Την τύχη μας τη δημιουργούμε και το νόημα το εφευρίσκουμε

Η ζωή είναι μια ακροβασία ανάμεσα στον φόβο και την ελπίδα. Ασφαλώς μπορούμε να αρνηθούμε να την περπατήσουμε. Είναι αναφαίρετο δικαίωμά μας να παραμείνουμε στα παρασκήνια, γιατί ίσως το ύψος να μας ζαλίζει και το ρίσκο κάθε βήματος να φαντάζει ανυπολόγιστο. Κανείς, άλλωστε, δεν μας εγγυάται πως το σχοινί δε θα σπάσει, η θέα δε θα μας κόψει την ανάσα και οι υπόλοιποι ακροβάτες δε θα υπονομεύσουν την αποστολή μας.

Όμως στο τέλος της ημέρας το μόνο που έχει σημασία είναι πόσο έτοιμοι δηλώνουμε να αναλάβουμε την ευθύνη του πεπρωμένου μας. Πόση ελευθερία αντέχουμε και με ποιες ψευδαισθήσεις αναμετριόμαστε προκειμένου να την κατακτήσουμε; Ουδέποτε υπήρξαμε θύματα των περιστάσεων. Εάν η ζωή ισοδυναμεί με μια ταινία, εμείς επιλέξαμε τη διανομή των ρόλων. Εκείνη η δυσλειτουργική σχέση γεννήθηκε με τη συγκατάθεσή μας και η επαγγελματική μας σταδιοδρομία βάλτωσε επειδή κουράγιο δε βρήκαμε να αναμετρηθούμε με την αβεβαιότητα μιας αλλαγής.

Μπορούμε λοιπόν τώρα αμέσως να σταματήσουμε να κατηγορούμε την άδικη την τύχη για τα κακώς μας κείμενα, δημιουργώντας από την αρχή το πεπρωμένο μας. Δικά μας τα λάθη, δικές μας και οι μελλοντικές υπερβάσεις τους. Έφτασε η στιγμή να μετατοπιστούμε πνευματικά, βαδίζοντας το σκοινί με περισσότερη περηφάνια. Εάν επιθυμούμε υγιείς σχέσεις να τις διεκδικήσουμε, σταματώντας να υποτιμάμε τις αληθινές μας ανάγκες.

Όποιος αρκείται σε ψίχουλα ουδέποτε απολαμβάνει πλουσιοπάροχα γεύματα και εκείνος που υποκύπτει σε συνεχείς συμβιβασμούς αποκτά ξένους διαχειριστές της ευτυχίας του. Ποτέ κανείς δεν μας εξαπατά, αφού οι γύρω μας αφουγκράζονται απλώς τα δικά μας σήματα. Όταν εκπέμπουμε ανασφάλεια και μιζέρια, προσελκύουμε κοντά μας παρόμοιες ενεργειακές συχνότητες.

Στην ουσία, η ζωή μας γίνεται τόσο φωτεινή και ξεκάθαρη όσο εμείς είμαστε. Μπορούμε να κλείσουμε τα μάτια στις σκιές μα μονάχα μια γενναία αναμέτρηση μαζί τους θα μας λυτρώσει από τη δυναστεία τους. Ας σκεφτούμε τι πραγματικά λαχταράμε: έναν αυτάρκη σύντροφο που μας εξελίσσει ή μια εξαρτητική οντότητα που μας εφησυχάζει αλλά παράλληλα μας καθηλώνει; Ένα ήσυχο οικογενειακό δείπνο με ανομολόγητα μυστικά πίσω από τα επιτηδευμένα χαμόγελα ή τραπέζια που αναποδογυρίζουν, αποκαθιστώντας την αλήθεια;

Διαθέτουμε το θάρρος να έρθουμε αντιμέτωποι με τις δικές μας περιοριστικές πεποιθήσεις, να μονομαχήσουμε με θεούς και δαίμονες προκειμένου να υφάνουμε την τύχη μας; Εάν όχι, ας σταματήσουμε επιτέλους να μεμψιμοιρούμε. Αν ουδόλως μας ενδιαφέρει η ειλικρίνεια, απλώς ας σωπάσουμε, πιστεύοντας ένα όμορφο ψέμα. Να χτίσουμε το κάστρο μας πάνω του μα καθόλου να μην κλάψουμε όταν αυτό με το πρώτο κύμα διαλυθεί. Τα κάστρα των ψευδαισθήσεων ανέκαθεν δεν άντεχαν τους ανέμους.

Εάν αγαπήσουμε την ελευθερία, ο δρόμος μας θα αποδειχθεί ακόμη πιο δύσκολος. Θα κληθούμε να υπερασπιστούμε το όνειρο, βροντοφωνάζοντάς το ακόμη και όταν ο όχλος επιμένει να το προδώσουμε. Θα αναλάβουμε ολοκληρωτικά την ευθύνη μας, θα αρνηθούμε να πουλήσουμε την αυθεντική μας φύση, θα περιφρονήσουμε τις μισές αγκαλιές, τις δειλές εξηγήσεις και τις χλιαρές φιλίες. Θα επιμείνουμε στη δικαιοσύνη, θα κάνουμε εχθρούς απλώς και μόνο επειδή έχουμε το θάρρος της άποψής μας, θα βάψουμε με χρώμα τους γκρίζους τοίχους πληρώνοντας το αντίστοιχο πρόστιμο.

Θα αρνηθούμε το κάλεσμα για δημόσιες σχέσεις προκειμένου να φιλοσοφήσουμε στην παραλία με όσους χίπηδες αγαπήσαμε. Θα πάψουμε να μετράμε την επιτυχία βάσει των υλικών επιτευγμάτων και των ακριβοθώρητων επαγγελματικών τίτλων και θα αρχίσουμε να αφουγκραζόμαστε περισσότερο το τραγούδι της ψυχής, μέχρι που κουράγιο θα βρούμε ακόμη και να το χορέψουμε. Θα συγχωρέσουμε εκείνους που τρέμουν να ορθώσουν το ανάστημά τους αλλά δε θα χάνουμε πια εκατοστό από το ύψος μας για να τους φτάσουμε.

Και ως ακροβάτες θα συνεχίζουμε να περπατάμε τη ζωή, να αναμετριόμαστε με τέρατα και να σωζόμαστε από νεράιδες. Και ο φόβος θα εξακολουθεί να συνοδεύει το βήμα μας, υπενθυμίζοντας μας πως γινόμαστε κυρίαρχοι του κάθε φορά που τον αψηφούμε. Και όταν το σχοινί κάποτε σπάσει δεν θα χαθούμε στο απόλυτο χάος γιατί θα έχουμε αφήσει πίσω μας μια ιστορία που αξίζει τον κόπο. Η ζωή άλλωστε είναι απλώς ένα συνονθύλευμα από ιστορίες και οι ακροβάτες που αντέχουν τους κραδασμούς της σφραγίζουν τον κόσμο με το αποτύπωμα του ονείρου.

Γιατί να ακούμε πραγματικά κάποιον με τον οποίο δεν συμφωνούμε

Η ακρόαση μπορεί να μην είναι το πιο συναρπαστικό μέρος της συζήτησης, αλλά είναι απαραίτητο αν θέλετε να έχετε μια ουσιαστική αλληλεπίδραση με έναν άλλο άνθρωπο. Θυμηθείτε μια φορά που νιώσατε ότι παρερμηνευτήκατε από κάποιον.

Υπερασπιστήκατε τον εαυτό σας; Τον διορθώσατε; Ή απλώς αποχωρήσατε από την κουβέντα; Ασχέτως της απόκρισής σας, το βέβαιο είναι ότι δεν νιώσατε άνετα μαζί του.

Τώρα σκεφτείτε πώς νιώθετε όταν γίνεστε πραγματικά κατανοητοί – μπορείτε να χαλαρώσετε, να ανοιχτείτε, να νιώσετε εμπιστοσύνη. Όταν ακούτε με έναν τρόπο που κάνει το άλλο άτομο να νιώσει ότι πράγματι εισακούστηκε, είναι πολύ πιο πιθανό να μοιραστεί πληροφορίες με εσάς. Και όταν ακούτε ενεργητικά, είναι και πιο πιθανό να κατανοήσετε τη θέση του.

Η πρώτη δεξιότητα ακρόασης είναι η μη λεκτική παρακολούθηση

Η μη λεκτική παρακολούθηση σημαίνει ότι δίνετε σε κάποιον την πλήρη προσοχή σας χωρίς να μιλάτε. Η στάση του σώματος έχει σημασία για τον άλλο, ο καλύτερος τρόπος είναι το σώμα να βρίσκεται σε χαλαρή στάση ίσως και να γέρνει λίγο προς τα εμπρός. Διατηρήστε μέτρια επίπεδα βλεμματικής επαφής. Χρησιμοποιήστε απλές χειρονομίες για να επικοινωνήσετε στο άλλο άτομο ότι ακούτε και ότι τον ενθαρρύνετε να συνεχίσει, όπως το κούνημα του κεφαλιού.

Η δεύτερη δεξιότητα είναι το καθρέφτισμα

Το καθρέφτισμα σε μια απλή συζήτηση σημαίνει την επανάληψη ή την αναδιατύπωση του βασικού περιεχομένου ή του νοήματος όσων ειπώθηκαν από τον συνομιλητή. Δείχνει ότι ακούσατε τα όσα είπε και αν έχετε καταλάβει κάτι λάθος, δίνει τον χώρο να σας διορθώσει. Ο βασικός ρόλος όμως αυτής της δεξιότητας είναι να βοηθήσετε τους άλλους να νιώσουν ότι ακούστηκαν και να βεβαιωθείτε ότι τους έχετε κατανοήσει.

Η τρίτη δεξιότητα είναι οι ανοιχτές ερωτήσεις

Όσο ακούτε, διάφορες ερωτήσεις αναδύονται στο νου σας και θα θέλετε απαντήσεις. Αν και θέλετε εκείνη τη στιγμή την απάντηση, θα διακόπτετε συνεχώς τη σκέψη του συνομιλητή και θα μπερδεύετε τη συζήτηση, ίσως να χάσει και την ουσία της. Χρειάζεται πάντα να παρακολουθείτε προσεκτικά και να σκέφτεστε καλά πριν κάνετε την ερώτηση.

Επίσης, είναι σημαντικό να αφήσετε τον συνομιλητή να θέσει τουλάχιστον τη βάση της κουβέντας και ύστερα να δοθεί χώρος για ερωτήσεις. Προτιμήστε εκείνες που προωθούν τον διάλογο και δεν απαντώνται μόνο με ένα ναι ή όχι.

Ανταίος ηττημένος

Ο Ανταίος ήταν γίγαντας, ή ίσως ημι-γίγαντας, γιος της θεάς Γαίας, της Μητέρας Γης, και του Ποσειδώνα, του θεού της θάλασσας. Ο Ανταίος είχε μια περίεργη ενασχόληση ανάγκαζε όποιον περνούσε από τη χώρα του, τη Λιβύη, να παλέψει μαζί του- ουσιαστικά ακινητοποιούσε τα θύματά του στο έδαφος και μετά τα συνέθλιβε. Αυτή η αποτρόπαιη συνήθεια ήταν προφανώς έκφραση αφοσίωσης προς τον πατέρα του- ο Ανταίος σκόπευε να κατασκευάσει έναν ναό προς τιμήν του πατέρα του, Ποσειδώνα, χρησιμοποιώντας ως πρώτη ύλη τα κρανία των θυμάτων του.

Ο Ανταίος θεωρούνταν αήττητος, αλλά υπήρχε κόλπο. Η δύναμή του πήγαζε από την επαφή με τη μητέρα του, τη Γη. Όταν δεν άγγιζε κυριολεκτικά τη Γη, έχανε όλες τις δυνάμεις του. Ο Ηρακλής, στο πλαίσιο των δώδεκα άθλων του (σε μια παραλλαγή της ιστορίας), ανέλαβε να νικήσει τον Ανταίο. Ο Ηρακλής κατάφερε να τον σηκώσει από το έδαφος και τον αποτελείωσε συνθλίβοντάς τον, ενώ κρατούσε τα πόδια του μακριά από τη μάνα του.

Αυτό που κρατάμε από αυτή την ιστορία είναι ότι, όπως ο Ανταίος, ούτε εμείς μπορούμε να αποκόψουμε από την επαφή με τη βάση του. Και η επαφή με τον πραγματικό κόσμο πραγματοποιείται μέσω του προσωπικού διακυβεύματος -όταν εκτιθέμεθα στον πραγματικό κόσμο και πληρώνουμε το τίμημα για τις συνέπειες, καλές ή κακές. Τα σημάδια που αφήνουν οι συνέπειες μας καθοδηγούν να μάθουμε και να ανακαλύψουμε περισσότερα , σαν μηχανισμός φυσικής σηματοδότησης, παθήματα μαθήματα όπως έλεγαν οι Έλληνες (”η μάθηση καθοδηγείται μέσω πόνου”, κάτι που οι μητέρες μικρών παιδιών γνωρίζουν αρκετά καλά).

Τα στερημένα από αγάπη παιδικά χρόνια

Η αγάπη ανάμεσα στους δυο γονείς γεννάει την αγάπη προς τα παιδιά. Ακούει κανείς καμιά φορά ιστορίες για γονείς που η μεγάλη αγάπη που νιώθουν ο ένας για τον άλλον καταναλώνει όλα τα αποθέματα της οικογένειας, μη αφήνοντας για τα παιδιά παρά μερικά ψίχουλα. Αλλά αυτό το οικονομικό μοντέλο αγάπης που δίνει άθροισμα μηδέν, δεν είναι και πολύ λογικό. Το αντίθετο φαίνεται πως ισχύει: Όσο περισσότερο αγαπάς, τόσο περισσότερο ανταποκρίνεσαι στα παιδιά σου, και σε όλους, με αγάπη.

Τα στερημένα από αγάπη παιδικά χρόνια έχουν σοβαρές επιπτώσεις. Τα παιδιά που έχουν στερηθεί τον σύνδεσμο με τη μητέρα, δεν μπορούν ν’ αναπτύξουν τη βασική εμπιστοσύνη που χρειάζονται για να αγαπούν τον εαυτό τους, για να πιστεύουν ότι οι άλλοι θα τους αγαπήσουν ή για να αγαπούν τη ζωή. Όταν ενηλικιωθούν αποξενώνονται, αποτραβιούνται στον εαυτό τους και συχνά ζουν σε σχέση αντιπαλότητας με τους άλλους.

NICCOLO MACHIAVELLI: Με ποιον τρόπο οι ηγεμόνες πρέπει να κρατούν τον λόγο τους

1. Όλοι καταλαβαίνουν πόσο αξιέπαινο είναι ένας ηγεμόνας να κρατάει τον λόγο που έχει δώσει και να ζει με ακεραιότητα και όχι με πανουργία. Παρ όλα αυτά, βλέπουμε από πρόσφατα παραδείγματα ότι κατάφεραν σπουδαία πράγματα εκείνοι οι ηγεμόνες οι οποίοι έδωσαν λίγη σημασία στη συνέπεια τους και κατάφεραν με την πανουργία τους να γυρίσουν τα μυαλό των ανθρώπων. Και στο τέλος ξεπέρασαν εκείνους που στηρίχτηκαν στη συνέπεια τους.

2. Πρέπει λοιπόν να ξέρετε πως υπάρχουν δύο τρόποι για να πολεμάς: ο ένας είναι με τους νόμους και ο άλλος με τη βία. Ο πρώτος είναι ίδιον του ανθρώπου, ο δεύτερος των ζώων. Όμως, επειδή ο πρώτος τρόπος πολλές φορές δεν επαρκεί, πρέπει να καταφύγεις στο δεύτερο. Έτσι, ο ηγεμόνας πρέπει να ξέρει να χρησιμοποιεί καλά και το ζώο και τον άνθρωπο. Αυτή την αρχή δίδαξαν συγκαλυμμένα στους ηγεμόνες οι αρχαίοι συγγραφείς με τους μύθους, γράφοντας πως ο Αχιλλέας και πολλοί άλλοι αρχαίοι ηγεμόνες ανατράφηκαν από τον Κένταυρο Χείρωνα για να τους διαπαιδαγωγήσει σύμφωνα με τις αρχές του. Το να έχεις για παιδαγωγό ένα πλάσμα που είναι μισό ζώο και μισό άνθρωπος σημαίνει πως ο ηγεμόνας πρέπει να χρησιμοποιεί τόσο τη μία όσο και την άλλη φύση, καθώς η μία δε μπορεί να έχει διάρκεια χωρίς την άλλη.

3. Ένας ηγεμόνας λοιπόν, εφόσον πρέπει να ξέρει να χρησιμοποιεί καλά τη φύση του ζώου, οφείλει να παίρνει ως παράδειγμα την αλεπού και το λιοντάρι, γιατί το λιοντάρι δεν ξέρει να προφυλάγεται από τις παγίδες και η αλεπού δεν μπορεί να προφυλαχτεί από τους λύκους. Πρέπει λοιπόν να είναι κανείς αλεπού για να αναγνωρίζει τις παγίδες και λιοντάρι για να τρομάζει τους λύκους. Εκείνοι που ακολουθούν μόνο την πρακτική του λιονταριού δεν καταλαβαίνουν από πολιτική. Επομένως, ένας συνετός ηγεμόνας δεν μπορεί ούτε πρέπει να τηρεί τον λόγο του, όταν η τήρηση αυτή αποδεικνύεται πως είναι σε βάρος του και όταν έχουν πάψει να υπάρχουν οι αιτίες που τον έκαναν να υποσχεθεί κάτι. Και αν οι άνθρωποι ήταν όλοι καλοί, αυτή η αρχή δεν θα ήταν σωστή. Όμως επειδή είναι κακοί και δεν θα τηρούσαν τον λόγο τους απέναντί σου, δεν πρέπει κι εσύ να τον τηρείς απέναντί τους. Ούτε έλειψαν ποτέ από έναν ηγεμόνα τα νόμιμα αίτια για να δικαιολογήσει αυτή την αθέτηση, Θα μπορούσαμε να δώσουμε άπειρα σύγχρονα σχετικά παραδείγματα και να αποδείξουμε πόσες συνθήκες ειρήνης και πόσες υποσχέσεις αποδείχτηκαν μάταιες και άχρηστες, γιατί οι ηγεμόνες δεν τήρησαν το λόγο που είχαν δώσει. Και όποιος ήξερε να χρησιμοποιεί καλύτερα την τακτική της αλεπούς πέτυχε καλύτερα αποτελέσματα. Είναι όμως απαραίτητο να ξέρει να κρύβει καλά αυτή τη φύση του και να είναι καλός ψεύτης και υποκριτής. Οι άνθρωποι είναι τόσοι αφελείς και υπακούουν τόσο πολύ στην ανάγκη της στιγμής, ώστε εκείνος που τους εξαπατά θα βρίσκει πάντα κάποιον πρόθυμο να εξαπατηθεί.

