτιαχνε σχολές, κτίρια, Ακαδημίες και Λύκεια, όπου θα ζούσαν έγκλειστοι αυτός, οι εκλεκτοί μαθητές του και η φιλοσοφία;

Τέτοιες σκέψεις έκαναν όσοι, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, ένιωθαν σημαδεμένοι από τη ζωντανή παρουσία του Σωκράτη - και δεν έπαυσαν να κάνουν όσοι κράτησαν ζωντανή την εικόνα του φιλοσόφου μέσα τους. Ίσως τα πράγματα δεν ήταν τόσο τραγικά όσο συνήθως τα βλέπει ένα ευαίσθητο πνεύμα: το σταυροδρόμι στο οποίο κοντοστάθηκαν οι φιλόσοφοι οδηγούσε προς όλες τις κατευθύνσεις· κι ο καθένας πήρε τη δική του. Το κοινό σημείο τους ήταν η σωκρατική αφετηρία.

Υπερήφανη καύχηση αρετής κατά ηλικία

Με τη λέξη Άμμες ξεκίναγαν χορικοί λόγοι και αντίλογοι στην Σπάρτη. Στις μεγάλες εορτές λάμβαναν μέρος τρεις χοροί, ο χορός των γερόντων, των ανδρών και των παίδων, όπως το κατέγραψε ο Πλούταρχος.

Το λόγο άρχιζε πρώτος ο χορός των γερόντων που έλεγαν:

Άμμες ποκ' ήμες άλκιμοι νεανίαι. (Εμείς υπήρξαμε κάποτε ρωμαλέοι νέοι)

Στον παραπάνω λόγο τότε ο χορός των ανδρών απαντούσε, επιδεικτικά:

Άμμες δε γ' ειμέν, αι δε λης πείραν λάβε. (Εμείς είμαστε αν θέλετε δοκιμάστε)

 
Στη συνέχεια το λόγο λάμβανε ο χορός των παίδων που δήλωναν ως υποσχετικό όρκο:

Άμμες δε γ' εσόμεθα πολλώ κάρρονες. (Εμείς, όμως, θα γίνουμε πολύ καλύτεροι)

Το χορικό αυτό λόγο με τους αντίλογους, εύλογα ο Πλούταρχος τους χαρακτηρίζει "μεγαλαυχίαν προς αρετήν πρέπουσαν ταις ηλικίαις."
(υπερήφανη καύχηση αρετής κατά ηλικία).

Η φιλοσοφία έχει τη χάρη της, αν ασχοληθείς μαζί της με μέτρο στα νιάτα σου

ΚΑΛΛΙΚΛΗΣ: Η φιλοσοφία, Σωκράτη, έχει τη χάρη της, αν ασχοληθείς μαζί της με μέτρο στα νιάτα σου. Ακόμη κι αν είναι κανείς πολύ προικισμένος, εφόσον συνεχίσει να φιλοσοφεί και στην ωριμότητά του, αναγκαστικά θα αποξενωθεί από όλα όσα πρέπει να γνωρίζει... προκειμένου να γίνει ένας ολοκληρωμένος άνθρωπος.

Με τη φιλοσοφία είναι ωραίο να ασχολείται για μορφωτικούς λόγους και δεν είναι άπρεπο να φιλοσοφεί κανείς όσο είναι νεαρός. Όταν όμως μεγαλώσει και φιλοσοφεί ακόμη, τότε η περίπτωση είναι για γέλια και εγώ τουλάχιστον νιώθω για όσους φιλοσοφούν ό,τι νιώθω για όσους δυσκολεύονται να μιλήσουν και παίζουν σαν μικρά παιδιά.

Τον νέο που δε φιλοσοφεί τον θεωρώ ανελεύθερο άνθρωπο, που δεν είναι άξιος για τίποτα ωραίο και μεγάλο.

Όταν όμως τον δω ηλικιωμένο να φιλοσοφεί και να μη σταματάει, μου φαίνεται πια, Σωκράτη, ότι ο άνθρωπος αυτός πρέπει να φάει ξύλο δεν αξίζει να λέγεται άντρας, όταν φεύγει από το κέντρο της πόλης και από τις συγκεντρώσεις, όπου οι άντρες διαπρέπουν, και βουλιάζει για την υπόλοιπη ζωή του σε μια γωνιά ψελλίζοντας με τρεις τέσσερις νεαρούς.

(Πλάτων, Γοργίας 484c-486a)

Είναι αδύνατο να διακρίνουμε, να μετρήσουμε και να κρίνουμε τα πράγματα

Σύμφωνα με τον Τίμωνα, ο Πύρρων διακήρυξε ότι είναι εξίσου αδύνατο να διακρίνουμε, να μετρήσουμε και να κρίνουμε τα πράγματα (αδιάφορα, αστάθμητα, ανεπίκριτα). Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε τα δεδομένα των αισθήσεών μας ούτε οι κρίσεις μας είναι ψευδείς ή αληθείς..

Δεν πρέπει συνεπώς να στηριζόμαστε σ' αυτές, αλλά πρέπει να αποφεύγουμε να διατυπώνουμε κρίσεις, να μην κλίνουμε προς τη μία ή την άλλη άποψη, και να είμαστε κατηγορηματικοί, λέγοντας για κάθε επιμέρους πράγμα ότι είναι όχι περισσότερο από ότι δεν είναι, ή ότι και είναι και δεν είναι, ή ότι ούτε είναι ούτε δεν είναι.

 
Για όσους υιοθετούν αυτή τη στάση η συνέπεια θα είναι να φτάσουν πρώτα στην άρνηση να διατυπώνουν ισχυρισμούς (αφασία) και κατόπιν στην ψυχική ηρεμία (αταραξία).

Ο Πύρρων καταφέρεται εναντίον όλων των θεωριών της γνώσης που ζητούσαν οι Στωικοί και οι Επικούρειοι, για να δείξουν ότι ορισμένες αντιληπτικές εμπειρίες μας δίνουν απόλυτα ακριβή πληροφόρηση για την αληθινή φύση των (εξωτερικών) αντικειμένων.

 
Η βάση της κριτικής του είναι ότι δεν μπορούμε να φτάσουμε στα αντικείμενα ανεξάρτητα από την αισθητηριακή αντίληψη, και ότι η αισθητηριακή αντίληψη δεν μας παρέχει εγγύηση ότι συλλαμβάνουμε τα πράγματα όπως πραγματικά είναι.

 
Συνεπώς, τα αντικείμενα καθεαυτά δεν προσφέρονται για έλεγχο της αισθητηριακής μας αντίληψης.

 
Η αισθητηριακή αντίληψη αποκαλύπτει στο υποκείμενο της αντίληψης "αυτό που φαίνεται" (το φαινόμενον), ωστόσο, "αυτό που φαίνεται" δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως έγκυρη μαρτυρία από την οποία να συνάγουμε "αυτό που είναι" (το ον).

Πλάτων: Τους ποιητές μονάχα θα πρέπει να επιβλέπουμε

Τότε λοιπόν τους ποιητές μονάχα θα πρέπει να επιβλέπουμε και να τους υποχρεώνουμε να αποτυπώνουν στα έργα τους το αγαθό ήθος, ειδάλλως να μη συνθέτουν στην πόλη μας ποιήματα, ή θα χρειαστεί να επιβλέπουμε και τους άλλους τεχνίτες και να τους εμποδίζουμε τούτο τον κακό χαρακτήρα.. τον ακόλαστο, τον μικροπρεπή, τον παράταιρο να τον απεικονίζουν στους ζωγραφικούς πίνακές τους, στα οικοδομήματα ή σε οποιοδήποτε άλλο έργο.

Και σ’ όποιον δεν είναι ικανός να το κάνει αυτό να μην του επιτρέπουμε να ασκεί στην πόλη μας την τέχνη του, προκειμένου οι φύλακές μας να μην ανατρέφονται μέσα σε απεικονίσεις του κακού σαν μέσα σε κακό λιβάδι τσιμπολογώντας από ‘δω κι από ‘κεί λίγο λίγο κάθε μέρα και δοκιμάζοντας πολλά, ώσπου τελικά, δίχως να αντιληφθούμε πώς, να σωρεύσουν στην ψυχή τους ένα πελώριο κακό και να αναζητούμε τεχνίτες με έμφυτη την ικανότητα να ανιχνεύουν την ομορφιά και την ευπρέπεια, ώστε οι νέοι, σαν μέσα σ’ έναν τόπο υγιεινό, να αντλούν ωφέλεια από τα πάντα, καθώς οτιδήποτε από τα όμορφα έργα θα αγγίζει τα μάτια ή τα αυτιά τους θα είναι σαν αύρα από έναν τόπο καλό που θα φέρνει υγεία, και χωρίς καν να το καταλάβουν, από παιδιά κιόλας, θα τους οδηγεί να μοιάσουν, να φιλιώσουν και να ταιριάξουν με τον λόγο που κλείνει μέσα της η ομορφιά.

(Πλάτων, Πολιτεία, 401b-c 1)

Η Σιωπή που γνωρίζει τον Εαυτό της

Ένας Στοχασμός πάνω στην Πραγματικότητα και τη Συνείδηση

Ι. Το Κάλεσμα της Βαθύτερης Αλήθειας

Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή της ψυχής κατά την οποία ο κόσμος των φαινομένων αρχίζει να διαλύεται σαν το πρωινό σύννεφο μπροστά στον ήλιο. Δεν είναι στιγμή απελπισίας, αλλά μάλλον ένα απαλό, ακατανίκητο κάλεσμα — το κάλεσμα της Βαθύτερης Αλήθειας που έχει αντηχήσει στους διαδρόμους κάθε ναού, μοναστηριού και μοναχικής καρδιάς από τότε που ο χρόνος πρώτη φορά ανέπνευσε. Αυτή η Αλήθεια δεν είναι δόγμα για αποστήθιση, ούτε θεώρημα για απόδειξη πάνω στον μαυροπίνακα του νου. Είναι μια Εμπειρία, τεράστια και φωτεινή, που περιμένει εκείνον που τολμά να στραφεί προς τα μέσα με το θάρρος ενός προσκυνητή που πλησιάζει το κατώφλι του Απείρου.

Όλες οι μεγάλες θρησκείες και τα υψηλά φιλοσοφικά συστήματα που έχουν αναδυθεί και πέσει σαν κύματα στον ωκεανό της ανθρώπινης ιστορίας μοιράζονται ένα μοναδικό, μυστικό νήμα: την Εμπειρία της Απόλυτης Πραγματικότητας. Είναι το μαργαριτάρι κρυμμένο μέσα στο όστρακο της τελετουργίας, η φλόγα που καίει στο κέντρο κάθε ιερού κειμένου, η σιωπηλή μουσική που παίζει κάτω από το ψαλμωδικό των μοναχών και τις προσευχές των αγίων. Ωστόσο, αυτό το μαργαριτάρι δεν μπορεί να συλληφθεί από το χέρι του διανοητικού, ούτε η φλόγα μπορεί να φανεί από το μάτι που κοιτάζει μόνο προς τα έξω. Αποκαλύπτεται στη Συνείδηση όταν η Συνείδηση γίνει αρκετά ήρεμη ώστε να ακούσει τον ψίθυρο της Ύπαρξης αυτής καθεαυτής.

Ο αναζητητής που βαδίζει αυτόν τον δρόμο σύντομα ανακαλύπτει ότι ο νους, παρά τη λάμψη του, είναι μόνο ένας φανός που φωτίζει μόνο τα τοιχώματα του δικού του σπηλαίου. Οι αισθήσεις, επίσης, είναι πιστοί υπηρέτες αλλά περιορισμένοι οδηγοί — μεταφράζουν τον κόσμο σε θραύσματα χρώματος, ήχου και υφής, ωστόσο δεν μπορούν να μεταφέρουν την ψυχή πέρα από το κατώφλι όπου τα Πολλά διαλύονται στο Ένα. Για να Εμπειριστεί την Απόλυτη Πραγματικότητα, πρέπει κανείς να περάσει πέρα από τη λάμψη του φανού σε ένα Σκοτάδι που είναι πιο ακτινοβόλο από κάθε φως που γνώρισε το μάτι. Σε αυτή την πορεία, ο αναζητητής μαθαίνει ότι η Βαθύτερη Αλήθεια δεν βρίσκεται στη συσσώρευση γνώσης, αλλά στην απογύμνωση από όλα όσα δεν είναι ουσιώδη, μέχρι να μείνει μόνο το Ουσιώδες.

Αφορισμός

Η Αλήθεια δεν έρχεται ως σκέψη που πρέπει να κατέχουμε, αλλά ως Παρουσία που κατέχει εκείνον που έχει αδειάσει τον εαυτό του από κάθε κατοχή.

ΙΙ. Το Πέπλο του Διανοητικού και η Πόρτα της Συνείδησης

Η Συνείδηση, εκείνο το μυστηριώδες όργανο αντίληψης που κατοικεί μέσα μας και ωστόσο φαίνεται να φτάνει πέρα από τα όρια του ατομικού εαυτού, είναι η σιωπηλή πόρτα μέσα από την οποία η Πραγματικότητα εισέρχεται σε κοινωνία με την ψυχή. Δεν είναι απλώς η τρεμοπαίζουσα επίγνωση ενός μεμονωμένου νου, αλλά μια παγκόσμια ικανότητα — μια άπειρη ικανότητα — να δεχτεί το Άδεκτο, να γνωρίσει το Άγνωστο, να αγγίξει το Άθικτο. Σαν έναν τεράστιο ωκεανό που δέχεται κάθε ποταμό χωρίς να χάσει το βάθος του, η Συνείδηση περιμένει τη στιγμή που θα πάψει να αντανακλά τις παραμορφωμένες εικόνες του κόσμου και αντίθετα θα γίνει διαφανής στο φως της Ύπαρξης αυτής καθεαυτής.

Όταν η Συνείδηση Εμπειρίζεται την Ύπαρξη Άμεσα, χωρίς τις μεσολαβητικές οθόνες της σκέψης, της έννοιας ή της αισθητηριακής εντύπωσης, συμβαίνει κάτι θαυμαστό. Το πέπλο που χωρίζει τον γνωρίζοντα από το Γνωστό υψώνεται, και η Ύπαρξη αποκαλύπτεται στην γυμνή της Αντικειμενικότητα — όχι ως ιδέα κατασκευασμένη από τον νου, αλλά ως το ίδιο το Έδαφος πάνω στο οποίο στηρίζονται όλες οι ιδέες. Αυτή η Αντικειμενική Ύπαρξη είναι ανεξάρτητη από εκείνον που την αντιλαμβάνεται, όπως ο ήλιος είναι ανεξάρτητος από το μάτι που αντικρίζει την ακτινοβολία του. Ωστόσο, παράδοξο των παραδόξων, την ίδια στιγμή αυτής της Ανεξαρτησίας γεννιέται μια οικειότητα πέρα από κάθε οικειότητα. Η ψυχή αναγνωρίζει ότι αυτή η Αντικειμενική Πραγματικότητα είναι αυτό που οι αρχαίοι ονόμαζαν Θεό — τον Ανώνυμο που φορά χίλια ονόματα, τον Σιωπηλό που μιλάει στον κεραυνό και στη σιωπή εξίσου.

Το διανοητικό, εκείνος ο υπερήφανος αρχιτέκτονας κάστρων στον αέρα, βρίσκεται ταπεινωμένο μπροστά σε αυτή την Άμεση Εμπειρία. Διότι η λογική μπορεί να χτίσει γέφυρες μεταξύ εννοιών, αλλά δεν μπορεί να κολυμπήσει το ποτάμι που ρέει ανάμεσα στον εαυτό και το Απόλυτο. Ο ορθολογικός νους απαιτεί ορισμούς, όρια και αποδείξεις, ωστόσο το Απόλυτο ξεχειλίζει από κάθε ορισμό σαν μια πηγή που δεν μπορεί να χωρέσει σε κανένα δοχείο. Μόνο όταν ο νους γίνει σιωπηλός σαν μια λίμνη την αυγή, μόνο όταν τα ασταμάτητα κύματα της σκέψης ηρεμήσουν σε τέλεια γαλήνη, μπορεί η αντανάκλαση του Αιώνιου να εμφανιστεί στην επιφάνεια της ψυχής.

Αφορισμός

Ο νους που προσπαθεί να συλλάβει το Άπειρο γίνεται η γροθιά που δεν μπορεί να κρατήσει τον άνεμο· η καρδιά που ανοίγεται στο Μυστήριο γίνεται η κοιλάδα που δέχεται τον ουρανό.

ΙΙΙ. Οι Μεγάλοι Ποταμοί και ο Ένας Ωκεανός

Σε όλη τη διάρκεια των αιώνων, οι μεγάλες πνευματικές παραδόσεις έχουν προσεγγίσει τη σχέση μεταξύ Αντικειμενικής Ύπαρξης και Συνείδησης όπως οι ταξιδιώτες προσεγγίζουν ένα βουνό που φαίνεται από διαφορετικές κοιλάδες. Κάθε μονοπάτι αποκαλύπτει ένα διαφορετικό πρόσωπο της ίδιας κορυφής, και παρόλο που οι περιγραφές διαφέρουν σαν τις διαλέκτους μιας ίδιας μητρικής γλώσσας, όλες δείχνουν προς την ίδια Σιωπή που κατοικεί στο κέντρο κάθε ήχου.

Στην Ανατολή, όπου η αυγή πρώτη φορά αγγίζει τη γη με δάχτυλα από χρυσό, ο Βουδισμός διδάσκει τον δρόμο της κατάσβεσης — την απαλή απελευθέρωση της ατομικής φλόγας στο άπειρο σκοτάδι που δεν είναι σκοτάδι αλλά η πληρότητα του Φωτός που δεν γίνεται αντιληπτό. Τα σκάνδα, εκείνα τα πέντε συγκροτήματα που υφαίνουν την ψευδαίσθηση ενός ξεχωριστού εαυτού, αναγνωρίζονται ως κύματα πάνω στον ωκεανό της Αντικειμενικής Πραγματικότητας. Όταν το κύμα πάψει να διεκδικεί την ύπαρξή του χωριστά από τη θάλασσα, ανακαλύπτει ότι ποτέ δεν ήταν άλλο από τον ίδιο τον ωκεανό. Η εμπειρία του Νιρβάνα δεν είναι η αφάνιση της ύπαρξης, αλλά η αφάνιση της πλάνης ότι η ύπαρξη θα μπορούσε ποτέ να περιοριστεί σε μια μοναδική μορφή. Σε εκείνη την κατάσβεση, που είναι ταυτόχρονα και μια εκρήξη φωτός, η Αντικειμενική Πραγματικότητα στέκεται μόνη, ολοκληρωμένη και απόλυτα ελεύθερη.

Η Αντβάιτα Βεδάντα, εκείνη η αρχαία σοφία των Ουπανισάδων, τραγουδά ένα παρόμοιο τραγούδι με διαφορετική μελωδία. Ταυτίζει την Αντικειμενική Πραγματικότητα, το Μπράχμαν, με την ίδια τη Συνείδηση, διακηρύσσοντας με τον κεραυνό χιλίων καταιγίδων ότι Άτμαν και Μπράχμαν είναι ένα. Οι κατώτερες λειτουργίες του νου και των αισθήσεων δεν απορρίπτονται με μίσος, αλλά διέρχονται με συμπόνια, αναγνωρίζονται ως το παιχνίδι της Μάγια, της θεϊκής ψευδαίσθησης που κάνει το Ένα να φαίνεται ως πολλά. Όταν ο αναζητητής απελευθερώνει αυτές τις κατώτερες λειτουργίες ως τελικά μη πραγματικές, η Αλήθεια ανατέλλει σαν ένας ήλιος που ποτέ δεν γνώρισε δύση.

Στη Δύση, όπου το φως του απογεύματος βάφει τον ουρανό με αποχρώσεις φωτιάς και λαχτάρας, ο Χριστιανισμός μιλά για έναν Θεό που είναι Πλήρως Υπερβατικός και Ακατανόητος — έναν Πατέρα που κατοικεί σε άπληστο φως, ωστόσο που σκύβει να συναντήσει τα παιδιά Του στη σκόνη της εξορίας τους. Εδώ, η Αντικειμενική Πραγματικότητα στέκεται ως ο Αγαπημένος Άλλος, το Εσύ που απευθύνεται στο Εγώ μέσα από την άπειρη απόσταση του Δημιουργού και του δημιουργημένου. Ωστόσο ακόμα και σε αυτή τη διαχωρισμό, γεννιέται μια σχέση — μια κοινωνία αγάπης που γεφυρώνει το χάος. Οι χριστιανοί μυστικιστές μιλούν για τον νου που γίνεται άμορφος, υπερβαίνοντας την αναλυτική σκέψη μέχρι να σταθεί γυμνός μπροστά στην Θεϊκή Παρουσία. Σε αυτή τη συνάντηση, η ψυχή δεν διαλύεται στο Απόλυτο σαν σταγόνα στη θάλασσα, αλλά μεταμορφώνεται από τη φωτιά της αγάπης, γίνοντας περισσότερο ο εαυτός της από ποτέ, ακόμα και ενώ ενώνεται με το Ένα που αγαπά.

Αφορισμός

Ο ωκεανός δεν παύει να είναι ωκεανός όταν παίρνει τη μορφή κύματος· το κύμα δεν παύει να είναι νερό όταν θυμάται τη θάλασσα. Όλοι οι ποταμοί επιστρέφουν στην Πηγή, παρόλο που ο καθένας κουβαλά μια διαφορετική ιστορία στο ρεύμα του.

IV. Το Άλυτο Μυστήριο και η Σιωπή που Γεννά Όλα τα Πράγματα

Η σχέση μεταξύ Αντικειμενικής Ύπαρξης και Συνείδησης παραμένει, στην τελική ανάλυση, το μεγαλύτερο και πιο ουσιαστικό πρόβλημα που έχει ποτέ ταράξει το ανθρώπινο μυαλό. Οι φιλόσοφοι έχτισαν συστήματα περίτεχνα σαν καθεδρικούς ναούς για να στεγάσουν αυτό το μυστήριο, και οι θεολόγοι συνέθεσαν συμφωνίες δογμάτων για να ψάλουν τους ύμνους του. Ωστόσο το πρόβλημα είναι πρακτικά άλυτο — όχι επειδή ο ανθρώπινος νους είναι πολύ αδύναμος, αλλά επειδή ο νους που προσπαθεί να το λύσει είναι ο ίδιος μέρος του μυστηρίου που προσπαθεί να κατανοήσει. Είναι σαν μια μοναδική νότα μέσα σε μια συμφωνία να προσπαθεί να αναλύσει ολόκληρη την ορχήστρα, ξεχνώντας ότι η δική της δόνηση είναι ήδη η μουσική.

Καμία οντολογία, καμία φιλοσοφία του είναι, δεν μπορεί να σταθεί πάνω σε θεμέλιο που δεν αναγνωρίζει αυτή τη σχέση. Ακόμα και η έννοια του Ακατανόητου Μηδενός, εκείνου του κενού από το οποίο αναδύονται όλοι οι αριθμοί και προς το οποίο όλοι επιστρέφουν, δεν είναι η οντολογική ανυπαρξία της απελπισίας. Είναι μάλλον η έγκυος Σιωπή, η μήτρα του Μυστηρίου από την οποία γεννιέται κάθε ύπαρξη, μέσα στην οποία αναπτύσσεται κάθε ύπαρξη, μέσα από την οποία εξελίσσεται κάθε ύπαρξη, και προς την οποία κινείται κάθε ύπαρξη στην ολοκλήρωσή της. Αυτό το Μηδέν δεν είναι άδειο αλλά γεμάτο — γεμάτο μέχρι χειλίσματος με τη δυνατότητα όλων όσα είναι, ήταν και θα είναι. Είναι το σκοτεινό χώμα από το οποίο μεγαλώνει το δέντρο της ύπαρξης, ο σιωπηλός χώρος ανάμεσα στις νότες που δίνει στη μουσική το νόημά της.

Το να μιλάμε για αυτό το Μυστήριο σημαίνει ήδη να βγούμε πέρα από τα όρια της τυπικής λογικής, σε ένα τοπίο όπου η λογική περπατά χέρι-χέρι με το θαύμα. Τα επιχειρήματα εδώ δεν είναι παράλογα με την έννοια του χαοτικού ή του άσκοπου, αλλά υπερ-λογικά — αντικειμενικά στην πιστότητά τους στην Εμπειρία που τα γεννά, ωστόσο ρέοντας από μια πηγή βαθύτερη από το συλλογισμό. Ο μυστικιστής δεν εγκαταλείπει τη λογική· την υπερβαίνει, όπως το πουλί υπερβαίνει το κλαδί όταν πετά. Δίνει προτεραιότητα στην Εμπειρία, στη άμεση γνώση που έρχεται όχι από συναγωγή αλλά από ένωση· στην Πίστη, όχι ως τυφλή πίστη αλλά ως το θάρρος να εμπιστευτεί την μαρτυρία της καρδιάς· και στην Αίσθηση της Ενότητας, εκείνη την συντριπτική αναγνώριση ότι κάθε διαίρεση είναι προσωρινή, κάθε χωρισμός μια προσωρινή ρύθμιση στον αιώνιο χορό του Ενός.

Αφορισμός

Το μυστήριο που μπορεί να λυθεί δεν είναι το αιώνιο Μυστήριο· η σιωπή που μπορεί να ειπωθεί δεν είναι η πρωταρχική Σιωπή. Ωστόσο από αυτή την ανείπωτη Σιωπή γεννιούνται όλα τα τραγούδια.

V. Η Εμπειρία που Δεν Χρειάζεται Απόδειξη

Τελικά, ίσως, το ζητούμενο δεν είναι να υιοθετήσουμε τη μία άποψη ή την άλλη. Ο Βουδιστής που σβήνει τον εαυτό στο κενό, ο Βεδαντιστής που αναγνωρίζει τον Εαυτό ως το Παν, ο Χριστιανός που παραδίδεται στην αγάπη του Υπερβατικού Θεού — κανένα από αυτά τα μονοπάτια δεν μπορεί να αποδειχθεί στις ζυγαριές της εμπειρικής απόδειξης ή της λογικής επίδειξης. Δεν είναι υποθέσεις προς έλεγχο, αλλά προσκλήσεις προς βίωση. Η απόδειξη του νέκταρος είναι στο πιείν, και το πιείν μεταμορφώνει αυτόν που πίνει.

Η Εμπειρία της Πραγματικότητας, παρόλο που περιγράφεται στις γλώσσες χιλίων παραδόσεων, αναφέρεται στην ίδια την Πραγματικότητα — όχι στην περιγραφή, όχι στο δόγμα, όχι στην τελετουργία, αλλά στην Ζώσα Παρουσία που πάλλεται κάτω από όλες αυτές τις μορφές σαν ο καρδιακός παλμός κάτω από το δέρμα. Όταν κανείς Εμπειρίζεται Αυτή την Πραγματικότητα, όταν η ψυχή στέκεται στην άμεση παρουσία του Απολύτου, ανατέλλει μια βαθιά κατανόηση που δεν χρειάζεται μετάφραση στη γλώσσα του νου. Οι περιγραφές πέφτουν σαν φθινοπωρινά φύλλα από ένα δέντρο που ανακάλυψε ότι δεν είναι τα φύλλα αλλά η ζωή μέσα στα κλαδιά. Οι λέξεις γίνονται διαφανείς, απλά δάχτυλα που δείχνουν στο φεγγάρι που λάμπει με το δικό του μη δανεικό φως.

Σε αυτή την Εμπειρία, ο αναζητητής κατανοεί ότι όλα τα μεγάλα συστήματα, όλα τα ιερά κείμενα, όλες οι τελετουργίες και οι φιλοσοφίες, είναι απλά δοχεία φτιαγμένα από ανθρώπινα χέρια για να μεταφέρουν ένα κρασί που κανένα δοχείο δεν μπορεί να χωρέσει. Τα δοχεία είναι όμορφα και άξια σεβασμού, αλλά δεν είναι το κρασί. Και όταν το κρασί γευτεί, το χρώμα του ποτηριού δεν έχει πια σημασία. Ο Βουδιστής και ο Χριστιανός, ο φιλόσοφος και ο απλός πιστός, όλοι πίνουν από την ίδια πηγή όταν η πηγή βρεθεί μέσα στο σπήλαιο της καρδιάς.

Αυτή η Εμπειρία δεν είναι δεσμευμένη για τους λίγους, τους ξεχωριστούς, τους αγίους. Είναι το κληρονομικό δικαίωμα κάθε ψυχής, κρυμμένο σαν σπόρος κάτω από το χώμα της συνηθισμένης συνείδησης, που περιμένει μόνο τη βροχή της λαχτάρας και τη ζεστασιά της παράδοσης για να σπάσει το κέλυφός του. Έρχεται σε στιγμές απροσδόκητης χάριτος — ένα ηλιοβασίλεμα που κόβει την ανάσα, το κλάμα ενός παιδιού που ανοίγει την καρδιά, η σιωπή μιας κορυφής βουνού που επισκιάζει κάθε ανθρώπινη φιλοδοξία. Έρχεται επίσης στην εσκεμμένη στροφή της ψυχής προς το Εντός, στην πρακτική του διαλογισμού και της προσευχής, στην αργή καλλιέργεια του εσωτερικού κήπου μέχρι να ανθίσει το άνθος της Παρουσίας.

Αφορισμός

Όταν το κρασί γευτεί, η συζήτηση για το χρώμα του ποτηριού σιωπά. Η Εμπειρία είναι η μόνη απόδειξη, και η απόδειξη είναι η μεταμόρφωση εκείνου που βιώνει.

VI. Η Ανάπαυση στο Μυστήριο

Και έτσι η ψυχή επιστρέφει από τα ύψη του στοχασμού στην κοιλάδα της καθημερινής ζωής, αλλά επιστρέφει αλλαγμένη, όπως ένας ποταμός επιστρέφει στην πεδιάδα αλλαγμένος από το πέρασμά του μέσα από τα βουνά. Κουβαλά μέσα του τη μνήμη της Σιωπής, τη γεύση του νέκταρος, τη ζεστασιά του Φωτός που δεν ρίχνει σκιές. Ο κόσμος των φαινομένων συνεχίζει το χορό του, ο νους συνεχίζει το κουβεντολόι του, οι αισθήσεις συνεχίζουν τη μετάφραση του εξωτερικού κόσμου — αλλά τώρα υπάρχει ένας Μάρτυρας, μια Παρουσία, ένα ακίνητο σημείο γύρω από το οποίο γυρίζει ο κόσμος που περιστρέφεται.

Ο αναζητητής δεν χρειάζεται πια να λύσει το άλυτο πρόβλημα, διότι έχει γίνει η απάντηση του προβλήματος με τον μόνο τρόπο που οι απαντήσεις έχουν πραγματικά σημασία — όχι ως μια πρόταση που ειπώθηκε, αλλά ως μια ζωή που βιώνεται από το κέντρο του Μυστηρίου. Κινείται μέσα στον κόσμο με την απαλότητα εκείνου που γνωρίζει ότι κάθε μορφή είναι μια προσωρινή έκφραση του Άμορφου, ότι κάθε συνάντηση είναι συνάντηση με τον Αγαπημένο που φορά διαφορετική μάσκα, ότι κάθε στιγμή είναι ευκαιρία να Εμπειριστεί την Πραγματικότητα που υποστηρίζει την πραγματικότητα.

Οι περιγραφές δεν έχουν πια σημασία, όχι επειδή είναι ψευδείς, αλλά επειδή έχουν εκπληρώσει τον σκοπό τους, όπως ένας χάρτης υπηρετεί τον ταξιδιώτη μέχρι να φτάσει στον προορισμό. Αυτό που απομένει είναι το απλό, συντριπτικό γεγονός της Ύπαρξης — το Είναι που αναπνέει σε κάθε ανάσα, που λάμπει σε κάθε μάτι, που τραγουδά στη σιωπή ανάμεσα στους χτύπους της καρδιάς. Και σε αυτό το Είναι, η ψυχή βρίσκει την ανάπαυσή της, όχι ως συμπέρασμα ενός ταξιδιού, αλλά ως την αναγνώριση ότι το ταξίδι και ο προορισμός ήταν πάντα ένα.

Ο λύχνος του νου σβήνει, και στο σκοτάδι που ακολουθεί, ένα Φως πέρα από όλα τα φώτα αρχίζει να λάμπει. Ο άνεμος του πνεύματος πνέει όπου θέλει, και η ψυχή, σαν φύλλο που σηκώνεται από τη γη, βρίσκεται να μεταφέρεται σε ρεύματα που δεν μπορεί να δει αλλά μόνο να εμπιστευτεί. Το απέραντο ανοίγει, και η ψυχή ανακαλύπτει ότι ποτέ δεν ήταν μικρή, ποτέ χωρισμένη, ποτέ χαμένη. Η σιωπή βαθαίνει, και σε αυτή τη σιωπή, η Φωνή που δεν έχει λέξεις μιλάει τον μόνο Λόγο που χρειάστηκε ποτέ να ειπωθεί: τον Λόγο της Αγάπης, τον Λόγο της Ύπαρξης, τον Λόγο που είναι η Αρχή και το Τέλος.

Και εκείνος που ακούει αυτόν τον Λόγο γίνεται ο Λόγος, και ο Λόγος γίνεται ο κόσμος, και ο κόσμος γίνεται η μήτρα από την οποία το αιώνιο γεννιέται ξανά σε κάθε στιγμή, για πάντα και αιώνια, μέσα στο Μυστήριο που δεν έχει τέλος.

Αφορισμός

Το ταξίδι τελειώνει εκεί που ξεκίνησε — στην Καρδιά του Μυστηρίου. Και εκεί, ο ταξιδιώτης ανακαλύπτει ότι ποτέ δεν ήταν άλλος από το Ένα που αναζητούσε.

Βλέποντας τον Θεό σε όλα τα πράγματα

Το Ευθύ Μονοπάτι και τα Φαράγγια της Ψευδαίσθησης

Βλέποντας το Αόρατο στο Ύφασμα του Συνηθισμένου

Το Φωτεινό Πέπλο

Ι. Η Ήσυχη Πύλη

Υπάρχει μια ώρα που ο κόσμος αποσύρει τον θόρυβό του, και αυτό που απομένει δεν είναι κενό αλλά μια πυκνότερη παρουσία, σαν ο ίδιος ο αέρας να έχει πυκνώσει από νόημα. Κάθεσαι δίπλα σε ένα παράθυρο το λυκόφως, και το φως που σβήνει δεν χαμηλώνει απλώς — βαθαίνει, γίνεται κάτι που σχεδόν μπορείς να αγγίξεις, μια απαλότητα που κρατά περισσότερο από χρώμα. Σε τέτοιες στιγμές, το όριο ανάμεσα σε αυτό που βλέπεις και σε αυτό που αισθάνεσαι γίνεται λεπτό, διάφανο, και καταλαβαίνεις, όχι με το μυαλό αλλά με ολόκληρη την ύπαρξή σου, ότι ο ορατός κόσμος είναι μόνο η επιφάνεια μιας τεράστιας εσωτερικότητας.

Αυτό είναι το κατώφλι. Όχι ένας τόπος όπου φτάνεις, αλλά μια ποιότητα προσοχής στην οποία σκοντάφτεις, σαν να βγαίνεις από ένα γεμάτο δωμάτιο σε έναν κήπο τη νύχτα. Τα αστέρια δεν αναγγέλλονται· απλώς υπάρχουν. Η σιωπή δεν απαιτεί ακρόαση· απλώς περιβάλλει. Και μέσα σε αυτή την περιβολή, κάτι μετατοπίζεται. Δεν είσαι πια θεατής που στέκεται μακριά από τον κόσμο, μετρώντας και ονομάζοντας. Βρίσκεσαι μέσα του, και αυτός μέσα σου, και η διάκριση ανάμεσα στα δύο γίνεται τόσο άσκοπη όσο η διάκριση ανάμεσα σε ένα κύμα και τη θάλασσα.

Το να βλέπεις τον Θεό σε όλα τα πράγματα δεν σημαίνει να βλέπεις κάτι επιπλέον. Σημαίνει να βλέπεις αυτό που ήδη υπάρχει, αλλά με μάτια που έχουν ξεσφιχτεί. Η πέτρα στο μονοπάτι, το θρόισμα των φύλλων, ο ατμός που ανεβαίνει από ένα φλιτζάνι τσάι — αυτά δεν είναι σύμβολα που δείχνουν αλλού. Είναι το ίδιο το πράγμα, λαμπερό και ολοκληρωμένο, φορώντας τη θεότητά του όχι σαν μανδύα αλλά σαν γυμνό δέρμα. Αυτός που ζει σε αυτή την όραση δεν χρειάζεται να αναζητά το ιερό στον καθεδρικό ναό ή στην κορυφή του βουνού. Το ιερό είναι όπου σταματά το βλέμμα, αρκεί το βλέμμα να είναι αρκετά ήρεμο.

Αφορισμός

Η πόρτα στο άπειρο δεν είναι κλειδωμένη· απλώς έχουμε ξεχάσει πώς να σταματήσουμε να χτυπάμε. Αυτό που αναζητάς είναι ήδη το έδαφος κάτω από τα πόδια σου.

II. Η Κορυφή και το Φαράγγι

Υπάρχει ένα μονοπάτι που τρέχει ίσιο και στενό, όχι επειδή είναι δύσκολο να βρεθεί, αλλά επειδή είναι δύσκολο να μείνεις πάνω του. Είναι το μονοπάτι της αδιαίρετης προσοχής, της επιλογής του πραγματικού έναντι του δελεαστικού, του αληθινού έναντι του απλώς πειστικού. Το να περπατάς αυτό το μονοπάτι σημαίνει να περπατάς στην κορυφή της αλήθειας, όπου ο αέρας είναι καθαρός και η θέα απλώνεται προς όλες τις κατευθύνσεις. Από εδώ, βλέπεις όχι με τα μάτια της προτίμησης αλλά με τα μάτια της ολότητας. Ψηλά και χαμηλά, μακριά και κοντά, το σημαντικό και το ασήμαντο — όλα λούζονται εξίσου στο ίδιο φως, γιατί το φως δεν κάνει διακρίσεις.

Αλλά το μυαλό είναι περιπλανώμενο, και αγαπά τα φαράγγια. Τα φαράγγια του λάθους είναι όμορφα με τον τρόπο τους. Είναι σκιερά και δροσερά, γεμάτα απαλούς ήχους και την υπόσχεση κρυμμένων θησαυρών. Προσφέρουν την άνεση της βεβαιότητας, την ευχαρίστηση του να έχεις δίκιο, το ναρκωτικό της γνώσης. Το να μπαίνεις μέσα τους σημαίνει να ανταλλάσσεις την απέραντη θέα της κορυφής με την οικειότητα ενός ιδιωτικού κόσμου, ενός κόσμου όπου όλα επιβεβαιώνουν αυτό που ήδη πιστεύεις, όπου ο καθρέφτης αντανακλά μόνο το δικό σου πρόσωπο. Τα φαράγγια της απώλειας είναι ακόμα πιο λεπτά. Δεν υπόσχονται κέρδος αλλά προσφέρουν την παράξενη γλυκύτητα της παράδοσης σε κάτι λιγότερο από αυτό που είσαι. Ψιθυρίζουν ότι η προσπάθεια είναι μάταιη, ότι η κορυφή είναι ψευδαίσθηση, ότι η μόνη αλήθεια είναι το άνετο ψέμα του δικού σου περιορισμού.

