Οι σοφιστές και η διδασκαλία της πολιτικής και της ρητορικής τέχνης

Τι ακριβώς ήθελαν να κάνουν οι σοφιστές;

Ήθελαν πρώτα να διδάξουν πώς να μιλά κανείς δημόσια, πώς να υπερασπίζεται τις ιδέες του στην εκκλησία του δήμου ή στο δικαστήριο" πρώτος τους στόχος ήταν λοιπόν η διδασκαλία της ρητορικής. Σε μιαν εποχή, όπου όλα -οι δίκες, η πολιτική επιρροή, οι κρατικές αποφάσεις- εξαρτιόνταν από το λαό και ο ίδιος ο λαός εξαρτιόταν από τον προφορικό λόγο, ήταν ουσιαστικό το να ξέρει κανείς να μιλήσει δημόσια, να προβάλει επιχειρήματα, να συμβουλέψει τους συμπολίτες του στο πεδίο της πολιτικής. Όλα αυτά αποτελούσαν σύνολο και πρόσφεραν το κλειδί για μιαν αποτελεσματική δράση.

Έτσι εξηγούνται οι αποκλίσεις που παρουσιάζονται στους ορισμούς και ο­φείλονται κυρίως στις αποχρώσεις: συμβαίνει πραγματικά, ο Γοργίας να αυτο-προσδιορίζεται, στον Πλάτωνα, ως διδάσκαλος της ρητορικής και ο Πρωταγό­ρας ως διδάσκαλος της πολιτικής. Ο ένας αναφέρεται στη "ρητορική τέχνη" (Γοργίας 449α) και παραδέχεται ότι τελικά η τέχνη του αφορά τις συζητήσεις στα δικαστήρια και στην εκκλησία του δήμου" ο άλλος παραδέχεται ότι διδάσκει την "πολιτική τέχνη" (Πρωταγόρας 319α), και ακόμα διευκρινίζει ότι στόχος της διδασκαλίας του είναι να ξέρει κανείς να χειρίζεται τις υποθέσεις, και τις δικές του και της πόλης. Ωστόσο, η τέχνη να αποφασίζει κανείς ο ίδιος και να συμβουλεύει τους άλλους στηρίζεται στην ικανότητα του να ανακαλύπτει και να προβάλλει επιχειρήματα —και ο Πρωταγόρας έγραψε πολλά για την επιχειρηματολογία. Είναι λοιπόν βέβαιο ότι η διαφορά που βλέπουμε στους ορισμούς εκφράζει το διαφορετικό προσανατολισμό των δύο σοφιστών όμως το ίδιο βέβαιο είναι ότι η ρητορική και η πολιτική συνδέονται στενά, καθώς η πρώτη οδηγεί στη δεύτερη και της προσφέρει όλα της τα όπλα. Για το σκοπό αυτόν η ρητορική σφυρηλατούσε κανόνες, συνταγές, μιαν ολόκληρη τεχνική —και η λέξη "τέχνη", που χρησιμοποιείται τόσο για τη ρητορική όσο και για την πολιτική, εκφράζει ακριβώς τόσο τη φιλοδοξία των σοφιστών να δημιουργήσουν μια μέθοδο όσο και την αίσθηση ότι το είχαν πετύχει.

Η επιτυχία στην πράξη ήταν λοιπόν εξαρχής στόχος της σοφιστικής διδασκαλίας. Επιμένοντας ότι όλοι μπορούσαν να την προσεγγίσουν και να επιτύχουν, οι σοφιστές άνοιγαν τα πεδία του λόγου για τον οποιονδήποτε. Η πελατεία των σοφιστών μπορεί να μη δημιουργεί την εντύπωση μιας πραγματικής κοινωνικής ανανέωσης, αλλά η δυνατότητα να αναδειχτούν με τη σοφιστική νέοι άνθρωποι σε ηγετικές θέσεις ήταν εξασφαλισμένη. Στο μεταξύ είχε δημιουργηθεί, και κωδικοποιηθεί, ένας καινούριος τομέας σπουδών.

Ωστόσο, ο ολοφάνερα πρακτικός στόχος δεν ήταν και ο μόνος στόχος της σοφιστικής, όπως και αυτός ο ρητορικός συνάμα και πολιτικός τομέας σπουδών δεν αποτελούσε τη μοναδική νέα προοπτική που πρόσφεραν οι σοφιστές. Μιλώντας για καλή διαχείριση των προσωπικών και των κρατικών υποθέσεων, ο ορισμός του Πρωταγόρα προϋποθέτει ένα νοητικό περιεχόμενο, μια σοφία και μιαν εμπειρία, αποτέλεσμα της τέχνης όσων ξέρουν να κατευθύνουν σωστά τις ιδέες τους. Αυτό το νοητικό περιεχόμενο δεν είναι, από τα πράγματα, δυνα­τό να ξεχωρίσει από την καθαυτό ρητορική, για δυο λόγους.

Είναι πρώτα φανερό ότι το να ξέρει κανείς να αναλύει μια κατάσταση με τα σωστά επιχειρήματα μπορεί να χρησιμέψει τόσο για να καθορίσει ο ίδιος τη θέση του όσο και για να πείσει τους άλλους. Ο Πρωταγόρας το θεωρεί αυτονόητο, και αργότερα ο Ισοκράτης θα το διακηρύξει ξεκάθαρα και με αρχοντιά στο εγκώμιο του λόγου, που επαναλαμβάνεται δυο φορές στο έργο του (Πρός Νικοκλέα 5-9 και Περί Ἀντιδόσεως 253-257): Οι αποδεικτικές αρχές που χρησιμοποιούμε, όταν μιλούμε, για να πείσουμε τους άλλους είναι οι ίδιες που χρησιμοποιούμε στους προσωπικούς μας συλλογισμούς· ονομάζουμε καλούς ρήτορες όσους μπορούν να απευθύνουν το λόγο στα πλήθη, καλόγνωμους όμως θεωρούμε όσους ξέρουν να ζυγιάσουν μέσα τους τα πράγματα σωστά.

Οι νεαροί Αθηναίοι μπορούσαν να διδαχτούν ένα επάγγελμα από ειδικευμένο δάσκαλο —να γίνουν γιατροί, γλύπτες, αρχιτέκτονες, καπετάνιοι, ή να μάθουν κάποιαν άλλη τέχνη από αυτές που τόσο συχνά χρησιμοποιούνται ως σημεία αναφοράς για τις συγκρίσεις στους πλατωνικούς λόγους. Όμως η συστηματική θεωρητική μόρφωση ήταν ανύπαρκτη. Οι Αθηναίοι διδάσκονταν από τη ζωή, κοιτάζοντας γύρω τους.

Και να που έρχονται ως περιοδεύοντες διδάσκαλοι οι σοφιστές. Προσφέρουν και πουλούν τη θεωρητική μόρφωση. Διδάσκουν τους πολίτες να μιλούν, να σκέπτονται, να κρίνουν -αυτά που είναι υποχρεωμένοι να κάνουν όλη τους τη ζωή. Διδάσκουν τους νέους, που έχουν ήδη ολοκληρώσει την παραδοσιακή τους μόρφωση. Τους προσφέρουν κάτι διαφορετικό από τη μουσική και την άθληση, διαφορετικό ακόμα και από τους ποιητές του παρελθόντος. Τους οπλίζουν για την επιτυχία, για μιαν επιτυχία που δε βασίζεται στη δύναμη ή στη γενναιότητα, αλλά στην ενεργοποίηση της νόησης.

Η ενεργοποίηση της νόησης ήταν στοιχείο κοινό στους σοφιστές και στους φιλοσόφους· όμως οι σοφιστές την ασκούσαν σε καινούριο πλαίσιο και για νέους στόχους. Αυτοί οι διδάσκαλοι δεν ήταν θεωρητικοί, που αναζητούσαν απλά και μόνο τη μεταφυσική αλήθεια, όπως οι φιλόσοφοι· η διδασκαλία τους ήταν και πρακτική, το ίδιο αποτελεσματική στη ζωή, έλεγαν, όσο η επαγγελματική κατάρτιση. Μόνο που η εμβέλεια της ξεπερνούσε το πλαίσιο των επαγγελμάτων: αποτελούσε «τέχνη» προορισμένη για τον πολίτη.

Όλα αυτά εξηγούν τις δυσκολίες που φαίνεται να αντιμετώπισαν οι σύγχρονοι των σοφιστών, όταν προσπάθησαν να ορίσουν την καινούρια διδασκαλία· εξηγούν τους δισταγμούς του νεαρού Ιπποκράτη στον Πρωταγόρα, που όμως τρέχει να συναντήσει το διδάσκαλο, και τις διαφορές που παρουσιάζουν οι τυποποιημένες εκφράσεις των σοφιστών, όταν οι ίδιοι μιλούσαν για το έργο τους. Εξηγεί ακόμα και παρατηρήσεις σαν του Πρωταγόρα, που είπε ότι η σοφιστική υπήρχε από παλιά, ανομολόγητη όμως, κρυμμένη πίσω από διάφορα προσωπεία: το προσωπείο της ποίησης, της μύησης και της προφητείας, ή ακόμα και της γυμναστικής και της μουσικής (316(1-6). Η σοφιστική διδασκαλία ήταν η κατεξοχήν διδασκαλία και η πραγματική μόρφωση για τον άνθρωπο" μπορεί κανείς να πει ότι λίγο πολύ κρυβόταν μέσα στις προγενέστερες μορφές της εκπαίδευσης, αλλά ο Πρωταγόρας είναι ο πρώτος που ζητούσε να της δοθεί ξεχωριστή θέση και να αναγνωριστεί η αυτονομία της.

Αν έτσι είχαν τα πράγματα, καταλαβαίνουμε τη διπλή περηφάνια των σοφιστών. Από την άποψη ότι στο πεδίο τους δεν είχαν ούτε προκατόχους ούτε ανταγωνιστές, έκριναν ότι διδακτικά τους ανήκει ολόκληρη η πνευματική καλλιέργεια του ανθρώπου. Σε αντίθεση με την επαγγελματική κατάρτιση, τα μαθήματα τους δεν προορίζονταν να εκπαιδεύσουν μελλοντικούς σοφιστές, αλλά καλούς ρήτορες, άξιους πολίτες και ενημερωμένους ανθρώπους —η παιδεία τους δεν είχε όρια. Και όμως, αντίστροφα, οι σοφιστές ισχυρίζονταν ότι μπορούσαν να μεταδώσουν τη διδασκαλία τους άμεσα και αποτελεσματικά" και μιλούσαν για μια ρητορική ή πολιτική τέχνη, σαν να πρόκειται για καθορισμένη τεχνική, με γνωστούς κανόνες, που καθένας μπορούσε άνετα να τη μάθει.

ΣΕ ΠΟΙΟ ΘΕΟ ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ;

Ένας θεολογικός εφιάλτης:

Η αυθεντική προσωπογραφία του Γιαχβέ μέσα από την Αγία Γραφή

«Ο Ήλιος θέλει μεταστραφή εις σκότος, και η σελήνη εις αίμα, πριν έλθη η ημέρα του Κυρίου, η μεγάλη και επιφανής» (Ιωήλ Β΄ 31).

Στο άρθρο αυτό θα προσπαθήσουμε να σκιαγραφήσουμε την προσωπικότητα του θεού του Χριστιανισμού μέσα απ΄ το ιερό του βιβλίο, την Παλαιά Διαθήκη. Αρχικά θα πρέπει να δούμε το πώς ονομάζεται αυτός ο θεός, που πιστεύουν οι Ρωμιοί συμπολίτες μας, αλλά και δισεκατομμύρια ανθρώπων σε όλον τον πλανήτη σήμερα: «Ο Θεός ελάλησεν έτι προς τον Μωυσήν και είπεν προς αυτόν. Εγώ είμαι ο Κύριος και εφάνην εις τον Αβραάμ, εις τον Ισαάκ και εις τον Ιακώβ με το όνομα Θεός Παντοκράτωρ, δεν εγνωρίσθην όμως εις αυτούς με το όνομά μου Ιεοβά» (Έξοδος ΣΤ΄ 2-3). Αν και ο θεός της Παλαιάς Διαθήκης δεν αρέσκεται ν΄ αποκαλύψει το όνομά του, τελικά το λέει. Αυτό είναι το Ιεοβά, Ιεχωβά ή Γιαχβέ. Τόπος κατοικίας του η ουράνια Σιών: «Η πόλις του Κυρίου, η Σιών του Αγίου Ισραήλ» (Ησαΐας Ξ΄ 14). Αυτός είναι και ο θεός των συγχρόνων Νεοελλήνων (καλύτερα Νεορωμιών).

< Το όνομα του θεού-Γιαχβέ στην αυθεντική τετραγράμματη εβραϊκή γραφή του.

Στο άρθρο αυτό επίσης θα αποδείξουμε, ότι ο θεός αυτός ξεπέρασε σε παράνοια και σαδισμό τους πιο στυγερούς και παράφρονες εγκληματίες, που εμφανίσθηκαν στην ανθρωπότητα και αποτέλεσε την κύρια πηγή έμπνευσης στους πιστούς του, για τα «ιερά» κακουργήματα και δολοφονίες, που ακολούθησαν καθ΄ όλη τη διάρκεια της αιματοβαμμένης ιστορίας των τριών εβραιογενών θρησκειών, που τον υιοθέτησαν ως θεό τους, κατά χρονική σειρά: του Εβραϊσμού, του Χριστιανισμού και του Μουσουλμανισμού (ο Αλλάχ είναι ουσιαστικά ο Γιαχβέ με παραλλαγμένο όνομα)…

Κατ΄ αρχάς ας ξεκαθαρίσουμε τις προτιμήσεις του. Ο Γιαχβέ είναι ο προσωπικός θεός των κύριων τεσσάρων εβραίων πατριαρχών και του λαού τους, δηλαδή των Εβραίων, οι οποίοι αποτελούν τον περιούσιο και εκλεκτό λαό του: «Εγώ είμαι ο Θεός του πατρός σου, ο Θεός του Αβραάμ, ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ» (Έξοδος Γ΄ 6). «Και είπεν ο Θεός προς τον Νώε, και προς τους υιούς αυτού μετ΄ αυτού λέγων. Και εγώ ιδού, στήνω την διαθήκην μου προς εσάς, και προς το σπέρμα σας, ύστερον από σας» (Γένεσις Θ΄ 9). «Επειδή εσύ είσαι ο λαός ο άγιος εις Κύριον τον Θεόν σου, σε εξέλεξε Κύριος ο Θεός σου δια να ήσαι εις αυτόν λαός εκλεκτός παρά πάντας τους λαούς επί του προσώπου της γης» (Δευτερονόμιον Ζ΄ 6). Ο θεός αυτός δεν θέλει επ΄ ουδενί να γίνει θεός των άλλων εθνών, όπως θα δούμε παρακάτω. Τώρα γιατί φόρτωσαν με το ζόρι αυτό τον θεό στις πλάτες των ανθρώπων της Γής, είναι ένα άλλο μεγάλο θέμα.

Η απεικόνιση του θεού είναι από πίνακα του Μιχαήλ Άγγελου (ιστ΄ αι.). Κατά την εβραϊκή παράδοση οποιαδήποτε απεικόνιση του θεού Γιαχβέ επισύρει τη θανατική ποινή.

Απανταχού η γη γίνεται κληρονομιά των Εβραίων, αφού ισοπεδωθεί και εκδιωχθούν όλοι οι λαοί της και καταστραφούν όλοι οι πολιτισμοί τους. «Θέλετε εκδιώξει πάντας τους κατοίκους της γης απ΄ έμπροσθέν σας, και καταστρέψει πάντας τας εικόνας αυτών, και καταστρέψει πάντα τα χυτά είδωλα αυτών, και κατεδαφίσει πάντας τους βωμούς αυτών, και θέλετε κυριεύσει την γην, και κατοικήσει εν αυτή, διότι εις εσάς έδωκα την γην ταύτην εις κληρονομίαν». (Αριθμοί ΛΓ΄ 52-53).

Προτρέπει δε τον περιούσιο λαό του να κάνει δούλους όλους τους τότε γνωστούς λαούς της οικουμένης: «Ο δε δούλος σου και η δούλη σου, όσους αν έχης από των εθνών πέριξ υμών, εκ τούτων θέλετε αγοράζει δούλον και δούλην» (Λευιτικόν ΚΣΤ΄ 44). Όσα δε έθνη δέν δεχθούν τη δουλεία από τους Εβραίους θα εξοντωθούν από προσώπου γης: «Διότι το έθνος και η βασιλεία τα οποία δεν ήθελον σε δουλεύσει, θέλουσιν αφανισθή» (Ησαΐας Ξ΄ 12).

Ο Γιαχβέ συμβουλεύει τους Εβραίους να δανείζουν τα άλλα έθνη και να μην δανείζονται ποτέ από αυτά, μέχρι κάποια στιγμή να καταφέρουν τελικά να τα κυβερνήσουν: «Διότι Κύριος ο Θεός σου θέλει σε ευλογήσει καθώς υπεσχέθη εις σε και θέλεις δανείζει εις πολλά έθνη, συ όμως δεν θέλεις δανείζεσθαι, και θέλεις βασιλεύσει επί πολλά έθνη» (Δευτερονόμιον ΙΕ΄ 6). Κάτι που συμβαίνει σήμερα, οπότε όλες σχεδόν οι χώρες επί γης χρωστούν στις πολυεθνικές εταιρείες και σε κάποιους πολύ γνωστούς οίκους…

 
Πλην των Εβραίων όλοι οι λαοί της γης είναι εχθροί του περιούσιου λαού και πρέπει κατ΄ αυτόν να εξολοθρευθούν χωρίς κανένα έλεος: «Και θέλω εξολοθρεύσει τας πόλεις της γης σου, και κατεδαφίσει πάντα τα οχυρώματά σου» (Μιχαίας Ε΄ 11). «Και θέλεις εξολοθρεύσει πάντα τα έθνη τα οποία ο Κύριος ο Θεός σου θέλει παραδώση εις σε. Ο οφθαλμός σου δεν θέλει σπλαγχνισθή δι΄ αυτούς» (Δευτερονόμιον Ζ΄ 16). Έλεος Γιαχβέ μου…

Ο Γιαχβέ εναντίον των αρχαίων Ελλήνων

Πρώτοι οι αρχαίοι Έλληνες με την βοήθεια του περιούσιου λαού, πρέπει να σφαχτούν απ΄ το θεό Γιαχβέ: «Και εξεγείρω τα τέκνα σου Σιών κατά των τέκνων σου Ελλάς και θα σε καμω ως ρομφαίαν μαχητού. Και ο Κύριος θέλει φανή επ΄ αυτούς, και το βέλος αυτού θέλει εξέλθει ως αστραπή και θέλουσι καταναλώσει τους εναντίους, και τους καταβάλει» (Ζαχαρίας Θ΄ 13-14).

«Ουαί εις τους κατοίκους των παραλίων της θαλάσσης, πάροικοι Κρητών. Χαναάν γη των Φιλισταίων, και θέλω σε αφανίσει, ώστε να μην υπάρχη ο κατοικών. Και το παράλιον της θαλάσσης θέλει είσθαι κατοικία και σπήλαια ποιμένων, και μάνδραι ποιμνίων» (Σοφονίας 5-6).