4. Μεταξύ των πρόσφατων παραδειγμάτων θέλω να παραθέσω ετούτο: ο πάπας Αλέξανδρος ΣΤ’ δεν έκανε ποτέ τίποτ’ άλλο και δεν σκέφτηκε ποτέ τίποτε άλλο παρά πώς να εξαπατά τους άλλους· και πάντα έβρισκε κάποιους που μπορούσε να τους εξαπατήσει. Κανένας ποτέ δεν είχε μεγαλύτερη πειθώ από αυτόν και κανένας ποτέ δεν έδωσε μεγαλύτερες υποσχέσεις, τις οποίες στη συνέχεια δεν τήρησε. Παρ’ όλα αυτά, πάντα οι απάτες του γνώριζαν επιτυχία, γιατί ήξερε καλά αυτή την πλευρά της ανθρώπινης φύσης.

5. Ο ηγεμόνας λοιπόν δεν πρέπει απαραίτητα να έχει πραγματικά όλες τις ικανότητες που ανέφερα, θα τολμήσω όμως να πω ότι πρέπει να δείχνει πως τις έχει. Θα πω και κάτι άλλο: αν τις έχει και τις εφαρμόζει πάντα, είναι βλαβερές· αν όμως φαίνεται πως τις έχει, είναι χρήσιμες. Πρέπει να εμφανίζεται ευσπλαχνικός, νομιμόφρων, ανθρώπινος, ειλικρινής, ευσεβής και πρέπει να είναι. Πάντως, όταν πρέπει να μην είναι, οφείλει να γνωρίζει πώς θα αλλάζει στο αντίθετό τους. Πρέπει να καταλάβουμε πως ένας ηγεμόνας, κυρίως ένας νέος ηγεμόνας, δεν μπορεί να εφαρμόσει όλα αυτό τα πράγματα για τα οποία οι άνθρωποι θεωρούνται καλοί, επειδή συχνά, προκειμένου να διατηρήσει την εξουσία, είναι απαραίτητο να ενεργήσει ενάντια στον λόγο που έχει δώσει, ενάντια στην ευσπλαχνία, ενάντια στην ανθρωπιά, ενάντια στη θρησκεία. Οπότε, χρειάζεται να αλλάζει ανάλογα με το πώς φυσάει ο άνεμος της τύχης και όπως επιβάλλουν οι καταστάσεις. Και όπως είπα προηγουμένως, δεν πρέπει να απομακρύνεται από το καλό, αν μπορεί να το κάνει· πρέπει όμως να ξέρει να χρησιμοποιεί και το κακό, αν τον αναγκάσουν οι συνθήκες.

6. Επομένως, ένας ηγεμόνας πρέπει να προσέχει και να μην ξεστομίζει ποτέ κάτι που να μην περιέχει τις παραπάνω πέντε ιδιότητες· να φαίνεται, ακούγοντας τον και βλέποντας τον, όλος συμπόνια, όλος νομιμοφροσύνη, όλος ειλικρίνεια, όλος ανθρωπιά, όλος θρησκευτική πίστη. Και δεν υπάρχει πιο απαραίτητο πράγμα από το να δείχνεις ότι διαθέτεις αυτή την τελευταία ιδιότητα. Οι άνθρωποι γενικά κρίνουν περισσότερο με βάση όσα βλέπουν παρά με όσα αγγίζουν· όλοι βλέπουν την εξωτερική πλευρά των πραγμάτων, λίγοι όμως καταλαβαίνουν τι υπάρχει από πίσω. Ο καθένας βλέπει πώς φαίνεσαι, λίγοι όμως καταλαβαίνουν ποιος είσαι. Κι αυτοί οι λίγοι δεν τολμούν να αντιταχθούν στη γνώμη των πολλών, οι οποίοι διαθέτουν την εξουσία του κράτους που τους προστατεύει. Οι πράξεις όλων των ανθρώπων, αλλά κυρίως των ηγεμόνων, καθώς δεν υπάρχει ένα δικαστήριο όπου μπορείς να στραφείς, κρίνονται από το αποτέλεσμα. Επομένως, ένας ηγεμόνας οφείλει να φροντίζει αποκλειστικά πώς να νικήσει και πώς να διατηρήσει την εξουσία: τα μέσα θα κριθούν πάντα έντιμα και θα επαινεθούν απ’ όλους, επειδή ο όχλος παρασύρεται μόνο από τα φαινόμενα και όχι από την πραγματικότητα. Και στον κόσμο δεν υπάρχει παρά μόνο όχλος και οι λίγοι δεν έχουν θέση, ενώ οι πολλοί έχουν πού να στηριχτούν. Ένας ηγεμόνας της εποχής μας, τον οποίο δεν είναι καλό να ονομάσω, δεν κηρύσσει ποτέ τίποτ’ άλλο παρά ειρήνη και νομιμοφροσύνη, ενώ είναι φανατικός εχθρός και των δύο. Κι αν εφάρμοζε αυτό τα δύο, θα είχε χάσει πολλές φορές τόσο τη φήμη του όσο και την εξουσία.

ΝΙΚΟΛΟ ΜΑΚΙΑΒΕΛΙ, Ο ΗΓΕΜΟΝΑΣ

Το μόνο πράγμα που μετράει, είναι το πώς έπαιξες το παιχνίδι

Ο νικητής σπέρνει μίσος, επειδή ο ηττημένος υποφέρει.

Άφησε τις νίκες και τις ήττες και βρες τη χαρά.

Πώς να βρεις τη χαρά; Άφησε τη φιλοδοξία σου να εξαφανιστεί. Η φιλοδοξία είναι το εμπόδιο. Φιλοδοξία σημαίνει να μπαίνεις στην εγωιστική διαδικασία “θέλω αυτό, θέλω εκείνο, θέλω περισσότερα χρήματα, θέλω περισσότερο κύρος”.

Να θυμάσαι όμως, ο νικητής σπέρνει μίσος, επειδή ο ηττημένος υποφέρει.

Άφησε τις νίκες και τις ήττες και βρες τη χαρά. Αν θέλεις να βρεις τη χαρά, ξέχνα τις νίκες και τις ήττες. Η ζωή είναι ένα παιχνίδι. Παίξε το όμορφα και ξέχνα όλες τις νίκες και τις ήττες.

Το πραγματικά αθλητικό πνεύμα δεν είναι η νίκη, είναι η απόλαυση του παιχνιδιού.

Αν παίζεις για να κερδίσεις, παίζεις με ένταση, με αγωνία. Δεν ασχολείσαι με το ίδιο το παιχνίδι, αλλά με το αποτέλεσμα.

Δεν είναι αυτός ο σωστός τρόπος για να ζεις μέσα στον κόσμο.

Ζήσε μέσα στον κόσμο, χωρίς να έχεις ιδέα για το τι πρόκειται να συμβεί.

Είτε είσαι νικητής είτε είσαι ηττημένος, αυτό δεν έχει καμία σημασία. Το μόνο πράγμα που μετράει – και αυτό συνέβαινε πάντοτε – είναι το πώς έπαιξες το παιχνίδι.

Το ευχαριστήθηκες; – το παιχνίδι αυτό καθαυτό;

Τότε, κάθε στιγμή είναι στιγμή χαράς.

JEAN JACQUES ROUSSEAU: Η υπομονή είναι μια ρίζα πικρή, αλλά οι καρποί της είναι γλυκύτατοι

Ο Γάλλος φιλόσοφος Ρουσσό δήλωνε ότι «Ο άνθρωπος είναι καλός εκ φύσεως». Τότε, γιατί πράττουμε άσχημα; Κατά τον Ζαν-Ζακ Ρουσσό, η κοινωνία είναι αυτή που μας διαφθείρει και μας κάνει να πράττουμε άσχημα. Την τόλμη του να υποστηρίξει μια τέτοια θεωρία στο απόγειο της εποχής του Διαφωτισμού την πλήρωσε με πολλούς εχθρούς και πολλές πικρίες. Η εποχή του υποστήριζε την πρόοδο κι εκείνος τη θεωρούσε αιτία όλων των δεινών.

Μπορεί η καταγωγή του και η ταραγμένη του ζωή να τον είχαν επηρεάσει στη διαμόρφωση της θεωρίας του.

Γιος ενός ωρολογοποιού και ορφανός από μητέρα, μεγάλωσε χωρίς να λάβει εκπαίδευση. Από πολύ μικρός, άρχισε να δουλεύει ως μαθητευόμενος ενός συμβολαιογράφου κι έπειτα ενός χαράκτη, ο οποίος του φερόταν κτηνωδώς. Εγκατέλειψε τη Γενεύη και κατέφυγε στην προστασία κάποιας βαρόνης η οποία, εκτός του ότι τον έκανε εραστή της, τον έπεισε να προσηλυτιστεί και στον καλβινισμό. Κι έτσι άρχισε μια εποχή αυτομόρφωσης.

Κατέληξε να παντρευτεί μια υπηρέτρια εντελώς αναλφάβητη με την οποία απέκτησε πέντε παιδιά. Αυτό δεν τον εμπόδισε να συνεχίσει να έχει ερωμένες και ν’ αλλάζει χώρες, διαμονή και θρησκεία, καταλαμβανόμενος, με το πέρασμα των χρόνων, από μανία καταδίωξης. Στην Πραγματεία περί της καταγωγής και των θεμελίων της ανισότητας ανάμεσα στους ανθρώπους, ο Ρουσσό συγκρούεται με την ιδέα του Διαφωτισμού περί προόδου, θεωρώντας ότι οι άνθρωποι σε φυσική κατάσταση είναι εξ ορισμού αθώοι κι ευτυχισμένοι κι ότι ο πολιτισμός και η κουλτούρα είναι αυτά που τους επιβάλλουν τη μεταξύ τους ανισότητα, ιδιαίτερα μετά την καθιέρωση του θεσμού της ιδιοκτησίας, κι έτσι τους φέρνουν τη δυστυχία.

Για να ξανακερδίσουμε τον χαμένο παράδεισο, ιδού κάποιες προτάσεις του μεγάλου αυτού ουμανιστή:

• Να μην απομονώνεσαι μπρος στις ωμότητες του κόσμου, αλλά να μοιράζεσαι τα αισθήματά σου με τους ομοίους σου.
• Είναι καλύτερα να αντιμετωπίσεις έναν έντονο πόνο παρά μια μακρά θλίψη.
• Τα πάθη είναι καλά όσο είμαστε κυρίαρχοί τους και δε μας κάνουν σκλάβους τους.
• Η χαμένη ελευθερία σπανίως ανακτάται.

Γιατί ο Θησέας εγκατέλειψε την Αριάδνη

Σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή του μύθου, η Αριάδνη ερωτεύεται τον Θησέα, που φτάνει στην Κρήτη για να σκοτώσει τον Μινώταυρο, ο οποίος κατασπάραζε 7 νέους και 7 νέες από την Αθήνα…

Γίνεται συνεργός του και του έδωσε λοιπόν ένα κουβάρι κλωστή (ο περίφημος και ως έκφραση της νεοελληνικής γλώσσας «Μίτος της Αριάδνης»), ώστε όταν θα έμπαινε στον Λαβύρινθο να το ξετυλίγει για να μπορέσει έπειτα, αφού σκοτώσει το Μινώταυρο, να βρει την έξοδο.

Η Αριάδνη τον έβαλε να υποσχεθεί ότι θα την έπαιρνε στην πατρίδα του και θα την παντρευόταν.

Ο Θησέας πράγματι σκότωσε το τέρας και χρησιμοποιώντας το Μίτο της Αριάδνης που θα τον οδηγούσε με ασφάλεια πάλι στο φως του ήλιου, κατάφερε να βγει από το Λαβύρινθο. Εκμεταλλευόμενοι το σκοτάδι της νύχτας, ο Θησέας, η Αριάδνη και οι υπόλοιποι νέοι δραπέτευσαν στο λιμάνι και πήραν με το πλοίο τους το ταξίδι της επιστροφής. Η Αριάδνη αποφάσισε να φύγει μαζί του και με τους συντρόφους του άνοιξαν τα πανιά για την Αθήνα.

Ο ήρωας πήρε μαζί του την Αριάδνη και την αδερφή της Φαίδρα, αχρήστευσε τα μινωικά πλοία για να γλιτώσει την καταδίωξη και απέπλευσε. Ο Θησέας επιστρέφοντας από την Κρήτη στην Αθήνα, κάνει μια στάση στο νησί της Νάξου, που τότε ονομαζόταν Δία.

Ο σκοπός της στάσης αυτής έχει μείνει στη σκοτεινή πλευρά του μύθου, ίσως γιατί θεωρήθηκε κατά έναν παράξενο τρόπο αυτονόητος. Ίσως να θεωρήθηκε ότι έτσι θα εκπληρωνόταν το πεπρωμένο της Αριάδνης.

Ο Θησέας ήταν σ’ αυτό το νησί ένας απλός περαστικός, ένα εμπόδιο στο σχέδιο του θεού. Πολλές αγγειογραφίες απεικονίζουν τον Θησέα να εγκαταλείπει το νησί διωγμένος από τη θεά Αθηνά, ενώ ο Διόνυσος απομακρύνεται με την Αριάδνη.

Εκεί, στο όνειρο του Θησέα εμφανίστηκε ο θεός Διόνυσος και του είπε ότι έπρεπε να φύγουν από το νησί χωρίς την Αριάδνη, αφού ήταν γραφτό να μείνει εκεί και να γίνει γυναίκα του. Την εγκαταλείπει ενώ κοιμόταν. Η κοιμισμένη (μήπως νεκρή) Αριάδνη ανήκε δικαιωματικά στον θεό και ο θνητός ήρωας δεν είχε άλλη επιλογή από την αποχώρηση. Η Κυρά του Λαβυρίνθου έμεινε για τον Θησέα στη σφαίρα του ανέφικτου.

Ο ήρωας όμως τελικά το μόνο που κατάφερε να κρατήσει από την θεία θηλυκή παρουσία που οδήγησε τα βήματά του πίσω στο φως ήταν το είδωλό της. Ο Θησέας κράτησε το ξόανο της Αφροδίτης το οποίο η Αριάδνη κουβαλούσε από τη στιγμή που άφησαν την Κρήτη. Σαν ζωντανή ανάμνηση κράτησε την Φαίδρα η οποία σχετίζεται με την φωτεινή και προσιτή στον άνθρωπο όψη της Αριάδνης.

Εκεί ο Διόνυσος, άρχοντας της Νάξου την ερωτεύεται και την κάνει ουράνια σύζυγό του. Αποκτήσανε τέσσερις γιους, τον Ευανθή, το Στάφυλλο τον Πεπάρηθο και τον Οινοπίωνα, αναφέρονται όμως και ως παιδιά της από τον Θησέα.

Την οδηγεί στον Όλυμπο, όπου ο Δίας της χαρίζει την αθανασία. Λέγεται ακόμη πως ο Διόνυσος (ή η Αφροδίτη ή οι Ώρες) της χάρισε ένα χρυσό στέμμα με πολύτιμους λίθους, έργο του Ήφαιστου. Ήταν το περίφημο στεφάνι με το όνομα της με το οποίο οι θεοί έκαναν καδένα από αστέρια στον ουρανό. Η Αριάδνη έμεινε στη Νάξο και παντρεύτηκε τον θεό Διόνυσο κι έτσι αναπτύχθηκε και η λατρεία της σαν θεότητα στο νησί. Η θνητή Αριάδνη έφθασε έτσι να γίνει αθάνατη σύζυγος θεού.

Αυτός είναι ο βασικός κορμός του μύθου, ο οποίος όμως έχει αρκετές παραλλαγές.

Ρομπότ οι μεταλλαγμένοι οι στρατιώτες του μέλλοντος

Οι μεγάλες πυρηνικές δυνάμεις του κόσμου (οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Κίνα, αλλά και η Γαλλία) ανασυγκροτούν τα στρατεύματά τους στη βάση: στην ανθρώπινη μονάδα.

Έτσι σχεδιάζουν τον πολεμιστή του μέλλοντος απροσμάχητο, πειραματιζόμενες στα όρια της ηθικής, πιθανώς και της λογικής. Από τι «υλικό» μπορεί να συντίθεται ο μελλοντικός «σούπερ στρατιώτης» που ονειρεύονται οι μεγάλες δυνάμεις; Ποια είναι η έννοιά του, τουλάχιστον. Η καταστρεπτική ισχύς των όπλων του θα είναι αρκετή στους επιτελείς; Το χαλύβδινο φρόνημά του; Το ακμαίο ηθικό του; Η απρόσβλητη από συμβατικά πυρά στολή του; Ο πατριωτισμός του; Όχι, ασφαλώς.

Διότι η συζήτηση δεν αφορά τον παραδοσιακό κληρωτό με την δεδομένη φιλοπατρία, ούτε καν τον επαγγελματία στρατιωτικό, αλλά εκφεύγει του μέτρου του ανθρώπου: εδώ μιλάμε για ρομπότ φτιαγμένα να έχουν ακαταμάχητες πολεμικές δεξιότητες και, ακόμη χειρότερα, για γενετικά «πειραγμένα» ανθρώπινα έμβρυα από τα οποία θα προκύπτουν αυτοί οι «σούπερ μαχητές». Είτε τα ρομπότ είτε οι μεταλλαγμένοι είτε ο συνδυασμός τους θα είναι εξαιρετικά δύσπεπτες τροφές για τα κανόνια του αύριο, τα οποία –ασφαλέστατα– θα είναι και αυτά πρωτόφαντες στην Ιστορία του πολέμου φαγάνες.

