Ευσεβείς πλαστογραφίες

«Είναι ντροπή να πω πως είναι, όμως θα μιλήσω. Ενώ έχομε ταχθεί να είμαστε δάσκαλοι του καλού, είμαστε εργαστήρι όλων των κακών». -Γρηγόριος Θεολόγος («Έπη εις εαυτόν», Ποίημα ΙΒ)

Στο παρόν άρθρο, θα μελετήσουμε μαζί τις ορθόδοξες πλαστογραφίες. Αφορά τις «ευσεβείς» συνειδητές απάτες της Εκκλησίας, προκειμένου να προσηλυτίσει ανθρώπους διαφορετικών πεποιθήσεων, Ιουδαίων και εθνικών. Κατά συνέπεια, δεν θα γίνει μνεία στις πλαστογραφίες που έκαναν οι πρώτες πολυποίκιλες χριστιανικές ομάδες (οι διαφορετικοί χριστιανισμοί), για να στηρίξουν τις θέσεις τους, ανάγοντας αυτά τα κείμενα στους ίδιους τους «αποστόλους», ή σε καταγραφή «αποστολικών» μυστικών παραδόσεων, με αποτέλεσμα να κυκλοφορούν στις πρώτες αυτές κοινότητες πληθώρα ευαγγελίων, επιστολών, Πράξεων, και Αποκαλύψεων, που ισχυρίζονταν τελείως διαφορετικά πράγματα και που εκ των υστέρων κρίθηκαν ως «αιρετικά» και «βλάσφημα» κείμενα, όταν πια οι «ορθόδοξοι» νικητές είχαν αποκρυσταλλώσει τις πεποιθήσεις τους σε δόγματα. Ούτε στις χαλκεύσεις που συντελέστηκαν στα 27 βιβλία της Καινής Διαθήκης από τους ορθόδοξους χριστιανούς, σε εδάφια που «ενοχλούσαν» και «δικαίωναν» μάλλον τις «αιρετικές» θέσεις παρά τις «ορθές». Επίσης, δεν θα γίνει αναφορά στις διαφορετικές θεολογίες που προκύπτουν από τα λεγόμενα «κανονικά» ευαγγέλια, τις λεγόμενες «κανονικές» Πράξεις των Αποστόλων, και τις επιστολές του Παύλου. Αυτά είναι μεγάλα θέματα και έχουν γραφτεί άρθρα στον παρόντα ιστιότοπο ξεχωριστά, δες στο τέλος του παρόντος άρθρου.

Για να επιτευχθεί ο στόχος, έπρεπε τα παρουσιαζόμενα κείμενα να εμφανιστούν ως δήθεν να προέρχονται από σεβαστά πρόσωπα. Για αυτόν τον λόγο, όσα κείμενα αφορούν τους Ιουδαίους, έχουν ως θέμα τους βιβλικά πρόσωπα όπως τον Αβραάμ, τον Μωυσή, τους 12 Πατριάρχες, τον Έσδρα, τον Ησαΐα, ενώ όσα αφορούν τους εθνικούς, κυρίως τους «σιβυλλικούς χρησμούς» οι οποίοι ήσαν σεβαστοί στην ρωμαϊκή κοινωνία.

Πριν προχωρήσουμε παρακάτω, θα ήθελα να αναπτύξουμε λίγο το θέμα των «πολλών χριστιανισμών» που θίχτηκε παραπάνω.

Δυστυχώς, εδώ στην πατρίδα μας, υπάρχει ως γνωστόν θεοκρατία. Αν και δεν είναι όπως στο παρελθόν, ακόμα και στο πρόσφατο (βλέπε το «Καταφύγιο Ιδεών», του Χρήστου Γιανναρά), παρ’ όλα αυτά, οι καθηγητές Θεολογίας δεν είναι ελεύθεροι να εκφράσουν αυτό που ακριβώς ισχύει, διότι δεν θα μπορέσουν να σταδιοδρομήσουν και να κάνουν μεγάλη καριέρα. Όσοι τόλμησαν να πουν παραέξω κάποιες αλήθειες -όχι όμως όλες-, χαρακτηρίστηκαν και στιγματίστηκαν ως «οικουμενιστές», ως «αιρετίζοντες», ως «κακόδοξοι», ως «πλανημένοι». Στο εξωτερικό όμως, που υπάρχει μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων , οι καθηγητές Ιστορίας, Θεολογίας, και Θρησκειολογίας, έχουν γράψει βάσει στοιχείων και μελετών, πράγματα που ο μέσος αναγνώστης στην Ελλάδα αγνοεί.

Για παράδειγμα, πολλοί νομίζουν ότι οι τέσσερεις ευαγγελιστές, ο Ματθαίος, ο Μάρκος, ο Λουκάς και ο Ιωάννης, έγραψαν τα τέσσερα ευαγγέλια. Πολλοί αγνοούν την ύπαρξη δεκάδων άλλων κειμένων που κυκλοφορούσαν και που αργότερα καταδικάστηκαν. Ακόμα, θεωρείται από αρκετούς ότι τα 27 βιβλία της Καινής Διαθήκης ως σύνολο, ήταν αποδεκτό από την Εκκλησία εξ αρχής. Ότι κάθε χριστιανός, την πρώτη εκείνη εποχή, διέθετε στο σπίτι του την Βίβλο ή την Καινή Διαθήκη. Ότι από τις επιστολές, 14 είναι του Παύλου, ή ότι ο Πέτρος έγραψε δύο, και ο Ιωάννης τρεις. Ότι η Εκκλησία ήταν μία, με ένα κοινό «πιστεύω», με δόγματα που παραδόθηκαν από τον ίδιο τον Ιησού και τους αποστόλους του και ότι οι «αιρετικοί» εμφανίστηκαν πολύ μετά, σαν τα ζιζάνια, διαταράσσοντας την ειρήνη της Εκκλησίας του Ιησού. Αυτά και πολλά ακόμα στοιχειώδη αγνοούνται από την πλειονότητα των συνανθρώπων μας. Κοντολογίς, ότι αυτά που διαβεβαιώνουν οι ιερείς σήμερα, ήσαν πάντοτε τα αυτά.

Είναι γνωστό, εδώ και πάρα πολύ καιρό, ειδικά μετά από την ανακάλυψη και μελέτη των κειμένων του Ναγκ Χαμαντί, ότι ο Χριστιανισμός δεν ήταν ενιαίος, αλλά αποτελούνταν από πολλές διαφορετικές ομάδες, που η κάθε μία κατανοούσε με διαφορετικό τρόπο τα πράγματα, και πίστευε διαφορετικά, ενώ όλες ισχυρίζονταν ότι αποτελούσαν την αυθεντική εκκλησία-κοινότητα. Αυτές οι ομάδες, μεταξύ τους δέχονταν διαφορετικά πράγματα για τον Θεό, τον Ιησού, την ανάσταση, τον κόσμο, και για πλήθος θεμάτων. Η μία κατηγορούσε την άλλη είτε για απάτη, είτε ότι δεν κατανόησε σωστά το νόημα των λόγων του Ιησού.

Μία από αυτές, ήταν και η ομάδα που αναδύθηκε ιστορικά κατά τον τέταρτο αιώνα, χάρη στην πολιτική του Κωνσταντίνου και των διαδόχων του. Με βάση την νέα πολιτική τους, αυτό που θα ένωνε από εδώ και στο εξής τους υπηκόους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, θα ήταν η μία Εκκλησία με την μία κοινή πίστη. Τουλάχιστον, σε αυτό σκόπευαν, ασχέτως αν τελικά δεν το πέτυχαν, εφόσον οι «αιρέσεις» θα ταλανίζουν στο εξής κοινωνία και Εκκλησία.

Σχετικά με την πολιτική αυτή, γράφει ο βυζαντινολόγος ιστορικός Ostrogorsky στην «Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους», τα εξής:

Η θεώρηση του χριστιανισμού ως της μόνης και αποκλειστικής θρησκείας ήταν εντελώς ξένη και αδιανόητη στον αιώνα του θρησκευτικού συγκρητισμού, και φυσικά και στον πρώτο χριστιανό αυτοκράτορα. Πέρασε πολύς χρόνος ώσπου να επικρατήσει το πνεύμα της αποκλειστικότητας στο θρησκευτικό χώρο και ο ρωμαϊκός κόσμος να αποδεχθεί τον χριστιανισμό ως τη μόνη θρησκεία, που κατέχει την απόλυτη αλήθεια και αποκλείει κάθε άλλη διδασκαλία ως αίρεση. Φυσική βέβαια συνέπεια της νέας πολιτικής που χάραξε ο Κωνσταντίνος ήταν να καταλάβει η χριστιανική πίστη μονοπωλιακή θέση στη ρωμαιό- βυζαντινή αυτοκρατορία. Αυτό όμως έγινε αρκετά αργότερα.
(Α΄ τόμος, σ. 106)

Τα ίδια γράφει και ο καθηγητής Θεολογίας και Εκκλησιαστικής Ιστορίας, Βλάσιος Φειδάς:

Η οριστική επικράτηση του Χριστιανισμού στον ελληνορωμαϊκό κόσμο κατά τον Δ’ αιώνα υπήρξε αναμφιβόλως η άμεση συνέπεια της μεταβολής της επίσημης θρησκευτικής πολιτικής της αυτοκρατορίας. Η σταδιακή εξέλιξη της μεταβολής αυτής από την αρχή της θρησκευτικής ελευθερίας (313) μέχρι την αναγνώριση του Χριστιανισμού ως της μόνης επίσημης και προστατευόμενης θρησκείας της αυτοκρατορίας (380) υπήρξε καθοριστική για την ένταξη ολοκλήρου του ελληνορωμαϊκού κόσμου στο σώμα της Εκκλησίας.
(Εκκλησιαστική Ιστορία, Α’ τόμος, σ. 356)

Αυτή ονομάστηκε «ορθόδοξη» και κατά συνέπεια οι άλλες «αιρετικές». Οι απόψεις κάποιων, κατάντησαν υποχρεωτικά δόγματα πίστεως!

Επειδή είχε καλύτερη οργάνωση και λειτουργούσε με μία αυστηρά καθορισμένη ιεραρχία, υπερίσχυσε των άλλων ομάδων, που ήσαν πιο ελεύθερες. Ήδη από τα τέλη του πρώτου αιώνα με αρχές του δεύτερου, η θέση του επισκόπου ενισχύεται κατά πολύ, όπως φαίνεται καθαρά από τις επιστολές του Ιγνατίου Αντιοχείας…

Πρέπει να συμπορεύεσθε με την γνώμη και θέληση του επισκόπου (…) το άξιο του ονόματος πρεσβυτέριό σας, που είναι άξιο και του Θεού, είναι εναρμονισμένο με τον επίσκοπο, όπως είναι οι χορδές εναρμονισμένες με την κιθάρα.
(Επιστολή προς Εφεσίους, iv 1)

Σε άλλα σημεία…

Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να μην αντιτασσόμεθα στον επίσκοπο για να είμαστε υποταγμένοι στον Θεό.
(Επιστολή προς Εφεσίους, v 3)

Όλοι πρέπει να σέβονται τους διακόνους, ωσάν τον Ιησού Χριστό, όπως και τον επίσκοπο, ο οποίος είναι τύπος του Πατρός, τους δε πρεσβυτέρους ωσάν το συνέδριο του Θεού και ωσάν τον σύνδεσμο των Αποστόλων. Χωρίς αυτούς δεν υπάρχει Εκκλησία.
(Επιστολή προς Τραλλιανούς, iii 1)

Όποιος τιμά τον επίσκοπο τιμάται από τον Θεό· όποιος κάνει κάτι κρυφά από τον επίσκοπο λατρεύει τον διάβολο.
(Επιστολή προς Σμυρναίους, ix 1)

Όταν έγιναν «εξουσία», κατέστρεψαν όλα τα προηγούμενα κείμενα κι έτσι έμειναν μόνο οι δικές τους «απαντήσεις», χωρίς όμως να έχουμε και τις άλλες απόψεις. Αυτό δυσκόλευε τις έρευνες για την σκοτεινή περίοδο των τριών πρώτων αιώνων του Χριστιανισμού, ακριβώς επειδή τα στοιχεία ήταν λιγότερα και προέρχονταν από τα γραπτά των αντίπαλων «πρωτορθοδόξων». Όμως, μετά την ανεύρεση των καλά κρυμμένων επί αιώνες κειμένων στην έρημο του Ναγκ Χαμαντί, τα δεδομένα άλλαξαν, και το πράγμα φωτίστηκε.

Αρκετά διαφωτιστικά είναι όσα γράφει η διακεκριμένη καθηγήτρια του Χάρβαρντ, με ειδικότητα στην ιστορία, Elaine Pagels, στο βιβλίο της «Τα Γνωστικά Ευαγγέλια»:

Οι σημερινοί Χριστιανοί γυρίζουν το βλέμμα στην αρχική Εκκλησία και ανακαλύπτουν μια πιο απλή, πιο αγνή μορφή χριστιανικής πίστης. Την εποχή των αποστόλων, όλα τα μέλη της χριστιανικής κοινότητας μοιράζονταν τα χρήματα και την περιουσία τους· όλοι πίστευαν στις ίδιες διδασκαλίες και λάτρευαν μαζί· όλοι σέβονταν την εξουσία των αποστόλων. Η διαμάχη ξέσπασε μετά τη χρυσή εποχή, οπότε και αναδύθηκαν οι αιρέσεις: έτσι αναφέρει ο συγγραφέας των Πράξεων των Αποστόλων, ο οποίος συστήνεται ως ο πρώτος ιστορικός του χριστιανισμού. Οι ανακαλύψεις στο Ναγκ Χαμαντί διατάραξαν την εικόνα αυτή. Αν παραδεχτούμε πως κάποια από τα πενήντα δύο αυτά κείμενα αντιπροσωπεύουν πρώιμες μορφές χριστιανικής διδασκαλίας, μπορεί να χρειαστεί να αναγνωρίσουμε πως ο πρωτογενής χριστιανισμός είναι πολύ διαφορετικός απ’ ό,τι περιμέναμε πριν τα ευρήματα του Ναγκ Χαμαντί.
(σελ. 27)

Σε άλλα σημεία του ίδιου βιβλίου, αναφέρει:

Διαφορετικές μορφές Χριστιανισμού άνθισαν τα πρώτα χρόνια του χριστιανικού κινήματος. Εκατοντάδες αντίπαλοι δάσκαλοι διακήρυσσαν πως πρέσβευαν το ‘’αληθινό δόγμα του Χριστού’’ και αλληλοαποκηρύττονταν ως απατεώνες.
(σελ. 54)

Εντούτοις, ακόμη και τα πενήντα δύο κείμενα που ανακαλύφθηκαν στο Νάγκ Χαμαντί προσφέρουν μόνο μια ιδέα της πολυπλοκότητας του πρώιμου χριστιανικού κινήματος. Μόλις αρχίζουμε να διαπιστώνουμε ότι αυτό που αποκαλούμε χριστιανισμό- και ότι αναγνωρίζουμε ως χριστιανική παράδοση- στην πραγματικότητα αντιπροσωπεύει μόνο μία μικρή συλλογή συγκεκριμένων πηγών, επιλεγμένων ανάμεσα σε δεκάδες άλλες.
(σελ. 43)

Αυτά, ως μια μικρή εισαγωγή στο θέμα μας.

Για τον προσηλυτισμό των Ιουδαίων στην Εκκλησία, οι χριστιανοί προέβησαν σε μία σειρά πλαστογραφήσεων, πέρα από την παρερμηνεία που έκαναν στις εβραϊκές γραφές (Παλαιά Διαθήκη για τους χριστιανούς) μέσω της αλληγορίας, της αποσπασματικής χρήσης, και της τυπολογίας. Πήραν προϋπάρχοντα ιουδαϊκά κείμενα και τα παρουσίασαν με τέτοιον τρόπο «ώστε να φαίνεται το δίκαιο της Εκκλησίας».

Ήδη από την ελληνιστική εποχή, υπήρχε έντονος συναγωνισμός σε πνευματικό επίπεδο μεταξύ των μορφωμένων Ιουδαίων της διασποράς, των Ελλήνων και των ελληνιστών. Έτσι, οι Ιουδαίοι κατασκεύασαν νωρίτερα πλαστά κείμενα με ονόματα των επιφανών παλαιότερων βιβλικών «ηρώων» , όπως για παράδειγμα του Μωυσή, του Αβραάμ, του Ενώχ, γράφοντας για δήθεν αποκαλύψεις, οράσεις, ομιλίες, και διαθήκες. Αυτά τα παρέλαβαν οι χριστιανοί και τα διασκεύασαν ανάλογα. Γράφει ο καθηγητής Πατρολογίας, Π. Χρήστου:

Δεν είναι παράδοξον ότι τοιαύτα κείμενα έφθασαν εις χείρας χριστιανών και είλκυσαν την προσοχήν των λόγω της σοβαράς ηθικολογίας και της προσπάθειας εμβαθύνσεως εις την θεολογίαν της μονοθεΐας. Χριστιανοί συγγραφείς υπέβαλλον πολλά εξ αυτών εις διασκευήν, ελαφράν ή εκτενή, κυρίως δια παρεμβολής φράσεων, προτάσεων και τεμαχίων επί κρίσιμων θεολογικών θεμάτων.
(Πατρολογία, τ.2, σ. 211)

Ενδεικτικά: Το «Σπήλαιο των θησαυρών» (σπήλαιο που δήθεν κρύφτηκαν οι πρωτόπλαστοι μετά την εκδίωξή τους) παρουσιάζει την ιστορία του κόσμου από Αδάμ μέχρι του Χριστού, «με πρίσμα χριστιανικόν αποκαλυπτικόν» (ο. π. σελ. 212).

Η «Διαθήκη των Δώδεκα Πατριαρχών»:

Το βιβλίον τούτο, μνημονευόμενον εις τον Κατάλογον, την Σύνοψιν και την Στιχομετρίαν, σώζεται ελληνιστί εις δύο παραλλαγάς καθώς και εις σλαβονικήν και αρμενικήν μετάφρασιν. Περιέχει τας διαθήκας, τους τελευταίους λόγους των δώδεκα υιών του Ιακώβ προς τους απογόνους αυτών συνηθροισμένους πέριξ εκάστου προ του θανάτου αυτού. Εκάστη διαθήκη συνίσταται εις α) διήγησιν του βίου του αντίστοιχου πατριάρχου, β) παραίνεσιν ηθικήν, γ) προφητείαν περί του μέλλοντος της οικείας φυλής. Την ιδέαν της συντάξεως τοιούτων διαθηκών ενεπνεύσθη ο συγγραφεύς προφανώς από το ανάλογον των ευλογιών του Ιακώβ εις το βιβλίον της Γενέσεως. Το ήθος του έργου είναι υψηλής στάθμης και τα χριστιανικά στοιχεία αυτού είναι εμφανή. Ούτω δυνάμεθα να υποθέσωμεν ότι ο συντάκτης του υπήρξε χριστιανός της περί το 200 μ. Χ εποχής. Υπάρχουν όμως ενδείξεις ότι προϋπήρχον σχετικά κείμενα περί του Λευί εις την αραμαϊκήν και του Νεφθαλί εις την εβραϊκήν. Το πρώτον εξ αυτών εχρησιμοποιήθη εις εσσαϊκόν κείμενον και τμήμα του ευρέθη εις το Κουμράν, επειδή δε το υπό εξέτασιν έργον εν συνόλω παρουσιάζει τάσεις συγγενείς προς τα της κοινότητος του Κουμράν, καθίσταται πιθανόν ότι ο χριστιανός συγγραφεύς εχρησιμοποίησε ιουδαϊκόν πρότυπον συντεταγμένον αρχικώς εις την εβραϊκήν, έπειτα δε ίσως μεταφρασθέν εις την ελληνικήν.
(ο. π σ. 216-217)

Οι «Βίοι Προφητών»:

Οι Βίοι προφητών απαντώνται εις εξ ελληνικάς παραλλαγάς, περιλαμβανομένης και της συντόμου συναξαριακής, δύο συριακάς και ανά μίαν λατινικήν, αρμενικήν, αιθιοπικήν και αραβικήν. Αποτελούντες αντίστοιχον των βίων Ελλήνων φιλοσόφων, εγράφησαν δι’ εξυπηρέτησιν των απολογητικών στόχων του Χριστιανισμού. Επειδή οι Ιουδαίοι εχαρακτήριζον τους Χριστιανούς αποστάτας, ούτοι ηθέλησαν να διακηρύξουν ότι είναι κληρονόμοι του προφητικού πνεύματος και των προφητικών επαγγελιών. Ούτω η συγγραφή των πρέπει να τοποθετηθεί εις χρόνον περί το 200 μ. Χ.
(ο. π σ. 219-220)

Η «Αποκάλυψη Έσδρα»:

Δύο αυτοτελή τμήματα είναι σήμερον ενσωματωμένα εις το ανωτέρω βιβλίο (σημ. Αποκάλυψη Έσδρα) καταλαμβάνοντα το μεν πρώτον τα κκ. 1-2, το δε δεύτερο τα κ.κ 15-16, και καλούμενα αντιστοίχως Έσδρας Ε΄ και Έσδρας ΣΤ΄. Το πρώτο περιέχει προφητείαν εναντίον του ιουδαϊκού λαού, μέσω του Έσδρα, με παρηγορητικούς λόγους προς τον χριστιανικόν λαόν, τον οποίον χαρακτηρίζει ως ‘’μητέρα’’, και προέρχεται εκ των αρχών του τρίτου αιώνος. Το δεύτερον περιγράφει καταστροφάς αι οποίαι θα συνοδεύοσυν το τέλος του κόσμου και δίδει παραίνεσιν προς τον λαόν του Θεού […].
(ο. π σ. 224)

Η «Ανάληψη του Ησαΐα», το οποίο αποτελείται από συμπίλημα τριών κειμένων: α) το Μαρτύριο του Ησαΐα που γράφτηκε τον πρώτο αιώνα από Ιουδαίο, β) την διαθήκη του Εζεκία που μπήκε ως προσθήκη στο κείμενο τον δεύτερο αιώνα, από χριστιανό που «εθεώρησε χρήσιμον να εκμεταλλευθεί την διήγησιν ταύτην χάριν απολογητικών σκοπών δια προσθήκης εις το μέσον του πρώτου τούτου τμήματος μιας εξαγγελίας υπό του Εζεκίου περί της ελεύσεως του Χριστού και της καθόδου του Αντιχρίστου υπό την μορφήν του Νέρωνος» (ο. π. σ. 221). Και γ) την όραση του Ησαία που μπήκε ως προσθήκη από τον ίδιο πλαστογράφο «εις την οποίαν ιστορείται ραψωδιακώς η άνοδος του Ησαΐου δια των επτά ουρανών, όπου ούτος μανθάνει τα απόρρητα μυστήρια περί του έργου, του πάθους, και της αναστάσεως του Χριστού» (ο. π σ. 221).

Το βιβλίο «Μυστικά του Ενώχ» ή «Ενώχ Β’», η «Εξομολόγησις και η μετάνοια της Ασενέθ», «Ανάληψη Μωυσέως», «Διαθήκη Σολομώντα», «Αποκάλυψη Ηλία του προφήτη» «Αποκάλυψη Βαρούχ», όλα «εγράφησαν δι’ εξυπηρέτησιν των απολογητικών στόχων του Χριστιανισμού» (ο. π σ. 212- 224).

Για τον προσηλυτισμό των εθνικών, οι χριστιανοί εργάστηκαν κατά παρόμοιο τρόπο. Από τις μεγαλύτερες απάτες ήταν οι δήθεν «σιβυλλικοί χρησμοί». Μία απάτη που υποστηρίζεται και σήμερα, όχι από την επίσημη Εκκλησία, αλλά από διάφορους κύκλους που θέλουν να γεφυρώσουν τα αγεφύρωτα. Οι Σίβυλλες ήσαν ιέρειες του Απόλλωνος (συνολικά δεκαεπτά), που έζησαν σε διαφορετικές εποχές και περιοχές. Όταν καταλαμβάνονταν από την «ένθεη μανία», έλεγαν πράγματα ασύνταχτα τα οποία θεωρούνταν χρησμοί του θεού. Υπήρχαν οι ειδικοί στα μαντεία που ήσαν επιφορτισμένοι με την αποσαφήνιση των μηνυμάτων. Αυτού του είδους η μαντική τέχνη ήταν αδίδαχτη και άνευ εξετάσεως σημείων. Αυτά λοιπόν καταγράφονταν. Αργότερα, γύρω στο 534-510 π.κ.ε., επί Ταρκύνιου του Υπερήφανου, πωλήθηκαν από την Σίβυλλα την Κυμαία κάποιοι από τους χρησμούς, και έκτοτε φυλάσσονταν στο Καπιτώλιο στην Ρώμη, ώσπου το 83 π.κ.ε., καταστράφηκαν από πυρκαγιά (βλέπε διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια «Bretannica», στο λήμμα «sibyl»). Αυτοί, υποτίθεται ότι αναφέρονταν στο μέλλον της αυτοκρατορίας. Ο καθηγητής, William J. Deane, στο έργο του «Ψευδεπίγραφα και Απόκρυφα», αναφέρει ότι τα γνήσια «Σιβυλλικά βιβλία» φυλάσσονταν στο Καπιτώλιο στον ναό του Δία στην Ρώμη, και καταστράφηκαν από την φωτιά που ξέσπασε αιώνες αργότερα. Αντικαταστάθηκαν από άλλες συλλογές οι οποίες αναθεωρήθηκαν από τους Ρωμαίους αυτοκράτορες Αύγουστο και Τιβέριο. Οι στίχοι που μας διασώζονται σήμερα, δεν είναι από τα αυθεντικά «Σιβυλλικά βιβλία».

Ο καθηγητής Πατρολογίας, ο Στ. Παπαδόπουλος, γράφει ότι η πλαστογράφηση είχε αρχίσει από τους Ιουδαίους της διασποράς και συνεχίστηκε από τους Χριστιανούς…

Στα 14 από τα 15 σωζόμενα Σιβυλλικά βιβλία, που γράφονταν σε ηρωικά εξάμετρα, εξ ολοκλήρου ιουδαϊκά ή με ιουδαϊκά στοιχεία είναι τα βιβλία Α-Ε και ΙΑ-ΙΓ. Ό,τι όμως περισσότερο μας ενδιαφέρει είναι τα βιβλία 6,7,και 8, τα οποία εν όλο ή εν μέρει γράφτηκαν από χριστιανούς συγγραφείς στον 2ο αιώνα μ.Χ. με τη δομή και στο πλαίσιο των αρχαιότερων ελληνο-ιουδαϊκών σιβυλλικών βιβλίων, που στο μεταξύ μερικά είχαν εμπλουτισθεί με σημαντικά γνωστικά στοιχεία, όπως πχ το 7ο βιβλίο. Και οι χριστιανοί, όπως και οι ιουδαίοι, βρήκαν στα βιβλία αυτά δυνατότητα προπαγάνδας κατά των εθνικών.
[…]
Ακόμη παρουσίαζαν τα οράματα, τις απόκρυφες προφητείες και αποκαλύψεις των σιβυλλικών βιβλίων ως θύραθεν φυσικά, αλλά θεία σημεία και μαρτυρίες προς απόδειξη της επαληθεύσεως των βιβλικών προφητειών περί Χριστού και νίκης του χριστιανισμού. Από τα Χριστιανίζοντα σιβυλλικά βιβλία το 8ο γράφτηκε οπωσδήποτε προ του 180 και το 7ο με τα πολλά γνωστικά στοιχεία ίσως περί τα τέλη του 2ου αιώνα. Το 6ο, που έχει μόνον 28 στίχους, περιλαμβάνει ύμνο στο Χριστό και στο ξύλο του Σταυρού. Το 8ο , που έχει 500 στίχους, διακρίνεται σε τρία τμήματα, είναι το σπουδαιότερο και το γνωστότερο από όλα και περιλαμβάνει: α) Αναγγελία της θείας τιμωρίας και της καταστροφής της Ρώμης, β) Ύμνο για τον τελικό θρίαμβο του Χριστού με την ακροστιχίδα ‘’ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΕΙΣΤΟΣ ΘΕΟΥ ΥΙΟΣ ΣΩΤΗΡ ΣΤΑΥΡΟΣ’’, και αναφορά στο έργο του Χριστού και στην βασιλεία του παντοδύναμου Θεού μετά την τιμωρία των κακών. Οι Σίβυλλες και μάλιστα η Ερυθραία προφητεύει με ακρίβεια για τον Χριστό και το έργο του και θεωρείται προφήτης του Σωτήρα, μολονότι κατά παράδοση έζησε έξι γενεές μετά τον κατακλυσμό και ήταν ιέρεια του Απόλλωνα (Ευσεβίου, Κωνσταντίνου λόγος 18 και 19)· αλλά φυσικά ο χριστιανός συγγραφέας εργάζεται στο β’ ήμισυ του 2ου αιώνα. Ανάλογα προφητεύει και η Κυμαία Σίβυλλα. γ) Ύμνο στο δημιουργό Θεό και το Λόγο του που έγινε άνθρωπος.
(Στ. Παπαδόπουλος, Ά τόμος πατρολογίας, σελ. 256-257)

Ο εκκλησιαστικός πατέρας Κλήμης Αλεξανδρείας, στο έργο του «Στρωματείς» και στην γενικότερη προσπάθειά του να παντρέψει τον Χριστιανισμό με τον εθνικό κόσμο, καταφεύγει πέρα από την νοθεία και στο ψέμα, αφού ισχυρίζεται ότι ο Παύλος ήδη προέτρεπε από τον πρώτο αιώνα να μελετούν οι πιστοί τους «σιβυλλικούς χρησμούς»…

Γιατί, όπως ήθελε ο Θεός να σωθούν οι Ιουδαίοι δίνοντας τους προφήτες, έτσι και τους δοκιμότατους των Ελλήνων, αφού τους κατάστησε δικούς του προφήτες, στην δική τους γλώσσα, για να έχουν τη δυνατότητα να δεχτούν την ευεργεσία του Θεού, τους διέκρινε από τον χυδαίο όχλο, σύμφωνα με την δήλωση του κηρύγματος του Πέτρου, λέγοντας ο απόστολος Παύλος· «πάρτε και τα ελληνικά βιβλία, και μάθετε ότι η Σίβυλλα δηλώνει ένα Θεό κι αυτά που μέλλουν να συμβούν».
(Στρωματείς, λόγος έκτος, σελ. 207)

Βέβαια ανάλογα χωρία του Παύλου δεν παρουσιάζει ο Κλήμης. Ούτε μας λέει σε ποια επιστολή το γράφει ο Παύλος. Αντιθέτως, έχουμε χωρία που δείχνουν ότι ο Παύλος ουδέποτε θεωρούσε δυνατή την σύζευξη αυτή. Ουδέποτε χρησιμοποίησε τους «σιβυλλικούς χρησμούς» όταν ήρθε να προπαγανδίσει την νέα πίστη στην Αθήνα, αλλά και ο ίδιος λέει ρητά ότι ο Θεός άφησε όλες τις γενεές των ανθρώπων που έζησαν στην προχριστιανική εποχή να πορεύονται στις οδούς τους, δηλαδή μακριά από την θεία αποκάλυψη: «ος εν ταις παρωχημεναις γενεαις ειασεν παντα τα εθνη πορευεσθαι ταις οδοις αυτων» (Πράξεις, 14: 16). Η σύγχρονη έρευνα, δείχνει ότι την εποχή του Παύλου ακόμα δεν είχαν πλαστογραφηθεί από τους «ευσεβείς» χριστιανούς. Είχε όμως γίνει κατά την εποχή του Κλήμη Αλεξανδρείας!

Η ίδια απάτη και με το έργο «Γνώμαι» του Σέξτου. Ήταν μία συλλογή ηθικοφιλοσοφικών αποφθεγμάτων που συνέθεσε κάποιος εθνικός Σέξτος περίπου το 180-210 και το οποίο διασκευάστηκε από χριστιανό. Ο Στ. Παπαδόπουλος γράφει:

Το εκχριστιανισμένο κείμενο των «Γνωμών» εκπροσωπεί την τάση των απολογητών προς εναρμόνιση της ελληνικής ηθικοφιλοσοφικής σκέψεως με τον χριστιανισμό.
(Πατρολογία, Α΄ τόμος, σ.313)

Ο καθηγητής Π. Χρήστου γράφει:

Αι Γνώμαι υπεβλήθησαν εις διασκευήν και επέκτασιν υπό χριστιανού διδασκάλου περί το 200 και κατέστησαν αγαπηταί εις τους Χριστιανούς. Σκοπός του φυσικά ήτο να ελκύσει τους μορφωμένους Εθνικούς εις τον Χριστιανισμόν.
(Π. Χρήστου, τ.2, σ. 100)

Αλλά και η δήθεν αλληλογραφία που περιλαμβάνει 14 επιστολές μεταξύ του Παύλου και του στωικού φιλόσοφου Σενέκα, κατασκευάστηκε για τον ίδιο λόγο. Εδώ μάλιστα, έχουμε και την «επικύρωση» ενός άλλου εκκλησιαστικού πατέρα, του Ιερώνυμου, επίσης πλαστογράφου…

Στο 2ο ήμισυ του 3ου αιώνα κυκλοφορούσε στην Ιταλία και σε λαϊκή λατινική γλώσσα συλλογή 12 επιστολών, τις οποίες δήθεν αντήλλαξαν ο φιλόσοφος Σενέκας (που το 66 αυτοκτόνησε κατ’ εντολή του μαθητή του Νέρωνα) και ο Παύλος. Αναφέρονται από τον Ιερώνυμο σαν γνήσιες.

(ο.π σ. 476)

«Εάν διά τoυ ψεύδoυς μoυ η αλήθεια τoυ Θεoύ κατεδείχθη μεγάλη πρoς δόξαν τoυ, γιατί ακόμη κατακρίνoμαι ως αμαρτωλός;». Απόστολος Παύλος (Προς Ρωμαίους Επιστολή, 3: 7).

Ο αυτοκράτορας και Ελληνιστής Ιουλιανός, κάποτε είχε γράψει: «Η μηχανορραφία των Γαλιλαίων (σημ. δηλαδή των χριστιανών) είναι κατασκεύασμα ανθρώπων που τη σύνταξαν από κακή πρόσθεση».

Μήπως είχε δίκιο;

ΔΕΣ: 

Ιερές παραχαράξεις

Παραχάραξη· το ερμηνευτικό κλειδί της Εκκλησίας

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑΣ ΤΩΝ ΚΑΘΕΣΤΩΤΙΚΩΝ «ΠΗΓΩΝ»

Αποστολικά ευαγγέλια – Μυθεύματα και ασυμφωνίες ευαγγελιστών

Δείγματα βιβλικής «θεοπνευστίας» – «Ιερές» αντιφάσεις και ασυναρτησίες

Γιατί είναι παραπλανητική η εναρμόνιση των ευαγγελικών διηγήσεων

Στοιχεία για την χρονολόγηση των Ευαγγελίων

Κατάλογος κειμένων της πρωτοχριστιανικής γραμματείας (και το ελληνικό κείμενο, όπου έχει βρεθεί)

Βίβλος ή Αγία Γραφή: Μικρός κατάλογος από βιβλικές ασυναρτησίες και θεόπνευστες ανοησίες και αντιφάσεις των «Ιερέων μας Γραφών»

Ο έρωτας της ζωής σου θα έρθει μετά το μεγαλύτερο λάθος σου

Γνωρίζω τον πόνο σου. Ξέρω πόσο πολύ πονά η ψυχή σου. Είναι δύσκολο να ξεπεράσεις έναν χωρισμό. Πρόκειται για δύσκολες απώλειες. Και μερικές φορές μας οδηγούν σε μια συναισθηματική άβυσσο τόσο βαθιά που δεν ξέρουμε πώς να ξεχωρίσουμε την πραγματικότητα από τους φόβους μας.