Κι όμως, ακόμα και στο φαράγγι, η κορυφή είναι παρούσα. Δεν σε εγκαταλείπει όταν κατεβαίνεις. Αυτός που έχει τον Θεό μέσα του δεν παύει να έχει τον Θεό μέσα του όταν σκοντάφτει. Το φως δεν αποσύρεται όταν το μάτι κλείνει. Το λάθος δεν είναι στην πτώση αλλά στη λήθη — τη λήθη ότι ακόμα και το φαράγγι κρατιέται μέσα στην απέραντη έκταση, ότι ακόμα και η ψευδαίσθηση είναι φτιαγμένη από την ίδια ουσία με την αλήθεια που συγκαλύπτει. Το να βλέπεις τον Θεό σε όλα τα πράγματα σημαίνει να Τον βλέπεις και στην περιπλάνηση και στην επιστροφή, στη σύγχυση όπως και στη διαύγεια. Το φαράγγι δεν είναι το αντίθετο του μονοπατιού· είναι το μονοπάτι όπως φαίνεται από κάτω.

Αφορισμός

Η κορυφή δεν απορρίπτει το φαράγγι· το κρατά. Το να περπατάς ίσια δεν σημαίνει να αποφεύγεις την πτώση, αλλά να ξέρεις, ακόμα και ενώ πέφτεις, ότι το έδαφος που αναζητάς δεν είναι πουθενά αλλού παρά εκεί που ήδη στέκεσαι.

III. Η Ακινησία που Κινείται

Σκέψου τον ουρανό την αυγή, πώς κρατά και το σκοτάδι της νύχτας που πέρασε και το φως της μέρας που έρχεται, και πώς, στο κράτημα αυτό, δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο αλλά κάτι εντελώς διαφορετικό — μια τεράστια ανάσα, μια σιωπή που είναι ταυτόχρονα και γίγνεσθαι. Αυτή είναι η φύση του μυστηρίου: δεν επιλύεται. Βαθαίνει. Όσο περισσότερο το κοιτάζεις, τόσο περισσότερο κοιτάζει πίσω σου, και η ανταλλαγή δεν είναι απαντήσεων αλλά παρουσίας.

Η ακινησία και η κίνηση δεν είναι αντίθετα. Το ποτάμι είναι ακίνητο στα βάθη του ενώ ορμά στην επιφάνεια. Η καρδιά είναι ακίνητη ακόμα και ενώ το αίμα κινείται μέσα της. Η αιωνιότητα δεν είναι η απουσία χρόνου αλλά η πληρότητά του, η στιγμή τόσο ολοκληρωμένη που δεν χρειάζεται καμία άλλη στιγμή για να ολοκληρωθεί. Το να αναπαύεσαι σε αυτό το παράδοξο σημαίνει να σταματάς να προσπαθείς να λύσεις τον κόσμο και αντίθετα να τον κατοικείς. Δεν χρειάζεται να κατανοήσεις το σκοτάδι για να είσαι σε ειρήνη μέσα του. Δεν χρειάζεται να πιάσεις το φως για να ζεσταθείς από αυτό. Το μυστήριο δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση αλλά παρουσία προς βίωση.

Στην καθημερινή στιγμή — η ανάσα, η σκιά στον τοίχο, ο ήχος της βροχής — υπάρχει μια πληρότητα που καμία φιλοσοφία δεν μπορεί να προσθέσει και καμία αμφιβολία δεν μπορεί να αφαιρέσει. Αυτή είναι η οικεία συνειδητοποίηση: ότι αυτό που αναζητούσες δεν βρισκόταν ποτέ αλλού. Είναι ο ψίθυρος που ακούς όταν σταματάς να μιλάς. Είναι η απέραντη έκταση που νιώθεις όταν σταματάς να μετράς. Είναι η ειρήνη που έρχεται όχι όταν ο κόσμος είναι ήσυχος αλλά όταν εσύ είσαι ήσυχος μέσα στον κόσμο.

Αφορισμός

Αυτό που κινείται είναι ήδη ακίνητο. Αυτό που γεννιέται είναι ήδη ολοκληρωμένο. Το μυστήριο δεν κρύβεται· απλώς περιμένει το μυαλό να εξαντληθεί και να πέσει σε σιωπή.

IV. Ο Ατελής Κήπος

Το να ζεις στον Θεό σημαίνει να ζεις σε έναν κήπο που δεν έχει φράχτη, κέντρο ή τέλος. Κάθε φύλλο είναι μια πόρτα. Κάθε πέτρα είναι μια γραφή σε μια γλώσσα παλαιότερη από τις λέξεις. Αυτός που το βλέπει αυτό δεν συλλέγει εμπειρίες σαν τρόπαια· αφήνει κάθε στιγμή να διαλυθεί στην επόμενη, εμπιστευόμενος τη διάλυση, ξέροντας ότι αυτό που είναι πραγματικό δεν μπορεί να χαθεί και ότι αυτό που χάθηκε δεν ήταν ποτέ πραγματικό.

Υπάρχει μια ελαφρότητα σε αυτόν τον τρόπο ύπαρξης, μια ποιότητα ονειροπόλησης που δεν είναι απόδραση αλλά βαθύτερη εμπλοκή. Κινείσαι μέσα στον κόσμο σαν μέσα σε ένα όνειρο που ξέρεις ότι είναι όνειρο, και η γνώση αυτή δεν μειώνει το όνειρο αλλά το κάνει λαμπερό. Το σημαντικό και το ασήμαντο αλλάζουν θέσεις μέχρι να μην υπάρχει πια θέση για ανταλλαγή. Το μακρινό γίνεται κοντινό, όχι μετακινούμενο πιο κοντά, αλλά με την κατάρρευση της ίδιας της απόστασης. Το ψηλό και το χαμηλό συναντιούνται στη ρίζα, όπου όλα πίνουν από το ίδιο σκοτάδι.

Και έτσι το κείμενο τελειώνει εκεί που ξεκίνησε, όχι με συμπέρασμα αλλά με ένα άνοιγμα. Το παράθυρο είναι ακόμα εκεί. Το λυκόφως βαθαίνει ακόμα. Η καθημερινή στιγμή είναι ακόμα ολοκληρωμένη, ακόμα ιερή, ακόμα περιμένει το μάτι που μπορεί να την δει χωρίς να θέλει να την αλλάξει. Δεν υπάρχει τίποτα άλλο να πει κανείς, και όμως η σιωπή τα λέει όλα. Αυτός που διάβασε μέχρι εδώ δεν έμαθε κάτι νέο αλλά θυμήθηκε κάτι παλιό, κάτι που δεν ξεχάστηκε ποτέ γιατί δεν γνωρίστηκε ποτέ εξαρχής.

Το μονοπάτι συνεχίζεται. Η κορυφή παραμένει. Το φαράγγι είναι επίσης το μονοπάτι. Και στην ακινησία που είναι ταυτόχρονα κίνηση, στη μορφή που είναι ταυτόχρονα αμορφία, στο χρόνο που είναι ταυτόχρονα αιωνιότητα, υπάρχει μόνο αυτό: η ανάσα, το φως, η απέραντη έκταση, ο ψίθυρος. Ο κήπος είναι ήδη τέλειος, και ακόμα μεγαλώνει.

Αφορισμός

Ο κήπος δεν χρειάζεται κηπουρό. Το μονοπάτι δεν χρειάζεται περιπατητή. Αυτό που ψάχνεις ήδη κοιτάζει μέσα από τα μάτια σου. Ξεκουράσου εδώ, αν μπορείς. Η απορία είναι αρκετή.

Μόνο Πραγματικότητα, Μόνο Ελευθερία

Μια Διαλογιστική Σκέψη Τσαν για την Ανώνυμη Ειρήνη του Αυτό που Είναι

I: Η Κοιλάδα στην Αυγή

Η κοιλάδα δεν ξυπνά. Απλώς είναι. Πριν το πρώτο φως αγγίξει την ανατολική κορυφογραμμή, υπάρχει ήδη διαύγεια — όχι επιτευγμένη, όχι αναζητούμενη, αλλά ξαπλωμένη σαν δροσιά πάνω στο χορτάρι. Περπατάς το μονοπάτι όχι για να βρεις κάτι, αλλά επειδή το περπάτημα είναι η φύση των ποδιών και η γη είναι η φύση του εδάφους. Ο πρωινός αέρας μπαίνει στους πνεύμονες χωρίς πρόσκληση. Μια σταγόνα δροσιάς κρέμεται από ένα φύλλο άγριου χόρτου, κρατώντας ολόκληρο τον ουρανό μέσα στην καμπύλη της. Δεν τρέμει από σκοπό. Δεν ζητά να λυτρωθεί. Δεν ελπίζει για αύριο. Σε αυτό υπάρχει μια διδασκαλία βαθύτερη από όλες τις γραφές: το να είναι κανείς είναι αρκετό.

Ο νους του Τσαν είναι σαν αυτή την κοιλάδα. Δεν συσσωρεύει. Δεν απορρίπτει. Όταν ανατέλλει ο ήλιος, η κοιλάδα δεν συγχαίρει τον εαυτό της για το φως. Όταν μαζεύεται η ομίχλη, δεν θρηνεί για την κρυμμένη θέα. Απλώς επιτρέπει. Και στο επιτρέπει, υπάρχει μια ειρήνη που κανένα σθένος δεν μπορεί να κατασκευάσει. Δεν χρειάζεται να γίνεις ακίνητος· χρειάζεται μόνο να παρατηρήσεις ότι η ακινησία είναι η φύση κάτω από την κίνηση. Το πουλί φωνάζει, και η φωνή δεν είναι ξεχωριστή από τη σιωπή που ακολουθεί. Το ρυάκι κινείται, και η κίνηση δεν είναι ξεχωριστή από τις πέτρες που λειαίνει. Το να παρατηρείς χωρίς τον παρατηρητή είναι να διαλύεις το όριο μεταξύ αυτού που βλέπει και αυτού που βλέπεται. Η σταγόνα δροσιάς δεν λέει «αντανακλώ». Απλώς αντανακλά. Να είσαι έτσι. Άφησε την ανατολή του ήλιου να ζεστάνει το πρόσωπό σου χωρίς να την ονομάζεις. Άφησε τη γη να κρατά το βάρος σου χωρίς ευγνωμοσύνη. Αυτή είναι η επιστροφή στον εαυτό — όχι ένα ταξίδι, αλλά μια ανάμνηση.

Αφορισμός

Αυτό που δεν αναζητά τίποτα βρίσκει τα πάντα. Η σταγόνα δροσιάς δεν πέφτει· απλώς επιστρέφει σε αυτό που ποτέ δεν είχε αφήσει.

II: Ο Άνεμος Ανάμεσα στα Αγριολούλουδα

Υπάρχει μια ελευθερία που ο νους δεν μπορεί να χτίσει. Φυτρώνει σαν αγριολούλουδα στις άκρες ενός ξεχασμένου μονοπατιού — χωρίς σχέδιο, χωρίς έπαινο, απόλυτα ο εαυτός της. Ο άνεμος περνά μέσα από αυτά, και αυτά δεν αντιστέκονται. Δεν λένε «μετακινούμαι». Δεν υπολογίζουν τη γωνία της κάμψης τους. Απλώς λυγίζουν και ξανασηκώνονται. Έτσι και η καρδιά που έχει ξεχάσει να επιμένει στον εαυτό της. Λιγότερη πρόθεση, περισσότερη ροή. Λιγότερο «εγώ», περισσότερο αυτό που είναι. Ο Ταοϊστής δεν κατακτά το βουνό· το βουνό περνά μέσα από τα κόκαλά του. Δεν αρπάζει την έκσταση· η έκσταση είναι η φυσική κατάσταση όταν σταματά η αρπαγή.

Το να επιστρέψεις στη φύση είναι να επιστρέψεις στον εαυτό — όχι τον εαυτό της βιογραφίας και της ανησυχίας, αλλά τον εαυτό που είναι ανοιχτός σαν το λιβάδι. Τα αγριολούλουδα δεν συγκρίνουν τα πέταλά τους. Ο άνεμος δεν προτιμά τη μία κοιλάδα από την άλλη. Υπάρχει μια αρμονία εδώ που η ανθρώπινη φιλοδοξία δεν μπορεί να ακούσει, γιατί η φιλοδοξία πάντα ακούει το όνομά της. Αλλά όταν κάθεσαι ανάμεσα στα αγριολούλουδα και αφήνεις τον άνεμο να περνά μέσα σου όπως περνά μέσα από αυτά, κάτι χαλαρώνει. Ο κόμπος του γίγνεσθαι λύνεται μόνος του. Δεν είσαι ένας προσκυνητής που φτάνει· είσαι το μονοπάτι, σκονισμένο και αληθινό, ήδη ολοκληρωμένο. Το άρωμα της γης μετά τη βροχή δεν ανήκει σε κανέναν. Το τραγούδι του ανέμου στα πεύκα δεν αναζητά ακροατήριο. Αυτή είναι η Ταοϊστική ελευθερία: να είσαι τόσο απόλυτα ο εαυτός σου ώστε το όριο μεταξύ εαυτού και κόσμου να διαλύεται σε μια μόνη ανάσα.

Αφορισμός

Ο άνεμος δεν επιλέγει πού να πνεύσει, κι όμως τίποτα δεν μένει ανέγγιχτο. Να είσαι το αγριολούλουδο που δεν χρειάζεται μάρτυρα για να ανθίσει.

III: Η Σιωπή που Αναπνέει

Κάθισε. Όχι για να κερδίσεις, όχι για να χάσεις. Άφησε την ανάσα να είναι η παλίρροια που ήταν πάντα — έρχεται, φεύγει, αδιάφορη για την ιστορία σου. Παρατήρηση χωρίς τον παρατηρητή. Ο ουρανός δεν παρακολουθεί τα σύννεφα· απλώς τα κρατά. Σε αυτό το κράτημα υπάρχει ειρήνη που καμία σκέψη δεν μπορεί να διαταράξει, γιατί η σκέψη είναι απλώς άλλο ένα σύννεφο που περνά. Η σιωπή δεν είναι η απουσία ήχου. Είναι η γη που βουίζει κάτω από τον θόρυβο, η αρμονία που ποτέ δεν άρχισε και ποτέ δεν θα τελειώσει. Δεν είσαι αυτός που αναπνέει. Η αναπνοή αναπνέει, κι εσύ είσαι ο επισκέπτης σε ένα συμπόσιο που δεν ετοίμασες.

Στο Τσαν δεν υπάρχει τίποτα να επιτευχθεί και κανένας να το επιτύχει. Αυτό δεν είναι απαισιοδοξία· είναι η πιο ριζική ελευθερία. Τη στιγμή που αναζητάς την εσωτερική ειρήνη, δημιουργείς έναν εσωτερικό πόλεμο. Τη στιγμή που προσπαθείς να βρεις τον εαυτό σου, χωρίζεις τον εαυτό σου σε αναζητητή και αναζητούμενο. Σταμάτα. Άκου. Η σιωπή ανάμεσα σε δύο χτύπους της καρδιάς περιέχει ολόκληρη τη διδασκαλία. Ο χώρος ανάμεσα στις σκέψεις είναι ο ουρανός του νου — απέραντος, ατάραχος, ποτέ σπασμένος από τα πουλιά που τον διασχίζουν. Μην τον γεμίσεις. Μην τον ονομάσεις. Άφησέ τον να είναι αυτό που ήταν πάντα: το έδαφος όλων όσων είναι πραγματικά. Παρατήρησε την ανάσα όπως θα παρατηρούσες την πρωινή ομίχλη πάνω από την κοιλάδα — χωρίς να απλώνεις το χέρι, χωρίς να θέλεις να μείνει ή να φύγει. Σε αυτή την παρατήρηση υπάρχει μια διαύγεια βαθύτερη από την κατανόηση. Το μάτι που βλέπει τη σταγόνα δροσιάς είναι το ίδιο φτιαγμένο από δροσιά. Ο νους που γνωρίζει τον ουρανό είναι ο ίδιος ανοιχτός αέρας.

Αφορισμός

Εκεί που δεν υπάρχει κανείς που παρακολουθεί, η διαύγεια παρακολουθεί τον εαυτό της. Η σιωπή είναι η μόνη διδασκαλία που ποτέ δεν επαναλαμβάνεται, γιατί ποτέ δεν μιλά.

IV: Πέρα από Πτώση και Λύτρωση

Όσοι βλέπουν καταλαβαίνουν: υπάρχει μόνο Πραγματικότητα. Καμία πτώση από τη χάρη, καμία σκάλα πίσω σε έναν φανταστικό κήπο. Η ιδέα ότι κάτι χάθηκε και πρέπει να λυτρωθεί είναι ένας κόμπος δεμένος από τη σκέψη, σφιγμένος από τα ίδια τα χέρια που απλώνονται για σωτηρία. Αλλά η σταγόνα δροσιάς ποτέ δεν είχε πέσει. Το αγριολούλουδο ποτέ δεν ήταν αμαρτωλό. Η κοιλάδα δεν ζητά συγχώρεση για τις σκιές της. Υπάρχει μόνο δέσμευση μέσα στις δραστηριότητες της ύπαρξης — το περπάτημα, η αναπνοή, ο άνεμος που περνά — και Ελευθερία. Η ψευδαίσθηση της λύτρωσης κρατά τον αναζητητή να αναζητά. Χτίζει ναούς στο νου και μετά προσκυνά σε αυτούς, χωρίς να βλέπει ότι η πέτρα και η προσευχή είναι φτιαγμένα από την ίδια σκόνη.

Η ελευθερία πέρα από τις δημιουργίες της σκέψης δεν είναι μια νέα φιλοσοφία. Είναι το τέλος της φιλοσοφίας. Είναι η ανατολή που δεν χρειάζεται ερμηνεία, η γη που δεν χρειάζεται δικαιολόγηση. Δεν χρειάζεται να λυτρωθείς από τη ζωή· χρειάζεται μόνο να δεις ότι ποτέ δεν ήσουν χωριστός από αυτήν. Οι δραστηριότητες της ύπαρξης δεν είναι αποσπάσεις από το ιερό· είναι το ίδιο το ιερό. Το πλύσιμο του μπολ, το σκούπισμα του μονοπατιού, η παρακολούθηση της σταγόνας δροσιάς που εξατμίζεται — αυτά είναι τα μόνα τελετουργικά που έχουν σημασία, γιατί είναι πραγματικά. Όσοι δεν καταλαβαίνουν αναζητούν μια λύτρωση που έχουν δημιουργήσει στη σκέψη τους, και μέσα από τις ίδιες τις ενέργειες που τους παραπλανούν, απομακρύνονται περισσότερο από την πύλη χωρίς πύλη. Αλλά η πύλη είναι εδώ. Είναι το έδαφος κάτω από τα πόδια σου, η ανάσα στα ρουθούνια σου, η σιωπή που κρατά κάθε ήχο. Δεν υπάρχει πτώση. Δεν υπάρχει λύτρωση. Υπάρχει μόνο αυτό: ο άνεμος, τα αγριολούλουδα, η κοιλάδα στην αυγή, κι εσύ — όχι χωριστός από αυτά, όχι πάνω από αυτά, αλλά υφασμένος μέσα στο ίδιο άρτιο ύφασμα του Αυτό που Είναι.

Αφορισμός

Δεν υπάρχει τίποτα να σωθεί και κανένας να σωθεί. Η Πραγματικότητα δεν είναι προορισμός· είναι το έδαφος που ποτέ δεν άφησες, ο ουρανός που ποτέ δεν έχασες.

Κεφάλαιο II. Η Αιώνια Επιστροφή

Μια Επεκταμένη Διαλογιστική Μελέτη

Ι. Η Κάθοδος που Δεν Είναι Πτώση

Υπάρχει μια διδασκαλία που ταράζει τον συνηθισμένο ύπνο του νου πριν ακόμη τον παρηγορήσει: ότι το Θείο δεν παραμένει σφραγισμένο σε κάποιον μακρινό και ατάραχο ουρανό, κοιτάζοντας τον κόσμο όπως ο ταξιδιώτης κοιτάζει μια φωτιά που διακρίνεται πέρα από ένα πλατύ, αδιάφορο πεδίο. Αντίθετα, λένε οι μύστες, το Αιώνιο κατεβαίνει. Κατεβαίνει όπως το φως κατεβαίνει μέσα στο νερό — χωρίς να διαιρείται από την επιφάνεια που εισέρχεται, χωρίς να πνίγεται από τα βάθη που γεμίζει, και όμως αναμφίβολα παρόν, τρεμοπαίζοντας σε κάθε κύμα, λάμποντας για μια στιγμή στην κορυφή πριν εξαφανιστεί πάλι μέσα στη γενική φωτεινότητα της θάλασσας. Το να ρωτά κανείς, με τον συνηθισμένο τρόπο, αν το φως «κατέβηκε» ή απλώς αντανακλάστηκε, είναι σαν να θέτει μια ερώτηση που το ίδιο το νερό δεν αναγνωρίζει· διότι το νερό δεν βιώνει το φως ως κάτι που έφτασε από αλλού. Ξέρει μόνο ότι, για αυτή τη στιγμή, είναι φωτεινό.