Το πρωτοπόρο Χόλιγουντ, όπως βλέπετε, εμπνέει τους στρατηγούς, όπως και οι ασυγκρότητοι ή ψυχασθενείς γενετιστές που παίζουν τον Θεό και εμπαίζουν τον άνθρωπο. Και δεν εμπνέονται μόνο οι στρατηγοί των ΗΠΑ από την τεχνολογική φρενίτιδα και τις επιστημονικές ακροβασίες πάνω από την άβυσσο. Μπορεί ο Μπαράκ Ομπάμα το 2014 να δήλωσε στους συμπατριώτες του δημοσιογράφους ότι οι ΗΠΑ «χτίζουν τον Iron Man», όμως και οι Κινέζοι το ίδιο θέλουν να κάνουν, όπως λένε οι Αμερικανοί βέβαια, ωστόσο υπάρχουν και άλλοι στο παιχνίδι – οι «αιώνιοι» Ρώσοι.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν αυτοπροσώπως, το 2017, μιλώντας σε φοιτητές στο Σότσι, είπε ότι κάποτε η ανθρωπότητα θα δημιουργήσει κάτι που θα είναι «χειρότερο από την πυρηνική βόμβα».

Το πρόγραμμα TALOS (Tactical Assault Light Operator Suit) στο οποίο αναφέρθηκε ο Ομπάμα εξέπνευσε το 2019 αδόξως, εκτός του πεδίου της τιμής, ως «μη υλοποιήσιμο», ωστόσο αφορούσε αλεξίσφαιρο περίβλημα μαχητή, εφοδιασμένο με αισθητήρες και ικανό να πολλαπλασιάζει τις δυνάμεις όποιου το φοράει. Ηταν ένα πειραματικό «κοστούμι πολέμου», μία «έξυπνη» πανοπλία του 21ου αιώνα, προϊόν της συνεργασίας του Πενταγώνου με εταιρείες βιοτεχνολογίας και με όνομα που φιλοδοξούσε να παραπέμψει στον μυθολογικό Τάλω, εκείνη την θεόρατη, χάλκινη και ανθρωπόμορφη πολεμική μηχανή που υποτίθεται ότι ήταν έργο του Ηφαίστου.

Το πρότζεκτ TALOS κρίθηκε από το Πεντάγωνο ανεφάρμοστο (Facebook).

Η ιδέα των «ευφυών περιβλημάτων» για πολεμιστές δεν πέθανε μαζί με τον Iron Man – TALOS. Πρόκειται για πολλά υποσχόμενη τεχνολογία, η οποία μπορεί στο μέλλον να δώσει νέα έννοια στην λέξη στρατιώτης. Από αμερικανικής πλευράς μάλιστα ελέχθη ότι η Κίνα, χωρίς να δεσμεύεται από ηθικούς φραγμούς, έχει ήδη πραγματοποιήσει βιολογικές δοκιμές σε στρατιωτικούς της, με σκοπό να αναπτύξει τις φυσικές δυνάμεις τους.

Φυσικά, το Πεκίνο έχει διαψεύσει κατηγορηματικά αυτές τις καταγγελίες. Είπε ότι δεν ασχολείται με την επεξεργασία γονιδίων για πολεμικούς σκοπούς, ούτε με cyborg πειράματα που στοχεύουν στην «συνεργασία» ανθρώπου και μηχανής. Εξάλλου δεν είναι λίγοι και οι Αμερικανοί ειδικοί που αμφισβητούν την τεχνολογική επάρκεια της Κίνας για τέτοιου μεγέθους πρότζεκτ.

Γονιδιακός Φρανκενστάιν

'Αλλοι, πάλι, όταν αναφέρονται στον «βιολογικά εκπαιδευμένο» στρατιώτη, δεν διστάζουν να μιλούν για προγράμματα τροποποίησης του ανθρώπινου DNA από την κατάσταση του εμβρύου ακόμη. Το BBC, σε σχετικό με τους «σούπερ στρατιώτες» δημοσίευμά του, θύμισε ότι το 2018 ο Κινέζος Χε Τζιανκούι έκανε την «εκπληκτική ανακοίνωση» ότι είχε αλλάξει με επιτυχία το DNA δύο εμβρύων (δίδυμα κορίτσια). Τότε τα συγχαρητήρια στον γενετιστή ακολούθησαν οι κατάρες και κατόπιν το μπλοκάρισμα της δράσης του από το κινεζικό κράτος. Ο Τζιανκούι είχε χρησιμοποιήσει την τεχνολογία CRISPR που εξασφαλίζει προσθαφαίρεση χαρακτηριστικών στο άτομο. Το BBC αναλογίστηκε τι είδους εφαρμογή θα μπορούσε να έχει σε ένα πρόγραμμα «βιολογικής εκπαίδευσης» του εμβρύου ώστε να γίνει κάποτε «σούπερ στρατιώτης».

Οι τρεις μεγάλες δυνάμεις που προαναφέραμε δεν είναι μόνες τους στο κυνήγι του στρατηγικού πλεονεκτήματος που συνιστούν η γονιδιακή μετατροπή του ανθρώπου σε πολεμική μηχανή ή η κατασκευή σε γραμμή παραγωγής αυτοκινούμενων πολεμικών μηχανών με μια κάποια «ευφυΐα».

Η Γαλλία ορέγεται και αυτή την «ενίσχυση του στρατιώτη», ωστόσο την έγκριση για τα σχετικά πειράματα συνοδεύει έκθεση που καθορίζει το ηθικό πλαίσιο με τα απαράβατα όρια. Η ίδια η υπουργός Άμυνας στην κυβέρνηση Μακρόν, η Φλοράνς Παρλί, δήλωσε ότι η Γαλλία πρέπει να είναι προετοιμασμένη για τις επικείμενες αλλαγές, όπως θυμάται το BBC. O λεγόμενος «δημοκρατικός έλεγχος» που μπορεί να ασκηθεί από τους αρμόδιους φορείς ενός κράτους σταματάει στον στρατό, παρά το γεγονός ότι και αυτός μέρος του κράτους είναι.

Η εγγενής μυστικότητα του στρατεύματος και η πρόταξη του εθνικού συμφέροντος ορθώνουν τους φραγμούς τους, έτσι η εξακρίβωση τυχόν υπερβολών, νομικών υπερβάσεων ή καταπατήσεων των ηθικών κωδίκων της κοινωνίας είναι δύσκολη έως αδύνατη. Δεδομένο πάντως είναι ένα: τα πρότζεκτ για στρατιωτικές βελτιώσεις στην ανθρώπινη μονάδα, δηλαδή στον μαχητή στρατιώτη, προϋποθέτουν οπωσδήποτε τον πειραματισμό.

Μακρόν: μετά την νίκη φέρνει τους… Robocop στρατιώτες

Μετά τις εκλογές οι Γάλλοι είναι έτοιμοι να αλλάξουν τα δεδομένα στις ένοπλες δυνάμεις, αφού ολοκληρώνεται η έρευνα σχετικά με την ανάπτυξη… ενισχυμένων στρατιωτών!

Έκθεση του Γαλλικού Υπουργείου Άμυνας αποκάλυψε τα πάντα και κυρίως τις προθέσεις των Γάλλων για την δημιουργία cyborg στρατιωτών. Μάλιστα καθορίζει και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα πρέπει να διεξαχθούν αυτές οι εργασίες με εμφυτεύματα και άλλες τεχνολογίες, που έχουν σχεδιαστεί για την βελτίωση της απόδοσης στο πεδίο της μάχης.

Σε παλαιότερες δηλώσεις του ο Υπουργός Άμυνας Florence Parly είχε διευκρινίσει ότι η Γαλλία δεν είχε άμεσα σχέδια να αναπτύξει «επεμβατική» τεχνολογία για στρατιώτες. Η έκθεση όμως τονίζει ότι άλλα έθνη διερευνούν τέτοιες δυνατότητες, και ότι η Γαλλία καλείται να μη χάσει το «τρένο» στην δημιουργία υπερστρατιωτών.

«Αλλά πρέπει να αντιμετωπίσουμε τα γεγονότα» συμπλήρωσε. «Δεν μοιράζονται όλοι τις αρχές μας, και πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για ό,τι μας περιμένει στο μέλλον».

Είπε ότι «πρέπει να διερευνηθούν τρόποι για να διατηρήσουμε την επιχειρησιακή υπεροχή μας χωρίς να στρέψουμε τα νώτα μας στις αξίες μας». «Τα ανθρώπινα όντα έχουν εδώ και πολύ καιρό έχουν αναζητήσει τρόπους να ενισχύσουν τις φυσικές ή γνωστικές τους ικανότητες για να πολεμήσουν. Πιθανές εξελίξεις θα μπορούσαν τελικά να οδηγήσουν στην αύξηση των ικανοτήτων στα σώματα των στρατιωτών».

Η έκθεση ανέφερε έρευνα για τα εμφυτεύματα που θα μπορούσαν να «βελτιώσουν την νοητική ικανότητα» ή να βοηθήσουν τους στρατιώτες να διακρίνουν τον εχθρό από τον σύμμαχο. Θα μπορούσαν επίσης να επιτρέψουν στους διοικητές να τους εντοπίσουν ή να γνωρίζουν τα ζωτικά τους σημεία από απόσταση. Θέτοντας σαφείς ηθικές γραμμές, το έγγραφο σημείωνε ότι οι ευγονικές ή γενετικές πρακτικές πρέπει να απαγορευτούν, καθώς και οτιδήποτε «που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ένταξη του στρατιώτη στην κοινωνία ή την επιστροφή του στην ζωή του ως πολίτης».

Στην ομιλία της, η κα Parly σημείωσε ότι στον ιδιωτικό τομέα, η εργασία για νευρικά εμφυτεύματα για τον άνθρωπο προχωράει με ταχύτητα. Φέτος, ο ιδρυτής της Tesla Elon Musk παρουσίασε ένα χοίρο με το όνομα «Γερτρούδη» με ένα τσιπ υπολογιστή σε μέγεθος νομίσματος στον εγκέφαλό της, για να δείξει τα φιλόδοξά του σχέδια για την δημιουργία μιας λειτουργικής διεπαφής εγκεφάλου-μηχανής.

Stephen Hawking: Tι είναι μία επιστημονική θεωρία;

Για να μιλήσει κανείς για τη φύση του Σύμπαντος και να εξετάσει ερωτήματα όπως το αν υπήρξε μία αρχή ή αν θα υπάρξει ένα τέλος, είναι απαραίτητο να διασαφηνίσει πρώτα τι είναι μία επιστημονική θεωρία.

Θα εξετάσουμε την αρκετά απλή και διαδεδομένη άποψη ότι μία θεωρία είναι ακριβώς ένα μοντέλο για το Σύμπαν (ή για κάποιο τμήμα του Σύμπαντος), μαζί με ένα σύνολο κανόνων που συσχετίζουν τις θεωρητικές ποσότητες αυτού του μοντέλου με τα δεδομένα των παρατηρήσεων. Κάθε θεωρία υπάρχει μέσα στο μυαλό μας και μόνο· δεν έχει καμία άλλη «πραγματική» ύπαρξη.

Για να είναι καλή πρέπει να ικανοποιεί δύο απαιτήσεις: να περιγράφει με ακρίβεια ένα μεγάλο σύνολο παρατηρήσεων, χρησιμοποιώντας ένα μοντέλο που να περιέχει λίγα αυθαίρετα στοιχεία· επίσης, να προτείνει συγκεκριμένες προβλέψεις για τα αποτελέσματα μελλοντικών παρατηρήσεων.

Για παράδειγμα, η θεωρία του Αριστοτέλη ότι όλα τα πράγματα αποτελούνται από τέσσερα στοιχεία, τη γη, τον αέρα, τη φωτιά και το νερό, αν και απλή από την άποψη των αυθαίρετων στοιχείων που περιέχει, δεν προτείνει κάποιες συγκεκριμένες προβλέψεις.

Η θεωρία του Νεύτωνα βασίζεται σε ένα απλούστερο μοντέλο: τα σώματα έλκονται με δύναμη ανάλογη μίας ποσότητας τους που ονομάζεται μάζα και αντιστρόφως ανάλογη του τετραγώνου της μεταξύ τους απόστασης. Αν και η εν λόγω θεωρία περιέχει λίγα μόνο αυθαίρετα στοιχεία, προβλέπει με μεγάλη ακρίβεια τις κινήσεις του Ήλιου, της Σελήνης και των πλανητών.

Κάθε φυσική θεωρία είναι πάντα μία υπόθεση προσωρινή, με την έννοια ότι δεν μπορούμε ποτέ να αποδείξουμε οριστικά πως είναι σωστή. Όσες φορές και αν συμφωνήσουν τα αποτελέσματα των πειραμάτων με τις προβλέψεις της, ποτέ δεν μπορούμε να είμαστε απολύτως βέβαιοι ότι την επόμενη φορά το νέο αποτέλεσμα θα συνεχίσει να συμφωνεί μαζί της.

Αντίθετα, για να αποδείξουμε ότι μια θεωρία δεν είναι σωστή αρκεί μία και μόνο φορά ένα και μόνον αποτέλεσμα να μη συμφωνεί με τις προβλέψεις της.

Όπως τόνισε ο φιλόσοφος της επιστήμης Karl Popper, μια καλή θεωρία χαρακτηρίζεται από το ότι προτείνει έναν αριθμό προβλέψεων που μπορεί κάποτε να μη συμφωνήσουν με τα αποτελέσματα των πειραμάτων δηλαδή, μία καλή θεωρία είναι μία θεωρία διαψεύσιμη.

Κάθε φορά που γίνονται νέα πειράματα και βρίσκεται ότι συμφωνούν με τις προβλέψεις της, η θεωρία επιβιώνει και η εμπιστοσύνη μας σε αυτήν παραμένει· αν όμως κάποτε γίνει ένα νέο πείραμα που δεν συμφωνεί με τις προβλέψεις, είμαστε υποχρεωμένοι ή να εγκαταλείψουμε τη θεωρία ή να την τροποποιήσουμε ανάλογα. Έτσι τουλάχιστον υποτίθεται ότι συμβαίνει· γιατί βέβαια μπορεί κανείς να αμφισβητήσει την αξιοπιστία κάποιου πειράματος και να την αποδώσει σε αθέμιτο επιστημονικό ανταγωνισμό.

Στην πραγματικότητα, αυτό που συνήθως συμβαίνει είναι ότι δημιουργείται μια νέα θεωρία που περιέχει την προηγούμενη αλλά συμφωνεί και με τα αποτελέσματα των νέων πειραμάτων ή τα δεδομένα των νέων παρατηρήσεων.

Ας πάρουμε για παράδειγμα τη θεωρία του Νεύτωνα για τη βαρύτητα. Κάποιες ακριβέστατες παρατηρήσεις του πλανήτη Ερμή αποκάλυψαν μια μικρή ασυμφωνία της κίνησης του με τις προβλέψεις της νευτώνειας θεωρίας. Η γενική θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν προέβλεπε μία κίνηση λίγο διαφορετική από τη θεωρία του Νεύτωνα. Το γεγονός ότι οι προβλέψεις του Αϊνστάιν συμφωνούσαν με τις νέες παρατηρήσεις, ενώ του Νεύτωνα όχι, συνέβαλε αποφασιστικά στην επιβεβαίωση της νέας θεωρίας.

Εντούτοις χρησιμοποιούμε ακόμη τη θεωρία του Νεύτωνα επειδή στις καταστάσεις που συνήθως αντιμετωπίζουμε, η διαφορά των προβλέψεων της από τις προβλέψεις της γενικής θεωρίας της σχετικότητας είναι πολύ μικρή. (Η θεωρία του Νεύτωνα έχει επίσης το μεγάλο πλεονέκτημα ότι είναι πολύ πιο εύχρηστη από τη θεωρία του Αϊνστάιν!)

Hawking Stephen, Το χρονικό του χρόνου

Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της

10. Μανιερισμός και αρχαία τέχνη

Μετά τις πρώτες δεκαετίες του 16ου αιώνα, γύρω στο 1530, την ηρωική και γεμάτη αυτοπεποίθηση αντιμετώπιση του κόσμου τη διαδέχεται ο μανιερισμός (< maniera "τρόπος, ύφος"), που η διάρκειά του κατά περιοχή ποικίλλει έως το 1560/1580. Τα όρια ανάμεσα στην Αναγέννηση και τον μανιερισμό δεν είναι σαφή. Συμβατική τομή ανάμεσα στις δύο εποχές θεωρείται το περίφημο Sacco di Roma, η τρομερή λεηλασία της Ρώμης το 1527, στην οποία οδήγησαν οι προσπάθειες του πάπα Κλήμη Ζ' να διώξει τους Γάλλους και Ισπανούς από την πόλη.

Ο μανιερισμός χαρακτηρίζεται από μια τάση που επιδιώκει την ψευδαίσθηση, το τεχνητό, το εξεζητημένο και το παράδοξο. Προτιμά την αλληγορία, τον υπαινιγμό και τον συμβολισμό. Οι καλλιτέχνες εφαρμόζουν και αξιοποιούν τα διδάγματα της Αναγέννησης. Απομακρύνονται από το κλασικό ιδεώδες της ισορροπημένης αρμονίας και στρέφονται σε τεχνητά συστήματα νόμων και λειτουργιών (π.χ. μελετούν την έλλειψη βάρους, ισορροπίας κτλ.). 

Οι μυθολογικές σκηνές κυριαρχούν σε σχέση με τα θρησκευτικά και κοσμικά θέματα, και γίνεται της μόδας η αρχαιολογική τοπιογραφία. Οι δημιουργοί στη Βενετία, ο Τιτσιάνο, ο Βερονέζε, ο Τιντορέτο, θα επιμείνουν στο χρώμα, ενώ στη Ρώμη στο σχέδιο. Τον συμβιβασμό ανάμεσα στο συναίσθημα και τη λογική θα γεφυρώσει ο Γκρέκο με καταβολές από το Βυζάντιο (Κρήτη), τον μανιερισμό της Βενετίας και τον μυστικισμό της Ισπανίας. 

Την εποχή αυτή τα ταξίδια στην Ελλάδα δεν είναι εύκολα. Η Αθήνα είναι άγνωστη (Σετίνες, επί Φράγκων). Οι ουμανιστικές σπουδές γνωρίζουν άνθηση στην ελισαβετιανή Αγγλία και προς τα τέλη του 16ου αιώνα αρχίζουν στην Ελλάδα οι συστηματικές αρπαγές αρχαιοτήτων.

Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ

ΑΡΙΣΤ ΗΝικ 1168a28–1169b2

(ΑΡΙΣΤ ΗΝικ 1168a28–1172a15: Απορίες σχετικά με τη φιλία) 

Πρέπει κανείς να αγαπά τον εαυτό του περισσότερο από τους άλλους;

Λίγο πριν ολοκληρώσει το Ι´ βιβλίο και την πραγμάτευσή του σχετικά με τη φιλία (βλ. σχετικά και ΑΡΙΣΤ ΗΝικ 1155a3–1156a5), ο Αριστοτέλης εξετάζει κάποιες ακόμη πτυχές του θέματος, απαντώντας σε ορισμένες καίριες απορίες που θα μπορούσαν να τεθούν.

Ἀπορεῖται δὲ καὶ πότερον δεῖ φιλεῖν ἑαυτὸν μάλιστα
ἢ ἄλλον τινά. ἐπιτιμῶσι γὰρ τοῖς ἑαυτοὺς μάλιστ’ ἀγα-
(30) πῶσι, καὶ ὡς ἐν αἰσχρῷ φιλαύτους ἀποκαλοῦσι, δοκεῖ τε
ὁ μὲν φαῦλος ἑαυτοῦ χάριν πάντα πράττειν, καὶ ὅσῳ ἂν
μοχθηρότερος ᾖ, τοσούτῳ μᾶλλον —ἐγκαλοῦσι δὴ αὐτῷ οἷον
ὅτι οὐδὲν ἀφ’ ἑαυτοῦ πράττει— ὁ δ’ ἐπιεικὴς διὰ τὸ καλόν, καὶ
ὅσῳ ἂν βελτίων ᾖ, μᾶλλον διὰ τὸ καλόν, καὶ φίλου ἕνεκα,
(35) τὸ δ’ αὑτοῦ παρίησιν. τοῖς λόγοις δὲ τούτοις τὰ ἔργα δια-
[1168b] φωνεῖ, οὐκ ἀλόγως. φασὶ γὰρ δεῖν φιλεῖν μάλιστα τὸν
μάλιστα φίλον, φίλος δὲ μάλιστα ὁ βουλόμενος ᾧ βούλεται
τἀγαθὰ ἐκείνου ἕνεκα, καὶ εἰ μηδεὶς εἴσεται· ταῦτα δ’
ὑπάρχει μάλιστ’ αὐτῷ πρὸς αὑτόν, καὶ τὰ λοιπὰ δὴ πάνθ’
(5) οἷς ὁ φίλος ὁρίζεται· εἴρηται γὰρ ὅτι ἀπ’ αὐτοῦ πάντα τὰ
φιλικὰ καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους διήκει. καὶ αἱ παροιμίαι δὲ
πᾶσαι ὁμογνωμονοῦσιν, οἷον τὸ «μία ψυχή» καὶ «κοινὰ
τὰ φίλων» καὶ «ἰσότης φιλότης» καὶ «γόνυ κνήμης ἔγγιον»·
πάντα γὰρ ταῦτα πρὸς αὑτὸν μάλιστ’ ἂν ὑπάρχοι· μάλιστα
(10) γὰρ φίλος αὑτῷ· καὶ φιλητέον δὴ μάλισθ’ ἑαυτόν. ἀπο-
ρεῖται δὴ εἰκότως ποτέροις χρεὼν ἕπεσθαι, ἀμφοῖν ἐχόντοιν
τὸ πιστόν. ἴσως οὖν τοὺς τοιούτους δεῖ τῶν λόγων διαιρεῖν
καὶ διορίζειν ἐφ’ ὅσον ἑκάτεροι καὶ πῇ ἀληθεύουσιν. εἰ δὴ
λάβοιμεν τὸ φίλαυτον πῶς ἑκάτεροι λέγουσιν, τάχ’ ἂν γένοιτο
(15) δῆλον. οἱ μὲν οὖν εἰς ὄνειδος ἄγοντες αὐτὸ φιλαύτους καλοῦσι
τοὺς ἑαυτοῖς ἀπονέμοντας τὸ πλεῖον ἐν χρήμασι καὶ τιμαῖς
καὶ ἡδοναῖς ταῖς σωματικαῖς· τούτων γὰρ οἱ πολλοὶ ὀρέ-
γονται, καὶ ἐσπουδάκασι περὶ αὐτὰ ὡς ἄριστα ὄντα, διὸ καὶ
περιμάχητά ἐστιν. οἱ δὴ περὶ ταῦτα πλεονέκται χαρίζονται
(20) ταῖς ἐπιθυμίαις καὶ ὅλως τοῖς πάθεσι καὶ τῷ ἀλόγῳ τῆς
ψυχῆς· τοιοῦτοι δ’ εἰσὶν οἱ πολλοί· διὸ καὶ ἡ προσηγορία
γεγένηται ἀπὸ τοῦ πολλοῦ φαύλου ὄντος· δικαίως δὴ τοῖς
οὕτω φιλαύτοις ὀνειδίζεται. ὅτι δὲ τοὺς τὰ τοιαῦθ’ αὑτοῖς
ἀπονέμοντας εἰώθασι λέγειν οἱ πολλοὶ φιλαύτους, οὐκ ἄδη-
(25) λον· εἰ γάρ τις ἀεὶ σπουδάζοι τὰ δίκαια πράττειν αὐτὸς
μάλιστα πάντων ἢ τὰ σώφρονα ἢ ὁποιαοῦν ἄλλα τῶν κατὰ
τὰς ἀρετάς, καὶ ὅλως ἀεὶ τὸ καλὸν ἑαυτῷ περιποιοῖτο, οὐδεὶς
ἐρεῖ τοῦτον φίλαυτον οὐδὲ ψέξει. δόξειε δ’ ἂν ὁ τοιοῦτος
μᾶλλον εἶναι φίλαυτος· ἀπονέμει γοῦν ἑαυτῷ τὰ κάλλιστα
(30) καὶ μάλιστ’ ἀγαθά, καὶ χαρίζεται ἑαυτοῦ τῷ κυριωτάτῳ,
καὶ πάντα τούτῳ πείθεται· ὥσπερ δὲ καὶ πόλις τὸ κυριώ-
τατον μάλιστ’ εἶναι δοκεῖ καὶ πᾶν ἄλλο σύστημα, οὕτω καὶ
ἄνθρωπος· καὶ φίλαυτος δὴ μάλιστα ὁ τοῦτο ἀγαπῶν καὶ
τούτῳ χαριζόμενος. καὶ ἐγκρατὴς δὲ καὶ ἀκρατὴς λέγεται
(35) τῷ κρατεῖν τὸν νοῦν ἢ μή, ὡς τούτου ἑκάστου ὄντος· καὶ πε-
[1169a] πραγέναι δοκοῦσιν αὐτοὶ καὶ ἑκουσίως τὰ μετὰ λόγου μάλιστα.
ὅτι μὲν οὖν τοῦθ’ ἕκαστός ἐστιν ἢ μάλιστα, οὐκ ἄδηλον, καὶ
ὅτι ὁ ἐπιεικὴς μάλιστα τοῦτ’ ἀγαπᾷ. διὸ φίλαυτος μάλιστ’
ἂν εἴη, καθ’ ἕτερον εἶδος τοῦ ὀνειδιζομένου, καὶ διαφέρων
(5) τοσοῦτον ὅσον τὸ κατὰ λόγον ζῆν τοῦ κατὰ πάθος, καὶ ὀρέ-
γεσθαι ἢ τοῦ καλοῦ ἢ τοῦ δοκοῦντος συμφέρειν. τοὺς μὲν οὖν
περὶ τὰς καλὰς πράξεις διαφερόντως σπουδάζοντας πάντες
ἀποδέχονται καὶ ἐπαινοῦσιν· πάντων δὲ ἁμιλλωμένων πρὸς
τὸ καλὸν καὶ διατεινομένων τὰ κάλλιστα πράττειν κοινῇ τ’
(10) ἂν πάντ’ εἴη τὰ δέοντα καὶ ἰδίᾳ ἑκάστῳ τὰ μέγιστα τῶν
ἀγαθῶν, εἴπερ ἡ ἀρετὴ τοιοῦτόν ἐστιν. ὥστε τὸν μὲν ἀγαθὸν
δεῖ φίλαυτον εἶναι (καὶ γὰρ αὐτὸς ὀνήσεται τὰ καλὰ πράτ-
των καὶ τοὺς ἄλλους ὠφελήσει), τὸν δὲ μοχθηρὸν οὐ δεῖ·
βλάψει γὰρ καὶ ἑαυτὸν καὶ τοὺς πέλας, φαύλοις πάθεσιν
(15) ἑπόμενος. τῷ μοχθηρῷ μὲν οὖν διαφωνεῖ ἃ δεῖ πράττειν
καὶ ἃ πράττει· ὁ δ’ ἐπιεικής, ἃ δεῖ, ταῦτα καὶ πράττει·
πᾶς γὰρ νοῦς αἱρεῖται τὸ βέλτιστον ἑαυτῷ, ὁ δ’ ἐπιεικὴς
πειθαρχεῖ τῷ νῷ. ἀληθὲς δὲ περὶ τοῦ σπουδαίου καὶ τὸ τῶν
φίλων ἕνεκα πολλὰ πράττειν καὶ τῆς πατρίδος, κἂν δέῃ
(20) ὑπεραποθνῄσκειν· προήσεται γὰρ καὶ χρήματα καὶ τιμὰς
καὶ ὅλως τὰ περιμάχητα ἀγαθά, περιποιούμενος ἑαυτῷ τὸ
καλόν· ὀλίγον γὰρ χρόνον ἡσθῆναι σφόδρα μᾶλλον ἕλοιτ’
ἂν ἢ πολὺν ἠρέμα, καὶ βιῶσαι καλῶς ἐνιαυτὸν ἢ πόλλ’ ἔτη
τυχόντως, καὶ μίαν πρᾶξιν καλὴν καὶ μεγάλην ἢ πολλὰς
(25) καὶ μικράς. τοῖς δ’ ὑπεραποθνῄσκουσι τοῦτ’ ἴσως συμβαίνει·
αἱροῦνται δὴ μέγα καλὸν ἑαυτοῖς. καὶ χρήματα προοῖντ’
ἂν ἐφ’ ᾧ πλείονα λήψονται οἱ φίλοι· γίνεται γὰρ τῷ
μὲν φίλῳ χρήματα, αὐτῷ δὲ τὸ καλόν· τὸ δὴ μεῖζον
ἀγαθὸν ἑαυτῷ ἀπονέμει. καὶ περὶ τιμὰς δὲ καὶ ἀρχὰς ὁ
(30) αὐτὸς τρόπος· πάντα γὰρ τῷ φίλῳ ταῦτα προήσεται· κα-
λὸν γὰρ αὐτῷ τοῦτο καὶ ἐπαινετόν. εἰκότως δὴ δοκεῖ σπου-
δαῖος εἶναι, ἀντὶ πάντων αἱρούμενος τὸ καλόν. ἐνδέχεται
δὲ καὶ πράξεις τῷ φίλῳ προΐεσθαι, καὶ εἶναι κάλλιον τοῦ
αὐτὸν πρᾶξαι τὸ αἴτιον τῷ φίλῳ γενέσθαι. ἐν πᾶσι δὴ τοῖς
(35) ἐπαινετοῖς ὁ σπουδαῖος φαίνεται ἑαυτῷ τοῦ καλοῦ πλέον
[1169b] νέμων. οὕτω μὲν οὖν φίλαυτον εἶναι δεῖ, καθάπερ εἴρηται·
ὡς δ’ οἱ πολλοί, οὐ χρή.

***

Αμφισβητείται και το εάν τις πρέπει ν' αγαπά τον εαυτόν του περισσότερον παρά τους άλλους. Κατακρίνουν τους αγαπώντας τον εαυτόν των (30) και τους αποκαλούν εγωιστάς, ως κακώς συμπεριφερομένους. Προφανώς ο μεν φαύλος πράττει τα πάντα χάριν εαυτού και όσω φαυλότερος είναι τόσω περισσότερον (κατηγορείται δε ότι δεν πράττει παρά μόνον ό,τι παρέχει εις αυτόν ωφέλειαν). Ο δε χρηστός άνθρωπος δεν ενεργεί παρά μόνον διά το καλόν και μάλιστα τόσω περισσότερον, όσω είναι ευγενέστερος, ως και διά το συμφέρον του φίλου του, (35) παραμελεί δε το ιδικόν του. Οπωσδήποτε όμως, τα γεγονότα δεν συμφωνούν με τον ισχυρισμόν τούτον [1168b] και μάλιστα ουχί άνευ λόγου. Λέγεται, ότι πρέπει ν' αγαπά τις πάρα πολύ εκείνον, όστις είναι πάρα πολύ φίλος του, φίλος δε είναι εκείνος, όστις επιθυμεί διά τον φίλον αυτού την απόκτησιν των αγαθών, τα οποία του εύχεται, και αν ακόμη ουδείς πρόκειται να το μάθη. Τα γνωρίσματα δε ταύτα φέρει ο άνθρωπος εν εαυτώ έναντι του εαυτού του, καθώς και όλα τα λοιπά στοιχεία, (5) άτινα χαρακτηρίζουν την φιλίαν. Διότι, ως προελέχθη, τα δείγματα της φιλίας προέρχονται εξ αυτού τούτου του ατόμου και επεκτείνονται εις τα λοιπά άτομα. Και αι παροιμίαι συμφωνούν: «μία ψυχή», «κοινά τα των φίλων», «ισότης είναι αγάπη», «το γόνυ είναι πλησιέστερον παρά η κνήμη». Διότι όλα αυτά ισχύουν διά την σχέσιν του ατόμου προς τον εαυτόν του. Ο καθείς είναι ο κάλλιστος των φίλων δι' εαυτόν, (10) διό και πρέπει κανείς ν' αγαπά προ παντός τον εαυτόν του. Υπάρχει όμως ευλόγως αμφιβολία περί του ποίαν εκ των δύο γνωμών οφείλομεν να δεχθώμεν, δοθέντος ότι και αι δύο έχουν την βάσιν των.

Διά τούτο ίσως θα πρέπει να διακρίνωμεν και να εξακριβώσωμεν πόσον και πώς οι λόγοι ούτοι ανταποκρίνονται προς την αλήθειαν. Εάν λάβωμεν υπ' όψιν μας τον τρόπον, κατά τον οποίον τα δύο μέρη αντιλαμβάνονται τον εγωισμόν, το ζήτημα διασαφηνίζεται ταχέως. (15) Οι μεν ονομάζουν, μετά τινος μομφής, εγωιστάς εκείνους, οίτινες παρέχουν εις εαυτούς τόσον υπό την έποψιν χρημάτων, όσον και υπό την έποψιν τιμών και σωματικών ηδονών, την μεγαλυτέραν μερίδα. Διότι ταύτα ορέγονται και διά την απόκτησίν των μοχθούν ως αρίστων, διά τούτο δε και συνάπτεται περί ταύτα αγών. Οι δε ως προς τα πράγματα ταύτα πλεονέκται παραδίδονται (20) εις τας αισθησιακάς απολαύσεις και εις τα πάθη των, ως και εις το άλογον μέρος της ψυχής καθ' ολοκληρίαν. Οι τοιούτοι αποτελούν το μεγαλύτερον μέρος της ανθρωπότητος, δεδομένου δε ότι η ανθρωπότης αύτη είναι διεστραμμένη, η λέξις εγωισμός εχρησιμοποιήθη υπό την κακήν του έννοιαν. Οι εν λόγω εγωισταί κατακρίνονται δικαίως. Το ότι αποκαλούνται εγωισταί εκείνοι, οίτινες παρέχουν εις τους εαυτούς των τα ανωτέρω μνημονευθέντα αγαθά, είναι αυτονόητον. (25) Ουδείς θα εκάλει εγωιστάς και θα τους εμέμφετο ως τοιούτους εκείνους, οίτινες προσπαθούν ν' ασκούν την δικαιοσύνην ή να ενεργούν μετά σωφροσύνης ή να συμμορφούνται προς τας διαφόρους αρετάς, εν συντόμω εκείνους οι οποίοι πράττουν δι' εαυτούς το καλόν. Εν τούτοις οι τοιούτοι δυνατόν να φαίνωνται ιδιαζόντως εγωισταί, διότι παρέχουν εις εαυτούς τα καλύτερα (30) και μεγαλύτερα αγαθά, εξυπηρετούν με χαράν το κυριώτερον μέρος της ψυχής των και υπακούουν εις αυτό ως προς πάντα. Λοιπόν, καθώς ακριβώς η πολιτεία ως και παν άλλο ωργανωμένον σύστημα φαίνονται εκ του ευγενεστέρου μέρους αυτών, ούτω και ο άνθρωπος. Επομένως ο εγωιστικώτερος των ανθρώπων είναι ο αγαπών πάρα πολύ το μέρος τούτο και ο συμμορφούμενος προς αυτό. Εγκρατής δε και ακρατής καλείται τις, (35) εφ' όσον κυριαρχεί ή δεν κυριαρχεί εις αυτόν ο νους, ως εάν ούτος απετέλει την πραγματικήν ουσίαν του. Επίσης φαίνεται, [1169a] ότι αι πράξεις μας είναι τοσούτω μάλλον προσωπικαί και εθελούσιαι, καθ' όσον συμφωνούν προς τον λόγον. Το ότι τούτο, δηλαδή ο λόγος, είναι, τουλάχιστον ως επί το πλείστον, αυτός ούτος ο άνθρωπος και ότι ο ενάρετος τον αγαπά ιδιαζόντως, είναι φανερόν. Διά τούτο εκείνος, όστις χαρακτηρίζεται ως εγωιστής κατά την ακριβή σημασίαν της λέξεως, δεν είναι διόλου όμοιος προς εκείνον, όστις, ως είδομεν, κατακρίνεται, (5) διαφέρει δε τόσον, όσον το ζην συμφώνως προς τας επιταγάς του λόγου από το ζην υπό το κράτος των παθών, καθ' όσον διαφέρει η προσπάθεια προς επίτευξιν του αγαθού από την προσπάθειαν προς απόκτησιν εκείνου, το οποίον φαίνεται συμφέρον.

Τους ανθρώπους λοιπόν εκείνους, που καταβάλλουν κάθε δυνατήν προσπάθειαν προς εκτέλεσιν πράξεων ηθικώς ωραίων, πάντες επιδοκιμάζουν και επαινούν. Εάν όλοι συνηγωνίζοντο χάριν του καλού και προσεπάθουν εντατικώς να το πραγματοποιήσουν, η κοινωνική ομάς θ' απεκόμιζε τα εκ της τοιαύτης δράσεως πλεονεκτήματα (10) και ο καθείς θ' απελάμβανε τα μέγιστα των αγαθών, δεδομένου ότι η αρετή συνίσταται εις το σημείον τούτο. Ώστε ο μεν αγαθός πρέπει ν' αγαπά τον ίδιον τον εαυτόν του (διότι πράττων το καλόν, ωφελεί και τον εαυτόν και τους άλλους). Τουναντίον ο κακός δεν πρέπει ν' αγαπά τον εαυτόν του (διότι πράττων τούτο, βλάπτει και εαυτόν και τους συνανθρώπους του). (15) Εις τον κακόν υπάρχει διαφωνία μεταξύ εκείνου που πράττει και εκείνου που δεν πρέπει να πράττη, τουναντίον ο αγαθός πράττει ό,τι οφείλει να πράττη. Πράγματι εκάστη διάνοια εκλέγει δι' εαυτήν το καλύτερον, ο δε ενάρετος πειθαρχεί εις την διάνοιάν του. Είναι αληθές, ότι ο χρηστός άνθρωπος πράττει πολλά υπέρ των φίλων του και της πατρίδος, και αν ακόμη πρόκειται ν' αποθάνη υπέρ αυτών. (20) Επίσης θα προτιμήση ν' απαρνηθή και χρήματα και τιμάς και εν γένει όλα τα τόσον περιπόθητα αγαθά, όπως αποκτήση αντ' αυτών ό,τι είναι πράγματι καλόν και ωραίον, και θα προκρίνη ν' απολαύση υπερτάτην ικανοποίησιν επ' ολίγον χρόνον παρά μετρίαν τοιαύτην επί χρόνον μακρόν. Θα προτιμήση έν έτος πλήρες ωραίων πράξεων, παρά πολλά έτη και όπως τύχη. Μία δε ωραία και μεγαλειώδης πράξις θα του φανή προτιμοτέρα παρά πράξεις πολλαί και ασήμαντοι. (25) Τούτο συμβαίνει προφανώς εις τους υπέρ των φίλων και της πατρίδος αυτών αποθνήσκοντας, διότι εκλέγουν δι' εαυτούς αντικείμενον υψίστου ηθικού κάλλους. Ακόμη και χρήματα προθυμοποιούνται να θυσιάσουν οι χρηστοί άνθρωποι, διά ν' αποκτήσουν οι φίλοι αυτών περισσότερα. Οι φίλοι θα κερδίσουν χρήματα και αυτοί το ηθικώς ωραίον. Τοιουτοτρόπως οι χρηστοί άνθρωποι παρέχουν εις εαυτούς το μεγαλύτερον αγαθόν. Ως προς τας τιμάς και τα αξιώματα συμβαίνει το αυτό. (30) Θα παραχωρήσουν όλα αυτά εις τους φίλους των, διότι τούτο είναι δι' αυτούς ωραίον και άξιον επαίνου. Ευλόγως δε οι τοιούτοι φαίνεται ότι είναι χρηστοί άνθρωποι, διότι προτιμούν το αγαθόν από κάθε άλλο. Επίσης αφίνουν τους φίλους των να ενεργούν αντ' αυτών, διά τον λόγον ότι είναι ωραιότερον να παρέχη κανείς την δυνατότητα εις τον φίλον του να προβαίνη εις την εκτέλεσιν μιας πράξεως παρά να την εκτελή αυτός ο ίδιος. Εις όλας λοιπόν τας πράξεις, διά τας οποίας δύναταί τις ν' αποκομίζη έπαινον, (35) ο χρηστός άνθρωπος επιδιώκει δι' εαυτόν το μεγαλύτερον [1169b] αγαθόν. Κατά το πνεύμα τούτο πρέπει να κρίνωμεν τον αγαπώντα τον εαυτόν του, ως είπομεν, και όχι όπως αντιλαμβάνεται αυτόν ο όχλος.

ΟΜΗΡΟΣ: Ἰλιάς (22.375-22.436)

375 Ὣς ἄρα τις εἴπεσκε καὶ οὐτήσασκε παραστάς.
τὸν δ᾽ ἐπεὶ ἐξενάριξε ποδάρκης δῖος Ἀχιλλεύς,
στὰς ἐν Ἀχαιοῖσιν ἔπεα πτερόεντ᾽ ἀγόρευεν·
«ὦ φίλοι, Ἀργείων ἡγήτορες ἠδὲ μέδοντες,
ἐπεὶ δὴ τόνδ᾽ ἄνδρα θεοὶ δαμάσασθαι ἔδωκαν,
380 ὃς κακὰ πόλλ᾽ ἔρρεξεν, ὅσ᾽ οὐ σύμπαντες οἱ ἄλλοι,
εἰ δ᾽ ἄγετ᾽ ἀμφὶ πόλιν σὺν τεύχεσι πειρηθέωμεν,
ὄφρα κ᾽ ἔτι γνῶμεν Τρώων νόον, ὅν τιν᾽ ἔχουσιν,
ἢ καταλείψουσιν πόλιν ἄκρην τοῦδε πεσόντος,
ἦε μένειν μεμάασι καὶ Ἕκτορος οὐκέτ᾽ ἐόντος.
385 ἀλλὰ τίη μοι ταῦτα φίλος διελέξατο θυμός;
κεῖται πὰρ νήεσσι νέκυς ἄκλαυτος ἄθαπτος
Πάτροκλος· τοῦ δ᾽ οὐκ ἐπιλήσομαι, ὄφρ᾽ ἂν ἔγωγε
ζωοῖσιν μετέω καί μοι φίλα γούνατ᾽ ὀρώρῃ·
εἰ δὲ θανόντων περ καταλήθοντ᾽ εἰν Ἀΐδαο,
390 αὐτὰρ ἐγὼ καὶ κεῖθι φίλου μεμνήσομ᾽ ἑταίρου.
νῦν δ᾽ ἄγ᾽ ἀείδοντες παιήονα κοῦροι Ἀχαιῶν
νηυσὶν ἔπι γλαφυρῇσι νεώμεθα, τόνδε δ᾽ ἄγωμεν.
ἠράμεθα μέγα κῦδος· ἐπέφνομεν Ἕκτορα δῖον,
ᾧ Τρῶες κατὰ ἄστυ θεῷ ὣς εὐχετόωντο.»
395 Ἦ ῥα, καὶ Ἕκτορα δῖον ἀεικέα μήδετο ἔργα.
ἀμφοτέρων μετόπισθε ποδῶν τέτρηνε τένοντε
ἐς σφυρὸν ἐκ πτέρνης, βοέους δ᾽ ἐξῆπτεν ἱμάντας,
ἐκ δίφροιο δ᾽ ἔδησε, κάρη δ᾽ ἕλκεσθαι ἔασεν·
ἐς δίφρον δ᾽ ἀναβὰς ἀνά τε κλυτὰ τεύχε᾽ ἀείρας
400 μάστιξέν ῥ᾽ ἐλάαν, τὼ δ᾽ οὐκ ἀέκοντε πετέσθην.
τοῦ δ᾽ ἦν ἑλκομένοιο κονίσαλος, ἀμφὶ δὲ χαῖται
κυάνεαι πίτναντο, κάρη δ᾽ ἅπαν ἐν κονίῃσι
κεῖτο πάρος χαρίεν· τότε δὲ Ζεὺς δυσμενέεσσι
δῶκεν ἀεικίσσασθαι ἑῇ ἐν πατρίδι γαίῃ.
405 Ὣς τοῦ μὲν κεκόνιτο κάρη ἅπαν· ἡ δέ νυ μήτηρ
τίλλε κόμην, ἀπὸ δὲ λιπαρὴν ἔρριψε καλύπτρην
τηλόσε, κώκυσεν δὲ μάλα μέγα παῖδ᾽ ἐσιδοῦσα·
ᾤμωξεν δ᾽ ἐλεεινὰ πατὴρ φίλος, ἀμφὶ δὲ λαοὶ
κωκυτῷ τ᾽ εἴχοντο καὶ οἰμωγῇ κατὰ ἄστυ.
410 τῷ δὲ μάλιστ᾽ ἄρ᾽ ἔην ἐναλίγκιον, ὡς εἰ ἅπασα
Ἴλιος ὀφρυόεσσα πυρὶ σμύχοιτο κατ᾽ ἄκρης.
λαοὶ μέν ῥα γέροντα μόγις ἔχον ἀσχαλόωντα,
ἐξελθεῖν μεμαῶτα πυλάων Δαρδανιάων.
πάντας δὲ λιτάνευε κυλινδόμενος κατὰ κόπρον,
415 ἐξ ὀνομακλήδην ὀνομάζων ἄνδρα ἕκαστον·
«σχέσθε, φίλοι, καί μ᾽ οἶον ἐάσατε κηδόμενοί περ
ἐξελθόντα πόληος ἱκέσθ᾽ ἐπὶ νῆας Ἀχαιῶν·
λίσσωμ᾽ ἀνέρα τοῦτον ἀτάσθαλον ὀβριμοεργόν,
ἤν πως ἡλικίην αἰδέσσεται ἠδ᾽ ἐλεήσῃ
420 γῆρας· καὶ δέ νυ τῷ γε πατὴρ τοιόσδε τέτυκται,
Πηλεύς, ὅς μιν ἔτικτε καὶ ἔτρεφε πῆμα γενέσθαι
Τρωσί· μάλιστα δ᾽ ἐμοὶ περὶ πάντων ἄλγε᾽ ἔθηκε.
τόσσους γάρ μοι παῖδας ἀπέκτανε τηλεθάοντας·
τῶν πάντων οὐ τόσσον ὀδύρομαι ἀχνύμενός περ
425 ὡς ἑνός, οὗ μ᾽ ἄχος ὀξὺ κατοίσεται Ἄϊδος εἴσω,
Ἕκτορος· ὡς ὄφελεν θανέειν ἐν χερσὶν ἐμῇσι·
τῶ κε κορεσσάμεθα κλαίοντέ τε μυρομένω τε,
μήτηρ θ᾽, ἥ μιν ἔτικτε δυσάμμορος, ἠδ᾽ ἐγὼ αὐτός.»
Ὣς ἔφατο κλαίων, ἐπὶ δὲ στενάχοντο πολῖται·
430 Τρῳῇσιν δ᾽ Ἑκάβη ἁδινοῦ ἐξῆρχε γόοιο·
«τέκνον, ἐγὼ δειλή· τί νυ βείομαι αἰνὰ παθοῦσα,
σεῦ ἀποτεθνηῶτος; ὅ μοι νύκτας τε καὶ ἦμαρ
εὐχωλὴ κατὰ ἄστυ πελέσκεο, πᾶσί τ᾽ ὄνειαρ
Τρωσί τε καὶ Τρῳῇσι κατὰ πτόλιν, οἵ σε θεὸν ὣς
435 δειδέχατ᾽· ἦ γὰρ καί σφι μάλα μέγα κῦδος ἔησθα
ζωὸς ἐών· νῦν αὖ θάνατος καὶ μοῖρα κιχάνει.»

***
375 Αυτά ελέγαν κι έπειτα σιμά τον εκεντούσαν.
Και αφού τον απογύμνωσεν ο θείος Αχιλλέας
εστήθη αυτού και ομίλησε των Αχαιών στην μέσην:
«Ω φίλοι σεις, ω αρχηγοί προστάτες των Αργείων,
αφού μας δώκαν οι Αχαιοί να πέσει αυτός ο άνδρας
380 που όλοι δεν μας πλήγωσαν όσον αυτός και μόνος,
την πόλιν των ας ζώσομεν εμείς με τ᾽ άρματά μας
να ιδούμε τι έχουν κατά νουν να πράξουν τώρα οι Τρώες.
Θ᾽ αφήσουν την ακρόπολιν τώρα που αυτός εχάθη
ή και χωρίς τον Έκτορα θ᾽ αγωνισθούν ακόμη.
385 Αλλά τι διελογίστηκε τούτα η ψυχή μου τώρα;
Άκλαυτος, άθαφτος, νεκρός κείτετ᾽ εκεί στες πρύμνες
ο Πάτροκλος, που εγώ ποτέ δεν θα τον λησμονήσω
ενόσω με τους ζωντανούς κινώ τα γόνατά μου.
Κι εάν οι πεθαμένοι εκεί στον Άδη λησμονούνται
390 κι εκεί θενά θυμάμαι εγώ τον ποθητόν μου φίλον.

Τώρα, παιδιά των Αχαιών, ας γύρομε στα πλοία
με τούτον και ας σηκώσομε παιάνα νικηφόρον·
νίκην λαμπρήν επήραμεν· φονεύσαμεν τον θείον
Έκτορα, οπού τον δόξαζαν ωσάν θεόν οι Τρώες».
395 Αυτά ᾽πε κι έργ᾽ απάνθρωπα στον Έκτορα εσοφίσθη·
των δυο ποδιών του ετρύπησε τα νεύρ᾽ από τες φτέρνες
ως τ᾽ αστραγάλι, και λουριά τους πέρασε από μέσα,
τον κρέμασε απ᾽ την άμαξαν να σέρνει το κεφάλι,
σήκωσε τα λαμπρ᾽ άρματα και ανέβη αυτός στ᾽ αμάξι,
400 και τα πουλάρια εράβδισε που πρόθυμα επετάξαν.
Σκόνην εσήκωνε ο νεκρός, και τα μαλλιά απλωμένα
στο χώμα και όλ᾽ η κεφαλή, χαριτωμένη πρώτα,
που τώρα ο Ζευς την έδωκεν εις των εχθρών τα χέρια
να την χαλάσουν άσχημα στην γην την πατρικήν του.
405 Και άμ᾽ είδ᾽ εκεί να σύρεται στο χώμα το παιδί της
έβαλε τα ξεφωνητά και ανέσπα τα μαλλιά της
και την λαμπρήν μαντίλαν της επέταξε η μητέρα·
μ᾽ αυτήν και ο γέρος έκλαιε, και ολόγυρα εις την πόλιν
όλος οδύρετ᾽, ο λαός, φρικτά θρηνολογούσε.
410 Κι εφαίνετο απαράλλακτα σαν να ᾽τρωγαν οι φλόγες

πατόκορφα τα υψηλά πυργώματα της Τροίας·
και ο γέρος, εις τον πόνον του, να πεταχθεί και νά ᾽βγει
από τες πύλες ήθελε και μόλις τον κρατούσαν·
στην λάσπην εκυλίονταν, κατ᾽ όνομα καθέναν
415 παρακαλούσε κι έλεγε: «Όσο και αν μ᾽ αγαπάτε,
μη με κρατείτε, φίλοι μου, αφήσετέ με μόνον
να έβγω και να φθάσω εγώ στων Αχαιών τα πλοία·
στον άνδρα τον ανόσιον, τον άγριον, να προσπέσω,
ίσως τα χρόνια σεβασθεί και λυπηθεί το γήρας.
420 Ομήλικόν μου έχει αυτός πατέρα, τον Πηλέα
που τούτον γεννοανάστησε να γίνει συμφορά μας,
κι εμένα μάλιστα σκληρά τα σπλάχνα να πληγώσει,
που τόσα μου ᾽σφαξε παιδιά, περήφανα βλαστάρια.
Όλα τα κλαίγω αλλά του ενός δριμύς με σφάζει ο πόνος
425 του Έκτορος, και γρήγορα στον Άδη θα με φέρει·
να ᾽χε πεθάνει καν αυτός εις τες δικές μου αγκάλες,
και θα εξεθυμαίναμε στα δάκρυα, στους θρήνους,
εγώ και, οπού τον γέννησεν, η άμοιρη μητέρα».
Έλεγε κλαίοντας και ομού στενάζαν κι οι πολίτες
430 και πρώτη εμοιρολόγησε των γυναικών η Εκάβη:
«Τέκνον, τι έπαθα η πικρή! και ακόμη εγώ θα ζήσω
αφού μου απέθανες εσύ· που ημέρα νύκτα ήσουν
το ζηλευτό καμάρι μου, και οι Τρώισσες και οι Τρώες
σωτήρα σ᾽ είχαν και ως θεόν σε καλοδέχοντ᾽ όλοι·
435 ότ᾽ είχαν δόξαν από σε μεγάλην, όσο ακόμη
εζούσες, τώρα σ᾽ εύρηκεν ο θάνατος και η μοίρα».

Ο φόβος και ο Συνειδητός Εαυτός

Ο φόβος είναι ένδειξη του πού χρειάζεται να κοιτάξεις. Δε φεύγει, αν δεν τολμήσεις να κοιτάξεις... Γιατί είναι ένδειξη, είναι σύμπτωμα. Δεν είναι εχθρός που πρέπει να πολεμήσεις.

Τα απομονωμένα και επιβλητικά εγώ, εμφανίζονται απειλητικά όταν παραμένουν ακυβέρνητα. Δεν μπορείς να κυβερνήσεις κάτι που φοβάσαι, χωρίς να του επιβληθείς. Μα τότε, ταυτόχρονα γίνεσαι και θύμα του. Σε εξουσιάζει ο ίδιος ο φόβος σου, που δεν κατάλαβες τη σημασία του. Πίστεψες πως είναι εναντίον σου, πως μπορεί να σε συνθλίψει.

Προχωρώντας στη ζωή σου, πιστεύεις σε κάποια στιγμή πως έχεις βρει τη "μαγική συνταγή", αυτό που σε βάζει "στην πορεία σου", που επιτέλους "απελευθερώνει το πνεύμα σου". Συνεχίζεις για ένα διάστημα να αισθάνεσαι σίγουρη και ευτυχής, έχοντας σταματήσει την αυτο-έρευνα, έχοντας αποκτήσει αυτοπεποίθηση, έχοντας προσωρινά γαληνέψει τον εσωτερικό μονόλογο.

Μέχρι που μια μέρα το αναπάντεχο σού ξαναχτυπά την πόρτα, πιο απειλητικό παρά ποτέ, γιατί πιστεύεις ότι "αυτό δεν θα έπρεπε να είχε συμβεί". Και αναπόφευκτα χάνεις τη γη κάτω από τα πόδια σου, βρίσκεσαι ξανά στην απελπισία και στο πουθενά. Σαν να έχουν ξεχαστεί όλα, να μην υπάρχει κάποιο εσωτερικό σύστημα πλοήγησης. Σαν να σε πρόδωσε ο ίδιος σου ο Εαυτός, η ζωή, όλα όσα έκανες, γνώρισες, εμπιστεύθηκες.

Μα δεν υπήρχε εσωτερικό σύστημα πλοήγησης καιρό τώρα. Μόνο που δεν ήσουν παρούσα για να το δεις. Ο εγωισμός εκδηλώνεται με πολλά πρόσωπα, κι αυτό δεν το είχες προβλέψει. Η γραμμική σκέψη δεν σε άφησε να το δεις.

Και τώρα είναι πιο δύσκολα. Πώς να επιστρέψεις σε μια "Α τάξη" την οποία ήσουν/είσαι σίγουρη πως έχεις προ πολλού περάσει; Πώς να βρεις τη διαύγεια και την ταπεινότητα να ξανα-μαθητεύσεις;

Έχεις ακούσει πως πρέπει να υπάρχεις στο "εδώ και τώρα", αλλά εσύ υπάρχεις στο φόβο και στο θυμό...έστω κι αν τον κρύβεις. Για ένα διάστημα πίστευες πως τα είχες καταφέρει....όσο τα πράγματα προσχωρούσαν κάπως ομαλά. Μα τώρα ήρθε το αναπάντεχο και φαίνεται όλος ο κόσμος να βρίσκεται σε αναταραχή. Τι γίνεται;

Οι φοβίες ζουν στο σκοτάδι γιατί μαθαίνουμε να κρύβουμε το φόβο μας, να "ξεπερνάμε" το φόβο μας με τεχνάσματα, να εκλογικεύουμε το φόβο μας, να "μετατρέπουμε τις αρνητικές σκέψεις σε θετικές". Μαθαίνουμε πως ο φόβος είναι "ψέμα", πως είναι "ψευδαίσθηση", κι όμως.... να μου είναι αληθινός. Το αισθάνεσαι, σε κυριεύει, ακόμα κι όταν προσπαθείς να ξεχάσεις.

Φοβόμαστε να φοβόμαστε, αν και "δεν είμαστε" πια παιδιά.

Το σκοτάδι χρειάζεται φως (δηλαδή φανέρωση), μέχρι να συγχωνευτούν οι σκιές. Και είναι αδιάκοπη εργασία, είναι συνεχής παρουσία.

Μόνο ο συνειδητός ενήλικας που έπεται να γεννηθεί (γιατί δεν είναι "κληρονομικό δικαίωμα" ούτε αποτέλεσμα φυσικής γέννησης και ηλικιακής "ωρίμανσης"), μπορεί να υπάρξει στο εδώ και τώρα. Συνειδητοποιημένος και συγκεκριμένος, ισορροπώντας στο Κέντρο του, έχοντας πρόσβαση στη σοφία και αξιοποιώντας τη γνώση αντίστοιχα και ταυτόχρονα, στο παρόν του.

Είναι δηλαδή μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα/θέση από αυτήν που πλασάρεται μέσα από "έξι/δέκα/όσα εύκολα βήματα απελευθέρωσης/ανύψωσης". Απέχει δε πολύ από το να είναι κλειστή "μέθοδος", "διδασκαλία", "μύηση" ή ό,τι σχετικό, γιατί έχουμε ακόμα πολλά να μάθουμε, να αποκαλύψουμε, να δημιουργήσουμε.

Ο ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΑΡΤΟΥ & ΤΟΥ ΟΙΝΟΥ ΣΤΗ ΜΕΘΕΞΗ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ

Ο Διόνυσος (Διος Νύσος ή Διος Νους), αποκαλείται διφυής και διμήτωρ, διότι ενσαρκώθηκε δύο φορές. Την πρώτη από τον Δία και την Δήμητρα, οπότε και ομιλούμε περί του Διονύσου Ζαγρέως σε αυτή την περίπτωση. Αφού επήλθε ο διαμελισμός και ο θάνατός του, ξαναγεννήθηκε από τον μηρό του Διός.

Ο Διόνυσος όμως αναγεννάται από τη Σεμέλη, η οποία κατακαίγεται από τη λάμψη του Διός, πριν από τη γέννηση του γιού της. Η Σεμέλη αντιπροσωπεύει την θνητή φύση η οποία κυοφορεί το θείο βρέφος και μέσω του καθαρτήριου-εξαγνιστικού πυρός αναδύεται ο αναγεννώμενος Υιός, αναδεικνύεται η θεία φύση του θεϊκού μύστη…

Ο Διόνυσος έρχεται σε βιολογική εκδήλωση έχοντας κατισχύσει με τη δύναμη του Διός επί του θανάτου. Ως μυσταγωγική θεότητα εκπροσωπείται από την άμπελο, τον κισσό και τον Οίνο που προσφέρει στους ανθρώπους ευφορία και έκσταση, ενώ η αρχέγονη μητέρα του, η Δή-μητηρ/Γη Μήτηρ/Μητέρα Γη συμβολίζει τον σίτο και τον άρτο.

Οι μύθοι και οι τελετουργίες που συνοδεύουν τις ιερές τροφές, το κρασί και το ψωμί ακολουθούν τον κύκλο του Ηλίου, της Γης και της Σελήνης… Η Δήμητρα, η προστατεύει τις καλλιέργειες, τους καλλιεργητές και τις σοδειές τους. Στα έγκατα της γης όπου φυτεύεται ο κόκκος του σίτου, η Δήμητρα έχει την καρδιά της – την κόρη της- αναμένοντας την ΄Ανοιξη ώστε ν΄ ανθίσει η Γη και να ανέλθει στον άνω κόσμο η Περσεφόνη… Αντίστοιχα, ο καλλιεργητής περιμένει να βλαστήσει ο κόκκος του σιταριού ώστε να διασφαλίσει την σοδειά και κατ΄επέκταση την τροφή του…

Η Θεά Δήμητρα που συντηρεί τη ζωή τρέφοντάς την από το ίδιο της το σώμα, η μητέρα ζωοδότης και τροφός δια του σιταριού που φυτρώνει μέσα από τα σπλάχνα της, συνιστά την θηλυκή υπόσταση της τροφής και επεξηγεί απόλυτα το γιατί ο Ιεροφάντης στα Ελευσίνια Μυστήρια απευθυνόμενος προς την Γη αναφωνούσε “Κύε”, ενώ τείνοντας προς τον Ουρανό, αναφωνούσε “΄Υε” (βρέξε).

Το αμπέλι παράγει το σταφύλι το οποίο αυτοζυμώνεται, και τελικά μεταμορφώνεται σε κόκκινο σαν αίμα κρασί, ποτό που πίνεται όχι κυρίως για να θρέψει όπως τα άλλα ιερά τρόφιμα αλλά και για να ευχαριστήσει τον άνθρωπο, ώστε να ασχοληθεί με την καλλιτεχνική πτυχή του βίου, καθιστώντας τον άνθρωπο ευδαίμονα…

Οι Έλληνες απέδωσαν το κρασί στον Διόνυσο, μια πανάρχαιη θεότητα, συνδεδεμένη με την γη και τη γονιμική υγρασία, Θεός με έντονα αρσενικά χαρακτηριστικά γι΄ αυτό και το κρασί αποτελεί την αρσενική υπόσταση της τροφής.

Για τον Διόνυσο Ζαγρέα, οι άνθρωποι θυσίαζαν Ταύρο και έτρωγαν ωμές τις σάρκες του γιατί πίστευαν ότι έτσι έτρωγαν τη σάρκα και έπιναν το αίμα του ίδιου του θεού για να λάβουν τη δύναμή του. Πρόκειται για το αρχέγονο έθιμο της ωμοφαγικής μεταλήψεως του θείου το οποίο μεταγενέστερα υποκαταστήθηκε από την συμβολική πόση οίνου και τη συμβολική βρώση άρτου, εξ ου και τα λόγια του ιερέα κατά την θεία μετάληψη: «Λάβετε φάγετε τούτον εστί το σώμα μου το υπέρ υμών… λάβετε πίετε τούτον εστί το αίμα μου…» είπε ο Ιησούς Χριστός προς τους μαθητάς του διανέμοντας συμβολικά τον άρτο και τον οίνο κατά την διάρκειαν του Μυστικού Δείπνου, κατ΄ αντιστοιχία προς τις συμποσιακές συνάξεις των Ορφικών και του Σωκράτη…

Η αγάπη του για την Ευρυδίκη έκανε τον Ορφέα να κατέλθει στον Άδη και μετά τριημέρου να την επαναφέρει στα εγκόσμια, όχι όμως για πολύ… Την σταυρική θυσία υπέστη και ο Ορφεύς, ως απεικονίζεται σε αρχαιοελληνικές παραστάσεις…

Εαν δεχθούμε ότι στο αίμα ενυπάρχει η ψυχή, τότε στον οίνο υφίσταται η πνευματική ουσία. “Εγώ ειμί η άμπελος” λέγει ο Διόνυσος. Δια τούτο ο οίνος δια της μυσταγωγικής ιερουργίας και δια της “αναιμάκτου θυσίας” μεταβάλλεται, μετουσιώνεται, συμβολικά, σε αίμα…

Γι΄ αυτό και στην τέλεση του μυστηρίου της θείας μεταλήψεως, ενυπάρχει διάχυτος Μυστικισμός, έκσταση, πραγματώνεται η μυστηριώδης επικοινωνία με το θείο η οποία καθαίρει την ψυχή, εξαγνίζει τον άνθρωπο, δημιουργώντας την προσδοκία ότι η θνητότητα είναι εφικτό να υπερνικηθεί…

Δεδομένου ότι ο οίνος συμβoλίζει τη ζωή, τυγχάνει απαγορευμένος στον κάτω κόσμο. Ο άνθρωπος τελεί σπονδές για τον θεό, ρέοντας το κρασί μέσα στη γη, προς εξευμενισμό και αγαλλίαση των ψυχών που ενοικούν στον Κάτω Κόσμο… Καθόλου τυχαία, σε κάποιες περιπτώσεις, το σώμα του νεκρού πλένεται με κρασί πριν ντυθεί, μικρές ποσότητες κρασιού χύνονται πάνω στον τάφο, αρχαίες σπονδές προσφέρονται προς τους χθόνιους θεούς, άφθονο κρασί πίνεται για να απαλυνθεί ο πόνος των ψυχών… Ακόμη και τα οστά μετά την εκταφή, πλένονται με κρασί ή ακόμη και κατά την αρχαιότητα, μετά την αποτέφρωση, τα οστά του νεκρού πλένονταν επίσης με οίνο…

Οίνος και αίμα συμβολικά ταυτίζονται. Ο άρτος συμβολικά αντιπροσωπεύει την ίδια τη γήϊνη ύπαρξη, στην υλική της διάσταση. Όταν εμβαπτισθεί στον Οίνο, το Πνεύμα καθαγιάζεται, εξαγνίζεται. Μέσα από αυτή την μυσταγωγική διεργασία της μετουσιώσεως και της καθάρσεως, οι λατρευτικές δοξασίες της Δήμητρας και του Διονύσου, ενσωματώθηκαν και κατέλαβαν περίοπτη θέση στον πυρήνα των μυστηριακών δρωμένων που ελάμβαναν χώρα στα Ελευσίνια Μυστήρια.

Στο σημείο αυτό, ως παρέκβαση, να αναφέρουμε ότι πεφωτισμένοι μύστες Απολλώνειος Τυανεύς, Ιουλιανός και Γεώργιος Πλήθων, όπως άλλωστε και οι Ορφέας και Πυθαγόρας προγενέστερα, κατήργησαν τις αιματηρές θυσίες και τις υπεκατέστησαν με συμβολική προσφορά καρπών της γης, δηλ. με αναίμακτες θυσίες/προσφορές. Στην βάση αυτή στηρίζεται και η προσαρμογή του εθίμου της ωμοφαγικής μεταλήψεως του θείου σε προσφορά άρτου και οίνου…

Ο Μύστης προσφέρει δια της θείας κοινωνίας, δια του κυκεώνος, την πνευματοποιημένη ζωή του, θυσιάζοντας και υπερβαίνοντας ευατόν δια την σωτηρία των ψυχών. Δια της πραγματώσεως του μυστηρίου της θείας κοινωνίας, επέρχεται μυστηριακώ τω τρόπω η μέθεξη στη θεία φύση και αναδεικνύεται το αρχέτυπο του θεϊκού ανθρώπου-μυσταγωγού. Οι ψυχές μεταλαμβάνουν του Διονυσιακού Οίνου και του της Δήμητρος Άρτου και ο Διόνυσος καθίσταται λυτρωτής των ανθρώπινων ψυχών, λαμβάνων την προσωνυμία “Ελευθερεύς”.

Σύμφωνα με τον Σοφοκλή (“Οιδίπως επί Κολωνώ”) προσφέρονταν αναίμακτες σπονδές προς τους χθόνιους θεούς ή τους νεκρούς, οι καλούμενες “χοές” (εκ του χέω=χύνω), με σκοπό τον εξαγνισμό. Ο χοηφόρος άδειαζε τον κρατήρα με άκρατο οίνο (ενίοτε και μέλι, γάλα ή λάδι) στο έδαφος, συχνά έθετε άνωθεν αυτού κρίθινο αλεύρι, σκόρπιζε κλαδιά ελιάς που είχε φέρει μαζί του και έφευγε χωρίς να κοιτάξει πίσω του.

Οίνος, αλεύρι, λάδι, βασικά στοιχεία που συνέθεταν τις χοές και εν γένει τις τελετουργίες που σχετίζονται με τον Κάτω Κόσμο και τις ενοικούσες ψυχές στο βασίλειο αυτό. Η διαδικασία αυτή αποτελεί μετεξέλιξη αρχέγονων θυσιών και τον ρόλο του αίματος έχει λάβει το κρασί. Ο Ιπποκράτης αλλά και πολλοί Ασκηλιάδες ιατροί το χρησιμοποιούσαν ως αντισηπτικό είτε χύνοντας το κατ’ ευθείαν στα τραύματα είτε βρέχοντας μ’ αυτό τους επιδέσμους που τα τύλιγαν προσδίδοντάς του ιαματικές ιδιότητες.

Τόσο στην αρχαιότητα έτσι και στον σύγχρονο κόσμο, οι γιορτές του Διονύσου συμπίπτουν με τις γιορτές για τους νεκρούς. Οι σύγχρονες Απόκριες και τα αρχαία κατ’ αγρούς Διονύσια, ημερομηνιακά συμπίπτουν με τα μεγάλα ψυχοσάββατα και τους Χύτρους ή Ποιθίγια…

Ο Διόνυσος δίδαξε στον Ικάριο στην Πεντέλη την τέχνη της οινοποιήσεως κι εκείνος προσέφερε το κρασί στους Αθηναίους. Παραβλέποντας όμως το μέτρο εξ αγνοίας, εκείνοι ήπιαν μέχρι που μέθυσαν, έχασαν τον έλεγχο και σκότωσαν τον Ικάριο. Την πράξη τους τη συναισθάνθηκαν όταν πέρασε η μέθη. Το αίμα και πάλι είναι το τίμημα της απώλειας του μέτρου, και συνάμα αποτελεί το τίμημα της γνώσης που παρέδωσε ο Ικάριος και ‘’θυσιάστηκε’’ γι’ αυτό, όπως συνέβη άλλωστε και με τον Προμηθέα…

Ο Βίκτωρ Ουγκώ εύλογα απεφάνθη: Ο Θεός έφτιαξε το νερό αλλά ο άνθρωπος δημούργησε το κρασί. Δημήτηρ και Διόνυσος ευεργετούν το ανθρώπινο γένος μετουσιώνοντας συμβολικά και αλληγορικά τις ιδιότητες των προιόντων τους σε αίμα και σώμα του θυσιαζόμενου και ανασταινόμενου Θεού!


Στο επίπεδο αυτό κατανοούμε λοιπόν γιατί και η αποχή από την βρώση εμψύχων είναι απευκταία και ανεπιθύμητη από όλες τις μυσταγωγικές φυσιογνωμίες, οιαδήποτε ατραπό κι αν ακολουθούν, σε κάθε εποχή, σε κάθε τόπο. Ιδίως όμως οι Έλληνες Μύστες, του Ορφέως, του Πυθαγόρου και του Απολλωνείου του Τυανέως προεξαρχόντων, απείχαν από την βρώση εμψύχων, για το θέμα δε αυτό ο αρχιερεύς των Δελφών Πλούταρχος συνέγραψε ως και ο Πορφύριος ειδική διατριβή, έχοντας επίγνωση ότι συγκοτίζει το νου και βαραίνει το σώμα και την ψυχή…

Η θεία φύση σας παρέχει το σώμα και το αίμα της, τον καθαγιασμένο άρτο από τον ιερό σπόρο της Δήμητρος και τον καθαγιασμένο οίνο από τον Διονυσιακό χυμό της σταφυλής. Για σήμερα και για πάντα!

Πόσο τελικά κοστίζει για σένα η αγάπη;

Σε μια εποχή που όλα έχουν μια τιμή, που όλα πωλούνται και αγοράζονται πες μου πόσο να κοστίζει άραγε η αγάπη; Πόσο να κοστίζει η γαλήνη της ψυχής μας; Η αξιοπρέπεια μας; Πόσο;

Τα ωραιότερα πράγματα στη ζωή είναι όμως δωρεάν. Με τα χρήματα μπορείς να αγοράσεις τα πάντα, όχι όμως την αγάπη. Γι’ αυτό σταμάτα και σκέψου καλά πριν κάνεις το επόμενο βήμα, πριν ρίξεις ακόμα μια φορά την αγάπη στη λάσπη του συμφέροντος και της βολής σου! Μην ξεπουλιέσαι γιατί στο τέλος θα μείνεις μόνη, κενή να αναρωτιέσαι τι έκανες λάθος.

Δεν αγοράζονται οι άνθρωποι βάλτο καλά στο μυαλό σου. Και αν κάποιος σου δώσει «τιμή» αξίζει άραγε τον κόπο; Και αν εσύ δεχτείς να «πουλήσεις» συναισθήματα πόσο νομίζεις πως θα τους έχεις δίπλα σου; Όχι για πολύ! Στο όνομα της αγάπης λοιπόν μην κάνεις παζάρια γιατί ο έρωτας ο αληθινός δεν τα σηκώνει.

