Σχολή ιεροκηρύκων: Μαθήματα κηρύγματος

ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΙΕΡΟΚΗΡΥΚΕΣ

Είναι γνωστό ότι ο κόσμος είναι γενικά αχάριστος. Από την αχαριστία αυτή δεν γλίτωσε ούτε η δημιουργική τάξη των ιεροκηρύκων, παρά την τεράστια προσφορά της προς το ανθρώπινο γένος.
Διότι τι μας έχουν προσφέρει, ας πούμε, οι γιατροί, αν συγκρίνουμε την προσφορά τους απέναντι σ’ αυτήν των ιεροκηρύκων; Τίποτε παραπάνω από την παράταση αυτού του ελεεινού, τρισάθλιου και αμαρτωλού βίου. Αυτού του βίου που είναι ένα τίποτα μπροστά στην αιωνιότητα της ουρανίου μακαριότητας, την οποία αγωνίζονται να μας εξασφαλίσουν οι ακάματοι αυτοί υπηρέτες και μάλιστα αμισθί! Και πώς να αμειφθούν οι άνθρωποι αυτοί, για τις υπηρεσίες προς ένα τόσο ανεκτίμητο αγαθό; Αυτό που είναι η εξασφάλιση της αιωνίου ζωής! Εξ άλλου ο κύριος είπε «δωρεάν ελάβατε δωρεάν να δίνετε».

Η προσφορά τους είναι ασφαλώς ανεκτίμητη. Διότι προσέξτε, σας παρακαλώ. Παρ’ όλα τα ευαγγέλια, παρ’ όλες τις αποφάσεις των θεόπνευστων οικουμενικών συνόδων, παρ’ όλους τους ατέλειωτους λόγους των ιερών πατέρων της εκκλησίας και παρ’ όλες τις διδασκαλίες του σμήνους των αγίων, των ασκητών και των μοναχών, αυτοί δεν αρκέστηκαν σ’ όλ’ αυτά.

Οι άνθρωποι αυτοί λοιπόν έστησαν, ο καθένας ξεχωριστά, τον αργαλειό τους κι άρχισαν να υφαίνουν χριστιανικά χαλιά και κιλίμια. Για στημόνι τους διάλεξαν τις άφθαρτες τρίχες των ευαγγελικών και αποστολικών επιταγών. Ου κλέψεις, ου μοιχεύσεις, ου ψευδομαρτυρήσεις, τίμα τον πατέρα και την μητέρα σου, αγάπα τον πλησίον σου και χίλιες άλλες τέτοιες χρήσιμες συμβουλές. Ουδέποτε είχαν ακουστεί στον κόσμο τέτοια σοφά λόγια. Μέχρι που να βγουν οι χριστιανοί να διαλαλήσουν αυτές τις αρετές όλος ο ντουνιάς έλεγε, κλέψε, μοίχευσε, ψευδομαρτύρησε, ατίμασε τον πατέρα και την μητέρα σου κι ότι άπρεπο μπορεί να φανταστεί ο ανθρώπινος νους.

Μαθήματα κηρύγματος

Άρθρον Α'

Είναι βασικό η δική σου φωνή να είναι η πιο θεόθεν αποκαλυπτική.
Για να είσαι εσύ φίνος χριστιανός, πρέπει οι άλλοι να είναι διαλογής.
Πώς θα το καταφέρεις αυτό;
Με την επιχείρηση «χωματερή»! Τους «θάβεις» όλους!
Πώς θα το καταφέρεις όμως αυτό και ταυτόχρονα να φαίνεσαι καλός;
Απλό!
Όταν θες να «θάψεις» άλλους δεν υπάρχει πρόβλημα. Μπορείς να «θάβεις» ελεύθερα άθεους, ετερόδοξους, ομόδοξους, γείτονες, ακόμα και συγγενείς ή φίλους.
Αφού λοιπόν τους περάσεις κόσκινο και τους «ξεσκίσεις» κανονικά, στο τέλος θα συμπληρώνεις πάντα «…βέβαια εμείς τους αγαπάμε όλους· ο Κύριος να τους ευλογήσει…».
Τότε είσαι εντάξει! Δεν τρέχει τίποτα! Καθάρισες ρε παιδί μου!

Άρθρον Βου

Όταν θες να δώσεις δόξα στον εαυτό σου μπορείς άνετα να περιαυτολογήσεις όσο θες. Δώσ’ τα όλα. Πες τι φιλανθρωπίες έχεις κάνει, πόσο έχεις τρέξει στο έργο, τι χρήμα ξοδεύεις, τι θαύματα έχουν γίνει κάτω από τα χέρια σου και τέλος πάντων εξήγησε άνετα αλλά έμμεσα στο εκκλησίασμα ότι είσαι ο «superstar» της αδελφότητος! Ένα πράγμα μόνο μη ξεχάσεις…
Μπορείς να περιαυτολογείς όσο θες αλλά στον πρόλογο θα πεις εξάπαντος το εξής: «Και τώρα αδελφοί θα σας πω κάτι για τη δόξα του Κυρίου».

Άρθρον Γου

Θα λες συχνά «αδελφοί μου εγώ είμαι ένα τίποτα… ένα σκουλήκι… ένας τιποτένιος…». Είναι πολύ πιασάρικο αυτό. Συγκινεί τον ακροατή. Είναι πολύ χριστιανουά να λες «είμαι ένα τίποτα… ένα σκουλήκι…» κ.λ.π.
ΦΥΣΙΚΑ εσύ θα λες ότι είσαι τα παραπάνω. Αν σε πει άλλος έτσι, αααα! Είπαμε να το λέμε εμείς. Όχι να μας το λένε οι άλλοι…
Αν κανείς αμφισβητήσει το κύρος και την εξουσία σου στην εκκλησία άσε το «τίποτα» και το «σκουλήκι» στην άκρη, και στείλ’ τον στον…οξαποδώ. Προσοχή μη σου χαλάσει κανείς το πρεστίζζζ…

Άρθρο Δου

Θα λες σε όλους ότι είστε αδέλφια! Θα διακηρύττεις με παρρησία ότι «τα φυσικά σου αδέλφια δεν είναι τίποτα! Τώρα είμαστε εμείς αδέλφια».
Δεν έχει βέβαια σημασία που αν ο ακροατής σου χρειαστεί έναν γιατρό θα τρέχουν τα φυσικά του αδέλφια και όχι εσύ! Εσύ θα το «παίζεις» πάντα ο «big brother»!

Άρθρον Εεεε

Αν κάποιος μπει στο νοσοκομείο δεν υπάρχει πρόβλημα. Ας τον κοιτάξουν οι δικοί του. Εσύ έχεις διακονία λόγου δεν είσαι για τέτοια. Βέβαια αν είναι κάποιος που δεν έχει πιστούς στην οικογένειά του ή ζει μόνος του θα καταλάβει την απουσία σου και μπορεί να γκρινιάξει που δεν πατάς ποτέ! Μη μασάς!…
Εσύ θα πεις ότι εκείνος είναι ο παράξενος λόγω της αρρώστιας και της μοναξιάς του.
Σημασία έχει να ΜΗ φταις εσύ! Πολύ σημαντικό αυτό για το πρεστίζζζζζζ…

Άρθρον Στ'

Αν σε καλέσει η οικογένεια με το ωραίο διαμέρισμα που έχει τζάκι και ωραία σποτ και που ο σύζυγος είναι πολύ κύριος η δε μανδάμ μορφωμένη καλοσυνάτη, σικ και με ευγλωττία, θα πας και θα κάτσεις και θα φας και θα τους μιλήσεις με ζήλο και χαμόγελο για τον Κύριο.
Αν όμως σε καλέσει ο παππούς ο χήρος ο ξεδοντιάρης που είναι και κατιτίς σε άξεστο και μυρίζει σκόρδο, στείλε έναν αδελφό διότι εσύ είσαι πολύ φορτωμένος αυτό το καιρό.
Αν όμως πας… ξεπέτα τον στα γρήγορα!
Μετά μη ξεχάσεις να το διηγηθείς στο κήρυγμα για τη δόξα του Κυρίου!

Άρθρον Ζζζζ

Το Ζζζζ σημαίνει ότι κοιμούνται… Αν ξυπνήσουν θα πέσει οπωρικόν του θέρους ερυθράς αποχρώσεως!

Καλή σας... χώνεψη!

ΑΠΟΚΡΥΦΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Με τον γενικό όρο Απόκρυφα, ονομάζονται αρχαία κείμενα θρησκευτικού περιεχομένου που έχουν αποκλεισθεί από τον Κανόνα της Αγίας Γραφής. Οι χριστιανικές εκκλησίες θεωρούν ότι τα κείμενα αυτά έχουν συνταχθεί κατ' απομίμηση των κανονικών βιβλίων της Αγίας Γραφής και έχουν αποκλειστεί από τους κανόνες τους. Κατά κύριο λόγο, οι ερευνητές θεωρούν ότι τα βιβλία αυτά συντάχθηκαν μεταξύ του 2ου π.Χ. και του 4ου μ.Χ. αιώνα από Ιουδαίους και χριστιανούς συγγραφείς (αν και συνέχισαν να γράφονται ανάλογα κείμενα μέχρι και τον 13ο αιώνα μ.Χ.), οι οποίοι με απομίμηση του τίτλου, του ονόματος του συγγραφέα, της μορφής και του περιεχομένου, επιδίωκαν να εξασφαλίσουν στα έργα τους κανονικό κύρος. Τα βιβλία αυτά διακρίνονται σε απόκρυφα της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης.

Οι Προτεστάντες χριστιανοί, ονομάζουν «ψευδεπίγραφα» τα ως «απόκρυφα» χαρακτηριζόμενα βιβλία της Π. Διαθήκης από τους Ορθόδοξους και τους Ρωμαιοκαθολικούς, ενώ ως «απόκρυφα» χαρακτηρίζουν συνήθως τα ονομαζόμενα από τους Ρωμαιοκαθολικούς «δευτεροκανονικά» και από τους Ορθόδοξους «αναγιγνωσκόμενα» ή «δευτεροκανονικά» βιβλία της Π. Διαθήκης.

ΤΑ ΤΕΡΑΤΟΥΡΓΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΞΕΡΑΣΕ Η ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑΪΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΟΥΝ ΦΑΝΑΤΙΚΑ ΟΙ (ΑΝΟΗΤΟΙ) ΓΚΟΪΜ

Α' Απόκρυφα της Παλαιάς Διαθήκης

Απόκρυφα βιβλία σύμφωνα με τις απόψεις της πλειονότητας των Ιουδαίων και των (Γκοΐμ) Χριστιανών,

Εκτός από τα κανονικά βιβλία, που απαρτίζουν τον κανόνα της Π. Διαθήκης, υπήρξαν και άλλα θρησκευτικής φύσεως έργα, μεταγενέστερα, τα όποια αποκλείσθηκαν απ' αυτόν, ως στερούμενα θεοπνευστίας. Τα έργα αυτά, είναι γραμμένα κατ' απομίμηση των κανονικών βιβλίων και αποδίδονται ψευδώς σε γνωστούς βιβλικούς συγγραφείς. Τα απόκρυφα, που είναι κυρίως παλαιστινιακής άλλα και ελληνιστικής προέλευσης, προέρχονται κυρίως από το χρονικό διάστημα 200 π.Χ. - 100 μ.Χ. και περιέχουν τις θρησκευτικές αντιλήψεις και προσδοκίες του ιουδαϊκού λαού της εποχής τους. Εμφανίστηκαν με αξιώσεις θεοπνεύστων βιβλίων για την απόκτηση κανονικού κύρους, άλλα τόσο οι Ιουδαίοι όσο και οι χριστιανοί τα απέκλεισαν από τον κανόνα της Π. Διαθήκης καθώς το περιεχόμενο τους θεωρήθηκε ξένο προς το μήνυμα της σωτηρίας που αποκαλύπτεται στα κανονικά βιβλία. Η γλώσσα των σωζομένων αποκρύφων είναι η εβραϊκή, αραμαϊκή, Ελληνική καθώς και μεταφράσεις:

1. Θρύλοι για πρόσωπα της Παλαιάς Διαθήκης

· Το βιβλίο των Ιωβηλαίων

· Η διαθήκη των δώδεκα Πατριαρχών

· Το μαρτύριο του Ησαΐα

· Ζωή του Αδάμ και της Εύας

· Βίοι Προφητών

· Παραλειπόμενα του Ιερεμία

· Διαθήκη του Ιώβ

· Διαθήκη του Αβραάμ

· Διαθήκη του Σολομώντος κ.ά.

2. Ύμνοι

· Ψαλμοί του Σολομώντος

· Άσμα

· Προσευχή του Μανασσή κ.ά.

3. Διδακτικά

· Πιρκέ Αμπόθ (Ρητά των Πατέρων)

4. Αποκαλυπτικά

· Πρώτος Ενώχ

· Ανάληψη του Μωυσή

· Δεύτερος Ενώχ

· Δεύτερος Βαρούχ

· Τρίτος Βαρούχ

· Σχόλιο του Αββακούμ

· Αποκάλυψη του Λάμεχ κ.ά.

Β' Απόκρυφα της Καινής Διαθήκης

Τα απόκρυφα της Καινής Διαθήκης γενικά περιλαμβάνουν ανώνυμα ή ψευδεπίγραφα χριστιανικά κείμενα τα οποία γράφτηκαν από τον 2ο αιώνα και έπειτα και τα οποία δεν περιλήφθηκαν στον κανόνα της Καινής Διαθήκης.

Διάφορα ήταν τα αίτια που οδήγησαν στην παραγωγή απόκρυφης φιλολογίας της Καινής Διαθήκης:

1. Η ευσεβής φαντασία κάποιων αγνώστων συγγραφέων, που απέδωσαν τα έργα τους σε γνωστά πρόσωπα της εκκλησίας, θέλησε να καλύψει τα κατά τη γνώμη τους "κενά" της Καινής Διαθήκης και ιδιαίτερα της ζωής του Ιησού και της μητέρας του Μαρίας καθώς και των Αποστόλων. Για παράδειγμα, η πληροφορία του Ιω.20,30: "πολλά μεν ούν και άλλα σημεία εποίησεν ο Ιησούς... α ουκ εστίν γεγραμμένα εν τω βιβλίω τούτω" ήταν αρκετή για να αποτελέσει έρεισμα για τους αποκρυφογράφους. Κάποιες φορές, δευτερεύοντα ή ανώνυμα πρόσωπα της Καινής Διαθήκης αναφέρονται με συγκεκριμένο όνομα, που επικράτησε στην παράδοση της εκκλησίας, κυρίως στη λειτουργική, και διαδραματίζουν έναν πιο σημαντικό ρόλο στα Απόκρυφα. Έτσι, ο ανώνυμος εκατόνταρχος της σταύρωσης παραδίδεται με το όνομα Λογγίνος ενώ οι δύο ληστές ονομάζονται Γίστας και Δισμάς. Επίσης, συχνά παρουσιάζονται μυθώδεις διηγήσεις γιά περιόδους της ζωής του Ιησού που δεν αναλύονται εκτενώς στα κανονικά ευαγγέλια, όπως είναι η παιδική ηλικία, η κάθοδος στον Άδη κ.ά.

2. Η απόκρυφη φιλολογία έγινε το όχημα για τη διάδοση "αιρετικών" διδασκαλιών. Ο Ειρηναίος π.χ. αναφερόμενος στους Γνωστικούς λέει ότι έχουν "αμύθητον πλήθος απόκρυφων και νόθων γραφών, ας αυτοί έπλασαν".

Στη διάρκεια των αιώνων τα απόκρυφα κείμενα άλλοτε καταδικάστηκαν έντονα από την εκκλησία και άλλοτε τροφοδότησαν τη λαϊκή ευσέβεια και την εκκλησιαστική τέχνη που παρουσιάζει συχνά σκηνές που η προέλευσή τους βρίσκεται στα απόκρυφα, όπως είναι λ.χ. οι σκηνές από την παιδική ηλικία της μητέρας του Ιησού, εμπνευσμένες από το Πρωτευαγγέλιον Ιακώβου. Επίσης, αν και τα απόκρυφα κείμενα, δεν δίνουν στην πραγματικότητα κανένα νέο στοιχείο στην χριστιανική αποκάλυψη και υστερούν σημαντικά, συγκρινόμενα προς τα κανονικά βιβλία, από πλευράς θεολογικής εμβάθυνσης και ιστορικών στοιχείων, διασώζονται σε κάποια από αυτά παραδόσεις, στις οποίες στηρίζονται γιορτές και ύμνοι της εκκλησίας, όπως π.χ. τα Εισόδια της Θεοτόκου.

Είναι πραγματικότητα άλλωστε ότι πολλά από τα απόκρυφα αποτέλεσαν αγαπημένα αναγνώσματα για γενιές χριστιανών στη διάρκεια της ιστορίας, έστω κι αν δεν βρέθηκαν ποτέ στο κέντρο της εκκλησιαστικής ζωής.

Τα Απόκρυφα κείμενα διαιρούνται σε Ευαγγέλια, Πράξεις, Επιστολές και Αποκαλύψεις. Τα σπουδαιότερα είναι:

1. Απόκρυφα ευαγγέλια

· Πρωτοευαγγέλιο του Ιακώβου

· Καθ' Εβραίους ευαγγέλιο

· Κατά Πέτρον ευαγγέλιο

· Κατά Θωμάν ευαγγέλιο

· Ιστορία Ιωσήφ του τέκτονος

· Κατ' Αιγυπτίους ευαγγέλιο

· Ευαγγέλιο του Ψευδο-Ματθαίου

· Υπόμνημα των πραχθέντων επί Πιλάτου

· Ευαγγέλιο της Αληθείας

· Κατά Φίλιππον

· Κατά Θωμάν (περιέχει 114 λόγια αποδιδόμενα στον Ιησού)

· Ευαγγέλιο του Ιούδα

· Ευαγγέλιο των Εβιονιτών

2. Απόκρυφες Πράξεις

· Κήρυγμα Πέτρου

· Πράξεις Πέτρου

· Πράξεις Παύλου και Θέκλας

· Πράξεις Παύλου

· Πράξεις Ιωάννη

· Πράξεις Ανδρέα

· Πράξεις Θωμά

· Πράξεις Φιλίππου

· Πράξεις Βαρνάβα

· Πράξεις Θαδδαίου

· Πράξεις Ματθαίου και

· Πράξεις Βαρθολομαίου.

3. Απόκρυφες Επιστολές

· Επιστολή Βαρνάβα

· Αλληλογραφία Παύλου και Σενέκα

· Επιστολή Παύλου προς Λαοδικείς

· Επιστολή Ποπλίου Λεοντούλου

· Αλληλογραφία Αβγάρου με τον Ιησού.

