Πρόλογος.
Το απόσπασμα που ακολουθεί προέρχεται από τους Ελληνικούς Μαγικούς Παπύρους και ανήκει στο πνευματικό περιβάλλον της ύστερης Ελληνιστικής Αιγύπτου. Πρόκειται για επίκληση προς μια υπέρτατη θεότητα, στην οποία συνυπάρχουν Aιγυπτιακά, Ελληνικά και Ερμητικά στοιχεία. Η αξία του κειμένου βρίσκεται κυρίως στην κοσμολογική και θεολογική του σύλληψη.
Το απόσπασμα:
«Έλα σε μένα, εσύ που προέρχεσαι από τους τέσσερις ανέμους, ο Παντοκράτορας, εκείνος που έδωσε πνεύμα και ζωή στους ανθρώπους. Το όνομά σου είναι κρυφό και ανείπωτο. Ο ήλιος και η σελήνη είναι τα μάτια σου, ο ουρανός η κεφαλή σου, η γη τα πόδια σου και ο Ωκεανός σε περιβάλλει.
Εσύ είσαι το αγαθό πνεύμα που γεννά τα αγαθά και τρέφει την οικουμένη. Από εσένα προέρχονται ο πλούτος, η τύχη, η γονιμότητα και ο αγαθός θάνατος. Εσύ βασιλεύεις στους ουρανούς και στη γη.
Το όνομά σου και το πνεύμα σου ας είναι πάντοτε προς το αγαθό. Είθε να εισέλθεις στον νου και στη διάνοιά μου για όλη τη ζωή μου. Διότι εσύ είσαι εγώ και εγώ είμαι εσύ...»
Ανάλυση:
Η επίκληση αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της Ερμητικής και συγκρητικής πνευματικότητας που άνθησε στην Αίγυπτο κατά τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες. Στο κείμενο διακρίνεται η αναζήτηση μιας υπέρτατης θεότητας, η οποία δεν περιορίζεται σε έναν τοπικό ή εθνικό θεό, αλλά παρουσιάζεται ως δημιουργός, συντηρητής και κυβερνήτης ολόκληρου του σύμπαντος.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στο «κρυφό και ανείπωτο όνομα». Στην αρχαία Αίγυπτο το αληθινό όνομα μιας θεότητας θεωρούνταν φορέας της ουσίας και της δύναμής της. Η αντίληψη αυτή συναντάται και στην εβραϊκή παράδοση, όπου το ιερό όνομα του Θεού δεν προφερόταν δημόσια. Η κοινή αυτή θεώρηση αποκαλύπτει μια βαθύτερη πεποίθηση της αρχαιότητας, ότι η θεία πραγματικότητα υπερβαίνει τις ανθρώπινες λέξεις.
Εξίσου εντυπωσιακή είναι η κοσμολογική εικόνα του Θεού. Ο ουρανός είναι η κεφαλή του, ο αιθέρας το σώμα του, η γη τα πόδια του και ο Ωκεανός το περίβλημά του. Η περιγραφή αυτή εκφράζει την αντίληψη ενός ζωντανού και ιερού σύμπαντος, μέσα στο οποίο το θείο είναι παρόν παντού. Πρόκειται για μια ιδέα που συναντάται σε πολλές φιλοσοφικές σχολές της αρχαιότητας, από τον Ορφισμό έως τον Στωικισμό και τον Νεοπλατωνισμό.
Το κείμενο παρουσιάζει επίσης αξιοσημείωτες ομοιότητες με τον Χριστιανισμό. Ο Θεός αποκαλείται Παντοκράτορας, όρος που αργότερα θα αποκτήσει κεντρική θέση στη Χριστιανική θεολογία και εικονογραφία. Παρουσιάζεται ως εκείνος που εμφυσά το πνεύμα της ζωής στους ανθρώπους, εικόνα που θυμίζει τη Γένεση. Επιπλέον, συνδέεται με την αλήθεια, τη δικαιοσύνη και το αγαθό, έννοιες που αποτελούν θεμελιώδεις άξονες και της Χριστιανικής σκέψης.
Ωστόσο, η επίκληση παραμένει βαθιά ερμητική. Ο κόσμος παρουσιάζεται ως μια μεγάλη αλυσίδα δυνάμεων και εκπορεύσεων, όπου οι Μοίρες, οι Τύχες και οι αστρικές επιρροές κατέχουν σημαντική θέση. Η θεώρηση αυτή διαφέρει από τη Χριστιανική αντίληψη, η οποία δίνει έμφαση στην ελευθερία του ανθρώπου και στη σχέση του με τον Θεό πέρα από αστρολογικές ή κοσμικές αναγκαιότητες.
Το σημαντικότερο ίσως σημείο του κειμένου βρίσκεται στην καταληκτική φράση: «Σὺ γὰρ εἶ ἐγὼ καὶ ἐγὼ σύ». Η φράση αυτή εκφράζει την επιδίωξη της εσωτερικής ένωσης με το θείο, έναν από τους βασικούς στόχους της Ερμητικής παράδοσης. Ο άνθρωπος αναζητεί μέσα του τη θεία σπίθα και επιδιώκει να επανενωθεί με την πηγή από την οποία προήλθε. Παρότι η Χριστιανική θεολογία δεν αποδέχεται μια τέτοια ταύτιση ανθρώπου και Θεού, αναγνωρίζει επίσης την ανάγκη της πνευματικής κοινωνίας και της μεταμόρφωσης του ανθρώπου μέσω της θείας παρουσίας.
Η επίκληση αυτή αποτελεί, επομένως, ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον μνημείο της ύστερης αρχαιότητας. Βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται η Αιγυπτιακή σοφία του Θωθ, η Ελληνική φιλοσοφική αναζήτηση του Ερμή του Τρισμέγιστου και οι μονοθεϊστικές αντιλήψεις που θα διαμορφώσουν αργότερα τον θρησκευτικό κόσμο της Μεσογείου. Για τον λόγο αυτό εξακολουθεί να προσελκύει το ενδιαφέρον όχι μόνο των ιστορικών των θρησκειών, αλλά και όσων αναζητούν τις βαθύτερες πνευματικές ρίζες του αρχαίου κόσμου
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου