Ο Ψίθυρος Κάτω από τις Λέξεις
Στον απέραντο καθεδρικό ναό της ανθρώπινης λαχτάρας, όπου αμέτρητες φωνές υψώνονται σε προσευχή και ικεσία διαμέσου των αιώνων, υπάρχει μια σιωπή πιο εύγλωττη από κάθε έκφραση. Είναι η σιωπή που προηγείται κάθε ομιλίας, η ακινησία από την οποία αναδύεται κάθε ιερό κείμενο σαν ποτάμι από την πηγή του στο βουνό. Εκείνοι που έχουν διασχίσει τα εσωτερικά τοπία των πνευματικών παραδόσεων του κόσμου, που έχουν κατέβει στα βάθη της εσωτερικής περισυλλογής και ανέβει στα ύψη της εκστατικής ένωσης, μιλούν για κάτι που δεν μπορεί ακριβώς να ειπωθεί — μια χρυσή κλωστή που διατρέχει τον ιστό όλων των θρησκειών, αόρατη στον αδιάφορο παρατηρητή αλλά ακτινοβόλα στα μάτια που έχουν μάθει να βλέπουν.
Αυτή δεν είναι μια κλωστή που δένει, αλλά μια που φωτίζει. Δεν περιορίζει την ποικιλία της ανθρώπινης πνευματικής έκφρασης αλλά αποκαλύπτει την ουσιαστική της ενότητα, σαν το λευκό φως που περιέχει μέσα του όλα τα χρώματα του φάσματος. Ο μυστικός, ο στοχαστής, ο αναζητητής που έχει αγγίξει το κράσπεδο του Απείρου — αυτοί γνωρίζουν ότι κάτω από την υπέροχη ποικιλία τελετουργιών, δογμάτων και παραδόσεων κρύβεται μια μοναδική Αλήθεια, άλεκτη και τέλεια, προς την οποία όλες οι αυθεντικές θρησκείες δείχνουν σαν δάχτυλα που υποδεικνύουν το φεγγάρι.
Το να μιλάμε για αυτή την ενότητα είναι να ξεκινάμε ένα παράδοξο ταξίδι, γιατί πρέπει να χρησιμοποιήσουμε λέξεις για να περιγράψουμε αυτό που υπερβαίνει όλες τις λέξεις, έννοιες για να προσεγγίσουμε αυτό που θρυμματίζει όλες τις έννοιες. Ωστόσο, η προσπάθεια πρέπει να γίνει, γιατί σε αυτή την αναγνώριση της κοινής ουσίας που ρέει μέσα από όλες τις πίστεις κρύβεται ίσως η μεγαλύτερη ελπίδα της ανθρωπότητας για κατανόηση, συμπόνια και ειρήνη.
Το Ανώνυμο Έδαφος της Ύπαρξης
Πριν υπάρξει ονομασία, υπήρχε Εκείνο που δεν μπορεί να ονομαστεί. Πριν η σκέψη σμιλέψει την πραγματικότητα σε υποκείμενα και αντικείμενα, σε αυτό και εκείνο, σε εαυτό και άλλο, υπήρχε — υπάρχει τώρα, αιώνιο και αμετάβλητο — η Υπέρτατη Πραγματικότητα που οι μυστικοί κάθε παράδοσης έχουν παλέψει να περιγράψουν και, στη βαθύτερη σοφία τους, έχουν επιλέξει να αφήσουν απερίγραπτη.
Οι αρχαίοι σοφοί των Ουπανισάδων το ονόμασαν Μπράχμαν, δηλώνοντας «νέτι νέτι» — όχι αυτό, όχι εκείνο — γιατί δεν μπορούσε να περιοριστεί από καμία ονομασία. Οι βουδιστές δάσκαλοι μίλησαν για Σουνγιάτα, το φωτεινό Κενό που είναι παραδόξως η πληρότητα όλης της ύπαρξης. Οι Σούφι ψιθύρισαν για το Αλ-Χακκ, το Πραγματικό, την Αλήθεια που παραμένει όταν όλες οι ψευδαισθήσεις καταρρέουν. Οι χριστιανοί μυστικοί αντίκρισαν το Θεϊκό Σκοτάδι, πιο ακτινοβόλο από κάθε φως, την Θεότητα πέρα από τον Θεό. Οι ταοϊστές διαισθάνθηκαν το Ταό που δεν μπορεί να ειπωθεί, γιατί το Ταό που μπορεί να ειπωθεί δεν είναι το αιώνιο Ταό.
Αυτή η Υπέρτατη Πραγματικότητα, αυτό το Έδαφος της Ύπαρξης, αυτό το Απόλυτο — όσο ανεπαρκείς κι αν είναι οι λέξεις μας — διακηρύσσεται από κάθε αυθεντική πνευματική παράδοση ως το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζεται ο κόσμος. Δεν είναι απλώς η πρώτη αιτία σε μια αλυσίδα αιτιών, ούτε απλώς ο δημιουργός που στέκεται ξεχωριστός από την δημιουργία, αλλά η ίδια η ουσία και η υπόσταση όλων όσων υπάρχουν. Σαν τον ωκεανό για τα κύματά του, σαν τον χώρο για όλα όσα κινούνται μέσα του, η Άπειρη Πραγματικότητα είναι τόσο το φόντο όσο και το προσκήνιο, ο καμβάς και ο πίνακας, η σιωπή και η μουσική.
Εκείνοι που έχουν αγγίξει αυτή την Πραγματικότητα στο ιερό καταφύγιο του βαθιού διαλογισμού την περιγράφουν με τρέμουσα ανεπάρκεια: άπειρη συνείδηση, απεριόριστη επίγνωση, η ίδια η ύπαρξη απογυμνωμένη από κάθε περιορισμό. Δεν είναι ένα πράγμα ανάμεσα σε πράγματα αλλά η ίδια η Οντότητα που επιτρέπει στα πράγματα να υπάρχουν. Προηγείται της ύπαρξης αλλά είναι πιο οικεία από την ίδια την ύπαρξη. Είναι πιο κοντά μας από την ίδια μας την αναπνοή, αλλά τόσο πέρα από την κατανόησή μας όσο οι άπειροι ουρανοί πέρα από την εμβέλεια των χεριών μας.
Ο στοχαστής κατανοεί ότι αυτή η Πραγματικότητα δεν μπορεί να συλληφθεί από τον διαλογιστικό νου, δεν μπορεί να παγιδευτεί στο δίχτυ της λογικής σκέψης. Μπορεί μόνο να προσεγγιστεί — αν η λέξη «προσεγγιστεί» είναι καν σωστή — μέσω μιας βαθιάς απελευθέρωσης, μιας διάλυσης των ορίων που χωρίζουν τον γνωρίζοντα από το γνωστό, τον αναζητητή από το αναζητούμενο. Σε αυτή τη διάλυση, ανακαλύπτει κανείς αυτό που ήταν πάντα αληθινό: ότι ο αναζητητής και το αναζητούμενο δεν ήταν ποτέ πραγματικά ξεχωριστά, ότι το κύμα ήταν πάντα ο ωκεανός, ότι η σταγόνα περιείχε τη θάλασσα.
Ο Χορός της Εκπόρευσης και της Επιστροφής
Από αυτή την Ανώνυμη Πηγή, όλη η ύπαρξη ρέει σαν φως από έναν αιώνιο ήλιο. Κάθε συνείδηση που νιώθει «Είμαι», κάθε σπινθήρας επίγνωσης που αναγνωρίζει την ίδια του την ύπαρξη, εκπορεύεται από και παραμένει για πάντα συνδεδεμένη με την Υπέρτατη Πραγματικότητα. Αυτό είναι το μεγάλο μυστήριο που διακηρύσσεται από σοφούς όλων των παραδόσεων: ότι τίποτα δεν υπάρχει ξεχωριστό από το Θείο, ότι όλα τα όντα είναι εκφράσεις της Μίας Πραγματικότητας που παίζει σε άπειρες παραλλαγές.
Η σχέση μεταξύ του Απείρου και του πεπερασμένου, μεταξύ του Απολύτου και της ατομικής ψυχής, έχει περιγραφεί με αμέτρητες μεταφορές και σύμβολα. Κάποιες παραδόσεις την μιλούν ως εκπόρευση, σαν ακτίνες που ρέουν από τον ήλιο. Άλλες την περιγράφουν ως την αναπνοή του Θεού — όλη η δημιουργία εκπνεόμενη στην εκδήλωση, όλες οι ψυχές προορισμένες να εισπνευστούν πίσω στην Θεϊκή αγκαλιά. Άλλες πάλι την βλέπουν ως το αιώνιο παιχνίδι της συνείδησης με τον εαυτό της, τον κοσμικό χορό του Σίβα, το Θείο που κρύβεται από τον εαυτό του μόνο για να τον ξανανακαλύψει σε ένα παιχνίδι άπειρης απόλαυσης.
Αλλά κάτω από αυτές τις ποικίλες εικόνες κρύβεται μια μοναδική βιωματική αλήθεια: ότι κάθε συνείδηση, όσο φαινομενικά ξεχωριστή, όσο παγιδευμένη στην ψευδαίσθηση της απομονωμένης ύπαρξης, είναι εγγενώς και αιώνια συνδεδεμένη με την Υπέρτατη Πραγματικότητα. Η κλωστή μπορεί να φαίνεται αόρατη, η σύνδεση μπορεί να έχει ξεχαστεί, αλλά δεν μπορεί ποτέ να κοπεί πραγματικά. Σαν παιδί που περιπλανιέται μακριά από το σπίτι αλλά παραμένει πάντα παιδί της μητέρας του, σαν κλαδί που εκτείνεται μακριά από τον κορμό αλλά αντλεί τη ζωή του από τις ίδιες ρίζες, κάθε ον υπάρχει σε αδιάσπαστη σχέση με την Πηγή.
