Δεν μπορείς να διδάξεις στους ανθρώπους να σε αγαπούν

Ξέρω τι θέλει η ψυχή σου. Ξέρω ότι είσαι ευαίσθητος και συναισθηματικός. Γνωρίζω ότι είσαι η ζωντανή ενσάρκωση της καλοσύνης και της φροντίδας. Κι αυτό το ξέρω επειδή οι άνθρωποι που μοιράζονται τέτοιες ποιότητες αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλο.

Αναγνωρίζουμε ο ένας τον άλλο. Ξεχωρίζω την απαλότητα της λάμψης που εκπέμπει η αύρα σου. Αλλά μπορώ επίσης να δω μια άλλη πλευρά της ψυχής σου, τα κόστη του να είσαι καλός• βλέπω τον αντίκτυπο αυτών των χαρακτηριστικών. Μπορώ να δω τις ουλές από τον πόνο και την απογοήτευση.

Αυτές οι ουλές στην ψυχή σου αποκαλύπτουν ένα θεμελιώδες μάθημα. Ότι δεν μπορείς να μάθεις τους ανθρώπους να σε αγαπούν. Δεν μπορείς να τους διδάξεις να ανταποδώσουν την ίδια καλοσύνη που εσύ μοιράζεσαι με τον κόσμο. Δεν μπορείς να τους διδάξεις να νοιάζονται όταν όλοι ξέρουν ότι είναι το συμφέρον καμουφλαρισμένο.

Πρέπει να καταλάβεις ότι είσαι άνθρωπος που προσφέρει. Είσαι η μειοψηφία σε αυτό τον κόσμο. Δίνεις απλόχερα και αλτρουιστικά. Θα σκάψεις μια βαθιά τρύπα και εκεί θα θάψεις τη δική σου ευεξία για όλους τους άλλους.

Και θα συνεχίσεις να μοιράζεσαι επειδή σ’ αυτό πιστεύεις με όλη σου την καρδιά. Το μότο σου είναι «πώς μπορώ να βοηθήσω;», ακόμα κι όταν δεν έχεις τίποτε άλλο να δώσεις από τον εαυτό σου.

Αλλά έχεις μάθει από εμπειρία τα κόστη του να δίνεις τόσο πολύ. Δυστυχώς, ο κόσμος αυτός είναι σημαδεμένος από αυτούς που παίρνουν. Αυτά τα εγωιστικά πλάσματα είναι ειδικοί της εκμετάλλευσης. Δεν υπάρχει πολλές φορές ίχνος ειλικρίνειας στις πράξεις τους.

Καθοδηγούνται από τον ναρκισσισμό τους, αλλά και το προσωπικό συμφέρον. Σε πολλές περιπτώσεις είναι δάσκαλοι στην απάτη. Κάθε προσπάθεια που κάνεις για να διορθώσεις την κατάσταση θα αποτύχει. Θα στρέψουν τους καλούς σου τρόπους εναντίον σου, αφήνοντάς σε θύμα των εγωιστικών πράξεών τους.

Αγαπητέ αναγνώστη, θυμήσου αυτό το μάθημα. Δεν μπορείς να διδάξεις στους ανθρώπους να σε αγαπούν. Δεν μπορείς στην πραγματικότητα να τους διδάξεις τίποτα, αν εκείνοι δεν το θέλουν.

Άλλωστε, δεν είσαι υπεύθυνος γι’ αυτούς. Μπορεί να θες να τους καθοδηγήσεις. Μπορεί να θες να μοιραστείς αυτή τη χαρά του να δίνεις. Οι προθέσεις σου είναι ειλικρινείς, αλλά για τη δική σου επιβίωση εδώ, θυμήσου τα τείχη και τα όρια.

Αγαπητέ αναγνώστη, η καλοσύνη σου είναι ανεκτίμητη, και ήρθε η ώρα να συμπεριφερθείς στον εαυτό όπως του αξίζει. Συνέχισε να αγαπάς, συνέχισε να δίνεις τρυφερότητα στον κόσμο, αλλά περισσότερο απ’ όλα, θυμήσου να είσαι επιλεκτικός ως προς το σε ποιους προσφέρεις απλόχερα όλα αυτά τα δώρα.

ARTHUR SCHOPENHAUER: Ακόμα και ένα πούρο είναι μια καλή λύση για να μην απασχολήσουν το μυαλό τους

«Πόσο άθλιες είναι οι χαμένες ώρες των αδαών ανθρώπων!».