Ο Γιαχβέ εμφανίζεται μέσα στο όραμα του προφήτη Δανιήλ και του εξηγεί, ότι θα σταθεί δίπλα στο πλευρό των Περσών, όταν εκείνοι θα επιτεθούν εναντίον των αρχαίων Ελλήνων. Οι Εβραίοι, με τις επιρροές που είχαν μέσα στην Περσική Αυτοκρατορία, προέτρεπαν τους Πέρσες να επιτεθούν εναντίον της Ελλάδος. Άλλωστε και ο αρχηγός του περσικού στρατού του Ξέρξη, που πολέμησε στις Πλαταιές, ήταν ο εβραϊκής καταγωγής Μαρδοχαίος η Μαρδόνιος («εκ φυλής Βενιαμίν, άνθρωπος Ιουδαίος οικών εν Σούσοις», «Εσθήρ», Α΄ 1): «Ιδού έτι τρεις βασιλείς θέλουσιν εγερθή εν τη Περσία. Και ο τέταρτος θέλει είσθαι πολύ πλουσιώτερος παρά πάντας, και αφού κραταιωθή εν τω πλούτω αυτού, θέλει διεγείρει το παν εναντίον του βασιλείου της Ελλάδος» (Δανιήλ ΙΑ΄ 2).

Γιαχβέ εναντίον πάντων

Κι άλλοι λαοί απειλούνται με εξολόθρευση απ΄ τον Γιαχβέ: «Πέρσαι, και Κρήτες και Λυδοί και Λίβυες και πάντες οι επίμεικτοι και των υιών της διαθήκης μου, θέλουσι πέσει μετ΄ αυτών εν μαχαίρα» (Ιεζεκιήλ Λ΄ 5).

Στους Αιγυπτίους -έναν απ΄ τους κύριους εχθρούς των Εβραίων- ο Γιαχβέ στέλνει τις γνωστές πληγές. Το μενού αρχίζει με μόλυνση ποταμών, αίμα και ιχθυοκτονία: «και τα ψάρια τα εν τω ποταμώ ετελεύτησαν, και ο ποταμός εβρώμησεν. και ήτο αίμα καθ΄ όλην την γην της Αιγύπτου» (Έξοδος Ζ΄ 21). Ακολουθούν βατράχια σκνίπες και σκυλόμυγες: «και ανάγαγε τους βατράχους επί την γην της Αιγύπτου» (Η 5), «και έγινε σκνίπες εις τους ανθρώπους, και εις τα κτήνη» (Η΄ 17), «και επί τον λαόν σου, και επί τας οικίας σου κυνόμυιαν» (Η΄ 21). Επειδή είδε, ότι αυτά δεν πιάνουν τόπο έριξε στους Αιγυπτίους θανατικό βαρύ και ελκώδη εξανθήματα με άφνονη καούρα… «η χειρ του Κυρίου θανατικόν βαρύ σφόδρα» (Θ΄ 3), «καύσις αναδιδούσα επί, ελκώδη εξανθήματα» (Θ΄ 9). Οι Αιγύπτιοι υπομένουν κι ακολουθεί χαλάζι και πεινασμένες ακρίδες: «και θέλει γίνει χάλαζα εφ΄ όλην την γην της Αιγύπτου» (Θ΄ 22), «ακρίδα, δια να αναβή επί της γης της Αιγύπτου, και να καταφάγη πάντα τον χόρτον της γης» (Ι΄ 12). Για το τέλος φύλαγε την παιδοκτονία: «παν πρωτότοκον εν τη γη της Αιγύπτου θέλει αποθάνει» (ΙΑ΄ 4-6).

Στέλνει και την «αεροπορία» της εποχής τις σφήκες, άμα δει ότι δεν τα βγάζει πέρα με τους εχθρούς τους: «Και προσέτι τας σφηκίας Κύριος ο Θεός σου θέλει αποστείλει εις αυτούς εωσού εξωλοθρευθώσιν» (Δευτερονόμιον Ζ΄ 20).

Βασικό χριστιανικό δόγμα είναι το τρισυπόστατο του Γιαχβέ, «ομάδα ομοούσιος και αχώριστος». Αποτελείται από τον Πατέρα, τον Υιό (Ιησού) και το Άγιο Πνεύμα (ένα περιστέρι) μαζί. Επομένως για τα εγκλήματα της Παλαιάς Διαθήκης ο «κήρυκας της αγάπης» και «γλυκύτατος» Ιησούς δεν είναι καθόλου άμοιρος ευθυνών. Το επιβεβαιώνει εξ άλλου ο ίδιος: «Μη νομίσητε ότι ήλθον καταλύσαι τον νόμον η τους προφήτας· ουκ ήλθον καταλύσαι, αλλά πληρώσαι. Αμήν γαρ λέγω υμίν, έως αν παρέλθη ο ουρανός και η γη, ιώτα εν η μία κεραία ου μη παρέλθη από του νόμου έως αν πάντα γένηται» («Κατά Ματθαίον», Ε΄ 17-18), «ευκολώτερον δε εστι τον ουρανόν και την γην παρελθείν η του νόμου μίαν κεραίαν πεσείν» («κατά Λουκάν», ΙΣΤ΄ 17).

Ο Γιαχβέ εξολοθρεύει και γενοκτονεί με πυρ τους χιλιάδες Φιλισταίους κατοίκους των Σοδόμων και Γομόρρων: «Και έβρεξεν ο Κύριος επί τα Σόδομα και Γόμορα θείον και πυρ παρά Κυρίου εκ του ουρανού. Και κατέστρεψε τας πόλεις ταύτας, και πάντα τα περίχωρα, και πάντας τους κατοίκους των πόλεων, και τα φυτά της γης» (Γένεσις ΙΘ΄ 24-25).

[Από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια μέχρι και σήμερα η λέξη «σοδομισμός» εννοεί την παρά φύση (εκ του πρωκτού) σεξουαλική πράξη, υπονοώντας δήθεν τα σεξουαλικά όργια των Σοδομιτών. Πρόκειται για μία εκ των πολλών εννοιολογική παραποίηση λέξης απ΄ το Χριστιανισμό].

Εναντίον των Ασσυρίων ο Γιαχβέ μουγκρίζει σα θηρίο... «ούτως ελάλησεν Κύριος προς εμέ. Καθώς ο λέων και ο σκύμνος βρυχώμενος επί το θήραμα αυτού» (Ησαΐας ΛΑ΄ 4). Στην συνέχεια εξοντώνει 185.000 Ασσυρίους με την βοήθεια κάποιου χερουβείμ: «Και την νύχτα εκείνην εξήλθεν ο άγγελος του Κυρίου, και επάταξεν εν τω στρατοπέδω των Ασσυρίων εκατόν ογδοήκοντα πέντε χιλιάδας» (Βασιλειών Β΄, ΙΘ΄ 35). Θεός φυλάξει…

Ο Γιαχβέ εναντίον και των Εβραίων!

Ο Γιαχβέ οργίζεται, παροξύνεται, ζηλοτυπεί και γίνεται πυρ και μανία με τους Εβραίους, που πιστεύουν σε άλλους θεούς: «Διότι αυτοί είναι γεννεά διεστραμμένη, υιοί εις τους οποίους δεν υπάρχει πίστις. Αυτοί με παρώξυναν εις ζηλοτυπίαν με τα μη όντα Θεόν, με τα είδωλα αυτών με παρώργισαν. Και εγώ θέλω παροξύνει αυτούς εις ζηλοτυπίαν με τους μη όντας λαόν, με έθνος ασύνετον θέλω παροργίσει αυτούς. Διότι πυρ εξήφθη εν τω θυμώ μου, και θέλει εκκαυθή έως εις τα κατώτατά του άδου». (Δευτερονόμιον ΛΒ΄ 19-22).

Απ΄ το θυμό του θέλει να φάει την γη, και να κατακάψει τα όρη απ΄ τα θεμέλια. Πείνα και φλογώδεις νόσοι. Θηρία και έρποντα δηλητήρια. Μάχαιρα και τρόμος για τους απίστους, ακόμα και για τα θηλάζοντα βρέφη: «Και θέλει καταφάγει την γην μετά των γεννημάτων αυτής, και θέλει καταφλογίσει τα θεμέλια των ορέων. Θέλω επισωρεύσει επ΄ αυτούς κακά, πάντα τα βέλη μου θάλω εκκενώσει επ΄ αυτούς. Θέλω αναλωθή εκ της πείνης και καταφαγωθή με φλογώδεις νόσους και με πικρόν όλεθρον. Και οδόντας θηρίων θέλω εξαποστείλει επ΄ αυτούς, και φαρμάκιον ερπόντων επί της γης. Έξωθεν μάχαιρα, και έσωθεν τρόμος θέλει καταναλώσει τον τε νέον και την παρθένον, το θηλάζον νήπιον και τον πολιόν γέροντα. Είπα, ήθελον διασκορπίσει αυτούς, ήθελον εξαλείψει το μνημόσυνον αυτών εκ μέσου των ανθρώπων» (Δευτερονόμιον ΛΒ΄ 23-26). Άλαλα τα χείλη των ευσεβών!

Επιστρατεύονται αρρώστιες και χαλάζι για τους απίστους: «Σας επάταξα με ανεμοφθορίαν και με ερυσίβην και με χάλαζαν» (Αγγαίος Β΄ 17).

Οι κατάρες του φθάνουν μέχρι και τετάρτης γενεάς: «Εγώ ο Κύριος ο Θεός σου είμαι Θεός ζηλότυπος ανταποδίδων τας αμαρτίας των πατέρων επί τα τέκνα, έως τρίτης και τετάρτης γενεάς» (Έξοδος Κ΄ 5).

Απίστευτες κατάρες και ατελείωτες απειλές σε έναν ορυμαγδό τριών σελίδων απ΄ το (Δευτερονόμιο ΚΗ΄ 15-68), που πραγματικά αξίζει να το διαβάσετε ολόκληρο. Ένας θεϊκός οχετός πραγματικά ατελείωτος…

Και όταν βλέπει, πως δεν πείθονται οι άπιστοι με τις απειλές του προχωρά σε μαζικές εκκαθαρίσεις: «Και είπεν ο Κύριος προς τον Μωυσήν. Λάβε πάντας τους αρχηγούς του λαού, και κρέμασον αυτούς ενώπιόν του Κυρίου κατέναντι του ηλίου. Ήσαν δε οι αποθανόντες εν τη πληγή εικοσιτέσσαρες χιλιάδες» (Αριθμοί ΚΕ΄ 4-9). 24.000 νεκροί εβραίοι που δεν τον πίστευαν, μέσα σε μία ημέρα, πάντοτε κατ΄ εντολή του πανάγαθου...

Ο Γιαχβέ μισεί και ζηλεύει τα αγάλματα. Ίσως διότι αυτός δεν είχε ποτέ άγαλμα δικό του. Οι σχολές καλών τεχνών θα πρέπει κάποτε να τον επικηρύξουν: «Αυτοί με παρώξυναν εις ζηλοτυπίαν με τα μη όντα θεοί, με τα είδωλα αυτών με παρώργισαν» (Δευτερονόμιον ΛΒ΄ 21).

< Ο Γιαχβέ συνομιλεί με το Σατανά για τις πληγές, που θα βρουν τον Ιώβ. (Μεσαιωνικό χειρόγραφο).

«Και θέλω εξολοθρεύσει τα γλυπτά σου και τα είδωλά σου εκ μέσου σου. Και δεν θέλεις πλέον λατρεύσει το έργον των χειρών σου. Και θέλω ανασπάσει τα άλση σου εκ μέσου σου» (Μιχαίας Ε΄ 14).

«Αλλά ούτω θέλετε κάμει προς αυτούς. Τους βωμούς αυτών θέλετε καταστρέψει, και τα αγάλματα αυτών θέλετε συντρίψει, και τα άλση αυτών θέλετε κατακόψει, και τα αγάλματα αυτών θέλετε καύσει εν πυρί» (Δευτερονόμιον Ζ΄ 5).

Η ζηλοτυπία του ξεπερνά κάθε όριο: «Ούτω λέγει ο Κύριος των δυνάμεων. Είμαι ζηλότυπος δια την Σιών εν ζηλοτυπία μεγάλη, και είμαι ζηλότυπος δι΄ αυτήν εν οργή μεγάλη» (Ζαχαρίας Η΄ 2). «Διότι Κύριος ο Θεός σου είναι πυρ καταναλίσκον, Θεός ζηλότυπος» (Δευτερονόμιον Δ΄ 24).

Η πυρομανία είναι μία απ΄ τις αγάπες του Γιαχβέ: Στη Γάζα και στην Τύρο απειλεί να εξαπολύει πυρ και να τις πυρπολήσει: «Αλλά θέλω εξαποστείλει πυρ εις το τείχος της Γάζης, και θέλει καταφάγει τα παλάτια αυτής. Θέλω εξαποστείλει πυρ εις το τείχος της Τύρου, και θέλει καταφάγει τα παλάτια αυτής» (Αμώς Α΄ 7-10).

Μίσος και πυρπόληση κατά των δασών: «Και το φως του Ισραήλ θέλει γίνει πυρ και ο Άγιος αυτού φλοξ και θέλει καύσει και καταφάγει τας ακάνθας αυτού και τους τριβόλους αυτού εν μία ημέρα. Και θέλει αφανίσει την δόξα του δάσους αυτού και του καρποφόρου αγρού αυτού από ψυχής έως σαρκός» («Ησαΐας» Θ΄ 16-18).

«Άνοιξον Λίβανε τας θύρας σου, και ας καταφάγη πυρ τας κέδρους σου δρυς της Βασάν, διότι το δάσος το απρόσιτον κατεκόπη» (Ζαχαρίας ΙΑ΄ 1-2). Μήπως είναι οικοπεδοφάγος; (Βλ. Παράρτημα Α').

Είναι και μαχαιροβγάλτης ο Γιαχβέ: «Διότι η μάχαιρά μου εμεθύσθη εν τω ουρανώ. Η μάχαιρα του Κυρίου είναι πλήρης αίματος» (Ησαΐας ΛΔ΄ 5-6).

Είναι και καννίβαλος ο Γιαχβέ… Προτρέπει τους Εβραίους να κάνουν ανθρωποθυσίες, να πίνουν αίμα και να τρώνε σάρκες ανθρώπων, τους οποίους λέει να τους θυσιάζουν όπως τα ζώα: «Θέλετε φάγει την σάρκα των ισχυρών, και πίει το αίμα των αρχόντων της γης. Και πίειν αίμα εις μέθην, εκ της θυσίας μου την οποίαν εθυσίασα δια σας. Και θέλετε χορτασθή επί της τραπέζης μου από ίππων και αναβατών, από ισχυρών και από παντός ανδρός πολεμιστού, λέγει ο Κύριος ο Θεός» (Ιεζεκιήλ ΛΘ΄ 18-20).

Απειλές καννιβαλισμού εναντίον των Εβραίων, που τον εξοργίζουν: «Και θέλετε φάγει τας σάρκας των υιών σας, και τας σάρκας των θυγατέρων σας θέλετε φάγει» (Λευιτικόν ΚΣΤ΄ 29). «Και θέλεις φάγει τον καρπόν της κοιλίας σου, τας σάρκας των υιών σου, και των θυγατέρων σου» (Δευτερονόμιον ΚΗ΄ 53). Εδώ ξεπέρασε και τον κινηματογραφικό Hannibal…

Είναι και φονιάς παιδιών ο Γιαχβέ, αφού στέλνει δύο αρκούδες, που κατασπάραξαν σαράντα δύο παιδιά, γιατί κορόιδευαν τον ιερέα του Ελισσαιέ: «Εξήλθον εκ της πόλεως παιδία μικρά και έλεγον προς αυτόν. Ανέβαινε, φαλακρέ, ανέβαινε, φαλακρέ! Ο δε εστράφη οπίσω, και ιδών αυτά, κατηράσθη αυτά εις το όνομα του Κυρίου. Και εξήλθον εκ του δάσους δύο άρκτοι, και διεσπάραξαν εξ αυτών τεσσαράκοντα δύο παιδία» (Βασιλειών Δ΄, β΄ 23-24). (Βλ. Παράρτημα Β')

Τα εγκλήματα και οι πρακτικές των πιο παρανοϊκών δολοφόνων της ανθρωπότητας ωχριούν μπροστά στα αποτρόπαια σαδιστικά εγκλήματα και τις παιδοδολοφονίες του Γιαχβέ.

Ο συνολικός (έστω υποεκτιμημένος) αριθμός των δολοφονιών του Γιαχβέ στη Βίβλο, στις οποίες αναφέρεται ακριβής αριθμός δολοφονηθέντων ξεπερνάει τα δύο εκατομμύρια. 

Δημιουργία και προσωπικό απόρρητο

Στη δημιουργία τού ανθρώπου συντελούν κι άλλοι θεοί… Τον άνθρωπο, όπως ο ίδιος μας λέει, τον έφτιαξαν πολλοί θεοί μαζί του. Και είναι όμοιοι αυτοί οι θεοί και ο Γιαχβέ μ΄ εμάς τους ανθρώπους: «Και είπεν ο Θεός. Ας κάμωμεν άνθρωπον κατ΄ εικόνα ημών και καθ΄ ομοίωσιν ημών» (Γένεσις Α΄ 26). Επίσης ο Γιαχβέ λέει, ότι ο Αδάμ έγινε ένας σαν κι αυτούς: «Κι είπεν ο Κύριος ο Θεός. Ιδού έγεινεν ο Αδάμ ως εις εξ ημών» (Γένεσις Γ΄ 22). Αν και αλλού λέει, ότι είναι μόνος του: «Ότι εκτός εμού δεν υπάρχει ουδείς. Εγώ είμαι ο Κύριος και δεν υπάρχει άλλος» (Ησαΐας ΜΕ΄ 6). Άγνωσται αι βουλαί του Κυρίου…

Είχε ερωμένη και παιδιά ο Γιαχβέ; Βέβαια, είχε ερωτικές σχέσεις με κάποια Άννα, απ΄ την οποία απέκτησε πέντε παιδιά: «Επεσκέφθη δε ο Κύριος την Άνναν και συνέλαβε, και εγέννησε τρεις υιούς και δύο θυγατέρας» (Σαμουήλ Α΄, Β΄ 21). Καρπερός ο μάγκας…

Είχε όμως και πολλά εγγόνια «Ιδόντες οι υιοί του Θεού τας θυγατέρας των ανθρώπων ότι ήσαν ωραίαι, έλαβον εις εαυτούς γυναίκας εκ πασών όσας έκλεξαν» (Γένεσις ΣΤ΄ 2). Τελικά δεν ήταν μόνο ο Χριστός υιός του Γιαχβέ, υπήρχαν κι άλλοι γιοί του…

Κάνει λάθη ο Γιαχβέ; Μιλάει για δύο φωστήρες, που μας φωτίζουν μέρα και νύχτα, τον Ήλιο και τη Σελήνη. Όμως, ότι η Σελήνη (ο δεύτερος φωστήρας) είναι ετερόφωτη και παίρνει το φως που εκπέμπει απ΄ τον Ήλιο, αυτό δεν το γνωρίζει: «Ας γείνωσι φωστήρες εν τω στερεώματι του ουρανού, δια να διαχωρίζωσι την ημέραν από της νυκτός. Και έκαμεν ο Θεός τους δύο φωστήρας τους μεγάλους, τον φωστήρα τον μέγαν δια να εξουσιάζη επί της ημέρας και τον φωστήρα τον μικρότερον δια να εξουσιάζη επί της νυκτός. Και έθεσεν αυτούς ο Θεός εν τω στερεώματι του ουρανού, δια να φέγγουν επί της γης» (Γένεσις Α΄ 14-17).

Αλλά και για τον Ήλιο δεν γνωρίζει τί του γίνεται, αφού λέει, ότι ο ίδιος σταμάτησε τον Ήλιο να κινείται, για να σφάξουν οι περιούσιοι εβραίοι του τούς Χαναναίους! Λες κι ο Ήλιος κινείται: «Και είπεν ενώπιον του Ισραήλ. Στήθι, ήλιε, επί την Γαβαών και συ, σελήνη, επί την φάραγγα Αιαλών». Κι όμως κινείται…

Γιαχβέ: - Λίγο αριστερά, λίγο πιο ψηλά...

< Γελοιογραφία εμπνευσμένη από το εδάφιο Α΄ 16 της προς Κολοσσαείς επιστολής του Παύλου. («Ότι εν αυτώ εκτίσθη τα πάντα, τα εν τοις ουρανοίς και τα επί της γης, τα ορατά και τα αόρατα».


Είναι και επιδειξίας ο θεός, αφού έδειξε και τα οπίσθιά του στον Μωυσή: «Και είπεν ο Κύριος, ιδού τόπος πλησίον μου και θέλεις σταθείς επί της πέτρας, και όταν η δόξα μου διαβαίνη, θέλω σε βάλει εις το σχίσμα της πέτρας, και θέλω σε σκεπάσει με την χείρα μου εωσού παρέλθω, και θέλω σηκώσει την χείρα μου και θέλεις ιδεί τα οπίσω μου, το δε πρόσωπόν μου δεν θέλεις ιδεί» (Έξοδος ΛΓ΄ 21-23). Εδώ πολλά θα μπορούσαμε να σκεφτούμε…

Ο Γιαχβέ είναι και παλαιστής, ήρθε στα χέρια με τον Ιακώβ παλεύοντας μέχρι πρωίας κι αφού δυσκολεύτηκε να τον νικήσει, τον βάφτισε Ισραήλ δηλαδή «δυνατό»: «Ο δε Ιακώβ έμεινε μόνος και επάλαιε μετ΄ αυτού άνθρωπος ως τα χαράγματα της αυγής. Δεν θέλει καλεσθή πλέον το όνομά σου Ιακώβ αλλά Ισραήλ» (Γένεσις ΛΓ΄ 24-27). Ίσως δεν έφαγε καλό πρωινό πριν την πάλη…

Ο Γιαχβέ πάσχει από αμνησία. Στο εδάφιο ΙΗ΄ της Γένεσης λέει, ότι έκανε μαζί τούς πρωτόπλαστους «άρσεν και θήλυ εποίησεν αυτούς» (Γένεσις Α΄ 27). Λίγο παρακάτω μετανοιώνει: «Και κατασκεύασε Κύριος ο Θεός την πλευράν την οποίαν έλαβεν από του Αδάμ εις γυναίκα και έφερεν αυτήν προς τον Αδάμ» (Γένεσις Β΄ 22).

Τιμώρησε σκληρά και καταράστηκε τον Αδάμ και την Εύα με δεινά, που τα κουβαλάμε όλοι οι άνθρωποι μέχρι σήμερα με το προπατορικό αμάρτημα: «Προς δε την γυναίκα είπε. Θέλω υπερπληθύνει τας λύπας σου και τους πόνους της κυοφορίας σου, με λύπας θέλεις γεννά τέκνα». «Προς δε τον Αδάμ είπεν. Κατηραμένη να ναι η γη εξ΄ αιτίας σου, με λύπας θέλεις τρώγει τους καρπούς αυτής πάσας τας ημέρας της ζωής σου. Εν τω ιδρώτι του προσώπου σου θέλεις τρώγει τον άρτον σου» (Γένεσις 16-18).

 «Και εγένετο εσπέρα και εγένετο πρωί, ημέρα μία», αναφέρεται στα σχετικά με τη δημιουργία του κόσμου εδάφια της «Γένεσης». Η αναφορά αφορά σαφώς ημέρες κι όχι ακαθόριστα χρονικά διαστήματα, όπως προσπαθούν να δικαιολογήσουν οι χριστιανοί θεωρητικοί. Τελευταίους την εβδομάδα της δημιουργίας, και προτού να ξεκουρασθεί, ο Γιαχβέ έφτιαξε τους ανθρώπους: Μαζί άνδρα, γυναίκα (Α΄ 27) ή πρώτα τον άνδρα κι από το πλευρό του τη γυναίκα (Β΄ 18-22), πριν από τα ζώα (Β΄ 4-25) ή μετά τα ζώα (Α΄ 25-27).

Επίσης είναι ρατσιστής και άπονος ο θεός. Όταν η Σάρα, η σύζυγος του Αβραάμ, αποφάσισε να πετάξει στην έρημο το υιοθετημένο της παιδί, που είχε κάνει ο Αβραάμ με την δούλη του την Άγαρ, ο Γιαχβέ έπεισε τον Αβραάμ να το πράξει: «Και είπεν ο Θεός προς τον Αβραάμ. Ας μην φανεί σκληρόν εις τους οφθαλμούς σου περί του παιδίου, και περί της δούλης σου, κατά πάντα όσα είπη προς εσέ η Σάρα άκουσε τους λόγους αυτής. Σηκωθείς δε ο Αβραάμ ενωρίς το πρωί άλαβεν άρτους και ασκόν ύδατος και έδωκεν εις την Άγαρ, επιθέσας αυτά εις τον ώμον αυτής, και το παιδίον και απέπεμψεν αυτήν. Η δε αναχωρήσασα περιπλανάτο εν τη ερήμω Βηρ-σαβεέ» (Γένεσις ΚΑ΄ 9-14).

Για τις μη παρθένες η ποινή, που επισύρει Γιαχβέ είναι θάνατος δια λιθοβολισμού: «και οι άνθρωποι της πόλεως αυτής θέλουσι λιθοβολήσει αυτήν με λίθους και θέλει αποθάνει» (Δευτερονόμιον ΚΒ΄ 21). Ότι γίνεται δηλαδή μέχρι σήμερα στις φανατικές Ισλαμικές κοινωνίες.

Είναι τσιγκούνης και συμφεροντολόγος ο θεός, αφού ζητά από τους πιστούς του Εβραίους διάφορα αγαθά ζώα, άργυρο, χρυσό, χαλκό και σίδηρο: «Και δεν θέλουσι εμφανίζεσθαι ενώπιον του Κυρίου κενοί» (Δευτερονόμιον ΙΣΤ΄ 16). Όπως στις εκκλησίες σήμερα. «Πάντα τα πρωτότοκα όσα γεννώνται μεταξύ των βοών σου και των προβάτων σου τα αρσενικά, θέλεις αφιερώνει εις τον Κύριον τον Θεόν σου» (Δευτερονόμιον ΙΕ΄ 19). «Εμού είναι το αργύριον και εμού το χρυσίον λέγει ο Κύριος των δυνάμεων» (Αγγαίος Β΄ 8).

Έχει δε και δικό του θησαυροφυλάκιο (κορβανά), που πρέπει να είναι πάντοτε γεμάτο: «Άπαν δε το αργύριον και το χρυσίον, και τα σκεύη τα χάλκινα και τα σιδηρά, είναι αφιερωμένα εις τον Κύριον, εις το θησαυροφυλάκιον του Κυρίου θέλουσι εισαχθή» (Ιησούς του Ναυή ΣΤ΄ 19).

Ο Γιαχβέ μισεί τις γαρίδες: «Και ταύτα, α φάγεσθε από πάντων των εν τοις ύδασι· πάντα όσα εστίν αυτοίς πτερύγια και λεπίδες εν τοις ύδασι και εν ταις θαλάσσαις και εν τοις χειμάρροις, ταύτα φάγεσθε. Και πάντα όσα ουκ έστιν αυτοίς πτερύγια, ουδέ λεπίδες εν τω ύδατι, ή εν ταις θαλάσσαις και εν τοις χειμάρροις, από πάντων, ων ερεύγεται τα ύδατα, και από πάσης ψυχής της ζώσης εν τω ύδατι, βδέλυγμά εστι και βδελύγματα έσονται υμίν· από των κρεών αυτών ουκ έδεσθε και τα θνησιμαία αυτών βδελύξεσθε· και πάντα όσα ουκ έστιν αυτοίς πτερύγια, ουδέ λεπίδες, των εν τοις ύδασι, βδέλυγμα τούτό εστιν υμίν.». (Δευτερονόμιον ΙΑ΄ 9-12).

Στον Ιεζεκιήλ ο Γιαχβέ δείχνει έντονες τάσεις κοπρολαγνείας, αφού προτρέπει τον προφήτη του να φάει κόπρανα μαζί με το φαγητό του: «Και θέλεις τρώγει αυτούς ως κριθίνους εγκρυφίας, και θέλεις ψήνει αυτούς με κόπρον εξερχομένην από ανθρώπου, έμπροσθεν των οφθαλμών αυτών» (Ιεζεκιήλ Δ΄ 12). Όταν ο προφήτης δικαίως διαμαρτύρεται του κάνει τελικά την παραχώρηση να φάει κόπρανα βοών: «Και είπε προς εμέ. Ιδέ έδωκα εις σε κόπρον βοός αντί κόπρου ανθρωπίνης, και με ταύτην θέλεις ψήσει τον άρτον σου» (Ιεζεκιήλ Δ΄ 15).

Τους Εβραίους στρατιώτες, τους συμβουλεύει να κουβαλούν μαζί τους ένα φτυάρι και να θάβουν τα κόπρανά τους, διότι ο ίδιος ο Γιαχβέ περπατάει ανάμεσά τους στο στρατόπεδο και φοβάται να μην τα πατήσει! «Και θέλεις έχει τόπον έξω του στρατοπέδου, και θέλεις έχεις πτυάριον μικρόν μεταξύ των όπλων σου. Και όταν κάθησαι έξω, θέλεις σκάπτει δι΄ αυτού, και θέλεις στρέψει, και σκεπάσει το εξερχόμενον από σου. Διότι ο Κύριος ο Θεός σου περιπατεί εν μέσω του στρατοπέδου σου» (Δευτερονόμιον ΚΓ΄ 13-14). Όποιος την νύχτα περπατεί…

Θα χρειαζόμασταν πολλές σελίδες, για να καταγράφαμε αναλυτικά την άρρωστη ψυχοσύνθεση και τα κακουργήματα του δυνάστη θεού Γιαχβέ, μέσα απ΄ την Παλαιά Διαθήκη το δήθεν «ιερό» αυτό βιβλίο, αλλά και τα στυγερά εγκλήματα που έγιναν απ΄ τους ταγούς του, Χριστιανούς, Μουσουλμάνους και Εβραίους κατά την διάρκεια των 1.700 ετών, απ΄ την στιγμή της εμφάνισής του μέχρι σήμερα. Για όσους από εμάς, που θέλουμε να σεβόμαστε την ύπαρξή μας ως νοήμονα όντα, ο Γιαχβέ το κωμικοτραγικό αυτό προϊόν της Ασιατικής δεισιδαιμονίας και παραφροσύνης, μπορεί να είναι μόνον ένα μυθολογικό τέρας, πολύ χειρότερο της Μέδουσας, της Λερναίας Ύδρας, της Σκύλλας, ή της Εμπούσσης...

Και παρά τα όσα ειπώθηκαν εδώ για το άθλιο αυτό θεολογικό ανοσιούργημα, οι πλείστοι εκ των Ρωμιών συμπολιτών μας, αλλά και τα δισεκατομμύρια των άνοων Χριστιανών, Μουσουλμάνων και Εβραίων, θα συνεχίσουν να ζούνε εγκλωβισμένοι μέσα στον θεολογικό τους εφιάλτη, για πολλές γενεές ακόμα…

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α'

Η ΙΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΠΡΗΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟ

Παρατίθενται δειγματοληπτικά και χωρίς σχόλια oρισμένα αποσπάσματα επιλεγμένα ανάμεσα από αναρίθμητα χριστιανικά κείμενα, προκειμένου να πάρετε μία ιδέα για τη θεοκρατική νομιμοποίηση της πυρομανίας και των εμπρησμών στην ιδεολογία αυτής της θρησκείας.

Παλαιά Διαθήκη

«Τους βωμούς αυτών καθελείτε και τας στήλας αυτών συντρίψετε και τα άλση αυτών εκκόψετε και τα γλυπτά των θεών αυτών κατακαύσετε εν πυρί.» («Έξοδος», λδ΄ 13.) «Αλλά ούτω θέλετε κάμει προς αυτούς. Τους βωμούς αυτών θέλετε καταστρέψει, και τα αγάλματα αυτών θέλετε συντρίψει, και τα άλση αυτών θέλετε κατακόψει, και τα αγάλματα αυτών θέλετε καύσει εν πυρί.» («Δευτερονόμιον», ζ΄ 5.)«Ξηρά βρωθήσεται υπό πυρός· και καυθήσεται εν τοις δάσεσι του δρυμού, και συγκαταφάγεται τα κύκλω των βουνών πάντα. Δια θυμόν οργής Κυρίου συγκέκαυται η γη όλη, και έσται ο λαός ως κατακεκαυμένος υπό πυρός.» («Ησαΐας», θ΄ 17-18.)«Και το φως του Ισραήλ θέλει γίνει πυρ και ο Άγιος αυτού φλοξ και θέλει καύσει και καταφάγει τας ακάνθας αυτού και τους τριβόλους αυτού εν μια ημέρα. Και θέλει αφανίσει την δόξαν του δάσους αυτού και του καρποφόρου αγρού αυτού από ψυχής έως σαρκός.» («Ησαΐας», ι΄ 17-18.)

«Άνοιξον, Λίβανε, τας θύρας σου, και ας καταφάγη πυρ τας κέδρους σου δρυς της Βασάν, διότι το δάσος το απρόσιτον κατεκόπη.» («Ζαχαρίας», ια΄ 1-2.)

«Ότι πυρ εκκέκαυται εκ του θυμού μου, καυθήσεται έως Άδου κάτω, καταφάγεται γην και τα γεννήματα αυτής, φλέξει θεμέλια ορέων.» («Δευτερονόμιον», λβ΄ 22.)«Και έβρεξεν ο Κύριος επί τα Σόδομα και Γόμορρα θείον και πυρ παρά Κυρίου εκ του ουρανού. Και κατέστρεψε τας πόλεις ταύτας, και πάντα τα περίχωρα, και πάντας τους κατοίκους των πόλεων, και τα φυτά της γης.» («Γένεσις», ιθ΄ 24-25.«Διότι Κύριος ο Θεός σου είναι πυρ καταναλίσκον, Θεός ζηλωτής.» («Δευτερονόμιον», δ 24.)

«Αλλά θέλω εξαποστείλει πυρ εις το τείχος της Γάζης, και θέλει καταφάγει τα παλάτια αυτής. Θέλω εξαποστείλει πυρ εις το τείχος της Τύρου, και θέλει καταφάγει τα παλάτια αυτής.» («Αμώς», α΄ 7-10.)

«Και η θέα της δόξης του Κυρίου ήτο εις τους οφθαλμούς των υιών Ισραήλ ως πυρ κατατρώγον επί της κορυφής του όρους.» («Έξοδος», κδ΄ 17.)

«Πυρ εξήχθη εν τω θυμώ μου, το οποίον θέλει εκκαυθή καθʼ υμών.» («Ιερεμίας», ιε΄ 14.)

«Και εφώναξε ο Ηλίας ο προφήτης. Κύριε, θεέ του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, επάκουσόν με σήμερον εν πυρί, δια να γνωρίσουν ότι εσύ είσαι ο Θεός και έπεσε πυρ παρά Κυρίου και κατέφαγε το ολοκαύτωμα και τα ξύλα και τους λίθους και το χώμα και το ύδωρ το εν αύλακι.» («Βασιλειών Γ΄», ιη΄ 37-38.)

Η φωτιά που κατέκαυσε τη Ρώμη επί Νέρωνα ήταν έργο του αποστόλου Παύλου και των χριστιανών. «Ο αυτοκράτορας (Νέρων), για να εκδικηθή την καταστροφή της Ρώμης, διέταξε να τιμωρηθούν εκείνοι, τους οποίους ο λαός μισούσε για την αισχρότητα και τα εγκλήματά τους, τους χριστιανούς.» (Τάκιτος, «Annales», 15, 38-39.) Η νεότερη χριστιανικά ελεγχόμενη Ιστορία άδικα και ψευδώς κατηγόρησε τον φιλέλληνα Ρωμαίο βασιλιά ως εμπρηστή της Ρώμης κι ότι επί πλέον έπαιζε μουσική περιχαρής βλέποντας τις φλόγες. Ο Νέρων την ημέρα της πυρκαϊάς όμως, είχε κηρύξει την πόλη σε πένθος, ενώ έλαβε άμεσα σοβαρά μέτρα για την ενίσχυση των πυροπαθών.

Kαινή Διαθήκη

«Πυρ ήλθον βαλείν επί την γην» («Λουκάς», ιβ΄ 49).

«Και ο πρώτος άγγελος εσάλπισε και έγινε χάλαζα και πυρ μεμιγμένα με αίμα και ερρίφθησαν εις την γην, και το τρίτον των δένδρων κατεκάη, και πας χλωρός χόρτος κατεκάη. Και ο δεύτερος άγγελος εσάλπισε και ως όρος μέγα πυρί καιόμενον εβλήθη εις την θάλασσαν. Και ο τρίτος άγγελος εσάλπισε και έπεσεν εκ του ουρανού αστήρ μέγας καιόμενος ως λαμπάς.» («Αποκάλυψις», η΄ 7-12.)

Βίοι Αγίων

«Λαβών το είδωλον της μητρός των θεών Ρέας, ως φλυαρούσιν οι Έλληνες, έρριψεν αυτό εις την φωτιάν και το κατέκαυσεν.» («Συναξαριστής», Άγιος μεγαλομάρτυρας Θεόδωρος Τήρων, 17 Φεβρουαρίου.)

«Επειδή δε ο δαίμων δεν εδυνήθη πλέον να φέρη εμπόδιον, ήναψαν τα ξύλα και κατέκαυσαν τον ναόν.» («Συναξαριστής», Άγιος ιερομάρτυρας Μάρκελλος, 14 Αυγούστου.)

Πατέρες της Εκκλησίας

«Και τους εμβάλλοντάς σε εις το πυρ κατακαύσει.» (Ι. Χρυσόστομος, «Αd Theodorum lapsum», 3,73.)

«Εις γέενναν εμβάλω και τω πυρί παραδώ.» (Ι. Χρυσόστομος, «Αd Theodorum lapsum», 8,49.)

«Και γίνεται τα συστήματα των ασεβών πυρίκαυστα.» (Μ. Βασίλειος, «Εnarratio in prophetam», 1,19,33.)

Εκκλησιαστικοί συγγραφείς

«Μυών γαρ οικητήριον ην ο Αιγύπτιος θεός (Σέραπις), εις μικρά δε αυτόν διελόντες τα μεν παρέδωσαν τω πυρί.» (Θεοδώρητος, «Εκκλησιαστική Ιστορία», 321, παρ. 13.)