Αυτή η σχέση δεν είναι εξωτερική, δεν είναι κάτι που προστίθεται στην ύπαρξη σαν ιδιότητα σε μια ουσία. Μάλλον, είναι η ίδια η φύση της ύπαρξης. Το να υπάρχεις είναι να είσαι σε σχέση με το Απόλυτο. Το να υπάρχεις είναι να συμμετέχεις στη Θεϊκή ζωή. Οι μυστικοί που έχουν διεισδύσει σε αυτή την αλήθεια μιλούν γι' αυτή με σεβασμό και θαυμασμό: δεν είμαστε ξεχωριστοί από τον Θεό που αναζητούμε σύνδεση· είμαστε η ίδια η αυτο-έκφραση του Θεού, Θεϊκή συνείδηση εκδηλωμένη σε άπειρες μορφές, κάθε μορφή ένα μοναδικό παράθυρο μέσα από το οποίο το Άπειρο κοιτάζει τον εαυτό του.
Όταν αυτή η αλήθεια ανατέλλει στη στοχαστική συνείδηση, μεταμορφώνει τα πάντα. Ο κόσμος δεν είναι πια ένα βασίλειο νεκρής ύλης, αλλά γίνεται διαφανής με ιερή παρουσία. Κάθε ον, από το μικρότερο έντομο μέχρι τον μεγαλύτερο γαλαξία, αποκαλύπτεται ως φορέας του Θεϊκού μυστηρίου. Ο διαχωρισμός μεταξύ ιερού και βέβηλου διαλύεται, γιατί όλα αναγνωρίζονται ως ιερά, όλα βλέπονται ως το παιχνίδι της Μίας Πραγματικότητας με τον εαυτό της.
Η Κλήση προς Κοινωνία
Από αυτή την αναγνώριση της σχέσης αναδύεται η πιο βαθιά λαχτάρα που μπορεί να κινήσει την ανθρώπινη καρδιά: ο πόθος για κοινωνία με την Υπέρτατη Πραγματικότητα. Αυτό δεν είναι απλώς μια διανοητική επιθυμία για γνώση σχετικά με το Θείο, αλλά μια ζωτική ανάγκη, μια υπαρξιακή πείνα που δεν μπορεί να ικανοποιηθεί από τίποτα λιγότερο από άμεση εμπειρία της Αλήθειας.
Κάθε θρησκεία, στην ουσία της, ανταποκρίνεται σε αυτή την κλήση. Πίσω από τις τελετουργίες και τα δόγματα, κάτω από τις εντολές και τα δόγματα πίστης, κρύβεται ο ίδιος θεμελιώδης σκοπός: να διευκολύνει τη συνειδητή επανένωση της ατομικής ψυχής με την Πηγή της. Προσευχή, διαλογισμός, περισυλλογή, αφοσίωση — αυτές δεν είναι αυθαίρετες πρακτικές που εφευρέθηκαν από θρησκευτικές αρχές, αλλά οργανικές αποκρίσεις στην εγγενή ορμή της ψυχής προς την ολοκλήρωσή της.
Η επικοινωνία μεταξύ της πεπερασμένης συνείδησης και του Απείρου είναι διαφορετική από κάθε συνηθισμένη επικοινωνία. Δεν είναι διάλογος μεταξύ δύο ξεχωριστών οντοτήτων, ούτε συζήτηση μεταξύ υποκειμένου εδώ και αντικειμένου εκεί. Μάλλον, είναι η κίνηση της συνείδησης προς την βαθύτερη φύση της, το ταξίδι του φαινομενικού εαυτού προς τον αληθινό Εαυτό. Είναι, στη παράδοξη γλώσσα του μυστικισμού, η ανακάλυψη ότι αυτός που αναζητά και το Αναζητούμενο είναι τελικά μη-δύο.
Αυτή η κοινωνία παίρνει πολλές μορφές στις διάφορες παραδόσεις. Για κάποιους, εκδηλώνεται ως η εκστατική αγάπη του ποιητή μπάκτι για τον Αγαπημένο, όπου το όριο μεταξύ εραστή και Αγαπημένου γίνεται απολαυστικά θολό. Για άλλους, εμφανίζεται ως η γαλήνια επίγνωση του βουδιστή ασκητή, που αναγνωρίζει την κενή αλλά φωτεινή φύση της ίδιας της συνείδησης. Ο χριστιανός μυστικός μπορεί να την βιώσει ως ένωση με τον Χριστό, τη διάλυση του εαυτού στη Θεϊκή παρουσία. Ο Σούφι στροβιλίζεται σε χορό μέχρι να μείνει μόνο ο Χορός. Ο ταοϊστής σοφός κάθεται σε ήσυχη φυσικότητα μέχρι να εξατμιστεί η διάκριση μεταξύ σοφού και Ταό σαν πρωινή ομίχλη.