Αυτό που απασχολεί περισσότερο τους απλούς ανθρώπους είναι το πώς θα περάσουν τον χρόνο τους· οι χαρισματικοί προσπαθούν να τον χρησιμοποιήσουν. Ο λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι περιορισμένων πνευματικών ικανοτήτων πλήττονται συχνά από ανία είναι ότι η ευφυΐα τους δεν εξυπηρετεί παρά μόνο την κινητήρια δύναμη της βούλησης· και όταν δεν υπάρχει τίποτε συγκεκριμένο για να την κινητοποιήσει, η βούληση αδρανεί, διότι, όπως και η ευφυΐα, έχει ανάγκη από κάποιον εξωτερικό παράγοντα για να αφυπνιστεί. Το αποτέλεσμα είναι μια άθλια αποτελμάτωση όλων των δυνάμεων του ανθρώπου – με μια λέξη, πλήξη.

Για να εξουδετερώσουν αυτό το δυσάρεστο συναίσθημα, οι άνθρωποι προσφεύγουν σε φαύλες δραστηριότητες που προσφέρουν πρόσκαιρη απόλαυση, ελπίζοντας με τον τρόπο αυτόν να κινητοποιήσουν τη βούλησή τους και να την ενεργοποιήσουν, ενεργοποιώντας έτσι και την ευφυΐα τους- διότι η ευφυΐα είναι εκείνη η οποία πρέπει να θέσει σε λειτουργία τα κίνητρα της βούλησης. Σε σύγκριση με τα αληθινά και φυσικά κίνητρα, τα κίνητρα αυτά είναι σαν χαρτονομίσματα απέναντι σε χρυσό, διότι η αξία τους δεν είναι παρά αυθαίρετη – χαρτοπαίγνια και τα συναφή, ασχολίες που επινοήθηκαν γι’ αυτόν ακριβώς τον σκοπό. Και αν δεν υπάρχει τίποτε να κάνουν, θα παίζουν με τους αντίχειρές τους ή θα χτυπούν νευρικά τα δάχτυλά τους.

Ακόμα και ένα πούρο είναι μια καλή λύση για να μην απασχολήσουν το μυαλό τους…

Γι’ αυτό και σε όλες τις χώρες η κύρια κοινωνική ασχολία είναι τα χαρτοπαίγνια- αυτά δείχνουν την αξία της κοινωνίας και φανερώνουν τη χρεοκοπία της σκέψης. Οι άνθρωποι δεν έχουν σκέψεις να μοιράσουν μεταξύ τους, μοιράζουν τα τραπουλόχαρτα και προσπαθούν να κερδίσουν τα χρήματα των άλλων. Τι ανόητοι, αλήθεια!

ΑΡΤΟΥΡ ΣΟΠΕΝΧΑΟΥΕΡ, Η ΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

GIOVANNI FRAZZETTO: Η επίδραση των κατοπτρικών νευρώνων στην ικανότητα ενσυναίσθησης

Η λέξη «empathy» (ενσυναίσθηση) εμφανίστηκε στην αγγλική γλώσσα το 1909, ως μετάφραση του γερμανικού «Einfühlung», το οποίο είχε εισαχθεί από τον Γερμανό φιλόσοφο Ρόμπερτ Φίσερ (Robert Vischer) και σημαίνει «αισθάνομαι μέσα σε». Ο Φίσερ μίλησε για πρώτη φορά περί Einfühlung αναφερόμενος στον κλάδο της ψυχολογίας της αισθητικής εμπειρίας, για να περιγράψει τι βιώνει ένας παρατηρητής όταν περιεργάζεται ένα έργο τέχνης. Μπροστά σε έναν πίνακα ζωγραφικής, ένα γλυπτό ή κάποιο άλλο καλλιτέχνημα, ο θεατής γίνεται ένα με αυτό, ταυτίζεται συναισθηματικά μαζί του.  

Με την πάροδο του χρόνου, ο όρος ενσυναίσθηση χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο για να εξηγήσει τη σχέση μας με άψυχα αντικείμενα, αλλά και για να περιγράψει πώς μπορούμε ενστικτωδώς να κατανοήσουμε την ψυχική κατάσταση των άλλων. 