Δεν μετριούνται οι άνθρωποι με τα χρήματα, πόσο μάλλον η αξιοπρέπεια που οφείλουμε σαν άνθρωποι να την έχουμε ψηλά. Πως μπορείς να διαπραγματεύεσαι την αγκαλιά; Πόσο κοστίζει για σένα το μαζί; Πόσο βγαίνει ο άγνωστος χ στην εξίσωση της αγάπης; Στα μαθηματικά δεν ήμουν ποτέ καλή όμως ξέρω να σου πω πως ο έρωτας ισούται με πάθος, με ματιές που καίνε, με άγγιγμα που ανατριχιάζει.

Αν δεν τα έχεις αυτά, φύγε, μην τα παζαρεύεις, μην τα ευτελίζεις. Αλλιώς στη διαίρεση της αγάπης το πηλίκο θα είναι για σένα πάντα μηδέν. Ένα τεράστιο μηδενικό, και πίστεψε με έτσι θα νιώσεις γιατί θα ξέρεις πως αυτό είσαι τελικά. Ο έρωτας δεν μπορεί να μετουσιωθεί σε νούμερα πάνω σε επιταγή, δεν εξαργυρώνεται. Μην απλώνεις λοιπόν την πραμάτεια σου μπροστά στο συμφέρον, ο σκοπός δεν αγιάζει πάντα τα μέσα.

Ζήτα συγγνώμη πρώτα από όλα στον ίδιο σου τον εαυτό, και φρόντισε στο μέλλον να μην υποπέσεις στα ίδια ατοπήματα. Αν σε νοιάζει να ζεις αξιοπρεπώς, μην ευτελίζεις την αγάπη. Δεν αγοράζονται τα πάντα και στη τελική αναρωτήσου, πόσο τελικά κοστίζει για σένα η αγάπη;

Να πούμε μια για πάντα τα πράγματα με το όνομά τους

Η κοινή διαπίστωση ότι η ζωή μοιάζει με θεατρική παράσταση επιβεβαιώνεται κυρίως από το ότι οι άνθρωποι αλλιώς μιλούν και διαφορετικά ενεργούν: πρόκειται για μια κωμωδία στην οποία όλοι σήμερα είναι ηθοποιοί, γιατί όλοι μιλούν την ίδια γλώσσα, ενώ κανείς σχεδόν δεν είναι θεατής, αφού όλη αυτή η φλυαρία ξεγελά πια μόνο τα παιδιά και τους ανόητους.

Είναι μια παράσταση εντελώς ερασιτεχνική, αφόρητα παράλογη και βαρετή. Κι ωστόσο, θα άξιζε να προσπαθήσουμε σε τούτο τον αιώνα να κάνουμε τη ζωή μας μια αληθινή και όχι προσποιητή πράξη και να λύσουμε για πρώτη φορά στην ιστορία την περίφημη αντίθεση ανάμεσα στα λόγια και στις πράξεις.

Αλλά, όπως μας διδάσκει η πείρα, αυτά δε διορθώνονται και, καθώς δεν μπορούμε να αξιώσουμε από τους ανθρώπους να εξαντληθούν επιχειρώντας το αδύνατο, μας απομένει ένα μέσο μοναδικό και συγχρόνως πολύ απλό, αν και αναξιοποίητο μέχρι σήμερα: να χρησιμοποιήσουμε αλλιώς τις λέξεις και να πούμε μια για πάντα τα πράγματα με το όνομά τους.

ΟΙ ΝΟΜΟΙ ΤΗΣ ΗΛΙΘΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΝΟΜΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΟΣ

Παρά τους ορισμούς των λεξικών, ο Cipolla ορίζει την ηλιθιότητα και τον ηλίθιο άνθρωπο με τον δικό του τρόπο, έτσι ώστε να βγάλει το συμπέρασμα που θέλει. Κατά Cipolla λοιπόν:

«Ηλίθιος ονομάζεται το άτομο που οι πράξεις του προκαλούν ζημιές σε ένα άλλο άτομο ή σε μια ομάδα ατόμων, χωρίς το ίδιο να αποκομίζει κέρδη, ενώ πιθανόν να υφίσταται ακόμη και ζημίες».

Η αναφορά στις συνέπειες των πράξεών μας δίνει την ευκαιρία στον Cipolla να χωρίσει τα άτομα σε τέσσερις κατηγορίες ως εξής:

Ανήμπορος: Αν ένα άτομο, ο Τομ, προβεί σε μια ενέργεια και υποστεί ζημία, ενώ παράγει κέρδος για έ να άλλο άτομο, τον Ντικ, ο Τομ έδρασε ως ανήμπορος.

Ευφυής: Αν ο Τομ προβεί σε μια ενέργεια που αποφέρει κέρδος στον ίδιο, αλλά και στον Ντικ, ο Τομ έδρασε με ευφυΐα και χαρακτηρίζεται ευφυής. Κακοποιός: Αν ο Τομ προβεί σε μια ενέργεια που ωφελεί τον ίδιο αλλά ζημιώνει τον Ντικ, ο Τομ χαρακτηρίζεται ως κακοποιός.

Ηλίθιος: Αν ο Τομ προβεί σε μια ενέργεια που βλάπτει τον Ντικ αλλά και τον ίδιο, τότε ο Τομ χαρακτηρίζεται ηλίθιος.

Όπως λέει ο Cipolla, ο καθένας από εμάς έχει ένα ισοζύγιο κέρδους και ζημίας με όλους τους υπολοίπους, και επί τη βάσει αυτού του ισοζυγίου χαρακτηρίζει το άτομο με έναν από τους παραπάνω τρόπους. Στο σημείο αυτό προκύπτει πιεστικά το εξής ερώτημα: γιατί κάποιος, ο Τομ, να κάνει κακό σε κάποιον άλλο, τον Ντικ, και μάλιστα όταν κάνει κακό και στον εαυτό του; Δεν είναι παράλογο; Ο Cipolla απαντά: «Όχι, δεν είναι παράλογο. Ο Τομ είναι απλά ηλίθιος». Εντούτοις μια άλλη, λογική απάντηση είναι να πούμε ότι ο Τομ τρέφει τέτοια αντιπάθεια ή τέτοιο μίσος για τον Ντικ που η ευχαρίστησή του από το κακό που προξενεί στον Ντικ είναι μεγαλύτερη από τη δυσαρέσκεια που αισθάνεται ο ίδιος. Πολλές φορές συμβαίνει, όταν δεν κατανοούμε αμέσως τις πράξεις κάποιου, να λέμε σε συζητήσεις καφενείου «Αυτός είναι τρελός». Ο Cipolla προτιμά να λέει «Αυτός είναι ηλίθιος».

Βέβαια, υπάρχουν και πράξεις που δεν έχουν κανέναν αντίκτυπο σε άλλους, όπως π.χ. αν πάω μια βόλτα σε μια έρημη παραλία ή αν πάω στον κινηματογράφο χωρίς να ενοχλήσω κανέναν. Τέτοιες πράξεις είναι ουδέτερες ως προς τους χαρακτηρισμούς του Cipolla διότι δεν δημιουργούν ισοζύγιο με άλλους ανθρώπους. Υπάρχουν, όμως, και πράξεις που δημιουργούν ισοζύγια χωρίς ο πράττων να μπορεί να χαρακτηριστεί σύμφωνα με τους ορισμούς του Ci polla. Αν πάω στον κινηματογράφο, είναι μια πράξη που ωφελεί εμένα, αλλά αν έχω φάει σκορδαλιά, προκαλώ ζημία (δυσφορία) στους διπλανούς μου. Μπορώ, όμως, να χαρακτηριστώ κακοποιός, όπως θα έπρεπε σύμφωνα με τον ορισμό του Cipolla;

Ας δούμε τώρα ορισμένα χτυπητά παραδείγματα που δείχνουν ότι οι ορισμοί του Cipolla οδηγούν σε παράδοξα.

(α) Ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Σωκράτης προτίμησε να πιει το κώνειο, ενώ μπορούσε να φύγει από την Αθήνα και να σωθεί, διότι ήθελε να δείξει στους συμπολίτες του ότι η υπακοή στους νόμους είναι ύψιστο καθήκον. Έτσι, ο Σωκράτης ζημίωσε τον εαυτό του διότι έχασε τη ζωή του και ωφέλησε τους Αθηναίους διότι τους έδωσε ένα σπουδαίο μάθημα πατριωτισμού. Σύμφωνα με τον Cipolla, ο Σωκράτης ήταν ανήμπορος. Σας φαίνεται λογικό;

(β) Μια σκοτεινή νύχτα, ο Τομ εισβάλλει στο σπίτι του Ντικ, τον ακινητοποιεί, του παίρνει πενήντα χιλιάδες ευρώ, και δίνει τα μισά στον Τζακ για να εξοφλήσει το δάνειό του. Ο Τομ ωφελήθηκε, ο Ντικ ζημιώθηκε και ο Τζακ ωφελήθηκε. Ο Τομ είναι κακοποιός σε σχέση με τον Ντικ και ευφυής σε σχέση με τον Τζακ. Ένα άτομο δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και κακοποιός και ευφυής, σύμφωνα με τους ορισμούς του Cipolla. Πού θα κατατάξουμε π.χ. τον Ρομπέν των Δασών, που έκλεβε τους πλούσιους και βοηθούσε τους φτωχούς, στους κακοποιούς ή στους ευφυείς;

(γ) Η σύζυγος που ικανοποιεί ερωτικά τον εαυτό της και τον σύζυγό της ενώ παράλληλα έχει εραστή στον οποίο επίσης προσφέρει χαρά είναι ευφυής, μάλιστα δύο φορές, σύμφωνα με τον ορισμό του Cipolla, αλλά ο απλός άνθρωπος δύσκολα θα συμφωνούσε με αυτόν το χαρακτηρισμό.

(δ) Ένας στρατηγός που σκοτώθηκε στη μάχη μαζί με πολλούς στρατιώτες (άρα ζημίωσε τον εαυτό του και τους στρατιώτες του διότι έχασαν τη ζωή τους) αλλά κέρδισε τον πόλεμο σώζοντας εκατομμύρια άλλους από τον εχθρό (άρα τους ωφέλησε) ήταν, σύμφωνα με τον Cipolla, ηλίθιος σε σχέση με τους νεκρούς στρατιώτες και ανήμπορος σε σχέση με τους κατοίκους της χώρας την οποία υπερασπίστηκε αποτελεσματικά.

Τα παραπάνω παραδείγματα είναι, νομίζω, αρκετά για να γίνει αντιληπτό ότι οι ορισμοί του Cipolla είναι φτιαχτοί και γι’ αυτό οδηγούν σε παράδοξα συμπεράσματα. Ο Cipollla δίνει στον όρο «ηλιθιότητα» έναν δικό του ορισμό και τον χρησιμοποιεί σαν μηχάνημα, σαν οδοστρωτήρα με τον οποίο εξαφανίζει τις επιθυμίες, τα πάθη και τα ήθη των ανθρώπων και τα κάνει όλα ηλιθιότητα ή ευφυΐα.

Μόνο αν ξεκινούν όλοι από το ίδιο σηµείο εκκίνησης μπορούμε να πούμε ότι οι νικητές του αγώνα, αξίζουν τα έπαθλά τους

Ο Τζων Ρωλς παρουσιάζει το επιχείρηµα της ηθικής αυθαιρεσίας συγκρίνοντας διάφορες αντίπαλες θεωρίες δικαιοσύνης, µε πρώτη τη φεουδαρχική αριστοκρατία. Στις µέρες µας κανείς δεν υπερασπίζεται τη δικαιοσύνη των φεουδαρχικών αριστοκρατιών ή του συστήµατος των καστών. Αυτά τα συστήµατα είναι άδικα, όπως παρατηρεί ο Ρωλς, γιατί κατανέµουν το εισόδημα, τον πλούτο, τις ευκαιρίες και την εξουσία µε κριτήριο τα τυχαία χαρακτηριστικά µε τα οποία γεννιόμαστε. Αν γεννηθείς αριστοκράτης, έχεις δικαιώµατα και εξουσίες που δεν διαθέτουν όσοι γεννιούνται δούλοι. Αλλά οι περιστάσεις της γέννησής σου δεν είναι δικό σου επίτευγμα. Είναι άδικο λοιπόν να εξαρτώνται οι προοπτικές της ζωής σου απὀ αυτό το αυθαίρετο γεγονός,

Οι κοινωνίες της αγοράς διορθώνουν αυτή την αυθαιρεσία, ως έναν βαθµό τουλάχιστον. Ανοίγουν ευκαιρίες σταδιοδρομίας σε όσους έχουν τα απαραίτητα ταλέντα, και διασφαλίζουν την ισότητα ενώπιον του νόµου. Κατοχυρώνονται οι ίσες βασικές ελευθερίες των πολιτών, και η κατανομή του εισοδήματος και του πλούτου καθορίζεται από την ελεύθερη αγορά.

Το σύστημα αυτό -μια ελεύθερη αγορά µε τυπική ισότητα ευκαιριών- εκφράζει την ελευθεριακή θεωρία της δικαιοσύνης. Συνιστά πρόοδο έναντι των φεουδαρχικών κοινωνιών και των κοινωνιών των καστών, καθώς απορρίπτει τις παγιωμένες ιεραρχίες της γένεσης. Νομικά, επιτρέπει σε όλους να προσπαθήσουν και να ανταγωνιστούν τους άλλους. Στην πράξη, ωστόσο, οι ευκαιρίες µπορεί να απέχουν πολύ από την ισότητα.

Όσοι έχουν οικογένειες που τους υποστηρίζουν και µια καλή εκπαίδευση διαθέτουν προφανή πλεονεκτήματα έναντι των υπολοίπων. Το ότι επιτρέπεται σε όλους να λάβουν µέρος στον αγώνα είναι κάτι θετικό. Αλλά, αν οι δρομείς ξεκινούν από διαφορετικές αφετηρίες, ο αγώνας δεν είναι δίκαιος. Γι’ αυτό, όπως υποστηρίζει ο Ρωλς, η κατανομή του εισοδήµατος και του πλούτου που προκύπτει από µια ελεύθεϱη αγορά µε τυπική ισότητα ευκαιριών δεν µπορεί να θεωρήθεί δίκαια. Η εμφανέστερη αδικία του ελευθεριακού συστήµατος είναι «ότι επιτρέπει σε παράγοντες τόσο αυθαίρετους από ηθική σκοπιά να επηρεάζουν, µε ακατάλληλο τρόπο, τα διανεµητικά μερίδια».

Ένας τρόπος για να διορθώσουμε αυτή την αδικία είναι να διορθώσουμε τα κοινωνικά και οικονομικά µειονεκτήµατα. Μια δίκαιη αξιοκρατία κινείται σε αυτή την κατεύθυνση προχωρώντας πέρα απὀ την απλή τυπική ισότητα ευκαιριών. Απομακρύνει τα εµπόδια που δυσχεραίνουν την επιτυχία προσφέροντας ίσες εκπαιδευτικές ευκαιρίες, έτσι ώστε όσοι προέρχονται από φτωχές οικογένειες να μπορούν να ανταγωνιστούν επί ίσοις όροις όσους προέρχονται από πιο προνομιούχα περιβάλλοντα. Θεσπίζει προγράµµατα κοινωνικής πρόνοιας για τα παιδιά χαμηλόμισθων οικογενειών, προγράμματα διατροφής και υγειονομικής περίθαλψης των παιδιών, προγράµµατα εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης – ό,τι είναι απαραίτητο ώστε να φτάσουν όλοι, ανεξάρτητα από την ταξική ή την οικογενειακή τους προέλευση, στο ίδιο σηµείο εκκίνησης. Σύμφωνα µε την αξιοκρατική αντίληψη, η κατανομή του εισοδήματος και του πλούτου που προκύπτει από µια ελεύθερη αγορά είναι δίκαιη, αλλά µόνο αν όλοι έχουν την ίδια ευκαιρία να αναπτύξουν τα ταλέντα τους. Μόνο αν ξεκινούν όλοι από το ίδιο σηµείο εκκίνησης μπορούμε να πούμε ότι οι νικητές του αγώνα, αξίζουν τα έπαθλά τους.

Ο Ρωλς πιστεύει ότι η αξιοκρατική αντίληψη διορθώνει ορισμένα ηθικά αυθαίρετα πλεονεκτήματα, αλλά απέχει και πάλι απὀ το δίκαιο. Γιατί, ακόµη και αν κατορθώσουµε να τους φέρουμε όλους στο ίδιο σηµείο εκκίνησης, είναι λίγο πολύ προβλέψιµο ποιος θα κερδίσει τον αγώνα ταχύτεροι δροµείς. Αλλά όσοι τρέχουν γρήγορα δεν το έχουν κατορθώσει αυτό αποκλειστικά και µόνο µε τη δική τους προσπάθεια. Η ικανότητά τους αυτή είναι ηθικά τυχαία όπως και η γέννηση ενός ατόμου σε µια εύπορη οικογένεια. «[Α]κόμη και αν καταφέρει να εξαλείψει πλήρως την επίδραση των κοινωνικών τυχαιοτήτων», όπως γράφει ο Ρωλς, το αξιοκρατικό σύστηµα «εξακολουθεί να επιτρέπει τον καθορισμό της διανοµής του πλούτου και του εισοδήµατος από τη φυσική διανοµή ικανοτήτων και ταλέντων».

Αν ο Ρωλς έχει δίκιο, ακόµη και µια ελεύθερη αγορά που λειτουργεί σε µια κοινωνία µε ίσες εκπαιδευτικές ευκαιρίες δεν οδηγεί στη δίκαιη κατανομή του εισοδήµατος και του πλούτου. Ο λόγος: «[Τ]α διανεµητικά μερίδια κρίνονται απὀ την κλήρωση ενός Φυσικού λαχείου, δηλαδή από µια έκβαση πιο αυθαίρετη από ηθική σκοπιά. Δεν υπάρχει κανένας λόγος ο προσδιορισμός της διανομής του εισοδήματος και του πλούτου από τη διανοµή των φυσικών χαρισµάτων να επιτρέπεται περισσότερο σε σχέση με τον προσδιορισμό από την ιστορική και κοινωνική τυχαιότητα».

Ο Ρωλς συμπεραίνει ότι η αξιοκρατική αντίληψη περί δικαιοσύνης πάσχει (αλλά σε μικρότερο βαθμό) για τον ίδιο λόγο που πάσχει και η ελευθεριακή αντίληψη- και οι δύο βασίζουν τα κατανεμόµενα μερίδια σε παράγοντες που είναι ηθικά αυθαίρετοι. «Από τη στιγµή που προβληματιζόμαστε για την επιρροή είτε των κοινωνικών είτε των φυσικών τυχαιοτήτων στον καθορισµό των διανεµητικών µεριδίων, αν το καλοσκεφτούµε, εφόσον µας ενοχλεί το ένα, είµαστε υποχρεωμένοι να µας ενοχλεί και το άλλο. Από ηθική σκοπιά και τα δύο φαίνονται εξίσου αυθαίρετα».