«Εκ τούτου δε συλληφθέντες Θεόδωρός τε και οι του τρίποδος τεχνίται οι μεν πυρί οι δε ξίφει απολέσθαι προσετάχθησαν. Παραπλησίως δε δια την αυτήν αιτίαν διεφθάρησαν και οι ανά πάσαν την αρχομένην λαμπρώς φιλοσοφούντες, ασχέτου δε της του βασιλέως οργής ούσης, και εις μη φιλοσόφους.» (Σωζομενός, «Εκκλησιαστική Ιστορία», βιβλίο 6, κεφ. 35, παρ. 6.)

«Άλλων τε γυναικών τα αυτά μόρια τούτο μεν σιδήρω, τούτο δε ωοίς εις άκρον πυρί θερμανθείσι προσφέροντες έκαιον.» (Σωκράτης, «Εκκλησιαστική Ιστορία», βιβλίο 2, κεφ. 38, παρ. 32.)

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β'

Ο Χριστός και τα παιδιά δεν έχουν καλή... προϊστορία

«Μακάριος όποιος πιάσει και συντρίψει τα βρέφη σου στο βράχο»! Β.Β. Ψαλμός (ΡΛΖ) 137 ή (Ο΄) Ψαλμός 136. και Ησαΐας 13.17-22.

«εξολόθρευσον παν ό,τι έχει και μη φεισθής (λυπηθείς) αυτούς, αλλά θανάτωσον και άνδρα και γυναίκα και παιδίον και θηλάζον (Ο΄ από νηπίου έως θηλαζόντος!) και βούν και πρόβατον και κάμηλον και όνον»! Α΄Σαμουήλ ΙΕ΄3 & Ο΄Α΄ Βασιλέων ΙΕ΄3

«Δεν θέλεις αφήσει ζών ουδέν το έχων πνοήν, αλλά θέλεις εξολοθρεύσει αυτούς κατά κράτος» Δευτερονόμιο. Κ΄16,17

«αλλ’ εξολόθρευσε πάν το έχον πνοήν, καθώς προσέταξε Κύριος ο θεός του Ισραήλ» Ιησούς Ναυή Ι΄40

-Σκότωσε όλα τα παιδιά στον Κατακλυσμό του Νώε
-Σκότωσε όλα τα παιδιά στην καταστροφή της πεντάπολης των Σοδόμων
-Σκότωσε όλα τα παιδιά (πρωτότοκα) στην Αίγυπτο.

Κατά τον δικός τους χριστιανικό θρύλο, 14.000 παιδάκια κάτω των 2 ετών, πλήρωσαν με την ζωή τους την οργή του Ηρώδη, κατά την γέννηση του στην Βηθλεέμ, πριν μπορέσει ο Ιωσήφ με την Μαρία να διαφύγουν στην Αίγυπτο.

Αλλά όταν τελικά ανέλαβε δράση, έδειξε εξαιρετική αλλαγή διάθεσης, δείχνοντας συμπάθια στα εξ' ορισμού αθώα παιδιά!

Αναρωτιέμαι λοιπόν: Το "αφήστε τα παιδιά να έρθουν σε μένα"… και το "αν δεν γίνεται σαν τα παιδιά", δεν το ήξερε ο Ιησούς πριν απ' την ενανθρώπισή του;

Το περίεργο συμπέρασμα λοιπόν είναι, ότι ο συγκεκριμένος "θεός", έμαθε να αγαπάει τα παιδιά, μόνο όταν κατέβηκε στη γη! Να λοιπόν κι ένας θεός που έμαθε κάτι απ' τους ανθρώπους!

Η τυραννία της εμπειρίας

Μέγα βιβλίον, μέγα κακόν. -Καλλίμαχος (305-240 Π.Χ.) (βιβλιοθηκονόμος της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας)

Γιατί δεν φτιάχνουν ολόκληρο το αεροπλάνο από το υλικό του μαύρου κουτιού; -Στίβεν Ραϊτ

Η ανάγκη για μια ιεραρχία μνήμης στους υπολογιστές, με τη μορφή μιας αλληλουχίας πρόχειρων μνημών, είναι εν πολλοίς αποτέλεσμα του πολύ υψηλού κόστους που θα είχε η κατασκευή ολόκληρης της μνήμης με το πιο ακριβό είδος υλικού. Η ταχύτερη δυνατή πρόχειρη μνήμη στους σύγχρονους υπολογιστές, για παράδειγμα, κατασκευάζεται με κάτι που ονομάζεται SRAM και κοστίζει περίπου χίλιες φορές περισσότερο ανά byte απ’ ό,τι η μνήμη φλας των δίσκων στερεάς κατάστασης. Αλλά ο πραγματικός λόγος χρήσης της πρόχειρης αποθήκευσης είναι πολύ βαθύτερος. Στην πραγματικότητα, ακόμη και αν μπορούσαμε να κατασκευάσουμε κατά παραγγελία μια μηχανή που να χρησιμοποιεί αποκλειστικά την ταχύτερη δυνατή μορφή μνήμης, θα χρειαζόμασταν και πάλι πρόχειρες μνήμες.

Όπως εξηγεί ο Τζων Χέννεσσυ, το μέγεθος αποτελεί από μόνο του εμπόδιο για την ταχύτητα:

Όταν κάνουμε κάτι μεγαλύτερο, είναι εκ φύσεως πιο αργό, έτσι δεν είναι; Αν κάνουμε μια πόλη μεγαλύτερη, χρειαζόμαστε περισσότερο χρόνο για να πάμε από το σημείο Α στο σημείο Β. Αν κάνουμε μια βιβλιοθήκη μεγαλύτερη, χρειαζόμαστε περισσότερο χρόνο για να βρούμε ένα βιβλίο σε αυτή. Αν έχουμε μια μεγαλύτερη στοίβα από χαρτιά πάνω στο γραφείο μας, χρειαζόμαστε περισσότερο χρόνο για να βρούμε το χαρτί που ψάχνουμε, έτσι δεν είναι; Οι πρόχειρες μνήμες είναι στην πραγματικότητα μια λύση για αυτό το πρόβλημα… Για παράδειγμα, αυτή τη στιγμή, αν πάμε να αγοράσουμε έναν επεξεργαστή, αυτό που θα πάρουμε είναι μια πρόχειρη μνήμη Επιπέδου 1 και μια πρόχειρη μνήμη Επιπέδου 2 πάνω στο τσιπ. Ο λόγος της ύπαρξής τους -ακόμα και πάνω στο τσιπ υπάρχουν δύο πρόχειρες μνήμες!- είναι ότι για να μπορεί να παρακολουθεί τη συχνότητα του επεξεργαστή, η πρόχειρη μνήμη πρώτου επιπέδου έχει περιορισμένο μέγεθος.

Αναπόφευκτα, όσο μεγαλύτερη είναι μια μνήμη, τόσο περισσότερος χρόνος απαιτείται για την αναζήτηση και την εξαγωγή κάποιας πληροφορίας από αυτήν.

Ο Μπράιαν και ο Τομ, στην τέταρτη δεκαετία της ζωής τους, ήδη πιάνουν τον εαυτό τους να «κολλάει» συχνότερα σε μια συζήτηση περιμένοντας, για παράδειγμα, να τους έρθει στο μυαλό το όνομα κάποιου που το έχουν «στην άκρη της γλώσσας τους». Από την άλλη, όταν ο Μπράιαν ήταν δέκα χρονών είχε καμιά εικοσαριά συμμαθητές· είκοσι χρόνια αργότερα έχει εκατοντάδες επαφές στο τηλέφωνό του και χιλιάδες στο facebook, και έχει ζήσει σε τέσσερις πόλεις, σε καθεμία από τις οποίες είχε διαφορετικό κύκλο φίλων, γνωστών και συναδέλφων. Ο Τομ, στην ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία μέχρι σήμερα, έχει εργαστεί με εκατοντάδες συνεργάτες και έχει διδάξει σε χιλιάδες φοιτητές. (Μάλιστα, για το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας απαιτήθηκαν συναντήσεις με εκατό περίπου ανθρώπους και αναφορές σε άλλους χίλιους.) Αυτή η κατάσταση δεν αφορά, βέβαια, μόνο τις κοινωνικές σχέσεις: ένα μέσο παιδί δύο ετών γνωρίζει διακόσιες λέξεις· ένας μέσος ενήλικας γνωρίζει τριάντα χιλιάδες. Και όσον αφορά τα γεγονότα, κάθε χρόνο προστίθενται στη συνολική βιωμένη εμπειρία μας περίπου 350.000 επιπλέον λεπτά δραστηριότητας.

Αν το δούμε από αυτή τη σκοπιά, και μόνο το γεγονός ότι το μυαλό των δύο μας -ή οποιουδήποτε άλλου- καταφέρνει να λειτουργεί είναι ένα θαύμα. Το εκπληκτικό δεν είναι η επιβράδυνση της μνήμης, αλλά το γεγονός ότι το μυαλό καταφέρνει να τα βγάζει πέρα και συνεχίζει να αποκρίνεται ενώ συσσωρεύονται τόσα πολλά δεδομένα.

Αν η θεμελιώδης πρόκληση που αντιμετωπίζει η μνήμη αφορά πράγματι την οργάνωση και όχι τον αποθηκευτικό χώρο, ίσως θα πρέπει να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις επιπτώσεις της γήρανσης στις νοητικές μας ικανότητες. Πρόσφατες έρευνες μιας ομάδας ψυχολόγων και γλωσσολόγων με επικεφαλής τον Μάικλ Ράμσκαρ από το Πανεπιστήμιο του Τύμπινγκεν έδειξαν ότι αυτό που αποκαλούμε «έκπτωση γνωστικών λειτουργιών» -καθυστερήσεις και σφάλματα ανάκλησης- ίσως να μην υποδηλώνει επιβράδυνση ή εκφυλισμό της διαδικασίας αναζήτησης, αλλά να είναι (τουλάχιστον εν μέρει) αναπόφευκτη συνέπεια της συνεχούς αύξησης της ποσότητας πληροφοριών μέσα στις οποίες κινούμαστε. Ανεξάρτητα από όποιες άλλες δυσκολίες προκαλεί η γήρανση, οι γηραιότεροι εγκέφαλοι -οι οποίοι πρέπει να διαχειριστούν μεγαλύτερο απόθεμα αναμνήσεων- λύνουν στην κυριολεξία δυσκολότερα υπολογιστικά προβλήματα κάθε μέρα που περνάει. Ο ηλικιωμένος μπορεί να περιγελάσει τον νέο για την ταχύτητά του: «Είναι γιατί δεν ξέρεις ακόμα τίποτα!».

Η ομάδα του Ράμσκαρ κατέδειξε τις επιπτώσεις της συσσώρευσης πληροφορίας στην ανθρώπινη μνήμη εστιάζοντας στην περίπτωση της γλώσσας. Μέσω μιας σειράς προσομοιώσεων, οι ερευνητές έδειξαν ότι απλώς και μόνο η γνώση περισσότερων πραγμάτων κάνει δυσκολότερη την αναγνώριση λέξεων, ονομάτων, ακόμη και γραμμάτων. Όσο καλή κι αν είναι η στρατηγική οργάνωσής μας, αν είμαστε αναγκασμένοι να ψάχνουμε μέσα σε περισσότερα πράγματα χρειαζόμαστε αναπόφευκτα περισσότερο χρόνο. Το θέμα δεν είναι ότι ξεχνάμε, αλλά ότι θυμόμαστε. Γινόμαστε αρχείο.

Αν οι άνθρωποι κατανοήσουν τις αναπόφευκτες υπολογιστικές απαιτήσεις της μνήμης, λέει ο Ράμσκαρ, θα μπορέσουν να συμφιλιωθούν καλύτερα με τις επιπτώσεις της γήρανσης στις γνωστικές λειτουργίες. «Νομίζω ότι το πιο σημαντικό χειροπιαστό πράγμα που μπορούν να κάνουν οι γηραιότεροι είναι να προσπαθήσουν να αντιληφθούν ότι το μυαλό τους είναι μια φυσική συσκευή επεξεργασίας πληροφοριών», γράφει. «Μερικά από τα πράγματα που μας προκαλούν ίσως απογοήτευση καθώς μεγαλώνουμε (όπως η δυσκολία τού να θυμόμαστε ονόματα!) είναι συνάρτηση της ποσότητας των πραγμάτων μεταξύ των οποίων πρέπει να ξεδιαλέγουμε… και δεν είναι απαραίτητα σημάδια νοητικής ανεπάρκειας». Όπως αναφέρει: «Μεγάλο μέρος αυτού που σήμερα ονομάζεται έκπτωση είναι απλώς μάθηση».

Η πρόχειρη αποθήκευση μας προσφέρει το κατάλληλο λεξιλόγιο για να καταλάβουμε τι συμβαίνει. Λέμε «το μυαλό μου κόλλησε» ενώ στην πραγματικότητα θα έπρεπε να λέμε «είχα μια αποτυχία πρόχειρης μνήμης». Οι δυσανάλογα σπάνιες καθυστερήσεις ανάκλησης πληροφορίας μάς υπενθυμίζουν απλώς πόσο πολύ επωφελούμαστε τον υπόλοιπο χρόνο έχοντας αυτό που χρειαζόμαστε στο προσκήνιο του νου μας.

Επομένως, καθώς μεγαλώνουμε και αρχίζουμε να βιώνουμε αυτές τις σποραδικές καθυστερήσεις, δεν πρέπει να απογοητευόμαστε: η διάρκεια της καθυστέρησης αποτελεί εν μέρει ένδειξη του μεγέθους της εμπειρίας μας. Η προσπάθεια που κάνουμε για να ανακαλέσουμε κάτι μαρτυρά πόσα πολλά γνωρίζουμε. Και η σπανιότητα αυτών των καθυστερήσεων μαρτυρά πόσο καλά τα έχουμε οργανώσει: κρατάμε τα πιο σημαντικά πράγματα εκεί όπου έχουμε πιο εύκολη πρόσβαση.

Η ελευθερία είναι δική μας επιλογή;

Μία συχνή παρανόηση που πιστεύουμε είναι ότι για να είμαστε πραγματικά ευτυχισμένοι πρέπει να έχουμε λύσει όλα μας τα προβλήματα στη ζωή να έχουμε πετύχει όλους τους στόχους μας και να είμαστε πάρα πολύ πετυχημένοι.

Κι όμως, αν σταματούσαμε τυχαία δέκα ανθρώπους στον δρόμο και τους ρωτούσαμε αν αισθάνονται άγχος στην καθημερινότητα, το πιο πιθανό είναι οι περισσότεροι να μας απάνταγαν πως ναι, αισθάνονται άγχος.

Τελικά υπάρχουν πραγματικά ευτυχισμένοι άνθρωποι;

Η ευτυχία συνδέεται άρρηκτα με την ελευθερία του πνεύματος. Ευτυχισμένος νιώθει όποιος μπορεί να αποφασίζει ελεύθερα για τη ζωή του χωρίς να τον νοιάζει η γνώμη των άλλων ή τι προτάσσουν κοινωνικά στερεότυπα και προκαταλήψεις.

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί κάποιοι άνθρωποι που έχουν τα πάντα αισθάνονται πάρα πολύ δυστυχισμένοι και κάποιοι άλλοι οι οποίοι παλεύουν καθημερινά με δυσκολίες δηλώνουν επαρκείς και ευτυχισμένοι;

Ο αρχαίος φιλόσοφος Επίκτητος πίστευε ότι η ελευθερία είναι επιλογή. Ο ίδιος δεν είχε υπάρξει πάντα ελεύθερος, για την ακρίβεια γεννήθηκε δούλος, όπως ορίζει και το όνομά του, που στα αρχαία ελληνικά σημαίνει «αυτός που έχει αποκτηθεί».

Υποστήριζε πως η ελευθερία στην πραγματικότητα δεν είναι ούτε νομικό καθεστώς ούτε η δυνατότητα να κυκλοφορούμε ελεύθεροι.

Είναι ο πνευματικός προσανατολισμός των ανθρώπων που έχουν ανοσία στην αναστάτωση και στην απογοήτευση, επειδή οι επιθυμίες και οι αποφάσεις τους εξαρτώνται από τους ίδιους και δεν αφορούν τίποτα απ’ όσα δεν μπορούν να αποκτήσουν από μόνοι τους. Ο ίδιος δεν υπήρξε στιγμή που να μην αισθάνεται πραγματικά ελεύθερος, διότι είχε ελεύθερο πνεύμα.

Κάποτε συνάντησε στον δρόμο έναν άνθρωπο ο οποίος ήταν πάρα πολύ περήφανος για το καινούριο του άλογο. Άρχισαν να συζητούν και σε όλη τη διάρκεια της συνομιλίας τους ο άνθρωπος του εξιστορούσε τα προτερήματα του αλόγου, το ποσό ακριβό ήταν και τι μπορούσε να κάνει. Κάποια στιγμή ο Επίκτητος τον ρώτησε με γνήσια απορία γιατί επέμενε να μιλά για το άλογο του και δεν του μιλούσε για πράγματα που αφορούσαν τον ίδιο.

Πόσες φορές πιστεύουμε ότι η ευτυχία μας θα έρθει με ένα ακριβό αμάξι ή με μια προαγωγή;

Πόσο συχνά μιλάμε για υλικά αγαθά σαν να είναι προέκταση του εαυτού μας και χάνουμε επαφή με τον πραγματικό μας εαυτό, με τις σκέψεις, με τα συναισθήματά μας. Τότε καταλήγουμε να είμαστε αιχμάλωτοι στο ίδιο μας το μυαλό.

Σύμφωνα με τον Επίκτητο, μπορούμε να είμαστε εξωτερικά ελεύθεροι και εσωτερικά δούλοι.

Αντιστρόφως, θα μπορούσαμε να είμαστε κυριολεκτικά φυλακισμένοι, αλλά εσωτερικά απαλλαγμένοι από την απογοήτευση και τη δυσαρμονία, άρα στην πραγματικότητα τόσο ελεύθεροι, ώστε να είμαστε υπεύθυνοι για την ευημερία μας και να μας λείπουν ελάχιστα ή και τίποτα που δεν μπορούμε να αποκτήσουμε μόνοι μας.

Ο Επίκτητος άρχισε να μιλά δημόσια και να διδάσκει την αξία της ελευθερίας πολλά χρόνια μετά την απελευθέρωση του.

Όμως η εμπειρία της δουλείας άφησε ανεξίτηλα τα σημάδια της σε όλη τη φιλοσοφία του. Τα διδάγματά του είναι πιο επίκαιρα από ποτέ σήμερα, σε μια εποχή που όλοι αναζητούμε την ψευδαίσθηση της ευτυχίας.

Η φιλοσοφία του μας υπενθυμίζει ότι πρέπει να μείνουμε πιστοί στις ουσιαστικές αρχές μας για να νιώσουμε αληθινά ελεύθεροι.