Η ενσυναίσθηση επιτρέπει σε κάθε είδος συναισθήματος να αντηχήσει ανάμεσά μας. Είναι η ικανότητα να αναγνωρίζουμε και να ταυτιζόμαστε με αυτό που ένα άλλο πρόσωπο σκέφτεται ή αισθάνεται, και να αντιδρούμε εκδηλώνοντας μια ανάλογη συναισθηματική κατάσταση».
 
Η ενσυναίσθηση αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της κοινωνικής ζωής μας. Είτε με σκέψεις είτε με πράξεις, απαιτεί εγγενώς μια αλληλεπίδραση με τους άλλους. Έχει τη δύναμη να διαχέει τη χαρά, την ευφορία και το γέλιο, αλλά επίσης βοηθά στην εξομάλυνση δυσάρεστων καταστάσεων – λόγου χάρη, μπορεί να ελαφρύνει τα αρνητικά συναισθήματα. Το άγχος, η ενοχή, η λύπη, η απόγνωση, μπορούν ως έναν βαθμό να μετριαστούν αν τα μοιραστούμε με άλλους. Η ενσυναίσθηση μοιάζει με αόρατο δεσμό που έχει τη δύναμη να μας ενώνει με τους άλλους και να ξεθωριάζει τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσά μας. 

Παρακάτω θα αναφερθώ στους εγκεφαλικούς μηχανισμούς που, κατά τους επιστήμονες, διαμεσολαβούν τις ενσυναισθητικές αντιδράσεις, και στο πώς ανακαλύφθηκαν.  

Ένας καθρέφτης yια τα συναισθήματά μας Ο Ισπανός νευροεπιστήμονας Σαντιάγο Ραμόν ι Καχάλ (1852-1934) έγραψε: «Οι ανθρώπινοι εγκέφαλοι, όπως οι φοίνικες της  ερήμου, επικονιάζονται εξ αποστάσεως». Η δήλωση αυτή είναι συναρπαστική, αν σκεφτούμε ότι έγινε από τον άνθρωπο που με το έργο του άνοιξε τον δρόμο για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο εδραιώνονται οι νευρωνικές συνδέσεις. Χάρη σε μια τεχνική χρώσης με άργυρο που αναπτύχθηκε από τον Ιταλό επιστήμονα  Καμίλο Γκόλτζι, ο Καχάλ απέδειξε ότι το νευρικό σύστημα δεν είναι μια ενιαία δεσμίδα νευρώνων τυλιγμένη στον εαυτό της, όπως πίστευαν γενικά εκείνη την εποχή, αλλά ότι μάλλον απαρτιζόταν από ξεχωριστές μονάδες -τους νευρώνες- που συνδέονταν μεταξύ τους μέσω των διακλαδώσεών τους. Και χρειαζόμαστε οπωσδήποτε αυτές τις νευρωνικές συνδέσεις για τη λειτουργία της ενσυναίσθησης.  

 Η κατανόηση της ενσυναίσθησης πέρασε σε άλλο επίπεδο όταν ανακαλύφθηκαν οι «κατοπτρικοί νευρώνες», κύτταρα που έφεραν επανάσταση στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις συναισθηματικές συνδέσεις μας με τους άλλους. Αυτή η τόσο σημαντική και εντυπωσιακή ανακάλυψη, έγινε εντελώς τυχαία. Τη δεκαετία του 1980, σε ένα εργαστήριο στην ιταλική πόλη της Πάρμα, ο Τζιάκομο Ριτσολάτι, ο Βιτόριο Γκαλέζε και οι συνάδελφοί τους μελετούσαν ποιες εγκεφαλικές περιοχές ενεργοποιούνταν κατά την εκτέλεση των κινήσεων. Παρατήρησαν πως μια ομάδα νευρώνων σε μια περιοχή του προμετωπιαίου φλοιού των μακάκων, την αποκαλούμενη F5, πυροδοτούνταν όταν οι πίθηκοι εκτελούσαν μια απλή πράξη, όπως, λόγου χάρη, να πιάσουν ένα αντικείμενο ή να γραπώσουν ένα φιστίκι. Όμως, οι νευρώνες της περιοχής F5 ενεργοποιούνταν μόνο αν η κίνηση αφορούσε μια αλληλεπίδραση μεταξύ του φορέα της κίνησης και ενός αντικειμένου, και όχι αν η κίνηση δεν είχε συγκεκριμένο στόχο ή πρόθεση. ‘Όταν κινούσαν άσκοπα τον βραχίονά τους, οι συγκεκριμένοι νευρώνες δεν γίνονταν αντιληπτοί από τα όργανα ανίχνευσης.  

Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, θέλοντας να εμβαθύνουν τα ευρήματά τους, οι ερευνητές εμφύτευσαν ηλεκτρόδια στον εγκέφαλο των πιθήκων για να καταγράψουν τη δραστηριότητα μεμονωμένων κινητικών νευρώνων στην περιοχή F5, την ώρα που έδιναν στους πιθήκους να πιάσουν διάφορα αντικείμενα. Τότε ήρθαν αντιμέτωποι με μια μεγάλη έκπληξη. Τη στιγμή που σήκωναν ένα αντικείμενο για να το δώσουν στους πιθήκους, τα ηλεκτρόδια κατέγραφαν νευρωνική δραστηριότητα. Έκπληκτοι διαπίστωσαν πως η καταγεγραμμένη δραστηριότητα προερχόταν από τους ίδιους ακριβώς νευρώνες που επίσης πυροδοτούνταν όταν οι ίδιοι οι πίθηκοι σήκωναν το ίδιο αντικείμενο. Βασικά, στη νευρωνική δραστηριότητα παρατήρησης μιας ενέργειας, αντικατοπτριζόταν η δραστηριότητα εκτέλεσης της ίδιας ενέργειας.  

Τα αποτελέσματα αυτά ήταν συγκλονιστικά, επειδή μέχρι τότε πίστευαν πως η περιοχή F5 συμμετείχε αποκλειστικά σε κινητικές λειτουργίες. Αντιθέτως, οι νεο-ανακαλυφθέντες κατοπτρικοί νευρώνες επιδείκνυαν κινητικές, αλλά και αντιληπτικές ικανότητες. ‘Όταν ο πίθηκος παρακολουθούσε μια ενέργεια, μολονότι δεν κινούσε κανέναν μυ για να την αναπαραγάγει, το κατοπτρικό κινητικό-αντιληπτικό σύστημα ενεργοποιούνταν λες και ο ίδιος ο πίθηκος εκτελούσε ό,τι έβλεπε. Με άλλα λόγια, ο εγκέφαλος προσομοίωνε την ενέργεια. Μετά από αυτές τις συναρπαστικές ανακαλύψεις στους πιθήκους, όλοι αναρωτήθηκαν: Άραγε, διαθέτουν και οι άνθρωποι κατοπτρικούς νευρώνες;  

Η τοποθέτηση ηλεκτροδίων βαθιά μέσα στον εγκέφαλο ενός ανθρώπου για την καταγραφή της δραστηριότητας μεμονωμένων νευρώνων, δεν είναι εφικτή διαδικασία. Αυτό πού μπορεί να γίνει εύκολα στους ανθρώπους είναι η χρήση λιγότερο διεισδυτικών τεχνικών, όπως η λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI). Η fMRΙ δεν ανιχνεύει την ηλεκτρική δραστηριότητα μεμονωμένων νευρώνων, αλλά τη ροή του αίματος σε ολόκληρο τον εγκέφαλο, άρα τα δεδομένα της fMRΙ αποκαλύπτουν περιοχές ενεργές τόσο κατά την παρατήρηση όσο και κατά την εκτέλεση ενεργειών και μπορεί, συνεπώς, να περιλαμβάνουν νευρώνες με κατοπτρικές λειτουργίες. Γι’ αυτό, αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς όταν μελετούμε τον ανθρώπινο εγκέφαλο, πρέπει να μιλάμε για «συστήματα κατοπτρικών νευρώνων» και όχι για μεμονωμένους κατοπτρικούς νευρώνες. Σε μία από τις πρώτες μελέτες των κατοπτρικών νευρώνων στους ανθρώπους, ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να παρακολουθήσουν άτομα που κινούσαν τα δάχτυλά τους και μετά να μιμηθούν τις ίδιες ακριβώς κινήσεις. Τα αποτελέσματα ταυτοποίησαν δύο φλοιικές περιοχές με κατοπτρικές λειτουργίες. Η πρώτη, που εντοπίζεται πιο κοντά στην πρόσθια περιοχή του εγκεφάλου, περιλαμβάνει την κάτω μετωπιαία έλικα (ΚΜΕ) (Σχήμα 13) και τον παρακείμενο κοιλιακό προκινητικό φλοιό (ΠΚΦ). Η δεύτερη, που εντοπίζεται πιο πίσω, είναι το κάτω βρεγματικό λόβιο (ΚΒΛ), το οποίο μπορεί να θεωρηθεί ως το ισοδύναμο της περιοχής 15 των πιθήκων.  