Ξέρω ότι σου συνέβη αυτό. Ερωτεύτηκες κάποιον/α. Απογύμνωσες την ψυχή σου και του έδωσες το κλειδί για τα πιο βαθιά και σκοτεινά μυστικά σου. Επένδυσες τον εαυτό σου σε αυτή τη σχέση. Έδωσες την καρδιά σου ελπίζοντας πως και ο άλλος θα σε αγαπήσει με τον ίδιο τρόπο.

Γνώριζες πως η δική σου αγάπη ήταν δυνατότερη. Αλλά επέλεξες να πιστέψεις. Επειδή έτσι είσαι. Σκέφτηκες πως θα έβλεπε πόσο αγνή είναι η αγάπη σου και αμέσως θα σου φερόταν καλύτερα.

Δυστυχώς έκανες λάθος. Δεν ήταν το άτομο που νόμιζες. Δεν ήταν η ιδανική εικόνα που είχες στο μυαλό σου. Δεν άξιζε την αγάπη σου. Είναι απλό. Απλώς ποτέ δεν ενδιαφέρθηκε να αφιερώσει χρόνο για σένα. Ποτέ δεν νοιάστηκε για τα συναισθήματα σου. Ποτέ δεν είδε ένα μέλλον μαζί σου.

Οπότε, απέτυχες να αναγνωρίσεις αυτά τα σημάδια στην πορεία και έπεσες στην παγίδα.

Έδωσες όλα όσα είχες ελπίζοντας μέσα σου πως νοιάζεται για σένα. Και δυστυχώς, κατέληξες να πληρώσεις το τίμημα.

Αλλά άκουσε με προσεκτικά. Το γεγονός ότι νιώθεις πως έχεις χαθεί τώρα και δεν μπορείς να δεις το φως στο τέλος του σκοτεινού τούνελ δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει ελπίδα για σένα.

Έχεις αγαπήσει και έχεις χάσει. Αυτό είναι ίσως το πιο επώδυνο πράγμα που μπορεί να βιώσει κάποιος. Αλλά ζεις. Και αυτό σημαίνει κάτι. Σημαίνει ότι ανεξάρτητα από την απόγνωση που νιώθεις, υπάρχει πάντα μια μικρή σπίθα που καίει μέσα στην καρδιά σου. Μια μικρή αχτίδα φωτός που σε βοηθά να επιμείνεις.

Το γεγονός πως έχεις πληγωθεί δεν σημαίνει ότι δεν θα ζήσεις ξανά την αγάπη. Μην απελπίζεσαι. Ξέρεις τι λένε. Μετά την καταιγίδα έρχεται το ουράνιο τόξο. Ο έρωτας της ζωής σου θα έρθει μετά το μεγαλύτερο λάθος σου. Έτσι είναι. Απλώς χρειάζεται να έχεις πίστη. Το μέλλον σου επιφυλάσσει εκπληκτικά πράγματα. Δεν μπορείς να τα παρατήσεις τώρα.

Μια μέρα θα συναντήσεις την αγάπη της ζωής σου και κάθε ερώτημα που είχες θα απαντηθεί. Θα συνειδητοποιήσεις πώς είναι η πραγματική αγάπη και θα καταλάβεις γιατί τα πράγματα δεν λειτουργούσαν με κάποιους ανθρώπους. Όλα θα είναι ξεκάθαρα.

Αυτό το άτομο θα σε θεραπεύσει. Θα κάνει τα πάντα για να σε βοηθήσει να σηκωθείς και να γίνεις ο πραγματικός σου εαυτός. Θα κάνει υπομονή. Θα σε κατανοεί. Θα ερωτευτεί τις ατέλειες σου. Πιο σημαντικά, θα σου δείξει πως τα πάντα στην ζωή συμβαίνουν για κάποιον λόγο.

Αισθάνεσαι σαν τον χορευτή που προσήλθε σ’ έναν χορό και δεν συνάντησε παρά μόνο παράλυτους˙ με ποιόν τώρα να χορέψεις;

Κανείς δεν μπορεί να βλέπει πέρα από τα όρια του εαυτού του. Με τούτο εννοώ ότι ο καθένας μπορεί να συλλάβει και να κατανοήσει τον άλλον μόνον ανάλογα με την δική του ευφυΐα. Εάν κάποιος έχει ευφυΐα του πλέον χαμηλού είδους, τότε όλα τα πνευματικά χαρίσματα, ακόμη και τα πλέον έκτακτα, δεν θα του κάνουν καμία εντύπωση˙ σ’ έναν άνθρωπο προικισμένο μ’ αυτά, δεν θα προσέξει παρά τα χαμηλότερα στοιχεία της ατομικότητάς του, όλες του δηλ. τις αδυναμίες, τα ελαττώματα της ιδιοσυγκρασίας και του χαρακτήρα. Τούτα τα στοιχεία είναι αυτά που, κατά την αντίληψή του, συνθέτουν την προσωπικότητα του άλλου, ενώ οι υπέρτερες πνευματικές ικανότητες είναι γι’ αυτόν τόσο αντιληπτές όσο τα χρώματα για τον τυφλό˙ διότι το πνεύμα είναι αόρατο για όποιον δεν έχει και ο ίδιος πνεύμα, κάθε δε αξιολόγηση είναι το γινόμενο της αξίας του αξιολογουμένου επί την γνωστική ικανότητα του αξιολογούντος.

Από τούτα προκύπτει ότι, όποτε συνομιλούμε με κάποιον, καταβιβάζουμε τον εαυτό μας στο επίπεδό του, καθότι όλα εκείνα στα όποια υπερτερούμε αυτού εξαφανίζονται, απαρατήρητη δε περνά ακόμη και η απάρνηση του εαυτού μας που απαιτείται για την ισοπέδωση αυτή. Εάν αναλογισθεί κανείς πόσο χαμηλά είναι το φρόνημα και τα προσόντα των περισσότερων ανθρώπων, δηλ. πόσο ποταποί είναι, θα συνειδητοποιήσει ότι δεν είναι δυνατόν να μιλά μαζί τους χωρίς να γίνει και ο ίδιος, στην διάρκεια της συνομιλίας, ποταπός (κατ’ αναλογία με το φαινόμενα της πτώσεως της ισχύος κατά την διανομή του ηλεκτρικού ρεύματος)˙ θα κατανοήσει τότε σε βάθος το νόημα και το εύστοχον της εκφράσεως sich gemein machen, αλλά και θ’ αποφεύγει κάθε συναναστροφή στην όποια δεν μπορεί να επικοινωνήσει παρά με την parlie honteuse (επονείδιστο μέρος] της φύσης του. Θα κατανοήσει επίσης ότι, απέναντι σε ηλίθιους και μουρλούς, δεν υπάρχει παρά ένας και μόνον τρόπος να καταστήσει εμφανή την φρόνηση του, κι αυτός δεν είναι άλλος από το να μην μιλά μαζί τους. Όμως, ενεργώντας έτσι, κάποιοι άνθρωποι ενίοτε θα νιώθουν μέσα στην κοινωνία όπως ο χορευτής που προσήλθε σ’ έναν χορό και δεν συνάντησε παρά μόνο παράλυτους˙ με ποιόν τώρα να χορέψει;

Είναι προτιμότερο να έχεις έναν χαρισματικό άνθρωπο στο πλευρό σου παρά χίλιες ουγγιές χρυσό στο σεντούκι σου

Η δυναστεία των Τang, μία από τις μακροβιότερες δυναστείες της κινεζικής ιστορίας (618-907 μ.Χ.), χαιρετίζεται από τους ιστορικούς ως η χρυσή εποχή της Κίνας. Φυσικά, η δυναστεία αυτή δεν δημιουργήθηκε τυχαία. Όφειλε πάρα πολλά στις συνειδητές προσπάθειες του αυτοκράτορα που την ίδρυσε, του Tang Taizong.

Ο Taizong είναι ένας από τους σπουδαιότερους ηγεμόνες της Ιστορίας. Υπό την ηγεσία του Taizong, η Κίνα έγινε η μεγαλύτερη και ισχυρότερη χώρα. Κατά την περίοδο της ηγεμονίας του, παρατηρείται πλήθος ευφυών, πρωτοποριακών και τολμηρών επιτευγμάτων, τα οποία έθεσαν υψηλά στάνταρντ για όλους τους ηγεμόνες που θα ακολουθούσαν.

Ο Tang Τaizong και ο κύκλος των προικισμένων υπουργών του έκαναν πολλά συμβούλια, όπου συζητούσαν ποιος ήταν ο καλύτερος τρόπος διακυβέρνησης και προαγωγής της μακροβιότητας της δυναστείας. Οι περισσότερες συνομιλίες τους καταγράφηκαν και αργότερα συγκεντρώθηκαν σε μια ανθολογία με τίτλο Το Διοικητικό Εγχειρίδιο Zhenguan. Από τότε το βιβλίο αυτό έχει γίνει ένα από τα κλασικότερα έργα με θέμα την ηγεσία, το μάνατζμεντ και την πολιτική τέχνη.

Ακολουθούν αποσπάσματα από τις συνομιλίες μεταξύ του Tang Taizong και των υπουργών του.

Αναζήτηση χαρισματικών ανθρώπων

Ο Taizong είπε στον διάδοχο του θρόνου: «Ένα πλοίο που διασχίζει τον ωκεανό εξαρτάται από τους ναύτες του. Ένα πουλί που πετάει στον ουρανό εξαρτάται από τα φτερά του. Ένας αυτοκράτορας που διακυβερνά τη χώρα του εξαρτάται από τη στήριξη των βοηθών του. Είναι προτιμότερο να έχεις έναν χαρισματικό άνθρωπο στο πλευρό σου παρά χίλιες ουγγιές χρυσό στο σεντούκι σου.

»Όμως οι χαρισματικοί άνθρωποι μπορεί να ζουν στην αφάνεια. Μπορεί να περιμένουν την κατάλληλη ευκαιρία· μπορεί να έχουν ταπεινές καταβολές ή χαμηλό κοινωνικό κύρος· μπορεί να είναι φτωχοί ή να κάνουν ταπεινωτικές δουλειές. Πρέπει να προσπαθήσεις να τους αναζητήσεις, γιατί αυτοί οι άνθρωποι θα διευκολύνουν τη ζωή σου».

Έξι είδη καλών αξιωματούχων

Ο υπουργός Wei Zheng χώρισε τους καλούς αξιωματούχους σε έξι κατηγορίες.

«Εκείνοι που είναι αρκετά προνοητικοί για να διακρίνουν τα σημάδια ενός επερχόμενου γεγονότος και να ενεργήσουν προληπτικά προτού εμφανιστούν προβλήματα, ώστε να προστατέψουν τον ηγεμόνα.

»Εκείνοι που δίνουν στον ηγεμόνα συνετές συμβουλές, εφαρμόζουν τις καλές πολιτικές του και διορθώνουν γρήγορα τα σφάλματά του.

»Εκείνοι που εργάζονται σκληρά, εμπνέουν τον ηγεμόνα με τα παραδείγματα σοφών βασιλιάδων της Ιστορίας και του προτείνουν άξιους άντρες.

»Εκείνοι που είναι διορατικοί, ικανοί να διορθώσουν τα σφάλματα του ηγεμόνα και να μετατρέψουν κάτι κακό σε καλό.

»Εκείνοι που τηρούν τον νόμο, δεν δωροδοκούνται, ούτε αναζητούν υψηλές αμοιβές και διάγουν λιτό και ολιγαρκή βίο.

»Εκείνοι που δεν χρησιμοποιούν κολακείες και τολμούν να υποδείξουν τα σφάλματα του ηγεμόνα».

Έξι είδη κακών αξιωματούχων

Διαχώρισε όμως και τους κακούς αξιωματούχους σε έξι κατηγορίες:

«Εκείνοι που δεν δουλεύουν σκληρά, αλλά σκέφτονται μόνο την ισχύ και τον πλούτο και δεν έχουν αρχές.

»Εκείνοι που λένε πάντα “ναι” στον ηγεμόνα, προσπαθούν να τον ικανοποιήσουν με κάθε μέσο και συμφωνούν μαζί του ακόμη και όταν σφάλλει.

»Εκείνοι που είναι διπρόσωποι, που φθονούν τους άξιους και χρησιμοποιούν τεχνάσματα για να χειραγωγήσουν τον ηγεμόνα και να τον κάνουν να αδικήσει τους αξιωματούχους του.

»Εκείνοι που δεν είναι αρκετά ευφυείς για να καλύψουν τα δικά τους αδικήματα, έχουν αρκετή ευφράδεια για να προσεταιριστούν την ευμένεια των άλλων και να δημιουργήσουν εσκεμμένα σύγχυση στην Αυλή.

»Εκείνοι που καταχρώνται τη θέση τους έχοντας ιδιοτελείς σκοπούς και προσπαθούν να γίνουν πλούσιοι στο όνομα του ηγεμόνα.

»Εκείνοι που χρησιμοποιούν περίτεχνα λόγια για να ξεγελάσουν τον ηγέτη, να θολώσουν το σωστό και το λάθος για να τον παραπλανήσουν και να τον κάνουν να χάσει τη φήμη του».

Απόφευγε να χάνεις τον χρόνο σου όπως ο όχλος

Η ζωή παραείναι σύντομη («το σώμα αυτό δεν είναι σπίτι, είναι πανδοχείο» λέει ο Σενέκας) και έχεις σημαντικά πράγματα να κάνεις. Διάλεγε με προσοχή τις εικόνες και τις ιδέες στις οποίες εκτίθεται το μυαλό σου. Αν δεν τις διαλέξεις εσύ, κάποιος άλλος θα τις διαλέξει – και τα κίνητρά του μπορεί να είναι ποταπά. Είναι εύκολο να ολισθήσει κανείς στη χυδαιότητα. Αναλογιστείτε πόσες ώρες την ημέρα χάνουν οι άνθρωποι βλέποντας ανοησίες στην τηλεόραση ή παίζοντας παιχνίδια στον υπολογιστή και στο κινητό τους. Σκοτώνοντας την ώρα τους σκοτώνουν τη ζωή τους.

Η ιστορική φράση «άρτον και θεάματα» (panem et circenses), που αποδίδεται στον Ρωμαίο ποιητή Γιουβενάλη, εικονογραφεί τη λεγόμενη τεχνική της αποβλάκωσης. Ο αυτοκράτορας προσέφερε στον λαό σιτάρι (ψωμί) και θεάματα στο αμφιθέατρο (και, στην πρώιμη βυζαντινή περίοδο, στον ιππόδρομο) με σκοπό να τον αποσπά από τα μεγάλα προβλήματα της κοινωνίας. Σήμερα η έκφραση χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις πολιτιστικής εξαθλίωσης ενός λαού, που αρκείται μόνο σε εφήμερες απολαύσεις και διασκεδάσεις (π.χ. τηλεόραση, ποδόσφαιρο) τις οποίες παρέχει το πολιτικό σύστημα για να αποστρέψει την προσοχή των πολιτών (της κοινής γνώμης) από την κακή κατάσταση των πραγμάτων.

Φρίντριχ Νίτσε: Η γνώση της αθλιότητας

Τίποτα δεν χωρίζει ίσως πιο πολύ τους ανθρώπους και τις εποχές, όσο ο βαθμός της γνώσης της αθλιότητας. Της σωματικής, δηλαδή, και της ψυχικής αθλιότητας.

Όσο για την τελευταία, ίσως, εμείς, οι σημερινοί άνθρωποι, να είμαστε, παρ’ όλες τις αδυναμίες μας, αμαθείς και ματαιόδοξοι, κι αυτό από έλλειψη προσωπικής εμπειρίας, της εμπειρίας πού είχε ο αιώνας του φόβου — η μεγαλύτερη, δηλαδή, περίοδος της Ιστορίας — όταν ό άνθρωπος έπρεπε να προφυλάσσεται μονάχος του από τη βία και, γι' αυτό, να γίνεται και ο ίδιος βίαιος.

Την εποχή εκείνη ο άνθρωπος έκανε ένα πάρα πολύ πλούσιο μάθημα τού σωματικού πόνου και της στέρησης. Ακόμα θεωρούσε και την σκληραγωγία και τον εκούσιο πόνο απέναντι στον εαυτό του, σαν αναγκαίο μέσο της διατήρησής του. Τότε ο άνθρωπος έκανε εξάσκηση στο να μπορεί να υπομένει τον πόνο, και πρόσθετε μεγάλη προθυμία κι άλλον πόνο, κι έφτανε στο σημείο να βλέπει τα χειρότερα μαρτύρια των άλλων χωρίς να αισθάνεται τίποτα, παρά το αίσθημα της δικής του ασφάλειας, ‘

Όσο για την ψυχική αθλιότητα, τώρα εξετάζω προσεχτικά αν ο άνθρωπος πού μιλά γι' αυτήν, την γνωρίζει από πείρα ή από διάβασμα, αν νομίζει, π.χ., πώς είναι ανάγκη να κάνει πώς γνωρίζει την ψυχική αθλιότητα, για να αποδείξει έτσι στους άλλους πώς έχει κάποια μόρφωση, ή αν από τα κατάβαθα της ψυχής του αρνιέται ολότελα να πιστέψει κάθε είδος ηθικού πόνου. Αν, όταν ακούει να ονομάζουν αυτούς τούς πόνους, δεν παθαίνει μέσα του κάτι παρόμοιο με αυτό πού του συμβαίνει όταν του μιλούν για μεγάλους φυσικούς πόνους, αν του θυμίζουν τους πονόδοντους του ή τούς στομαχικούς πόνους. Μου φαίνεται πώς οι πιο πολλοί άνθρωποι έτσι αισθάνονται.

Κανένας άνθρωπος δεν είναι πια εξασκημένος στους σωματικούς και στους ψυχικούς πόνους, και σπάνια συναντά κανείς κάποιον να υποφέρει. Αυτό έχει μια πολύ αξιόλογη συνέπεια: τώρα οι άνθρωποι μισούν τον πόνο, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, μιλούν γι’ αυτόν με τα πιο απαίσια λόγια και φτάνουν μάλιστα στο σημείο να μη μπορούν να υποφέρουν ούτε την απλούστατη ιδέα του. 'Έχουν κάνει τον πόνο ζήτημα συνείδησης και μομφής για ολόκληρη τη ζωή.