· Επιστολή των έντεκα αποστόλων

4. Απόκρυφες Αποκαλύψεις

· Αποκάλυψη Πέτρου

· Αποκάλυψη Ιωάννου (απόκρυφο)

· Αποκάλυψη Παύλου

· Αναβατικόν Παύλου

· Αποκάλυψη Θωμά

· Αποκάλυψη Πρωτομάρτυρα Στεφάνου

· Σιβυλλικοί χρησμοί κ.ά.

Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΠΟΚΡΥΦΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

ΑΠΟΚΡΥΦΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

 
Δεν είχε παρέλθει πολύς καιρός από την συμπλήρωση του Κανόνα της Κ.Δ όταν άρχισε η εμφάνιση και άλλων συγγραμμάτων που αναφέρονταν σε πρόσωπα και γεγονότα της Καινής Διαθήκης αλλά και της Παλαιάς Διαθήκης. Τα σπουδαιότερα από τα συγγράμματα αυτά γράφτηκαν τον 2ο και 3ο Αιώνα.
Τα περισσότερα από αυτά είναι Ανώνυμα αλλά ορισμένα φέρουν ονόματα ιερών Ανδρών της Αγίας Γραφής.

Τα συγγράμματα αυτά λέγονται Απόκρυφα επειδή πολλά από αυτά παρουσιάζονται σαν να περιέχουν παράδοση αποστολική που διαβιβάσθηκε κατά τρόπο μυστηριώδη κατά τρόπο Απόκρυφο και διατηρήθηκε από τους λίγους και Εκλεκτούς...

Τα αίτια που οδήγησαν στην συγγραφή αυτών των βιβλίων είναι τα εξής:

1. Η ευσεβής φαντασία ορισμένων αγνώστων συγγραφέων που απέδιδαν τα έργα αυτά σε γνωστά πρόσωπα της Εκκλησίας με σκοπό να καλύψουν τα «κενά» της Κ.Δ. Ως τέτοια «κενά» θεωρούνται ιδιαίτερα η ζωή του Ιησού της Παναγίας των Αποστόλων. Το κύριο έρεισμα των συγγραφέων είναι το χωρίο του Ιωάννου 20:30 «πολλά μεν ούν και άλλα σημεία εποίησεν ο Ιησούς… ά ουκ εστίν γεγραμμένα εν τω βιβλίω τούτω». Πολλά χωρία της Αγίας Γραφής όπως το 2 Κορινθίους 1:2 «οίδα άνθρωπον …αρπαγέντα έως τρίτου Ουρανού…και ήκουσεν άρρητα ρήματα ά ουκ εξόν ανθρώπω λαλήσαι» έδωσαν το έναυσμα να γραφτούν τέτοια βιβλία όπως στην συγκεκριμένη περίπτωση το εν λόγω χωρίο απετέλεσε αφορμή συγγραφής του βιβλίου «Απόκρυφη Αποκάλυψη Παύλου». Παρά ταύτα όμως έχουμε και σημαντικά στοιχεία από τα Απόκρυφα, κυρίως πληροφορίες περί των Ονομάτων των Προσώπων της Κ.Δ όπως θα δούμε παρακάτω. Συγκεκριμένα από τα Απόκρυφα ξέρουμε ότι ο Ανώνυμος Εκατόνταρχος ονομάζεται Λογγίνος οι δύο ληστές ονομάζονται Γύστας και Δυσμάς η αιμορροούσα γυναίκα ονομάζεται Βερονίκη. Υπάρχουν όμως κατά μεγάλο μέρος μυθώδεις διηγήσεις οι οποίες δείχνουν σαφέστατα ότι τα βιβλία αυτά στερούνται θεοπνευστίας.

2. Η Επιθυμία να βρεθεί μαρτυρία με βιβλικό κύρος ούτως ώστε να θεμελιωθούν ορισμένες διδασκαλίες αιρετικής προέλευσης.

3. Απολογητικές ανάγκες αλλά και φιλοδοξίες τοπικών Εκκλησιαστικών κέντρων στο να αποδείξουν ότι οφείλουν την ίδρυσή τους στους Αποστόλους προσωπικά.

Αυτά τα βιβλία προσπαθούν να μιμηθούν τα Κανονικά Βιβλία της Αγίας Γραφής από απόψεως μορφής αλλά διαφέρουν όμως ως προς το περιεχόμενο. Τα Απόκρυφα εγράφησαν κατά τον 2ο και 3ο Αιώνα μια εποχή που άνθισε η Ελληνική Μυθιστοριογραφία η οποία επιδίδεται με ιδιαίτερο ζήλο στην αφήγηση περιπετειών.

Τότε συντάχθηκαν τα εξής έργα «Τα κατά Λευκίππην και Κλειτοφώντα» του Αχιλλέως Τατίου, «Τα περί Θεαγένην και Χαρίκλειαν» του Ηλιοδώρου κ.α.

Μια σειρά τέτοιων Ευαγγελίων προέρχεται από τις διάφορες γνωστικές ομάδες οι οποίες ήθελαν να αντικαταστήσουν τα Κανονικά Ευαγγέλια. Κάθε γνωστική μερίδα η ομάδα είχε το Ευαγγέλιό της.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα Απόκρυφα Ευαγγέλια δεν είναι εντελώς διαφορετικά από τα Κανονικά, αλλά λαμβάνουν υλικό από τα τελευταία και το μεταπλάθουν θεολογικά. Αυτό είναι και το κυρίως θέμα του άρθρου μας δηλαδή να παρουσιάσουμε ορισμένα από αυτά όπως θα δούμε παρακάτω.

1. ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

Τα Ευαγγέλια αυτά ήταν γνωστά στους Χριστιανούς αλλά δεν τα τόνιζαν τόσο όσο τα άλλα διότι υπήρχε ο κίνδυνος να θεωρηθεί ο Ιησούς μόνον ως Άνθρωπος.
Αυτό το οποίο υπήρξε άξιο προσοχής εκ των Απόκρυφων Ευαγγελίων ήταν η έναρξη της δημόσιας δράσης του Ιησού και κυρίως το γεγονός της βάπτισής του στον Ιορδάνη Ποταμό.

Η Αναφορά των Απόκρυφων Ευαγγελίων στην βάπτιση του Ιησού έδωσε αφορμή στους Υιοθετιστές να εκλάβουν την στιγμή της βάπτισης του Ιησού ως στιγμή που η ενανθρώπηση έλαβε χώρα ακριβώς κατά την βάπτισή του.

Η συγγραφή των Απόκρυφων Ευαγγελίων περί της ζωής του Ιησού εκπλήρωνε την επιθυμία των αναγνωστών στο να γνωρίσουν περισσότερες λεπτομέρειες περί του Ιησού. Παράλληλα βόλευε και τους Γνωστικούς οι οποίοι εκμεταλλεύτηκαν τον δοκητικό χαρακτήρα των διηγήσεων αυτών που δείχνουν μια προσπάθεια εξυψώσεως προσώπων πάνω από τα ανθρώπινα μέτρα.

Ας περάσουμε όμως στο κύριο μέρος του Άρθρου που σκοπό έχει να δείξει τα γεγονότα που περιγράφονται σε ορισμένα από τα Απόκρυφα Ευαγγέλια

α) Πρωτευαγγέλιον του Ιακώβου.
Εκδόθηκε για πρώτη φορά στο πρωτότυπο από τον M. Neander το 1564.
Στην χειρόγραφη παράδοση φέρει τον τίτλο «Ιστορία Ιακώβου».
Το Αρχαιότερο χειρόγραφο που έχουμε είναι του 3ου Αιώνα και υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι αρχικά υπήρχαν δύο τμήματα (1-20) και ότι το τρίτο μέρος αποτελεί πρόσθετο τμήμα κατά τον χρόνο συγγραφής του Παπύρου.
Στο πρώτο από τα δύο τμήματα περιγράφεται η γέννηση και ο βίος της Μαρίας μέχρι και της παραλαβής της υπό του Ιωσήφ. Ο Ιωακείμ πατέρας της Μαρίας άτεκνος όπως ήταν πήγε στην έρημο λόγω του ονειδισμού της ατεκνίας ενώ η Άννα ενδύθηκε νυφικό φόρεμα και προσευχήθηκε με αποτέλεσμα να εισακουσθεί η προσευχή της.
Στο δεύτερο μέρος περιγράφεται από τον Ιωσήφ η Γέννηση του Ιησού με βάση τα Τέσσερα Ευαγγέλια αλλά και με πολλές πρόσθετες πληροφορίες. Περιέχει επίσης και έναν Ύμνο στην Αειπαρθενία της Θεοτόκου ο οποίος μπορεί να θεωρηθεί ως κάποια προσπάθεια πρόληψης έναντι των Αρνητών της.
Στο τρίτο μέρος περιέχει την Ιστορία του Ζαχαρία , την σφαγή των Νήπιων, την διαφυγή του Ιωάννη του Βαπτιστή, και τον θάνατο του Ηρώδη.
Στο τέλος του τρίτου τμήματος υπάρχει σημείωση που δείχνει ως συγγραφέα τον Ιάκωβο και μάλιστα ως αυτόπτη μάρτυρα των γεγονότων ο οποίος είναι αδελφός του Κύριου και υιός του Ιωσήφ από τον προηγούμενο γάμο. Ο Ιάκωβος προφανώς διέφυγε την σφαγή και επέστρεψε μετά.
Ο συντάκτης του Ευαγγελίου κατά την σύγχρονη έρευνα προφανώς αγνοεί την Γεωγραφία της Παλαιστίνης αλλά και τα έθιμα. Έτσι δεν είναι ούτε ο Ιάκωβος όπως αναφέρεται αλλά ούτε και οποιοσδήποτε Ιουδαίος της Παλαιστίνης. Στην πραγματικότητα τα δύο πρώτα τμήματα γράφτηκαν το 180 μ.Χ. Αυτό το συμπέρασμα βασίζεται και στον Ιουστίνο όπου φαίνεται να μην γνωρίζει το βιβλίο ενώ γνωρίζει τις παραδόσεις τις οποίες διατηρεί το βιβλίο αλλά και ο Ωριγένης το αναφέρει με το όνομά του «Βίβλος Ιακώβου». Ως προς το τρίτο τμήμα πιστεύεται ότι προσετέθη στις αρχές του 3ου αιώνα και ότι ο συντάκτης του άφησε το σημείωμα περί του Ιακώβου.
Το «Βιβλίον του Ιακώβου» καταδικάσθηκε από τον Γελάσιο δια διατάγματος περί γνήσιων και νόθων βιβλίων αλλά εξακολουθούσε να διαβάζεται στην Ανατολή παρότι στην Δύση δεν συνέβαινε το ίδιο.
Η Εκκλησία παρέλαβε από αυτό το Ευαγγέλιο τα ονόματα των γονέων της Μαρίας και πάνω σε αυτό στηρίχθηκε η Εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου αλλά και πάνω σε αυτό στηρίχθηκε το δόγμα περί Ασπόρου Συλλήψεως των Ρωμαιοκαθολικών.

β) Γέννα Μαρίας
Στο τελευταίο μέρος του Παπύρου ο οποίος διατηρεί το έργο υπάρχει η σημείωση «Γέννα Μαρίας», «Αποκάλυψις Ιακώβου».Το πρώτο μέρος του τίτλου «Γέννα Μαρίας» είχε άλλο κείμενο στο οποίο αφιερώνει με ιδιαίτερη σημασία ο Επιφάνιος μετά παραθέσεως ενός σύντομου χωρίου περί του θανάτου του Ζαχαρία. Ο Επιφάνιος Κύπρου καθιστά σαφές ότι το βιβλίο αυτό ανήκε στους Γνωστικούς και το περιεχόμενο του παραθέματος μαρτυρεί το ίδιο. Είναι προφανές ότι αυτό είχε περιεχόμενο συγγενές με το ανωτέρω, αλλά δεν ταυτίζεται με αυτό, επειδή αποτελεί το γνωστικό αντίστοιχο του Ευαγγελίου του Ιακώβου που γράφτηκε λίγο μετά από αυτό και με εμφανή την επίδρασή του.

γ) Παιδικόν Ευαγγέλιον Θωμά η Παιδικά του Κύριου υπό Θωμά Φιλοσόφου Ισραηλίτου
Ορισμένοι κύκλοι σχημάτισαν την εντύπωση ότι ο Θωμάς ήταν αδελφός του Κύριου και μάλιστα δίδυμος και έτσι του απεδόθη βιβλίο σχετικό με την παιδική ηλικία του Ιησού. Άλλωστε ο Θωμάς κατέχει σπουδαία θέση στην Απόκρυφη γραμματεία και ιδίως στην Γνωστική Γραμματεία.
Το έργο αυτό άρχιζε την έκθεση των γεγονότων από το πέμπτο έτος της ηλικίας του Ιησού αφήνοντας ένα κενό από την Γέννησή του.
Κάποιος άλλος συντάκτης πρόσθεσε ένα τμήμα που αναφέρεται στις δραστηριότητες που έλαβαν χώρα όσο ήταν στην Αίγυπτο.
Η σύγχρονη έρευνα αποδέχεται ότι το αρχικό κείμενο γράφτηκε στα μέσα του Β΄ αιώνα και βάση αυτού άρχισαν να προστίθενται διάφορες παραλλαγές. Ο Ειρηναίος γνώριζε ήδη το κείμενο των Μαρκιστών το οποίο περιέχει το έκτο κεφάλαιο του Παιδικού Ευαγγελίου του Θωμά. Δεν ήταν από την αρχή γνωστικής προέλευσης παρά το γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκε από τους γνωστικούς. Πρόκειται σαφώς περί ορθόδοξου μυθιστορηματικού κείμενου το οποίο περιήλθε στα χεριά των Γνωστικών και νοθεύτηκε. Δεν έχει καμία συγγένεια με το Κοπτικό Ευαγγέλιο του Θωμά.
Ο συντάκτης του παιδικού Ευαγγελίου του Θωμά περιγραφεί την θαυματουργική δραστηριότητα του Ιησού από του Πέμπτου έως του δωδέκατου έτους του Ιησού εις τον Ναό. Ευχαριστιέται να παρουσιάζει τον Ιησού στα πλαίσια μιας χονδροειδούς θαυματουργικής δραστηριότητας, πλήρη υπερφυσικής δύναμης, που δεν ανέχεται να τον ενοχλήσει η να τον πλησιάσει κανένας.
Ο ενήλικος λοιπόν Ιησούς δεν θα είχε τίποτε περισσότερο από το παιδί (Ιησού) που περιγράφει ο συγγραφέας. Οι δραστηριότητες του ήταν πολλές και ποικίλες όπως περιγράφονται στο παιδικό Ευαγγέλιο του Θωμά. Κατασκεύαζε σπουργίτια από πηλό τα οποία μετά ζωοποιούσε για να πετάξουν. Καταριόταν τους συνομηλίκους του για να πεθάνουν και έφερνε πάντα σε δυσχερή θέση τους δασκάλους του. Ένας από αυτούς μάλιστα πέθανε επειδή τον θάνατο του τον προκάλεσε ο Ιησούς.
Πέρα από αυτές τις άσχημες διηγήσεις περιέχει και καλές όπως Αναστάσεις, θεραπείες, και παρόμοια.
Προαναγγέλλει την επίδοση του Ιησού ως διδασκάλου και παρουσιάζει το παιδί γεμάτο από σοφία και γνώση. Τα περί του Αλφαβήτου που την μυστηριώδη έννοια του τονίζει ο Ιησούς στον δάσκαλο του, περιλαμβάνονται και στην «Επιστολή των Αποστόλων» τα οποία χρησιμοποιούνταν και από τους Οφίτες.

Τα δύο αυτά Ευαγγέλια απετέλεσαν τις πηγές που βασίσθηκαν μεταγενέστεροι συγγραφείς για να συνθέσουν δικές τους διηγήσεις.

δ) To Αρμενικόν Ευαγγέλιον της παιδικής ηλικίας το οποίο στηρίζεται σε πρότυπο άγνωστο το οποίο επεξεργάζεται το υλικό του Ιακώβου και παρουσιάζει τους Μάγους ως αδελφούς βασιλείς (Μελχιώρ της Περσίας, Βαλτάσαρ της Ινδίας, Γασπάρ της Αραβίας) συνδέοντας το υλικό του και με άλλες πηγές.

2. Κείμενα περί των συγγενών του Ιησού.

Η Χριστιανική Γραμματεία περιόρισε το ενδιαφέρον της στο πρόσωπο του Ιησού αρχικά. Επιμέρους επεισόδια περί του βίου της Μαρίας εκτίθενται εις την «Κοίμησιν της Παρθένου Μαρίας» έργο του 5ου αιώνα που διατηρείται στο Ελληνικό πρωτότυπο και σε άλλες μεταφράσεις. Υπάρχουν δύο Αποκαλύψεις επίσης με το Όνομα της Μαρίας.

α) Η μια εξ αυτών φέρει τον τίτλο «Όρασις Μαρίας Παρθένου» όπου μνημονεύει τον Μωαμεθανισμό και βάσει αυτής της μνείας πρέπει να γράφτηκε νωρίτερα από τον 7ο αιώνα εκτός αν η σχετική μνεία αποτελεί προσθήκη από παλαιότερο υλικό. Η Αποκάλυψη λαμβάνεται από την Μαρία κατά την διάρκεια της προσευχής της στον Γολγοθά και καταγράφεται από τον Ιωάννη. Αρπάζεται η Μαρία στον Ουρανό και βλέπει την μακαριότητα των Άγιων και τον βασανισμό των ασεβών. Στις προσευχές της δίνεται η παραχώρηση του να βρίσκουν οι τιμωρημένοι αναψυχή κάθε εβδομάδα από το εσπέρας της Παρασκευής μέχρι το Πρωί της Δευτέρας. Είναι σαφές ότι στο σημείο αυτό ο συγγραφέας της Οράσεως έχει δεχθεί επίδρασες εκ της «Αποκαλύψεως Παύλου»

β) Παρόμοιο είναι και το θέμα της δεύτερης Αποκαλύψεως που φέρει τον τίτλο «Αποκάλυψις της Άγιας Θεοτόκου». Εδώ κατά την παράκληση της Μαρίας να της δοθεί η ευκαιρία να δει τους πόνους των ασεβών στον Άδη καθίσταται οδηγός της ο Άγγελος Μιχαήλ που παρουσιάζει στην Μαρία κατεξοχήν τα βάσανα των αρνούμενων να πιστέψουν την Αγία Τριάδα και στο ότι η Μαρία είναι Θεοτόκος. Ο Μιχαήλ εδώ αρνείται να μεσιτεύσει ώστε να ανακουφισθούν αυτοί που βρίσκονται στον Άδη αλλά στο τέλος η Μαρία ανυψώνεται στον Ουρανό όπου προσεύχεται με τον Μωϋσή, τον Ιωάννη, τον Παύλο και τους Αγγέλους και έτσι ο Θεός παρέχει στους ασεβείς την Ανακούφιση.

γ) Ιστορία Ιωσήφ του Τέκτονος
Είναι ένας φαντασιώδης βίος του Ιωσήφ όπως τον διηγείται ο Ιησούς στους μαθητές του κατά τον συγγραφέα.
Προέρχεται από Ελληνικό πρωτότυπο του 5ου αιώνα που συντάχθηκε στην Αίγυπτο. Το κείμενο παρουσιάζει ελαφρά επιρροή από την Αιγυπτιακή θρησκεία και την Γνώση. Το συγκεκριμένο κείμενο εμφανίζει περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με την ασθένεια και τον θάνατο του Ιωσήφ.

δ) Βίος Ιωάννου του Βαπτιστού
Εδώ το κείμενο με φανταστικές λεπτομέρειες περιγράφει την διαβίωση στην έρημο και τον θάνατο του Ιωάννη. Συντάχθηκε τον 4ο αιώνα.

ε) Διήγησις περί αποτομής της κεφαλής του Ιωάννου
Εδώ περιγράφεται όλος ο βίος του Ιωάννη και σώζεται στο Ελληνικό πρωτότυπο.

3. ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΘΕΟΤΗΤΟΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ

α) Πράξεις Πιλάτου
Το Ευαγγέλιο αυτό είναι άκρως ενδιαφέρον και αρχίζει ως εξής «Όσα μετά τον σταυρόν και το πάθος του Κύριο ιστορήσας Νικόδημος γράμμασιν εβραїκοίς ώδε πως έχει». Πριν από αυτό υπάρχει μια προλογική σημείωση όπου αναφέρεται ότι το Ευαγγέλιο αυτό το βρήκε ο Αξιωματικός σωματοφύλακας Ανανίας και το μετέφρασε στην Ελληνική Γλώσσα επί Αυτοκράτορος Θεοδοσίου Β΄ το 425.
Το κείμενο σώζεται σε δύο παραλλαγές:
Η πρώτη περιλαμβάνει τις «Πράξεις Πιλάτου» και εκθέτει τα της δίκης, της σταυρώσεως και της ταφής του Ιησού χρησιμοποιώντας τόσο τα γραφόμενα των κανονικών Ευαγγελίων όσο και τις Απόκρυφες διηγήσεις. Σκοπό έχει αυτή η αφήγηση να αποδείξει την αθωότητα του Ιησού. Παραθέτει επίσης και κάποια συζήτηση που έγινε στο Συνέδριο περί της Αναστάσεως του Χριστού. Το τμήμα αυτό ήταν γνωστό στον Επιφάνιο όπου ο ίδιος ισχυρίζεται ότι οι Τεσσαρεσκαιδεκατίτες στηριζόταν σε αυτό για να καθορίσουν την ακριβή ημερομηνία του Πάθους στην όγδοη προ των καλενδών του Απριλίου.
Η δεύτερη παραλλαγή παραλλάσσει ορισμένα σημεία της πρώτης αλλά και προσθέτει ένα επιπλέον τμήμα με τίτλο «Εις Άδου Κάθοδος του Χριστού». Εδώ εκθέτει την μαρτυρία της Αναστάσεως του Κύριου, δύο αυτοπτών μαρτύρων Ιουδαίων, αναστάντων εκ νεκρών, υιών του Συμεών. Το τμήμα αυτό πρέπει να έχει γραφτεί μετά την Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο διότι έξι φορές αποδίδει τον όρο Θεοτόκος στην Μαρία.

Τα δύο τμήματα αυτά απετέλεσαν ενιαίο σύνολο αλλά μόνον στη Λατινική μετάφραση έχουν ενιαίο τίτλο ως «Ευαγγέλιον Νικοδήμου». Στην Λατινική μετάφραση παρουσιάζονται δύο σημαντικές διαφοροποιήσεις α) δίδονται ονόματα στους υιούς του Συμεώνος τα οποία είναι Καρίνος και Λεύκιος.

β) Ο Πιλάτος στέλνει αναφορά στον Αυτοκράτορα περί των γεγονότων του Ιησού αλλά ο Αυτοκράτορας δεν είναι ο Τιβέριος αλλά ο Κλαύδιος.
Οι ρίζες του κείμενου αυτού ανιχνεύονται σε προγενέστερο χρόνο και με διάφορες μορφές. Ο Ιουστίνος αναφέρει τα πρακτικά των συμβάντων κατά την ενώπιον του Πιλάτου κρίση του Ιησού «δύνασθαι μαθείν εκ των επί Πόντιου Πιλάτου γενομένων ακτών (πρακτικών)» εννοώντας ότι αυτά είναι διαθέσιμα στα αρχεία της Ρώμης. Ο Τερτυλλιανός μιλάει δύο φορές περί της Επιστολής του Πιλάτου προς τον Αυτοκράτορα Τιβέριο και παρουσιάζει ως πιστεύσαντας στην θεία προσωπικότητα του Ιησού όχι μόνον τον Έπαρχο αλλά και τον Αυτοκράτορα. Είναι προφανές για την σύγχρονη έρευνα ότι από πολύ νωρίς υπήρχε η πρόθεση να χρησιμοποιηθεί η μαρτυρία του Πιλάτου υπέρ του Χριστιανικού κηρύγματος αλλά και να δικαιωθεί ο ίδιος. Πράγματι με το πέρασμα του χρόνου θεωρήθηκε αθώος από του Αίματος του Ιησού και εισήλθε στο Αγιολόγιο της Κοπτικής Εκκλησίας. Και οι Εθνικοί όμως χρησιμοποίησαν το όνομά του για αντιχριστιανική διαφώτιση και έπλασαν υπομνήματα βλάσφημα κατά του Ιησού τα οποία εισήγαγαν στα σχολεία προς διδασκαλία επί Μαξιμίνου Δάζα (311 μ.Χ.). Ο Ευσέβιος τα μνημονεύει αυτά επανειλημμένως. Είναι όμως παράδοξο το γεγονός ότι ο Ευσέβιος φαίνεται να αγνοεί τις χριστιανικές πράξεις Πιλάτου. Η μεταγενέστερη επεξεργασία το δεύτερο τμήμα δηλαδή αποτελεί πιθανώς απάντηση στα ειδωλολατρικά αυτά υπομνήματα.
Η παράδοση συνέχισε να ασχολείται με τον Πιλάτο με αποτέλεσμα να παραχθεί πλήθος άλλων κείμενων εκ των οποίων Ελληνιστί σώζονται τα εξής:

Επιστολή Πιλάτου προς Τιβέριον
Επιστολή Τιβερίου προς Πιλάτον
Επιστολή Πιλάτου προς Ηρώδην
Επιστολή Ηρώδου προς Πιλάτον
Αναφορά Πιλάτου
Παράδοσις Πιλάτου

Το τελευταίο κείμενο περιγράφει τον μαρτυρικό θάνατο του Επάρχου που τιμωρήθηκε από τον Βασιλιά επειδή καταδίκασε τον Ιησού. Έτσι ο Πιλάτος καθίσταται άγιος «και εξετίναξεν την κεφαλήν ο πρέφεκτος και άγγελος Κυρίου εδέξατο αυτήν»

β) Υφήγησις Ιωσήφ
Εδώ το κείμενο παρουσιάζει τον από Αριμαθείας Σύνεδρο να διηγείται το Πάθος και την Ανάσταση του Χριστού και έπειτα φέρνει τον Χριστό να βαδίζει στην Γαλιλαία μαζί με τον Ιωσήφ και τον Ληστή και ξαφνικά «μετεμορφώθη Ιησούς και ουκ ήν ως το πρότερον πριν σταυρωθήναι αυτόν αλλά ήν διαπαντός φώς». Το κείμενο αυτό έχει ελαφρώς γνωστικίζοντα χρωματισμό.

γ) Διήγησις Γαμαλιήλ

Συγγενής προς το ευαγγέλιο του Νικοδήμου που περιγράψαμε πριν είναι η «Διήγησις Γαμαλιήλ» του γνωστού από τις Πράξεις και την Μίσνα νομοδιδασκάλου. Η διήγησις Γαμαλιήλ έχει χαθεί ως αυτοτελές κείμενο αλλά σπαράγματα αυτής επισημάνθηκαν στην κοπτική την αραβική και την Αιθιοπική. Προ καιρού βρέθηκε κείμενο αιθιοπικό με το όνομα «Θρήνοι Μαρίας» που προέρχεται δια χειρός του κόπτη επισκόπου Κυριακού όπου περιλαμβάνει την Διήγηση Γαμαλιήλ σχεδόν ολόκληρη εντός ομιλητικών πλαισίων. Το κείμενο «Θρήνοι Μαρίας» πιστεύεται ότι γράφτηκε τον 5ο αιώνα. Ο Γαμαλιήλ περιγράφει τα επεισόδια της σταυρώσεως και της αναστάσεως. Ως συνέπεια της έρευνας που έκανε ο Πιλάτος περί του κενού τάφου πιστεύει στην Ανάσταση του Χριστού και γι’ αυτό ανταλλάσσει Επιστολές με τον Ηρώδη.

δ) Κύκλος Άβγαρου
Διαφορετικής μορφής είναι τα κείμενα αυτά.
Κατά την πρώτη μορφή την «Αλληγορίαν Άβγαρου» ο ηγεμόνας της Εδέσσης Άβγαρος ο Ε΄ (9 μ.Χ.-46 μ.Χ.) όντας ασθενής άκουσε περί της θαυματουργικής δυνάμεως του Ιησού και του έστειλε επιστολή δια της οποίας δήλωνε την πεποίθηση ότι ο Ιησούς δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο εκτός από Θεός η υιός Θεού. Καλούσε τον Ιησού στην Έδεσσα για δύο σκοπούς α) για να θεραπεύσει τον ίδιο τον Άβγαρο β) για να αποφύγει ο Ιησούς τις επιβουλές των Ιουδαίων καταφεύγοντας ο ίδιος στην Έδεσσα.
Ο Χριστός φαίνεται να του απάντησε ως εξής: α) τον μακάριζε γιατί πίστεψε χωρίς να τον δει καθόλου β) τον πληροφορεί όμως ότι δεν θα μπορέσει να μεταβεί στην Έδεσσα διότι έχει να επιτελέσει σπουδαίο έργο στην Ιουδαία αλλά μετά την επάνοδο του στον Ουράνιο Πατέρα του θα στείλει στον Άβγαρο τον κατάλληλο άνθρωπο. Πράγματι μετά την Ανάληψη απέστειλε ο Ιησούς τον Θωμά τον Θαδδαίο η Αδδαίο έναν από τους εβδομήκοντα Αποστόλους ο οποίος στην μεταγενέστερη ελληνική παραλλαγή ταυτίζεται με τον Απόστολο Θαδδαίο η Λεββαίο ενός εκ των Δώδεκα.
Ο Άβγαρος τονίζει επίσης ότι είναι έτοιμος να επιτεθεί κατά των επιβουλευόντων του Χριστού Ιουδαίων αλλά οι Ρωμαίοι τον εμπόδισαν. Τελικά ο Άβγαρος θεραπεύθηκε από τον Ιησού.

Βιβλιογραφία
1] Παν. Χρήστου «Εκκλησιαστική Γραμματολογία»
2] J. P. MIGNE «Ελληνική Πατρολογία»
3] Ιωάννου Καραβιδόπουλου «Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη»
4] Ιωάννου Καραβιδόπουλου «Απόκρυφα Χριστ.Κείμενα Β' Απόκρυφες Πράξεις, Επιστολές».
5] Ιωάννου Καραβιδόπουλου «Απόκρυφα Χριστ.Κείμενα Α' Απόκρυφα Ευαγγέλια».

Μαρτυρίες για την αρχή του Χριστιανισμού σε αρχαία ταλμουδικά Ραββινικά κείμενα,
από τον F.F. Bruce.

"Οι Φαρισαίοι Ραβίνοι παρέδωσαν τα Ευαγγέλια στους Χριστιανούς…"
"Διαβάστε Γκοΐμ για να σωθείτε".

"Όταν το 70 μ.Χ. έπεσε η Ιερουσαλήμ, μαζί με τον Ναό, και την κυριαρχία των ιερατικών οικογενειών, έπεσε και το ανώτατο δικαστήριο, το Συνέδριο. Το μόνο τμήμα του Ιουδαϊσμού που μπορούσε ν’ αναλάβει την ανοικοδόμηση ήσαν οι Φαρισαίοι. Και πράγματι αυτό έκαναν, σε μια πνευματική κι όχι πολιτική βάση. Με την καθοδήγηση του Γιωχανάν, γιου του Ζακκά, κατασκεύασαν τα κεντρικά γραφεία τους στη Γιαβνέθ ή Γιάμνια, (ΙΑΜΝΕΙΑ) στα νοτιοδυτικά της Παλαιστίνης. Εδώ, λοιπόν, αναδιοργάνωσαν το Συνέδριο σαν ανώτατο δικαστήριο για την οργάνωση όλου του θρησκευτικού νόμου, πρώτος πρόεδρος του οποίου, στη νέα του μορφή, ήταν ο Yohanan.

Ένας μεγάλος αριθμός (εβραϊκών) νομοθετημάτων, «η παράδοση των πρεσβυτέρων», όπως αναφέρεται στην Καινή Διαθήκη, είχε παραδοθεί από γενιά σε γενιά, προφορικά, κι αυξανόταν με το πέρασμα του χρόνου. Έγινε έτσι το πρώτο βήμα για την κωδικοποίηση όλου αυτού του υλικού. Το δεύτερο βήμα έγινε απ’ τον μεγάλο Ραββίνο Ακίμπα, που πρώτος κατέταξε το υλικό, σύμφωνα με τα θέματα. Μετά τον ηρωικό του θάνατο, το 135 μ.Χ., στη διάρκεια της ήττας που υπέστη ο επαναστάτης κατά της Ρώμης Βαρ – Κοχεμπά, το έργο του αναθεωρήθηκε και συνεχίστηκε απ΄ τον μαθητή του, Ραββίνο Μέιρ.

Το έργο της κωδικοποίησης ολοκληρώθηκε γύρω στο 200 μ.Χ απ’ τον Ραββίνο Ιούδα, πρόεδρο του Συνεδρίου, απ’ το 170 έως το 217. Ο όλος κώδικας του θρησκευτικού νομικού συστήματος, που συλλέχθηκε μ’ αυτό τον τρόπο είναι γνωστός ως Μισνά.

Αυτός ο κώδικας Μισνά έγινε αντικείμενο μελέτης, και πολλά σχόλια εκφράσθηκαν μ’ αυτόν από τις Ραββινικές σχολές τόσο της Παλαιστίνης όσο και της Βαβυλωνίας. Τα σχόλια αυτά η Γκεμάρα αποτέλεσαν ένα είδος συμπληρώματος της Μισνά και η Γκεμάρα αποτέλεσαν το γνωστό Ταλμούδ. Το «Ταλμούδ της Ιερουσαλήμ», που αποτελείται από τη Μισνά, μαζί με την ογκώδη Γκεμάρα των Παλαιστινιακών σχολών, συμπληρώθηκε το 300 μ.Χ. περίπου. Το κατά πολύ μεγαλύτερο Βαβυλωνιακό Ταλμούδ συνέχισε ν’ αυξάνει για δυο ακόμη αιώνες, πριν να καταγραφεί, γύρω στο 500 μ.Χ.
Καθώς η Μισνά είναι ένας νομικός κώδικας και το Ταλμούδ βιβλία με σχόλια πάνω σ’ αυτό τον κώδικα, δεν υπάρχει περίπτωση αναφοράς στον Χριστιανισμό, κι όπου υπάρχουν αναφορές είναι εχθρικές. Όπως και νάναι όμως αυτές οι αναφορές δείχνουν τουλάχιστον πως δεν υπήρχε ούτε η παραμικρή αμφιβολία για τον ιστορικό χαρακτήρα του Ιησού.

Σύμφωνα με τις γνώμες των πρώτων Ραββίνων που καταγράφονται σ’ αυτά τα έργα, ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ ήταν ένας αμαρτωλός στο Ισραήλ, που ασχολήθηκε με τη μαγεία, περιφρόνησε τα λόγια των σοφών, παραπλάνησε τον κόσμο και είπε πως δεν ήρθε να καταστρέψει τον νόμο, αλλά να τον συμπληρώσει. Κρεμάσθηκε την παραμονή του Πάσχα, με την κατηγορία της αίρεσης και παραπλάνησης του λαού. Οι μαθητές του, πέντε απ΄ τους οποίους αναφέρονται με τα ονόματα τους, γιάτρευαν αρρώστους στ’ όνομά του.

Είναι ολοφάνερο πως πρόκειται για ένα πορτραίτο του Ιησού όπως ακριβώς θα το περιμέναμε από ένα έργο γραμμένο απ’ τους Φαρισαίους. Μερικά από τα ονόματα με τα οποία ο Ιησούς αναφέρεται γίνονταν άμεσες ή έμμεσες μαρτυρίες για τις διηγήσεις των Ευαγγελίων. Η ονομασία Ha-Taluy («Ο κρεμασμένος») αναφέρεται ξεκάθαρα στον τρόπο με τον οποίο πέθανε. Ένα άλλο όνομα που του δίνεται, Ben-Pantera («Γιος Παντέρα»), κατά πάσα πιθανότητα αναφέρεται, σ’ έναν Ρωμαίο στρατιώτη, που ονομαζόταν Παντέρας.

Στα τέλη περίπου του πρώτου αιώνα μ.Χ. και στις αρχές του δεύτερου, υπήρχε όπως φαίνεται κάποια διαφωνία στους Ιουδαϊκούς κύκλους, για το κατά πόσο μερικά Χριστιανικά έργα έπρεπε ν’ αναγνωρισθούν ως κανονικά ή όχι.

(Εδώ αναφέρεται ότι οι Ραβίνοι μελετάνε το κατά πόσον τα χριστιανικά κείμενα «έπρεπε να αναγνωρισθούν ως κανονικά ή όχι»! Κανονικά για ποιους; Η απάντηση είναι μια… για τους χριστιανούς! Άρα στην Ιάμνεια και από Εβραίους Ραβίνους ξεχώρισαν τα κανονικά από τα μη κανονικά και δοθήκαν για χρήση στους Εβραίο-Χριστιανούς! Η επιβεβαίωση στην αμέσως παρακάτω σαφέστατη δήλωση: "Αυτά τα έργα, όποια κι αν ήσαν, πήραν το Ελληνικό όνομα Ευαγγέλιο").