Η ΚΜΕ βρίσκεται στην περιοχή Μπροκά, τη βασική περιοχή του εγκεφάλου για τη γλώσσα. Η παρατήρηση αυτή υποβάλλει την ιδέα ότι το σύστημα κατοπτρικών νευρώνων ίσως υπήρξε εξελικτικός πρόδρομος των νευρωνικών μηχανισμών για τον λόγο.  

 Μιλώντας περί εξέλιξης, φαίνεται ότι η ΚΜΕ μπορεί να εξελίχθηκε έτσι ώστε να αποτελέσει τον κοινό παρονομαστή πίσω από την ενσυναισθητική κατανόηση διαφόρων συναισθημάτων. Μια μελέτη, στην οποία ερευνήθηκε ποιες εγκεφαλικές περιοχές αντιδρούσαν συγκεκριμένα σε τέσσερα βασικά συναισθήματα —ευτυχία, θυμό, αηδία και λύπη— αποκάλυψε πως ο βαθμός ενεργοποίησης στην ΚΜΕ συσχετιζόταν θετικά με τα επίπεδα ενσυναίσθησης που εκδηλώνονταν και προς τα τέσσερα.  

Συνεπώς, οι κατοπτρικοί νευρώνες μάς δίνουν ουσιαστικά ένα δεύτερο, πιο διαισθητικό ζεύγος ματιών που συντομεύει την κατανόηση των παρατηρούμενων ενεργειών. Μας επιτρέπουν να αντιληφθούμε την ενέργεια προσομοιώνοντάς την στον εγκέφαλο. Γνωρίζουμε, δηλαδή, εσωτερικά τι κάνει κάποιος άλλος. Η συγκεκριμένη ιδέα έκανε γρήγορα τούς ερευνητές να πιστέψουν ότι οι κατοπτρικοί νευρώνες και ο ρόλος τους στο πλαίσιο της αντίληψης και της προσομοίωσης μιας απλής ενέργειας, αποτελούσαν απλώς μικροσκοπικό μέρος ενός πιο εξελιγμένου κατοπτρικού συστήματος που χρησιμοποιούμε για να αισθανόμαστε και να κατανοούμε τα συναισθήματα των άλλων. Το μόνο που έμενε, ήταν να αποκαλυφθεί αυτό το σύστημα! Τα συναισθήματα είναι μεταδοτικά. Πόσες φορές πιάνουμε τον εαυτό μας να μαζεύεται, να χαμογελάει, ακόμη και να γελάει, αν κάνει το ίδιο κάποιος άλλος που βρίσκεται κοντά μας; ‘Όχι μόνο στο θέατρο, αλλά σε κάθε λογής καθημερινές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις
. 
Πράγματι, μία από τις πρώτες μελέτες για τη διερεύνηση τον ενσυναισθητικού ρόλου των κατοπτρικών νευρώνων στους ανθρώπους, υιοθέτησε το παράδειγμα της παρατήρησης και μίμησης των συναισθηματικών εκφράσεων του προσώπου. Οι συμμετέχοντες πρώτα παρατηρούσαν και έπειτα μιμούνταν τις προσωπικές εκφράσεις έξι πρωταρχικών συναισθημάτων — χαρά, λύπη, θυμός, έκπληξη, αηδία και φόβος. Το κατοπτρικό δίκτυο αποκρινόταν κατά τη διάρκεια και των δύο ενεργειών, ιδίως της μίμησης.  