Το άνθισμα των φιλοσόφων του πεσιμισμού δεν αποτελεί καθόλου ένδειξη φοβερών απογνώσεων. Αντίθετα μάλιστα, τις ερωτήσεις αυτές για τη γενική άξια της ζωής τις θέτουν σε εποχές όπου η άνεση και η ευκολία μάς κάνουν να βρίσκουμε πολύ αιματηρά και σκληρά τα μικροτσιμπήματα των εντόμων πού ούτε το σώμα ούτε ή ψυχή μπορεί να τα αποφύγει, και θα ήθελαν πολύ —μια και απουσιάζουν οι πραγματικές οδυνηρές εμπειρίες— να εμφανίσουν την φαντασία του μαρτυρίου σαν ένα πόνο υψηλοτέρου είδους.

Υπάρχει βέβαια ένα αντίδοτο πού θα μπορούσαμε να το υποδείξουμε για τις πεσιμιστικές φιλοσοφίες και την υπερβολική ευαισθησία, πού μου φαίνεται είναι η πραγματική «αθλιότητα της σημερινής εποχής».. . αλλά ίσως και ή συνταγή αυτή θα ήταν πολύ σκληρή.

Είναι σίγουρο πώς θα κατάταζαν την συνταγή αυτή στα συμπτώματα, όπου βασίζονται τώρα, για να κρίνουν ότι ή «ζωή είναι κακό πράγμα». Ας είναι έτσι λοιπόν!

Το αντίδοτο για την αθλιότητα ονομάζεται: ΑΘΛΙΟΤΗΤΑ.

Friedrich Nietzsche, Η θεωρία του σκοπού της ζωής

Ερωτήματα περί μόρφωσης

Γίνεται πιο ευφυής μια κοινωνία όταν παίρνουν περισσότεροι απολυτήριο λυκείου;

Γίνεται τουλάχιστον καλύτερη;

Σε ποιον θα μπορούσατε να παραχωρήσετε τη μόρφωσή σας;

Τι σημαίνει μόρφωση για σας; (διαγράψτε ό,τι δεν ισχύει)

α) Ημερομηνίες μαχών.
β) Ράφια γεμάτα βιβλία.
γ) Γνώμη για τα πάντα.
δ) Να πηγαίνεις στην όπερα και σε συναυλίες κλασικής μουσικής.
ε) Αποφθέγματα μεγάλων ανδρών.
στ) Το να βλέπει κανείς σχέσεις εκεί πού δεν υπάρχουν.
ζ) Να έχεις διάφορους νεκρούς ως πρότυπα.
η) Η αδυναμία να σχηματίζεις μικρές φράσεις.
θ) Ξένες λέξεις.
ι) Πεσιμισμός χωρίς πραγματικό λόγο.
ια) Απαγγελία από στήθους ποιημάτων του Χέλντερλιν.
ιβ) Το να βλέπει κανείς βραδινά τοκ σόου για να τον πάρει ο ύπνος.
ιγ) Μια κυκλική κοσμοθεωρία, ότι όλα δηλαδή επανέρχονται.
ιδ) Το να πιστεύει κανείς ότι ξέρει τι είναι το σωστό.
ιε) Το να αμφισβητεί τα πάντα.
ιστ) Το να αμφισβητεί τον εαυτό του.
ιζ) Αδεξιότητα στις χειρωνακτικές εργασίες.
ιη) Το να μη διαβάζει τις αθλητικές σελίδες της εφημερίδας.
ιθ) Η πολυτέλεια ασήμαντων ιδεών.
κ) Διπλή ημιμάθεια.
κα) Το να απαντά σ’ όλες τις ερωτήσεις με: «και ετούτο – και εκείνο».
κβ) Συνείδηση της προσωπικής ασημαντότητας.

Αν τίποτα απ’ όλα αυτά δεν είναι μόρφωση, τι είναι;

Θα θέλατε να διαθέτετε περισσότερη μόρφωση ή θα ξεφορτωνόσασταν ευχαρίστως κάμποση;

Θα ήταν ο κόσμος καλύτερος αν ήταν όλοι μορφωμένοι; Ή μήπως κερδίζει μια κοινωνία από το γεγονός ότι υπάρχουν ακόμα αμόρφωτοι – για να κάνουν απλές εργασίες, για παράδειγμα, που δεν μπορούν να αυτοματοποιηθούν προς το παρόν;

Καταλαβαίνετε από τη μάρκα αυτοκινήτου αν ο οδηγός είναι μορφωμένος η όχι;

Σε ποιον αιώνα έζησαν οι δεινόσαυροι;

Εξετάζοντας τα φιλοσοφικά επιτεύγματα των τελευταίων εκατό ετών, εξακολουθεί να χρειάζεται η κοινωνία φιλοσόφους; Σε περίπτωση που απαντήσετε όχι, επιτρέπεται να εγκαταλείψουμε εντελώς τον όρο «φιλοσοφία» στα χέρια των τμημάτων μάρκετινγκ και των προπονητών ποδοσφαίρου;

Πώς εκδηλώνεται η μόρφωση στον πόλεμο;

Ποια πράγματα θα καταλαβαίνατε ευκολότερα αν δεν σας τα είχε εξηγήσει κάποιος;

Πώς μαθαίνει κανείς τη λήθη;

Σχετικισμός: Η ομορφιά βρίσκεται στο μάτι του θεατή; Ή μήπως όχι

Αναμφίβολα, η πιο οικεία ερώτηση στον τομέα της αισθητικής είναι κατά πόσο οι αξίες της αισθητικής, όπως για παράδειγμα η ομορφιά, είναι «πραγματικές» ιδιότητες, σύμφυτες και αντικειμενικές των πραγμάτων στα οποία αποδίδονται. Ή μήπως αυτές οι αξίες είναι μάλλον αναπόσπαστα δεμένες ή εξαρτώμενες από τις αποφάσεις και τις διαθέσεις των ανθρώπων οι οποίοι αποδίδουν στα πράγματα αυτές τις ιδιότητες; Η υπόθεση του ηθικού σχετικισμού πάνω στο ανωτέρω ερώτημα, με απλά λόγια, είναι ότι η δεύτερη απάντηση είναι η σωστή και ότι τελικά αυτό που ισχύει για την αισθητική ισχύει για την ηθική δεοντολογία.

Η πρόταση των σχετικιστών είναι ότι μέχρις ενός σημαντικού βαθμού μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις ηθικές αποφάσεις ως αισθητικές. Αν, για παράδειγμα, πεις ότι σου αρέσουν τα οστρακοειδή αλλά σε εμένα δεν αρέσουν, ουσιαστικά συμφωνούμε ότι διαφέρουμε. Σε τέτοιες περιπτώσεις, δεν βγαίνει νόημα να πούμε ότι είτε ο ένας είτε ο άλλος έχουμε δίκιο ή όχι. Και θα ήταν τουλάχιστον παράλογο για εμένα να προσπαθήσω να σε πείσω να σταματήσεις να ορέγεσαι τα οστρακοειδή ή να σε κριτικάρω επειδή ακριβώς σου αρέσουν.

Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, ο σχετικιστής επιχειρηματολογεί λέγοντας ότι αν μια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα ή κοινότητα εγκρίνει, ας πούμε, τη βρεφοκτονία, αυτό δεν είναι κάτι για το οποίο αυτή η ομάδα λανθάνει, απλώς είναι κάτι ηθικά σωστό γι’αυτήν. Και φυσικά, δεν θα άρμοζε στους άλλους ανθρώπους να κριτικάρουν αυτή την κοινωνική ομάδα ή να προσπαθήσουν να τους πείσουν να αλλάξουν τις πεποιθήσεις τους, επειδή ακριβώς δεν υπάρχει μια ουδέτερη σκοπιά από την οποία θα πειστούν για να αλλάξουν την άποψή τους. Επομένως, σύμφωνα με αυτή την άποψη, καμία ηθική αλήθεια- καμία ηθική αρχή ή πεποίθηση- δεν θεωρείται “πραγματικά” σωστή ή λάθος. Μπορεί όμως να θεωρηθεί σωστή ή λάθος μόνο από τη σκοπιά μίας δεδομένης κουλτούρας, κοινωνία ή ιστορικής περιόδου.

Ένα από τα πιο φανερά πλεονεκτήματα του σχετικισμού είναι ότι ταιριάζει πολύ καλά με τn μεγάλη ποικιλία τόσο των ηθικών πεποιθήσεων, οι οποίες υπήρχαν σε διάφορες εποχές και χώρες στο παρελθόν, όσο και με τις ηθικές πεποιθήσεις οι οποίες υπάρχουν σήμερα. Αυτό έχει από καιρό αναγνωριστεί. 0 Ηρόδοτος, ο οποίος έζησε τον πέμπτο αιώνα π.Χ., έγραψε την ιστορία μιας ομάδας Ελλήνων οι οποίοι βρίσκονταν στην αυλή του Δαρείου, του βασιλιά των Περσών, και είχαν φρίξει από την υπόδειξη ότι έπρεπε να φάνε τα νεκρά σώματα των πατεράδων τους. Στη συνέχεια, οι Έλληνες ήρθαν αντιμέτωποι με κάποιους Καλλατίες, φυλή Ινδών οι οποίοι ακολουθούσαν την πρακτική αυτή, δηλαδή να τρώνε τα νεκρά σώματα των πατεράδων τους. Η αντίδραση των Καλλατιών ήταν ακριβώς η ίδια με των Ελλήνων, δηλαδή έφριξαν με τη συνήθεια των Ελλήνων να καίνε τους νεκρούς τους. Επισημαίνοντας, λοιπόν, ότι η ηθική είναι κατά βάση θέμα παράδοσης, ο ιστορικός Ηρόδοτος δείχνοντας την έγκρισή του παραθέτει τα λόγια του Πινδάρου: «Η παράδοση είναι βασιλιάς των πάντων».

Διαφωνώντας σχετικά με τη συμφωνία ότι διαφωνούμε

Ένα πρόβλημα που υπάρχει σχετικά με την πεποίθηση των σχετικιστών ότι πρέπει να θεωρούμε τις ηθικές αποφάσεις ως αισθητικές είναι ότι τέτοιες πεποιθήσεις φαίνεται να αποκλείουν οποιαδήποτε τυχόν συζήτηση αναφορικά με τις ηθικές αξίες. Προφανώς δεν υπάρχει κανένας λόγος να συζητάμε τα σωστά ή τα λάθη του να τρώμε οστρακοειδή ή να σκοτώνουμε βρέφη. Όμως η πραγματική ζωή είναι γεμάτη από τέτοιες διαφωνίες και συζητήσεις. Συχνά, οι θέσεις μας για ηθικά ζητήματα, όπως είναι οι αμβλώσεις και η θανατική ποινή, είναι ιδιαίτερα έντονες και, φυσικά, τόσο σε ατομικό επίπεδο όσο και ως κοινωνία, συχνά αλλάζουμε τις απόψεις μας από καιρού εις καιρόν. Ο απόλυτος σχετικιστής θα υποστήριζε ότι όχι μόνο διαφορετικά πράγματα είναι σωστά για διαφορετικούς ανθρώπους, αλλά και ίδια πράγματα μπορεί να είναι σωστά για τους ίδιους ανθρώπους σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Μπορεί όμως ο σχετικιστής να συμβιβαστεί τελικά με το συμπέρασμα ότι διάφορες πρακτικές, όπως η υποδούλωση των ανθρώπων ή το κάψιμο των αιρετικών, είναι λανθασμένες τώρα, αλλά ήταν σωστές στο παρελθόν, επειδή οι προηγούμενες κουλτούρες και πολιτισμοί τα θεωρούσαν σωστά;

Οι υποστηρικτές του σχετικισμού μερικές φορές προσπαθούν να μετατρέψουν την αποτυχία τους να λάβουν σοβαρά υπόψη τις συνήθεις ηθικές πτυχές της ζωής μας προς όφελος τους, υποστηρίζουν ότι δεν πρέπει να είμαστε τόσο επικριτικοί προς τις άλλες κουλτούρες. Ίσως πρέπει να είμαστε πιο ανεκτικοί, πιο ανοιχτόμυαλοι και ευαίσθητοι στα έθιμα και τις πρακτικές των άλλων λαών. Με άλλα λόγια, πρέπει να ζούμε όπως πιστεύουμε και να αφήσουμε τους άλλους να ζήσουν όπως πιστεύουν εκείνοι. Αλλά αυτό δυστυχώς δεν είναι εφικτό. Και αυτό, επειδή μόνο ο δήθεν μη ανεκτικός και ο μη σχετικιστής μπορεί λογικά να αποδεχτεί την ανεκτικότητα και την πολιτισμική ευαισθησία ως αρετές τις οποίες θα έπρεπε να υιοθετούμε όλοι. Από την προοπτική του σχετικιστή, φυσικά, η ανεκτικότητα δεν είναι παρά ακόμη μία αξία για την οποία διαφορετικές κουλτούρες ή κοινωνίες θα έπρεπε να συμφωνούν ή να διαφωνούν.

Αν όλα επιτρέπονται…

Από την κοινή αλλά αβασάνιστη άποψη ότι “όλα είναι σχετικά”, μπορούμε μερικές φορές να συμπεράνουμε ότι “όλα επιτρέπονται”. Στις τελευταίες δεκαετίες, αυτό έχει γίνει το σύνθημα ενός είδους ελευθερισμού ο οποίος έχει ταχθεί ενάντια σε όλα τα είδη παραδοσιακών ή αντιδραστικών δυνάμεων στην κοινωνία, στην κουλτούρα και στη θρησκεία. Εντούτοις, η έλλειψη σαφήνειας η οποία καταθλίβει τους πραγματικά ανεκτικούς από τους σχετικιστές, κατακλύζει γοργά τις πιο ακραίες εκδοχές του σχετικισμού.

Ο ριζοσπαστικός σχετικισμός είναι η άποψη ότι όλα τα είδη ισχυρισμών-ηθικών ή άλλων- είναι σχετικά. Έτσι, ο ισχυρισμός ότι όλες οι απόψεις είναι σχετικές, είναι στην πραγματικότητα και αυτός σχετικός – άρα και αυτοαναιρούμενος; Ναι, λοιπόν, οφείλει να είναι ώστε να μην υπάρχει αντίφαση με όσα λένε. Αλλά αν όντως έτσι έχουν τα πράγματα, αυτό σημαίνει ότι η άποψή μου ότι όλοι οι ισχυρισμοί είναι απόλυτοι, είναι αλήθεια για εμένα. Άρα, οι σχετικιστές δεν μπορούν να πουν, για παράδειγμα, ότι είναι πάντα άδικο να κριτικάρεις την εθιμοτυπία άλλων κοινωνιών, καθώς εγώ προσωπικά ίσως το βρίσκω σωστό να κριτικάρω. Γενικά, οι σχετικιστές δεν μπορούν να υποστηρίζουν μονίμως την εγκυρότητα των θέσεών τους.

Αποδεκτός με μέτρο

Οι σοφιστές στην αρχαία Ελλάδα ήταν ουσιαστικά οι πρώτοι ηθικοί σχετικιστές. Οι φιλόσοφοι οι οποίοι ταξίδευαν συχνά και οι δάσκαλοι, όπως ο Θρασύμαχος και ο Πρωταγόρας, υποστήριζαν (σύμφωνα με τον Πλάτωνα) ότι τα πράγματα μπορούσαν να θεωρηθούν καλά ή άσχημα, σωστά ή λάθος, δίκαια ή άδικα, λόγω των ανθρώπινων συμβάσεων και όχι εξαιτίας των φυσικών δεδομένων. Οι αντιφάσεις του σχετικισμού του Πρωταγόρα εκτίθενται επιδέξια από τον Σωκράτη στους Πλατωνικούς Διαλόγους, αλλά στην πραγματικότητα ο Πρωταγόρας φαίνεται να έχει υιοθετήσει μια πιο μετριοπαθή θέση, υποστηρίζοντας ότι πρέπει να υπάρχουν κάποιοι κανόνες (βασισμένοι ωστόσο στους συμβατικούς κανόνες της παράδοσης) ώστε να διασφαλίζεται ότι η κοινωνία θα λειτουργεί σε ένα μίνιμουμ ασφαλούς συνύπαρξης.

Η θέση του Πρωταγόρα είναι μια αναγνώριση ότι οι άνθρωποι πρέπει να συμφωνούμε σε κάτι, να έχουμε δηλαδή κάποιο κοινό έδαφος, ώστε να μπορούμε να ζούμε μαζί ως κοινωνικά όντα. Αυτό είναι ακριβώς το κοινό έδαφος το οποίο υπονομεύεται από τον ριζοσπαστικό σχετικισμό. Αλλά στην πραγματικότητα, όπως έχει δείξει η ανθρωπολογία, ενώ υπάρχουν αμέτρητες διαφορές στις λεπτομέρειες, πολλές ουσιώδεις αξίες μπορούν να ανιχνευθούν ουσιαστικά σε όλες τις κουλτούρες, προηγούμενες και τωρινές, όπως για παράδειγμα οι κοινής αποδοχής νόμοι ενάντια στις παράνομες δολοφονίες, ή και ενάντια στην παραβίαση όρκων και συμφωνιών, χωρίς τους οποίους οι κοινωνίες δεν θα μπορούσαν να λειτουργήσουν, ούτε και οι άνθρωποι να συνεργαστούν. Επομένως, μια μικρή δόση σχετικισμού θα μπορούσε να θεωρηθεί μια υγιής διόρθωση στην «πολιτισμική» στενότητα και μισαλλοδοξία. Οι μεγάλες δόσεις σχετικισμού, όμως, είναι σίγουρα τοξικές και μπορούν να φτάσουν στα όρια του ηθικού μηδενισμού.