Η γοητεία της συνωμοσίας

Γιατί οι συνωμοσιολογικές θεωρίες γνωρίζουν τεράστια δημοτικότητα στις μέρες μας; Γιατί τις βρίσκουν τόσο πολλοί τόσο πειστικές; Υπάρχουν τουλάχιστον πέντε καίριοι λόγοι γι' αυτό:

A. Οι θεωρίες συνωμοσίας δεν χρειάζονται αποδείξεις, καθώς αντιστρέφουν την σχέση υποθέσεων και αποδείξεων. Η υποψία είναι ανώτερη από τα αντικειμενικά στοιχεία. Για τον συνωμοσιολόγο τα στοιχεία είναι απλώς η απατηλή «επιφάνεια», ενώ το κρυφό «βάθος» βρίσκεται στην υποψία. Εκείνα είναι οι μαριονέτες του προσκηνίου, τούτη ο σκηνοθέτης που τις κινεί με τα νήματα του παρασκηνίου.

Το αποτέλεσμα: αυτός που αγνοεί αισθάνεται κάτοχος βαθύτερων γνώσεων από εκείνον που επικαλείται πραγματικά στοιχεία. Αυτός που υποψιάζεται έχει ήδη «μυριστεί» και «ξέρει», δεν χρειάζεται αποδείξεις.

Όσον αφορά τις ανταποδείξεις του «αρνητή», αυτές είναι ήδη σημαδεμένες με το στίγμα της αφέλειας, αν όχι των πονηρών προθέσεων. Και έτσι ο καχύποπτος βλαξ βρίσκεται σε θέση υπεροχής απέναντι στον επιμελή διερευνητή των αποδεικτικών στοιχείων! Να γιατί η παχυλή άγνοια συνοδεύει πάντα τις θεωρίες αυτές.

B. Η συνωμοσιολογική θεωρία είναι από την φύση της άτρωτη, καθώς οποιαδήποτε άρνηση της συνωμοσίας αυτοδικαίως συνιστά απόπειρα συγκάλυψής της, είναι δηλαδή μέρος του συνωμοτικού σχεδίου. Το ότι δεν βρίσκονται αποδείξεις της συνωμοσίας αποδεικνύει την αποτελεσματικότητά της: οι συνωμότες «κατέστρεψαν τα ίχνη της δράσης τους» -ποια άλλη πιο τρανταχτή μαρτυρία για τα δόλια σχέδιά τους χρειαζόμαστε;

C. Οι συνωμοσίες έχουν εκ κατασκευής ένα ακαταμάχητο ψυχολογικό πλεονέκτημα: τοποθετούν την πολύτιμη αφεντιά μας στο πολιορκούμενο κέντρο του κόσμου.

D. Ταυτόχρονα, το μανιχαϊστικό σχήμα κέντρο/εγώ/καλό –περιφέρεια/άλλοι/κακό ανταποκρίνεται θαυμάσια και στις λογικές απαιτήσεις μιας κοσμοαντίληψης που μπορεί να «εξηγήσει» τα πάντα.

E. Οι συνωμοσίες δίνουν την πιο ευπρόσδεκτη απάντηση στις αποτυχίες μας: δεν φταίει ποτέ η ανικανότητά μας, φταίει πάντα η δολιότητα των συνωμοτών, που έχουν κάνει στόχο της δικής τους ζωής την καταστροφή της δικής μας. Να γιατί οι συνωμοσίες γνωρίζουν λαμπρή άνθηση σε εποχές εθνικών αποτυχιών, όπως η σημερινή.

Όταν κάποιος σε γεμίζει δεν έχεις χώρο για κανέναν άλλον

Η δύναμη που έχουμε στα χέρια μας όταν αντιλαμβανόμαστε πως μπορούμε να φτιάξουμε και να καθορίσουμε τα πάντα γύρω απ’ τον κόσμο μας είναι μοναδική. Κάποιοι από εμάς σπαταλήσαμε άπλετο χρόνο μέχρι να συνειδητοποιήσουμε πως δεν μπορούμε να αρκεστούμε σε ό,τι μέχρι στιγμής κατέχουμε, το οποίο βάσει των επιθυμιών μας την εκάστοτε στιγμή μπορεί να είναι ανεπαρκές.

Ο φόβος κι η ανασφάλεια πάλι άλλων τους έχει κρατήσει δέσμιους στη φυλακή των επιλογών που πίστεψαν πως κάποτε ήταν γι’ αυτούς το προσδοκώμενο. Άλλοι πάλι τολμούν την αλλαγή κι επιμένουν στην κατάκτηση του ιδανικού γι’ αυτούς.

Το μυστικό είναι να πιστέψεις πως έχεις την ικανότητα να καταφέρεις τα πάντα. Ό,τι μπορείς να φανταστείς. Συνθέτεις ένα-ένα τα κομμάτια του παζλ των εμπειριών σου, διαλέγεις ό,τι σε κάνει ευτυχισμένο και προχωράς. Και κρατάς κοντά σου μόνο τα πολύτιμα. Αυτά που μαζί τους έχεις φανταστεί να περνάς τις πιο όμορφες στιγμές. Άτομα που θα σε συντροφεύουν και θα σου προσφέρουν μόνο ανιδιοτελή αγάπη. Τον άνθρωπο αυτόν που το πεπρωμένο θα σου υποδείξει κι εσύ θα καθορίσεις πως είναι ο ένας. Εκείνον που σε καλύπτει ολοκληρωτικά.

Όταν έχεις αυτό που πραγματικά σε κάνει να αισθάνεσαι πλήρης, αδιαφορείς για τις υπόλοιπες επιλογές που παρουσιάζονται γύρω σου. Η μόνη σου επιθυμία είναι να σε γεμίζει, όχι μόνο με την παρουσία του μα με όλο του το είναι. Να καταλαβαίνει την ψυχή και να διαβάζει το μυαλό σου. Οτιδήποτε άλλο να μοιάζει αδιάφορο στα μάτια σου.

Να προσπερνάς καταστάσεις που θα μπορούσες να είσαι μέρος τους. Μέσα στην πληθώρα των επιλογών που έχεις, να προτιμάς εκείνο το ένα. Ανάμεσα σε τόσα να παραμένεις τυφλός σε όσα δεν πληρούν τις προϋποθέσεις και δεν είναι αρκετά για να σε πάνε στα σύννεφα.

Είναι εκείνο το μοναδικό συναίσθημα. Η ασίγαστη επιθυμία να κρυφτείς μέσα του και να μη φοβάσαι το παραμικρό. Να σε συνεπαίρνει και να σου απογειώνει τις αισθήσεις. Αυτό που σε ταξιδεύει κι όχι κάτι που μένει στάσιμο. Ο μοναδικός που θα αποτελεί για σένα πυξίδα και μαζί του δε θα χάνεσαι σε καταστάσεις που σε κατευθύνουν σε λάθος συναισθήματα. Που δίπλα του θα πάψεις να είσαι έρμαιο της ανάγκης σου για συντροφιά, μα υπηρέτης της δίψας σου για πίστη κι αφοσίωση. Και το κορμί σου θα υπακούει μόνο στα δικά του καλέσματα. Κι η ανάγκη αυτή θα γίνεται μέρα με τη μέρα επιτακτική. Θα υπερβαίνει ό,τι μέχρι τώρα έχεις συναντήσει, θα κλείνει ένα-ένα τα κεφάλαια του παρελθόντος σου ανοίγοντας μόνο ένα. Το απόλυτο δικό σας.

Όταν έρθει το αισθάνεσαι. Η παρουσία του φωτίζει τη ζωή σου κι η λάμψη αντανακλά σε όλες σου τις αισθήσεις. Νιώθεις την καρδιά σου να φτερουγίζει και στο άκουσμα αυτής διαλύονται όλα τα σύννεφα των αμφιβολιών που καιρό τώρα σκέπαζαν σκοτεινά τον ουρανό σου. Θα σου σπάσει τις άμυνες, θα γκρεμίσει τα τείχη των φόβων σου όσο απόρθητα κι αν είναι. Κι επάνω στα χαλάσματα τους θα χτίσει τη γέφυρα της δικής σας εμπιστοσύνης.

Η αλήθεια που θα αντικατοπτρίζει το χαμόγελο αυτού του ανθρώπου θα αποτελεί για σένα την κινητήρια δύναμη να αντιμετωπίσεις τα πάντα. Και κοντά του δε θα χρειαστεί καν να κρύβεσαι. Δε θα διστάζεις να απελευθερώσεις τις αδυναμίες σου. Γιατί ξέρεις πως θα γίνουν κι αυτές κομμάτι της αγάπης σας.

Δε θα χορταίνεις να τον χαζεύεις. Όταν αντικρίζεις το πρόσωπό του, θα συναντάς στην όψη του να ζωγραφίζονται όλες οι λιακάδες του κόσμου. Και θα έχει τα μόνα χέρια που θα αποζητάς να σε κρατούν. Τα μόνα που θα σ’ αγγίζουν. Κι αυτό το άγγιγμα θα κάνει το σώμα σου να τρέμει, να ριγεί και να χάνεται. Δε θα αποζητάς κοντά σου καμία άλλη παρουσία πέρα απ’ τη δική του. Δε θα μπορείς να διανοηθείς να βρίσκεσαι πουθενά αλλού παρά μόνο μαζί του.

Καθετί που θα κάνετε μαζί θα αποκτά άλλο νόημα. Απλά καθημερινά πράγματα θα μετατρέπονται σε μοναδικές στιγμές ευτυχίας. Κάθε δρόμος που έχεις περπατήσει και μέρος που έχεις πάει θα φαντάζει τελείως διαφορετικό όταν είσαι μαζί του. Και κάθε ξύπνημα θα φοράει τη δική του καλημέρα. Μια καλημέρα που θα σου αλλάζει όλη σου την καθημερινότητα.

Και καθώς ο χρόνος θα κυλάει, θα γίνεστε ένα, θα δένεστε όλο και πιο πολύ. Οι αναμνήσεις σας θα είναι κοινές. Κοινοί οι φόβοι, κοινές ανησυχίες, κοινές οι πράξεις κι οι στιγμές. Ο φόβος μη χαλάσει και μη χαθεί η μαγεία θα σε κυριεύει μα θα σε εγκαταλείπει τη στιγμή που θα τον έχεις κοντά σου. Και θα σου επιβεβαιώνει με κάθε τρόπο πως ό,τι αισθάνεσαι είναι αμοιβαίο. Και πως όσα κι αν φέρει ο καιρός, αποτελεί και μια καινούρια δοκιμασία που θα γεννήσει καινούρια συναισθήματα. Πιο βαθιά κι ουσιαστικά. Και φυσικά αναντικατάστατα.

Ο όρος πληρότητα δεν έχει για όλους την ίδια σημαία και βαρύτητα. Υπάρχει ένα χάσμα ανάμεσα σε αυτό που θα θέλαμε να αποκτήσουμε και σε αυτό που ρεαλιστικά έχουμε. Κανένας δεν μπορεί να προσδιορίσει με σιγουριά το λόγο για τον οποίο οι άνθρωποι συμβιβαζόμαστε με κάτι μέτριο ή κατώτερο από αυτό που μας αξίζει. Το πόσο ο καθένας μας αντικειμενικά αξίζει δεν προσδιορίζεται από έναν αλλά από πολλούς παράγοντες. Την αυτοεκτίμησή μας, την ικανότητά μας να αναγνωρίσουμε τις ειλικρινείς μας επιθυμίες αλλά και το θάρρος που μας διακατέχει να διεκδικήσουμε το καθετί.

Το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να κοιτάξουμε μέσα μας και να αναρωτηθούμε πώς θα ήταν η ζωή μας αν είχαμε αυτό που πραγματικά μας γεμίζει. Θα αναλωνόμασταν σε καταστάσεις που λαμβάνουν χώρο στη ζωή μας αδικαιολόγητα;

Όσα δε μάθαμε είναι όσα δε μπορούσαμε να αντέξουμε

Τι απέγιναν τα μηνύματα που δεν στάλθηκαν ποτέ; Ένας παραλήπτης που δεν έμαθε ποτέ τίποτα και ένας παρά λίγο αποστολέας να μην θέλει να μοιραστεί όσα έγραψε.

Σκέψεις που δεν άντεξαν να γίνουν λόγια, λέξεις που αποθηκεύτηκαν στα «πρόχειρα», πρόχειρα που θάφτηκαν στον κάδο ανακύκλωσης ή μουτζουρώθηκαν σε σημείο που σκίσανε το χαρτί.

Απόψε τριγυρνάω στη πόλη και ψάχνω πνιγμένες λέξεις και τις βλέπω παντού γύρω μου.

Τις βλέπω γραμμένες στο τοίχο ανώνυμες, να αναζητούν απεγνωσμένα διέξοδο. Να αναζητούν κοινό.

Τις ακούω σε στίχους από τραγούδια, ακόμα και στην ίδια τη μουσική.

Τις βλέπω σε μισοτελειωμένες κούπες καφέ και αποτσίγαρα που σβήστηκαν άτσαλα και βιαστικά.

Σε μια σακούλα γεμάτη άδεια μπουκάλια από μπύρες πεταμένη δίπλα στο κάδο.

Σε ανθρώπους που δεν μιλάνε και μέσα τους μουρμουράνε όσα δεν στέλνουν.

Προβάρουν τη φανταστική τους συζήτηση.

Είναι στο φανάρι, σε αφηρημένα πρόσωπα που περιμένουν να τους κορνάρεις για να επιστρέψουν στη πραγματικότητα.

Είναι σε μάτια που κοιτάνε έξω από το παράθυρο στο λεωφορείο και ξεχνάνε να κατέβουν στη στάση τους.

Είναι σε χείλη που αραδιάζουν όλα τα ασήμαντα, μέχρι να δουν εκείνη τη φυσιογνωμία που μπροστά της σιωπούν.

Αφού είναι εξιδανικευμένη η σιωπή. Της έχουν δώσει υπόσταση και σημασία.

Είναι μία πειραματική αδιαφορία, ένα δόλωμα ενδιαφέροντος. Στην ουσία δεν είναι τίποτα παραπάνω από λόγια που δεν ειπώθηκαν ακόμα και αν τριγυρνούν στο δωμάτιο του μυαλού.

Κουτουλάνε από άκρη σε άκρη στους τοίχους και πεισματικά δεν βγαίνουν. Τους αρέσει η κρούση, η αναβολή και η ματαιότητα.

Τα λόγια αυτά σφηνώνουν στον αυχένα όπως λέει και ο Θανάσης ή ξορκίζονται από τα ακροδάχτυλα του χεριού για να μην στολίσουν ποτέ τα ενδιαφερόμενα μάτια και αυτιά.

Όσα δεν μπορούν να συμβούν και να διαρρεύσουν καταδικάζονται σε άγνοια. Άγνοια αμοιβαία που αφορά παραλήπτη και αποστολέα.

Μηνύματα που γράφτηκαν εξ αρχής για να μην τα διαβάσει κανείς. Μόνο ο δημιουργός που ίσως μέσα από αυτά να κάνει την αυτοκριτική του. Μηνύματα που ξεγυμνώνουν αλήθειες που κρύφτηκαν σε αμήχανα χαμόγελα, κρύφτηκαν στη πόλη, κρύφτηκαν μέσα σου.

Μα όσα δεν στάλθηκαν, καλύπτουν την αμφιβολία, την ανασφάλεια και το φόβο της πραγματικότητας. Προστατεύουν από τη χειρότερη έκβαση μιας κατάστασης και ίσως στερούν την καλύτερη.

Είναι μια προσωπική απόφαση και υπόσχεση να μην ρισκάρεις.

Είτε αποθηκευμένα, είτε όχι είναι όσα έχεις μάθει νεράκι έτσι και αλλιώς και καλείσαι απροειδοποίητα να τα αντιμετωπίσεις μόνος σου.

«Δεν υπάρχει τίποτα πιο ουσιαστικό και αληθινό αυτή τη στιγμή, από την αδυναμία μου να αδιαφορήσω για σένα, αλλά άμα χρειαστεί θα αγνοήσω όλα όσα θα ήθελα να μάθεις.», μου είχε πει μια ψυχή.

Ό,τι πιο όμορφο και άσχημο θέλει να φωνάξει ο άνθρωπος, το τρώει ο εγωισμός του.

Τολμάει στα αναίμακτα που του προσφέρουν την ψευδαίσθηση αδρεναλίνης και θάβει τα «θέλω» του, απολαμβάνοντας μια μίζερη ασφάλεια.

Ενώ περπατάω στους δρόμους, αρχίζει να βρέχει καταρρακτωδώς και τρυπώνω σε μία στοά.

Γυρίζω να στύψω τη ζακέτα μου και βλέπω γραμμένο με μαύρο σπρέυ πάνω στα στόρια ενός μαγαζιού αυτό που έψαχνα όλο το βράδυ.

«Είχα υποσχεθεί όταν νιώσω να μην στο πω. Για αυτό θα στο γράψω εδώ.»

Επέστρεψα σπίτι μούσκεμα και σίγουρος πλέον πως όσα δε μάθαμε είναι όσα δεν μπορούσαμε να αντέξουμε.

Όταν οι επιθυμίες μας δεν ταιριάζουν με τα όνειρα του παιδιού μας

«Τώρα που η κόρη μου μπήκε στο πανεπιστήμιο, κάνει την επανάστασή της. Βγάζει όλα τα νεύρα της πάνω μου. Είναι πολύ δύσκολο για εμένα να το αντιμετωπίσω. Και το χειρότερο; Μου κάνει συνέχεια κριτική και θυμάται ό,τι λάθος έχω κάνει τα προηγούμενα χρόνια. Δε σταματά να μου τονίζει πόσο την πίεζα να κάνει πράγματα που δεν ήθελε. Έπρεπε να περάσουν 18 χρόνια για να καταλάβω ότι, τελικά, η κόρη μου δεν είμαι εγώ;»

Τα παραπάνω λόγια ακούστηκαν από μια μητέρα και φυσικά μας προβληματίζουν. «Πόσο, τελικά, πρέπει να πιέζουμε ένα παιδί να ικανοποιήσει τις επιθυμίες μας; Μήπως η πίεση αυτή θα γυρίσει εναντίον μας κάποια στιγμή;»

Τέτοια είναι τα υγιή ερωτήματα που απασχολούν τους γονείς όλων των ηλικιών. Πολλές φορές, όμως, δίνουν λάθος απαντήσεις. Πιστεύουν ότι εκείνοι ξέρουν καλύτερα από το παιδί τους ποιο είναι το μέλλον του:

«Ο γιος μου θα γίνει και ο πρώτος στο ποδόσφαιρο. Έχω αποφασίσει να τον βάλω σε ομάδα από τώρα για να γίνει αστέρι!» λέει ο μπαμπάς του πεντάχρονου Γιώργου. Ο ίδιος εξηγεί: «Εγώ δεν ήμουν ποτέ καλός στο ποδόσφαιρο. Ο πατέρας μου δεν ασχολήθηκε ποτέ μ’ εμένα. Άσε που ήμουν χοντρός σαν πεπόνι. Γι’ αυτό θέλω ο Γιώργος να ‘ναι αθληταράς!» ‘Άραγε, αυτός ο πατέρας σκέφτηκε ποτέ αν ο Γιώργος θέλει να γίνει «αστέρι στο ποδόσφαιρο»;

«Η κόρη μου πριν πάει στο δημοτικό ήξερε να διαβάζει και να γράφει άψογα. Αντί να παίζουμε και να χαζολογάμε, παίρναμε βιβλιαράκια με παραμύθια και τα διαβάζαμε μαζί. Η μικρή πολλές φορές μού ζητούσε να της πω εγώ ένα δικό μου παραμύθι, αλλά εγώ δεν είχα ιδέα. Άλλωστε, αφού ήξερε να διαβάζει, γιατί να της πω εγώ ένα παραμύθι; Τόσα βιβλία είχε!» Αυτά διηγείται η μαμά της Άννας (12 ετών), κι έχουν έντονες συγκρούσεις. Αν και η Άννα έχει άριστη επίδοση και είναι «βιβλιοφάγος», δυσκολεύεται να έχει μια ζεστή και κοντινή σχέση με τη μητέρα της.