Αυτά τα έργα, όποια κι αν ήσαν, πήραν το Ελληνικό όνομα Ευαγγέλιο. Το αμφισβητούμενο Ευαγγέλιο ήταν κατά πάσα πιθανότητα μια Αραμαϊκή μορφή του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου, του Ευαγγελίου που προτιμούσαν οι Ιουδαίοι Χριστιανοί της Παλαιστίνης και των γύρω περιοχών. Λέγεται πως οι Ραββίνοι Γιωχανάν και Μέιρ έκαναν δυσμενή λογοπαίγνια με τη λέξη Ευαγγέλιο, υψώνοντας τα φωνήεντα της λέξης έτσι, ώστε να διαβάζεται Awen-gillayon ή Awon-gillayon, που σήμαιναν «Αμαρτία του Περιθωρίου» ή «Αμαρτία της Πλάκας του γραψίματος».

Αυτές οι δυσνόητες αναφορές δείχνουν πως υπήρχε κάποια επαφή ανάμεσα στους ορθόδοξους Φαρισαίους και τους Ιουδαίους Χριστιανούς, που δεν πρέπει να μας εκπλήσσει αν σκεφθούμε ως η πρώτη Παλαιστινιακή εκκλησία περιλάμβανε πιστά μέλη, που προέρχονταν απ’ την παράταξη των Φαρισαίων και πολλές χιλιάδες Ιουδαίων, που ήσαν «ζηλωτές του νόμου» (Πρξ. 15/5, 21/20).

Μετά το 70 μ.Χ., πράγματι, μπορεί αυτοί οι Ιουδαίοι Χριστιανοί να είχαν
περισσότερη επαφή με άλλους Ιουδαίου, παρά με τα μέλη των Εθνικών εκκλησιών, που ολοένα κι έκλιναν στο χαρακτηρισμό των Ιουδαίων Χριστιανών ως αιρετικών και ημι – Χριστιανών. Υπάρχουν βάσιμες πληροφορίες για να σκεφθούμε ότι αυτοί οι φυγάδες από την εκκλησία της Ιερουσαλήμ, που εγκαταστάθηκαν στην Υπεριορδανία, γύρω στο 70 μ.Χ., συνεργάστηκαν με ορισμένες ομάδες Εσσαίων, που πιθανώς περιλάμβαναν και τ’ απομεινάρια της κοινότητας του Κουμράν".

Μπορεί οι Ραβίνοι να ειρωνεύονται την Ιουδαιο - Χριστιανική αίρεση τους και ταυτόχρονα να τακτοποιούν τα βιβλία της;
Μπορούν οι Ραβίνοι να αναθεματίζουν τον Χριστό και ταυτόχρονα να του τακτοποιούν τα ευαγγέλιά του;

Ναι, γιατί αυτό ακριβώς έκαναν!

Οι άνθρωποι αυτοί μπορούσαν με απόλυτη άνεση να παίζουν ταυτόχρονα σε δυο ταμπλό.
Ολόκληρη η τελευταία παράγραφος, του παραπάνω άρθρου (από τον καθηγητή θεολογίας) αποτελεί και την πλέον ξεκάθαρη ομολογία των Ραβινο-Φαρισαίων, ότι ο Εβραιο- Χριστιανισμός, αποτελούσε την κρυφή Φαρισαιο- Εσσαιο- Κουμρανική πρόταση διασποράς του Ιουδαϊσμού στα έθνη, ώστε να μπορέσουν να εκπληρώσουν το όραμα του Αβραάμ για παγκόσμια "ευλογία" (εξουσία) του Ιουδαϊσμού επί των εθνών.

ΔΕΣ: Κατάλογος κειμένων της πρωτοχριστιανικής γραμματείας

Φι­λοσο­φι­κὰ Ἀνέκ­δο­τα

Ὁ Θάνατος (καὶ ἡ ἀ­γά­πη γιὰ τὴ ζω­ή)

Ένας Κινέζος μανδαρίνος πρό­τει­νε κά­πο­τε στὸν κυ­βερ­νή­τη μιᾶς ἐ­παρ­χί­ας ἕ­να μέ­τρο ποὺ δὲν ἄρ­γη­σε νὰ υἱ­ο­θε­τη­θεῖ.

Τὴν ὥ­ρα ποὺ τὸ θύ­μα ἀ­κουμ­ποῦ­σε τὸ κε­φά­λι στὸ κού­τσου­ρο γιὰ νὰ μπο­ρέ­σει ὁ δή­μιος νὰ τὸ ἀ­πο­κό­ψει, ἔ­φτα­νε καλ­πά­ζον­τας ἕ­νας πλου­μι­σμέ­νος ἱπ­πέ­ας καὶ φώ­να­ζε: «Στα­μα­τῆ­στε! Ὁ Ἄρ­χον­τας ἔ­δω­σε χά­ρη στὸν κα­τα­δι­κα­σμέ­νο.»

Ἐ­κεί­νη τὴ στιγ­μὴ τῆς ὑ­πέρ­τα­της εὐ­φο­ρί­ας ὁ δή­μιος ἔ­κο­βε τὸ κε­φά­λι τοῦ εὐ­τυ­χι­σμέ­νου θνη­τοῦ.

Το ον (και η ουσία αυτού που είναι)

Ένας Κινέζος σοφός περιδιαβάζει με τον μαθητή του.

Περνούν ένα γεφύρι.

“Ποια είναι η ουσία (ή το είναι) του γεφυριού”; ρωτάει ο μαθητευόμενος φιλόσοφος.

Ο δάσκαλός του τον κοιτάει και με μια σπρωξιά τον ρίχνει στο ποτάμι.

Ο έρωτας (η ψυχή, η αρνητικότητα κι ο θάνατος)

Ένας γερμανος φοιτητής πάει ένα βράδυ στο χορό.

Εκεί βρίσκει μια πανέμορφη κοπέλα με κατακάστανα μαλλιά κι ολόλευκο δέρμα.

Γύρω απ’ το λαιμό της μια λεπτή μαύρη κορδέλα μ’ ένα μικρότατο κομπάκι.

Ο φοιτητής χορεύει όλη τη νύχτα με την κοπέλα.

Την αυγή την πηγαίνει στη σοφίτα του.

Όταν αρχίζει να την ξεντύνει η κοπέλα τον θερμοπαρακαλεί να μην της βγάλει την κορδέλα που έχει στο λαιμό.

Μένει γυμνή στην αγκαλιά του με τη λεπτή κορδέλα της.

Αγαπιούνται κι ύστερα αποκοιμιούνται.

Ο φοιτητής ξυπνάει πρώτος και κοιτάζει το κοιμισμένο πρόσωπο της κοπέλας που, ακουμπισμένη στο άσπρο μαξιλάρι, εξακολουθεί να έχει τη μαύρη κορδέλα στο λαιμό.

Με μία κίνηση ακριβείας λύνει τον κόμπο.

Και το κεφάλι της κοπέλας κυλάει κατάχαμα.

(αναστροφές και αντιμεταθέσεις)

Ένα ζευγάρι ομοφυλόφιλοι.

Ο μαζοχιστής: Πέφτω στα πόδια σου, κάνε με σήμερα πραγματικά να πονέσω, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, όσο πιο πολύ μπορείς.

Ο σαδιστής: Όχι!

Ο μαζοχιστής: Σ’ ευχαριστώ.

Θεός (ἢ τὸ ὁ­λο­κλη­ρω­τι­κὸ καὶ θεο-λο­γι­κὸ Ἀ­πόλυ­το)

Ένας βραχμάνος ἀρ­χι­ε­ρέ­ας κα­λεῖ τοὺς ἀν­τιρ­ρη­σί­ες νὰ πά­ρουν τὸ λό­γο.

«Ὁ θε­ός σας εἶ­ναι φε­νά­κη», πα­ρα­τη­ρεῖ δί­και­α κά­ποι­ος.

«Ἡ θρη­σκεί­α σας εἶ­ναι ψέ­μα καὶ χί­μαι­ρα κι ἐ­σεῖς, οἱ ἱ­ε­ρεῖς, τὸ στή­ριγ­μα τῆς κα­ται­σχύ­νης.

Θε­ός, θρη­σκεί­α καὶ ἱ­ε­ρεῖς πρέ­πει νὰ κα­τα­πο­λε­μη­θοῦν καὶ νὰ ἐκ­μη­δε­νι­στοῦν.

Τί ἔ­χεις νὰ μοῦ πεῖς, ἐ­σύ, ἀρ­χι­ε­ρέ­α;».

«Κι ἐ­σὺ δι­κός μας εἶ­σαι», τοῦ ἁ­παν­τᾶ γα­λή­νια ὁ βραχ­μά­νος.

Ἡ Γλώσσα (ὀν­το-λο­γί­α: ὁ λό­γος τοῦ ὄν­τος)

Επτά κάτοικοι τῆς Ἀ­τλαν­τί­δας ξε­κι­νοῦν γιὰ ἕ­να πε­ρί­πα­το.

Ἕ­νας ποι­η­τής. Ἕ­νας ζω­γρά­φος. Ἕ­νας λη­στής. Ἕ­νας το­κο­γλύ­φος. Ἕ­νας ἐ­ρω­τευ­μέ­νος. Ἕ­νας στο­χα­στής.

Φτά­νουν στὴν εἴ­σο­δο μιᾶς σπη­λιᾶς.

«Τί μέ­ρος κα­τάλ­λη­λο γιὰ ἔμ­πνευ­ση!» ἀ­να­φω­νεῖ ὁ ποι­η­τής.

«Τί ὑ­πέ­ρο­χο ζω­γρα­φι­κὸ θέ­μα!» λέ­ει ὁ ζω­γρά­φος.

«Τί τό­πος πρό­σφο­ρος γιὰ προ­σευ­χή!» ψαλ­μω­δεῖ ὁ ἱ­ε­ρέ­ας.

«Τί ὀ­νει­ρε­μέ­νη το­πο­θε­σί­α γιὰ ἐ­νέ­δρα!» ὁ­μο­λο­γεῖ ὁ λη­στής.

«Μιὰ ἀ­νυ­πέρ­βλη­τη κρυ­ψώ­να!» μουρ­μου­ρί­ζει ὁ το­κο­γλύ­φος.

«Τί κα­τα­φύ­γιο γιὰ τὸν ἔ­ρω­τά μου!» ὀ­νει­ρο­πο­λεῖ φω­να­χτὰ ὁ ἐ­ρω­τευ­μέ­νος.

«Εἶ­ναι μιὰ σπη­λιά!» συμ­πλη­ρώ­νει ὁ στο­χα­στής.

Πραγματικὸ καὶ Φανταστικό (οἱ μυθο-λο­γι­κὲς πα­γί­δες)

Ένα ζευγάρι κέν­ταυ­ροι ἀ­πο­θαυ­μά­ζει τὸ παι­δί του ποὺ χο­ρο­πη­δά­ει ἀ­πὸ δῶ κι ἀ­πὸ ‘­κεῖ σὲ μιὰ πα­ρα­λί­α τῆς Με­σο­γεί­ου.

Ὁ πα­τέ­ρας γυρ­νά­ει πρὸς τὴ μά­να καὶ τὴ ρω­τά­ει:

«Πρέ­πει ἄ­ρα­γε νὰ τοῦ ποῦ­με πὼς δὲν εἶ­ναι πα­ρὰ ἕ­νας μύ­θος;»

Η γενετική βάση της «σωστής» και «λάθος» ευτυχίας

Ο βασικός κανόνας της Ψυχολογίας είναι ότι ο καθένας πρέπει να είναι ευτυχισμένος, ενώ το κεντρικό αξίωμα της ψυχοσωματικής ιατρικής είναι ότι η ευτυχία κάνει καλό στον οργανισμό και την υγεία. Η μανία για την επίτευξη της ευτυχίας είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο τα τελευταία χρόνια και είναι ενδεικτικό ότι στο μεγαλύτερο ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο, το Amazon.com, μόνο κατά το τελευταίο τρίμηνο εμφανίστηκαν πάνω από 1.000 νέα βιβλία με θέμα την ευτυχία (του τύπου «Ευτυχία για αρχάριους», «Ευτυχισμένο χρήμα» κ.α.).

Τα γονίδια, η ευδαιμονία και η ηδονή

Όμως για πρώτη φορά μια αμερικανική επιστημονική έρευνα διαπίστωσε ότι δεν αρκεί να είναι κανείς γενικά ευτυχισμένος, καθώς, όπως υποστηρίζει, τα ανθρώπινα γονίδια με έναν μυστηριώδη τρόπο ξεχωρίζουν σε μοριακό επίπεδο το «σωστό» από το «λάθος» είδος ευτυχίας.

Έτσι, όσοι νιώθουν την «καλή», πιο βαθιά και ενάρετη ευτυχία (που λέγεται και «ευδαιμονία»), βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση από άποψη υγιούς λειτουργίας των γονιδίων τους, σε σχέση με όσους αισθάνονται την «κακή» και πιο ρηχή ευτυχία (τη λεγόμενη «ηδονή»).

Με άλλα λόγια, μια ζωή με νόημα είναι ανώτερη (ακόμα και σε βιολογικό- γονιδιακό επίπεδο) από μια απλώς ευτυχισμένη ζωή.

Εδώ και χρόνια, οι επιστήμονες έχουν επικεντρώσει την προσοχή τους στο πώς επηρεάζεται το γονιδίωμα από την αρνητική ψυχολογία, δηλαδή από το στρες, το άγχος, τον φόβο, τη στενοχώρια κ.α.

Δεν είναι όλες οι μορφές ευτυχίας ίσες

Όμως αυτήν τη φορά, οι επιστήμονες εστίασαν στην επίπτωση της θετικής ψυχολογίας στη βιολογική λειτουργία και διαπίστωσαν ότι όλες οι μορφές ευτυχίας δεν είναι τελικά ίσες στα «μάτια» των γονιδίων.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον καθηγητή Ιατρικής Στίβεν Κόουλ του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (UCLA) και την καθηγήτρια Ψυχολογίας Μπάρμπαρα Φρέντρικσον του Πανεπιστημίου της Β. Καρολίνας, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στην επιθεώρηση της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ (PNAS), συσχέτισαν τις διαφορετικές μορφές ευτυχίας με τον τρόπο έκφρασης και λειτουργίας των γονιδίων στους ανθρώπους.

Το βασικό συμπέρασμά τους ήταν ότι οι άνθρωποι που νιώθουν την «ευδαιμονικού» τύπου ευτυχία, που έχουν δηλαδή ένα αίσθημα ανιδιοτέλειας, ευγενικού σκοπού και ενός βαθύτερου νοήματος στη ζωή τους (κοινωνική υπηρεσία, φιλανθρωπία, πνευματική αναζήτηση κ.λ.π), έχουν ταυτόχρονα μια πιο ευνοϊκή έκφραση γονιδίων στον οργανισμό τους, με αποτέλεσμα το ανοσοποιητικό σύστημά τους να είναι πιο αποτελεσματικό και το σώμα τους να προστατεύεται καλύτερα από τις ασθένειες.

Η ηδονική ευτυχία εγκυμονεί ασθένειες

Αντίθετα, όσοι άνθρωποι νιώθουν μεν ευτυχισμένοι, αλλά με «ηδονικό» τρόπο, δηλαδή αρκούνται συνήθως σε εγωκεντρικές, εφήμερες και υλικές ικανοποιήσεις (φαγητό, σεξ, ψυχαγωγία κλπ), εμφανίζουν αρνητική έκφραση γονιδίων στο σώμα τους, με συνέπεια ο οργανισμός τους να είναι πιο ευάλωτος στις χρόνιες φλεγμονές, στις λοιμώξεις και σε άλλες ασθένειες (καρδιαγγειακές, νευροεκφυλιστικές κ.α.).

Οι ερευνητές επισήμαναν πως ενώ οι «ηδονικοί» άνθρωποι υποκειμενικά νιώθουν πολύ ωραία, τα γονίδια τους αντικειμενικά αντιδρούν πολύ διαφορετικά από ό,τι στην περίπτωση των «ευδαιμονικών» ανθρώπων.

«Αυτό που διαπιστώσαμε, είναι πως το ανθρώπινο γονιδίωμα είναι πολύ πιο ευαίσθητο στους διαφορετικούς τρόπους επίτευξης της ευτυχίας από ό,τι είναι το μυαλό μας» δήλωσε ο Στίβεν Κόουλ.

«Στο κυτταρικό επίπεδο, τα σώματά μας φαίνονται να αντιδρούν καλύτερα σε εκείνο το είδος ευτυχίας που μας δίνει ένα αίσθημα σύνδεσης με τους άλλους και ανώτερου σκοπού» πρόσθεσε η Μπάρμπαρα Φρέντρικσον.

Η «ευδαιμονικού» τύπου ευτυχία χαρίζει χρόνια ζωής

Προηγούμενες έρευνες των ίδιων και άλλων επιστημόνων έχουν συσχετίσει τα θετικά συναισθήματα -ιδίως του «ευδαιμονικού» τύπου- με ένα μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής, δηλαδή η «σωστή» ευτυχία χαρίζει περισσότερα χρόνια ζωής.

Ίσως επειδή, όπως είπε ο μεγάλος ψυχολόγος Καρλ Γιουνγκ, «το πιο μικρό πράγμα που έχει νόημα, αξίζει περισσότερο στη ζωή από το πιο μεγάλο χωρίς νόημα».

Βρείτε νέο νόημα ανακαλύπτοντας τον πραγματικό σας εαυτό

Ο Σωκράτης με την περίφημη ρήση του “γνώθι σαυτόν” μας παρότρυνε αιώνες πριν να κάνουμε κάτι που πολλοί άνθρωποι μάλλον αγνοούν και θεωρούν ότι γίνεται αυτόματα!

Το να μάθουμε τον εαυτό μας είναι μια εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση μιας και χρειάζεται να τον εκπαιδεύσουμε στην τέχνη της αυτοπαρατήρησης και καθαρής αντίληψης των συναισθημάτων και των σκέψεων μας.

Στην ψυχανάλυση χρησιμοποιείται ο όρος του ελεύθερου συνειρμού για να περιγράψει εκείνη τη διαδικασία όπου ο αναλυόμενος εκφράζει στον αναλυτή του, χωρίς κανένα φιλτράρισμα την κάθε του σκέψη. Αυτό βοηθάει το άτομο να ορίσει τις βαθύτερες σκέψεις και συναισθήματα και άρα να αποκτήσει πρόσβαση σε μέρη του εαυτού που μέχρι τότε του ήταν άγνωστα.

Συχνά, λέμε στους ασθενείς να παρατηρούν τον εαυτό τους έξω από τις συνεδρίες, έτσι ώστε να μάθουν να ακούν τι τους λέει ο εσωτερικός τους εαυτός. Πολλές φορές, έχουμε συμπτώματα γιατί δεν υπακούμε στις επιθυμίες, σκέψεις και συναισθήματά μας. Αγνοούμε την ύπαρξη ενός εαυτού μέσα μας που μπορεί να υποφέρει, να καταπιέζεται, να αιμορραγεί ψυχικά, που μπορεί να φωνάζει για βοήθεια και εμείς απλά να τον απαξιώνουμε και να τον παραβλέπουμε.