Ο Αλκιβιάδης έκανε τόσες προδοσίες στη ζωή του, προδόθηκε στο τέλος από τον τελευταίο του προστάτη

Η πανωλεθρία των Αθηναίων στους Αιγός ποταμούς σήμανε το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου και την υποταγή της Αθήνας στην Σπάρτη. Ο Αλκιβιάδης αντιμετώπιζε τώρα μεγαλύτερο κίνδυνο. Με τον Λύσανδρο κυρίαρχο της περιοχής
δεν μπορούσε να παραμείνει άλλο και κανείς τόπος στην Ελλάδα δεν ήταν ασφαλής γι’ αυτόν εξαιτίας της δύναμης των Λακεδαιμονίων. Έφυγε, λοιπόν, για την Βιθυνία παίρνοντας μαζί του πολλά χρήματα και πολλά από τα πράγματά του. Και
καθώς στην Βιθυνία πάλι έχασε πολλά από τα αγαθά του και ληστεύτηκε από τους εκεί Θράκες, αποφάσισε να καταφύγει στον Αρταξέρξη με σκοπό να προσφέρει τις υπηρεσίες του και να ζητήσει την βοήθεια του βασιλιά εναντίον των εχθρών του
Το 471 π.Χ. μετά τον εξοστρακισμό του από την Αθήνα είχε καταφύγει στην αυλή του Βασιλιά της Περσίας και είχε αναδειχθεί σε έναν από τους έμπιστους συμβούλους του
Ξέρξηγια την προάσπιση της πατρίδας του (1).

Γι’ αυτό το λόγο κατευθύνθηκε στην Φρυγία για να συναντήσει τον Φαρνάβαζο, ο οποίος θα τον οδηγούσε με ασφάλεια στον βασιλιά και ζούσε κοντά του υπηρετώντας τον και απολαμβάνοντας τιμές (2).

Όταν όμως επιβλήθηκε στην Αθήνα το καθεστώς των Τριάκοντα (3) τυράννων τα
πράγματα άλλαξαν. Οι Τριάκοντα δεν σταμάτησαν να ρωτούν να μάθουν τι έκανε ή τι
σχεδίαζε ο Αλκιβιάδης. Πίστευαν ότι, αφού ο Αλκιβιάδης βρίσκεται στην ζωή, πάντα
θα υποκινεί τους Αθηναίους εναντίον του ολιγαρχικού πολιτεύματος και η κυριαρχία
των Λακεδαιμονίων θα είναι ανασφαλής. Γι’ αυτό μέσω του Λύσανδρου ζήτησαν από
τους άρχοντες της Σπάρτης να εξοντώσουν τον Αλκιβιάδη. Και, πράγματι, οι
άρχοντες της Σπάρτης, επειδή φοβήθηκαν την δυναμικότητα και την
πολυπραγμοσύνη του Αλκιβιάδη αλλά και επειδή ήθελαν να ικανοποιήσουν τον Άγι,
διέταξαν τον Λύσανδρο να μεταβιβάσει στον Φαρνάβαζο την επιθυμία τους για την
εξόντωσή του(4)
.
Έτσι, ο Φαρνάβαζος ανέθεσε στον αδερφό του Βαγαίο και στο θείο του
Σουσαμίθρη να αναλάβουν τον φόνο του Αλκιβιάδη. Το μόνο σίγουρο είναι ότι
τελικά ο Αλκιβιάδης δολοφονήθηκε στην Μέλισσα, μία μικρή πόλη της Φρυγίας,
όπου συζούσε με την εταίρα Τιμάνδρα. Οι δολοφόνοι του δεν τόλμησαν να μπουν
μέσα στο σπίτι όπου βρισκόταν, αλλά, αφού το περικύκλωσαν, έβαλαν φωτιά. Τότε ο
Αλκιβιάδης έριξε στην φωτιά κάποια υφάσματα και στρώματα και τύλιξε στο
αριστερό του χέρι τη χλαμύδα του, ενώ στο δεξί κρατούσε το ξίφος (5). Με αυτόν τον
τρόπο πέρασε γρήγορα μέσα από τις φλόγες χωρίς να πάθει τίποτε και εμφανίστηκε
στην είσοδο του σπιτιού. Όταν τον είδαν οι δολοφόνοι του να προβάλει ορμητικός με το σπαθί στο χέρι, το έβαλαν στα πόδια και άρχισαν να τον χτυπούν από απόσταση με
βέλη και ακόντια, ώσπου έπεσε κάτω νεκρός(6). Αφού έτσι φονεύθηκε ο Αλκιβιάδης
και οι δολοφόνοι αποχώρησαν, η Τιμάνδρα σήκωσε τον νεκρό, τον τύλιξε με τα
φορέματά της και τον κήδεψε με λαμπρότητα και τιμές στο μέτρο που μπορούσε.
Η περιοχή του φόνου βρισκόταν υπό περσικό έλεγχο, όμως είναι άγνωστο ποιος
ευθύνεται για την δολοφονία του Αλκιβιάδη. Ίσως να είχε οργανωθεί από Αθηναίους,
την Σπάρτη ή τον σατράπη Φαρνάβαζο. Όλοι αυτοί είχαν λόγους να θέλουν τον
Αλκιβιάδη νεκρό. Σίγουρα πολλοί, για διάφορους λόγους, ικανοποιήθηκαν από την
είδηση του θανάτου του, έστω και αν δεν συγκαταλέγονταν στους ηθικούς ή
φυσικούς αυτουργούς της δολοφονίας. Βέβαια, κάποιοι άλλοι υποστήριξαν ότι ο
λόγος του θανάτου του ήταν κάτι πολύ πιο ασήμαντο. Το γεγονός, δηλαδή, ότι ο
Αλκιβιάδης είχε αποπλανήσει μια νεαρή γυναίκα κάποιων γνωστών του, συζούσε
μαζί της, και ότι τα αδέλφια της, επειδή δεν μπορούσαν να ανεχθούν την προσβολή,
έβαλαν φωτιά στο σπίτι του και τον σκότωσαν την ώρα που έτρεχε να γλιτώσει
ανάμεσα στις φλόγες.

Ο θάνατος του Αλκιβιάδη, αντίθετα με την ζωή του, ήταν σκοτεινός και άθλιος,
αλλά και άδοξος για έναν άνδρα με αρκετά ελαττώματα, ωστόσο και με πολλά και
σπάνια προτερήματα.
----------------------------
Επεξηγηματικά σχόλια

1. Πλούτ. Αλκιβ. 37.

2. Ο Φαρνάβαζος είχε δώσει στον Αλκιβιάδη το Γρύνειο, φρούριο στην Φρυγία, από το οποίο έπαιρνε ως εισόδημα κάθε χρόνο πενήντα τάλαντα (Κορν. Νέπ. Βίος Αλκιβ. 9).

3. Οι Τριάκοντα τύραννοι συνιστούσαν μια ολιγαρχική κυβέρνηση τριάντα ατόμων, η οποία διαδέχτηκε την αθηναϊκή δημοκρατία μετά το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου το 404 π.Χ. Τον τρόπο αυτό διακυβέρνησης επέβαλε στους Αθηναίους ο Σπαρτιάτης στρατηγός Λύσανδρος μετά την παράδοση της πόλης, την οποία διαπραγματεύτηκε ένας από τους μελλοντικούς τυράννους, ο Θηραμένης. Η εκκλησία του δήμου προέβαλε αντίσταση, ωστόσο με την βοήθεια μιας σπαρτιατικής
φρουράς που εγκαταστάθηκε στην πόλη οι Τριάκοντα, με τον Κριτία επικεφαλής, εγκαθίδρυσαν ένα καθεστώς τρόμου, το οποίο διατήρησε στο ακέραιο τα πολιτικά δικαιώματα μοναχά 3.000 ατόμων, μέλη της δικής τους παράταξης. Οι αντίπαλοί τους μπορούσαν να βρουν ξαφνικά τον θάνατο χωρίς να προηγηθεί δίκη. Εκείνοι που αντιστάθηκαν στην εξέλιξη αυτή των πραγμάτων εξοντώθηκαν χωρίς οίκτο, ανάμεσά τους και ο ίδιος ο Θηραμένης που εξαναγκάστηκε να πιει κώνειο. Τον Ιανουάριο
του 403 π.Χ., μετά από περίπου οκτώ μήνες στην εξουσία, οι Τριάκοντα εκδιώχθηκαν από τον Θρασύβουλο προς μεγάλη ανακούφιση των κατοίκων.

4. Πλούτ. Αλκιβ. 38.

5. Το ξίφος το άρπαξε από έναν φίλο του από την Αρκαδία, ο οποίος ουδέποτε είχε θελήσει να αποχωριστεί από τον Αλκιβιάδη, και μαζί ρίχτηκαν στη φωτιά (Κορν. Νέπ. Βίος Αλκιβ. 10).

6. Οι δολοφόνοι του

Υπεργενίκευση

Η υπεργενίκευση αφορά έναν τύπο γνωστικών διαστρεβλώσεων, κατά τον οποίο το άτομο θεωρεί ότι μια αρνητική έκβαση μιας εμπειρίας θα επαναλαμβάνεται συνεχώς και σε άλλες εμπειρίες.

Αποτελεί έναν τρόπο σκέψης που τον εφαρμόζει το άτομο σε ένα γεγονός αλλά και σε άλλα γεγονότα στο μέλλον, και αυτό συμβαίνει ανεξάρτητα από το αν αυτά τα γεγονότα είναι παρόμοιες περιστάσεις. Για παράδειγμα, σκεφτείτε εάν είχατε κάποια στιγμή μια κακή ομιλία σε κοινό, η σκέψη σας θα ήταν «Πάντα δεν τα καταφέρνω στις ομιλίες. Ποτέ δεν μπορώ να μιλήσω δημόσια χωρίς να κάνω λάθη».

Η υπεργενίκευση συχνότερα ασκεί επιρροή σε άτομα με κατάθλιψη ή αγχώδεις διαταραχές.

Όποιος έρχεται αντιμέτωπος με την υπεργενίκευση, βρίσκεται σε μια κατάσταση όπου κάθε αρνητική εμπειρία που βιώνει το άτομο, έχει την τάση να θεωρεί ότι είναι μέρος ενός αναπόφευκτου σχεδίου λαθών.

 
Σημάδια Υπεργενίκευσης

Τα πιο συχνά σημάδια υπεργενίκευσης είναι:

• Αρνητική αυτοσυζήτηση
• Σκέψεις ότι ποτέ δεν μπορείς να κάνεις κάτι σωστά
• Υποθέτεις το χειρότερο
• Όταν περιγράφεις εμπειρίες ή συμπεριφορές κάνεις συχνή χρήση λέξεων όπως «πάντα», «ποτέ», «όλοι» ή «κανένας»
• Θεωρείς ότι με ένα λάθος σου ότι όλες οι μελλοντικές προσπάθειες θα είναι αποτυχημένες
• Προβολή μεμονωμένων γεγονότων ως σταθερά μοτίβα

Πληθώρα ατόμων εμπλέκονται σε υπεργενίκευση τουλάχιστον περιστασιακά.

Για παράδειγμα, αν πιάσετε τον εαυτό σας να πιστεύει ότι «πάντα» είστε ο τελευταίος που επιλέγουν σε ένα έργο ή στην παρέα, ή ότι «ποτέ» δεν σας βοηθούν τα άτομα γύρω σας, τότε έχετε υπεργενικεύσει.

Ένα ακόμα παράδειγμα υπεργενίκευσης μέσα από την καθημερινή ζωή είναι όταν υποβάλλεται αίτηση για δουλειά και δεν σας καλούν για συνέντευξη, ή ότι μετά την συνέντευξη δεν πήρατε την θέση, και πιστεύετε με την πρώτη αποτυχία ότι δεν θα μπορέσετε να βρείτε ποτέ δουλειά.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, λαμβάνετε ένα μεμονωμένο γεγονός και το γενικεύετε υπερβολικά σε όλες τις μελλοντικές σας προοπτικές εργασίας.

Επιπτώσεις της Υπεργενίκευσης

Ο συγκεκριμένος τύπος σκέψης έχει την ικανότητα να ασκεί επιρροή στο άτομο σε ποικίλους τομείς, όπως δηλαδή στην μειώση των κινήτρων, στην αύξηση των επιπέδων άγχους και στην αναστολή της αυτοπεποίθησης του. Μπορεί να φτάσει σε τέτοιο σημείο, ώστε να έχετε την αίσθηση ότι κανείς δεν σας συμπαθεί και ότι δεν έχετε την ικανότητα να κάνετε τίποτα σωστά.

Μια αυτοπεριοριζόμενη υπεργενίκευση είναι όταν εμποδίζετε τον εαυτό σας να ικανοποιήσει τις δικές σας δυνατότητες. Αυτές είναι κοινές σκέψεις όπως «δεν είμαι αρκετά καλός» ή «δεν θα μπορούσε ποτέ να το καταφέρω εγώ αυτό».

Όλες αυτές οι σκέψεις έχουν την ικανότητα να σας εμποδίσουν να πάρετε ένα ρίσκο ή να εξελιχθείτε, και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να υπάρξουν αρνητικές επιπτώσεις στην καριέρα σας και την κοινωνική σας ζωή.

Η απόλυτη αυτοσυζήτηση που κάνουν χρήση τα άτομα όταν υπεργενίκευουν έχει την ικανότητα να επιδεινώσει αυτή την γνωστική παραμόρφωση.

Εάν θεωρείτε ότι «όλοι» «πάντα» πρέπει να συμπεριφέρονται με έναν συγκεκριμένο τρόπο, καθιστά πιο δύσκολο να δούμε ένα μεμονωμένο περιστατικό ως μεμονωμένη περίσταση. Αντιθέτως, το πιο πιθανό είναι να το δείτε ως ένα αναπόφευκτο μοτίβο.

Έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτομα που χρησιμοποιούν αυτό το είδος γλώσσας υπεργενίκευσης βιώνουν περισσότερα συναισθήματα θυμού από ότι όταν μιλούν για τα γεγονότα πιο ρεαλιστικά και επιπλέον έχουν την τάση να εκφράζουν τον θυμό τους με πιο καταστροφικούς τρόπους.

Επιπλέον, άλλη μια έρευνα αποδεικνύει ότι η υπεργενίκευση εμφανίζεται συχνά σε άτομα με διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD). Σε αυτή την περίπτωση, εκφράζεται ως προς την γενίκευση του φόβου από μια τραυματική εμπειρία σε μελλοντικές καταστάσεις. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να έχει το άτομο περισσότερα συναισθήματα φόβου, άγχους και αποφυγής.

Η υπεργενίκευση γενικότερα έχει αρνητικό αντίκτυπο στην ευημερία μας. Έχει την ικανότητα να συμβάλει ως προς την εμφάνιση και διατήρηση αγχώδη διαταραχών, να οδηγήσει σε αυτοπεριοριζόμενες πεποιθήσεις και μειωμένα κίνητρα.

Συμβουλές για την υπέρβαση της υπεργενίκευσης

Αναπλαισίωση ή γνωστική αναδόμηση

Κατά την αναπλαισίωση εξετάζεται η αξιοπιστία των αυτόματων σκέψεων και να μαθαίνει το άτομο να τροποποιεί την σκέψη του όταν θεωρείται ότι τα μοτίβα είναι παράλογα ή ασυνεπή με τις διαθέσιμες ενδείξεις από τη ζωή του και από τις καθημερινές εμπειρίες.

Πιο συγκεκριμένα είναι μια διαδικασία κατά την οποία εντοπίζονται οι αρνητικές και μη χρήσιμες σκέψεις και αντικαθίστανται με πιο θετικές και ενδυναμωτικές σκέψεις.

Με αυτή την διαδικασία μπορείτε να αλλάξετε τον τρόπο που βλέπετε κάτι. Αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο έναντι της υπεργενίκευσης και είναι μια εύκολη διαδικασία εκμάθησης.

Με την χρήση της μπορεί κάποιος να διαπιστώσει ότι παράλληλα υπάρχει μείωση των συμπτωμάτων άγχους που συχνά συνδέονται με την υπεργενίκευση.

Κοιτάξτε προσεκτικά

Γράψτε κάπου τις σκέψεις σας και ρίξτε μια προσεκτική ματιά και αναρωτηθείτε: «Είναι αλήθεια αυτός;». Αν κάποιο άλλο άτομο έβλεπε τις σκέψεις σας, θα τις έβλεπε με τον ίδιο τρόπο;

Για παράδειγμα, μπορεί να διαπιστώσετε ότι κανένας άλλος δεν παρατήρησε κατά την διάρκεια της παρουσίασης σας την νευρικότητά σας. Θα πρέπει να μπείτε στην διαδικασία να αναγνωρίζετε τα επιτεύγματά σας και τις στιγμές που διαπρέψατε.

Προσδιορισμός προτύπων σκέψης

Σκεφτείτε και αναγνωρίστε ποιες στιγμές σκέφτεστε αρνητικά για τον εαυτό σας ή να μην πάρετε μέρος σε δραστηριότητες διότι έχετε τον φόβο της αποτυχίας. Θα πρέπει να γίνετε πιο προσεκτικοί στις σκέψεις σας. Ένα ημερολόγιο θα ήταν μια πολύ καλή ιδέα ώστε να μπορέσετε να αναγνωρίσετε αυτά τα μοτίβα σκέψης.

Αντικατάσταση σκέψεων

Όταν κάνετε αρνητικές σκέψεις, χρησιμοποιήστε την αυτοσυζήτηση για να σκεφτείτε πιο θετικά. Αντί να σκεφτείτε «Είμαι άθλιος ομιλητής και πάντα αποτυγχάνω» αντικατέστησε αυτή τη σκέψη με «Νιώθω πιο προετοιμασμένος και θα κάνω μια καλή ομιλία».

Η θετική αντικατάσταση έχει την ικανότητα να βοηθά ώστε να αντιμετωπίζονται τα συναισθήματα άγχους και να λειτουργήσει αυτό θετικότερα στην ομιλία. Αντί να έχετε την τάση να γενικεύετε υπερβολικά βασιζόμενοι στις αρνητικές εμπειρίες του παρελθόντος, δείτε τις νέες εμπειρίες σαν πρόκληση και όχι ως μια απειλή.

Η υπεργενίκευση έχει την τάση να αυξάνει τα συναισθήματα του άγχους, και να περιορίζει το άτομο από τις αλληλεπιδράσεις με άλλους, όπως και να εμποδίζει την επιτυχία σε αυτό που επιθυμείτε να κάνετε στη ζωή σας.