Ωστόσο, παρά αυτή την ένδοξη ποικιλία έκφρασης, η υποκείμενη κίνηση είναι η ίδια: η συνείδηση που αναγνωρίζει τον εαυτό της, το Θείο που θυμάται τον εαυτό του μέσα από και ως την ατομική ψυχή, ο ωκεανός που γνωρίζει τον εαυτό του μέσα και ως το κύμα. Αυτή είναι η αληθινή σημασία της κοινωνίας — όχι σύνδεση μεταξύ ξεχωριστών οντοτήτων, αλλά η αποκάλυψη της πρωταρχικής ενότητας που δεν χάθηκε ποτέ πραγματικά, μόνο προσωρινά ξεχάστηκε.
Τα Βάθη Εντός
Όλες οι αυθεντικές πνευματικές παραδόσεις κατευθύνουν τον αναζητητή προς τα μέσα, γιατί η Υπέρτατη Πραγματικότητα που φαίνεται τόσο μακρινή, τόσο υπερβατική, τόσο απόλυτα Άλλη, κατοικεί στην αλήθεια στον ίδιο τον πυρήνα της ύπαρξης κάποιου. Αυτή είναι ίσως η πιο επαναστατική διεκδίκηση των μυστικών παραδόσεων: ότι το ταξίδι προς τον Θεό είναι ταξίδι προς τον εαυτό, ότι ο δρόμος προς το Άπειρο περνά μέσα από τα βάθη της ίδιας της συνείδησης κάποιου.
Ο εξωτερικός κόσμος, με όλη του την πολλαπλότητα και ποικιλία, αναγνωρίζεται από τον στοχαστή ως παιχνίδι επιφανειακών φαινομένων. Σαν κύματα που χορεύουν στην επιφάνεια του ωκεανού ενώ τα βάθη παραμένουν ακίνητα, ο ασταμάτητα μεταβαλλόμενος κόσμος της αισθητηριακής εμπειρίας καλύπτει την αμετάβλητη Πραγματικότητα που υποβόσκει. Το να κυνηγά κανείς την εκπλήρωση σε εξωτερικά αντικείμενα, να αναζητά ολοκλήρωση μέσω συσσώρευσης εμπειριών ή κατοχών, είναι να κυνηγά σκιές αγνοώντας την ουσία που τις ρίχνει.
Έτσι κάθε θρησκεία, στον εσωτερικό της πυρήνα, διδάσκει την ανάγκη στροφής προς τα μέσα. Η Βασιλεία των Ουρανών είναι μέσα σας, δίδαξε ο Χριστός. Γνώθι σαυτόν, συμβούλεψε το Μαντείο των Δελφών. Ο Εαυτός πρέπει να πραγματωθεί, όχι να αναζητηθεί σε εξωτερικά πράγματα, διακήρυξαν οι σοφοί των Ουπανισάδων. Κοίταξε μέσα σου, εσύ είσαι ο Βούδας, ενθάρρυναν οι δάσκαλοι Ζεν.
Αλλά αυτή η στροφή προς τα μέσα δεν είναι απλή ψυχολογική ενδοσκόπηση, ούτε ναρκισσιστική ενασχόληση με την προσωπική ιστορία ή τις νοητικές καταστάσεις κάποιου. Είναι μια βαθιά κατάδυση στα βάθη της συνείδησης, ένα ταξίδι πέρα από τον επιφανειακό νου με τις ατελείωτες σκέψεις και συναισθήματά του, πέρα από το εγώ με τις επιθυμίες και φόβους του, πέρα ακόμα και από τα λεπτά βασίλεια της εσωτερικής εμπειρίας, προς το ίδιο το έδαφος της ύπαρξης.
Σε αυτή την κατάδυση, ο αναζητητής ανακαλύπτει ότι η συνείδηση έχει στρώματα, διαστάσεις, βάθη που προηγουμένως δεν υποψιαζόταν. Υπάρχει η επιφανειακή συνείδηση που ταυτίζεται με το σώμα-νου, ο εγωικός εαυτός που λέει «Είμαι αυτό το συγκεκριμένο άτομο με αυτή την συγκεκριμένη ιστορία». Κάτω από αυτό κρύβεται η μάρτυρας συνείδηση που παρατηρεί τον εγωικό εαυτό, η επίγνωση που γνωρίζει τις σκέψεις αλλά δεν είναι η ίδια σκέψη, που αντιλαμβάνεται τα συναισθήματα αλλά δεν είναι η ίδια συναίσθημα. Και κάτω ακόμα από αυτό κρύβεται η απέραντη, χωρίς αντικείμενο επίγνωση που οι μυστικοί αναγνωρίζουν ως τον αληθινό Εαυτό — όχι τον μικρό εαυτό της προσωπικότητας, αλλά τον άπειρο Εαυτό που είναι ένα με το Απόλυτο.