Όταν η επιθυμία του γονιού συγκρούεται με το όνειρο του παιδιού

Ο γονιός που πιέζει το παιδί να κάνει κάτι που εκείνο δεν επιθυμεί, μάλλον κουράζεται άδικα. Αργά ή γρήγορα, το παιδί θα ανακαλύψει την πραγματική του επιθυμία και θα κάνει κάτι γι’ αυτήν. Τότε υπάρχουν τρεις περιπτώσεις:

1. Το παιδί επαναστατεί και αρνείται πεισματικά να ακολουθήσει την επιθυμία του γονιού.
2. Το παιδί συμβιβάζεται με την επιθυμία του γονιού, αν και γνωρίζει πως έχει διαφορετικά όνειρα. Τότε, το παιδί θυμώνει με τον εαυτό του που δεν διεκδικεί το όνειρό του. Συνήθως απομακρύνεται συναισθηματικά από τον γονιό.
3. Το παιδί αλλάζει όνειρα και ταυτίζει την επιθυμία του με εκείνη των γονιών του. Για παράδειγμα, ενώ μπορεί να μην του αρέσει να μάθει βιολί, ενώ οι γονείς θέλουν, τελικά ανακαλύπτει ότι το βιολί τού αρέσει!

Γιατί οι γονείς δεν ακούνε τις επιθυμίες των παιδιών;

Η απάντηση είναι απλή: γιατί ακούνε πρώτα τις δικές τους επιθυμίες. Έτσι δεν υπάρχει χώρος για να ακουστούν και οι επιθυμίες του παιδιού.

Οι γονείς, συνήθως, επιθυμούν για το παιδί τους:

1. να κάνει κάτι που εκείνοι δεν κατάφεραν να κάνουν («αφού δεν έμαθα χορό, θα μάθει το παιδί μου»),
2. να επαναλάβει και να προεκτείνει αυτό που εκείνοι έκαναν πολύ καλά («αφού έχω ωραίο σώμα, θα πρέπει να έχει και το παιδί μου»),
3. να κάνει κάτι που ήταν επιθυμία του παππού/γιαγιάς κ.λπ. («ο παππούς θέλει να καθίσει το εγγονάκι του όλο το καλοκαίρι στο χωριό, αλλά εκείνο ονειρεύεται παιχνίδια με τους φίλους του στην πόλη. Τι να κάνουμε όμως; Ο παππούς είναι παππούς»),
4. να κάνει κάτι που θα βγάλει εκείνους από τη δύσκολη θέση («αποφάσισα να στείλω το παιδί μου σε δύο κατασκηνωτικές περιόδους, μπας και ησυχάσω λίγο»).

Στην ουσία, οι επιθυμίες των γονιών προέρχονται από κάποιες πιο παιδικές τους ανάγκες. Συνήθως, θέλουν να νιώσουν ότι αξίζουν και ότι είναι καλοί γονείς. Είναι τόσο έντονη αυτή η ανάγκη για αναγνώριση, που ξεχνούν ότι και το παιδί έχει ανάγκη από αναγνώριση.

Αναγνωρίζοντας τα όνειρα του παιδιού μας

Το παιδί εισπράττει αγάπη όταν οι γονείς αναγνωρίζουν τις επιθυμίες και τα όνειρά του, και δείχνουν κατανόηση. Φυσικά, δεν χρειάζεται οι γονείς να εκπληρώσουν όλες αυτές τις επιθυμίες. Αυτό που χρειάζεται να κάνουν, είναι:

1. να αναγνωρίσουν ότι το παιδί τους είναι κάτι διαφορετικό από εκείνους. Επομένως, έχει άλλες ανάγκες και επιθυμίες,
2. να ρωτήσουν ευθέως το παιδί τι πραγματικά θέλει να κάνει,
3. να βοηθήσουν το παιδί να αναγνωρίσει τις ανάγκες του μέσα από ερωτήσεις που περιέχουν τις λέξεις πολύ/λίγο. Για παράδειγμα: «Τι σου αρέσει πιο πολύ;/ Τι θα ήθελες πιο πολύ να κάνεις τώρα;/ Τι θα ήθελες να σου λέμε;/ Ποιο πράγμα σου λείπει πιο πολύ τώρα που είμαστε σε διακοπές;»,
4. να θυμηθούν πόσο θύμωναν εκείνοι ως παιδιά όταν οι δικοί τους γονείς δεν αφουγκράζονταν τα όνειρά τους,
5. να παρατηρούν το παιδί τους, ώστε να βλέπουν τα έμφυτα ταλέντα του και τις πραγματικές του δυνατότητες,
6. να βοηθούν το παιδί να κατανοήσει πότε ένα όνειρό του μπορεί να πραγματοποιηθεί και πότε όχι,
7. να αγαπήσουν το παιδί τους όπως είναι και όχι όπως θα ήθελαν να είναι.

Κάνουμε όνειρα για το παιδί με το παιδί

Δεν υπάρχει τίποτα πιο όμορφο από μια οικογένεια ενωμένη, όπου ονειρεύονται όλοι μαζί για το μέλλον. Ας δώσουμε, λοιπόν, χώρο στο παιδί να εκφράσει τις επιθυμίες του, ας συζητήσουμε γι’ αυτές και τότε θα δούμε να ανοίγεται μπροστά μας αυτό που έχουμε όλοι ονειρευτεί: ζεστασιά και αποδοχή.

Γιατί η ζωή είναι ωραία;

Πρώτα από όλα γιατί είναι δραματική, παιχνιδιάρα και άκρως ενδιαφέρουσα. Πόσο ωραίο μπορεί να είναι κάτι που από την στιγμή σε δημιουργεί, θέλει να σε αφανίσει; Να σε πεθάνει;

Όλοι μας από την πρώτη μας ανάσα, είμαστε προορισμένοι στον θάνατο! Στην σήψη. Στον ολοκληρωτικό αφανισμό! Δεν θα μπορούσατε να φανταστείτε χειρότερη αρχή ως επιχείρημα για την εδραίωση του δόγματος ότι η ζωή είναι ωραία έτσι; … κι όμως αυταπατάσθε! Αυτό είναι το ισχυρότερο και ειλικρινέστερο επιχείρημα!

Αν δεν δώσουμε η ίδιοι την πιο δυναμική γροθιά στο φόβο μας, στο Εγώ μας πως θα τα ρίξουμε κάτω; Αν δεν ομολογήσουμε την τραγικότητα της ύπαρξης μας πως θα μετουσιώσουμε την τραγωδία σε ευτυχία; Με τι τρόπο θα ζήσουμε; Ναι, φίλτατε, είμαστε προορισμένοι να πεθάνουμε αυτή είναι η μόνη κάθετη αλήθεια.

Γι’ αυτό ως τότε ας ζήσουμε!

Ας χορτάσουμε ζωή!

Ας αγαπήσουμε!

Γιατί δίνοντας ενέργεια, φωτογενή, ειλικρινή, καθαρή, ανθρώπινη ενέργεια, την εισπράττουμε πίσω διπλή και την επιστρέφουμε και πάλι για να μας δοθεί ξανά και ξανά. Αυτός είναι ο υπέροχος φωτογενής επαναληπτικός κύκλος της ευτυχίας.

Αν προσέξεις γύρω σου προσεκτικά, μπορεί κάθε μέρα να βλέπεις την ευτυχία.

Να σκοντάφτεις πάνω της και να μην το καταλαβαίνεις.

Η ευτυχία είναι μια δυνατότητα.

Είναι ένα παιχνίδι.

Μια επιλογή και τίποτε άλλο.

Στην πραγματικότητα η ευτυχία δεν είναι τίποτε άλλο από την ειρήνη, την γαλήνη μέσα μας. Η ευτυχία είναι η απουσία του Εγώ, που μας καταδυναστεύει. Πρέπει το ένα στοιχείο της προσωπικότητας μας να μην μαλώνει με το άλλο. Πρέπει να έχουμε το θάρρος να ανακαλύπτουμε τα κόμπλεξ μας. Να δουλεύουμε με τις αδυναμίες μας. Να εξελίσσουμε τον εαυτό μας. Να γνωρίζουμε τον εαυτό μας κάθε μέρα. Δεν γίνεται να ζούμε μέσα στην ψευδαίσθηση ότι είμαστε τέλειοι. Ότι είμαστε σπουδαίοι. Αδικημένα όντα μέσα στην κοινωνία που δεν τα ανακάλυψε κανείς!

Πρέπει να συμβιβαστούμε ότι η αξία μας είναι ίση σημαντική (αν είναι). Να αναγνωρίσουμε και την αξία του απέναντι (αν υπάρχει). Ακόμη και αν ο απέναντι είναι ο βλάκας που μισούμε. Πρέπει να θυμόμαστε πάντα την θέση μας στο σύμπαν. Και να έχουμε πάντα επίγνωση ότι και να εξαφανιστούμε από τον χάρτη, αυτήν ακριβώς την στιγμή, δεν θα αλλάξει τίποτε στον χάρτη. Η γη συνεχίζει να κινείται και χωρίς εμάς. Η καθαρή επίγνωση αυτού του πράγματος, μπορεί να μας κάνει ευτυχισμένους, πέρα από κάθε προσδοκία.

Ο εγωισμός, είναι καθαρά μια τρύπα που μας χώνει με ο κεφάλι μέσα σε μια δίνη. Είναι μια αυτοκαταστροφική αγχόνη. Είναι το Λερναιοκέφαλο τέρας με τα πέντε χιλιάδες κεφάλια, που πρέπει να τα κόψουμε ένα ένα, μεθοδικά και με Ηράκλεια τέχνη. Ο ίδιος μας ο εαυτός, μας προσφέρει ασφυξία αν τον παραπάρουμε στα σοβαρά, αν αφήσουμε δηλαδή το Εγώ να κυριαρχίσει. Πρέπει να καταλάβουμε ότι κατ ουσίαν, είμαστε αστείοι. Φαιδροί. Όχι και τόσο σημαντικοί. Και όταν το ανακαλύψουμε αυτό, ω του θαύματος, ανυψωνόμαστε πρώτα στα δικά μας τα μάτια …αρχίζουμε να σκεφτόμαστε με τον Νου μας. Και ο Νους μας, θα μας βλέπει πάντα ως κάτι σημαντικότερο από έναν σίγουρο αναβάτη αν είμαστε αρσενικά και αν είμαστε θηλυκά, κάτι περισσότερο από ένα σέξι καταναλωτικό μοντέλο στην κοινωνία. Και αν η κοινωνία είναι καθρέφτης μας, καιρός να αλλάξουμε καθρέφτη. Γι’ αυτό ας αρχίσουμε από το είδωλο. Δηλαδή εμάς… Το δικό μας Εγώ είναι αυτό που μας καταδυναστεύει και οι σκέψεις μας που δεν είναι καν δικές μας. Από κει λοιπόν πρέπει να ξεκινήσουμε.

Η ευτυχία δεν είναι ένας σταθμός στον οποίο φτάνεις, αλλά ένα όχημα να ταξιδεύεις.

Παρ’ όλο που το θαύμα της ζωής συντελείται συνεχώς μπροστά μας, αρκετοί άνθρωποι δρουν ακόμη σαν μηχανές, χωρίς να καταλαβαίνουν τι κάνουν. Και στις μηχανές δεν υπάρχει χώρος για συνειδητή εμπειρία.

Άνθρωπος δε χωρίς αφυπνισμένο Νου γίνεται ένα ον επικίνδυνο για τον εαυτό του αλλά και για τους άλλους. Και αυτό το βλέπουμε σήμερα, μιας και πάνω στην γη τα δύο τρίτα περίπου του κόσμου ζουν σε συνθήκες υπανθρώπινες, πείνας, δίψας, πολέμου, φτώχειας, χωρίς αυτό να απασχολεί τους υπόλοιπους.

Ακόμη και στις αποκαλούμενες ως “προοδευμένες” χώρες πολλά εκατομμύρια ανθρώπων ζουν μέσα σε χαρτοκούτια ή κάτω από γέφυρες ή μέσα στον υπόγειο σιδηρόδρομο. Αυτό είναι ένα σημάδι για το πόσο λίγο έχουμε προοδεύσει ως ανθρώπινη κοινωνία και ως αφυπνισμένα όντα. Εάν όμως αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε ότι πράγματι υπάρχει κάποιο κενό στην σχέση μας με τον κόσμο, τότε έχουμε κάνει βήματα στο να αποκτήσουμε μια γνώση που δεν διατυπώνεται με λόγια. Έχουμε αλλάξει σ’ ένα βαθύτερο επίπεδο!

Αυτός ο άλλος τρόπος σκέψης που θα μας βοηθήσει να αλλάξουμε και καταδεικνύεται μέσα από την κβαντομηχανική, λέει πως ο κόσμος δεν είναι μια καλοκουρδισμένη μηχανή, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που εκτείνεται μέσα στο χώρο και τον χρόνο. Έτσι, από μια πολύ βασική άποψη που έχει να κάνει με κανόνες και ηθική, ό,τι σκέφτομαι, επηρεάζει τον κόσμο. Και αυτό αποτελεί πραγματικά το κλειδί του, γιατί η αλλαγή της κοσμοθεώρησης είναι σημαντική. Το θέμα είναι ότι βρισκόμαστε εδώ για να κάνουμε κάτι με τους εαυτούς μας. Είμαστε εδώ για να εξερευνήσουμε τα πλήρη όρια της δημιουργίας είμαστε εδώ για να καταστήσουμε το άγνωστο γνωστό.

Όχι, δεν είμαστε όλοι ίδιοι.

Είναι δίπλα σου, μιλάς καθημερινά γι΄αυτό, κι όμως δεν μπορείς να αντιληφθείς πώς μπορεί να είναι διαφορετικό.

Το αληθινό ταξίδι ανακάλυψης δεν είναι να αναζητήσεις καινούρια τοπία, αλλά να έχεις καινούρια μάτια. Αυτή την ικανότητα συνήθως την έχουν οι καλλιτέχνες και οι φιλόσοφοι, να μπορούν δηλαδή να δουν το καινούριο μέσα από το παλιό. Είναι πολύ σημαντικό να μπορεί να βλέπει κάποιος την ευκαιρία και την διαφορετικότητα σε κάτι που είναι ξαναϊδωμένο απ’ όλο τον κόσμο. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ξέρει κανείς να βλέπει την ζωή χωρίς φίλτρα, να τον διεγείρει η περιέργεια.

Οι άνθρωποι λένε, ότι χρειάζεται να ταξιδέψεις για να δεις τον κόσμο. Είναι φορές που σκέφτομαι πως, αν μείνεις ήσυχος σε μια μόνη θέση και με τα μάτια ορθάνοιχτα, θα δεις όλα όσα μπορείς να χειριστείς.

Σκεφτείτε πόσες φορές σας έχει τύχει, ένας φίλος ή γνωστός να δει κάτι διαφορετικό, σε κάτι πολύ οικείο και για τους δύο σας. Είναι η τύχη που επηρεάζει του ανθρώπους αυτούς ή έχουν εκπαιδευτεί με κάποιο τρόπο ώστε να βλέπουν τα πάντα γύρω τους, πιο διευρυμένα; Εσείς πως μπορείτε να το καταφέρετε; Να οραματιστείτε κάτι διαφορετικό μέσα στην ρουτίνα της καθημερινότητας; Αλλά να βρείτε και τους τρόπους να το υιοθετήσετε. Χρειάζεται να πετάξετε τις παγ(ι)ωμένες πεποιθήσεις σας, είναι οι παρωπίδες που σας κρύβουν το πόσο ωραία είναι η Ζωή και το αναπόφευκτο του Θανάτου. Οι ελάχιστοι άνθρωποι που το πετυχαίνουν είναι αυτοί που χαίρονται την Ζωή και που συνήθως ο μαζάνθρωπος τους ζηλεύει, τους χλευάζει, πριν τους δολοφονήσει, γι αυτό το “Λάθρε Βιώσας” του Επίκουρου είναι σημαντικότατο.

Η ΖΩΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΕΔΟΜΕΝΗ

Πόσο εύκολα παίρνουμε την Ζωή για δεδομένη και τον ΧΡΟΝΟ ως ατελείωτο και την Αθανασία ως αναφαίρετο δικαίωμα.

Πόσα γεγονότα και καταστάσεις τα θεωρούμε δεδομένα τόσο που έχουμε ξεχάσει ότι υπάρχουν. Όταν λέω ζωή εννοώ κάθε μικρό και μεγάλο κομμάτι της. Από το ότι αναπνέουμε -που δεν είναι δεδομένο- μέχρι το ότι προσπαθούμε να ελέγξουμε την πορεία της -πόσο αστείο- αποδεικνύεται ότι είναι κομμάτι της ύπαρξης μας η στάση αυτή. Σίγουρα η καθημερινότητα μας θα ήταν πιο χαρούμενη, ουσιαστικότερη και πιο γεμάτη αν δεν παίρναμε τίποτα σαν δεδομένο και διαθέταμε περισσότερη Επίγνωση.

Θα γιορτάζαμε κάθε μέρα για το ότι ξυπνήσαμε και είμαστε Ζωντανοί, υγιείς και με όλες τις πιθανότητες ανοιχτές… Θα κοιτούσαμε τους ανθρώπους με αχόρταγη βιάση να γεμίσουμε από αυτούς, θα τους πλησιάζαμε χωρίς ντροπές και αναβολές. Θα ήταν όλα αμεσότερα, αληθινότερα! Θα αγκαλιάζαμε τους αγαπημένους μας χαιρετώντας τους και αποχαιρετώντας τους κάθε μέρα.

Και κάθε μέρα θα ήταν μια μικρή γιορτή που κερδίσαμε και έχουμε να την ζήσουμε για λίγο ακόμα. Αν θέλουμε να δούμε πόσο σημαντικό είναι να αναπνέουμε, να απολαμβάνουμε ένα εξαίσιο γεύμα π.χ. το αντιλαμβανόμαστε αν με κάποιον τρόπο δυσκολευτούμε να αναπνέουμε ή να μπορούμε να πληρώσουμε για ένα εξαίσιο γεύμα. Αν προσωρινά χάσουμε, έστω και κατ’ ελάχιστο, αυτό που λανθασμένα θεωρούμε δεδομένο.

Δεν θα ζούσαμε προσπαθώντας να προβλέψουμε ή να ελέγξουμε το μέλλον γιατί πολύ απλά θα δημιουργούσαμε το καλύτερο δυνατό παρόν- το μόνο που διαθέτουμε ως σχετικά βέβαιο. Δεν θα μας άγχωναν ούτε θα μας πλήγωναν οι καταστάσεις και οι γύρω μας γιατί κάθε μέρα θα ήταν ευκαιρία για αγάπη και δημιουργία. Ποσό ουτοπικό αλλά ποσό πολύ θα άγγιζε την ουσία της ύπαρξης μας.