Δεν γνωρίζω τον Αριστείδη, αλλά επιθυμώ να εξοστρακιστεί

Ο Αριστείδης ο δίκαιος, υπήρξε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές προσωπικότητες της αρχαίας Αθήνας και ο κυριότερος αντίπαλος του Θεμιστοκλή. Έζησε από το 550 μέχρι το 467 π Χ και θεωρούταν μία από τις πιο χαρισματικές προσωπικότητες της εποχής του, γεγονός που αναγνωριζόταν ακόμα και από τους εχθρούς και τους πολιτικούς του αντιπάλους.

Καταγόταν από το δήμο της Αλωπεκής, ήταν ο γιος του Λυσίμαχου και μετά την κατάλυση της τυραννίας των Πεισιστρατιδών συνδέθηκε με έντονη φιλία με τον Κλεισθένη.

Ο Αριστείδης υπήρξε μία προσωπικότητα με έντονη πολιτική δράση: πολέμησε το 490 στη μάχη του Μαραθώνα, υπήρξε ταμίας του ναού της Αθηνάς, μία δραστηριότητα η οποία απέδειξε την τιμιότητα και την αλήθεια που τον διέκρινε. Υπήρξε ένας από τους δέκα φύλακες των λαφύρων που αποκτήθηκαν μετά τη μάχη του Μαραθώνα, μία επιλογή του Μιλτιάδη όταν διαπίστωσε πως είναι αξιόπιστος άνθρωπος.

Ο Αριστείδης ήρθε σε ισχυρή αντιπαράθεση με τον Θεμιστοκλή, διότι εναντιωνόταν στην άποψη του δεύτερου ο οποίος υποστήριζε τη δημιουργία ισχυρού στρατού, θεωρώντας πως η ενέργεια αυτή είναι αρκετά δαπανηρή και θα οδηγούσε σε κοινωνικές και πολιτικές αναταραχές. Η επιμονή του στη στάση αυτή, ενθάρρυνε και τον εξοστρακισμό του ίδιου το 484/483 π Χ.

Μία από τις πιο γνωστές ιστορίες σχετικά με τον Αριστείδη, είναι ένα περιστατικό ενός απλού πολίτη ο οποίος δε γνώριζε ανάγνωση και έδωσε το όστρακο στον Αριστείδη για να εξοστρακίσει τον ίδιο, μη γνωρίζοντας πως ζητάει από τον ίδιο να γράψει το όνομά του! Ο εξοστρακισμός ήταν μία συνηθισμένη τακτική των Αθηναίων, στην οποία οι Αθηναίοι έγραφαν επάνω σε όστρακα τα ονόματα των πολιτών που θεωρούσαν πως έπρεπε να απομακρυνθούν από την πόλη. Όποιος συγκέντρωνε τα περισσότερα, εξοστρακιζόταν και θεωρούταν απειλή.

Ο Αριστείδης ρώτησε τον άνθρωπο γιατί ήθελε να εξοστρακίσει τον συγκεκριμένο άνθρωπο. Εκείνος αποκρίθηκε πως “δεν τον γνωρίζει, αλλά τον ενοχλεί που όλοι τον αποκαλούν δίκαιο!”.

Ο Αριστείδης υποστήριξε τον γιο του Μιλτιάδη, Κίμωνα, αλλά κατηγορήθηκε άδικα για δωροδοκία από τους πολιτικούς του αντιπάλους. Μετά το 477 π. Χ δεν έχουμε κάποια πληροφορία για τη ζωή του, ενώ φημολογείται πως πέθανε κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του στον Εύξεινο Πόντο.

Παραμένει ένα πρότυπο δικαιοσύνης και πολιτικής τιμιότητας μέχρι σήμερα.

Καταστροφή και Σφαγή της Χίου

Καταστροφή και Σφαγή της Χίου από τους τούρκους κι εβραίους δουλέμπορους

Χρονολογία 30 Μαρτίου 1822, η καταστροφή της Χίου: Αναφερόμαστε στη σφαγή δεκάδων χιλιάδων Ελλήνων στην Χίο από τους Τούρκους ως αντίποινα για την κήρυξη της επανάστασης στο νησί από τον Σάμιο Λυκούργο Λογοθέτη.

7000 ενισχύσεις, συν οι Τούρκοι του νησιού.

Απώλειες: 20.000-25.000 νεκροί Έλληνες, 45.000 πουλήθηκαν ως σκλάβοι από τους τουρκομογγόλους πλιατσικολόγους και τους εβραίους δουλεμπόρους.

Την 20η Απριλίου η σφαγή διαρκούσε ακόμη.

Η σφαγή της Χίου αναφέρεται στην σφαγή δεκάδων χιλιάδων Ελλήνων της Χίου από τον Τουρκικό στρατό. Το γεγονός συνέβη τον Απρίλιο του 1822. Είχε προηγηθεί ο ξεσηκωμός του νησιού στις 11 Μαρτίου 1822, με την απόβαση εκστρατευτικού σώματος Σαμιωτών. Οι Τούρκοι (ντόπιοι και άλλοι που είχαν έλθει από την Ασία) κλείστηκαν αρχικά στο κάστρο. Στις 30 Μαρτίου έφθασε ο τούρκικος στόλος ο οποίος έλυσε την πολιορκία και άρχισε τη σφαγή του ελληνικού πληθυσμού με τη συμμετοχή και ατάκτων μουσουλμάνων που κατέφθαναν από τις ακτές της Μ. Ασίας με κάθε είδους πλεούμενο. [Σιμόπουλος Κυριάκος, «Πώς είδαν οι ξένοι την Ελλάδα του ‘21»]

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία (τουρκ. Osmanlı İmparatorluğu) ήταν αχανές κι ανομοιογενές κράτος που ιδρύθηκε τον ύστερο 13ο αιώνα από τουρκικά μογγολικά φύλα της Μικράς Ασίας και κυβερνήθηκε από τους απογόνους του Οσμάν Α’ μέχρι την κατάλυσή της το 1918. Η σύγχρονη Τουρκία είναι μόνον ένα τμήμα της ιστορικής οθωμανικής αυτοκρατορίας παρόλο που οι όροι Τουρκία και Οθωμανική αυτοκρατορία χρησιμοποιούνται εναλλακτικά για να χαρακτηρίσουν μία από τις μεγαλύτερες και ισχυρότερες αυτοκρατορίες της σύγχρονης ιστορίας. Διείσδυσε σαν καρκίνος στην ευρωπαϊκή ήπειρο μετά από μια μακρά περίοδο απουσίας του Ισλάμ από την Ευρώπη (8ος αιώνας – εισβολή των Μαυριτανών στην Ισπανία). Οι Τουρκομογγόλοι άρχισαν σταδιακά να απορροφούν με φωτιά και τσεκούρι, τα άλλα κρατίδια και κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Μωάμεθ Β΄ (1451-81) υπερσκέλισαν όλες τις άλλες τοπικές τουρκικές δυναστείες.

Η οθωμανική αυτοκρατορία διήρκεσε μέχρι τον 20ο αιώνα. Παρόλο που οι ιστορικοί μιλούν για αυτοκρατορίες με όρους ανάπτυξης και παρακμής, οι Οθωμανοί παρέμειναν στρατιωτικά υπολογίσιμοι έως τη διάσπαση της αυτοκρατορίας, στις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Το πραγματικό τέλος της οθωμανικής κουλτούρας ήρθε με την εκκοσμίκευση της Τουρκίας μετά τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο σύμφωνα με δήθεν «ευρωπαϊκά» πρότυπα διακυβέρνησης. Η μετάβαση στο κοσμικό κράτος δεν έγινε ποτέ και οι επιπτώσεις της είναι ακόμη ορατές στη σύγχρονη τουρκική κοινωνία. Το οθωμανικό κράτος ήταν αρχικά ένα από τα πολλά μικρά κρατίδια που προέκυψαν στη Μικρά Ασία κατά τη διάρκεια και μετά την κατάρρευση του κράτους των Σελτζούκων Τούρκων, στα τέλη του 13ου και στις αρχές του 14ου αιώνα. Το όνομά του προέρχεται από τον Οσμάν (ή Οθμάν) ιδρυτή της φερώνυμης δυναστείας των Οσμανλιδών, ή Οθωμανών, όπως είναι ευρύτερα γνωστή. Ο υπερισχύων νόμος της αυτοκρατορίας ήταν η Σαρία, ή Ιερός Νόμος, που ως ο θείος νόμος του Ισλάμ, ο Σουλτάνος δεν είχε την εξουσία να αλλάξει.

Χρονολογία 30 Μαρτίου 1822 και η Χίος ήταν υπόδουλη στους Τούρκους

Η έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης εναντίον του τούρκου κατακτητή και δυνάστη βρήκε το πολυπληθές ελληνικό στοιχείο της Χίου να ευημερεί (117.000 έναντι 3.000 Οθωμανών Τούρκων και 100 Εβραίων). Με τον στόλο τους, το εμπορικό τους δαιμόνιο και τη διπλωματία τους, οι Χιώτες κυριαρχούσαν στη Μαύρη Θάλασσα, το Αιγαίο και τη Μεσόγειο. Το γεγονός αυτό ώθησε τον Σουλτάνο να παραχωρήσει στο νησί πολλά προνόμια, που άγγιζαν το καθεστώς αυτονομίας. Έτσι, οι κυρίαρχες τάξεις της Χίου δεν είχαν κανένα λόγο να ξεσηκωθούν κατά των Τούρκων. Το μαρτυρά και η αποτυχία του Τομπάζη τον Απρίλιο του 1821. Οι ντόπιοι πρόκριτοι είχαν και μία σοβαρή δικαιολογία να αντιδρούν στον ξεσηκωμό: η Χίος βρίσκεται σχεδόν δύο μίλια από τη Μικρασιατική ενδοχώρα, με αποτέλεσμα κάθε απόπειρα εξέγερσης να είναι καταδικασμένη σε αποτυχία.

Την περίοδο αυτή η Χίος διέθετε μία μεγάλη και ακμάζουσα ελληνική κοινότητα που ευημερούσε βασιζόμενη στην καλλιέργεια της μαστίχας. Απολάμβανε μάλιστα σημαντικά προνόμια από τους Τούρκους για τους οποίους η μαστίχα ήταν ιδιαίτερα σημαντικό προϊόν. Συνέπεια των προνομίων ήταν η μεγάλη αύξηση του πληθυσμού του νησιού, που αριθμούσε το 1822 περισσότερους από 120.000 κατοίκους. Ωστόσο, το 1822 ο πληθυσμός ζούσε κάτω από την τούρκικη καταπίεση. Για την πρόληψη επανάστασης, είχαν μεταφερθεί στο νησί στρατεύματα από την Ασία και είχε τοποθετηθεί ως διοικητής ο σκληρός Βαχίτ πασάς. Οι Χιώτες έκαναν καταναγκαστικές εργασίες για την ενίσχυση των οχυρώσεων και ταυτόχρονα αναγκάζονταν να συντηρούν αυτόν τον «μαχαιροφόρο όχλο» με την απειλή της βίας. Οι Τούρκοι σαν δυνάστες καθημερινά έκαναν αρπαγές και φόνους στην πόλη και τα χωριά, φυσικά ατιμωρητί.

Σχέδια για εξέγερση στη Χίο γίνονταν από τους πρώτους μήνες της Επανάστασης, το 1821, όπως προκύπτει από το ημερολόγιο του Τομπάζη. Τον Ιούλιο του ’21 είχε αναλάβει την οργάνωση της εξέγερσης ο Ιωάννης Ράλλης, Χιώτης Φιλικός και άλλοτε έμπορος στην Οδησσό. Όμως Χιώτες έμποροι των Κυκλάδων τον έπεισαν ότι αυτή η επιχείρηση ήταν άκαιρη και επικίνδυνη, κάτι στο οποίο συμφώνησε και ο Υψηλάντης.

Το Μάρτιο του 1822 η Χίος επαναστάτησε, όταν ο Αντώνιος Μπουρνιάς – που υπήρξε αξιωματικός του Ναπολέοντα κατά την Αιγυπτιακή εκστρατεία – με διακόσιους άνδρες αποβιβάστηκαν στη Σάμο και κάλεσαν τον Λυκούργο Λογοθέτη να συμμετάσχει στην επανάσταση της Χίου. Αποφασιστική σημασία για την έκβαση της εξέγερσης είχε η απραξία της αυτοαποκαλούμενης και δήθεν “κεντρικής κυβέρνησης” η οποία δεν απέστειλε έγκαιρα βοήθεια στους επαναστάτες. Την καθυστέρηση της βοήθειας αναφέρει και ο Γάλλος εθελοντής Maxime Raybaud, γράφοντας ότι οι προετοιμασίες για την αποστολή δύο ολμοβόλων και ξένων στρατιωτικών κράτησαν 13 μέρες, ενώ μόνο για να πλεύσουν από την Πελοπόννησο μέχρι τα Ψαρά έκαναν 8 μέρες.

Ο Γερμανός αξιωματικός Bellier de Launay γράφει ότι «αν είχαμε φτάσει 10 ημέρες νωρίτερα θα είχε σωθεί η Χίος». Όμως κάποιοι (οι γνωστοί) δεν ήθελαν να σωθεί η Χίος. Αναγνωρίζεται ωστόσο ότι αυτή η κυβέρνηση πρακτικά δεν είχε εξουσίες κι ότι ανοργάνωτες εξεγέρσεις γίνονταν και σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Επίσης σημαντικό ήταν ότι η εξέγερση άρχισε Μάρτιο, οπότε ο καιρός επέτρεπε την επιχείρηση του τούρκικου στόλου. Οι μόνοι που έστειλαν βοήθεια στη Χίο ήταν οι Ψαριανοί. Εκτός των άλλων αιτίων, στην περαιτέρω αποδυνάμωση των επαναστατών συνέβαλε η διαμάχη και η διχόνοια μεταξύ των δύο ηγετών, του Μπουρνιά και του Λογοθέτη, που τσακώνονταν για το ποιός θα ήταν αρχηγός και ποιός υπαρχηγός!!! Ο Μπουρνιάς κατά την άτακτη υποχώρηση φώναζε το σύνθημα που είναι γνωστό στη Χίο: «Ο σώζων εαυτόν σωθήτω»

Είναι δε τέτοια η ντροπή για τη συμφορά αυτή που δεν υπάρχει ούτε ένα μνημείο της σφαγής στη Χίο.

Οι ιστορικοί έχουν επισημάνει ότι η άρχουσα τάξη του νησιού ήταν απρόθυμη να ενταχθεί στην ελληνική εξέγερση, φοβούμενη την απώλεια της ασφάλειας και της ευημερίας της. Παρ’ όλα αυτά ο Α. Μπουρνιάς προσπάθησε να κάνει επανάσταση με διακόσιους άνδρες συν τους άνδρες του Λ. Λογοθέτη.

Ο ξεσηκωμός του εύφορου νησιού εξαγρίωσε το Σουλτάνο Μαχμούτ Β’ αφού τον εξέλαβε ως αχαριστία των Χίων, που απολάμβαναν τόσα προνόμια, αλλά και ως προσωπική προσβολή, επειδή η αδελφή του καρπούταν από το νησί τον φόρο από τα μαστιχόδεντρα. Έμπλεος οργής διέταξε αμέσως να φυλακιστούν όλοι οι Χιώτες της Κωνσταντινούπολης και εξήντα από αυτούς να αποκεφαλιστούν. Στη συνέχεια έδωσε την εντολή στον αντιναύαρχο Καρά-Αλή πασά να καταπλεύσει στον νησί και να τιμωρήσει παραδειγματικά τους εξεγερθέντες.

Έτσι, ο τούρκικος στόλος υπό την ηγεσία του Καρά Αλί έπλευσε προς την Χίο για να καταστείλει την επανάσταση και αποβίβασε περί τους 7.000 στρατιώτες από τη Μικρά Ασία. Με την άφιξη του μεγάλου εχθρικού στόλου οι ελληνικές δυνάμεις αποχώρησαν από το νησί με εξαίρεση ένα τμήμα Ψαριανών που παρακολουθούσε από απόσταση τις κινήσεις των Τούρκων. Χωρίς σημαντική αντίσταση ο τούρκικος στρατός προχώρησε σε εκτεταμένες λεηλασίες και σφαγές άμαχου πληθυσμού, παρόλο που η συντριπτική πλειονότητα του νησιού δεν έκανε τίποτα για να προκαλέσει τη σφαγή καθώς δεν συμμετείχε στην εξέγερση κατά της Τούρκικης αυτοκρατορίας.

Οι Τούρκοι έκαψαν σπίτια και σκότωσαν όλα τα παιδιά κάτω των 3 ετών, όλους τους άνδρες από 12 ετών και πάνω, καθώς και όλες τις γυναίκες από 40 ετών και πάνω, με εξαίρεση αυτούς που ήταν πρόθυμοι να ασπαστούν το Ισλάμ. Τελικά, περισσότεροι από 40.000 κάτοικοι του νησιού σφαγιάστηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν, ενώ μεγάλο μέρος του πληθυσμού διέφυγε προς τα Ψαρά, τις Κυκλάδες και την Πελοπόννησο. Κατά τον ιστορικό Καστάνη που ήταν παρών στη σφαγή της Χίου ο πληθυσμός του νησιού έφθανε τους 180.000. Κατά τον ιστορικό Μαμούκα ο οποίος ήταν επίσης παρών στη σφαγή ο πληθυσμός ανερχόταν στους 140.000 με 150.000 και κατά τα κιτάπια των Τούρκων ο πληθυσμός ανερχόταν στους 120.000. Εκείνο που είναι γεγονός είναι ότι στο νησί της Χίου έμειναν περί τους 100.000 – 200.000 χιλιάδες άνθρωποι και περί τους 20.000 διέφυγαν. Όλοι οι υπόλοιποι εκτός των αγοριών από 3 – 12 ετών και των γυναικών από 3 – 40 ετών που αιχμαλωτίσθηκαν και πουλήθηκαν από Εβραίους δουλεμπόρους σε παζάρια της Δύσης και της Ανατολής, σφάχθηκαν ανελέητα.

Ο τότε Τούρκος τοποτηρητής της Χίου Βαχίτ πασάς, που κατέγραψε τα συμβάντα, αναφέρει ότι «τους μεν ηλικιωμένους επέρασαν (οι μουσουλμάνοι) γενναιότατα εν στόματι μαχαίρας, παρομοίως και τας ηλικιωμένας γραίας, την δε κινητήν περιουσίαν αυτών ελεηλάτησαν, τας δε ωραίας κόρας των και τους τρυφερούς νεανίσκους των ηχμαλώτισαν. Το αίμα έρρευσε ποταμηδον».