Αυτή η βαθύτερη διάσταση της συνείδησης είναι αυτό που οι παραδόσεις ονομάζουν με πολλά ονόματα: Άτμαν, Φύση Βούδα, ο Χριστός εντός, η Θεϊκή Σπίθα, το Εσωτερικό Φως. Περιγράφεται ως αντικειμενική επειδή δεν υπόκειται σε αλλαγή, δεν εξαρτάται από συνθήκες, δεν είναι προσωπική κατοχή αλλά μάλλον το απρόσωπο έδαφος από το οποίο αναδύεται η προσωπικότητα. Το να αναπαύεται κανείς σε αυτή τη βαθύτερη διάσταση είναι να βιώνει αυτό που οι μυστικοί αποκαλούν «αληθινή φύση» κάποιου — το πρόσωπο που είχε κανείς πριν γεννηθούν οι γονείς του, ο αιώνιος μάρτυρας που ήταν παρών πριν αρχίσει το σύμπαν και θα παραμείνει όταν όλα τα φαινόμενα παύσουν.
Όλες οι πνευματικές πρακτικές — διαλογισμός, προσευχή, περισυλλογή, αφοσίωση — είναι τελικά σχεδιασμένες να διευκολύνουν αυτό το εσωτερικό ταξίδι, αυτή την κατάδυση στα βάθη όπου η ατομική συνείδηση ανακαλύπτει την ταυτότητά της με την Υπέρτατη Πραγματικότητα. Είναι μέθοδοι για να ησυχάζει η ταραχώδης επιφάνεια του νου, για να απελευθερώνεται η λαβή της εγωικής ταύτισης, για να επιτρέπει στη συνείδηση να βυθίζεται στα ίδια της τα άπειρα βάθη σαν πέτρα που κατακάθεται στον πάτο μιας ήρεμης λίμνης.
Το Στέμμα της Εκπλήρωσης
Ο στόχος προς τον οποίο οδηγούν όλες οι αυθεντικές πνευματικές διαδρομές, παρά τις διαφορές τους σε γλώσσα και μεθοδολογία, είναι η άμεση εμπειρία της Υπέρτατης Πραγματικότητας. Αυτή είναι η κορυφή της ανθρώπινης δυνατότητας, η εκπλήρωση της βαθύτερης λαχτάρας της ψυχής, η ολοκλήρωση του ταξιδιού που ξεκίνησε με την πρώτη κίνηση πνευματικής πείνας.
Διάφορες παραδόσεις ονομάζουν αυτή την επίτευξη διαφορετικά, αλλά όλες δείχνουν προς την ίδια κατάσταση: φώτιση στον Βουδισμό, μόκσα ή απελευθέρωση στον Ινδουισμό, φανά και μπάκα (εξάλειψη και επιβίωση) στον Σουφισμό, θέωση ή θεοποίηση στην Ορθόδοξη Χριστιανοσύνη, συνείδηση ενότητας στον μυστικό Ιουδαϊσμό. Οι λέξεις διαφέρουν, αλλά η πραγματικότητα που υποδεικνύουν είναι μοναδική — η διάλυση του φαινομενικού διαχωρισμού μεταξύ ατόμου και Θεού, η αναγνώριση της αιώνιας ταυτότητας κάποιου με την Υπέρτατη Πραγματικότητα.
Εκείνοι που έχουν φτάσει σε αυτή την κατάσταση — ή μάλλον, εκείνοι που έχουν αναγνωρίσει ότι δεν ήταν ποτέ ξεχωριστοί από αυτή — παλεύουν να περιγράψουν αυτό που δεν μπορεί να περιγραφεί. Πώς μιλά κανείς για αυτό στο οποίο διαλύεται κάθε ομιλία; Πώς σκέφτεται κανείς για αυτό που υπερβαίνει κάθε σκέψη; Οι μυστικοί καταφεύγουν σε παράδοξα, ποίηση και εγκυμονούσα σιωπή. Μιλούν για μια γνώση πέρα από τη γνώση, μια όραση που απαιτεί το κλείσιμο των ματιών, μια πληρότητα που είναι ταυτόχρονα απόλυτο κενό.
Σε αυτή την κατάσταση, η δυϊκότητα υποκειμένου-αντικειμένου που δομεί τη συνηθισμένη συνείδηση καταρρέει. Δεν υπάρχει πια ένα «Εγώ» που βιώνει το Θείο ως «άλλο»· υπάρχει απλώς η εμπειρία η ίδια, καθαρή και αδιαίρετη. Το κύμα αναγνωρίζει τον εαυτό του ως ωκεανό. Η σταγόνα ανακαλύπτει ότι περιέχει τη θάλασσα. Η φαινομενική ατομική συνείδηση συνειδητοποιεί την ταυτότητά της με την άπειρη Συνείδηση την ίδια.