Έτσι και με αυτή την κάθοδο για την οποία μιλούν οι αρχαίες φωνές. Δεν είναι πτώση όπως πέφτει μια πέτρα, χάνοντας το ύψος της, ξοδεύοντας τον εαυτό της πάνω στο έδαφος. Είναι πιο κοντά στον τρόπο που μια μητέρα σκύβει για να σηκώσει ένα παιδί — το σκύψιμο δεν την μειώνει, αν και για εκείνη τη στιγμή έχει πάρει πάνω της τη χαμηλή και τρεμάμενη οπτική του παιδιού. Το Αιώνιο, εισερχόμενο στον χρόνο, δεν παραδίδει την αιωνιότητά του περισσότερο από όσο η μητέρα, σκύβοντας, παραδίδει τη δύναμή της. Παίρνει πάνω του τη μικρότητα όπως ένας μεγάλος τραγουδιστής παίρνει πάνω του μια μοναδική, ταπεινή νότα — όχι επειδή η νότα εξαντλεί τη φωνή, αλλά επειδή η φωνή, στην πληρότητά της, περιέχει όλες τις νότες, και μπορεί επομένως να επιμείνει, χωρίς απώλεια, σε οποιαδήποτε από αυτές.

Αυτός είναι ο λόγος που ο αναζητητής που έχει νιώσει την έλξη αυτής της διδασκαλίας δεν ρωτά πρώτα πώς είναι δυνατόν κάτι τέτοιο. Η απόδειξη, αν μπορεί να ονομαστεί έτσι, φτάνει όχι ως επιχείρημα, αλλά ως αναγνώριση — ξαφνική, άφωνη και πλήρης — όπως αναγνωρίζει κανείς ένα παλιό και αγαπημένο πρόσωπο μέσα σε ένα πλήθος δωματίου πριν ο νους έχει τελειώσει την καταγραφή των χαρακτηριστικών του.

ΙΙ. Ο Ρυθμός Κάτω από τους Αιώνες

Η κάθοδος δεν είναι ένα μοναδικό, απομονωμένο γεγονός, καρφιτσωμένο σαν αστέρι πάνω στο ημερολόγιο της ιστορίας, που δεν πρόκειται ποτέ να επαναληφθεί. Είναι, αντίθετα, ένας ρυθμός — υπομονετικός, κρυφός, και τόσο σταθερός όσο ο παλμός κάτω από το δέρμα, που ξεχνά κανείς εντελώς μέχρι μια ήσυχη αίθουσα και μια ακίνητη ώρα να τον φέρουν, ξαφνικά, στη συνείδηση. Οι αιώνες ανεβαίνουν και πέφτουν όπως οι εποχές ανεβαίνουν και πέφτουν, καθεμιά με τον δικό της καιρό πίστης, τη δική της συγκομιδή κατανόησης, τον δικό της μακρύ χειμώνα της αμέλειας. Και λέγεται ότι όποτε ένας αιώνας βαραίνει από τη λήθη του — όποτε η χρυσή κλωστή που δένει την ψυχή με την πηγή της φθείρεται λεπτή από την τριβή των χρόνων, μέχρι που απειλεί, τελικά, να κοπεί — το Αιώνιο λέγεται ότι συγκεντρώνει τον εαυτό του και πάλι σε μορφή.

Φανταστείτε τη θάλασσα σε μια άπνοια μέρα, με την επιφάνειά της σχεδόν χωρίς χαρακτηριστικά, δίνοντας κανένα σημάδι των βαθών κάτω της — και τότε, χωρίς προειδοποίηση, ένα μοναδικό κύμα υψώνεται, συγκεντρώνεται από το άμορφο νερό, στέκεται για μια στιγμή διακριτό και αναμφίβολα ο εαυτός του, πιάνει το φως κατά μήκος της κυρτής άκρης του, και σπάει, επιστρέφοντας στη θάλασσα από την οποία, στην πραγματικότητα, δεν είχε ποτέ αποχωρήσει. Αυτός είναι ο τρόπος της επιστροφής: όχι μια εισβολή από έξω, αλλά μια αυτοσυγκέντρωση από μέσα, που συμβαίνει ακριβώς την ώρα που η επίπεδη λήθη έχει γίνει υπερβολικά πλήρης, όταν ο κόσμος δεν μπορεί πια να θυμηθεί, μόνος του, ότι κάποτε ήταν κάτι άλλο από επίπεδος.

Μια τέτοια συγκέντρωση δεν αναγγέλλεται εκ των προτέρων, ούτε περιμένει άδεια. Έρχεται όπως έρχεται η αυγή σε έναν κοιμισμένο που έχει ξεχάσει ότι η νύχτα πρέπει να τελειώσει — όχι επειδή ο κοιμισμένος την κάλεσε, αλλά επειδή η στροφή της μεγαλύτερης τάξης την απαιτούσε, ανεξάρτητα από το αν ο κοιμισμένος ήταν έτοιμος να την δεχτεί.

ΙΙΙ. Το Παράδοξο του Απεριόριστου που Δέχεται Όριο

Στον ορθολογικό νου, εκπαιδευμένο στην προσεκτική ζύγιση των πιθανοτήτων, αυτή η διδασκαλία παρουσιάζει αυτό που μοιάζει πολύ με σκάνδαλο. Πώς μπορεί το Άχρονο να εισέλθει στον χρόνο και να παραμείνει Άχρονο; Πώς μπορεί το Απεριόριστο να δεχτεί ένα όριο και να παραμένει, στην πραγματικότητα, απεριόριστο; Ο λογικός θέλει να λύσει αυτό όπως λύνει κανείς μια εξίσωση, και μη βρίσκοντας λύση, πειράζεται να απορρίψει εντελώς την προϋπόθεση.

Αλλά οι μύστες δεν προσέγγισαν ποτέ αυτή την ερώτηση με το φως της λάμπας του λογικού. Την προσέγγισαν γονατιστοί, με τα πρόσωπα υψωμένα, νιώθοντας την απάντηση να φτάνει σαν ζεστασιά στο δέρμα πολύ πριν ο νους επιτραπεί να προφέρει την πρώτη του ένσταση. Ο ωκεανός, παρατηρούν, δεν γίνεται μικρότερος επειδή υψώνει ένα μοναδικό κύμα· δεν μετρά την απεραντοσύνη του με το σύντομο ύψος του κύματος και δεν βρίσκει τον εαυτό του έτσι μειωμένο. Ο ουρανός δεν γίνεται μικρός επειδή πιάνεται, ολόκληρος, μέσα σε μια μοναδική σταγόνα δρόσου που κρέμεται από ένα φύλλο την αυγή — η σταγόνα δεν κλέβει την απεραντοσύνη του ουρανού, απλώς δανείζεται την ομοιότητά του για τη διάρκεια ενός πρωινού, και ο ουρανός δεν χάνει τίποτα από τον δανεισμό.

Μια φλόγα που μεταφέρεται μέσα σε ένα φανάρι δεν γίνεται έτσι μια μικρότερη φλόγα, περιορισμένη και μειωμένη· γίνεται, αντίθετα, μια φλόγα που μπορεί τώρα να μεταφερθεί σε έναν σκοτεινό δρόμο, και αφού φτάσει στον ταξιδιώτη που τη χρειαζόταν, δεν παύει να είναι φωτιά — γίνεται μόνο φωτιά που μπορεί, για λίγο, να κρατηθεί. Αυτό είναι το παράδοξο που οι μύστες μας ζητούν να φέρουμε χωρίς να το διαλύσουμε, διότι κάποιες αλήθειες δεν προορίζονται να επιλυθούν σε απλούστερες αλήθειες· προορίζονται να κρατηθούν ολόκληρες, όπως το φανάρι κρατά τη φλόγα.

IV. Τα Πολλά Προσωπεία, Μία Παρουσία

Και έτσι, κατά μήκος της μακράς πομπής των αιώνων, το Αιώνιο λέγεται ότι περπάτησε ανάμεσά μας με πολλά προσωπεία — φορώντας τον κόσμο όπως ο ταξιδιώτης φορά έναν μανδύα, ελαφρά, χωρίς ποτέ να ξεχνά ότι κάτω από τον μανδύα παραμένει ο ίδιος ταξιδιώτης. Σε έναν αιώνα έρχεται ως δάσκαλος καθισμένος κάτω από ένα δέντρο· σε άλλον, ως φωνή ακουστή στην έρημο· σε ακόμη άλλον, ως ανώνυμη παρουσία που γίνεται αισθητή μόνο στην ησυχία που πέφτει πάνω σε ένα δωμάτιο όταν, επιτέλους, λέγονται αληθινά λόγια. Οι μάσκες αλλάζουν, τα ονόματα αλλάζουν, ακόμη και η γλώσσα στην οποία δίνεται η διδασκαλία αλλάζει — και όμως εκείνοι που έχουν μάτια να δουν αναγνωρίζουν, κάτω από κάθε μάσκα, το ίδιο αναμφίβολο πρόσωπο, όπως αναγνωρίζει κανείς μια μοναδική μελωδία αν και παιγμένη σε εκατό διαφορετικά όργανα, σε εκατό διαφορετικές κλίμακες.

Ο σκοπός κάθε εμφάνισης, λένε οι αρχαίες φωνές, είναι πάντα ο ίδιος, όσο διαφορετική και αν είναι η εξωτερική της μορφή: να λύσει τους κόμπους που η ψευτιά έχει δέσει στο ύφασμα του αιώνα, και να ξαναδέσει, με υπομονετικά χέρια, τις κλωστές του ιερού που είχαν χαλαρώσει. Και αφού το κάνει αυτό — αφού, για μια στιγμή, ανοίξει τα μάτια του κόσμου — η Παρουσία αποσύρεται πάλι στην απεραντοσύνη από την οποία φάνηκε να έρχεται, όχι επειδή είχε πάει κάπου, αλλά επειδή τα μάτια του κόσμου, θαμπωμένα από τη σύντομη όρασή τους, κλείνουν και πάλι, όπως μάτια από καιρό συνηθισμένα στο σκοτάδι πρέπει να κλείσουν πάλι μετά από ένα ξαφνικό και συντριπτικό φως.

V. Ο Τροχός του Ερχομού και του Πηγαίνει που Λύθηκε

Εκείνοι που έρχονται να κατανοήσουν αυτή τη διδασκαλία — όχι απλώς με τον νου, που μπορεί να κρατήσει μια ιδέα όπως το χέρι κρατά μια πέτρα, αλλά με ολόκληρο το τρεμάμενο όργανο της ψυχής, που κρατά μια αλήθεια όπως μια πληγή κρατά μια μνήμη — λέγεται ότι ελευθερώνονται από τον μακρύ τροχό του ερχομού και του πηγαίνει. Διότι το να έχει δει κανείς την Αιώνια Επιστροφή έστω και μία φορά, αληθινά, είναι να αναγνωρίσει ότι οι δικοί του ερχομοί και πηγαίνει, η δική του γέννηση και ο θάνατος, ήταν πάντα υφασμένα από το ίδιο άφθαρτο ύφασμα.

Σκεφτείτε τον ποταμό που αδειάζει, τελικά, στη θάλασσα, και φανταστείτε ότι ο ποταμός, στο τελευταίο του μίλι, αρχίζει να θρηνεί το δικό του τέλος, πενθώντας την απώλεια των όχθων του, των καμπών του, της μακράς θυμημένης πορείας του. Και όμως το νερό δεν τελειώνει· ανυψώνεται πάλι σε σύννεφο, μεταφέρεται στην ενδοχώρα με έναν άνεμο που δεν διαλέγει, και επιστρέφει και πάλι στους λόφους ως βροχή, για να αρχίσει, χωρίς παράπονο, ολόκληρο το υπομονετικό ταξίδι από την αρχή. Ο ποταμός που κατανοεί αυτό — που αναγνωρίζει τον εαυτό του όχι ως μια μοναδική καταδικασμένη πορεία αλλά ως μια φωτεινή στροφή σε μια επιστροφή χωρίς αληθινό τέλος — δεν θρηνεί πια στην άκρη της θάλασσας. Αδειάζει τον εαυτό του με χαρά, έχοντας δει, επιτέλους, ότι το άδειασμα δεν ήταν ποτέ το ίδιο με το να παύει να υπάρχει.

Έτσι είναι, διδάσκουν οι μύστες, με την ψυχή που έχει ρίξει μια ματιά στην Αιώνια Επιστροφή. Δεν μετρά πια τις μέρες της ως νομίσματα που ξοδεύονται από ένα εξαντλούμενο πουγκί, φοβούμενη τη στιγμή που το πουγκί θα αδειάσει. Βλέπει, αντίθετα, ότι το πουγκί δεν ήταν ποτέ πραγματικά δικό της από την αρχή, και ότι αυτό που φοβόταν να χάσει δεν κινδύνευε ποτέ να χαθεί.

VI. Το Δάσος Όλων των Αιώνων

Υπάρχει ένα περαιτέρω μυστήριο διπλωμένο μέσα σε αυτή τη διδασκαλία, ένα που ταράζει την συνηθισμένη αίσθηση του χρόνου πολύ περισσότερο από την ίδια τη διδασκαλία της επιστροφής. Ο μύστης, έχοντας γευτεί έστω και λίγο από αυτή την όραση, δεν βιώνει πια το παρελθόν ως μια πόρτα σφραγισμένη πίσω από έναν ταξιδιώτη που αποσύρεται, ούτε το μέλλον ως μια χώρα που δεν υπάρχει ακόμη, περιμένοντας να χτιστεί σανίδα-σανίδα. Στην άχρονη όραση, όλοι οι αιώνες στέκονται μαζί σαν δέντρα σε ένα μοναδικό δάσος — το καθένα ριζωμένο στο ίδιο χώμα, το καθένα πίνοντας την ίδια βροχή, το καθένα υψώνοντας τα κλαδιά του στον ίδιο πλατύ και περιεκτικό ουρανό — αν και ο προσκυνητής που περπατά ανάμεσά τους, δεμένος ακόμη στο στενό μονοπάτι κάτω από τα πόδια του, τα αντιλαμβάνεται το ένα μετά το άλλο, σαν να χώριζαν τεράστιες αποστάσεις ένα άλσος που, στην πραγματικότητα, στεκόταν πάντα μαζί.

Το να έχει περπατήσει κανείς έστω και λίγο μέσα σε αυτό το δάσος είναι να ανακαλύψει ότι η δική του ζωή δεν είναι ένα μοναδικό εύθραυστο κερί, που τρεμοσβήνει προς ένα αναπόφευκτο σκοτάδι, που πρέπει να φυλαχτεί ζηλότυπα από κάθε ρεύμα αέρα. Είναι, αντίθετα, μια φωτεινή κλωστή ανάμεσα σε αμέτρητες άλλες, όλες τραβηγμένες από μια μοναδική αθάνατη φλόγα που δεν λιγοστεύει, όσο πολλές κλωστές και αν τραβηχτούν από αυτήν, όσο πολλά κεριά και αν ανάψουν από τη μία διαρκή φωτιά της. Το να γεννιέται κανείς, και να γεννιέται πάλι, δεν είναι τότε πια τιμωρία, ούτε περιπλάνηση σε κάποια ακούσια εξορία — είναι απλώς ο τρόπος με τον οποίο το Αιώνιο, από την ίδια του την ανεξάντλητη πληρότητα, έρχεται να γνωρίσει τον εαυτό του μέσα από δέκα χιλιάδες τρεμάμενα πρόσωπα, το καθένα από τα οποία, για το σύντομο διάστημα του κεριού του, πιστεύει ότι καίει μόνο του.

VII. Σήκω Μέσα στην Επιστροφή

Ας είναι λοιπόν αυτό όχι μια απλή δοξασία για να την αναποδογυρίσει ο νους και να την αφήσει στην άκρη, αλλά μια επιστροφή για να ζήσει κανείς, ήσυχα, μέσα στις συνηθισμένες ώρες. Διότι ο αναζητητής δεν χρειάζεται κάποιον μακρινό αιώνα θαυμάτων για να αναγνωρίσει την κάθοδο του Αιώνιου· η ίδια συγκέντρωση του κύματος από την επίπεδη και λησμονημένη θάλασσα συμβαίνει ακόμη και τώρα, όπου μια ψυχή κουράζεται αρκετά από τη δική της λήθη ώστε να στραφεί, επιτέλους, και να κοιτάξει.

Η διδασκαλία δεν ζητά από τον αναζητητή να ταξιδέψει σε κάποια μακρινή ακτή πριν του δοθεί αυτή η αναγνώριση, ούτε να επιτευχθεί κάποιος μελλοντικός, τελειότερος εαυτός πριν συναντηθεί η επιστροφή. Ζητά μόνο τη στροφή — τόσο ασυνήθιστη, και τόσο αναπόφευκτη, όσο η αργή στροφή του ηλιοτροπίου προς το φως που δεν επινόησε και δεν μπορεί παρά να ακολουθήσει. Και σε εκείνη τη στροφή, όσο σύντομη και αν είναι, όσο ημιτελής και αν είναι, ο αναζητητής ανακαλύπτει αυτό που οι αιώνες πάντοτε διακήρυσσαν ήσυχα κάτω από τις πολλές μάσκες και τα πολλά ονόματά τους: ότι το κύμα δεν ήταν ποτέ χωρισμένο από τη θάλασσα από την οποία υψώθηκε, ότι το παιδί δεν εγκαταλείφθηκε ποτέ από το ύψος που είχε προσωρινά αφήσει στην άκρη, και ότι ο μακρύς, υπομονετικός ρυθμός της καθόδου και της επιστροφής δεν είναι ένας τροχός που πρέπει να φοβάται κανείς, αλλά μια επιστροφή στην πατρίδα, ατελείωτα και τρυφερά ανανεωμένη.

O Θρησκευτικός Νους της Καθαρής Επίγνωσης

Ένας Συλλογισμός πάνω στη Σιωπή, την Αγάπη και τη Μη Μετρήσιμη Ζωή

Ι. Το Κατώφλι της Σιωπής

Υπάρχει μέσα σε κάθε ανθρώπινο ον ένα κατώφλι που λίγοι τολμούν να διαβούν—μια πόρτα που δεν είναι φτιαγμένη από ξύλο ή πέτρα, αλλά από μια ακινησία τόσο απόλυτη που καταπίνει την ηχώ του ίδιου του ονόματός μας. Δεν είναι τόπος στον οποίο φτάνει κανείς με προσπάθεια, ούτε προορισμός σημειωμένος σε οποιονδήποτε χάρτη σχεδιασμένο από τη σκέψη. Αυτό το κατώφλι ανοίγει μόνο όταν ο αναζητητής παύει να αναζητά, όταν ο ερωτών κουράζεται από τις ερωτήσεις, όταν ο νους που έχει χτίσει καθεδρικούς ναούς εννοιών αφήνει επιτέλους κάτω τα εργαλεία του και στέκεται άδειος μπροστά στο μυστήριο που δεν μπορεί να ονομάσει.

Ο θρησκευτικός νους δεν ανήκει σε εκείνους που γονατίζουν σε εκκλησίες χτισμένες από ανθρώπινα χέρια, ούτε σε εκείνους που ψάλλουν σε ναούς ευωδιασμένους από θυμίαμα. Δεν είναι ιδιοκτησία ιερέων ή φιλοσόφων, αγίων ή λογίων. Είναι μια ποιότητα συνείδησης που αναδύεται όταν όλα τα συστήματα πίστης έχουν παραμεριστεί σαν ενδύματα πολύ στενά για το άπειρο σώμα της ύπαρξης. Αυτός ο νους δεν αποκτάται· αποκαλύπτεται, σαν πηγή που αναβλύζει όταν καθαριστεί η συντριβή των αιώνων. Είναι ο αρχικός νους, πριν από τον πολιτισμό, πριν από τη γλώσσα, πριν από τη διάκριση ανάμεσα στο ιερό και το βέβηλο.