Όταν ο ίδιος απέστειλε στην Κωνσταντινούπολη αναφορά για την ανακατάληψη του νησιού, απέστειλε μαζί και 5 φορτία με κομμένα κεφάλια και 2 φορτία κομμένα αυτιά. Καταμετρώντας τους νεκρούς αναφέρει κεφάλια ιερέων, προεστών και ανταρτών 1.109, «τελειωθέντες εν στόματι μαχαίρας» 25.000, σκλαβωμένα αγόρια και κορίτσια 5.000. Έκοβαν τα αυτιά από τα κεφάλια και κατόπιν τα διατηρούσαν στην άλμη και τα τοποθετούσαν σε βαρέλια. Τα έστελναν στον Σουλτάνο ως απόδειξη της υποταγής τους ή ως δελτία της επιτυχίας τους. Ιδιαίτερη τιμή δινόταν αν τα επαναστατικά κεφάλια ανήκαν σε διακεκριμένους αρχιεπισκόπους, άρχοντες ή κληρικούς. Χίλια διακόσια κεφάλια είχαν ήδη καταγραφεί στην ιστορία της αμοιβής που δόθηκε για τον καθένα. Το βιβλίο της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών κάνει λόγο για 33.000 αιχμαλωτισμένους και 33.000 σφαγμένους. Εάν όμως συλλογιστούμε τα νούμερα των εναπομεινάντων μαζί με αυτούς που κατόρθωσαν και διέφυγαν τα νούμερα των χαμένων ελλήνων είναι κατά πολύ μεγαλύτερα κι αν λάβουμε υπ’ όψιν την εκτίμηση των Τούρκων όσον αφορά τον πληθυσμό.

Το εμπόριο δούλων των Ελλήνων από Εβραίους και Τουρκομογγόλους

Μια όψη της τουρκομογγολικής αγριότητας κατά του πληθυσμού της Χίου ήταν η πώληση – κυρίως γυναικών και παιδιών – ως δούλων. Μεταφέρονταν ως εμπορεύματα σε παζάρια της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης και πωλούνταν σε εξευτελιστικές τιμές. Ο Ολλανδός διπλωμάτης στην Κωνσταντινούπολη Gaspar Testa γράφει προς τον υπουργό του των εξωτερικών: «Το πιό σπαρακτικό θέαμα είναι τα σκλαβωμένα γυναικόπαιδα που έφεραν από τη Χίο. Αγόρια και κορίτσια σέρνονται στους δρόμους δεμένα το ένα με το άλλο και οδηγούνται στα σκλαβοπάζαρα. Κοπέλλες κρατούσαν στο χέρι ένα χαρτί με το όνομα των Τούρκων κυρίων τους που έμειναν στην Χίο. Μη μπορώντας να τις συνοδέψουν οι ίδιοι, τις έστειλαν στη διεύθυνση των σπιτιών τους στην Πόλη»

Ο Άγγλος πρόξενος στη Σμύρνη Francis Werry γράφει σε αναφορά του προς τη Levant Company: «Στο δρόμο των Φράγκων οδηγούνται πάνω-κάτω κοπάδια από παιδιά της Χίου για πούλημα». Στον Courrier Francais της 10-7-1822 αναφέρεται ότι «φανατικοί μουσουλμάνοι αγόραζαν το θύμα τους για 30 γρόσια και το έσφαζαν για να κερδίσουν μια θέση στον παράδεισο». Πολλές γυναίκες αυτοκτόνησαν κατά την μεταφορά και άλλες πέθαναν από απεργία πείνας για να γλυτώσουν τον εξευτελισμό. Στην Allgemeine Zeitung δημοσιεύεται ότι μικρά παιδιά κάτω των 7 ετών που ήταν ακατάλληλα για το εμπόριο δένονταν και ρίχνονταν στη θάλασσα. Το σκηνικό του δουλεμπορίου περιγράφει και ο ιερέας της αγγλικής πρεσβείας R. Walsh αναφέροντας ότι από την 1η Μαΐου 1822 εκδόθηκαν 41.000 τεσκερέδες (έγγραφα ιδιοκτησίας δούλων) και ότι 5.000 πουλήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη. Κατά τη γαλλόφωνη εφημερίδα της Σμύρνης Spectateur Oriental, έως την 10-5-1822 στο τελωνείο της Σμύρνης είχαν καταβληθεί δασμοί για 40.000 σκλάβους. Τα παιδιά οδηγούνταν κατά ομάδες για εξισλαμισμό. Ο Άγγλος κληρικός Walsh γράφει ότι «μέσα σε μια μέρα έγιναν περισσότεροι προσηλυτισμοί από το Ευαγγέλιο στο Κοράνι απ’ όσοι απ’ το Κοράνιο στο Ευαγγέλιο σε έναν αιώνα». Οι αγοραπωλησίες σταμάτησαν στις 19 Ιουνίου 1822 ύστερα από επέμβαση της αδελφής του σουλτάνου, στην οποία ανήκε η Χίος ως φέουδο.

Το γεγονός της Σφαγής των Ελλήνων στον αδιάφορο ευρωπαϊκό τύπο

Η σφαγή της Χίου και η επακόλουθη ανατίναξη της τουρκικής ναυαρχίδας από τον Κανάρη είχαν μεγάλη επίδραση στην κοινή γνώμη της Ευρώπης και στην ανάπτυξη του φιλελληνικού κινήματος. Οι Ευρωπαίου συνειδητοποίησαν τα συμβαίνοντα στην Ελλάδα και έδειξαν συμπάθεια προς τα θύματα και τους ήρωες ενός άνισου αγώνα. Η είδηση έφτασε στις ευρωπαϊκές εφημερίδες από την Κωνσταντινούπολη μέσω του Οθωμανικού ταχυδρομείου (στην Κων/πολη δεν εκδίδονταν εφημερίδες). Στην εφημερίδα της Βιέννης «Αυστριακός Παρατηρητής» δημοσιεύτηκε η είδηση την 14 Απριλίου (νέο ημ/γιο). Στις γαλλικές εφημερίδες δημοσιεύτηκε αρχικά την 25 Μαΐου 1822 αναπαραγόμενη από τον Αυστριακό Παρατηρητή ή από γερμανικές εφημερίδες. Αναγγέλλεται η απόβαση τουρκικού στρατού στο νησί και γενική σφαγή η οποία χαρακτηρίζεται «πέρα πάσης περιγραφής».

Η παρισινή Constitutionnele αναπαράγοντας από τη γερμανική Allgemeine Zeitung αναφέρει ότι τα γεγονότα που είχαν προηγηθεί στο Αϊβαλί είναι ασήμαντα μπροστά στη σφαγή της Χίου. Την 20η Απριλίου η σφαγή διαρκούσε ακόμη. Ούτε οι γυναίκες και τα παιδιά ετύγχαναν οίκτου. Ο καπετάν πασάς έσωσε μερικές εκατοντάδες στο φρούριο. Οι απώλειες των Τούρκων αναφέρονται στις 4.000. Ειδήσεις που έφτασαν από την Κωνσταντινούπολη τις επόμενες μέρες αναφέρουν τη δημόσια πώληση γυναικών και παιδιών από τη Χίο στα παζάρια της Πόλης. Φανατικοί μουσουλμάνοι πληρώνουν περί τα τριάντα πιάστρα για να αγοράσουν ένα θύμα που το σφάζουν αμέσως για να εξασφαλίσουν μια θέση στον παράδεισο, όπως υπόσχεται το κοράνιο για κάθε πιστό που θα έχει φονεύσει έναν άπιστο. Αυτές οι σκηνές προκάλεσαν τον οίκτο των Ευρωπαίων διπλωματών που βρίσκονται εκεί αλλά δεν υπήρξε κάποιο διάβημα. Ειδήσεις φτάνουν και από τη γαλλόφωνη Spectateur Oriental η οποία, παρ’ ότι ανθελληνική, αναφέρει ότι «η εκδίκηση και η παραφορά των Τούρκων υπερέβη τα όρια». Αυτή η εφημερίδα αποδίδει την ευθύνη στους επαναστάτες.

Δημοσιεύονται και προσωπικές μαρτυρίες Χιωτών που σώθηκαν. Κάποιος αναφέρει ότι καθημερινά έρχονται από την Ασία στο νησί πλήθος Τούρκων κι Εβραίων για να λεηλατήσουν. Για τον αριθμό των θυμάτων αναφέρονται διάφορες πληροφορίες. Λεπτομερέστερες πληροφορίες προέρχονται από το Λονδίνο. Κατ’ αυτές, πριν από τη σφαγή οι κάτοικοι της Χίου ήταν 110.000 εκ των οποίων επιβίωσαν 20.000. Από τις 90.000 απώλειες οι 45.000 πωλήθηκαν ως δούλοι, αφού την 25 Μαΐου είχαν καταγραφεί στα κατάστιχα του τελωνείου ότι είχαν πληρωθεί τα τέλη εξόδου για 41.000 άτομα. Οι υπόλοιποι 25.000 εξοντώθηκαν. Από τους 20.000 που επέζησαν οι 5.000 απουσίαζαν από το νησί κατά την εξέγερση και 16.000 κατέφυγαν στα Ψαρά, τη Σμύρνη και αλλού.

Η Spectateur Oriental εκτιμά τον αρχικό πληθυσμό του νησιού σε 120.000 κατοίκους. Οι Τούρκοι έχασαν περίπου 600 άνδρες, ενώ αναφέρθηκαν και θύματα μεταξύ των Εβραίων, που πέρασαν από τη Μικρασιατική ακτή στο νησί για να πλιατσικολογήσουν κι επόπτευαν το δουλεμπόριο. Πληροφορίες αναφέρουν και εκτελέσεις Χιωτών που βρέθηκαν στην Κωνσταντινούπολη, των οποίων οι περιουσίες δημεύτηκαν και τα μέλη των οικογενειών πουλήθηκαν ως δούλοι. Στη Journal du Commerce δημοσιεύεται κατάλογος ονομάτων 207 Χίων εμπόρων που εκτελέστηκαν. Τον κατάλογο κατέγραψε έμπορος της Φλωρεντίας μετά από αίτηση γαλλικών, ιταλικών και γερμανικών εμπορικών οίκων που είχαν συναλλαγές με τους Χιώτες εμπόρους.

Η είδηση της σφαγής της Χίου συγκλόνισε την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, η στάση της οποίας μεταστράφηκε απέναντι στην ελληνική επανάσταση και πλέον υπήρξε θετική. Μετά το γεγονός αυτό το φιλελληνικό κίνημα φούντωσε και σημαντικός αριθμός Ευρωπαίων φιλελλήνων έσπευσαν στην επαναστατημένη Ελλάδα για να ενισχύσουν τα ελληνικά στρατιωτικά σώματα. Σημαντική επιρροή άσκησε το γεγονός σε Ευρωπαίους καλλιτέχνες. Αυτόπτες μάρτυρες περιέγραψαν τις φρικιαστικές σκηνές στις εφημερίδες, ζωγράφοι (Ντελακρουά) τις απεικόνισαν και ποιητές (Ουγκώ, Χέμανς, Πιέρποντ, Χιλ, Σιγκούρνεϊ) έψαλλαν τη θλιβερά καταστροφή. Αρχισε να γίνεται λόγος για το ασυμβίβαστο της τουρκικών – μουσουλμανικών -βαρβαρικών φύλων με τον ανθρωπισμό, ενώ όλοι συμφώνησαν και τόνισαν την αδυναμία συνύπαρξης Χριστιανών και Μουσουλμάνων.

Εμπνευσμένος από την σφαγή της Χίου ο Ευγένιος Ντελακρουά ζωγράφισε τον ομώνυμο πίνακα που εκτέθηκε στο Παρίσι και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ευαισθητοποίηση της γαλλικής κοινής γνώμης για τον επαναστατικό αγώνα των Ελλήνων. Το 2009, ένα αντίγραφο του πίνακα εκτέθηκε στο τοπικό Βυζαντινό μουσείο της Χίου. Πρόκειται για εν από τα καλύτερα αντίγραφα του έργου, με έτος δημιουργίας το 1919 (Ε . Ιωαννιδης) και εκτελέστηκε με εντολή του Γεωργίου Παπανδρέου που εκείνη την περίοδο εκτελούσε χρέη Γενικού Διευθυντή Νήσων Αιγαίου. Ένα ακόμα εκτίθεται στο Εθνικό Ιστορικό μουσείο στην Αθήνα σε μικρότερη κλίμακα (Λ. Κογεβινας) κι ένα ακόμη στην σχολή καλών τεχνών της Πράγας.

Η ΝΕΜΕΣΙ στο πρόσωπο ενός Άριστου του Κωνσταντίνου Κανάρη

Ο ελληνικός στόλος ήταν πολύ μικρότερος από τον οθωμανικό και δεν μπορούσε να τον αντιμετωπίσει σε μάχη. Γι’ αυτό το λόγο πάρθηκε η απόφαση από τους Έλληνες να εκδικηθούν την καταστροφή της Χίου με πυρπολικά. Ο Κωνσταντίνος Κανάρης από τα Ψαρά και ο Γιώργης Πιπίνος από την Ύδρα κατόρθωσαν με τα πυρπολικά τους να μπουν μέσα στο λιμάνι της Χίου, τη νύχτα της 6ης Ιουνίου (1822), όταν οι Τούρκοι γιόρταζαν το Μπαϊράμ και συμποσίαζαν στα πλοία τους. Ο ναύαρχος Καρά Αλής είχε καλέσει στη ναυαρχίδα τους αξιωματικούς του στόλου για ολονύχτιο γλέντι.

Ο Κανάρης κατόρθωσε να γαντζώσει το πυρπολικό του στη ναυαρχίδα και να του βάλει φωτιά. Ο Πιπίνος το κόλλησε στην υποναυαρχίδα, αλλά δεν το γάντζωσε καλά, αυτό ξεκόλλησε και παρασυρμένο από τον αέρα κάηκε χωρίς να κάνει ζημιά. Όμως το πυρπολικό του Κανάρη μετέδωσε τη φωτιά στη ναυαρχίδα και γρήγορα πήρε φωτιά η μπαρουταποθήκη της, τινάζοντας τη ναυαρχίδα στον αέρα. Αποτέλεσμα 2.000 Τούρκοι βρήκαν το θάνατο μεταξύ των οποίων και ο ίδιος ο αρχηγός του στόλου, ο Καρά Αλή, ο οποίος χτυπημένος από ένα καιόμενο κομμάτι κατάρτι μπήκε σε μία βάρκα και ξεψύχησε μόλις έφτασε στην ακτή. Το κατόρθωμα αυτό ενθουσίασε την Ελλάδα και όλο τον κόσμο και ενέπνευσε πολλούς σημαντικούς ξένους λογοτέχνες. Η ανατίναξη της τουρκικής ναυαρχίδας εκλαμβάνεται στον ευρωπαϊκό τύπο σαν εκδίκηση και ένδειξη ηρωισμού. Η All. Zeitung γράφει ότι «η ιστορία θα καταστήσει γνωστόν εις τας επομένας γενεάς το θάρρος των Ελλήνων ναυτικών».

Ο γερμανός ναύαρχος Βίλχελμ φον Κανάρις (1887-1945) ισχυριζόταν ότι καταγόταν από τη Χιακή Διασπορά, που προέκυψε από τη Σφαγή της Χίου. Ελεγε ότι καταγόταν από την οικογένεια του Έλληνα Ψαριανού ναυάρχου αγωνιστή της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, φημισμένου μπουρλοτιέρη και μετέπειτα πολιτικού Κωνσταντίνου Κανάρη. Ήταν Γερμανός ναύαρχος και κατά τη διάρκεια του ναζιστικού καθεστώτος Αρχηγός της Υπηρεσίας Αντικατασκοπείας (Abwehr) του γερμανικού Γενικού Επιτελείου. Συγκεκριμένα ο ίδιος φέρεται να είχε αναφέρει πως αναζητώντας το γενεαλογικό δένδρο της οικογενείας του είχε βρει πως η οικογένειά του καταγόταν άμεσα από τον Θωμά Κανάρη, που είχε εγκατασταθεί στην Γερμανία στη περιοχή της λίμνης Κόμο περί τα τέλη του 17ου αιώνα. Πράγματι, το επίθετο Κανάρις δείχνει ότι ίσως να υπάρχει κάποια σχέση, πλην όμως η ακριβής καταγωγή του δεν διασταυρώθηκε. Το γεγονός ότι ο Κανάρις έκανε λαμπρή σταδιοδρομία στο Ναυτικό και έφθασε στο βαθμό του Ναυάρχου είναι ένα επιπλέον στοιχείο υπέρ της συγγένειάς του, καθώς και το ότι ήταν και είναι μέχρι σήμερα συχνό στις παραδοσιακές ελληνικές οικογένειες να κρατούνται οι παραδόσεις και στα επαγγέλματα.

Σημειώνεται ότι ο Κωνσταντίνος Κανάρης απεβίωσε το 1877. Είχε έξι ή επτά παιδιά. Το πιο πιθανό είναι ο Κανάρις, αν είναι όντως συγγενής του Κωνσταντίνου, να είναι παιδί του Λυκούργου Κανάρη, ο οποίος σπούδασε νομικά και την περίοδο εκείνη, και λόγω βαυαροκρατίας, εστάλη από τον πατέρα του στην Γερμανία για σπουδές. Από άποψη χρονολογιών είναι η πιο πιθανή περίπτωση. Απόγονος του Κανάρις υπήρξε ο Κλάους – Βίλχελμ Κανάρις (Claus-Wilhelm Canaris), καθηγητής της Νομικής στην Γερμανία. Σύμφωνα με έρευνα του Ιακώβου Χονδροματίδη, διπλωματούχου στρατιωτικής ιστορίας της φιλοσοφικής Σχολής Άαχεν, ο Κανάρις βρέθηκε στην Ελλάδα για πρώτη φορά με τους γονείς του σε διακοπές το Καλοκαίρι του 1902. Τότε γνώρισε τα περί του Έλληνα Κανάρη, η ιστορία του οποίου και κέντρισε τη φαντασία του περί της θάλασσας και της ναυτικής τέχνης. Αυτό είχε ως συνέπεια αργότερα ο πατέρας του να του χαρίσει μικρό ομοίωμα της προτομής του Έλληνα ναυάρχου. Κατά μαρτυρία επίσης Έλληνα διπλωμάτη, ο Κανάρης όταν είχε πλέον αναλάβει Αρχηγός της Άμπβερ είχε αναρτημένο στο σαλόνι της οικίας του στο Βερολίνο το πορτραίτο του Κωνσταντίνου Κανάρη.