Ο Ρωλς υποστηρίζει ότι, αν παρατηρήσουμε την ηθική αυθαιρεσία που χαρακτηρίζει τόσο την ελευθεριακή όσο και την αξιοκρατική θεωρία της δικαιοσύνης, θα απαιτήσουμε οπωσδήποτε µια πιο εξισωτική αντίληψη. Αλλά ποια θα μπορούσε να είναι αυτή η αντίληψη; Η διόρθωση των άνισων εκπαιδευτικών ευκαιριών διαφέρει από τη διόρθωση των άνισων έμφυτων ικανοτήτων. Αν µας ενοχλεί το γεγονός ότι ορισμένοι δρομείς είναι ταχύτεροι από άλλους, θα πρέπει να υποχρεώσουµε τους προικισµένους δρομείς να φορούν µολυβένια παπούτσια; Ορισμένοι επικριτές του εξισωτισμού πιστεύουν ότι η µόνη εναλλακτική δυνατότητα πέρα από την αξιοκρατική κοινωνία της αγοράς είναι η ισοπεδωτική ισότητα που βάζει εμπόδια στους ταλαντούχους.

Ένας εξισωτικός εφιάλτης

Ο «Harrison Bergeron», ένα διήγηµα του Kurt Vonnegut, Jr., εκφράζει αυτή την ανησυχία µέσα απὀ µια δυστοπία επιστηµονικής φαντασίας. «Ήταν το έτος 2084». ξεκινά η ιστορία. «και όλοι ήταν επιτέλους ίσοι… Κανείς δεν ήταν εξυπνότερος από κανέναν άλλο. Κανείς δεν ήταν ωραιότερος από τους άλλους. Κανείς δεν ήταν δυνατότερος ή γρηγορότερος από κανέναν άλλο». Αυτή η απόλυτη ισότητα επιβλήθηκε από τα ὁργανα του Στρατηγού Εμποδιστή των Ηνωμένων Πολιτειών. Όσοι πολίτες διέθεταν νοημοσύνη άνω του μέσου όρου ήταν υποχρεωμένοι να φορούν ραδιοφωνικές συσκευές νοητικής παρεμπόδισης στα αυτιά τους. Κάθε είκοσι περίπου δευτερόλεπτα, ένας κυβερνητικός πομπός θα τους μετέδιδε έναν οξύ ήχο για να τους εμποδίσει “να εκμεταλλευθούν το άδικο πλεονέκτημα του μυαλού τους”.

Ο Harrison Bergeron, δεκατεσσάρων ετών, είναι ασυνήθιστα όμορφος και προικισμένος, κι έτσι έπρεπε να φέρει ισχυρότερες συσκευές παρεµπόδισης απ’ ό,τι οἱ περισσότεροι άλλοι. Αντί για το µικρό ραδιόφωνο στο αυτί, «φορούσε ένα φοβερό ζευγάρι ακουστικών και γυαλιά µε παχείς κυµατώδεις φακούς». Για να κρύβει την ωραία του εµφάνιση, ο Harrison έπρεπε να φοράει «μια κόκκινη πλαστική µπάλα στη μύτη, να έχει ξυρισμένα τα φρύδια του και να καλύπτει τα ίσια λευκά του δόντια µε μαύρα σηµάδια και κακόσχηµες προσθήκες». Και για να περιοριστεί η φυσική του δύναμη, έπρεπε να κουβαλά πάνω του, όταν βάδιζε, βαριά μέταλλα. «Στον αγώνα της ζωής, ο Harrison κουβαλούσε εκατόν πενήντα κιλά».

Μια µέρα ο Harrison πετάει τα εµπόδιά του προβαίνοντας σε µια πράξη αντίστασης κατά της εξισωτικής τυραννίας. Δεν θέλω να αποκαλύψω το τέλος της ιστορίας. Έχει γίνει σαφές ήδη ότι η ιστορία του Harrison εκφράζει γλαφυρά µια κριτική που προβάλλεται συχνά κατά των εξισωτικών θεωριών της δικαιοσύνης.

Η θεωρία περί δικαιοσύνης του Ρωλς δεν είναι ευάλωτη, ωστόσο, σε αυτή την κριτική. Δείχνει ότι µια ισοπεδωτική ισότητα δεν είναι η µόνη εναλλακτική δυνατότητα πέρα από την αξιοκρατική κοινωνία της αγοράς. Η εναλλακτική πρόταση του Ρωλς, την οποία ονομάζει αρχή της διαφοράς, διορθώνει την άνιση κατανομή των ταλέντων και των προικοδοτήσεων χωρίς να παρεμποδίζει τους ταλαντούχους. Πώς; Ενθαρρύνει τους προικισµένους να αναπτύξου και να ασκήσου τα ταλέντα τους, αλλά µε τον όρο ότι όταν οι ανταμοιβές που εξασφαλίζουν με αυτά τα ταλέντα στην αγορά θα ανήκουν σε όλη την κοινότητα. Μην εµποδίζετε τους καλύτερους δρομείς- αφήστε τους να τρέξουν και να δώσουν τον καλύτερο εαυτό τους. Αναγνωρίστε απλώς εξαρχής ότι τα κέρδη δεν ανήκουν µόνο σε αυτούς, αλλά θα πρέπει να τα μοιράζονται με όσους δεν έχουν παρόμοια χαρίσματα.

Αν και η αρχή της διαφοράς δεν απαιτεί µια ίση κατανοµή του εισοδήματος και του πλούτου, η βαθύτερη ιδέα της εκφράζει ένα ισχυρό εξισωτικό όραμα που μπορεί να εμπνεύσει.

Μη Ευκλείδεια Γεωμετρία στο «Κάλεσμα του Κθούλου»

“Δεν είναι νεκρό εκείνο που αιώνια μπορεί να περιμένει.
Μα με το διάβα των παράξενων αιώνων ως κι ο θάνατος μπορεί να πεθαίνει”.
Howard Phillips Lovecraft

Φυσικός εξηγεί την «Μη Ευκλείδεια Γεωμετρία» στο «Κάλεσμα του Κθούλου».

Ο Benjamin K. Tippett έχει μια θεωρία. Ο μαθηματικός του πανεπιστημίου του New Brunswick πιστεύει ότι βρήκε τι ακριβώς είδανε αυτοί οι τρελαμένοι ναύτες την νύχτα του 1928 όταν συνάντησαν τον Cthulhu σε ένα χαμένο νησί στον Ειρηνικό. Έτσι ο Tippett έχει γράψει μια ξεκαρδιστικά ανέκφραστη μελέτη εξηγώντας την «μη Ευκλείδειο γεωμετρία» μια και καλή. Για να δούμε τι έχει να πει.

Το 1928, ο μακαρίτης Francis Wayland Thurston (ένας υποθετικός χαρακτήρας δημιουργημένος από τον H. P. Lovecraft) δημοσίευσε ένα σκανδαλώδες χειρόγραφο με σκοπό να προειδοποιήσει τον κόσμο για μια παγκόσμια συνωμοσία των αποκρυφιστών. Ανάμεσα στα ντοκουμέντα που μάζεψε για να υποστηρίξει την θέση του ήταν και η προσωπική περιπέτεια ενός ναύτη του Gustaf Johansen, που περιγράφει την συνάντηση του με ένα αλλόκοσμο τέρας σε απόκοσμο νησί. Οι περιγραφές του Johansen για τις περιπέτειες του πάνω στο νησί είναι φανταστικές και συχνά θεωρούνται οι πλέον αινιγματικές στην συλλογή ντοκουμέντων του Thurston.

Εμείς ισχυριζόμαστε ότι όλα τα αξιόπιστα φαινόμενα που περιέγραψε ο Johansen μπορούν να εξηγηθούν ως οι παρατηρήσιμες συνέπειες μιας φυσαλίδας εντοπισμένης καμπυλότητας του Χωροχρόνου. Πολλές από τις πιο ακατανόητες δηλώσεις του (αφορά την γεωμετρία της αρχιτεκτονικής, και την μεταβλητότητα της θέσης του ορίζοντα) μπορεί επομένως να ειπωθεί ότι διέπονται από μια ενοποιημένη αιτία.

Προτείνουμε ένα απλοποιημένο παράδειγμα μιας τέτοιας γεωμετρίας, και δείχνουμε χρησιμοποιώντας αριθμητικούς υπολογισμούς ότι οι περιγραφές του Johansen δεν ήταν αυτές ενός τρελού. Είναι οι μη τεχνικές παρατηρήσεις ενός έξυπνου ανθρώπου που δεν καταλάβαινε το πώς να περιγράψει αυτό που έβλεπε. Αντίθετα, φαίνεται απίθανο ότι ο Johansen να μας είχε δώσει άθελά του τέτοια ακριβή περιγραφή των συνεπειών της καμπυλότητας του χωροχρόνου, αν οι λεπτομέρειες αυτής της ιστορίας ήταν απλώς τα κατακάθια ενός μισοξεχασμένου εμπύρετου ονείρου.

Υπολογίσαμε τον τύπο της ύλης που θα απαιτούνταν για να δημιουργήσει μια τέτοια εξωτική ΧωροΧρονική καμπυλότητα. Δυστυχώς, διαπιστώνουμε ότι η ότι η απαιτούμενη ύλη είναι αρκετά αφύσικη και διαθέτει μια φύση που είναι εντελώς ξένη προς όλες τις εμπειρίες της ανθρώπινης επιστήμης. Πράγματι, κάθε πολιτισμός με μαεστρία πάνω σε ένα τέτοιο θέμα, θα είναι σε θέση να κατασκευάσει κινητήρες ΧωροΧρονικής Στρεβλώσεως, συσκευές αορατότητας, και άλλες Εξωτικές Γεωμετρίες που απαιτούνται για να ταξιδέψουν εύκολα μέσα στο σύμπαν.

Το πιο υπέροχο πράγμα στον κόσμο, κατά τη γνώμη μας, είναι η ικανότητα του ανθρώπινου μυαλού να συσχετίζει πολλές φαινομενικά άσχετες πληροφορίες σε ένα χαρούμενο σύνολο. Γεννιόμαστε αδαείς, φυλακισμένοι στα νησιά της προσωπικής μας εμπειρίας. αλλά η ευφυΐα, η λογική και η επιμελής μελέτη είναι σαν ένδοξα αξιόπλοα σκάφη που μας επιτρέπουν να ταξιδεύουμε σε απεριόριστους και λαμπρούς ωκεανούς. Η μεγάλη φιλοδοξία της επιστήμης είναι η συνένωση διασπασμένης γνώσης για την δημιουργία σκληρών θεωριών, και στην συνέχεια η γενναία αντιμετώπιση των φιλοσοφικών τους συνεπειών προκειμένου να ξεκινήσει εκ νέου η διαδικασία.

Με αυτόν τον τρόπο έχουμε σκαρφαλώσει προς την λαμπρή αλήθεια και ανυψώσαμε την ανθρώπινη κατάσταση στην δόξα μιας εποχής διαφωτισμού.

Ας ξεκινήσουμε με μια συζήτηση για το υλικό πηγής στο οποίο βασίζεται η έρευνά μας, για να μην βρούμε την δική μας εργασία μολυσμένη από το στίγμα που σχετίζεται με αυτό. Θα θέλαμε να καταστήσουμε σαφές ότι σε καμία περίπτωση δεν εγκρίνουμε ή επιδοκιμάζουμε την αποκρυφιστική τους προοπτική.

Το 1928, δημοσιεύτηκε ένα χειρόγραφο γραμμένο από τον αείμνηστο Francis Wayland Thurston, που αφορούσε τα συμπεράσματά του σχετικά με μια έρευνα που ξεκίνησε από τον αείμνηστο θείο του, Dr. George Angell. Αυτά τα ευρήματα, που λαμβάνονται σε συνδυασμό με τα αναφερόμενα ευρήματα του Δρ. William Dyer από την αποστολή του το 1930 στην ήπειρο της Ανταρκτικής, δίνουν μια απίστευτη εικόνα. Όπως το περιγράφουν, κάπου στους ωκεανούς του νότιου Ειρηνικού κατοικεί μια αδρανής φυλή πανάρχαιων κυκλώπειων τεράτων.

Τα αντίστοιχα έργα των Angell και Dyer έγιναν δεκτά με μια αρκετά γενναιόδωρη ποσότητα δυσπιστίας. Οι δημοσιευμένες αφηγήσεις για τις περιπέτειες του Dyer στην Ανταρκτική έχουν απορριφθεί ως παραισθήσεις που προκλήθηκαν από εγκεφαλικό οίδημα σε μεγάλο υψόμετρο. Το χειρόγραφο του Thurston, από την άλλη πλευρά, έχει ερμηνευτεί ως το δημιουργικό έργο ενός παρανοϊκού μυαλού, κάποιου τραγικού παραληρήματος. Το έτος που προηγείται του θανάτου του (και της δημοσίευσης του χειρογράφου του) πέρασε στα νύχια μιας μανιακής εμμονής που τον εξουθένωσε ψυχικά και σωματικά.

Είναι αξιοσημείωτο ότι αυτοί οι δύο άνδρες είπαν παρόμοιες ιστορίες. Όπως είναι προφανές από τις αντίστοιχες αφηγήσεις τους, τόσο ο Dyer όσο και ο Thurston ήταν εξοικειωμένοι με (αυτό που αναφέρεται ως) την λατρεία Cthulhu. Αν θέλουμε να πιστέψουμε ότι ο Dyer είχε όντως παραισθήσεις, η γνώση της μυθολογίας αυτής της λατρείας σίγουρα χρησίμευσε ως τροφή για τις φαντασιώσεις του.

Εναλλακτικά, δεδομένου ότι αυτή η λατρεία ήταν το επίκεντρο της μανίας του Thurston, δεν πρέπει να εκπλήσσει το γεγονός ότι τα περισσότερα από τα συμπεράσματα που έβγαλε ήταν συνεπή με την μυθολογία της.

Επιπλέον, οι δύο ιστορίες που συλλέγονται μαζί επιβεβαιώνουν η μία την άλλη. Ένας σκεπτικιστής θα υποστήριζε σωστά ότι εφόσον και οι δύο αυταπάτες αναπτύχθηκαν από το ίδιο αρχικό υλικό, είναι φυσικό να είναι συνεπείς η μία με την άλλη. Επιπλέον, ο Dyer ήταν καθηγητής στο Miskatonic University, ένα καταφύγιο (τότε) για αποκρυφιστές ακαδημαϊκούς, μεταξύ των οποίων το χειρόγραφο του Thurston έγινε δεκτό με μεγάλη αναγνώριση. Επομένως, δεν είναι παράλογο να μαντέψουμε ότι ο Dyer μπορεί να ήταν άμεσα εξοικειωμένος με τα γραπτά του Thurston προτού ξεκινήσει την μοιραία αποστολή του.

Αξιοσημείωτο μεταξύ των αντικειμένων ενδιαφέροντος που είχε συγκεντρώσει ο Thurston για να υποστηρίξει την διατριβή του είναι το προσωπικό αρχείο του Gustaf Johansen, ενός Νορβηγού ναύτη. Το αρχείο του Johansen, που συνοψίζεται με ακρίβεια στο χειρόγραφο του Thurston, περιέγραψε την μοίρα της Emma, ​​ενός Schooner από την Νέα Ζηλανδία. Ο Johansen ήταν ο δεύτερος σύντροφος της Emma και έχει περιγραφεί στο Sydney Bulletin ως νηφάλιος και άνθρωπος με κάποια ευφυΐα.

Ο Γιόχανσεν περιγράφει μια περιπέτεια -που συνέβη μεταξύ 22 Μαρτίου και 12 Απριλίου 1925- όπου αυτός και οι συνεργάτες του πολέμησαν πρώτα με μια ομάδα πειρατών και στην συνέχεια ανακάλυψαν ένα αχαρτογράφητο νησί όπου όλο το πλήρωμα αλλά κι εκείνος γνώρισαν την τραγική μοίρα τους. Η απώλεια του καραβιού Emma και ο θάνατος του πληρώματος του, είναι καλά τεκμηριωμένα και μελετητές που ερευνούν το έγγραφο του Γιόχανσεν επιβεβαίωσαν ότι γράφτηκε με το δικό του χέρι. Έτσι, είμαστε πεπεισμένοι για την γενεαλογία των εγγράφων του Thurston.

Ακόμα κι αν μπορούμε να εμπιστευτούμε το χαρτί, μπορούμε να εμπιστευτούμε τις λέξεις που είναι γραμμένες σε αυτό. Από την μια πλευρά, οι λεπτομέρειες της εμπειρίας του (από την οποία επέζησε μόνος του) είναι πραγματικά εξαιρετικές και απίστευτες. Επιπλέον, την στιγμή της διάσωσής του, ο Γιόχανσεν ήταν παραληρημένος και είχε ξεφύγει το μυαλό του. Από την άλλη πλευρά, τα φυσικά στοιχεία που βρέθηκαν για το πρόσωπο του Johansen και τα περιστασιακά στοιχεία γύρω από το γεγονός προσδίδουν στην ιστορία έναν βαθμό ευπιστίας.

Πιστεύουμε ότι η εργασία μας θα χρησιμεύσει για να προσθέσει περισσότερο καύσιμο στην φωτιά αυτής της συζήτησης, καθώς σκοπός της είναι να παράσχει μια ενιαία εξήγηση για πολλές από τις φαινομενικά παράλογες περιγραφές του Γιόχανσεν. Ο ισχυρισμός μας είναι ότι οι περισσότερες από αυτές τις λεπτομέρειες συνάδουν με την υπόθεση ότι ο Johansen συνάντησε μια περιοχή ανώμαλα καμπυλωμένου χωροχρόνου. Για να διευκολυνθεί το επιχείρημά μας, θα προτείνουμε μια απλή χωροχρονική γεωμετρία που διαθέτει όλες τις σχετικές ιδιότητες. Στην συνέχεια, σημείο προς σημείο, θα χρησιμοποιήσουμε αυτή την γεωμετρία για να εξηγήσουμε την αινιγματική εμπειρία του Johansen και να δικαιολογήσουμε τα λόγια του.