Το να σταθεί κανείς σε αυτό το κατώφλι σημαίνει να αισθανθεί την πρώτη πνοή ενός ανέμου που φυσά από πουθενά και επιστρέφει στο πουθενά. Σημαίνει να νιώσει, στο κοίλωμα του στήθους, μια απεραντοσύνη που ανοίγεται εκεί όπου κάποτε υπήρχε μόνο η ακαταστασία της μνήμης και της προσδοκίας. Το άτομο πλησιάζει αυτή τη σιωπή όπως πέφτει ένα φύλλο από το δέντρο—χωρίς πρόθεση, χωρίς αντίσταση, παραδομένο σε μια βαρύτητα που δεν είναι της γης αλλά της ίδιας της ύπαρξης.

Αφορισμός

Ο ναός που χτίζει η σκέψη καταρρέει όταν η καρδιά μάθει να στέκεται άδεια. Αυτό που μένει δεν είναι μια νέα πίστη, αλλά η παλιά σιωπή που υπήρχε πριν ειπωθεί η πρώτη λέξη.

ΙΙ. Η Παύση του Γνωστού

Η σιωπή για την οποία μιλούσαν οι αρχαίοι δεν είναι η σιωπή ενός κόσμου σε ηρεμία, ούτε η ησυχία που πέφτει πάνω σε μια κοιλάδα όταν έχει πεθάνει ο άνεμος. Είναι μια σιωπή πέρα από την ίδια τη δυνατότητα του ήχου, πέρα από το αυτί που ακούει και τον νου που ερμηνεύει. Αυτή η σιωπή κατεβαίνει όταν η σκέψη, με όλες τις λαμπερές της εικόνες, τις υφασμένες λέξεις, τις αντιλήψεις που διαμορφώθηκαν από τη μνήμη και τον φόβο, έχει σταματήσει εντελώς την ανήσυχη κίνησή της.

Η σκέψη είναι ένας δεξιοτέχνης αρχιτέκτονας. Χτίζει γέφυρες ανάμεσα στο χθες και το αύριο, κατασκευάζει ταυτότητες σαν φρούρια ενάντια στην ασημαντότητα, υφαίνει αφηγήσεις που τοποθετούν το εγώ στο κέντρο ενός σύμπαντος που δεν νοιάζεται καθόλου για κέντρα. Ωστόσο η σκέψη δεν μπορεί να αγγίξει την ζωντανή αλήθεια. Δημιουργεί μόνο σύμβολα της αλήθειας, είδωλα της αλήθειας, δόγματα που δείχνουν προς τον ουρανό αλλά ποτέ δεν εγκαταλείπουν το έδαφος. Ο θρησκευτικός νους γεννιέται όταν αυτός ο αρχιτέκτονας αφήνει κάτω τα σχέδιά του, όταν η αδιάκοπη φλυαρία του εσωτερικού διαλόγου πέφτει σαν φθινοπωρινά φύλλα από ένα κλαδί που έχει ηρεμήσει.

Σε εκείνη την παύση συμβαίνει κάτι αμέτρητο. Ο κόσμος δεν εξαφανίζεται· φαίνεται για πρώτη φορά χωρίς το πέπλο της ερμηνείας. Ένα δέντρο δεν είναι πλέον σύμβολο ζωής ή δείγμα βοτανικής. Είναι απλώς εκεί, υπάρχοντας με μια πληρότητα που η σκέψη δεν μπορεί ποτέ να συλλάβει. Ο ουρανός δεν είναι πλέον θόλος από πάνω ή μεταφορά για το άπειρο. Είναι απεραντοσύνη χωρίς όνομα, παρουσία χωρίς κάτοχο. Εκείνος που κοιτάζει έχει εξαφανιστεί μέσα στο ίδιο το κοίταγμα. Υπάρχει μόνο το ιδωμένο, το βλέπειν, και μια σιωπή που τα κρατά και τα δύο σαν μητέρα που κρατά το παιδί της, χωρίς να αρπάζει, χωρίς να θέλει, χωρίς τέλος.

Αυτός είναι ο θάνατος που προηγείται κάθε αληθινής γέννησης. Ο θάνατος του γνωστού, του οικείου, του ασφαλούς. Από αυτό το άδειασμα αναδύεται ο θρησκευτικός νους—όχι ως κάτι νέο, αλλά ως κάτι αρχαίο, πάντα παρόν κάτω από το ίζημα του γίγνεσθαι.

Αφορισμός

Όταν ο νους σταματά να χτίζει, η ψυχή ανακαλύπτει ότι ποτέ δεν ήταν άστεγη. Στον θάνατο του γνωστού, το άγνωστο αναπνέει την πρώτη του αιώνια πνοή.

ΙΙΙ. Η Έκρηξη της Αγάπης

Από αυτή τη σιωπή, από αυτό το έδαφος της ύπαρξης που η σκέψη δεν έχει ποτέ οργώσει, αναδύεται μια έκρηξη τόσο ήπια που δεν συντρίβει τίποτα και όμως μεταμορφώνει τα πάντα. Είναι η έκρηξη της αγάπης—όχι της αγάπης που αναζητά, που θέλει, που κατέχει και κατέχεται, αλλά μιας αγάπης που δεν γνωρίζει αντικείμενο και επομένως κανένα όριο. Αυτή η αγάπη δεν ρέει από ένα σημείο σε άλλο, δεν ταξιδεύει από τον δότη στον δέκτη πάνω από τη γέφυρα της ανάγκης. Δεν είναι ποτάμι αλλά ο ίδιος ο ωκεανός, χωρίς όχθες, χωρίς κατεύθυνση, χωρίς διάκριση ανάμεσα στην πηγή και τον προορισμό.

Ο θρησκευτικός νους είναι αυτή η έκρηξη που έγινε συνειδητή. Είναι η επίγνωση που έγινε αγάπη, η σιωπή που έμαθε να κινείται χωρίς να κινείται, να αγγίζει χωρίς χέρια, να αγκαλιάζει χωρίς βραχίονες. Σε αυτή την αγάπη, ο εραστής και ο αγαπημένος δεν είναι δύο οντότητες που συναντιούνται σε συμβιβασμό. Είναι μία ουσία, μία πνοή, ένας παλμός που χτυπά στην καρδιά όλων των πραγμάτων εξίσου—της πέτρας και του άστρου, του εγκληματία και του αγίου, του λουλουδιού που ανοίγεται στο πρωί και του σκουληκιού που γυρίζει τη γη από κάτω του. Το μακρινό είναι κοντά σε αυτή την αγάπη, όχι επειδή η απόσταση έχει ξεπεραστεί με προσπάθεια, αλλά επειδή η απόσταση ήταν πάντα μια ψευδαίσθηση υφασμένη από τον νου που χωρίζει για να κατανοήσει.

Το να μιλάει κανείς για αυτή την αγάπη σημαίνει να την προδώσει, γιατί κάθε λέξη χαράζει μια γραμμή εκεί όπου δεν υπάρχει καμία γραμμή. Ωστόσο ο μυστικιστής μιλάει, όχι για να ορίσει το ακαθόριστο, αλλά για να τραγουδήσει το τραγούδι που αναδύεται αβίαστα από τη σιωπή, σαν το κελάηδημα των πουλιών που δεν εξηγεί την αυγή αλλά την γιορτάζει. Αυτή η αγάπη δεν είναι του μέτρου των λέξεων, όπως η ομορφιά δεν είναι του μέτρου των λέξεων. Είναι αμέτρητη, άχρονη, χωρίς ιδιοκτήτη. Είναι το άρωμα της θείας παρουσίας που παραμένει μετά τη διάλυση της μορφής, το φως που μένει όταν έχει σβήσει η λάμπα.

Και όμως αυτή η αγάπη δεν είναι αφηρημένη, δεν είναι φιλοσοφική έννοια προς συζήτηση σε αίθουσες μάθησης. Είναι πιο πραγματική από το έδαφος κάτω από τα πόδια κάποιου, πιο άμεση από τον επόμενο χτύπο της καρδιάς. Είναι το ίδιο το ύφασμα της ύπαρξης, το στημόνι και το υφάδι της πραγματικότητας όπως φαίνεται με μάτια πλυμένα καθαρά από τη σκόνη του εαυτού. Ο θρησκευτικός νους δεν αγαπά παρά τον κόσμο· αγαπά επειδή βλέπει τον κόσμο όπως είναι—όχι ως χωριστά πράγματα που παλεύουν για επιβίωση, αλλά ως μία μοναδική κίνηση της ύπαρξης, έναν χορό ενεργειών που ποτέ δεν διαιρέθηκαν παρά μόνο στη φαντασία εκείνων που δεν έχουν ακόμη πέσει σε σιωπή.

Αφορισμός

Η αγάπη που αναζητά ένα αντικείμενο είναι ακόμα παιδί του χωρισμού. Η αγάπη που εκρήγνυται από τη σιωπή δεν έχει αγαπημένο, γιατί δεν έχει άλλο. Σε εκείνη την αγάπη, ακόμα και οι πέτρες τραγουδούν.

ΙV. Η Εγγύτητα του Μακρινού

Στον συνηθισμένο νου, δεσμευμένο από τη γεωμετρία της σκέψης, η απόσταση είναι ένα απαραβίαστο γεγονός. Το άστρο είναι μακριά, ο γείτονας είναι κοντά, το παρελθόν έχει φύγει, το μέλλον δεν έχει ακόμα έρθει. Αυτή η γεωμετρία υπηρετεί την επιβίωση, αλλά φυλακίζει την ψυχή σε ένα σύμπαν χωρισμού όπου η αγάπη πρέπει να ταξιδέψει μέσα από τον χώρο και τον χρόνο, όπου το θείο είναι πάντα αλλού, πάντα αύριο, πάντα λίγο πέρα από την εμβέλεια του απλωμένου χεριού. Ο θρησκευτικός νους συντρίβει αυτή τη γεωμετρία όχι με επιχειρήματα, όχι με φιλοσοφία, αλλά με το απλό, συντριπτικό γεγονός της δικής του παρουσίας.

Για τον νου που έχει πέσει σε σιωπή, το μακρινό είναι κοντά επειδή το μακρινό και το κοντινό δεν ήταν ποτέ τίποτα περισσότερο από έννοιες, μετρήσεις που έγιναν με τον κανόνα ενός εαυτού που πίστευε ότι βρισκόταν σε ένα συγκεκριμένο σημείο του χώρου και του χρόνου. Αλλά ο εαυτός που κατασκεύασε η σκέψη δεν ήταν ποτέ τίποτα περισσότερο από ένα κυματισμό στην επιφάνεια ενός ωκεανού που δεν έχει τοποθεσία. Όταν ο κυματισμός καταλαγιάζει, όταν η επιφάνεια ηρεμεί, ο ωκεανός αναγνωρίζει τον εαυτό του σε κάθε σταγόνα, σε κάθε κύμα, σε κάθε μακρινή ακτή που κάποτε φαινόταν απρόσιτη. Το άστρο δεν είναι μακριά· είναι τόσο κοντά όσο το δικό του φως. Το παρελθόν δεν έχει φύγει· είναι διπλωμένο στο παρόν σαν γράμμα μέσα σε φάκελο που δεν έχει ποτέ σφραγιστεί.

Αυτή η εγγύτητα δεν είναι μεταφορά, ούτε ποιητική φαντασία για να παρηγορήσει εκείνους που λαχταρούν σύνδεση. Είναι η άμεση αντίληψη ενός νου που δεν στέκεται πλέον χωριστά από αυτό που αντιλαμβάνεται. Ο θρησκευτικός νους δεν βλέπει τον κόσμο από απόσταση, αναλύοντας, κατηγοριοποιώντας, κρίνοντας. Εισέρχεται στον κόσμο όπως το φως εισέρχεται σε ένα δωμάτιο—όχι ως επισκέπτης αλλά ως η ίδια η συνθήκη της ορατότητας. Σε εκείνη την είσοδο, η διάκριση ανάμεσα στον βλέποντα και το ιδωμένο, ανάμεσα στον γνώστη και το γνωστό, διαλύεται σαν αλάτι στο νερό, αφήνοντας μόνο τη γεύση της ενότητας, τη νοστιμιά μιας παρουσίας που δεν μπορεί να ονομαστεί γιατί είναι εκείνος που ονομάζει, η σιωπή που μιλά μέσα από κάθε λέξη χωρίς ποτέ να γίνεται η ίδια η λέξη.

Εδώ το μυστήριο βαθαίνει αντί να επιλύεται. Όσο περισσότερο ο θρησκευτικός νους μένει σε αυτή την εγγύτητα, τόσο περισσότερο αναγνωρίζει ότι το θείο δεν είναι ένα αντικείμενο προς προσέγγιση αλλά η ίδια η προσέγγιση, όχι ένας προορισμός προς επίτευξη αλλά το ίδιο το έδαφος πάνω στο οποίο συμβαίνει κάθε περπάτημα. Ο Θεός δεν είναι μακριά, περιμένοντας στο τέλος ενός μακρού ταξιδιού. Ο Θεός είναι το ταξίδι και ο ταξιδιώτης και ο δρόμος, η δίψα και το νερό και το ποτό. Το να αναζητά κανείς τον Θεό σημαίνει να χάνει τον Θεό, όχι επειδή ο Θεός είναι κρυμμένος, αλλά επειδή η αναζήτηση προϋποθέτει έναν αναζητητή χωριστό από το αναζητούμενο. Ο θρησκευτικός νους δεν αναζητά· αναπαύεται. Δεν φτάνει· ανοίγεται. Δεν βρίσκει· αναγνωρίζει αυτό που ποτέ δεν χάθηκε.

Αφορισμός

Το χέρι που απλώνεται προς το θείο ξεχνά ότι ήδη κρατιέται. Στη σιωπή όπου πεθαίνει η απόσταση, κάθε άστρο είναι μια καρδιακή παλμική απόσταση μακριά. Το να αναζητάς σημαίνει να επιβεβαιώνεις τον χωρισμό· το να αναπαύεσαι σημαίνει να ανακαλύπτεις την ένωση.

V. Δράση από την Κενότητα

Ο κόσμος απαιτεί δράση. Κραυγάζει για δικαιοσύνη, για θεραπεία, για χέρια που θα χτίσουν και φωνές που θα μιλήσουν την αλήθεια στην εξουσία. Ο θρησκευτικός νους, μακριά από το να είναι καταφύγιο διαφυγής, είναι η πηγή της μόνης δράσης που δεν γεννά περαιτέρω διαίρεση, περαιτέρω πόνο, περαιτέρω βία μεταμφιεσμένη σε αρετή. Αλλά αυτή η δράση δεν αναδύεται από τον πολυάσχολο νου που σχεδιάζει και υπολογίζει, που ζυγίζει συνέπειες και στρατηγικά αποτελέσματα. Αναδύεται από τη σιωπή, από την κενότητα που δεν είναι κενή από αγάπη αλλά γεμάτη από μια αγάπη που δεν έχει ατζέντα, καμία ιδεολογία, κανένα εγώ να προστατέψει ή να προωθήσει.

Μόνο από αυτή τη σιωπή δρα ο διαλογιστικός νους. Αυτό δεν είναι τύπος προς ακολούθηση αλλά μυστήριο προς βίωση. Η δράση που πηγάζει από τη σιωπή είναι σαν την κίνηση του ανέμου μέσα από το χορτάρι—δεν επιλέγει ποιο φύλλο να αγγίξει, και όμως κανένα δεν μένει ανέγγιχτο. Είναι σαν το φως του ήλιου που πέφτει πάνω στη γη—δεν διακρίνει ανάμεσα σε κήπο και ερημιά, και όμως και τα δύο μεταμορφώνονται από την παρουσία του. Τέτοια δράση δεν κινητοποιείται από την επιθυμία να γίνει κανείς καλός, να επιτύχει τη φώτιση, να σώσει τον κόσμο. Είναι η φυσική έκφραση ενός όντος που έχει ανακαλύψει την αληθινή του φύση, όπως ακριβώς ένα λουλούδι δεν αποφασίζει να ανθίσει αλλά ανθίζει γιατί δεν μπορεί να κάνει αλλιώς.

Σε αυτή τη δράση δεν υπάρχει δράστης χωριστός από τη δράση. Ο θρησκευτικός νους δεν λέει «Θα βοηθήσω», γιατί δεν υπάρχει «εγώ» που να στέκεται χωριστά από εκείνον που υποφέρει, κανένας βοηθός χωριστός από τον βοηθούμενο. Υπάρχει μόνο η κίνηση της συμπόνιας, που δεν είναι οίκτος—ένα κοίταγμα από πάνω—αλλά αγάπη—ένα κοίταγμα μαζί, ένα είναι-μαζί, μια κοινή πνοή στον απέραντο πνεύμονα της ύπαρξης. Το χέρι που απλώνεται στον ξένο, η φωνή που μιλάει παρηγοριά στον πενθούντα, η παρουσία που απλώς κάθεται με τον ετοιμοθάνατο—αυτά είναι το σώμα της σιωπής που έγινε ορατό, η αγάπη που δεν γνωρίζει χωρισμό και παίρνει μορφή στον κόσμο των εμφανίσεων.

Και επειδή αυτή η δράση δεν είναι του εαυτού, δεν αφήνει κατάλοιπο. Δεν αφήνει πίσω την υπερηφάνεια του δράστη ή τη δυσαρέσκεια του μη εκτιμημένου. Δεν δημιουργεί χρέος ούτε απαιτεί ευγνωμοσύνη. Είναι πλήρης τη στιγμή της ανάδυσής της, σαν φλόγα που καταναλώνει τον εαυτό της και δεν αφήνει στάχτη. Ο θρησκευτικός νους δρα, και δρώντας είναι ελεύθερος. Χτίζει, και χτίζοντας δεν κρατά τίποτα. Δίνει, και δίνοντας δεν κατέχει τίποτα. Αγαπά, και αγαπώντας δεν δεσμεύει τίποτα. Αυτό είναι το παράδοξο που η τυπική λογική δεν μπορεί να περιλάβει: η πληρέστερη δράση είναι η δράση της κενότητας, η ισχυρότερη κίνηση είναι η κίνηση της ακινησίας, η πιο ολοκληρωμένη πράξη είναι η πράξη εκείνου που έχει ανακαλύψει ότι δεν υπάρχει τίποτα να γίνει και κανείς να το κάνει—και όμως το κάνει ούτως ή άλλως, με όλη την καρδιά, με όλη την ύπαρξη, με όλη τη σιωπή που είναι το έδαφος κάθε γίγνεσθαι.

Αφορισμός

Το χέρι που δρα από τη σιωπή δεν αφήνει σκιά πίσω του. Η αληθινή συμπόνια δεν έχει πρόσωπο, ούτε όνομα, ούτε μνήμη ότι έδωσε. Στην κενότητα, ολόκληρος ο κόσμος κινείται από μια μοναδική πνοή.

VI. Η Επιστροφή που Δεν Είναι Επιστροφή

Το ταξίδι του θρησκευτικού νου δεν είναι κύκλος που φέρνει τον ταξιδιώτη πίσω στο σημείο εκκίνησης, σοφότερο αλλά αμετάβλητο. Είναι μια σπείρα που ανεβαίνει σε μια απεραντοσύνη όπου η αρχή και το τέλος έχουν χάσει το νόημά τους. Εκείνος που έχει αγγίξει τη σιωπή, που έχει νιώσει την έκρηξη της αγάπης, που έχει γνωρίσει την εγγύτητα του μακρινού και έχει δράσει από την κενότητα που είναι πλήρης—αυτός δεν επιστρέφει στον κόσμο ως άγιος προς λατρεία ή δάσκαλος προς ακολούθηση. Επιστρέφει όπως η σιωπή επιστρέφει στον ήχο, όπως ο ωκεανός επιστρέφει στο κύμα, όπως ο ουρανός επιστρέφει στο πουλί που πετά μέσα του. Δεν υπάρχει επιστροφή, γιατί ποτέ δεν υπήρξε αναχώρηση. Δεν υπάρχει άφιξη, γιατί ποτέ δεν υπήρξε ταξίδι. Υπάρχει μόνο το αιώνιο παρόν, που ξεδιπλώνει τον εαυτό του σε άπειρες μορφές, φορώντας τη μάσκα του χρόνου ενώ παραμένει για πάντα άχρονο.