Αυτή η συνειδητοποίηση φέρνει μαζί της μια ειρήνη πέρα από κατανόηση, μια χαρά χωρίς αντίθετο, μια αγάπη χωρίς όρια. Δεν είναι η προσωρινή ευτυχία που εξαρτάται από ευνοϊκές συνθήκες, αλλά μια ακλόνητη ικανοποίηση ριζωμένη στην αναγνώριση της αληθινής φύσης κάποιου. Γιατί τι μπορεί να διαταράξει αυτόν που γνωρίζει τον εαυτό του ως αιώνιο μάρτυρα; Τι μπορεί να απειλήσει αυτόν που έχει αναγνωρίσει τον εαυτό του ως το άπειρο το ίδιο, που παίζει σε πεπερασμένες μορφές;
Ωστόσο, αυτή δεν είναι μια κρύα, αφηρημένη συνειδητοποίηση. Συνοδεύεται από βαθιά συμπόνια, γιατί αναγνωρίζοντας τον εαυτό ως τον Εαυτό όλων, κανείς βιώνει φυσικά τον πόνο και τη χαρά όλων των όντων ως δική του. Η φωτισμένη συνείδηση βλέπει το ίδιο της το πρόσωπο σε κάθε πρόσωπο, αναγνωρίζει την ίδια της την ύπαρξη σε κάθε ον. Τα όρια που φαίνονταν να χωρίζουν εαυτό από άλλο αποκαλύπτονται ως ψευδαισθητικά, και η αγάπη ρέει φυσικά και αβίαστα προς όλη την ύπαρξη.
Η Αποκάλυψη της Ενότητας
Η εμπειρία της Υπέρτατης Πραγματικότητας αποκαλύπτει μια αλήθεια που μεταμορφώνει ολόκληρη τη σχέση κάποιου με την ύπαρξη: υπάρχει μόνο Μία Πραγματικότητα, και κανείς δεν ήταν ποτέ πραγματικά ξεχωριστός από αυτή. Το ταξίδι μέσα από τα σύμπαντα, μέσα από αμέτρητες εμπειρίες και ζωές, μέσα από πόνο και χαρά, μέσα από γέννηση και θάνατο — όλα αναγνωρίζονται ως το Θείο που παίζει κρυφτό με τον εαυτό του, η συνείδηση που προσωρινά ξεχνά την αληθινή φύση της μόνο για να την ξανανακαλύψει σε μια αποκάλυψη άπειρης απόλαυσης.
Αυτό είναι το μεγάλο μυστικό που ψιθυρίζεται από σοφούς όλων των παραδόσεων: ο διαχωρισμός ήταν πάντα ψευδαισθητικός. Το κύμα δεν ήταν ποτέ πραγματικά ξεχωριστό από τον ωκεανό· μόνο έτσι φαινόταν από περιορισμένη οπτική. Η ψυχή δεν ήταν ποτέ πραγματικά εξόριστη από την Πηγή της· μόνο το πίστευε. Όλη η αναζήτηση, όλες οι πνευματικές πρακτικές, όλη η προσπάθεια για φώτιση — αυτές δεν δημιουργούν την ενότητα αλλά μόνο αφαιρούν το πέπλο που την σκέπαζε.
Από αυτή την οπτική, ολόκληρο το σύμπαν βλέπεται ως θεϊκό δράμα, κοσμικό παιχνίδι στο οποίο το Ένα παίζει όλους τους ρόλους. Η πολλαπλότητα των μορφών και φαινομένων αναγνωρίζεται ως η δημιουργική έκφραση μιας μοναδικής Πραγματικότητας, άπειρης στις δυνατότητες εκδήλωσής της. Τίποτα δεν υπάρχει έξω από ή ξεχωριστό από το Θείο· όλα είναι το Θείο, που εμφανίζεται σε άπειρες μεταμφιέσεις.
Αυτή η κατανόηση φωτίζει τη φύση αυτού που αποκαλούμε «πραγματικότητα» και «ψευδαίσθηση». Ο κόσμος δεν είναι μη-πραγματικός με την έννοια ότι δεν υπάρχει, αλλά είναι ψευδαισθητικός με την έννοια ότι η συνηθισμένη μας αντίληψή του είναι θεμελιωδώς λανθασμένη. Βλέπουμε διαχωρισμό όπου υπάρχει ενότητα, πολλαπλότητα όπου υπάρχει Ενότητα, υποκείμενα και αντικείμενα όπου υπάρχει μόνο το απρόσκοπτο πεδίο της συνείδησης που γνωρίζει τον εαυτό της.
Η φωτισμένη όραση βλέπει μέσα από αυτές τις εμφανίσεις προς την Πραγματικότητα που υποβόσκει. Αναγνωρίζει τον κόσμο ως ταυτόχρονα πραγματικό και μη-πραγματικό — πραγματικό ως εκδήλωση του Θεού, μη-πραγματικό ως ανεξάρτητες οντότητες ξεχωριστές από την Πηγή. Σαν όνειρα που φαίνονται απόλυτα πραγματικά ενώ κοιμόμαστε αλλά αναγνωρίζονται ως αβάσιμα όταν ξυπνάμε, τα φαινόμενα της ύπαρξης βλέπονται ως το όνειρο της συνείδησης μέσα στην ίδια τη συνείδηση.
Αυτή η αποκάλυψη φέρνει τεράστια ελευθερία. Αν όλα είναι το Θεϊκό παιχνίδι, τότε δεν υπάρχει τίποτα να φοβηθεί κανείς, τίποτα πραγματικά να κερδίσει ή να χάσει, πουθενά να πάει επειδή είναι ήδη εκεί, τίποτα να γίνει επειδή είναι ήδη. Το βάρος του διαχωρισμού πέφτει, και στη θέση του αναδύεται μια ελαφρότητα της ύπαρξης, μια ικανότητα να συμμετέχει κανείς χαρούμενα στη ζωή γνωρίζοντας τον εαυτό του ως αυτό που υπερβαίνει όλες τις αλλαγές της ζωής.