Όμως ο φον Κανάρις ήταν πολύ περισσότερα απ’ όσα μας λένε οι ιστορικοί. Μελέτησε το άρθρο “Οι Δύο Φατρίες Που Κυβερνούν Τον Πλανήτη !” Μετά την αποτυχία της απόπειρας δολοφονίας του Hitler, πολλοί από τους κοντινούς συμμάχους του Canaris διέφυγαν στις ΗΠΑ. Οι υπόλοιποι βασανίσtηκαν φρικτά και δολοφονήθηκαν. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, ο ναύαρχος Canaris φυλακίστηκε και ετοιμάζονταν να τον βασανίσουν για να αποκαλύψει την αλήθεια της συνωμοσίας, όταν κατάπιε κυάνιο και πέθανε. Σύμφωνα όμως με πηγές από τα παιδιά των ανδρών της Abwehr, ο ναύαρχος Canaris διέφυγε στις ΗΠΑ και έζησε στην Oklahoma με το όνομα Samuel Randall Pitman, ως δικηγόρος. Οι ίδιες πηγές λένε ότι πέθανε το 1973 στην Oklahoma.

Άλλαξε κάτι από τότε ως σήμερα; Ναι, δεν υπάρχουν πλέον πνευματικοί άνθρωποι, όπως ο Ντελακρουά, ο Βίκτωρ Ουγκώ, ούτε Άριστοι όπως ο Κωνσταντίνος Κανάρης κι άλλοι ανάλογου ψυχικού και πολεμικού μεγέθους, για να διαπιστώσουν δημόσια το ασυμβίβαστο και παράλογο της τουρκικής βαρβαρικής μουσουλμανικής φυλής, σε σχέση με τον ανθρωπισμό, την φιλοσοφία, τον διαφωτισμό, όπως και την αδυναμία συνύπαρξης πολιτισμένων ανθρώπων και φανατικών μουσουλμάνων κι όσοι κι αν υπάρχουν, χαρακτηρίζονται από τον αμόρφωτο όχλο «φασίστες» και «ρατσιστές».

Το Ελληνόπουλο (1828) Βίκτωρ Ουγκώ

Τούρκοι διαβήκαν. Χαλασμός, θάνατος πέρα ως πέρα.
Η Χίο, τα’ όμορφο νησί, μαύρη απομένει ξέρα,
με τα κρασιά, με τα δεντρά
τ’ αρχοντονήσι, που βουνά και σπίτια και λαγκάδια
και στο χορό τις λυγερές καμιά φορά τα βράδια
καθρέφτιζε μεσ’ τα νερά.

Ερμιά παντού. Μα κοίταξε κι απάνου εκεί στο βράχο,
στου κάστρου τα χαλάσματα κάποιο παιδί μονάχο
κάθεται, σκύβει θλιβερά
το κεφαλάκι στήριγμα και σκέπη του απομένει
μόνο μιαν άσπρη αγράμπελη σαν αυτό ξεχασμένη
μεσ’ την αφάνταστη φθορά.

Φτωχό παιδί, που κάθεσαι ξυπόλυτο στις ράχες
για να μην κλαις λυπητερά, τ’ ήθελες τάχα να ‘χες
για να τα ιδώ τα θαλασσά
ματάκια σου ν’ αστράψουνε, να ξαστερώσουν πάλι
και να σηκώσεις χαρωπά σαν πρώτα το κεφάλι
με τα μαλλάκια τα χρυσά;

Τι θέλεις άτυχο παιδί, τι θέλεις να σου δώσω
για να τα πλέξης ξέγνοιαστα, για να τα καμαρώσω
ριχτά στους ώμους σου πλατιά
μαλλάκια που του ψαλιδιού δεν τάχει αγγίξει η κόψη
και σκόρπια στη δροσάτη σου τριγύρω γέρνουν όψη
και σαν την κλαίουσα την ιτιά;

Σαν τι μπορούσε να σου διώξει τάχα το μαράζι;
Μήπως το κρίνο απ` το Ιράν, που του ματιού σου μοιάζει;
Μην ο καρπός απ’ το δεντρί
που μεσ’ στη μουσουλμανική παράδεισο φυτρώνει,
κ’ έν’ άλογο χρόνια εκατό κι αν πιλαλάει, Δεν σώνει
μεσ’ απ’ τον ίσκιο του να βγει;

Μη το πουλί που κελαηδάει στο δάσος νύκτα μέρα
και με τη γλύκα του περνάει και ντέφι και φλογέρα;
Τι θες κι απ’ όλα τα αγαθά
τούτα; Πες. Τα` άνθος, τον καρπό; Θες το πουλί;
-Διαβάτη,
μου κράζει το Ελληνόπουλο με το γαλάζιο μάτι:
Βόλια, μπαρούτι θέλω. Νά.

Τι είναι το πονόσωμα

Το πονόσωμα είναι μια ημιαυτόνομη ενεργειακή μορφή που ενοικεί στους περισσότερους ανθρώπους, μια οντότητα αποτελούμενη από συναίσθημα. Έχει τη δική του πρωτόγονη νοημοσύνη, που δεν διαφέρει ιδιαίτερα από εκείνη ενός πανούργου ζώου, και εστιάζει πρωταρχικά στην επιβίωση.

Αναγνωρίζοντας το πονόσωμα

Όπως όλες οι μορφές ζωής, ανά τακτά χρονικά διααστήματα έχει ανάγκη να τρέφεται -να λαμβάνει καινούρια ενέργεια-, και η τροφή που χρειάζεται είναι ενέργεια συμβατή με τη δική του, δηλαδή ενέργεια που δονείται σε ανάλογη συχνότητα.

Κάθε συναισθηματικά επώδυνη εμπειρία μπορεί να χρησιμοποιηθεί από το πονόσωμα ως τροφή. Γι' αυτό ευδοκιμεί μέσα από την αρνητική σκέψη, καθώς και μέσα από το δράμα των ανθρωπίνων σχέσεων. Το πονόσωμα είναι εθισμός στη δυστυχία.

Μπορεί και να ταραχθούμε όταν συνειδητοποιήσουμε για πρώτη φορά ότι υπάρχει κάτι μέσα μας που κατά καιρούς αναζητεί τον συναισθηματικό αρνητισμό, ψάχνει δηλαδή τη δυστυχία.

Χρειάζεται μεγαλύτερος βαθμός επίγνωσης για να το παρατηρήσουμε στον εαυτό μας απ' όσο για να το αντιληφθούμε αυτό σε έναν άλλο άνθρωπο.

Μόλις μας κυριεύσει η δυστυχία, όχι μόνο δεν θέλουμε να τελειώσει, αλλά επιζητούμε να κάνουμε και τους άλλους εξίσου δυστυχισμένους με εμάς, έτσι ώστε να τρεφόμαστε από τις συναισθηματικές αντιδράσεις τους.

Στους περισσότερους ανθρώπους το πονόσωμα έχει ένα λανθάνον και ένα ενεργό στάδιο.

Όταν βρίσκεται στο λανθάνον στάδιο, εύκολα ξεχνάμε ότι κουβαλάμε ένα βαρύ, σκοτεινό σύννεφο ή ένα κοιμώμενο ηφαίστειο μέσα μας, ανάλογα με το ενεργειακό πεδίο του συγκεκριμένου πονοσώματός μας.

Το για πόσο καιρό θα παραμείνει σε λανθάνουσα κατάσταση είναι κάτι που διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο: συνήθως παραμένει έτσι για λίγες εβδομάδες, αλλά μπορεί να μείνει και για λίγες μέρες ή για λίγους μήνες.

Σε σπάνιες περιπτώσεις, το πονόσωμα μπορεί να βρίσκεται σε ληθαργική κατάσταση μέχρι να το πυροδοτήσει ένα γεγονός.

Πώς οι σκέψεις αποτελούν τροφή για το πονόσωμα;

Το πονόσωμα βγαίνει από τη λανθάνουσα κατάστασή του όταν «πεινάσει», όταν έρθει η ώρα να αναζητήσει τροφή. Εναλλακτικά, μπορεί να πυροδοτηθεί οποιαδήποτε στιγμή από ένα γεγονός. Το πονόσωμα το οποίο είναι έτοιμο να τραφεί μπορεί να χρησιμοποιήσει ως έναυσμα το πιο ασήμαντο γεγονός, κάτι που ένας άλλος άνθρωπος λέει ή κάνει, ακόμα και μα σκέψη.

Αν ζούμε μόνοι ή αν δεν υπάρχει κοντά μας κανένας εκείνη τη στιγμή, το πονόσωμα θα τραφεί από τις δικές μας σκέψεις. Αναπάντεχα η σκέψη μας γίνεται βαθύτατα αρνητική.

Το πιθανότερο είναι πως δεν είχαμε αντιληφθεί ότι, ακριβώς πριν από την έλευση των αρνητικών σκέψεων, ένα κύμα συναισθημάτων κατέκλυζε το μυαλό μας-σαν σκοτεινή και κακή διάθεση, σαν άγχος ή σαν άκρατος θυμός.

Κάθε σκέψη είναι ενέργεια, και τώρα το πονόσωμα τρέφεται από την ενέργεια των σκέψεών μας. Δεν μπορεί όμως να τραφεί με οποιαδήποτε σκέψη. Δεν είναι απαραίτητο να είμαστε ιδιαίτερα ευαίσθητοι για να αντιληφθούμε ότι ο τόνος του συναισθήματος που απορρέει από μια θετική σκέψη είναι εντελώς διαφορετικός από αυτόν που γεννιέται από μια αρνητική σκέψη.

Είναι η ίδια ενέργεια, αλλά η δόνηση πραγματοποιείται σε διαφορετική συχνότητα.

Μια χαρούμενη, θετική σκέψη δεν μπορεί να χωνευτεί από το πονόσωμα. Αυτό τρέφεται μόνο με αρνητικές σκέψεις, γιατί μόνο αυτές είναι συμβατές με το δικό του ενεργειακό πεδίο.

Όλα τα πράγματα είναι δονούμενα ενεργειακά πεδία που βρίσκονται σε αέναη κίνηση. Η καρέκλα στην οποία καθόμαστε, δείχνει στέρεη και ακίνητη, επειδή οι αισθήσεις μας μόνο με αυτόν τον τρόπο αντιλαμβάνονται τη συχνότητα δόνησής τους, και συγκεκριμένα την αδιάκοπη κίνηση των μορίων, των ατόμων, των ηλεκτρονίων και των υποατομικών σωματιδίων τα οποία από κοινού δημιουργούν ό,τι αντιλαμβανόμαστε ως καρέκλα, βιβλίο, δένδρο ή σώμα.

Αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως ύλη είναι ενέργεια που δονείται (κινείται) σε συγκεκριμένο φάσμα συχνοτήτων.

Οι σκέψεις αποτελούνται από την ίδια ενέργεια, η οποία ωστόσο δονείται σε υψηλότερη συχνότητα από ό,τι η ύλη. Γι' αυτό και δεν είναι ορατές ή απτές.

Οι σκέψεις έχουν το δικό τους φάσμα συχνοτήτων, με τις αρνητικές να βρίσκονται στη χαμηλότερη βαθμίδα της κλίμακας και τις θετικές στην ανώτερη. Η συχνότητα δόνησης του πονοσώματος συντονίζεται με την αντίστοιχη συχνότητα των αρνητικών σκέψεων. Αυτός είναι και ο λόγος που μόνο οι αρνητικές σκέψεις μπορούν να τροφοδοτήσουν το πονόσωμα.

Το σύνηθες πρότυπο σκέψης το οποίο δημιουργεί συναίσθημα αντιστρέφεται στην περίπτωση του πονοσώματος, τουλάχιστον αρχικά. Το συναίσθημα που απορρέει από το πονόσωμα σύντομα αναλαμβάνει τον έλεγχο της σκέψης μας.

Και μόλις ο νους μας καταληφθεί από το πονόσωμα, η σκέψη μας γίνεται αρνητική. Η φωνή μέσα στο κεφάλι μας θα διηγείται θλιβερές, αγχώδεις ή θυμωμένες ιστορίες για εμάς και τη ζωή μας, για άλλους ανθρώπους, για γεγονότα του παρελθόντος και του μέλλοντος ή για φαντασιουργήματα.

Η φωνή θα κατηγορεί, θα διαμαρτύρεται, θα φαντάζεται. Και εμείς θα ταυτιζόμαστε απόλυτα με όσα λέει η φωνή, θα πιστεύουμε όλες τις διαστρεβλωμένες σκέψεις. Εδώ ακριβώς ο εθισμός στη δυστυχία έχει ριζώσει μέσα μας.

Το ζήτημα όμως δεν είναι ότι αδυνατούμε να βάλουμε φραγμό στη ροή των αρνητικών σκέψεων, αλλά ότι δεν θέλουμε. Αυτό συμβαίνει επειδή το πονόσωμα ζει εκείνη τη στιγμή μέσα από εμάς, υποκρινόμενο ότι είναι εμείς.

Και για το πονόσωμα, η οδύνη είναι ευχαρίστηση. Αφανίζει λαίμαργα κάθε αρνητική σκέψη. Ουσιαστικά, η συνήθης φωνή μέσα στο κεφάλι μας έχει πλέον γίνει η φωνή του πονοσώματος. Ελέγχει τον εσωτερικό διάλογο.

Ένας φαύλος κύκλος αναπτύσσεται ανάμεσα στο πονόσωμα και αυτό με τη σειρά του γεννά περισσότερες σκέψεις. Κάποια στιγμή, έπειτα από μερικές ώρες ή ίσως μετά από λίγες ημέρες, έχει ανεφοδιαστεί και επανέρχεται στο λανθάνον στάδιο, αφήνοντας πίσω έναν καταβεβλημένο οργανισμό και ένα σώμα πολύ πιο ευάλωτο στην ασθένεια.

Αν αυτό μας ακούγεται σαν ψυχικό παράσιτο, τότε έχουμε καταλάβει σωστά. Ακριβώς αυτό είναι.

Απελευθέρωση από το πονόσωμα

Η αρχή της απελευθέρωσης από το πονόσωμα ξεκινά κατ' αρχάς από τη συνειδητοποίηση ότι έχουμε πονόσωμα. Κατόπιν -κάτι ακόμα πιο σημαντικό- απαιτείται η ικανότητά μας να παραμένουμε αρκούντως παρόντες, σε επαρκή επαγρύπνηση, για να αντιληφθούμε το πονόσωμά μας σαν μια πυκνή ροή δύσφορου συναισθήματος μέσα μας, όταν αυτό ενεργοποιείται.

Άπαξ και αναγνωρισθεί, δεν μπορεί πλέον να υποκριθεί ότι είναι εμείς, ούτε μπορεί να ζει και να ανανεώνεται μέσα από εμάς.

Η συνειδητή Παρουσία μας διαρρηγνύει την ταύτιση με το πονόσωμα. Όταν δεν ταυτιζόμαστε με το πονόσωμα, αυτό αδυνατεί πλέον να ελέγξει τον νου μας, οπότε δεν μπορεί να ανανεώνεται τρεφόμενο από τις σκέψεις μας. Στις πιο πολλές περιπτώσεις το πονόσωμα δεν αποσυντίθεται άμεσα. Μόλις όμως η σκέψη μας αποδεσμευτεί από αυτό, το πονόσωμα αρχίζει να χάνει ενέργεια. Η σκέψη μας παύει να συσκοτίζεται από το συναίσθημα.

Η αντιληπτική ικανότητά μας δεν διαστρεβλώνεται πλέον από το παρελθόν. Η ενέργεια που ήταν δέσμια του πονοσώματος αλλάζει τη συχνότητα δόνησής της και μετασχηματίζεται σε Παρουσία. Κατ' αυτόν τον τρόπο το πονόσωμα μετατρέπεται σε καύσιμη ύλη για τη συνειδητότητα. Αυτός είναι και ο λόγος που πολλές από τις σοφότερες και πλέον φωτισμένες μορφές, άνδρες και γυναίκες, του πλανήτη έφεραν στο παρελθόν βαρύ πονόσωμα.

Ανεξαρτήτως του τι λέμε ή κάνουμε ή ποιο πρόσωπο προβάλλουμε στον κόσμο, η νοητική - συναισθηματική κατάστασή μας δεν μπορεί να κρυφτεί.

Κάθε άνθρωπος εκπέμπει ένα ενεργειακό πεδίο το οποίο αντιστοιχεί στην εσωτερική του κατάσταση, και οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να το αισθανθούν, παρόλο που ενδέχεται να αντιλαμβάνονται την ενέργεια κάποιου άλλου μόνο υποσυνείδητα.

Παρότι δηλαδή δε γνωρίζουν ότι την αισθάνονται, αυτό καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τα αισθήματα και τις αντιδράσεις τους απέναντι στο συγκεκριμένο άτομο.

Ορισμένοι άνθρωποι την αισθάνονται σαφώς όταν πρωτοσυναντούν κάποιον, ακόμα και προτού ανταλλάξουν μαζί του την πρώτη λέξη. Λίγο αργότερα όμως οι λέξεις παίρνουν την πρωτοκαθεδρία στη σχέση. Μαζί με τις λέξεις έρχονται και οι ρόλοι που υποδύονται οι περισσότεροι άνθρωποι. Τότε η προσοχή μετατοπίζεται στον νου και η ικανότητα να αισθανόμαστε το ενεργειακό πεδίο του άλλου περιορίζεται κατά πολύ. Αυτό παραμένει πάντως αισθητό σε υποσυνείδητο επίπεδο.