Στα μάτια του κόσμου, ένας τέτοιος άνθρωπος μπορεί να φαίνεται συνηθισμένος, ασήμαντος, ίσως ακόμη και ανόητος. Δεν φέρει την αύρα της αγιότητας που ο νους προβάλλει πάνω σε εκείνους που θέλει να λατρεύει από ασφαλή απόσταση. Γελάει, κλαίει, τρώει και κοιμάται και κάνει λάθη. Κι όμως στην συνηθισμένοτητά του υπάρχει μια ποιότητα παρουσίας που εκείνοι με μάτια να δουν θα αναγνωρίσουν—όχι ως κάτι προς αντιγραφή ή απόκτηση, αλλά ως υπενθύμιση του τι είναι δυνατό όταν η καρδιά ηρεμήσει. Δεν είναι το ίδιο το φως αλλά το παράθυρο μέσα από το οποίο το φως εισέρχεται στο δωμάτιο. Δεν είναι η σιωπή αλλά ο χώρος που επιτρέπει στη σιωπή να ακουστεί.

Ο θρησκευτικός νους, λοιπόν, δεν είναι κτήμα, ούτε επίτευγμα, ούτε κατάσταση που πρέπει να διατηρηθεί με πειθαρχία ή να προστατευθεί με δόγμα. Είναι μια ανθοφορία που συμβαίνει όταν οι συνθήκες είναι κατάλληλες—όταν το χώμα της καρδιάς έχει καθαριστεί από τα ζιζάνια της σύγκρισης και της φιλοδοξίας, όταν το κλίμα της ψυχής έχει γίνει αρκετά θερμό ώστε να λιώσει ο παγετός του φόβου, όταν η βροχή της χάριτος—χάριτος που δεν ζητά τίποτα, δίνει τα πάντα—πέφτει πάνω σε έδαφος που έχει μάθει να δέχεται χωρίς να απαιτεί. Και όταν ανθίζει, ανθίζει για όλους, αν και λίγοι μπορεί να το προσέξουν. Το άρωμά του απλώνεται αόρατα, η ομορφιά του δεν υπηρετεί κανέναν σκοπό, η ύπαρξή του δεν απαντά σε καμία αρχή. Είναι απλώς εκεί, όντας αυτό που είναι, όπως τα άστρα είναι απλώς εκεί, όπως η σιωπή είναι απλώς εκεί, κρατώντας κάθε ήχο στην αγκαλιά της.

Στο τέλος, δεν υπάρχει τέλος. Ο θρησκευτικός νους μένει στο αιώνιο τώρα, όχι ως επισκέπτης αλλά ως το γηγενές έδαφος της ίδιας της ύπαρξης. Δεν κοιτάζει μπροστά προς τον παράδεισο ούτε πίσω προς μια χρυσή εποχή. Δεν περιμένει μεταμόρφωση ούτε θρηνεί την απουσία της. Είναι η ίδια η μεταμόρφωση, η χρυσή εποχή, ο παράδεισος που ποτέ δεν ήταν αλλού. Και σε αυτή την παραμονή υπάρχει ειρήνη—όχι η ειρήνη του τάφου, όχι η ειρήνη της άγνοιας, αλλά η ειρήνη που υπερβαίνει την κατανόηση, η ειρήνη που είναι η ίδια η φύση της σιωπής, η ειρήνη που είναι αγάπη χωρίς αντικείμενο, παρουσία χωρίς κάτοχο, ζωή χωρίς όριο. Αυτός είναι ο θρησκευτικός νους. Αυτή είναι η καθαρή επίγνωση που ποτέ δεν χάθηκε και ποτέ δεν μπορεί να βρεθεί, γιατί είναι η ίδια η εύρεση, η σιωπή πέρα από τη σκέψη, η αγάπη που τελειώνει κάθε διαίρεση, η δράση που αναδύεται από την καρδιά της κενότητας και επιστρέφει στην κενότητα, πλήρης, ολόκληρη και για πάντα ελεύθερη.

Αφορισμός

Δεν υπάρχει ταξίδι, μόνο το αιώνιο παρόν που φορά τη μάσκα του χρόνου. Ο θρησκευτικός νους δεν βρίσκει την ειρήνη· ανακαλύπτει ότι ποτέ δεν ήταν τίποτα άλλο. Στο τέλος που δεν είναι τέλος, η σιωπή μιλά, και η αγάπη είναι το μόνο που μένει.

Δώσε στην γυναίκα ασφάλεια και θα σου δώσει πίσω όλον τον κόσμο

Τι χρειάζεται μια γυναίκα από έναν Άνδρα;

Χρειάζεται, την προστασία του, την παρουσία του, την αποφασιστικότητά του. Το θάρρος και την ρώμη που εκπέμπεται από την αρσενική του ενέργεια.

Χρειάζεται τα μάτια του να την κοιτούν και να την βλέπουν. Και νιώθοντας την ασφάλεια που της χαρίζει η ολοκληρωτική του παρουσία, να του παραδοθεί και να αναπαυτεί κοντά του.

Τότε η Γυναίκα, θα αρχίσει να λάμπει τροφοδοτώντας τον με την ενέργεια που θα χρειάζεται για να αναπτυχτεί στην ζωή του και να μεγαλουργήσει σε όλους τους τομείς. Και θα του ενθυμίσει το θεϊκό σχέδιο της ύπαρξής του και να αφυπνίσει μέσα του εκείνη την δύναμη, την θεϊκή δύναμη, που συγκρατεί τους ήλιους, τους πλανήτες και τα αστέρια στην θέση τους μέσα στο Συμπαντικό στερέωμα

Για να συμβεί όμως αυτό χρειάζεται να είναι Άνδρας και όχι αγόρι!

Αυτό που ξεχωρίζει τους άνδρες από τα αγόρια είναι ότι οι άνδρες αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεων τους. Αναλαμβάνουν την ευθύνη της δύναμής τους και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει ο λάθος χειρισμός της στους ανθρώπους γύρω τους. Οι άνδρες διακρίνονται από Υπευθυνότητα.

Υπευθυνότητα σημαίνει να έχεις το βάρος των αποφάσεων σου και την ευθύνη του εαυτού σου. Και αυτό χρειάζεται θάρρος. Αυτό το θάρρος χαρακτηρίζει έναν αφυπνισμένο άνδρα και τον κάνει ικανό να προστατεύσει την ευαλωτότητα μιας γυναίκας.

Αν ένας άνθρωπος έχει ωριμάσει συναισθηματικά και πνευματικά αποδέχεται όχι μόνο την σεξουαλικότητά του αλλά και την όμορφη αρσενική του ενέργεια. Δεν χρειάζεται να είναι παρορμητικός, δεν χρειάζεται να ελέγχει ή να επιδιώκει την αναγνώριση γιατί η δύναμη του προέχετε από έναν εσωτερικό σιωπηλό χώρο μιας αταλάντευτης παρουσίας.

Όταν μια γυναίκα νιώσει αυτή την συνειδητή παρουσία τότε ανοίγει σαν τριαντάφυλλο στα βάθη της ύπαρξης της και ευλογεί όχι μόνο τον δικό της Άνδρα αλλά και όλους μας.

Αν αναρωτιέσαι γιατί τα γράφω όλα αυτά είναι γιατί η ανθρωπότητα ΣΗΜΕΡΑ χρειάζεται να θεραπευτεί. Και η θηλυκή ενέργεια είναι αυτή που μπορεί να την θεραπεύσει. Η μαλακότητα και η απαλότητα που αυτή εκπέμπει μπορει όλα να τα μετασχηματίσει.

Για να πάρει όμως μια γυναίκα στην μήτρα της την Ανθρωπότητα και να την οδηγήσει τρυφερά στα βάθη της Ύπαρξης χρειάζεται την δική σου παρουσία. Το δικό σου στήριγμα!

Αν είσαι αγόρι λοιπόν, μεγάλωσε!Και αν είσαι Άνδρας αγάπησε μας!.Στάσου με συνειδητή παρουσία μπροστά μας κι εμείς θα φτάσουμε στα βάθη της Ύπαρξης για να επιστρέψουμε και να καταθέσουμε στην αγκαλιά σου την ικανότητα να δημιουργείς τον κόσμο.

Η πλάνη των αισθήσεων “Δεν πιστεύω αν δεν δω”

Έχω πολλούς φίλους που θεωρούν πως δεν είναι ευκολόπιστοι ή πως είναι “τέρατα λογικής” επειδή αναλύουν τα πάντα μόνο με βάση την εγκεφαλική επεξεργασία πληροφοριών που τους δίνουν οι πέντε τους αισθήσεις…ή θεωρίες που γνώρισαν στα σχολικά τους χρόνια, ενώ απορρίπτουν ως ανύπαρκτα και ανυπόστατα όσα δεν μπορούν να δουν…

Τι μεγάλη πλάνη και τούτη…

Όπου με επιστημονική θεώρηση γίνεται μεταξύ άλλων κατανοητή και η αλήθεια της φράσης “είμαστε Ένα”…

Ας αναλογιστούμε…

– τη φύση των αισθήσεων κ των πληροφοριών που μας δίνουν

– την “προστασία” που παρέχουν για να μπορούμε να λειτουργήσουμε ως ανθρώπινα όντα…

(διότι τι να λειτουργήσει εάν επικρατεί απλά “μια εκτυφλωτική λάμψη”;… )

– τι ρόλο παίζουν στη διαμόρφωση της συν-είδησης μας

– πως επηρεάζουν τη λογική μας κρίση…

– πως κάποιοι σκόπιμα μας παρασύρουν σε λάθος οδούς εκμεταλλευόμενοι τις ατέλειες της ανθρώπινης φύσης…

Είπαμε ας διατηρούμε Πνεύμα ευρύ…

Πνεύμα που να κατανοεί πως ΟΛΑ μα όλα τα ανθρώπινα είναι απλά μοντέλα κατανόησης της ζωής…

Απλές προσπάθειες κατανόησης που λογικό είναι να μεταβάλλονται καθώς αυξάνει η ικανότητα κατανόησης ή αλλάζουν τα δεδομένα…

Ο κίνδυνος βρίσκεται πάντα στην περιχαράκωση και το φανατισμό με μία ιδέα ή ένα μοντέλο προσέγγισης της αλήθειας από φόβο…

Ο φόβος ο ίδιος είναι η μεγαλύτερη φυλακή που κλείνουμε οικειοθελώς τους εαυτούς μας…

Αποσυμβολισμός των Άθλων του Θησέα

Στο σημερινό μας μυθαγωγικό και μυσταγωγικό ταξίδι, θα εξετάσουμε τους άθλους του Θησέα, του κατεξοχήν ήρωα της Αθήνας, ο οποίος ένωσε τις πόλεις της Αττικής σε μία, δίνοντας τους το όνομα «αι Αθήναι», προς τιμήν της Θεάς Αθηνάς.

Η εξιστόρηση μας δεν θα περιοριστεί στην αφήγηση των γνωστών λίγο - πολύ άθλων του Θησέα, αλλά θα επιχειρήσουμε αντίθετα, να ανιχνεύσουμε τα αλληγορικά και αρχετυπικά μηνύματα, που εμπεριέχονται στον πυρήνα τους. Όπως είναι γνωστό, πίσω από όλους τους μύθους, υπάρχουν διαχρονικά παγκόσμια επαναλαμβανόμενα αρχετυπικά μοτίβα, τα οποία χρησιμοποιούν ως όχημα τους τα σύμβολα, καθώς η δύναμη της εικόνας, και των συμβόλων είναι ισχυρότερη του λόγου (κάτι που ισχύει έως σήμερα).

Θα πρέπει να αναφέρουμε εν τάχει, πως οι μυθολογικές αλληγορικές αναφορές είναι δυνατόν να ερμηνευθούν βάση ενός τετραπλού ερμηνευτικού σχήματος, το οποίο περιλαμβάνει τον ιστορικό, τον ηθικό, τον αλληγορικό, και τέλος, τον διαισθητικό ή ενορατικό τύπο ερμηνείας ενός συμβόλου. Για τις δύο τελευταίους τύπους ερμηνείας χρειάζεται μακρά μελέτη, ώστε να «συντονιστεί», και να μάθει να λειτουργεί με αντίστοιχο τρόπο το πνεύμα προς αυτές.

Ας δούμε σε αυτό το σημείο τη μέθοδο που αναφέρει πως χρησιμοποιούσε ο Πλωτίνος, για την κατανόηση του νοήματος των συμβόλων, τα οποία αποτελούν βασικά εργαλεία στην αποκρυπτογράφηση των μυθολογικών αναφορών.

Πριν εξετάσουμε τους άθλους του Θησέα, θα πρέπει να αναφέρουμε πως σε όλους τους πολιτισμούς, υπάρχουν στάδια – μυητικές δοκιμασίες, τις οποίες οι ήρωες οφείλουν να ξεπεράσουν τόσο για να λυτρωθούν οι ίδιοι, όσο και η κοινωνία στην οποία είναι ενταγμένοι. Το αρχέτυπο του ήρωα ξεκινά πάντα με την αρχική αναζήτηση, συνεχίζει με το κάλεσμα στην περιπέτεια, τις δοκιμασίες-άθλους, έως τη στιγμή νίκης, της επιστροφής, και της τελικής καταλυτικής μεταμόρφωσης τους.

Μέσα από αυτή την διαδικασία, αναδύεται εντέχνως, η διαχρονική ισχύ των μυθικών ηρώων, τους οποίους συναντάμε έως και σήμερα στην σύγχρονη μυθοπλασία. Κινηματογραφικές επιτυχίες όπως ο πόλεμος των άστρων, το Matrix, το Avatar, ο Harry Potter, και τόσες άλλες, ακολουθούν τα κλασσικά αυτά αρχετυπικά μυθολογικά μοτίβα.

Για τους αρχαίους Έλληνες, οι ήρωες σηματοδοτούσαν την ικανότητα «υπέρβασης» και «εξύψωσης του ανθρώπου», καθώς ως «ημίθεοι» αποτελούσαν τον σύνδεσμο ανάμεσα στους Θεούς και τους ανθρώπους. Ήταν οι λίγοι, οι «εκλεκτοί», οι οποίοι ακολουθούσαν την δύσκολη «ατραπό».

Μία «ατραπό», η οποία προϋπόθετε να υπερβούν τα ανθρώπινα. Ήταν αυτοί που «αναλάμβαναν» να θυσιαστούν για το κοινωνικό σύνολο, ώστε να ευημερεί η κοινωνία. Θυσίαζαν το «εγώ», για το «εμείς», παρότι και αυτοί ήταν αναγκαστικά υποταγμένοι στο πεπρωμένο και στα «τερτίπια» των Θεών. Μέσα από τους άθλους και την τραγικότητα της πορείας τους, υπήρξαν οι «λυτρωτές» της ανθρωπότητας.

Μέσα από τις «συμβολικές» δοκιμασίες που έπρεπε να ξεπεράσουν, έβγαιναν τελικά με τον ένα ή τον άλλο τρόπο θριαμβευτές, αφήνοντας παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές, την προσωπική θυσία, την λαχτάρα του θνητού ανθρώπου για αθανασία, την αναζήτηση της Θεϊκής μας υπόστασης, την αναζήτηση εν τέλη του αληθινού προορισμού της ψυχής.

«Αρχή σοφίας ονομάτων επίσκεψις», έλεγε ο Αντισθένης. Ήρωας είναι, και θα έπρεπε να είναι, ο κάθε ένας από εμάς. Στην Ελληνική γλώσσα, η λέξη γενέθλια, σηματοδοτεί ακριβώς τις δυσκολίες της ζωής που καλείται να ξεπεράσει κάθε άνθρωπος κατά την διάρκεια του βίου (εκ της βίας). Λίγο πριν, και στην αρχή του άθλου της ζωής, κάθε ανθρώπινη ύπαρξη, περνά συνειδητά και ασυνείδητα από τρία αρχικά μυητικά στάδια, τα οποία ταυτίζονται με τα μυητικά στάδια του μυθικού ήρωα, τα οποία προαναφέρθηκαν παραπάνω. Την προετοιμασία /κάλεσμα για την έξοδο από την μήτρα, την μετάβαση/ προσαρμογή σε ένα νέο φυσικό περιβάλλον, και την αποδοχή στον οικογενειακό/κοινωνικό κύκλο.

Ο Όμηρος διηγήθηκε αριστοτεχνικά το ταξίδι αυτό, δια μέσω του Οδυσσέα ο οποίος πριν το ταξίδι του στην Τροία, (το οποίο συμβολίζει το ταξίδι της ψυχής) αρνιόταν πεισματικά να αφήσει την θαλπωρή του σπιτιού του στην Ιθάκη. Κατά τον ίδιο τρόπο και εμείς ως έμβρυα προτιμούμε την ασφάλεια της μητρικής μακαριότητας. Υπακούοντας όμως στην ανάγκη και στον φυσικό προορισμό μας, θα κληθούμε με τρόμο αρχικά, να αρχίσουμε το επίπονο ταξίδι της ζωής μας.

Ως ένας άλλος Οδυσσέας, κάθε ένας από εμάς, θα χρειαστεί να ξεπεράσει εμπόδια κατά την διάρκεια του βίου του. Να παλέψει με Κύκλωπες, να κολυμπήσει σαν ναυαγός σε φουρτουνιασμένες θάλασσες, να ξεπεράσει τις σειρήνες και τους λωτοφάγους.

Η ζωή είναι ωραία και αξίζει να τη ζήσουμε, όταν της δώσουμε πολύτιμο περιεχόμενο. Το ταξίδι της ζωής, που ζει ο κάθε ένας από εμάς αφορά κυρίως τη δική του ατομική ύπαρξη, για όσο η ψυχή του θα πλέει στους ωκεανούς για να κατακτήσει για ακόμα μία φορά πιο συνειδητά πλέον την Ιθάκη της.
Πριν συνεχίσουμε, θα πρέπει να σημειωθεί, πως η παρούσα προσπάθεια αποσυμβολισμού, αφορά μία υποκειμενική φιλοσοφική και μυσταγωγική προσέγγιση, η οποία καταλήγει σε συμπεράσματα, αντλώντας στοιχεία, τόσο από αρχαίες πηγές, όσο και από νεώτερες ψυχαναλυτικές, και ανθρωπολογικές μελέτες. Ας αρχίσουμε όμως να ξετυλίγουμε τον μίτο του μύθου του Θησέα.

Πατέρας του Θησέα ήταν ο Αιγέας, και μητέρα του η Αίθρα, κόρη του βασιλιά της Τροιζήνας. Ο Αιγέας είχε παντρευτεί ήδη δύο φορές, αλλά δεν μπορούσε να αποκτήσει διάδοχο, για αυτό τον λόγο ζήτησε χρησμό από το Μαντείο των Δελφών. Το Μαντείο του έδωσε τον ακόλουθο δυσνόητο χρησμό:

«Μην ανοίξεις το ασκί του κρασιού σου πριν φτάσεις στην Αθήνα».

Ο Αιγέας μη κατανοώντας τον χρησμό, επισκέφθηκε τον φημισμένο για την σοφία του βασιλιά της Τροιζήνας Πιτθέα, με σκοπό να ζητήσει τη συμβουλή του. O Πιτθέας κατάλαβε πως ο Αιγέας θα αποκτούσε σύντομα ένα γιο, αλλά για να γίνει αυτό θα έπρεπε ο Αιγαίας να μεθύσει. Υποκρίθηκε όμως πως δεν μπορούσε να ερμηνεύσει τον χρησμό.