Ο καλύτερος δρόμος προς την επίγνωση του αληθινού εαυτού είναι η αναγνώριση των συναισθημάτων μας την ώρα που τα νοιώθουμε και να θέλουμε να κάνουμε κάτι με αυτά.

Για παράδειγμα, όταν κάποιος νοιώθει θυμό, το πρώτο στάδιο επίγνωσης είναι η κατανόηση ότι νοιώθει θυμό, αλλά και σε ένα δεύτερο χρόνο να μπορεί να ελέγξει αυτό το θυμό και να μην πάρει τον έλεγχο του εαυτού. Τα συναισθήματα έχουν τόση δύναμη για την ανθρώπινη ύπαρξη και ψυχική ζωή που κατευθύνουν τον χαρακτήρα του ατόμου προς διαφορετικές κατευθύνσεις.

Τα συναισθήματα μπορεί να μας κάνουν υπερευαίσθητους, δηλαδή επειδή τα αισθανόμαστε τόσο έντονα να μην τα αντέχουμε και να μας οδηγούν σε μονοπάτια πανικού, συμπτωμάτων και απόλυτης παράδοσης σε αυτά. Από την άλλη μπορεί να έχουμε επίγνωση αλλά να μην θέλουμε να τα κατανοήσουμε και να εμβαθύνουμε δημιουργώντας ανθρώπους αδιάφορους και απαθείς.

Μερικοί από εμάς είμαστε πιο συντονισμένοι με το συναισθηματικό ψυχικό μας κόσμο, άλλοι χρειάζεται να κάνουν μεγαλύτερη προσπάθεια. Όπως και να έχει, ο συναισθηματικός νους τρέφετε με το συμβολισμό, το μεταφορικό λόγο, τα ποιήματα, τη μουσική, τα παραμύθια, το θέατρο, την τέχνη και την καλλιέργεια της δημιουργικότητας. Στην ψυχοθεραπεία δίνουμε μεγάλη έμφαση στα όνειρα, μια άκρως δημιουργική διαδικασία ανεύρεσης νοήματος και αποκάλυψης του αληθινού εαυτού. Έτσι, η χαρτογράφηση και διερεύνηση του ενδοψυχικού μας κόσμου μπορεί να μας φανερώσει πτυχές του δικού μας εσωτερικού κόσμου που θα μας συνεπάρει και εν δυνάμει να μας προσφέρει μια ζωή πιο ολοκληρωμένη, πιο ισορροπημένη και σίγουρα ψυχικά πιο πλούσια.

Σωσικράτη, τότε που ’χες λεφτά δεν έκανες κράτει

Σωσικράτη, τότε που ’χες λεφτά δεν έκανες κράτει:
… κακή συνήθεια!
Με τα καλά σου τα κρασιά και μες στα ωραία ρόδα
μονίμως, φίλε.
Τώρα που εφαλίρησες και δεν σου ’χει μείνει σάλιο,
έφτασες καημένε μου…
Μα για την πείνα …
το φάρμακο αργεί να βγει,
δεν το ’βρανε ακόμα.
Τη Μηνοφίλη…
τη θυμάσαι, ρε, τη Μηνοφίλη
που γλύκα της σ’ ανέβαζε κι Άδωνι σε κατέβαζε;…
Που ’χε πονηρή ψυχή και την καρδιά μπαμπέσα
και που το κάθε της φιλί το πλήρωνες με λούσα;…
Ε, τώρα δεν θυμάται ούτε τ’ όνομά σου, κι όταν σε βλέπει,
σαν άλλη Κίρκη “Από πού είναι ο κύριος;” σε ρωτάει η σκύλα·
“από δω, από τα μέρη μας;… ή τάχα ξένος;”
– είδες η Μηνοφιλη;! Ρωτάει να μάθει…
να πληροφορηθεί!
Ελπίζω, πάντως, Σώτο μου, να ξέρεις πια τώρα κι εσύ
ότι η παροιμία του λαού οὐδείς οὐδέν ἔχοντι φίλος
σημαίνει ότι άμα δεν έχεις φράγκα, δε …,
κι ότι είναι ψέμα μέγα όταν λένε: θα …ι κι ο φτωχός!
Δεν πρόκειται…

Ἠράσθης πλουτῶν, Σωσίκρατες, ἀλλά πένης ὤν
οὐκέτ’ ἐρᾷς· λιμός φάρμακον οἷον ἔχει.
ἡ δέ πάρος σε καλεῦσα μύρον καί τερπνόν Ἄδωνιν
Μηνοφίλα νῦν σου τοὔνομα πυνθάνεται·
“Τίς πόθεν εἶς ἀνδρῶν; πόθι τοι πτόλις;” ἦ μόλις ἔγνως
τοῦτ’ ἔπος, ὡς οὐδέν ἔχοντι φίλος.

ΠΑΛΑΤΙΝΗ ΑΝΘΟΛΟΓΊΑ, Των εραστών τα μάτια είναι πάντα σα βροχή

ΛΟΥΚΡΗΤΙΟΣ: Μόνο η φιλοσοφία μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο

T. LUCRETII De rerum natura liber II, v. 37-61
Λουκρητίου Για τη φύση των πραγμάτων βιβλίο 2ο, στ. 37-61

Γι’ αυτό, επειδή
τίποτε δεν προσφέρουν
οι θησαυροί
στο δικό μας σώμα
καθόλου δεν μας ωφελούν
οι θησαυροί
ούτε η ευγενική καταγωγή
ούτε η δόξα της εξουσίας,
που υπερέχει,
πρέπει να νομίζουμε/
πρέπει να σκεφτούμε
ότι καθόλου δεν ωφελεί
επίσης το πνεύμα
(των ανθρώπων).
Μήπως τάχα/Εκτός αν ίσως,
όταν βλέπεις
τις δικές σου λεγεώνες
να εκτελούν
με ορμή/ ορμητικά
στο πεδίο του Άρη/
στο Μάρτιο κάμπο
πολεμικές ασκήσεις,
ενισχυμένες/υποστηριζόμενες
από μεγάλες επικουρικές δυνάμεις/
εφεδρείες
και με δυνάμεις
ιππικού
στολισμένες με όπλα/
παραταγμένες με πλήρη εξάρτυση
κι εξίσου
με ομοψυχία (θάρρος)
(όταν βλέπεις)
πειρατικά πλοιάρια,
τότε οι δεισιδαιμονίες (σου)
τρέμοντας/τρομαγμένες
απ’ αυτά τα πράγματα
δε θα φύγουν
απ’ την ψυχή σου/
απ’ το πνεύμα σου
τρομαγμένες
και οι φόβοι του θανάτου
(δε) θ’ αφήσουν
το στήθος/ την καρδιά (σου)
ελεύθερο/ελεύθερη
κι απαλλαγμένο/ κι απαλλαγμένη
απ’ τις φροντίδες/απ’ το άγχος.
Γιατί, αν βλέπουμε/
Αν όμως θεωρούμε
ότι αυτά είναι γελοία
και πλάνη (μίμηση αστεία)
(αν) στην πραγματικότητα
κι οι αληθινοί φόβοι
των ανθρώπων
και οι κουραστικές έγνοιες
(των ανθρώπων)
ούτε φοβούνται
τις κλαγγές των όπλων
ούτε (φοβούνται)
τα σκληρά βέλη/
τ’ άσπλαχνα βέλη
κι άφοβα/ με θράσος
τριγυρνούν
μέσα στις αυλές των βασιλιάδων
και (μέσα) στους ισχυρούς
του κόσμου/της γης,
ούτε σέβονται
τη λάμψη απ’ το χρυσάφι
ούτε τη λαμπρή λάμψη
των πορφυρών ρούχων,
γιατί ν’ αμφιβάλλεις
ότι όλα αυτά
δαμάζονται (μόνο)
με τη λογική σκέψη/
με τη φιλοσοφία,
μάλιστα επειδή
όλη η ζωή (μας)
περνά δύσκολα/
είναι ένας αδιάκοπος αγώνας
μέσα στα σκοτάδια;
Γιατί σαν τα παιδιά
φοβούνται/τρέμουν
και φοβούνται
απ’ όλα /το καθετί
μέσα στα πυκνά σκοτάδια,
έτσι (κι) εμείς
συχνά/ κάποτε/ μερικές φορές
μέσα στο φως φοβόμαστε,
όσα είναι καθόλου
περισσότερο τρομακτικά (φοβερά)
παρά όσα τα παιδιά
φοβούνται τα σκοτάδια
και φαντάζονται
ότι θα (τους) συμβούν.
Λοιπόν είναι ανάγκη
(να) σκορπίσουν
αυτόν τον τρόμο/φόβο
και τα σκοτάδια της ψυχής
όχι οι ακτίνες της ψυχής
ούτε τα φωτεινά
βέλη της μέρας,
αλλά η παρατήρηση/εξέταση
της φύσης/ των φυσικών φαινομένων
και η εξήγηση/ερμήνεια
(της φύσης/των φυσικών φαινόμενων)

ΝΟΗΜΑ

Η ευγενική καταγωγή και η δόξα της εξουσίας δεν ωφελούν το σώμα και το πνεύμα των ανθρώπων. Άραγε οι άνθρωποι απαλλάσσονται απ’ τις δεισιδαιμονίες τους, απ’ το φόβο του θανάτου κι απ’το άγχος τους, όταν παρατηρούν τις ρωμαϊκές λεγεώνες να εκτελούν πολεμικές ασκήσεις στο πεδίο του Άρη, προελαύνοντας με ορμή, ενισχυμένες με εφεδρείες και δυνάμεις ιππικού παραταγμένες με πλήρη εξάρτυση κι ομοψυχία; Αν όμως αυτά οι άνθρωποι τα θεωρούν γελοία κι αστεία μίμηση, στην πραγματικότητα οι φόβοι και οι κουραστικές έγνοιες τους δε φοβούνται ούτε απ’ τις κλαγγές των όπλων, ούτε απ΄ τα άσπλαχνα βέλη, αν οι άνθρωποι συναναστρέφονται άφοβα τους βασιλιάδες και τους ισχυρούς τους κόσμου αν αδιαφορούν για τη λάμψη του χρυσαφιού και για τ’ αστραφτερά πορφυρά ρούχα, τότε μπορούν όλα αυτά να τα δαμάσουν με τη λογική σκέψη τους, αφού η ανθρώπινη ζωή είναι ένα αδιάκοπος αγώνας μέσα στο σκοτάδι; Γιατί, όπως τα μικρά παιδιά φοβούνται μέσα στο φως πράγματα που δεν είναι πιο φοβερά από εκείνα που τρομάζουν τα μικρά παιδιά και που φαντάζονται ότι θα τους συμβούν. Επομένως, το φόβο αυτό και τα σκοτάδια της ανθρώπινης ψυχής πρέπει να τα σκορπίσουν, όχι οι ακτίνες του ήλιου και τα φωτεινά βέλη της ημέρας, αλλά η παρατήρηση και η ερμηνεία/η εξέταση και η εξήγηση των φυσικών φαινομένων.

Στους στίχους ΙΙ 37-61 ο Λουκρήτιος τονίζει ότι μόνο η παρατήρηση (εξέταση) και η ερμηνεία (εξήγηση) των φυσικών φαινομένων. δηλαδή η φιλοσοφία, μπορούν ν’ απαλλάξουν τους ανθρώπους απ’ τις δεισιδαιμονίες, το φόβο του θανάτου και γενικά απ’ το άγχος τους. Επειδή η ανθρώπινη ζωή είναι ένας αδιάκοπος αγώνας μέσα στο σκοτάδι, πρέπει οι άνθρωποι να μη φοβούνται μέσα στο φως της αλήθειας, όπως τα μικρά παιδιά τρέμουν μέσα στο σκοτάδι και φοβούνται το καθετί. Μόνο με τη λογική σκέψη οι άνθρωποι μπορούν να δαμάσουν όλους τους φόβους και τις κουραστικές έγνοιές τους.

Ο Επίκουρος (341-270πΧ) δίδασκε ότι η φιλοσοφία και κάθε γνώση εξυπηρετούν την ευδαιμονία και την ψυχική αταραξία, που πετυχαίνεται με την έλλειψη πόνου. Η ψυχική “αταραξία” είναι μία ήρεμη ηδονή. Ο Επίκουρος επηρεασμένος από τη διδασκαλία του Δημόκριτου ήταν υλιστής. Δεχόταν ότι η μοναδική πηγή γνώσης είναι κατ’ αίσθηση αντίληψη. Επίσης δεχόταν πολλούς θεούς, όχι Ένα (θεό). Οι θεοί κατά τον Επίκουρο δεν ενδιαφέρονται για τον άνθρωπο και για τις υποθέσεις του κόσμου. Άλλωστε ούτε δημιούργησαν τον κόσμο. Οπαδοί του Επίκουρου ήταν: ο Ζήνων ο Σιδώνιος και ο Λατίνος ποιητής Λουκρήτιος.

Είναι πολύ πιθανό να μετανιώσουμε για όσα δεν προσπαθήσαμε

Για να μη μετανιώνουμε για τίποτα πρέπει να ζούμε με θάρρος και να κινούμαστε προς αυτό που θέλουμε χωρίς να φοβόμαστε. Για να μη μετανιώνουμε για τίποτα χρειάζεται να ξεπερνάμε τις αναπόφευκτες απογοητεύσεις που μας φέρνει η ζωή.

Η γνώση πως είναι πολύ πιθανόν να μετανιώσουμε για όσα δεν προσπαθήσαμε μπορεί να επιδράσει σημαντικά στον τρόπο που παίρνουμε αποφάσεις. Από ό,τι φαίνεται, αυτό που στοιχειώνει τον περισσότερο κόσμο δεν είναι η αποτυχία- είναι η επιλογή να μη ρισκάρουμε καθόλου να αποτύχουμε.

Ένας τρόπος για να διατυπώσουμε αυτή τη σκέψη είναι ότι δεν μπορούμε ποτέ να εγγυηθούμε την επιτυχία στη ζωή μας, μιας και κάθε απόπειρα για οτιδήποτε ενέχει την πιθανότητα της αποτυχίας. Αν αγαπήσουμε, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος της απόρριψης. Αν ακολουθήσουμε ένα όνειρο, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να μην τα καταφέρουμε. Δεν μπορούμε να εγγυηθούμε την επιτυχία, αλλά μπορούμε να εγγυηθούμε την αποτυχία μόνο και μόνο επιλέγοντας να μην προσπαθήσουμε για τίποτα. Η επιλογή να πάρουμε κάποιο ρίσκο, όσο μικρό κι αν είναι, ενδέχεται να έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες στην πορεία μιας ανθρώπινης ζωής.

Φυσικά, δεν καταλήγουν όλες οι μικρές, θαρραλέες πράξεις μας να καθορίζουν τη ζωή μας, ούτε αποτελούν πάντα ένα σημαντικό σταυροδρόμι στην αναζήτηση της ευτυχίας. Μιας και δεν μπορούμε, όμως, να ξέρουμε εκ των προτέρων ποια ρίσκα είναι σημαντικά, πρέπει πάντα να προχωράμε προς αυτό που θέλουμε, αντί να αποφεύγουμε ό,τι μας φοβίζει.

Ίσως χρειάζεται να κάνουμε μια βασική επιλογή: αν θα ζούμε με τον φόβο ή αν θα επικεντρωνόμαστε σε αυτό που θέλουμε. Κάθε φορά που κινούμαστε εκ του ασφαλούς, απομακρυνόμαστε από τον πιο αληθινό εαυτό μας. Κάθε φορά που επιλέγουμε να μην κατευθυνόμαστε προς αυτό που θέλουμε, φυτεύουμε τους σπόρους της μελλοντικής μεταμέλειας.

Οι ανήσυχες μάζες πρέπει να διώξουν την μονοτονία με ανόητη διασκέδαση

Ο 20ος αιώνας ανακάλυψε δύο μείζονες μορφές που κινητοποιούν τον κόσμο: τον επαγγελματία επαναστάτη και τον επαγγελματία ψυχαγωγό. Ο πρώτος έπαψε να συγκινεί τα πλήθη αφότου οι υποσχέσεις του περί δικαιοσύνης κατέληξαν σε εφιάλτη. Όμως ο δεύτερος είναι προορισμένος για μια απεριόριστη βασιλεία.

Από τους προγραμματιστές της εξέγερσης στους διοργανωτές της διασκέδασης: ολόκληρη η ιστορία του αιώνα εκτυλίσσεται ανάμεσα σε αυτούς τους δύο πόλους. Να πώς πορεύεται ο δημοκρατικός μύθος: όταν οι φτωχοί πλουτίζουν και γίνονται μεσαία τάξη, δεν αφιερώνουν τον ελεύθερο χρόνο τους μήτε στην πολιτική μήτε στην κουλτούρα, αλλά πρώτα απ’ όλα στη διασκέδαση.

Η Δημοκρατία είχε ευγενείς στόχους: να απελευθερώσει τον λαό από τη μέγγενη της ανάγκης και να τον ανυψώσει στην αξιοπρέπεια του πολίτη με την πολιτικοποίηση και τη μόρφωση. Η έξοδος από την αθλιότητα και την απαιδευσιά θα μας επανέδιδε την ολοκλήρωσή μας ως ανθρώπων.

Αυτή η ελπίδα δεν τελεσφόρησε: για την πλειονότητα των ανθρώπων η γλυκιά αποβλάκωση της ψυχαγωγίας εξουδετερώνει κάθε διάθεση για ατομική εξέλιξη και καθώς σε λίγο θα έχουμε περισσότερους άνεργους παρά εργαζόμενους θα πρέπει να βρεθεί τρόπος να καθηλωθούν οι ανήσυχες, ταραγμένες μάζες, θα πρέπει να γεμίσουν τον κενό χρόνο, να διώξουν την μονοτονία, να αποτραπεί η βία και η αυτοκαταστροφικότητα. Έτσι, είναι πιθανόν η απεριόριστη επέκταση της ψυχαγωγίας να αποτελέσει το μοναδικό μέσο διατήρησης μιάς κάποιας κοινωνικής συνοχής.

Μόνο εκείνοι οι άνθρωποι που είναι ικανοί να μένουν μόνοι τους είναι ικανοί να αγαπήσουν

Η ικανότητα να είμαστε μόνοι είναι η ικανότητα να αγαπάμε. Μπορεί να σας φαίνεται παράδοξο, αλλά δεν είναι. Είναι μια υπαρξιακή αλήθεια: μόνο εκείνοι οι άνθρωποι που είναι ικανοί να μένουν μόνοι τους είναι ικανοί να αγαπήσουν, να μοιραστούν, να μπουν στον βαθύτερο πυρήνα του άλλου ανθρώπου -χωρίς να κατέχουν τον άλλον, χωρίς να εξαρτώνται από τον άλλο, χωρίς να μετατρέπουν τον άλλον σε ένα πράγμα, και χωρίς να εθιστούν στον άλλον. Επιτρέπουν στον άλλον απόλυτη ελευθερία, επειδή ξέρουν ότι αν ο άλλος φύγει, θα είναι το ίδιο ευτυχισμένοι όσο είναι και τώρα. Ο άλλος δεν μπορεί να τους πάρει την ευτυχία, επειδή δεν τους έχει δοθεί από εκείνον.