Τι πιο μαγικό από το να ΖΕΙΣ ΣΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΧΡΟΝΟ

Στο ΤΩΡΑ, χωρίς να υπάρχει τίποτα άλλο στο μυαλό σου.

Χωρίς αναστολές και αναβολές.

Θα βλέπαμε τον κόσμο τόσο διαφορετικά. Θα αγαπούσαμε τα πάντα. Από το κρεβάτι μας μέχρι και τα αντικείμενα του σπιτιού μας, το φαγητό, τα λουλούδια, τους ανθρώπους γνωστούς και αγνώστους και η καρδιά μας θα ήταν ένα ανοιχτό τετράδιο έτοιμο να γεμίσει τις σελίδες του.

Κι αντί γι’ αυτό εσείς τι κάνετε;

Γεμίζετε την αβέβαιη ύπαρξη σας πιστώνοντας τα μέσα σε βάθος [ΑΝΥΠΑΡΚΤΟΥ] ΧΡΟΝΟΥ που φυσικά και δεν μπορείς να προβλέψεις. Γιατί; Γιατί να έχει τόσο πολύ μεγάλη σημασία το ανύπαρκτο μέλλον, μεγαλύτερη από το βέβαιο -έστω και φαινομενικά- παρών; Υπάρχει απάντηση.

Ανατρέξτε στο Εγώ, το μόνο που νοιάζεται για τέτοιες ασημαντότητες.

Να επενδύσεις στο μέλλον, να προσπαθήσεις για να απολαύσεις στο μέλλον, να προσέχεις για να μην δειχτείς τις συνέπειες στο μέλλον, να κάνεις υπομονή και θα αποζημιωθείς στο μέλλον… και στο ΠΑΡΟΝ;

Γιατί το ΠΑΡΟΝ, που είναι ότι πιο βέβαιο έχουμε, πρέπει να μένει ἠ να περιμένει το μέλλον για να γίνει αρκετά κάλο, ουσιαστικό ή σημαντικό, ειδικά όταν το μέλλον δεν έρχεται ποτέ;

Υπάρχει απάντηση αν ανατρέξουμε στο Εγώ, το μόνο που το απασχολούν παράλογα και εξωφρενικά πράγματα για να νοιώθει υπαρκτό, ενώ γνωρίζει πως είναι ανύπαρκτο. Το μόνο που κάνουμε εμείς με αυταπάρνηση είναι να το ταΐζουμε σαν κάτι σημαντικό.

Μια κλασική φράση που ακούμε συχνά και ταυτόχρονα την ξεχνάμε, ότι δηλαδή «ζήσε το σήμερα σαν να μην υπάρχει το αύριο» είναι η πιο σοφή συμβουλή που θα μπορούσα να σκεφτώ. Μην περιμένεις το αύριο για να ζήσεις, μην περιμένεις το αύριο για να κάνεις αυτό που θέλεις, για να αγαπήσεις, για να δημιουργήσεις, για να πλησιάσεις τις επιθυμίες σου, για να δεις τα λάθη σου, για να τα διορθώσεις, για να πληγωθείς, να πονέσεις, να αγαπήσεις, να ζητήσεις, να ζήσεις, μην το περιμένεις γιατί το αύριο μπορεί να μην έρθει ποτέ ή μπορεί να έρθει μεθαύριο. Μην περιμένεις το αύριο για να δεις ότι η Ζωή είναι ωραία, εδώ και τώρα.

Μην σπαταλάς την ζωή σου σήμερα, περιμένοντας το αύριο, επίσης μην περιμένεις τις συγκυρίες να έρθουν στην πόρτα σου, δεν θα έρθουν ποτέ μόνες τους αν δεν τις προκαλέσεις, αν δεν τις γνωρίσεις, αν δεν τις ζήσεις σήμερα !

Δεν υπάρχει άλλος ΧΡΟΝΟΣ από αυτόν που έχεις σήμερα, ΤΩΡΑ, αυτήν ακριβώς την στιγμή. Λέγεται ΠΑΡΟΝΤΑΣ ΧΡΟΝΟΣ, το τι κάνεις στον ΠΑΡΟΝΤΑ ΧΡΟΝΟ είναι ένα θέμα που αξίζει αξιολόγησης και στόχευσης.

Πάρε ένα χαρτί και μολύβι και γράψε τι κάνεις λεπτό προς λεπτό σε ένα 24ωρο μετά σε μια εβδομάδα και σε έναν μήνα, με κάθε λεπτομέρεια. Αυτά που ‘χεις γράψει αυτά είναι η ζωή σου και μην πεις ότι «καλά αυτά τα ξέρω» γιατί ΟΧΙ δεν γνωρίζεις τι κάνεις με τον ΧΡΟΝΟ σου και δεν γνωρίζεις ό,τι θεωρείς την ζωή ως δεδομένη και τον εαυτό σου αθάνατο. Ξέρεις πόσο γελοίο είναι αυτό;

Είσαι ηττημένος από το εγώ, όταν πιστεύεις τον πολιτικό, τα νομοσχέδια του πολιτικάντη, τον παπά, τις γραφές του παπά, τον γκουρού της κάθε παλαβομάρας που σου λέει το ένα ή το άλλο.

Είσαι ηττημένος κάθε φορά που ικετεύεις, προσεύχεσαι, εκλιπαρείς, ζητάς, περιμένεις, από οποιονδήποτε το οτιδήποτε.

Είσαι ηττημένος όταν αντί να ΓΝΩΡΙΖΕΙΣ τι να κάνεις με την ζωή σου και τον ΧΡΟΝΟ σου, εσύ ΠΙΣΤΕΥΕΙΣ πως κάτι θα γίνει με την ζωή σου. Η απόσταση ανάμεσα στο ΝΑ και στο ΘΑ είναι τόσο μεγάλη που τις χωρίζει απεραντοσύνη. Όταν (κι αν) μάθεις αυτήν την τεράστια διαφορά των λέξεων, εκμηδενίσεις την απεραντοσύνη που τις χωρίζει, τότε μπορείς να είναι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ εσύ και μόνον ΕΣΥ, της ζωής σου. Είσαι κερδισμένος όταν έχεις την ΕΥΘΥΝΗ της ζωής σου, ΕΣΥ και δεν σε επηρεάζει τίποτε και κανένας.

Δεν είσαι μόνος σου, το έχουν κάνει χιλιάδες άνθρωποι και δεν δίνουν δεκάρα για την κρίση τους, τις πανδημίες τους, τις αυξήσεις τους την κατάντια τους. Επικοινώνησε να βρεις τρόπους να ΚΟΨΕΙΣ την γόρδιο δεσμό της κρίσης και ανέλαβε ΕΥΘΥΝΗ.

Βρες τρόπο δηλαδή να μην τους έχεις ανάγκη, αυτό είναι το πρώτο βήμα στο μονοπάτι της Ευθύνης της ζωής σου, υπάρχουν δεκάδες τρόποι αλλά δεν θα στους πει κανένας, μόνος σου πρέπει να τους βρεις. Κάνε μότο της ζωής σου τον ακόλουθο αφορισμό, όταν τον σκεφτείς και τον εφαρμόσεις τότε το χάσμα ανάμεσα στο Να και στο Θα αρχίζει να μικραίνει, φρόντισε να το εξαφανίσεις.

Μην επιτρέπεις να σε επηρεάσει αυτό που δεν μπορείς να επηρεάσεις και Ζήσε Αναλόγως !

και το σπουδαιότερο…

ΚΑΝΕ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΣΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟ ΚΑΙ ΦΙΛΟ ΣΟΥ.-

Τότε θα αντιληφθείς, για πρώτη ίσως φορά, πόσο ωραία είναι η Ζωή.

Πρέπει να πονέσουμε για να αφυπνιστούμε;

Τα σκουλήκια της ζωής γίνονται όλο και πιο πολύπλοκα. Όλο και πιο εντυπωσιακά περιβλήματα στηρίζονται πάνω στο βασικό πλαίσιο του σκουληκιού. Κι αυτό επίσης είναι αποτέλεσμα των νόμων της θερμοδυναμικής. Ένα σκουλήκι προσπαθεί να φάει ένα άλλο για να οικειοποιηθεί την ενέργεια του. Το δεύτερο σκουλήκι λοιπόν αναπτύσσει ένα αμυντικό κέλυφος για να προστατευτεί και να μην το φάει το πρώτο σκουλήκι. Το πρώτο σκουλήκι με τη σειρά του αναπτύσσει επιθετικούς μηχανισμούς -δόντια, νύχια- για να σπάσει το κέλυφος. Οπότε το δεύτερο αναπτύσσει ένα πιο δυνατό κι ανθεκτικό κέλυφος, ή κάποιο μηχανισμό μετακίνησης ώστε να γλυτώσει από εκείνα τα απειλητικά δόντια και νύχια. Και η ζωή συνεχίζεται.

Αλλά μετά συμβαίνει ξαφνικά κάτι περίεργο και απροσδόκητο. Μερικά σκουλήκια -ή αλλιώς, μερικά από τα πλάσματα στα οποία έχουν εξελιχθεί τα σκουλήκια σαν αποτέλεσμα αυτού του ανταγωνισμού εξοπλισμών- φτάνουν σε κάποιο επίπεδο πολυπλοκότητας που αποκτούν συνείδηση. Δεν ξέρουμε ούτε πώς ούτε πότε συνέβη αυτό. Συνέβη όμως. Και ήταν άραγε ευλογία ή κατάρα;

Οι δύο αρχές της θερμοδυναμικής συνεπάγονται ότι ο θάνατος και η καταστροφή είναι αναπόσπαστα και ουσιώδη στοιχεία της διαδικασίας της ζωής. Για να ζήσει ένας οργανισμός είναι απαραίτητο να πεθάνει κάποιος άλλος. Η εικόνα ενός σύμπαντος σχεδιασμένου με βάση αυτές τις δύο αρχές είναι μια εικόνα που αποτελείται από σκηνές καταστροφής. Μέχρι όμως να αναπτυχθεί η συνείδηση (με τη μορφή των ζώων) δεν υπήρχε πόνος στο σύμπαν. Γιατί δεν υπήρχε τίποτα που να ήταν σε θέση να υποφέρει. Ένας ζωντανός οργανισμός -ένα φυτό ή ένα μη-πολύπλοκο ζώο- μπορεί να υποστεί φθορά και να πεθάνει. Δεν μπορεί να υποφέρει, όμως. Δεν μπορεί να νιώσει πόνο. Γιατί πόνος σημαίνει συνειδητοποίηση αυτής της φθοράς, της καταστροφής και του θανάτου. Η συνείδηση είναι αυτό που εισάγει τον πόνο και την απόλαυση στον κόσμο. Κι αν υπερισχύει η απόλαυση του πόνου, τότε όλοι φαντάζομαι θα συμφωνούσαμε πως η συνείδηση είναι ευλογία. Είναι όμως δύσκολο να πετύχει κάτι τέτοιο η συνείδηση αν σκεφτεί κανείς μέσα σε τι είδους σύμπαν αναπτύχθηκε.

Ο φιλόσοφος του 19ου αιώνα Arthur Schopenhauer που θεωρείται συνήθως Γερμανός, ενώ γεννήθηκε στο Γκντανσκ που ανήκει σήμερα στην Πολωνία- το είδε πιο καθαρά από οποιονδήποτε άλλον αυτό το πρόβλημα. Παρόλο που δεν ήξερε τίποτα για τις αρχές της θερμοδυναμικής, ούτε έλαβε υπόψη του τον ανταγωνισμό για την ενέργεια με μηδενικό άθροισμα, η άποψη του για το σύμπαν ήταν παρόμοια με αυτή που περιέγραψα λίγο πιο πάνω. Εφόσον αναπτύχθηκε μέσα σ’ αυτό το είδος σύμπαντος η συνείδηση θα έφερνε υποχρεωτικά περισσότερο πόνο παρά απόλαυση, συμπέρανε ο Schopenhauer. «Για να ελέγξουμε γρήγορα αν ισχύει η πρόταση ότι η απόλαυση υπερτερεί του πόνου, ή ότι το ένα εξισορροπεί τουλάχιστον το άλλο, φτάνει να συγκρίνουμε το πώς νιώθει ένα ζώο που τρώει ένα άλλο με το πώς νιώθει αυτό το άλλο», γράφει ο Schopenhauer. Η συνείδηση δεν είναι από μόνη της κάτι κακό. Αλλά δημιουργήθηκε μέσα σ’ ένα κακό σύμπαν: ένα σύμπαν σχεδιασμένο σύμφωνα με τους νόμους της θερμοδυναμικής.

Όταν φτάνουν σε κάποιο σημείο πολυπλοκότητας οι απόγονοι των σκουληκιών και αποκτούν συνείδηση, τότε ο καθένας απ’ αυτούς είναι πλέον σε θέση να συνειδητοποιήσει πώς τα καταφέρνει με το θέμα του ανταγωνισμού για την ενέργεια. Χοντρικά, αυτό που σηματοδοτεί ότι η μάχη εξελίσσεται ευνοϊκά το λέμε «απόλαυση» ή «ευχαρίστηση». Το αντίθετο το λέμε «πόνο». Όταν πηγαίνουν καλά τα πράγματα, θα συνεχίσουν να πηγαίνουν καλά με την προϋπόθεση ότι δεν θα αλλάξει τίποτα. Όταν όμως δεν πηγαίνουν καλά, κάτι πρέπει να γίνει γιατί πολύ σύντομα δεν θα υπάρχει πια η δυνατότητα να συνεχίσει κανείς να δίνει τη μάχη, είτε επρόκειτο να την κερδίσει είτε επρόκειτο να τη χάσει. Συνεπώς η συνείδηση των παιδιών του σκουληκιού χρειάζεται να είναι πολύ περισσότερο ευαισθητοποιημένη για την περίπτωση αρνητικής έκβασης μιας μάχης για ενέργεια, παρά για το αντίθετο. Άρα, αν δεν είναι απίστευτα τυχερό ένα πλάσμα με συνείδηση, έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να υποφέρει απ’ ό,τι να ευχαριστιέται. Κι αυτό σημαίνει ότι ο πόνος που βιώνει κατά τη διάρκεια της ζωής του επισκιάζει την ευχαρίστηση.

Γι’ αυτό και δεν το πολυπαίρνουμε είδηση όταν τα πράγματα πηγαίνουν καλά. Ο εκνευριστικός τένοντας στη δεξιά μου γάμπα, που είχε πάρει έναν ύπνο για τα τελευταία τρία χιλιόμετρα και τώρα ξύπνησε με ελεεινή διάθεση, μου το θυμίζει αυτό με οδυνηρό τρόπο. Έχω εντελώς απωθήσει τη σκέψη του πόσο καλά είμαι κατά τα άλλα. Όλα είναι σχετικά, βέβαια, αλλά η καρδιά μου εξακολουθεί να χτυπάει συμπαθητικά, τα πνευμόνια μου εργάζονται ικανοποιητικά εισπνέοντας και εκπνέοντας τον αέρα, και με εξαίρεση τη μία μου γάμπα, τα υπόλοιπα μέρη των ποδιών μου κάνουν αυτό που καλούνται να κάνουν χωρίς γκρίνιες. Συνολικά, λοιπόν, το σώμα μου κάνει καλά τη δουλειά του. Το παρατηρώ όμως αυτό; Αισθάνομαι κάποιου είδους ευγνωμοσύνη που πηγαίνουν τόσο καλά τα πράγματα; Ασφαλώς και όχι, όπως είχε προσέξει ο Schopenhauer:

«Ακριβώς όπως το ρυάκι που κυλάει ομαλά εφόσον δεν συναντάει κανένα εμπόδιο, έτσι και ο άνθρωπος ή το ζώο είναι προορισμένα από τη φύση τους να μην παρατηρούν ή να μην συνειδητοποιούν αυτό που είναι ευχάριστο, σύμφωνο με την επιθυμία τους. Για να προσέξουμε κάτι, θα πρέπει αυτό να έχει ματαιώσει την πραγματοποίηση της επιθυμίας μας ή θα πρέπει να έχουμε βιώσει κάποιου είδους σοκ. Από την άλλη μεριά, οτιδήποτε είναι αντίθετο προς την επιθυμία μας, ό,τι την ακυρώνει ή της αντιστέκεται, δηλαδή οτιδήποτε είναι δυσάρεστο ή οδυνηρό, γίνεται αντιληπτό άμεσα και ξεκάθαρα».

Είναι αναπόφευκτο να επικεντρώνει η συνείδηση ή η αντίληψη μας σε όσα δεν πηγαίνουν καλά στη ζωή μας και όχι σε αυτά που είναι εντάξει. Δεν χρειάζεται να στρέψω την προσοχή μου στο ότι η καρδιά μου χτυπάει κανονικά. Αν δεν μεσολαβήσει κάποια αλλαγή, θα συνεχίσει να χτυπάει ικανοποιητικά, άρα δεν είναι ανάγκη να κάνω κάτι σε σχέση με αυτό το θέμα. Αντίθετα, κάτι πρέπει να κάνω με τον τένοντα της δεξιάς γάμπας, ακόμα κι αν περιοριστώ στο να στρέψω την προσοχή μου στο πρόβλημα και να σκεφτώ τι εναλλακτικές έχω: Να συνεχίσω να τρέχω; Να τεντώσω για λίγο το πόδι; Να σταματήσω το τρέξιμο; Αν δεν αντιμετωπίσω το πρόβλημα, τότε μπορεί να πάθω ρήξη τένοντα κι επομένως να μην ξανατρέξω στη ζωή μου. Τα κακά πράγματα απαιτούν κάποιου είδους αντιμετώπιση, τα καλά δεν εγείρουν τέτοιες απαιτήσεις. Γι’ αυτό και τείνει να επικεντρώνει στα κακά η συνείδηση.

Για τον άνθρωπο είναι ακόμα χειρότερα τα πράγματα, λέει ο Schopenhauer, εξαιτίας των σχετικά ανεπτυγμένων νοητικών ικανοτήτων του, ιδίως της ικανότητας να θυμάται πράγματα που έχουν συμβεί και να προβλέπει κάποια που πρόκειται να συμβούν:

«Η κύρια πηγή όλου αυτού του πάθους είναι η στροφή της προσοχής σε πράγματα απόντα και μελλοντικά. Αυτή η σκέψη ασκεί τεράστια επιρροή σε όλα όσα κάνει ο άνθρωπος. Από αυτήν προέρχονται ουσιαστικά οι έγνοιες, οι ελπίδες και οι φόβοι του – αισθήματα που τον επηρεάζουν πολύ πιο βαθειά απ’ ό,τι θα μπορούσαν ποτέ να επηρεάσουν ένα ζώο οι χαρές και οι πόνοι που περιορίζονται στο παρόν του. Οι δυνατότητες που έχει ο άνθρωπος να αναλογίζεται, να θυμάται και να προβλέπει λειτουργούν σαν ένα είδος μηχανής που συμπυκνώνει και αποθηκεύει τις χαρές και τις λύπες του».