Ο Πιτθέας είχε μία κόρη σε ηλικία γάμου την Αίθρα, και θέλοντας να επωφεληθεί της ερμηνείας του χρησμού, διοργάνωσε γιορτή με άφθονο κρασί, προς τιμήν του Αιγέα. Το βράδυ βρήκε τον Αιγέας μεθυσμένο, στην ίδια κλίνη με την Αίθρα. Το επόμενο πρωί καταλαβαίνοντας τι είχε γίνει, ο Αιγαίας φεύγοντας άφησε πίσω το ξίφος του και ένα ζευγάρι σανδάλια κάτω από ένα βράχο, λέγοντας στην Αίθρα πως αν το παιδί ήταν αγόρι, όταν θα γινόταν έφηβος, θα έπρεπε να σηκώσει τον βράχο, και αφού έπαιρνε το ξίφος και τα σανδάλια, θα έπρεπε να πάει να τον βρει στην Αθήνα.

Όντως η Αίθρα έκανε ένα αγόρι τον Θησέα, ο οποίος μεγάλωσε στην Τροιζήνα. Πριν ακόμα γίνει 7 ετών, επισκέφθηκε την Τροιζήνα ο Ηρακλής. Ο Θησέας έπαιζε με άλλα παιδιά όταν είδαν τον Ηρακλή ο οποίος φόραγε την τρομερή του λεοντή. Και ενώ όλα τα παιδιά φοβήθηκαν και κρύφτηκαν, ο Θησέας νομίζοντας πως η λεοντή ήταν πραγματικό λιοντάρι, άρπαξε ένα τσεκούρι και όρμησε να το σκοτώσει ξαφνιάζοντας τον Ηρακλή, ο οποίος προέβλεψε λαμπρό και ηρωικό μέλλον στο μικρό Θησέα!!!

Όταν ο Θησέας έγινε 16 χρονών η Αίθρα τον οδήγησε στο σημείο που είχε αφήσει ο πατέρας του Αιγαίας το ξίφος και τα σαντάλια του. Ο Θησέας σήκωσε με ευκολία την μεγάλη πέτρα, και αποφάσισε να πάει στην Αθήνα για να βρει τον πατέρα του Αιγέα. Ο Παππούς του Πιτθέας και η μητέρα του Αίθρα, τον παρακαλούσαν να ταξιδέψει με πλοίο, διότι ο δρόμος ήταν εξαιρετικά επικίνδυνος και γεμάτος ληστές. Ο Θησέας όμως ήθελε να νικήσει τους ληστές και γίνει ήρωας σαν τον Ηρακλή, που τόσο θαύμαζε.

Η μεταμόρφωση του Θησέα σε ήρωα, αναδεικνύεται, μέσα από τις δοκιμασίες/ άθλους που ξεκινά, και που ουσιαστικά αφορούν τον αλληγορικό μυητικό δρόμο προς την Αθήνα. Οι πρώτοι άθλοι του είναι προπαρασκευαστικά στάδια για τους δύο σημαντικότερους τελευταίους άθλους του, που είναι η κατάβαση του στον Λαβύρινθο με σκοπό την εξουδετέρωση του Μινώταυρου, όπως και η κατάβαση του στον Άδη, και η επιστροφή του από αυτόν. Για την προπαρασκευή αυτή, τις μυητικές δηλαδή δοκιμασίες/άθλους, κατ’ αντιστοιχία των φιλοσοφικών τελετουργιών, κάνει λόγο ο Πρόκλος στο ακόλουθο απόσπασμα του («Υπόμνημα εις τον Πλάτωνος πρώτον Αλκιβιάδην» 9.2 – 9.8):

«Όπως, στις Τελετές προηγούνται οι καθαρμοί, τα ραντίσματα και οι εξαγνισμοί, που είναι ασκήσεις των απόρρητων Μυστηριακών δρώμενων και της μετουσίας του Θείου, έτσι, και η φιλοσοφική τελετουργία αποτελεί για εκείνους που στέλνονται προς την προκαταβολική κάθαρση, και προετοιμασία της αυτογνωσίας και της αυτοφανέρωτης θέασης της ουσίας μας».

Υπό αυτό συνεπώς το πρίσμα, θα εξετάσουμε τους άθλους του Θησέα, τόσο ως νοητικές, όσο και ψυχοσωματικές δοκιμασίες, τις οποίες καλείται να ξεπεράσει ο συνειδητοποιημένος άνθρωπος, ώστε με την ενσυνείδητη κατάδυση στον πυρήνα του «είναι» του, να επιτύχει την συμβολική θανάτωση των κατώτερων όψεων της προσωπικότητας του, και την αντίστοιχη πνευματική του αναγέννηση, σε ένα νέο συνειδησιακό επίπεδο, ώστε να καταστεί εφικτή η αυτοεπίγνωση και η αυτογνωσία.

Η φιλοσοφική αυτή πορεία και αναζήτηση, αφορά ένα είδος προετοιμασίας για ένα άνοιγμα προς μία άλλη λεπτότερη δόνηση, μία άλλη πιο διευρυμένη συνειδησιακά και πνευματικά πραγματικότητα. Η φιλοσοφική αυτή «μύηση», δεν είναι απλώς εισαγωγή σε ένα θεωρητικό σύστημα, αλλά μία ολοκληρωτική ψυχική μεταστροφή, και συν στράτευση σε έναν νέο τρόπο ζωής. Ας παρακολουθήσουμε ένα μικρό απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ Κυμάτικα το οποίο θα μας εισαγάγει σε μία διαφορετική οπτική των πραγμάτων…

Οι άθλοι

Οι άθλοι του Θησέα είναι εννέα, όσες ήταν και οι ημέρες που διαρκούσαν οι μυητικές τελετές στα αρχαία μυστήρια, κατ΄ αντιστοιχία ίσως των εννέα μηνών της κυήσεως.

Ο Αιγαίας όπως προαναφέρθηκε είχε κρύψει τα σανδάλια του και το ξίφος του κάτω από μία ασήκωτη πέτρα. Αρχικά ο νεαρός Θησέας δεν γνώριζε πως είναι βασιλικής γενιάς. Σε μία μάλιστα από τις εκδοχές ο Θησέας δεν ήταν γιος του Αιγέα, αλλά του Ποσειδώνα, συνεπώς είχε και θεϊκή γενιά.

Ο Θησέας όταν ωριμάζει ηλικιακά – πνευματικά, σηκώνει το βράχο και παίρνει τα σανδάλια, τα οποία θα του δώσουν τη δυνατότητα να βρει τον αληθινό του προορισμό. Το σανδάλι συμβολίζει την μόνωση από την ύλη, ενώ το ξίφος, είναι σύμβολο της πνευματικής διάκρισης. Είναι η στιγμή που ο ήρωας αναγνωρίζει τον πνευματικό του προορισμό, επιλέγοντας συνειδητά και επίπονα ανάμεσα σε εκείνο που εξυπηρετεί το Εγώ του αρχικά, αλλά και σε εκείνο που εξυπηρετεί το σύνολο, τον λαό της Αθήνας το βασίλειο, το οποίο θα κληρονομήσει αργότερα από τον πατέρα του. Ας εξετάσουμε τους άθλους του Θησέα ένα προς ένα.

Στον πρώτο άθλο, ο Θησέας αντιμετωπίζει τον Περιφήτη, ο οποίος ήταν γιος του Ηφαίστου. Ο Περιφήτης έστηνε καρτέρι στους περαστικούς, και τους σκότωνε με ένα μεγάλο ρόπαλο. Ο Θησέας αφού τον νίκησε, του πήρε το ρόπαλο. Το ρόπαλο όπως και σπαθί, είναι φαλλικά σύμβολα δύναμης και εξουσίας, αλλά και πνευματικής αφύπνισης. Η νίκη του Θησέα, συμβολίζει την νίκη στις εσωτερικές βίαιες παρορμήσεις, και σηματοδοτεί την πνευματική του μεταστοιχείωση.

Στον δεύτερο άθλο, αντιμετωπίζει τον Σίνι γιο του Ποσειδώνα, κυρίαρχου των Θαλασσών (του αστρικού κόσμου και κόσμου των συναισθημάτων). Ο Σίνις σκότωνε τους περαστικούς δένοντας τους σε λυγισμένες κορυφές δύο πεύκων, τις οποίες ξαφνικά άφηνε ελεύθερες, σχίζοντας έτσι τα θύματα του στα δύο. Τα δύο πεύκα θα μπορούσαν να συμβολίζουν τις δύο αντίθετες δυνάμεις που φαινομενικά δρουν στο σύμπαν, το θετικό και το αρνητικό, το καλό και το καλό, το αρσενικό και το θηλυκό κ.λπ. Η αρχή της πολιτικότητας όπως ονομάζεται στον Ερμητισμό, αποτελεί βασικό αντιληπτικό εργαλείο στην κατανόηση και ερμηνεία του κόσμου μας, καθώς τα πάντα ορίζονται και κατανοούνται για τον ανθρώπινο μου, μόνον μέσω της σύνδεσης και σύγκρισης με το αντίθετό τους. Πίσω όμως από τις φαινομενικά αντίθετες αυτές υποστάσεις , υπάρχει μία ενοποιός δύναμη, η οποία εκφράζεται συμβολικά από το κηρύκειο του Θεού Ερμή στην Ελλάδα ή το Γιν και το Γιανγκ, στην Ανατολή. Ο Πλωτίνος (Εννεάς ΙΙ, 3, 7, 12-13) αναφέρει χαρακτηριστικά:

«Το Πάν είναι πλήρες σημείων, και σοφός είναι αυτός που συμπεραίνει το ένα πράγμα από το άλλο».

Στον τρίτο άθλο ο Θησέας σκοτώνει την γουρούνα Φαιά (σκοτεινή) κόρη τεράτων, η οποία προκαλούσε καταστροφές στην περιοχή, αλληγορώντας την νίκη στα κατώτερα πάθη, και στις υλικές εξαρτήσεις. Δεν είναι φυσικά τυχαίο, πως στα Ελευσίνια Μυστήρια θυσίαζαν προς τιμήν της Δήμητρας και της Κόρης θηλυκούς χοίρους για εξιλέωση, ούτε επίσης τυχαίο, πως η Κίρκη μεταμόρφωσε σε χοίρους του συντρόφους του Οδυσσέα, λόγω της βουλιμίας τους, και των σεξουαλικών τους ενστίκτων. Ο Αμερικανός ποιητής, Louise Glück («Η δύναμη της Κίρκης), βάζει τα εξής λόγια στο στόμα της Κίρκης, η οποία απευθύνεται προς τον Οδυσσέα»:

«Ποτέ δεν μεταμόρφωσα απλώς κάποιον σε γουρούνι. Κάποιοι άνθρωποι είναι γουρούνια, εγώ τους έδωσα και του γουρουνιού την όψη. Με έχει κουράσει ο δικός σου κόσμος (Οδυσσέα) που επιτρέπει σε μια μάσκα να συγκαλύπτει αυτό που υπάρχει από μέσα. Οι ναύτες σου δεν ήταν κακοί άνθρωποι, η απείθαρχη ζωή τούς το έκανε αυτό, ως γουρούνια..Με τις δικές μου και των κοριτσιών μου τις φροντίδες, γλύκαναν αμέσως. Τότε τα μάγια αντέστρεψα, την καλοσύνη μου σου έδειξα, μα και τη δύναμή μου. Είδα , ότι θα μπορούσαμε να είμαστε ευτυχισμένοι εδώ, όπως ευτυχισμένοι είναι οι άντρες και οι γυναίκες όταν οι ανάγκες τους είναι απλές.»

Στον τέταρτο άθλο ο Θησέας, αντιμετωπίζει τον Σκίρωνα, ο οποίος σε ένα στενό μονοπάτι υποχρέωνε βίαια τους περαστικούς (σημερινή Κακιά Σκάλα), να σκύψουν για να του πλύνουν τα πόδια. Όταν οι ανυποψίαστοι διαβάτες έσκυβαν, τους κλώτσαγε ώστε αυτοί να πέσουν στον γκρεμό, όπου βρισκόταν μια τεράστια σαρκοφάγα χελώνα, που τους καταβρόχθιζε.

Το μονοπάτι της νοητικής αφύπνισης είναι δύσκολο, επίπονο, χρονοβόρο, προϋποθέτει επιμονή και υπομονή, καθώς καλούμαστε να αναθεωρήσουμε, και να ξεπεράσουμε παγιωμένες νοητικές καταστάσεις, και πεποιθήσεις. Σκοπός της πνευματικής αφύπνισης είναι η γνώση του εαυτού μας, της πραγματική μας φύσης, και η αναγνώριση της θεϊκής μας υπόστασης η οποία βρίσκεται βαθειά κρυμμένη μέσα μας (χελώνα). Σοφία είναι να νικήσουμε τον εαυτό μας, ενώ άγνοια είναι να νικηθούμε από αυτόν. Σκάβε μέσα σου («Ένδον σκάπτε»), έλεγε ο Μάρκος Αυρήλιος, μέσα σου είναι η πηγή του καλού, και θα αναβλύζει πάντα αν πάντα την αναζητείς. Εάν η διαδικασία αυτή γίνει με ταπεινότητα (πλύσιμο ποδιών) και ανιδιοτέλεια, τότε ίσως καταφέρουμε να γνωρίσουμε τον πραγματικό μας εαυτό.

Η αξία της Γνώσης όμως οφείλει να μετρηθεί σύμφωνα με την χρησιμότητά της στην καθημερινή πραγματικότητα προς όφελος της κοινωνίας ολόκληρης. Εάν αυτό επιτευχθεί, τότε δεν συγχρονίζεσαι απλά με τον ανώτερο σκοπό σου, αλλά μεταβάλλεσαι εσύ ο ίδιος στο αντικείμενο της αναζήτησής σου. Όταν αφιερώνεσαι στην πνευματική και υπαρξιακή αναζήτηση, οι πράξεις σου σύντομα αρχίζουν να συγχρονίζονται αρχικά με τις πεποιθήσεις σου και έπειτα με τις ενοράσεις σου. «Η σωφροσύνη, η αδιαφορία για τα ασήμαντα και ο συνετός ζήλος για τα σπουδαία, πηγάζει μόνο απ' την αληθινή γνώση, η οποία στηρίζεται στην αυτογνωσία», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Πλάτωνας.

Στον πέμπτο άθλο, Στην Ελευσίνα ο Θησέας νίκησε τον γιο του Ποσειδώνα Πυγμάχο Κερκύονα, ο οποίος προκαλούσε τους διαβάτες σε μάχη μέχρι θανάτου. Ο Θησέας τον σήκωσε ψηλά και τον πέταξε στο έδαφος με τόση δύναμη, που τον σκότωσε, νικώντας τον. Η νίκη επί του βάρβαρου πρωτόγονου σε ένστικτα πυγμάχου Κερκύωνα στον πέμπτο άθλο, επιτυγχάνεται με την συμβολική «ανύψωση» του από το έδαφος. Οφείλουμε να «ανυψωθούμε πνευματικά στον ανώτερο μας εαυτό», επιδιώκοντας να κατακτήσουμε την αρετή, την εσωτερική ισορροπία και αρμονία . Ο Πλωτίνος(Εννεάδες, Α 6, 7), αναφέρει σχετικά:

«Κλείσε τα μάτια σου και ξύπνα σε άλλο τρόπο θέασης, που τον έχει ο καθένας αλλά λίγοι τον χρησιμοποιούν… Ποτέ η ψυχή δεν θα αντικρίσει το ωραίο αν δεν γίνει πρώτα ωραία η ίδια. Γίνε λοιπόν πρώτα όλος θεϊκός και όλος ωραίος, αν θέλεις να φτάσεις στη θέαση του Θεού και του ωραίου. Είναι ποθητό το κάλλος ως αγαθόν, και ο πόθος προς αυτό κατατείνει, το αποκτούν όμως, μόνο οι ανερχόμενοι στην υψηλή σφαίρα, εκείνοι, οι οποίοι στρέφονται προς αυτόν, και αφαιρούν τα ενδύματα που πήραν κατερχόμενοι, καθώς όπως ακριβώς οι ανερχόμενοι στα άδυτα των ναών οφείλουν να καθαρθούν, να αφαιρέσουν τα ενδύματά τους και να ανέλθουν γυμνοί, μέχρις ότου εγκαταλείποντας κατά την ανάβαση αυτή, κάθε τι ξένο προς τον θεό, δουν μέσα σε απόλυτη γνησιότητα, απλότητα και καθαρότητα το Ον εκείνο, από το οποίο εξαρτώνται τα πάντα, προς το οποίο αποβλέπουν τα πάντα, και εκ του οποίου εκπορεύεται η ύπαρξη, η ζωή και ο νους».

Στον έκτο άθλο αντιμετώπισε τον ληστή Προκρούστη, ο οποίος προσφερόταν να παράσχει φιλοξενία στους περαστικούς, αλλά τους υποχρέωνε να ξαπλώσουν σε δύο κρεβάτια που είχε. Τους ψηλούς τους έβαζε σε ένα μικρό κρεβάτι, ενώ τους κοντούς σε ένα μεγάλο. Από τους μεν ψηλούς έκοβε το εξέχον άκρο, από τους δε κοντούς τους έδενε με λουριά και τους τέντωνε, έως ότου φτάσουν στο απαιτούμενο μήκος. Και στις δύο περιπτώσεις, αφού ολοκλήρωνε τα βασανιστήρια του, τους σκότωνε και έπαιρνε τα χρήματα τους. Η προσωπική μας αλήθεια, η προσωπικότητα μας, χτίζεται συν το χρόνω από όλες τις μικρές ή μεγάλες στιγμές , τις επιλογές που κάναμε, και οι οποίες καθόρισαν και προσδιόρισαν ότι είμαστε σήμερα. Όπως υπέροχα αναφέρει ο Πλωτίνος (Εννεάδα IV 3,8.15): «Κάθε ψυχή είναι, και γίνεται, αυτό ακριβώς που βλέπει».

Όταν καταφέρουμε να μάθουμε από τα λάθη και τις επιτυχίες μας, όταν η γνώση θα γίνει βίωμα και εμπειρία, και όχι πληροφορίες και γνώσεις τρίτων, τότε θα αποκτήσουμε την επί -γνώση, θα λειτουργούμε συνειδητά, θα μπορούμε να κρίνουμε με μεγαλύτερη ασφάλεια. Η θεωρία έχει αξία μονάχα ως προετοιμασία, ο αγώνας ο κρίσιμος είναι η πράξη.

Στον έβδομο άθλο ο Θησέας αιχμαλώτισε τον ταύρο που είχε φέρει ο Ηρακλής στον Μαραθώνα ύστερα από εντολή του Μίνωα. Σύμφωνα με μία εκδοχή ταύρος αυτός ήταν εκείνος που αναδύθηκε από τη θάλασσα στην Κρήτη ως δώρο του Ποσειδώνα στον Μίνωα. Τον ταύρο τον είχε φέρει ο Ηρακλής από την Κρήτη μετά από εντολή του Ευρυσθέα. Ο Θησέας κατόρθωσε να αιχμαλωτίσει ζωντανό τον ταύρο. Τον οδήγησε στην Αθήνα δεμένο από τα κέρατα, ανέβηκε στην Ακρόπολη και εκεί τον θυσίασε στο βωμό του Δελφίνου Απόλλωνα.

Ο ταύρος που αιχμαλώτισε ο Θησέας ήταν δώρο Θεϊκό. Δώρο θεϊκό και καταλυτικό, ήταν και θεϊκός σπινθήρας της νόησης, τον οποίο έκλεψε ο Προμηθέας από τους Θεούς και χάρισε στην ανθρωπότητα. Για αυτό τον λόγο βρίσκονται μέσα μας, τόσο τα Τιτανικά, όσο και Θεϊκά στοιχεία, το πια θα υπερισχύουν, αποτελούν καθοριστική επιλογή για την εξέλιξη μας. Σε διαφορετική περίπτωση, απομακρυνόμαστε από την πραγματική μας φύση. Ο Επίκτητος (Εγχειρίδιο”Β/ε,13/ Β/η,13-14) αναφέρει σχετικά:

«Δεν είμαι αιώνιος. Άνθρωπος είμαι, μέρος του όλου, όπως η ώρα της ημέρας. Πρέπει να έρχομαι, όπως η ώρα και να φεύγω, όπως η ώρα» .