Τότε γιατί θέλουν να είναι μαζί; Δεν είναι πια μια ανάγκη είναι πολυτέλεια. Προσπαθήστε να το καταλάβετε. Οι αληθινοί άνθρωποι αγαπούν ο ένας τον άλλο ως πολυτέλεια· δεν είναι μια ανάγκη. Απολαμβάνουν να μοιράζονται: έχουν τόση πολλή χαρά, που θέλουν να τη μοιραστούν με κάποιον. Και ξέρουν πώς να παίζουν τη ζωή ως ένα σόλο όργανα. Ο σόλο φλαουτίστας ξέρει πώς να απολαμβάνει το φλάουτό του μόνος. Και αν έρθει και βρει κάποιον που παίζει τάμπλα, κάποιον που παίζει σόλο τάμπλα, θα χαρούν να παίξουν μαζί και να δημιουργήσουν μια αρμονία ανάμεσα στο φλάουτο και στην τάμπλα. Θα το απολαύσουν και οι δύο: θα ρίξουν και οι δύο τον πλούτο τους σε αυτό.

Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της

3.1.7. Η ακμή του αττικού μελανόμορφου ρυθμού: Ο «ζωγράφος του Άμαση» και ο Εξηκίας

Στο τρίτο τέταρτο του 6ου αιώνα π.Χ. τοποθετείται η δράση των δύο σημαντικότερων αγγειογράφων του αττικού μελανόμορφου ρυθμού, του «ζωγράφου του Άμαση» και του Εξηκία. Το όνομα του πρώτου μάς είναι άγνωστο, καθώς δεν έχει υπογράψει κανένα από τα σωζόμενα έργα του, και γι᾽ αυτό τον αποκαλούμε «ζωγράφο του Άμαση» από τον κεραμέα του οποίου διακοσμούσε τα αγγεία. Το όνομα Άμασις είναι αιγυπτιακό και το είχε ένας φαραώ του 6ου αιώνα που είχε στενές σχέσεις με την Ελλάδα· ήταν μάλιστα, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, φίλος του τυράννου της Σάμου Πολυκράτη. Δεν ξέρουμε αν το όνομα του κεραμέα Άμαση δηλώνει ότι ο κάτοχός του είχε αιγυπτιακή καταγωγή ή σχέσεις με την Αίγυπτο. Οπωσδήποτε όμως το ρεπερτόριο του ζωγράφου που διακοσμούσε τα αγγεία του ήταν αθηναϊκό. Παράδειγμα είναι ένας αμφορέας από την Ετρουρία (σήμερα στο Würzburg της Γερμανίας) με διονυσιακά θέματα, ο οποίος χρονολογείται γύρω στο 540 π.Χ.. Στη μια όψη, που δεν σώζεται καλά, εικονίζεται ο ίδιος ο Διόνυσος, σε κατάσταση ευθυμίας, να χορεύει με τη συνοδεία αυλού που παίζει ένας σάτυρος· ένας άλλος σάτυρος γεμίζει με κρασί το ποτήρι (κάνθαρο) του θεού από ένα ασκί. Στην άλλη όψη πέντε σάτυροι ασχολούνται με την παραγωγή του ποτού που χάρισε ο Διόνυσος στους ανθρώπους: ο ένας πατάει τα σταφύλια που ρίχνει στο πατητήρι ο σύντροφός του, υπό τον ήχο του αυλού που παίζει ένας τρίτος· ο τέταρτος γεμίζει ένα πιθάρι, ενώ ένας πέμπτος, πίσω τους, χορεύει. Η σκηνή δεν είναι μυθολογική, παρόλο που οι μορφές ανήκουν στη σφαίρα του μύθου. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι σάτυροι εκτελούν ανθρώπινες εργασίες, που όμως σχετίζονται με τη φύση τους. Όσο για τον Διόνυσο, δοκιμάζει ο ίδιος το δώρο του προς τους ανθρώπους, το κρασί, και υφίσταται τις συνέπειες από την κατανάλωσή του. Ο ανθρώπινος και ο θεϊκός κόσμος πλησιάζουν και σχεδόν ταυτίζονται με τη βοήθεια του θεϊκού ποτού που διώχνει τη λύπη και φέρνει τη χαρά.

Ακόμη πιο κοντά στη ζωή των ανθρώπων της εποχής μάς φέρνει η παράσταση μιας ληκύθου (μικρού αγγείου για μυρωμένο λάδι) του ίδιου ζωγράφου από έναν τάφο στη Βάρη της Αττικής, σήμερα στη Νέα Υόρκη. Εδώ βλέπουμε μια γαμήλια πομπή, με τον γαμπρό και τη νύφη να πηγαίνουν μπροστά, καθισμένοι σε ένα αμάξι που το σέρνουν μουλάρια (μια απήνη), και να κατευθύνονται προς την πόρτα του σπιτιού του γαμπρού. Η νύφη κρατάει στεφάνι και ανασηκώνει την άκρη του ιματίου της, αποκαλύπτοντας συμβολικά το πρόσωπό της στον άνδρα της. Πίσω τους, πλάτη με πλάτη, κάθεται ένας παράνυμφος (πάροχος) με ένα ρούχο στα γόνατά του. Η παράσταση δεν είναι συνηθισμένη και το αγγείο ίσως ήταν ειδική παραγγελία της νεκρής, που τοποθετήθηκε ως κτέρισμα στον τάφο της. Την άποψη αυτή ενισχύει η ύπαρξη μιας όμοιας ληκύθου από τον ίδιο τάφο, στην οποία εικονίζονται γυναίκες που υφαίνουν.

Αλλά ο πιο σπουδαίος αγγειογράφος της γενιάς αυτής και όλου του μελανόμορφου ρυθμού είναι ο Εξηκίας, που φαίνεται ότι μαθήτευσε δίπλα στον Νέαρχο. Τα έργα του, αρκετά από τα οποία φέρουν την υπογραφή του, ξεχωρίζουν για την ακρίβεια και τη δύναμη του σχεδίου και την αρμονία της σύνθεσης. Ωραίο παράδειγμα είναι ένας αμφορέας του 530 π.Χ. περίπου στη Boulogne-sur-Mer (Γαλλία), όπου εικονίζεται ο Αίας έτοιμος να αυτοκτονήσει. Ο μύθος μάς είναι γνωστός από την ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή. Ο Αίας, μεγαλόσωμος και δυνατός πολεμιστής, είχε καταφέρει να σώσει το σώμα του Αχιλλέα από τους Τρώες και να το φέρει στο στρατόπεδο των Αχαιών, και γι᾽ αυτό πίστευε ότι του ανήκαν δικαιωματικά τα λαμπρά όπλα του νεκρού. Όμως τα ίδια όπλα διεκδικούσε και ο Οδυσσέας, ο οποίος κατάφερε να πείσει τους Αχαιούς να του τα δώσουν. Τότε ο Αίας έχασε τα λογικά του και βάλθηκε να σκοτώσει τους Αχαιούς με το σπαθί του. Αλλά η Αθηνά θόλωσε το μυαλό του και τον έκανε να επιτεθεί σε ένα κοπάδι πρόβατα. Όταν ο Αίας συνήλθε και κατάλαβε τι είχε κάνει, ντροπιασμένος αποφάσισε να αυτοκτονήσει· έστησε όρθιο το σπαθί του στο έδαφος και έπεσε επάνω. Στην αγγειογραφία του Εξηκία βλέπουμε τον ήρωα να προετοιμάζεται να δώσει τέλος στη ζωή του. Είναι μια σκηνή έντονα τραγική, στην οποία συμπυκνώνεται η απόγνωση του ανθρώπου που αισθάνεται ότι η ζωή του δεν έχει πια καμιάν αξία, αφού έχασε την αξιοπρέπεια του.

Το ωραιότερο από τα έργα του Εξηκία που μας σώζονται είναι ένας αμφορέας στο Μουσείο του Βατικανού. Στη μια όψη του αγγείου εικονίζεται ένα επεισόδιο από τον Τρωικό Πόλεμο που μας είναι γνωστό μόνο από απεικονίσεις σε αττικές κυρίως αγγειογραφίες: σε μιαν ανάπαυλα του Τρωικού Πολέμου ο Αίας και ο Αχιλλέας, καθιστοί και φορώντας τον οπλισμό τους, παίζουν πεσσούς, ένα επιτραπέζιο παιχνίδι όμοιο με την ντάμα ή το τάβλι. Από το στόμα τους βγαίνουν οι λέξεις τρία και τέσσαρα, που αναφέρονται ίσως σε ζαριές. Στην άλλη όψη εικονίζονται οι Διόσκουροι, που έχουν επιστρέψει στο σπίτι τους, όπου τους περιμένουν οι γονείς τους, ο Τυνδάρεως και η Λήδα. Ο Κάστωρ, ντυμένος με χλαμύδα, τον μανδύα των στρατιωτών και των ταξιδιωτών, στέκεται δίπλα στο άλογό του, τον Κύλλαρο, ενώ ο Πολυδεύκης παίζει με τον σκύλο. Η Λήδα κρατάει στο δεξί της χέρι ένα άνθος και στο αριστερό ένα κλαδί. Μπροστά στο άλογο ένας υπηρέτης (που εικονίζεται μικρότερος γιατί είναι δούλος) κουβαλάει ένα κάθισμα (δίφρο) επάνω στο οποίο υπάρχει ένα διπλωμένο ύφασμα. Και οι δύο αγγειογραφίες ξεχωρίζουν για την ποιότητα του σχεδίου και την εξαιρετική δεξιοτεχνία στη χρήση της χάραξης.

Με τον «ζωγράφο του Άμαση», τον Εξηκία και άλλους, λιγότερο προικισμένους αλλά άξιους αγγειογράφους, ο αττικός μελανόμορφος ρυθμός φτάνει στο αποκορύφωμά του. Η επόμενη γενιά δεν προσπάθησε να ξεπεράσει τους μεγάλους αυτούς τεχνίτες, αλλά ανακάλυψε μια νέα τεχνική για τη διακόσμηση των αγγείων, που άνοιξε καινούργιους δρόμους: τον ερυθρόμορφο ρυθμό.

Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι: ΙI. ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΩΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

9.10. Μα, είναι αυτό φιλοσοφία;

Οι Κυνικοί τις θεωρίες τις απέφευγαν, τα παραδοσιακά μαθήματα και τις επιστήμες (όπως τη γεωμετρία και την αστρονομία) τις απέρριπταν· σταθερές πεποιθήσεις που συγκροτούσαν ενιαίο συστηματικό σύνολο δεν είχαν· στα πρώτα τους χρόνια πίστευαν ότι δεν υπάρχει κάποιος ιδιαίτερος φιλοσοφικός σκοπός. Τι λογής φιλόσοφοι ήταν, λοιπόν, οι Κυνικοί;

Απλούστατα, δεν ήταν φιλόσοφοι! Έτσι υποστήριξαν αρκετοί, οι οποίοι και κατηγόρησαν τον Κυνισμό ότι δεν είναι σχολή σκέψης αλλά απλώς ένας τρόπος ζωής - πιθανώς ένα μέσο, που μπορεί να ταιριάζει στη μία ή την άλλη σχολή, δεν μπορεί όμως το ίδιο να προσφέρει το «τέλος», τον σκοπό. Κάποιοι ονόμασαν τον Κυνισμό «σύντομο δρόμο για την αρετή», άλλοι όμως «σύντομο δρόμο για την αλαζονεία» ή «για την κακή φήμη». Οι Κυνικοί αντέστρεφαν τις κατηγορίες και ουσιαστικά αμφισβητούσαν στους άλλους το δικαίωμα να φέρουν το όνομα του φιλοσόφου.

Ό,τι κι αν τους καταμαρτύρησαν (αδίκως και δικαίως), ο δρόμος της κυνικής άσκησης ήταν απλός και δύσκολος: να ζεις φτωχός και να ικανοποιείς μόνο τις φυσικές σου ανάγκες. Ίσως η εικόνα του περιπλανώμενου με το δισάκι στον ώμο, το ραβδί και το τριμμένο πανωφόρι (όλα τα υπάρχοντά του) να φαινόταν και τότε γραφική στους πολλούς ή προσβλητική (και -γιατί όχι;- απειλητική) για τους θεματοφύλακες της φιλοσοφίας.

Είναι αλήθεια ότι πολλοί τσαρλατάνοι, περιπλανώμενοι κι εκείνοι, εμφανίστηκαν σαν φιλόσοφοι, πολλές φορές σαν Κυνικοί. Ήταν ίσως εύκολο και βολικό να παρουσιάζονταν σαν Κυνικοί. Για εκατοντάδες χρόνια αυτή η μορφή φιλοσόφου τριγυρνούσε στους δρόμους των ελληνιστικών βασιλείων και της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, εκθέτοντας και περιγελώντας ανθρώπους, προκειμένου να προκαλέσει την αντίδρασή τους.

Η περιφρόνηση προς τους Κυνικούς εντάθηκε αργότερα, κυρίως στα αυτοκρατορικά χρόνια, όταν αναβίωσε ο κυνισμός και οι Κυνικοί άλλαξαν. Ήταν κατάλληλη εποχή για την αναβίωση αυτή: η ευμάρεια της Ρώμης πρόσφερε στα υψηλά κοινωνικά στρώματα πλούτο και χλιδή, και στους ηθικολόγους και στους σατιρικούς συγγραφείς άφθονες αφορμές να καταγγέλλουν τις υπερβολές. Ο ακραίος και ανατρεπτικός ασκητισμός των Κυνικών σόκαρε τους Ρωμαίους. Έτσι, βρέθηκε σχετικά εύκολα ακροατήριο για τον Κυνισμό, που από τη μία πλευρά πολεμούσε τη δεισιδαιμονία και την ηθική διαφθορά και από την άλλη προέτρεπε για επιστροφή στη φύση, σε μια πρωταρχική απλότητα πριν από κάθε παρέμβαση πολιτισμού.

Δεν ήταν λίγοι όσοι περιφρονούσαν «αυτά τα ζωώδη, σιχαμερά και ακαλλιέργητα άτομα», που μιλούσαν και ζούσαν ανάρμοστα, διαφθείροντας τη φιλοσοφία και τους ανθρώπους.

Όμως αρκετοί ήταν και όσοι κατάλαβαν και ξεχώρισαν τους Κυνικούς σε δυο ομάδες: σε εκείνους που το μόνο που είδαν ήταν τα εξωτερικά σημάδια της εμφάνισης και της συμπεριφοράς των Κυνικών, και τα υιοθέτησαν για την ευχαρίστησή τους ή από ματαιοδοξία· και σε εκείνους που μιμήθηκαν πρώτα την καρτερικότητα του Διογένη, την αντοχή του στους κόπους, το ψυχικό του μεγαλείο.

Τον 4ο αιώνα μ.Χ. ο Ιουλιανός, με την αυστηρή κριτική του στους απαίδευτους Κυνικούς, θυμίζει ότι, για τον Διογένη, τις προκλητικές πράξεις έχει δικαίωμα να τις αποτολμά μόνο εκείνος που έχει πρώτα κυριαρχήσει στην ηδονή και το πάθος. Αλλιώς, όπως τα σοφά λόγια στο στόμα των ανόητων δεν είναι σοφά, έτσι και οι αναίσχυντες πράξεις όταν τις κάνουν αναίσχυντοι είναι απλώς αναίσχυντες - τίποτε παραπάνω.

ΟΜΗΡΟΣ: Ἰλιάς (10.295-10.381)