Πολύ βολικό να ψάχνουμε την αδελφή ψυχή μας

Να ξεκινήσουμε κάνοντας την αυτοκριτική μας; Ας παραδεχτούμε, λοιπόν, ότι ως έναν βαθμό -μικρότερο ή μεγαλύτερο- είμαστε φυγόπονοι και θεωρούμε ότι τα πράγματα οφείλουν να μας έρχονται βολικά και εύκολα σε όλους τους τομείς της ζωής μας. Ταυτόχρονα, έχουμε δεχθεί και τόση πλύση εγκεφάλου που έχουμε ξεχυθεί κι αναζητούμε την τελειότητα και την απόλυτη ευτυχία -με τον τρόπο που καθένας τα έχει εξιδανικεύσει στο μυαλό του.

Μάλιστα είχαμε τη φαεινή ιδέα ότι τα παραπάνω ταιριάζουν γάντι και στον έρωτα κι έτσι σε κάποια φάση της ζωής μας δεχθήκαμε με ανακούφιση την άποψη ότι εκεί έξω υπάρχει η λεγόμενη «αδελφή ψυχή» μας. Και πιστέψτε με, δεν υπάρχει πιο καταστροφική στιγμή για τον έρωτα από τη στιγμή που θα ενστερνιστούμε αυτή την άποψη.

Είναι πολύ βολικό με βάση όλα τα παραπάνω να πιστεύουμε ότι κάποια στιγμή θα εμφανιστεί ως δια μαγείας αυτό το ένα και μοναδικό άτομο, το οποίο γεννήθηκε με απώτερο σκοπό να κουμπώσει απόλυτα με εμάς κι εμείς με εκείνο. Μας προκαλεί ανακούφιση η ιδέα ότι θα υπάρξει στιγμή που θα γνωρίσουμε αυτόν τον βαθύ, απόλυτο και τέλειο έρωτα που θα μας πάρει τα μυαλά και θα μας ξεσηκώσει με κάθε τρόπο. Μας βολεύει απίστευτα να ελπίζουμε ότι όντως θα βιώσουμε έναν έρωτα που όλα θα κυλάνε μαγικά, χωρίς προβλήματα και δυσκολίες, και που ο ένας συμπληρώνει τον άλλον τόσο αβίαστα και υπέροχα. Αν δεν είναι καταστροφική μια τέτοια πεποίθηση σε συνδυασμό με τη φύση μας, τότε ποια είναι;

Ξέρουμε καλά πλέον ότι αν υπάρχει ένα συναίσθημα, το οποίο είναι όντως τέλειο χάρη στις ατέλειές του, αυτό είναι ο έρωτας. Γεμάτος πάθος, τρέλα, λάθη, αποτυχίες, καψούρα, δράματα, αυθορμητισμό και παρορμητισμό. Και παρ’ όλα αυτά επιλέγουμε να αρνούμαστε τη φύση του, γιατί μας ξεβολεύει και μας χαλάει τα σχέδια, σε αντίθεση με την πίστη εύρεσης της «αδελφής ψυχής» μας.

Βλέπετε, είναι ζόρικο ν’ αποδεχθούμε ότι θα έρθουν στιγμές που θα πρέπει να κάμψουμε τον καλά συντηρημένο εγωισμό μας για έναν έρωτα και μάλιστα ότι αυτό θα συμβαίνει συνέχεια. Μας είναι δύσκολη η παραδοχή ότι κάθε φορά, σε κάθε σχέση, θα «πέσουμε» για έναν άλλον και μάλιστα χωρίς εγγυημένο αποτέλεσμα. Και το να σηκωθούμε ξανά είναι ό,τι πιο άβολο, αν μη τι άλλο. Έτσι, προτιμάμε να πιστεύουμε στα απόλυτα ταιριάσματα και συνεχίζουμε να τροφοδοτούμε το εγώ μας για να μη χρειαστεί ποτέ να σηκωθούμε ή τέλος πάντων για να μειώσουμε τη ζημιά από το πέσιμο.

Τρέμουμε στην ιδέα ότι θα χρειαστεί να ξεγ#μνωθούμε συναισθηματικά χωρίς να κάνει το ίδιο και η άλλη πλευρά, λες και μας είπαν πως ο έρωτας έχει υπογράψει λευκή επιταγή για χάρη μας. Τρελαινόμαστε στην πιθανότητα ότι θα δώσουμε ό,τι καλύτερο έχουμε και δε θα έχουμε την ίδια ανταπόκριση. Πώς γίνεται όμως να έχουμε τη βεβαιότητα ότι το δικό μας «καλύτερο» είναι όντως καλό, όταν θέλουμε να τα έχουμε όλα χωρίς καμία προσπάθεια; Κι αν τελικά το δικό μας «πολύ» είναι το λιγότερο;

Δυσκολευόμαστε να δεχθούμε ότι έχουμε αδυναμίες, ανασφάλειες και φοβίες, τις οποίες θα πρέπει να ξεπεράσουμε πρωτίστως για εμάς και σε δεύτερη φάση για τον άνθρωπο που έχουμε δίπλα μας. Είναι προτιμότερο να πιστεύουμε ότι υπάρχει ένα άτομο εκεί έξω που θα κατευνάσει όλα τα παραπάνω. Σύμφωνοι. Να είμαστε όμως ειλικρινείς; Ένας έρωτας με τα όλα του, σαρωτικός και ξεσηκωτικός, είναι δεδομένο ότι θα διεγείρει αντί να καθησυχάσει τις όποιες ανασφάλειές μας. Συνεπώς, είτε πρέπει εμείς να δουλέψουμε με τον εαυτό μας για να τις λύσουμε ή να τις εκλογικεύσουμε και να τις διαχειριστούμε, είτε πρέπει ν’ αποδεχθούμε ότι θ’ αρκεστούμε σε μια σχέση που απλώς δεν τις προκαλεί. Συνειδητοποιείτε τη διαφορά;

Μας ζορίζει, επίσης, να ξέρουμε ότι για ν’ απολαύσουμε ουσιαστικά έναν έρωτα θα πρέπει να βγούμε από κάθε φούσκα ασφαλείας που έχουμε φτιάξει όλα αυτά τα χρόνια και ότι θα πρέπει ν’ ανοίξουμε το μυαλό μας εκτός από την καρδιά μας -και μας δυσκολεύουν και τα δύο αφάνταστα. Να ξεβολευτούμε, ν’ αφεθούμε και να το ζήσουμε, αφού αποδεχτούμε ότι υπάρχει και διαφορετική αντιμετώπιση και διαχείριση της ζωής πέρα από τη δική μας. Να δεχθούμε ότι δεν εκφραζόμαστε όλοι με τον ίδιο τρόπο, ούτε όλοι αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα με μια συγκεκριμένη τακτική. Να κατανοήσουμε ότι δεν υπάρχει απόλυτη ταύτιση απόψεων, ενδιαφερόντων και διαχείρισης της καθημερινότητας. Ν’ αφουγκραστούμε τις ανησυχίες του άλλου και να τον ακούσουμε ουσιαστικά. Να δεχθούμε και τη δική του καθημερινότητα και προτεραιότητες χωρίς την απαίτηση να γίνουμε το κέντρο του κόσμου του.

Αντ’ αυτού, μας είναι ευκολότερο να θεωρούμε ότι κάποια στιγμή θα «σκοντάψουμε» πάνω σ’ εκείνο το άτομο που θα είναι «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση» με εμάς, γιατί έτσι δε θα χρειαστεί να κάνουμε το παραμικρό βήμα έξω από την όποια φούσκα μας, αφού και το άλλο άτομο θα βρίσκεται μέσα στις ίδιες. Προτιμάμε να πιστεύουμε σε ιδανικούς συντρόφους που θα παραγκωνίσουν οτιδήποτε κι οποιονδήποτε για χάρη μας -και μάλιστα χωρίς εμείς να κάνουμε το ίδιο.

Τι συζητάμε, ρε παιδιά; Ζητάμε τι ακριβώς; Να παίρνουμε χωρίς να δώσουμε; Να γίνει το ταίρι μας η καλύτερη εκδοχή του κι εμείς ν΄ αμολάμε χαρταετό λες και μας το χρωστάει; Αναμένουμε να υψώνουμε συνεχώς τείχη γύρω μας κι ο άλλος να γκρεμίζει τα δικά του; Να μένουμε μέσα στις φούσκες μας κι ο άλλος να μας φυλάει σαν τον πολυτιμότερο λίθο του κόσμου;

Αν αντιληφθούμε το οξύμωρο της υπόθεσης κι αν πραγματικά θέλουμε ν’ απολαύσουμε τις χαρές του έρωτα, τότε πρέπει να πάψουμε να πιστεύουμε σε «αδελφές ψυχές». Ο έρωτας θέλει μεγάλα κότσια, αφού αδιαμφισβήτητα ποτέ δε θα είναι τέλειος, ιδανικός κι απόλυτος. Είναι στο χέρι μας, λοιπόν, το αν θα τον βιώσουμε όπως του αρμόζει και θα εξελιχθούμε για χάρη του ή αν τελικά τον αντικαταστήσουμε με κάθε τι μέτριο που θα βαφτίσουμε «έρωτα», κυνηγώντας μια ζωή το ανύπαρκτο.

Ηράκλειτος: ο Λόγος και η αεί επίκαιρη σχέση του με τον κόσμο

Ηράκλειτος ο Εφέσιος

Ηράκλειτος: Τι είναι ο Λόγος;

1. Ο Ηράκλειτος κατάλαβε ότι η πραγματικότητα παίρνει μορφή με τις λέξεις. Χωρίς αυτές έχουμε μόνο τα δεδομένα που μας μεταδίδουν η όραση, η ακοή και οι άλλες αισθήσεις. Είναι πληροφορία, που διαρκεί στον χρόνο μιας αντίληψης και δεν κατορθώνει πλέον παρά να παρουσιάζει μια δυσαρμονία και καμιά καταβύθιση στην ουσία των πραγμάτων. Και τότε συμβαίνει να βρισκόμαστε μπροστά σε μια πολύπλοκη πραγματικότητα και έναν αντίστοιχο κύκλο αξεδιάλυτων αντιφάσεων. Αναπόφευκτα ο χώρος του ανθρώπου συσκοτίζεται και στον αισθητό κόσμο ενσαρκώνει την εικόνα ενός Χάους χωρίς Φάος: οι δρόμοι που ανοίγονται εδώ είναι εκείνοι των διασταυρώσεων μέσα σε ένα λαβύρινθο. Σε κάθε διασταύρωση χάνεται κανείς, αν δεν είναι σε θέση να ρίξει μια ματιά από ψηλά και να σχηματίσει μια συνολική και συνοπτική, δηλαδή καθολική/διαλεκτική εικόνα τους. Προς τούτο χρειαζόμαστε έναν συγκεκριμένο οδικό χάρτη της γλώσσας και της σκέψης που να δείχνει όλα τα μέρη και όλους τους πιθανούς τρόπους.

2. Οι λέξεις είναι ακριβώς τα σύμβολα, με τα οποία ανακαλύπτουμε τον κατάλληλο εκάστοτε χάρτη μας για τον κόσμο: είναι σταθερές, προσδιορίζουν πραγματικότητες και γεγονότα, αναδεικνύουν σχέσεις και προτεραιότητες, επιτρέπουν να συλλαμβάνουμε εκ των προτέρων σχεδιασμούς και δρόμους ζωής⸱ εν τέλει, μας εξοικειώνουν με κατευθυντήριες και σύμμετρες περιοχές της σκέψης. Γι' αυτό και ο Ηράκλειτος μας προτρέπει να ακούμε τον Λόγο και όχι τη μια ή την άλλη υποκειμενική γνώμη, που περνάει για Λόγος. Με το να ακούει ο ίδιος τον Λόγο, κατάφερε να σχεδιάσει έναν οριστικό χάρτη του κόσμου, που αντιπροσώπευε αυτό που δεν φθείρεται ποτέ: σήμερα όπως και τότε, δείχνει το αμετάβλητο πεπρωμένο που αγγίζει τον κόσμο αλλά και τον καθένα μας. Ο Ηράκλειτος δικαιώνεται καθημερινά από την ιστορική πραγματικότητα, ως προς τη γλώσσα και τη σκέψη. Αυτός μας γνώρισε με την αδήριτη πραγματικότητα ότι ποτέ δεν σταματήσαμε να ονομάζουμε πράγματα, να αποφασίζουμε ποιος κόσμος μας περιβάλλει, να ανακαλύπτουμε το νόημα των εμπειριών που ζούμε, να σκεφτόμαστε πάνω στο πεπρωμένο που μας επιφυλάσσει το γίγνεσθαι του Είναι μας.

3. Ποιος είναι ο Ηράκλειτος; Αν ξεκινήσουμε από το όνομά του, που ετυμολογείται από την θεά Ήρα και το επίθετο κλειτός, βλέπουμε πως είναι αυτός που εξυψώνει μια θεά, εχθρική προς την αίσθηση της ικανοποίησης και επιρρεπή στη σύγκρουση, καθώς βλέπει το μέλλον να ανάγει τη γένεσή του σε αντιθέσεις και να μην ικανοποιείται ποτέ. Σε επίπεδο, τουτέστι, στοχασμού άνοιξε έναν νέο δρόμο για να γνωρίσουμε τον κόσμο. Αυτό τον δρόμο τον συνέδεσε με τη συνολική εξέλιξη του ανθρώπινου Λόγου. Το περιεχόμενο που προσλαμβάνει τώρα τούτος ο όρος-έννοια τον διαφοροποιεί από οποιαδήποτε παραδοσιακή του χρήση. Η ουσία του συνυφαίνεται με το γίγνεσθαι της ίδιας της σκέψης που προορίζεται να διανοιχθεί σε αδιανόητα βάθη συγκριτικά με το λέγειν της παράδοσης, αλλά και με τον μετέπειτα Λόγο μέχρι και σήμερα. Τον αιώνιο «λόγο», ως τότε, και τα αληθινά «λόγια» της θρησκείας τα γνωρίζουμε με τα ονόματα: μύθος και έπεα. Απεναντίας, Λόγος είναι ο λόγος που γεννιέται από τον άνθρωπο και απευθύνεται στον άνθρωπο, χωρίς ασφαλείς ή βέβαιες πηγές και εγγυήσεις αλήθειας.

4. Δεν είναι, κατά ταύτα, ένας «λόγος» που επιθυμεί να γίνει πιστευτός και να εμφυσήσει εμπιστοσύνη, όπως συμβαίνει στην εποχή μας αλλά από τότε ήδη με τον άνευ ιδιαίτερου νοήματος υποκειμενικό λόγο, ήτοι με τα καθημερινά λόγια της μαζικής κουλτούρας. Αντίθετα, βάζει την πολλότητα των ανθρώπων σε γραμμή άμυνας και τους ανασύρει, κατ’ αυτόν τον τρόπο, από την αδράνειά τους, με δεδομένο πάντα ότι απαιτεί να αξιολογείται για το περιεχόμενό του και ποτέ για αυτούς που τον προφέρουν ή τον αποδέχονται. Σε αυτό το πλαίσιο, μας διδάσκει να παρακολουθούμε πάντα με τεταμένη προσοχή τα γεγονότα, έτσι ώστε να προκαλεί εκείνη τη δυσπιστία που κάνει την κρίση να αναστέλλεται. Συμβαίνει ακριβώς, όπως όταν αντιμετωπίζουμε κάτι που αργά ή γρήγορα θα πρέπει να διορθωθεί. Τούτο σημαίνει περαιτέρω πως η προέλευση του Λόγου έχει έμφρονα χαρακτήρα, που συνυφαίνεται με το ρήμα λέγω. Πρόκειται για ένα ρήμα που δεν επιβάλλει ονόματα ή ταυτότητες, αλλά συγκρατεί και συνέχει τα πράγματα, γιατί τους δίνει μια τάξη. Κατ’ αυτή την τάξη, ο Λόγος γίνεται λέξη και ομιλία και δεν μένει μόνο υπολογισμός και κριτήριο ή μέτρο.

5. Ο Λόγος εν τέλει παραπέμπει σε μια ανθρώπινη τάξη με ένα αντίστοιχο κίνητρο εκάστοτε, το οποίο με τη σειρά του συντελεί ώστε ο Λόγος να εκ-δηλώνεται πλειστάκις με διαφορετικές ή αλληλο-συμπληρωματικές σημασίες και να φτάνει σε ορισμένες περιπτώσεις να σημαίνει και διάσημος λόγος, άρα να ενέχει τον χαρακτήρα της φήμης, ενώ σε άλλες να υποδηλώνει το περιεχόμενο του λέγειν, το θέμα, το νόημά του ή τη σημασία του. Από την άλλη πλευρά, ο Λόγος αναφερόμενος σε μια ενέργεια, δράση ή πράξη, προορίζεται να εκφράζει το κίνητρό της. Να γιατί ένα πράγμα ή μια συμπεριφορά που στερείται τον Λόγο είναι οπωσδήποτε κάτι το α-νόητο και ανούσιο. Εκεί συνεπώς που άλλοι αρχαϊκοί Έλληνες φιλόσοφοι προσπαθούν να ανακαλύψουν επιστημονικές εξηγήσεις για τη φυσική φύση του σύμπαντος, ο Ηράκλειτος ανακαλύπτει τον Λόγο, ο οποίος ως ερμηνευτικός λόγος ή ως συλλογιστική είναι ένας παγκόσμιος, κοσμικός νόμος. Σύμφωνα με τούτο τον νόμο δημιουργούνται όλα τα πράγματα και όλα τα υλικά στοιχεία του σύμπαντος διατηρούνται σε ισορροπία.

6. Είναι η εξισορρόπηση των αντιθέτων, όπως η μέρα και η νύχτα, το ζεστό και το κρύο κ.λπ., που ο Ηράκλειτος πιστεύει ότι οδηγεί στην ενότητα του σύμπαντος. Κατ’ αυτήν την αντίληψη της Εν-ότητας των αντιθέτων, τα πάντα είναι μέρος μιας ενιαίας θεμελιώδους διαδικασίας, κατά την οποία δημιουργείται συνεχώς ένταση μεταξύ αυτών των ζευγών αντιθέτων και όλα πρέπει να είναι σε μόνιμη κατάσταση ροής ή αλλαγής. Η μέρα, για παράδειγμα, αλλάζει σε νύχτα, η οποία με τη σειρά της αλλάζει ξανά σε μέρα. Ο Ηράκλειτος μας προσφέρει το παράδειγμα ενός ποταμού για να επεξηγήσει τη θεωρία του: «Δεν μπορείς ποτέ να μπεις στο ίδιο ποτάμι δυο φορές». Με αυτό, εννοεί ότι τη στιγμή που θα μπούμε σε ένα ποτάμι, νέα νερά θα αντικαταστήσουν αμέσως εκείνα στα οποία βάλαμε αρχικά το πόδι μας, ενώ συγχρόνως το ίδιο το ποτάμι περιγράφεται πάντα ως ένα σταθερό και αμετάβλητο πράγμα. Η πεποίθηση του Ηράκλειτου ότι κάθε αντικείμενο στο σύμπαν βρίσκεται σε κατάσταση συνεχούς ροής έρχεται σε αντίθεση με τη σκέψη των φιλοσόφων της σχολής της Μιλήτου, όπως π.χ. ο Θαλής και ο Αναξιμένης, που ορίζουν όλα τα πράγματα από την ουσιαστικά αμετάβλητη ουσία τους.