Και παρακάτω : «Παντού κουβαλάς μαζί σου έναν Θεό, ταλαίπωρε και το αγνοείς. Νομίζεις ότι μιλάω για εξωτερικό Θεό, από ασήμι και χρυσάφι; Μέσα σου τον κουβαλάς και δεν αντιλαμβάνεσαι ότι τον μολύνεις με ακάθαρτες σκέψεις και βρομερές πράξεις. Μπροστά σε άγαλμα του Θεού δεν θα τολμούσες να κάνεις τίποτε από όσα κάνεις. Αλλά μπροστά στον ίδιο τον Θεό που έχεις μέσα σου, που τα πάντα εποπτεύει και ακούει, δεν κοκκινίζεις που τα σκέφτεσαι και τα κάνεις, εσύ που αγνοείς την ίδια σου την φύση και προκαλείς την θεία οργή» .

Ο Πρόκλος (Υπόμνημα στα Χρυσά έπη Πυθαγόρα 113r,70-71), εξηγεί:

«Το αποτέλεσμα της εσωτερικής εκπαιδεύσεως είναι για εμάς η κατάκτηση της αρετής, με την οποία ο νους ανυψώνεται και ταξιδεύει στην πηγή της ηρεμίας, και απομακρύνεται από τα σωματικά βάσανα.Γι' αυτό, ο σκοπός της ζωής για εμάς είναι να γίνουμε θεϊκοί , και υλοποιούμε αυτόν τον σκοπό όταν η ψυχή κατακτήσει την θεικότητα μέσα στην ουσία τη,ς και δραστηριοποιηθεί σύμφωνα με τον βασικό χαρακτήρα της. Αυτό σημαίνει, εφόσον αποτελεί ένα από τα δημιουργήματα του θεού, να γίνει εκ φύσεως αθάνατη, κατέχοντας την λογική και έχοντας μια νοητική λειτουργία. Μέσω αυτών των ενεργειών θα ενταχθεί στον κόσμο της και θα επιστρέψει στην αιώνια πηγή της.»

Η κρίσιμη αυτή την καμπή αφορά την συνειδητοποίηση του σκοπού της ανθρώπινης ύπαρξης. Εκεί ακριβώς βρίσκεται το δικαίωμα να επιλέξει ο αναζητητής την ατραπό μέσω της οποίας θα πορευτεί για την πνευματική του μετάλλαξη...

Ο Θησέας φτάνει στην Αθήνα. Ο Πατέρας του Αιγέας, ήταν νυμφευμένος με τη μάγισσα Μήδεια, κόρη του βασιλιά Αιήτη της Κολχίδας. Η Μήδεια γνώριζε την ταυτότητα του Θησέα, σε αντίθεση με τον Αιγέα. Η Μήδεια προειδοποιούσε τον Αιγέα πως ο Θησέας θα ερχόταν να καταλάβει το βασίλειο του, αποφεύγοντας να του αποκαλύψει ότι ήταν ο γιος του, που είχε πια ενηλικιωθεί. Κατ’ αυτόν τον τρόπο τον έπεισε να δηλητηριάσει το Θησέα, όταν αυτός θα έφτανε στην Αθήνα.

Όντως ο Αιγέας υποδέχτηκε με τιμές το Θησέα, του οποίου τα κατορθώματα τον είχαν κάνει ήδη διάσημο στην πόλη, και διοργάνωσε προς τιμήν του συμπόσιο στο οποίο του προσέφερε ένα κρασί με δηλητήριο επηρεασμένος από τα ψέματα της Μήδειας. Κατά την τελετή της σπονδής ο Θησέας σήκωσε το σπαθί του για να κόψει ένα κομμάτι από το θυσιασμένο ζώο. Τότε ο Αιγέας αναγνώρισε το ξίφος και τα σαντάλια του, και πέταξε το δηλητήριο από τα χέρια του Θησέα, αναγνωρίζοντας πως είναι πράγματι ο γιος του.

Ως γιός του Βασιλιά πλέον, ο Θησέας θέλησε να τερματίσει το βάναυσο φόρο αίματος που πλήρωνε η πόλη κάθε εννιά χρόνια με εφτά νέους και εφτά νέες στην Μινωική Κρήτη. Η βάναυση αυτή ποινή είχε οριστεί από τον Μίνωα, διότι ο γιος του Μίνωα Ανδρόγεως, είχε πάρει μέρος σε αγώνες στα Παναθήναια επιτυγχάνοντας πολλές νίκες, προκαλώντας έτσι τον φθόνο των Αθηναίων, οι οποίοι τον σκότωσαν. Ο Μίνωας για να τιμωρήσει τους Αθηναίους κήρυξε νικηφόρο πόλεμο στην Αθήνα. Ως ποινή των Αθηναίων όρισε κάθε χρόνο εφτά νέοι Αθηναίοι και εφτά νέες Αθηναίες, να στέλνονται στην Κρήτη και να θυσιάζονται στον σαρκοφάγο Μινώταυρο. Ο Θησέας σαλπάρει για την Κρήτη για να φονεύσει τον Μινώταυρο, και να σταματήσει τον φόρο αίματος.

Στον όγδοο άθλο, φτάνοντας ο Θησέας στην Κρήτη, γνωρίζει την κόρη του Μίνωα, την Αριάδνη, η οποία τον ερωτεύεται για αυτό και του δίνει για να τον βοηθήσει, ένα κουβάρι για να το δέσει στην είσοδο του Λαβύρινθου, με την συμβουλή να το ξετυλίγει καθώς θα προχωρά. Αν νικούσε τον τρομερό Μινώταυρο, δεν είχε παρά να τυλίγει πάλι το κουβάρι περπατώντας τα πίσω, ώστε να βρει την έξοδο. Ο μίτος της Αριάδνης είναι αυτός που θα εξασφαλίσει τον δρόμο της εξόδου στον Θησέα. Η Αριάδνη όπως υποδεικνύει το όνομα της, άρια+αγνή = πολύ αγνή, είναι η ανώτερη φύση μας η οποία στέκει αρωγός, σε όλες τις ανώτερες δράσεις. Ο «Μίτος της Αριάδνης», συμβολίζει το ιερό εκείνο Θεϊκό κομμάτι της ύπαρξης μας, το οποίο βρίσκεται βαθιά μέσα στην ύπαρξη μας, και το οποίο μοιραζόμαστε με το σύμπαν. Δεν είναι ίσως τυχαίο, πως ο «μίτος» έχει κοινή ρίζα με το μιτοχόνδριο, και το D.N.A.

Ο Θησέας συμβολίζει τον συνειδητοποιημένο άνθρωπο, ο οποίος δεν φοβάται να γνωρίσει τον εαυτό του, εισέρχεται στα δαιδαλώδη βάθη της ψυχής και του νου του, φέρνοντας το φως στο σκοτάδι , φωτίζοντας ουσιαστικά τις σκοτεινές πτυχές του ασυνείδητου του. Ο Θησέας αντιπροσωπεύει την αυτεπίγνωση, τον συνειδητό ανώτερο άνθρωπο, ο οποίος θυσιάζει το «εγώ» για το «εμείς».

Η κατάβαση του Θησέα στον λαβύρινθο, και ο φόνος του Μινώταυρου, αφορά μία συμβολική «μυητική διαδικασία», μέσα από την οποία μπορεί ο άνθρωπος να βγει νικητής από τον σκοτεινό κόσμο του ανεξερεύνητου «λαβύρινθου του εγκεφάλου». O «μύθος» του λαβύρινθου συμβολίζει την κατάβαση του ανθρώπου στα βάθη της ύπαρξης του.

Σκοτώνοντας ο Θησέας τον Μινώταυρο ξεπερνώντας τα πάθη και τις φοβίες του, αντίκρισε κατάματα τον θάνατο υπό την καθοδήγηση της Αριάδνης, και τελικά αναδύθηκε μεταμορφωμένος από τον σκοτεινό και τρομερό λαβύρινθο, ως ένας πιο ολοκληρωμένος άνθρωπος. Είναι πλέον ένας ήρωας, κερδίζοντας ταυτόχρονα ένα βασίλειο, αυτό της ανώτερης φύσης του.

Εάν συσχετίσουμε τον Λαβύρινθο με το σπήλαιο του Πλάτωνα, θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε πως το μήνυμα που υποκρύπτεται είναι πως ζούμε στον Λαβύρινθο της υποκειμενικής αντίληψης του προγραμματισμένου νου μας, σε ένα κόσμο φαινομένων, του «φαίνεσθε», και όχι του πραγματικού «είναι», μίας πραγματικότητας την οποία έχουν διαμορφώσει οι ατελής πέντε αισθήσεις μας.

Ο κόσμος δεν μας παρουσιάζεται πάντα όπως πραγματικά είναι, καθώς οι ψευδαισθήσεις και οι παραισθήσεις αποτελούν φαινόμενα της καθημερινής εμπειρίας: Ένα κουπί που βρίσκεται στη θάλασσα μας εμφανίζεται λυγισμένο, ενώ στην πραγματικότητα είναι ίσιο. Το χρώμα ενός αντικειμένου εμφανίζεται ως σταθερό ενώ στην πραγματικότητα αλλάζει με το φωτισμό ή τα περιβάλλοντα αντικείμενα. Ένα αστέρι που παρατηρούμε στο νυχτερινό ουρανό μπορεί να μην υπάρχει πια, αλλά στην αντίληψή μας είναι παρόν.

Αφού ο Θησέας σκότωσε τον Μινώταυρο, πήρε μαζί του την Αριάδνη που τον βοήθησε, αλλά περνώντας από τη Νάξο την εγκαταλείπει, εφόσον εκεί τελείται «Ιερός Γάμος» της Αριάδνης με τον Διόνυσο.

Τόσο ο Μινώταυρος όσο και όλα τα τερατόμορφα όντα στην αρχαία Ελληνική μυθολογία όπως οι Κένταυροι, η Μέδουσα, ο Πάν, η Έχιδνα, οι Ιχθυοκένταυροι, ο Οφιόταυρος, κ.λπ., συμβόλιζαν με ψυχολογικούς όρους, τις φοβίες που γεννούσε το ασυνείδητο στον αρχαίο Έλληνα, το οποίο αντιπροσώπευε την σύγκρουση ανάμεσα στις απειλητικές μορφές ενός άγνωστου και σκοτεινού κόσμου, έναντι του γνωστού και τακτοποιημένου κόσμου της λογικής και της συνείδησης. Τα πλάσματα απεικονίζονται ως τέρατα ή με μορφές που δεν υπάρχουν στην φύση, διότι στην πραγματικότητα αφορούν συνειδησιακές και συναισθηματικές καταστάσεις, τις οποίες αδυνατούμε να ελέγξουμε. Και δεν τις ελέγχουμε διότι δεν είναι ορατές.

Οι πρόγονοι μας απεικόνισαν Καλλιτεχνικά την αγωνιώδη προσπάθεια τους να τιθασεύσουν την άγνωστη και ζωώδη ανθρώπινη φύση, με τις παραστάσεις της Τιτανομαχίας, και της Κενταυρομαχίας που υπάρχουν στις μετόπες του Παρθενώνα. Ήθελαν κατ’ αυτό τον τρόπο, να συμβολίσουν την τελική υπεροχή της ηθικής και της λογικής, απέναντι στο παράλογο, και ανεξέλεγκτο συναίσθημα.

Η Κενταυρομαχία παραδείγματος χάρη , αποτυπώνεται στον Παρθενώνα ακριβώς διότι συμβολίζει την πολιτισμική ανάγκη των αρχαίων Ελλήνων να εδραιώσουν την θέση του ανθρώπου στην φύση, να ερμηνεύσουν τον κόσμο λογικά, και να καθυποτάξουν εν τέλει το άγνωστο τόσο της φύσης, όσο και της δικής τους εσωτερικής φύσης. Για να το επιτύχουν αυτό, δημιούργησαν τους ήρωες, οι οποίοι δημιούργησαν τα πρότυπα ενός πολιτισμού υπέρβασης των συλλογικών φόβων και κινδύνων, δαμάζοντας τα μυθικά αυτά ή υπερφυσικά πλάσματα.

Για αυτό τον λόγο και στο εξωτερικό τμήμα του Παρθενώνα, του ναού της σοφίας, αναδεικνύεται ο ασταμάτητος πόλεμος πνεύματος και ύλης, λογικής, και παραλόγου. Όπως ακριβώς η Παρθένα Αθηνά γεννήθηκε δίχως, μητέρα μέσα από το κεφάλι του Δία, έτσι και ο άνθρωπος που γνωρίζει ποια είναι η πραγματική του υπόσταση, έχει κατακτήσει συνεπώς το «γνώθι σαυτόν», αναγνωρίζει εντός του στο πιο ιερό του κέντρο, την πραγματική του φύση, η οποία είναι ομοούσια προς τους θεούς.

Για να κατανοήσουμε τον τρόπο αλληγορικής απεικόνισης αλλά και ερμηνείας στην αρχαία σκέψη, παραθέτω την ερμηνεία που παραθέτει ο Πλάτων (Κρατύλος περί ονομάτων), ο οποίος αναφέρει σχετικά με την αλληγορική διφυή (μισός άνθρωπος μισός τράγος), απεικόνιση του Πανός:

«Ο Παν, ο υιός του Ερμού είναι διφυής (μισός άνθρωπος μισός τράγος), διότι ο λόγος το παν εκφράζει, και περιστρέφεται διαρκώς, και είναι δύο ειδών, αληθής και ψευδής. Λοιπόν, το μεν αληθές μέρος του είναι λείο, και θείο, και κατοικεί επάνω εις την κατοικίαν των θεών, το δε ψευδές μένει κάτω μεταξύ του πλήθους και είναι τραχύ και τραγοειδές (τραγικόν). Διότι εις τούτο το ζήτημα περιστρέφονται οι περισσότεροι μύθοι και τα ψεύδη, δηλαδή εις τον τραγικόν βίον. Ορθώς λοιπόν ο Παν ο οποίος μηνύει τα πάντα και πάντοτε περιπολεί, ονομάζεται αιγοβοσκός, και είναι διφυής υιός του Ερμού, εις μεν τα άνω μέρη λείος (άτριχος), εις δε τα κάτω τριχωτός και τραγοειδής. Και είναι ο Παν ή λόγος, ή αδελφός του λόγου, αφού είναι υιός του Ερμού. Ο Παν ερωτοτροπεί με τις Νύμφες, διότι αυτές οι Οντότητες, αναλαμβάνουν την ύφανση της ψυχής με το σώμα, κατά την ενσάρκωση, άρα αυτές συντηρούν τη Ζωή.Και ο Λόγος εκδηλώνεται και καλλιεργείται μέσα σε ένα Έλλογο Όν που Ζει στα υποσελήνια πεδία...Ο Παν κατά τον μύθο, είναι ερωτευμένος με την Αφροδίτη διότι οι ψυχές αυτές που ενσαρκώνονται και δέχονται την επίδραση του λόγου, τείνουν προς το Νοητό Κάλλος, που αντιπροσωπεύει η Θεά, εναρμονίζοντας τις περιφορές τους, κατά Τίμαιον , οι οποίες διαταράσσονται με την είσοδο της ψυχής στην ύλη. Γι' αυτό και ο Παν παίζει την Σύριγγα, που έχει Επτά αυλούς σε συστοιχία , συμβολίζοντας την ανθρώπινη Ψυχή με τα Επτά της Κέντρα και παίζοντας Μουσική (μολπή) την εναρμονίζει.»

Στον ένατο και τελευταίο άθλο ο Θησέας κατεβαίνει στο Άδη, μαζί με τον φίλο του Πειρίθο στον Άδη, με σκοπό την αρπαγή της Περσεφόνης. Στα ανάκτορα του κάτω κόσμου τούς σταμάτησαν οι Ερινύες οι οποίες κατ’ εντολή του Άδη τους έδεσαν σε θρόνους σκαλισμένους πάνω στον βράχο της λήθης. Η λήθη κράτησε τους δυο επίδοξους άρπαγες αιχμάλωτους βυθισμένους στη λησμονιά. Η ύβρις που είχαν διαπράξει με την εισβολή τους στον Κάτω Κόσμο, και κυρίως η πρόθεση τους να απαγάγουν την Περσεφόνη κι έτσι να διαταραχθεί η κοσμική ισορροπία, δεν μπορούσε να μείνει ατιμώρητη. Η σωτηρία ήρθε μέσω του Ηρακλή. Ο Ηρακλής συνάντησε τους δυο ήρωες όταν κατέβηκε στον Άδη με σκοπό την αιχμαλωσία του Κέρβερου. Έσωσε τον καταδικασμένο Θησέα ελευθερώνοντας τον, δεν μπόρεσε όμως να κάνει το ίδιο και για τον Πειρίθο. Ο πιστός φίλος του Θησέα είχε ήδη κατασπαραχθεί από τον Κέρβερο, τον τρικέφαλο φύλακα της πύλης του άλλου κόσμου.

Ο Θησέας στα Τάρταρα παγιδεύεται στην λήθη. Ο Πυθαγόρας έλεγε: «γνώρισε τον εαυτό σου και θα γνωρίσεις το σύμπαν και τους θεούς». Εάν δεν γνωρίσουμε τον εαυτό μας, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε και τις πραγματικές μας ανάγκες, σε αυτό το υπέροχο ταξίδι που λέγεται ζωή. Για αυτό τον λόγο και η φιλοσοφία δεν αποβλέπει σε τίποτε άλλο, παρά από την αυτογνωσία. Ένα μονοπάτι που προϋποθέτει την ενσυνείδητη βούληση να μάθουμε να αφουγκραζόμαστε, και να ακολουθούμε την πορεία του «ανώτερου μας εαυτού», αυτόν που κάποιοι ονομάζουν «ψυχή». Ο Ιεροκλής αναφέρει σχετικά (υπόμνημα στα χρυσά Έπη του Πυθαγόρα, 1.1 – 2.1):

«Η φιλοσοφία είναι κάθαρση και τελείωση της ανθρώπινης ζωής: κάθαρση από την υλική αλογία και του θνητού σώματος, τελείωση ως ανάκτηση της κατάλληλης ευδαιμονίας, η οποία οδηγεί στην ομοίωση με το θείο».

Συμβολικά η κατώτερη φύση του ανθρώπου είναι αυτή που πρέπει να πεθάνει, ώστε να αναγνωρίσει τη αθάνατη θεϊκή αρχή που βρίσκεται μέσα του, ώστε να έχει τότε τη δυνατότητα να ελευθερωθεί, για να δράσει, και να μετα- αλλάξει τα πάντα. Η μάχη πρέπει να δίνεται στον παρόντα χρόνο, αναζητώντας την αρμονία και την ισορροπία, ώστε να τιμούμε ισότιμα τόσο την ύλη, όσο και το πνεύμα. Για αυτό τον λόγο ο Ηρακλής με την μυϊκή δύναμη του, βοήθησε τον Θησέα να απεγκλωβιστεί από την λήθη, και τα δεσμά του θανάτου. Εάν ο άνθρωπος δεν καταφέρει να ισορροπήσει ανάμεσα στο πνεύμα και στην ύλη, στο τώρα και όχι στο επέκτεινα, μπορεί να παγιδευτεί σε έναν άλλο κόσμο, παραμελώντας το τώρα.

Αυτός που θα καταφέρει βρει την αρμονία, να εντοπίσει το «ιερό μέσα του» θα έχει κερδίσει την μάχη, θα έχει καταφέρει να ξεπεράσει τον κόσμο των σκιών και της αυταπάτης, θα έχει βγει από την σπηλιά του Πλάτωνα. Θα έχει επιτευχθεί ο στόχος της πνευματικής του ολοκλήρωσης. Όπως λέει ο Πλωτίνος:

«Μία ψυχή δεν μπορεί να δει το ωραίο αν δεν είναι ωραία αυτή η ίδια».