295 Ὣς ἔφαν εὐχόμενοι, τῶν δ᾽ ἔκλυε Παλλὰς Ἀθήνη.
οἱ δ᾽ ἐπεὶ ἠρήσαντο Διὸς κούρῃ μεγάλοιο,
βάν ῥ᾽ ἴμεν ὥς τε λέοντε δύω διὰ νύκτα μέλαιναν,
ἂμ φόνον, ἂν νέκυας, διά τ᾽ ἔντεα καὶ μέλαν αἷμα.
Οὐδὲ μὲν οὐδὲ Τρῶας ἀγήνορας εἴασεν Ἕκτωρ
300 εὕδειν, ἀλλ᾽ ἄμυδις κικλήσκετο πάντας ἀρίστους,
ὅσσοι ἔσαν Τρώων ἡγήτορες ἠδὲ μέδοντες·
τοὺς ὅ γε συγκαλέσας πυκινὴν ἀρτύνετο βουλήν·
«τίς κέν μοι τόδε ἔργον ὑποσχόμενος τελέσειε
δώρῳ ἔπι μεγάλῳ; μισθὸς δέ οἱ ἄρκιος ἔσται.
305 δώσω γὰρ δίφρον τε δύω τ᾽ ἐριαύχενας ἵππους,
οἵ κεν ἄριστοι ἔωσι θοῇς ἐπὶ νηυσὶν Ἀχαιῶν,
ὅς τίς κε τλαίη, οἷ τ᾽ αὐτῷ κῦδος ἄροιτο,
νηῶν ὠκυπόρων σχεδὸν ἐλθέμεν, ἔκ τε πυθέσθαι
ἠὲ φυλάσσονται νῆες θοαὶ ὡς τὸ πάρος περ,
310 ἦ ἤδη χείρεσσιν ὑφ᾽ ἡμετέρῃσι δαμέντες
φύξιν βουλεύουσι μετὰ σφίσιν, οὐδ᾽ ἐθέλουσι
νύκτα φυλασσέμεναι, καμάτῳ ἀδηκότες αἰνῷ.»
Ὣς ἔφαθ᾽, οἱ δ᾽ ἄρα πάντες ἀκὴν ἐγένοντο σιωπῇ.
ἦν δέ τις ἐν Τρώεσσι Δόλων, Εὐμήδεος υἱὸς
315 κήρυκος θείοιο, πολύχρυσος πολύχαλκος,
ὃς δή τοι εἶδος μὲν ἔην κακός, ἀλλὰ ποδώκης·
αὐτὰρ ὁ μοῦνος ἔην μετὰ πέντε κασιγνήτῃσιν.
ὅς ῥα τότε Τρωσίν τε καὶ Ἕκτορι μῦθον ἔειπεν·
«Ἕκτορ, ἔμ᾽ ὀτρύνει κραδίη καὶ θυμὸς ἀγήνωρ
320 νηῶν ὠκυπόρων σχεδὸν ἐλθέμεν ἔκ τε πυθέσθαι.
ἀλλ᾽ ἄγε μοι τὸ σκῆπτρον ἀνάσχεο, καί μοι ὄμοσσον
ἦ μὲν τοὺς ἵππους τε καὶ ἅρματα ποικίλα χαλκῷ
δωσέμεν, οἳ φορέουσιν ἀμύμονα Πηλεΐωνα,
σοὶ δ᾽ ἐγὼ οὐχ ἅλιος σκοπὸς ἔσσομαι οὐδ᾽ ἀπὸ δόξης·
325 τόφρα γὰρ ἐς στρατὸν εἶμι διαμπερὲς ὄφρ᾽ ἂν ἵκωμαι
νῆ᾽ Ἀγαμεμνονέην, ὅθι που μέλλουσιν ἄριστοι
βουλὰς βουλεύειν, ἢ φευγέμεν ἠὲ μάχεσθαι.»
Ὣς φάθ᾽, ὁ δ᾽ ἐν χερσὶ σκῆπτρον λάβε καί οἱ ὄμοσσεν·
«ἴστω νῦν Ζεὺς αὐτός, ἐρίγδουπος πόσις Ἥρης,
330 μὴ μὲν τοῖς ἵπποισιν ἀνὴρ ἐποχήσεται ἄλλος
Τρώων, ἀλλά σέ φημι διαμπερὲς ἀγλαϊεῖσθαι.»
Ὣς φάτο καί ῥ᾽ ἐπίορκον ἐπώμοσε, τὸν δ᾽ ὀρόθυνεν·
αὐτίκα δ᾽ ἀμφ᾽ ὤμοισιν ἐβάλλετο καμπύλα τόξα,
ἕσσατο δ᾽ ἔκτοσθεν ῥινὸν πολιοῖο λύκοιο,
335 κρατὶ δ᾽ ἐπὶ κτιδέην κυνέην, ἕλε δ᾽ ὀξὺν ἄκοντα,
βῆ δ᾽ ἰέναι προτὶ νῆας ἀπὸ στρατοῦ· οὐδ᾽ ἄρ᾽ ἔμελλεν
ἐλθὼν ἐκ νηῶν ἂψ Ἕκτορι μῦθον ἀποίσειν.
ἀλλ᾽ ὅτε δή ῥ᾽ ἵππων τε καὶ ἀνδρῶν κάλλιφ᾽ ὅμιλον,
βῆ ῥ᾽ ἀν᾽ ὁδὸν μεμαώς· τὸν δὲ φράσατο προσιόντα
340 διογενὴς Ὀδυσεύς, Διομήδεα δὲ προσέειπεν·
«οὗτός τις, Διόμηδες, ἀπὸ στρατοῦ ἔρχεται ἀνήρ,
οὐκ οἶδ᾽ ἢ νήεσσιν ἐπίσκοπος ἡμετέρῃσιν,
ἦ τινα συλήσων νεκύων κατατεθνηώτων.
ἀλλ᾽ ἐῶμέν μιν πρῶτα παρεξελθεῖν πεδίοιο
345 τυτθόν· ἔπειτα δέ κ᾽ αὐτὸν ἐπαΐξαντες ἕλοιμεν
καρπαλίμως· εἰ δ᾽ ἄμμε παραφθαίησι πόδεσσιν,
αἰεί μιν ἐπὶ νῆας ἀπὸ στρατόφι προτιειλεῖν,
ἔγχει ἐπαΐσσων, μή πως προτὶ ἄστυ ἀλύξῃ.»
Ὣς ἄρα φωνήσαντε παρὲξ ὁδοῦ ἐν νεκύεσσι
350 κλινθήτην· ὁ δ᾽ ἄρ᾽ ὦκα παρέδραμεν ἀφραδίῃσιν.
ἀλλ᾽ ὅτε δή ῥ᾽ ἀπέην ὅσσον τ᾽ ἐπὶ οὖρα πέλονται
ἡμιόνων —αἱ γάρ τε βοῶν προφερέστεραί εἰσιν
ἑλκέμεναι νειοῖο βαθείης πηκτὸν ἄροτρον—
τὼ μὲν ἐπεδραμέτην, ὁ δ᾽ ἄρ᾽ ἔστη δοῦπον ἀκούσας.
355 ἔλπετο γὰρ κατὰ θυμὸν ἀποστρέψοντας ἑταίρους
ἐκ Τρώων ἰέναι, πάλιν Ἕκτορος ὀτρύναντος.
ἀλλ᾽ ὅτε δή ῥ᾽ ἄπεσαν δουρηνεκὲς ἢ καὶ ἔλασσον,
γνῶ ῥ᾽ ἄνδρας δηΐους, λαιψηρὰ δὲ γούνατ᾽ ἐνώμα
φευγέμεναι· τοὶ δ᾽ αἶψα διώκειν ὁρμήθησαν.
360 ὡς δ᾽ ὅτε καρχαρόδοντε δύω κύνε, εἰδότε θήρης,
ἢ κεμάδ᾽ ἠὲ λαγωὸν ἐπείγετον ἐμμενὲς αἰεὶ
χῶρον ἀν᾽ ὑλήενθ᾽, ὁ δέ τε προθέῃσι μεμηκώς,
ὣς τὸν Τυδεΐδης ἠδ᾽ ὁ πτολίπορθος Ὀδυσσεὺς
λαοῦ ἀποτμήξαντε διώκετον ἐμμενὲς αἰεί.
365 ἀλλ᾽ ὅτε δὴ τάχ᾽ ἔμελλε μιγήσεσθαι φυλάκεσσι
φεύγων ἐς νῆας, τότε δὴ μένος ἔμβαλ᾽ Ἀθήνη
Τυδεΐδῃ, ἵνα μή τις Ἀχαιῶν χαλκοχιτώνων
φθαίη ἐπευξάμενος βαλέειν, ὁ δὲ δεύτερος ἔλθοι.
δουρὶ δ᾽ ἐπαΐσσων προσέφη κρατερὸς Διομήδης·
370 «ἠὲ μέν᾽, ἠέ σε δουρὶ κιχήσομαι, οὐδέ σέ φημι
δηρὸν ἐμῆς ἀπὸ χειρὸς ἀλύξειν αἰπὺν ὄλεθρον.»
Ἦ ῥα, καὶ ἔγχος ἀφῆκεν, ἑκὼν δ᾽ ἡμάρτανε φωτός·
δεξιτερὸν δ᾽ ὑπὲρ ὦμον ἐΰξου δουρὸς ἀκωκὴ
ἐν γαίῃ ἐπάγη· ὁ δ᾽ ἄρ᾽ ἔστη τάρβησέν τε
375 βαμβαίνων —ἄραβος δὲ διὰ στόμα γίγνετ᾽ ὀδόντων—
χλωρὸς ὑπαὶ δείους· τὼ δ᾽ ἀσθμαίνοντε κιχήτην,
χειρῶν δ᾽ ἁψάσθην· ὁ δὲ δακρύσας ἔπος ηὔδα·
«ζωγρεῖτ᾽, αὐτὰρ ἐγὼν ἐμὲ λύσομαι· ἔστι γὰρ ἔνδον
χαλκός τε χρυσός τε πολύκμητός τε σίδηρος,
380 τῶν κ᾽ ὔμμιν χαρίσαιτο πατὴρ ἀπερείσι᾽ ἄποινα,
εἴ κεν ἐμὲ ζωὸν πεπύθοιτ᾽ ἐπὶ νηυσὶν Ἀχαιῶν.»

***

295 Ευχήθηκαν και απ᾽ την θεάν η ευχή τους εισακούσθη.
Και αφού την ευχήν έκαμαν εις του Διός την κόρην
βαδίζαν, ως δυο λέοντες, την μαύρη νύκτα, επάνω
εις τες σφαγές, εις τους νεκρούς, στα όπλα και στο αίμα.
Αλλ᾽ ούδ᾽ ο Έκτωρ άφησε τους Τρώας να κοιμώνται,
300 και όλους εσυγκάλεσε τους πρώτους πολεμάρχους,
όσοι στους Τρώας αρχηγοί και κυβερνήτες ήσαν.
Γνώμην σχεδίαζε σοφήν ο Έκτωρ και τους είπε:
«Ποίος το έργον που θα ειπώ θα υπόσχεται να κάμει
με δώρον μέγα; Και αρκετή θα είναι η ανταμοιβή του·
305 αμάξι και υψηλόλαιμα πουλάρια εγώ θα δώσω,
απ᾽ όσα έχουν οι Αχαιοί το εξαίρετο ζευγάρι,
σ᾽ όποιον τολμήσει —κι ένδοξον θα κάμει τ᾽ όνομά του—
σιμά στα γοργά πλοία τους να υπάγει και να μάθει
αν οι Αχαιοί τα πλοία τους φρουρούν ακόμη ως πρώτα,
310 ή, αφού από τα όπλα μας επέσαν συντριμμένοι,
να φύγουν ήδη μελετούν και δεν φροντίζουν πλέον
όλην την νύκτα να φρουρούν σβησμένοι από τον κόπον».
Αυτά ᾽πε και όλοι εσώπαιναν· και μεταξύ τους ήταν
κάποιος του θείου κήρυκος υιός, του Ευμήδη, ο Δόλων·
315 είχε χαλκόν αμέτρητον στο σπίτι και χρυσάφι,
άσχημην είχε την μορφήν, αλλ᾽ ήτο γοργοπόδης·
και μέσα εις πέντε αυτάδελφες αυτός το μόνο αγόρι.
Εκείνος προς τον Έκτορα τότ᾽ είπε και στους Τρώας:
«Έκτωρ, εμέ σπρώχν᾽ η καρδιά κι η ανδρική ψυχή μου
320 στα γοργά πλοία των εχθρών να υπάγω και να μάθω.
Αλλά το σκήπτρο σήκωσε και ορκίσου να μου δώσεις
τους ίππους και την άμαξαν την χαλκοστολισμένην,
που φέρνουν τον ισόθεον Πηλείδην Αχιλλέα.
Κι εμέ καλόν κατάσκοπον θα εβρείς, ως περιμένεις·
325 πέρα εγώ πέρα τον στρατόν θα σχίσ᾽ ώσπου να φθάσω
στο πλοίον του Αγαμέμνονος, εκεί που οι πολεμάρχοι
να φύγουν θα βουλεύονται ή και να πολεμήσουν».
Είπε, κι εκείνος έλαβε το σκήπτρον και του ορκίσθη:
«Μάρτυς μου ο Ζευς, πολύβροντος ομόκλινος της Ήρας,
330 των Τρώων άλλος από σε δεν θ᾽ ανεβεί τους ίππους
εκείνους, και θ᾽ αγάλλεσαι συ μόνος να τους έχεις».
Αυτά ᾽πε και ψευδόρκισε, κι εμψύχωσεν εκείνον.
Κι ευθύς το τόξο εκρέμασεν, εφόρεσε τομάρι
λύκου στακτιού, σκεπάσθηκε με κράνος της νυφίτσας,
335 λόγχην επήρε ακονητήν, και απ᾽ τον στρατόν προθύμως
προς τα καράβια εκίνησεν· αλλά να φέρει εκείθεν
είδησιν εις τον Έκτορα δεν ήταν διορισμένο.
Αλλ᾽ όταν έξω απ᾽ τον λαόν ευρέθη και απ᾽ τ᾽ αμάξια,
έτρεχε τότ᾽ ελεύθερα· και ο θείος Οδυσσέας
340 ερχόμενον τον νόησε και στον Διομήδην είπε:
«Αυτού κάποιος μάς έρχεται, Διομήδη, απ᾽ τον στρατόν τους.
Δεν ξεύρω αν στα καράβια μας κατάσκοπος εστάλη,
ή δια να γδύσει σώματα νεκρών εβγήκε μόνος.
Ολίγο ας πάρει διάστημα πριν του χυθούμ᾽ επάνω
345 δια να τον πιάσομε κι εάν στα πόδια μάς νικήσει,
συ πάντοτε στα πλοία μας, μακράν απ᾽ τον στρατόν του
βιάζε τον με την λόγχην σου να μην αλλάξει δρόμον,
μη μας ξεφύγει τρέχοντας οπίσω προς την πόλιν».
Είπαν και μέσα εις τους νεκρούς έξω του δρόμου εγύραν,
350 και αυτός γοργά προσπέρασεν ο ανόητος· αλλ᾽ όταν
απείχε όσο μονόβολα οργώνουν τα μουλάρια —
ότ᾽ είναι αυτά καλύτερα και από τα βόδι᾽ ακόμη
στο βαθύ νειάμα να τραβούν το κολλητόν αλέτρι—
εχύθηκαν κι εστάθη αυτός, ως άκουσε τον κρότον·
355 πως ήσαν φίλοι απ᾽ τον στρατόν, επίστευε, σταλμένοι
από τον Έκτορα να ειπούν οπίσω να γυρίσει.
Και ότ᾽ ήσαν τόσο διάστημα όσο τ᾽ ακόντι φθάνει,
και τους εγνώρισεν εχθρούς, εις την φυγήν κινούσε
γοργά τα πόδια και όρμησαν αυτοί να τον προφθάσουν.
360Και ως δυο σκύλοι σκληρόδοντες, εξαίσιοι στο κυνήγι,
λαγόν ή ζάρκαδον στενά ξετρέχουν μες στον λόγγον,
και αυτός φεύγει βελάζοντας· στενά και ο Διομήδης
και ο πορθητής ο Οδυσσεύς τον Δόλωνα εκυνήγαν,
τον δρόμον αφού του ᾽κοψαν να γύρει στον στρατόν του.
365 Και προς τα πλοία φεύγοντα, στους φύλακες πλησίον
έφθασε· τότ᾽ η Αθηνά του Διομήδη ανδρείαν
επρόσθεσε μήπως κανείς των Αχαιών ανδρείων
να καυχηθεί πως κτύπησε τον Δόλωνα προλάβει
κι εκείνος φθάσει δεύτερος· και ορμώντας με την λόγχην
370 επάνω του του εφώναξε: «Ή στάσου ή σε λογχίζω·
δεν φεύγεις απ᾽ τα χέρια μου». Κι έριξε το κοντάρι
κι επίτηδες τον έσφαλε· στην δεξιάν του πλάτην
επάνω η λόγχη επέρασε και μες στην γην εμπήχθη·
κι εκείνος εσταμάτησε κι εψέλλιζ᾽ από τρόμον
375 χλωμός και μες στο στόμα του τα δόντι᾽ αντικτυπιόνταν.
Λεχάζοντας τον πρόφθασαν εκείνοι και τον πιάσαν.
«Αχ! πάρετέ με ζωντανόν», δακρύζοντας τους είπε·
«κι εξαγοράν θα λάβετε· ότι απ᾽ τους θησαυρούς μου,
χάλκινα σκεύη και χρυσά και σίδερο εργασμένο,
380 τα λύτρα ο πατέρας μου περίσσια θα σας δώσει
αν μάθει ότ᾽ είμαι ζωντανός στων Αχαιών τα πλοία».

Υπάρχουν αποφάσεις που έχουν πολύ μεγάλη σημασία για τη ζωή μας και για τη ζωή των άλλων

Στις εύπορες κοινωνίες, όντως βομβαρδιζόμαστε αδιάκοπα από εκατοντάδες επιλογών σχετικά με το τι θα φάμε, τι θα φορέσουμε, τι θα αγοράσουμε και τι θα παρακολουθήσουμε στην τηλεόραση. Αυτές οι επιλογές απαιτούν ελάχιστη σκέψη γιατί οι συνέπειές τους είναι εφήμερες. Αλλά υπάρχουν αποφάσεις που έχουν πολύ μεγάλη σημασία για τη ζωή μας, και μερικές φορές για τη ζωή των άλλων, και αξίζουν μια σοβαρή επένδυση χρόνου και ενεργητικής σκέψης.

Τέτοιες αποφάσεις είναι, για παράδειγμα, το πότε θα συζήσουμε με έναν συγκεκριμένο άντρα ή γυναίκα, αν θα παντρευτούμε, αν και πότε θα κάνουμε παιδιά, πού θα ζήσουμε, αν θα συνάψουμε εξωσυζυγική σχέση ή αν θα πάρουμε διαζύγιο ή σε ποιον θα αφήσουμε χρήματα σε μια διαθήκη. Οι αποφάσεις μας μπορεί να σχετίζονται με ανθρώπους για τους οποίους έχουμε ευθύνη. Χρειάζεται να αποφασίσουμε τι όνομα θα δώσουμε στα παιδιά μας, τι όρια συμπεριφοράς θα θέσουμε, τι πρέπει να ρυθμίσουμε για τη φροντίδα τους και σε τι σχολείο θα πρέπει να τα στείλουμε. Κάποια επαγγέλματα έχουν ενσωματωμένες στη δομή τους αλλεπάλληλες λήψεις αποφάσεων: γιατροί, δικαστές, πολιτικοί, ακόμη και χρηματιστές, πρέπει σε καθημερινή βάση να κάνουν επιλογές με εξαιρετικά σημαντικές συνέπειες, και έχουν τα εφόδια να το κάνουν αυτό μέσα από μια εκπαίδευση στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων σε ό,τι αφορά τον εκάστοτε τομέα των αρμοδιοτήτων τους. Αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι καθόλου καταρτισμένοι σε βασικές τεχνικές λήψης αποφάσεων.

Μία από τις πιο σημαντικές αποφάσεις στη ζωή του Αριστοτέλη λήφθηκε όταν ήταν έφηβος. Μετά τον θάνατο των γονιών του τον υιοθέτησε ο γαμπρός του, Πρόξενος, και μεταξύ τους αποφάσισαν ότι ο ιδανικός τόπος για αυτόν τον εξαιρετικά ευφυή νεαρό ήταν η καλύτερη σχολή στον κόσμο – η Ακαδημία του Πλάτωνα στην Αθήνα. Ως ο πιο ευφυής μαθητής στον οποίο δίδαξε ποτέ ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης μπόρεσε να καταπιαστεί με κάθε είδους κλάδο μελέτης, μεταξύ αυτών και με κάποιους για τους οποίους ελάχιστα ενδιαφερόταν ο Πλάτων – τις φυσικές επιστήμες. Ο Αριστοτέλης εξελίχθηκε στον πρώτο φιλόσοφο που περιέγραψε με πρακτικούς όρους τον καλύτερο τρόπο λήψης μιας απόφασης, γράφοντας με ζωντανό, πρακτικό τρόπο και χωρίς σύνθετες και ακατανόητες εκφράσεις. Η μέθοδος απαιτεί να εξετάζουμε επαρκώς όλες τις εναλλακτικές συμπεριφορές που ενδέχεται ή όχι να μας οδηγήσουν στην επίτευξη των στόχων μας, προσπαθώντας να προβλέψουμε τις συνέπειες κάθε συμπεριφοράς, κι έπειτα να επιλέγουμε μία από αυτές και να μένουμε προσκολλημένοι σε αυτή.