Η Ζωντανή Αλήθεια Πέρα από τις Λέξεις
Ωστόσο, σε όλη αυτή την ομιλία για την Υπέρτατη Πραγματικότητα, σε όλες αυτές τις προσπάθειες να συλλάβουμε με γλώσσα αυτό που δεν μπορεί ποτέ να συλληφθεί, πρέπει να θυμόμαστε μια κρίσιμη αλήθεια: οι θρησκείες είναι μόνο σηματοδότες, όχι ο προορισμός. Είναι δάχτυλα που δείχνουν το φεγγάρι, όχι το φεγγάρι το ίδιο. Ο χάρτης δεν είναι η επικράτεια, το μενού δεν είναι το γεύμα, και η περιγραφή του νερού δεν θα ξεδιψάσει ποτέ.
Κάθε ιερό κείμενο, κάθε δόγμα, κάθε θεολογικό σύστημα είναι στην καλύτερη περίπτωση μια προσέγγιση, μια ανθρώπινη προσπάθεια να εκφραστεί με το περιορισμένο μέσο των εννοιών και λέξεων αυτό που από φύση του είναι πέρα από κάθε περιορισμό. Γι' αυτό οι αυθεντικές πνευματικές παραδόσεις, στον μυστικό τους πυρήνα, πάντα τονίζουν την άμεση εμπειρία έναντι της πίστης, την πραγματοποίηση έναντι του δόγματος, τη μεταμόρφωση έναντι της απλής διανοητικής κατανόησης.
Η Αλήθεια προς την οποία δείχνουν όλες οι θρησκείες δεν είναι αλήθεια που μπορεί να μάθει κανείς από βιβλία ή να δεχτεί με αυθεντία. Πρέπει να βιωθεί, να πραγματωθεί, να εμπειραστεί στα βάθη της ίδιας της ύπαρξης κάποιου. Κανείς δεν μπορεί να φωτιστεί διαβάζοντας για φώτιση περισσότερο από όσο μπορεί να θρεφθεί διαβάζοντας για φαγητό. Το δάχτυλο που δείχνει το φεγγάρι είναι πολύτιμο, αλλά τελικά πρέπει να σταματήσει κανείς να κοιτάζει το δάχτυλο και να αντικρίσει το φεγγάρι το ίδιο.
Γι' αυτό οι μεγάλοι μυστικοί όλων των παραδόσεων, παρά την αφοσίωσή τους στις συγκεκριμένες διαδρομές τους, επιδεικνύουν μια αξιοσημείωτη ταπείνωση για τις ίδιες τους τις παραδόσεις. Γνωρίζουν ότι η Πραγματικότητα που έχουν αγγίξει υπερβαίνει όλες τις διατυπώσεις, ξεπερνά όλα τα θεολογικά συστήματα, υπερχειλίζει όλες τις προσπάθειες να περιέχεται σε λέξεις. Χρησιμοποιούν τη γλώσσα και τα σύμβολα της παράδοσής τους, αλλά τα κρατούν ελαφρά, γνωρίζοντας ότι είναι ευκολίες, επιδέξια μέσα για επικοινωνία, όχι τελική αλήθεια.
Ο ειλικρινής αναζητητής, λοιπόν, ενώ ευγνώμων για τις διδασκαλίες και πρακτικές που προσφέρει η παράδοσή του, πρέπει τελικά να είναι πρόθυμος να υπερβεί όλες τις διδασκαλίες, όλες τις πρακτικές, προς την άλεκτη σιωπή όπου η Αλήθεια αποκαλύπτεται άμεσα. Αυτός είναι ο δρόμος χωρίς δρόμο που όλες οι αυθεντικές διαδρομές τελικά οδηγούν — η διάλυση κάθε αναζήτησης σε απλή ύπαρξη, η αναγνώριση αυτού που ήταν πάντα αλλά προσωρινά ξεχάστηκε.
Η Πρόσκληση προς Αφύπνιση
Καθώς εξετάζουμε την υπέροχη ποικιλία των θρησκειών του κόσμου — τις διαφορετικές γραφές και τελετουργίες τους, τις ποικίλες αντιλήψεις τους για το Θείο, τις ξεχωριστές διαδρομές και πρακτικές τους — μπορεί αρχικά να μας εντυπωσιάσουν οι διαφορές τους. Αλλά σε εκείνους που έχουν διεισδύσει στην μυστική καρδιά αυτών των παραδόσεων, μια βαθιά ενότητα αποκαλύπτεται. Σαν ποτάμια που παίρνουν διαφορετικές διαδρομές αλλά όλα ρέουν προς τον ίδιο ωκεανό, σαν ορειβάτες που ανεβαίνουν ένα βουνό από διαφορετικές πλευρές αλλά όλοι κατευθύνονται προς την ίδια κορυφή, οι αυθεντικές πνευματικές παραδόσεις του κόσμου όλες δείχνουν προς και διευκολύνουν την ίδια υπέρτατη πραγματοποίηση.
Αυτή η αναγνώριση δεν χρειάζεται να μειώσει την ομορφιά και αξία καμίας συγκεκριμένης παράδοσης. Μάλλον, εμπλουτίζει την εκτίμησή μας για όλες, αποκαλύπτοντας πώς η καθεμία έχει βρει τον δικό της μοναδικό τρόπο να εκφράζει το ανέκφραστο, τα δικά της επιδέξια μέσα να καθοδηγεί ψυχές προς την Αλήθεια. Οι διαφορές μεταξύ θρησκειών, όταν βλέπονται από αυτή την οπτική, δεν είναι αιτίες σύγκρουσης αλλά ευκαιρίες θαυμασμού — μαρτυρώντας την άπειρη δημιουργικότητα με την οποία η συνείδηση εκφράζει τον εαυτό της, τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους το Θείο καλεί τον εαυτό του.
Για τον αναγνώστη που έχει ταξιδέψει με αυτές τις σκέψεις, μια πρόσκληση αναδύεται φυσικά: όχι να πιστέψει όσα έχουν γραφτεί, αλλά να τα επαληθεύσει μέσω άμεσης εμπειρίας. Ο δρόμος της περισυλλογής είναι ανοιχτός σε όλους, δεν απαιτεί ειδικό ταλέντο ή προσόν πέρα από ειλικρίνεια και επιμονή. Ξεκινήστε από εκεί που είστε, με όποια παράδοση μιλάει στην καρδιά σας, ή χωρίς καμία παράδοση αν αυτό σας ταιριάζει. Το σημαντικό δεν είναι το σημείο εκκίνησης αλλά η κατεύθυνση — προς τα μέσα και προς τα πάνω, προς τα βάθη και προς τα ύψη, που τελικά είναι το ίδιο.
Καθίστε σε σιωπή και παρατηρήστε τις κινήσεις της ίδιας σας της συνείδησης. Αμφισβητήστε ποιος είστε πραγματικά πέρα από όλους τους ρόλους και ταυτότητες που έχετε υιοθετήσει. Ερευνήστε τη φύση της επίγνωσης που γνωρίζει τις σκέψεις και εμπειρίες σας. Αναζητήστε όχι σε βιβλία ή διδασκαλίες αλλά στην ζωντανή πραγματικότητα της ίδιας σας της ύπαρξης την Αλήθεια που όλοι οι σοφοί έχουν διακηρύξει.
Σε αυτή την αναζήτηση, θα ανακαλύψετε αυτό που οι αναζητητές πάντα ανακάλυπταν: ότι είστε ήδη αυτό που αναζητάτε, ότι ο θησαυρός ήταν θαμμένος στο δικό σας χωράφι από πάντα, ότι η Υπέρτατη Πραγματικότητα που λαχταρούσατε να βιώσετε είναι η ίδια η συνείδηση μέσα από την οποία λαχταράτε, αναζητάτε και βιώνετε. Αυτή η αναγνώριση δεν έρχεται μέσω προσπάθειας ή επίτευξης αλλά μέσω μιας βαθιάς χαλάρωσης σε αυτό που είναι, μιας απελευθέρωσης στην αλήθεια της ίδιας σας της ύπαρξης.
Είθε όλα τα όντα να αφυπνιστούν στην αληθινή τους φύση. Είθε όλα να αναγνωρίσουν την Θεϊκή παρουσία που κατοικεί εντός και εκτός, που είναι ούτε εντός ούτε εκτός επειδή υπερβαίνει όλες τις χωρικές μεταφορές. Είθε το φως που λάμπει μέσα από όλες τις θρησκείες να φωτίσει κάθε καρδιά, και είθε αυτός ο φωτισμός να φέρει ειρήνη, συμπόνια και κατανόηση στον ταραγμένο κόσμο μας.
Γιατί στο τέλος, υπάρχει μόνο Ένα — που παίζει ως τα πολλά, που αναζητά τον εαυτό του μέσα από αμέτρητες μορφές, που αγαπά τον εαυτό του σε όλες τις ποικίλες εκφράσεις αγάπης, που γνωρίζει τον εαυτό του μέσα από όλες τις διαδρομές γνώσης. Όταν αυτό πραγματωθεί, όχι ως έννοια αλλά ως ζωντανή αλήθεια, το πνευματικό ταξίδι φτάνει στην ολοκλήρωσή του, που είναι επίσης η αρχή του, που είναι επίσης το αιώνιο τώρα του.
Η σιωπή μιλά. Το Μυστήριο αποκαλύπτεται. Και σε αυτή την αποκάλυψη, όλες οι ερωτήσεις διαλύονται στην φωτεινή ειρήνη που δεν έχει αντίθετο, τη χαρά που δεν γνωρίζει λύπη, την αγάπη που αγκαλιάζει όλη την ύπαρξη στην άπειρη αγκαλιά της.