Η αρχαιοελληνική λέξη για την όλη διαδικασία της ικανοποιητικής εξέτασης και λήψης αποφάσεων είναι η ευβουλία: το ρήμα «εξετάζω», βουλεύεσθαι, σχετίζεται με λατινογενείς λέξεις όπως «volition» (βούληση) και με το αγγλικό ρήμα «to will» (βούλομαι). Η ευβουλία δηλώνει την ικανότητα κάποιου να εξετάζει από μόνος του και να μπορεί να αναγνωρίζει τηv καλή βούληση και τις λογικές αποφάσεις των άλλων. Συνεπώς, περιλαμβάνει το να ζητάμε συμβουλές από προσεκτικά επιλεγμένους συμβούλους. Η αρχαιοελληνική έννοια της βούλησης ήταν εγγενώς συνδεδεμένη με μια εκλεπτυσμένη κατανόηση της διακυβέρνησης: αν ακόμα και οι πιο απλοί άνθρωποι πρέπει να ασκούν καλά την εξουσία, χρειάζεται να «βουλεύονται». Άρα ο αρχαιοελληνικός όρος βουλεύεσθαι έχει την ίδια ρίζα με τη λέξη που περιγράφει τη Βουλή της δημοκρατικής Αθήνας.

Οι ικανότητες του βουλεύεσθαι απαιτούν χρόνο για να βελτιωθούν· αρχίζουν ως αυτο-συνείδητα εφαρμοσμένη κοινή λογική αλλά ανθούν σε αυτό που ο Αριστοτέλης αποκαλεί «πρακτική σοφία» (φρόνησις), αν εφαρμόζονται καθημερινά σε πραγματικές καταστάσεις. Είναι σημαντικό το γεγονός ότι το ιστορικό πρόσωπο τον οποίον τη φρόνησιν επαινεί ο Αριστοτέλης είναι ο Περικλής, ο περίφημος Αθηναίος πολιτικός που είχε κυβερνήσει τηv Αθήνα επί πολλές δεκαετίες στα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ., καθώς εκλεγόταν στο ίδιο αξίωμα επανειλημμένα. Ο Περικλής τηρούσε την καλή λήψη αποφάσεων με εξαιρετική συνέπεια και οι Αθηναίοι ευημερούσαν αποκτώντας την ικανότητα να δημιουργήσουν σπουδαία έργα τέχνης, συμπεριλαμβανομένων των κτιρίων της Ακρόπολης και των τραγωδιών του Σοφοκλή και του Ευριπίδη. Η εξέλιξη του Περικλή ως πολιτικού δεν παρουσίαζε σημάδια κάμψης, καθώς ο ίδιος βελτιωνόταν στην πρακτική σοφία: η σταδιοδρομία του αναχαιτίστηκε μόνο με τον θάνατό του από τον λοιμό, ένα κλασικό παράδειγμα της κακής τύχης ενάντια στην οποία ο Αριστοτέλης ήξερε πολύ καλά ότι το βουλεύεσθαι μπορεί να αποδειχτεί πλήρως ανίσχυρο.

Η εκπαίδευση στις διαδικασίες της ηθικής λήψης αποφάσεων δημιουργεί έναν καλύτερο κόσμο για όλους μας.

Οι νέοι έχουν άμεση ανάγκη από εκπαίδευση, όπως προειδοποιεί ο Αριστοτέλης, γιατί το βουλεύεσθαι μπορεί να αποβεί τρομερά δύσκολο. Υπάρχουν εύκολες περιπτώσεις διάκρισης μεταξύ σωστού και λάθους· ο θεμελιωδώς τίμιος άνθρωπος θα γνωρίζει από ένστικτο έναν σωστό τρόπο κατανομής χρημάτων ή τροφής σε ομάδες ανθρώπων. Αλλά, όπως λέει ο Αριστοτέλης, ο ακριβής τρόπος για την πραγματοποίηση αυτής της σωστής πράξης είναι κάτι «πολύ δυσκολότερο από το να γνωρίζει κάποιος τι ωφελεί την υγεία». Η ηθική είναι πολύ πιο ρευστή και πολύπλοκη ακόμα και από τηv ανθρώπινη φυσιολογία. Γιος γιατρού, ο Αριστοτέλης προσθέτει ότι ακόμα και στην ιατρική, η πρακτική εφαρμογή της θεραπείας είναι πολύ πιο δύσκολη από την απλή γνώση σχετικά με «το μέλι, το κρασί και τον ελλέβορο, τον καυτηριασμό και τη χειρουργική».

Ωστόσο, πρέπει προηγουμένως να ορίσουμε το βουλεύεσθαι. Για τον Αριστοτέλη, το βουλεύεσθαι έχει μια πολύ συγκεκριμένη έννοια. Δεν αφορά τους τελικούς στόχους μας – ένας γιατρός δεν βουλεύεται σχετικά με την πρόθεσή του, που είναι προφανώς να εξασφαλίσει την υγεία του ασθενή του. Αφορά την επιλογή του καλύτερου μέσου για την επίτευξη των στόχων μας. Ο γιατρός βουλεύεται σχετικά με την πορεία των ενεργειών και τη θεραπεία που θα αποκαταστήσει τηv υγεία του ασθενή. Κατ’ αναλογία, γνωρίζουμε ότι η ευτυχία είναι ο στόχος μας, αλλά βουλευόμαστε σχετικά με το μέσο επίτευξής της – την πορεία των ενεργειών που είναι πιθανότερο να εξασφαλίσουν την ευτυχία για εμάς τους ίδιους, τους αγαπημένους μας και τους συμπολίτες μας.

Ο Αριστοτέλης αναγνωρίζει ότι μερικοί άνθρωποι είναι πολύ αδύναμοι ώστε να μπορούν να αναλάβουν πλήρη ευθύνη για τα πράγματα που απαραίτητα εναπόκεινται σε αυτούς. Δεν είναι πιθανόν να μπορούν να μάθουν να βουλεύονται καλά ή να εφαρμόζουν πολιτικές που προκύπτουν μετά το βουλεύεσθαι. Αλλά η ουσία της υπόθεσης είναι η εξής: αν θέλεις να κατακτήσεις την ευτυχία, πρέπει να αναλάβεις την ευθύνη των πράξεων σου αλλά και των αποτυχιών σου ώστε να δράσεις. «Για ό,τι εξαρτάται από κάποιον να κάνει ή να μην κάνει, ο ίδιος είναι η αιτία και όλα αυτά των οποίων την αιτία αποτελεί εξαρτώνται από τον ίδιο», γράφει ο Αριστοτέλης, διακηρύττοντας ότι όλοι έχουμε την ελεύθερη βούληση να ενεργούμε ως καλοί ή ως κακοί άνθρωποι. Το ίδιο πρόσωπο «σαφώς διαπράττει εκούσια όλες τις ενέργειες που διαπράττει σκόπιμα.

Είναι σαφές, λοιπόν, ότι τόσο η καλοσύνη όσο και η κακία είναι εκούσιες». Αυτό είναι θεμελιώδες για την ηθική μας: ο Αριστοτέλης μάλιστα, καταλήγει να πει ότι «κρίνουμε τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου με βάση τη σκόπιμη επιλογή του – δηλαδή, με κριτήριο όχι τι κάνει αλλά για ποιο λόγο το κάνει». Ο Αριστοτέλης δηλώνει εντυπωσιασμένος από ένα παράδειγμα σε μια τραγωδία όπου ο Πελίας δολοφονείται από τις κόρες του. Αυτός ο μυθικός Έλληνας βασιλιάς ήταν γέρος και ανήμπορος. Η μάγισσα Μήδεια έπεισε τις αδελφές ότι το υγρό στον λέβητά της είχε την ιδιότητα να τον κάνει να ξανανιώσει. Μάλιστα, αυτό το απέδειξε εμπειρικά μέσω ενός πειράματος με ένα κριάρι. Οι Πελιάδες βουλεύτηκαν και αποφάσισαν ως καλές κόρες, μετά την προφανή επιστημονική απόδειξη, να κόψουν σε κομμάτια τον Πελία και να τα βάλουν μέσα στον λέβητα. Ο ίδιος δεν επιβίωσε. Αλλά με το βουλεύεσθαι οι κόρες τον Πελία θα είχαν λάβει υπόψη ποιο προσωπικό κίνητρο θα μπορούσε να είχε οδηγήσει τη Μήδεια (ήθελε τον θρόνο του Πελία για τον σύζυγό της) και σίγουρα δεν θα δέχονταν ποτέ συμβουλές από εκείνη.

Ο Αριστοτέλης συστήνει να θέτουμε τους στόχους μας, που θα πρέπει να είναι αυστηροί αλλά εφικτοί και ανάλογοι των ικανοτήτων και των πόρων μας, με καλές προθέσεις. Να βουλευόμαστε συστηματικά σχετικά με την ακριβή πορεία δράσης μας που θα τους κατακτήσει. Να συγκρίνουμε διαφορετικές πορείες δράσης κι έπειτα να επιλέγουμε μία (ο όρος του Αριστοτέλη γι’ αυτόν τον τύπο επιλογής είναι η λέξη προαίρεσις). Έπειτα, πολύ προσεκτικά, να πραγματοποιούμε αυτές τις πράξεις. Με αυτόν τον τρόπο περιγράφεται η ιδέα του Αριστοτέλη για την αληθινή, βαθιά, ικανοποιητική και διαρκή ευτυχία. Επειδή είναι αυτοδημιούργητη, δεν μπορεί να αφαιρεθεί παρά μόνο με συμπτωματική κακοτυχία, όπως με τον λοιμό της Αθήνας. Ακόμα και τότε, τα επιτεύγματά μας πριν μολυνθούμε από τον λοιμό πιθανότατα θα αναγνωριστούν και επίσης αυτό σημαίνει ότι θα πεθάνουμε πιο ευτυχείς απ’ ό,τι αν είχαμε ζήσει μια ζωή χωρίς σκοπό και χωρίς βουλεύεσθαι.

Η ευτυχία μοιάζει ότι πάντοτε βρίσκεται κάπου αλλού κι ότι κάποιος άλλος την απολαμβάνει

Έτσι, οι άνθρωποι περνούν από τη μία γυναίκα στην άλλη, στην άλλη, στην άλλη… από τον έναν άντρα στον άλλο, στον άλλο, στον άλλο… από τη μία επιχείρηση στην άλλα, από τη μία δουλειά στην άλλη – τα πάντα για την επιδίωξη τής ευτυχίας. Και η ευτυχία μοιάζει ότι πάντοτε βρίσκεται κάπου αλλού κι ότι κάποιος άλλος την απολαμβάνει, οπότε εσύ αρχίζεις να την κυνηγάς.

Όταν φτάσεις εκεί που νόμιζες ότι επρόκειτο να τη βρεις, δεν βρίσκεται εκεί. Το χορτάρι πέρα από το φράχτη σου είναι πάντοτε πιο πράσινο, αλλά μην πηδάς το φράχτη, για να δεις αν είναι πράγματι έτσι. Απόλαυσέ το! Αν είναι πιο πράσινο από την άλλη μεριά τού φράχτη, απόλαυσέ το. Γιατί να καταστρέφεις τα πράγματα πηδώντας φράχτες και ανακαλύπτοντας ότι είναι χειρότερο από το δικό σου χορτάρι; Οι άνθρωποι όμως κυνηγούν το κάθε τι, θεωρώντας ότι αυτό θα τους δώσει εκείνο που έχουν χάσει. Τίποτα δεν βοηθάει. Μπορείς να ζεις σε ένα παλάτι, θα είσαι όμως το ίδιο δυστυχισμένος, μπορεί και περισσότερο, από το αν ζούσες σε μια καλύβα. Στην καλύβα τουλάχιστον υπάρχει η παρηγοριά ότι εκεί ήσουν δυστυχισμένος, επειδή η καλύβα ήταν παλιά και κατεστραμμένη. Εκεί υπήρχε δικαιολογία. Εκεί μπορούσες να εξηγήσεις τη δυσαρέσκειά σου, τη στενοχώρια σου, τη μιζέρια σου, τη δυστυχία σου, τα βάσανά σου. Και εκεί υπήρχε επίσης η ελπίδα ότι μια μέρα θα ήσουν σε θέση να φτιάξεις ένα καλύτερο σπίτι, αν όχι παλάτι, τουλάχιστον ένα όμορφο, μικρό δικό σου σπίτι. Η ελπίδα είναι που κρατάει τους ανθρώπους ζωντανούς και η επιδίωξη τής ευτυχίας είναι που τους κάνει να προσπαθούν ξανά και ξανά.

Υπάρχουν όμως μερικά πράγματα που δεν επιτυγχάνονται μέσα στο βασίλειο της προσπάθειας, τα οποία συμβαίνουν μόνο όταν έχεις τελειώσει για τα καλά με την προσπάθεια. Απλώς ησυχάζεις και λες: «Αρκετά ως εδώ! Δεν πρόκειται να προσπαθήσω!»

Έτσι συνέβη η φώτιση στον Γκωτάμα Βούδα.

Εξαιτίας της επιδίωξης της ευτυχίας, εγκατέλειψε το βασίλειό του. Είναι πρωτοπόρος σε πολλά πράγματα. Είναι ο πρώτος που απαρνήθηκε την κοινωνία και το κατεστημένο.

Οι χίπις δεν έχουν απαρνηθεί και πολλά. Για να απαρνηθείς κάτι, πρέπει πρώτα να το έχεις. Εκείνος είχε πολύ περισσότερα από οποιονδήποτε άλλο άνθρωπο. Ο Βούδας περιβαλλόταν από όμορφες γυναίκες από ολόκληρο το βασίλειο. Έτσι, καμία επιθυμία δεν έμενε ανεκπλήρωτη. Είχε το καλύτερο φαγητό, εκατοντάδες υπηρέτες, τεράστιους κήπους.

Ο Βούδας είπε: «Τα απαρνιέμαι όλα. Δεν έχω βρει την ευτυχία εδώ. Θα την ψάξω, θα την επιδιώξω, θα κάνω ό,τι χρειάζεται για να βρω την ευτυχία.» Και επί έξι χρόνια, ο Βούδας έκανε το κάθε τι που μπορούσε να κάνει. Πήγε σε κάθε είδους δασκάλους, λόγιους, σοφούς, αγίους. Και η Ινδία είναι τόσο γεμάτη από τέτοιους ανθρώπους, που δεν χρειάζεται να ψάξεις και πολύ.

Όπου κι αν πας, τους συναντάς. Βρίσκονται παντού. Κι αν δεν τους ψάξεις εσύ, θα σε ψάξουν εκείνοι. Και ιδιαίτερα στην εποχή του Βούδα, όλο αυτό βρισκόταν στην κορύφωσή του. Υστέρα όμως από έξι χρόνια τρομακτικής προσπάθειας — στερήσεις, νηστείες και στάσεις τής Γιόγκας, δεν συνέβη τίποτα. Και μια μέρα…

Ο Νιράντζανα είναι ένα μικρό ποτάμι, όχι πολύ βαθύ. Ο Βούδας νήστευε και βασάνιζε τον εαυτό του με κάθε δυνατό τρόπο και είχε γίνει τόσο αδύναμος, που όταν πήγε να πλυθεί στον Νιράντζανα, δεν μπορούσε να κατέβει στο ποτάμι. Ήταν τόσο αδύναμος, που έπρεπε να κρατιέται από τη ρίζα ενός δέντρου, διαφορετικά θα τον παράσερνε το ποτάμι.

Καθώς κρατιόταν από τη ρίζα, τού ήρθε η ιδέα: «Οι σοφοί λένε ότι η ύπαρξη είναι σαν ωκεανός. Αν η ύπαρξη είναι ωκεανός, τότε αυτό που κάνω δεν είναι σωστό, επειδή αν δεν μπορώ να διασχίσω αυτό το μικρό ποτάμι, τότε πώς πρόκειται να διασχίσω τον ωκεανό της ύπαρξης; Με όλα αυτά που έχω κάνει, απλώς έχω χάσει τον χρόνο μου, τη ζωή μου, την ενέργειά μου, το σώμα μου.»

Με κόπο, κατάφερε να βγει από το ποτάμι, αποφασισμένος να σταματήσει κάθε προσπά0εια και κάθισε κάτω από το δέντρο.

Εκείνο το βράδυ -ήταν νύχτα πανσελήνου – για πρώτη φορά μέσα σε έξι χρόνια κοιμήθηκε καλά, επειδή δεν υπήρχε τίποτα να κάνει την επόμενη μέρα, πουθενά να πάει. Την επόμενη μέρα δεν χρειαζόταν ούτε καν να σηκωθεί νωρίς το πρωί για να ασκηθεί.

Την επόμενη μέρα μπορούσε να κοιμηθεί όσο ήθελε. Για πρώτη φορά, ένιωσε πλήρη ελευθερία από κάθε προσπάθεια, από κάθε αναζήτηση, από κάθε επιδίωξη. Ασφαλώς κοιμήθηκε πολύ χαλαρά και το πρωί, όταν άνοιξε τα μάτια του, εξαφανιζόταν το τελευταίο αστέρι. Λέγεται ότι με το που εξαφανίστηκε το τελευταίο αστέρι, εξαφανίστηκε και ο Βούδας. Με την ξεκούραση όλης της νύχτας, χωρίς κανένα σκοπό, χωρίς να χρειάζεται να κάνει τίποτα,. Με το που ξάπλωσε χωρίς καν να βιάζεται να σηκωθεί, είδε ότι όλα εκείνα τα έξι χρόνια έμοιαζαν με εφιάλτη. Αυτό όμως ήταν παρελθόν. Το αστέρι εξαφανίστηκε και εξαφανίστηκε και ο Σιντάρτα.

Αυτή ήταν η εμπειρία της ευδαιμονίας, της αλήθειας, της υπέρβασης, όλων εκείνων που αναζητάς κι εσύ, αλλά τα έχεις χάσει ακριβώς επειδή τα αναζητάς. Ούτε καν οι βουδιστές δεν έχουν αντιληφθεί το νόημα αυτής τής ιστορίας. Αυτή είναι η σημαντικότερη ιστορία στη ζωή του Γκωτάμα Βούδα. Τίποτε άλλο δεν συγκρίνεται με αυτό.

Εγώ δεν είμαι βουδιστής και δεν συμφωνώ με τον Βούδα σε χίλια δυο πράγματα, είμαι όμως ο πρώτος άνθρωπος μετά από είκοσι πέντε αιώνες που έχει δώσει έμφαση σε αυτή την ιστορία και έχει επικεντρωθεί εκεί, επειδή εκεί ακριβώς είναι που συνέβη η φώτιση του Βούδα.

Ένα βασικό πράγμα πρέπει να γίνει κατανοητό: Ο άνθρωπος θέλει την ευτυχία, γι’ αυτό και είναι δυστυχισμένος. Όσο περισσότερο θέλεις να είσαι ευτυχισμένος, τόσο περισσότερο δυστυχισμένος θα είσαι.