Επιπλέον, συμμετείχε και η αμυγδαλή. Αποκαλύφθηκε έτσι η σύνδεση ανάμεσα στο ανθρώπινο κατοπτρικό σύστημα και στο μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου. Ανατομικά, η σύνδεση αυτή πραγματοποιείται μέσω μιας περιοχής του εγκεφάλου που ονομάζεται νήσος, η οποία επίσης ενεργοποιούνταν κατά τη διαδικασία. Οι ερευνητές κινούνται με ταχύ ρυθμό στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε όλα τα είδη συναισθημάτων. Σε μία μελέτη απεικονίστηκε ο εγκέφαλος ατόμων που είχαν πρώτα εισπνεύσει άσχημες οσμές και έπειτα παρακολούθησαν ένα φιλμάκι στο οποίο φαινόταν ένας ηθοποιός να ζαρώνει το πρόσωπό τον από αηδία. Η νήσος τους πυροδοτήθηκε τόσο όταν αισθάνονταν οι ίδιοι αηδία, όσο και όταν παρακολουθούσαν τον ηθοποιό να νιώθει αηδία. Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα ήταν μια μελέτη στην οποία διερευνήθηκε η «απτική» ενσυναίσθηση, δηλαδή, πώς αντιδρούμε όταν βλέπουμε να αγγίζουν άλλα άτομα. Αισθανόμαστε και οι ίδιοι το άγγιγμα; Πράγματι, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι πυροδοτήθηκε η ίδια περιοχή στον φλοιό του εγκεφάλου όταν οι συμμετέχοντες ένιωθαν ένα ελαφρύ άγγιγμα στο πόδι, και όταν παρακολουθούσαν φιλμάκια στα οποία φαίνονταν να αγγίζουν άλλους ανθρώπους στο ίδιο σημείο. Προσφάτως, μια άλλη μελέτη αποκάλυψε ότι το σύστημα κατοπτρικών νευρώνων ενεργοποιούνταν σε άτομα που παρακολουθούσαν άλλους να χασμουριούνται. 

GIOVANNI FRAZZETTO, Έτσι αισθάνεσαι

Άρπαλος: Ο πρώτος που καταχράστηκε δημόσια χρήματα

Έχουμε ακούσει για καταχραστές του Δημοσίου, για μιζαδόρους και για μεγαλοαπατεώνες. Για εκατομμύρια που εξαφανίστηκαν με αριστοτεχνικό τρόπο, για μυθιστορηματικές κομπίνες και εξωφρενικές υπεξαιρέσεις. Ωστόσο, ό,τι και αν έχει αναφερθεί και γραφτεί ωχριά μπροστά σε έναν πρόγονό μας, τον  Άρπαλο, γιο του Μαχάτα.

Η αρχή για την υλοποίηση ενός από τα μεγαλύτερα οικονομικά εγκλήματα στους αιώνες των αιώνων εντοπίζεται χρονικά στη δολοφονία του Φιλίππου από έναν εραστή του και ακολούθως στην ανάρρηση στον μακεδονικό θρόνο του 20χρονου τότε Αλέξανδρου, ο οποίος επενδύει στους συνομήλικους παιδικούς του φίλους για την εδραίωσή του στην εξουσία.

Παιδικός φίλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου και αυτός, ο Άρπαλος δεν δυσκολεύτηκε να κερδίσει την εμπιστοσύνη του Μακεδόνα στρατηλάτη. Τον ακολούθησε στην εκστρατεία του στην Ασία, αλλά, επειδή είχε μια αναπηρία η οποία δεν του επέτρεπε να συμμετέχει στις πολεμικές επιχειρήσεις, ο βασιλιάς τον όρισε υπουργό επί των Οικονομικών.

Το 333 π.Χ., πριν από τη μάχη της Ισσού, έχοντας την πεποίθηση πως οι Πέρσες θα νικούσαν, λιποτάκτησε, όμως ο Αλέξανδρος, δείχνοντας έλεος, του έδωσε χάρη και τον ξαναέκανε διαχειριστή. Το 330 π.Χ. στα Εκβάτανα αναλαμβάνει την οικονομική διαχείριση του θησαυρού της πόλης, καθώς και εκείνου που μεταφέρεται από τις Πασαργάδες και την Περσέπολη, ενώ λίγο αργότερα προβιβάζεται σε βασιλικό θησαυροφύλακα - αμύθητα πλούτη είναι υπό την εποπτεία του. Και όλα αυτά ενώ είχε εγγράψει ήδη μια υπεξαίρεση στο ενεργητικό του, όταν κατά τη διάρκεια της εκστρατείας στην Αίγυπτο, αφού παρασύρθηκε από κάποιον ονόματι Ταυρίσκο, εξαφανίστηκε έχοντας πάρει ένα μεγάλο ποσό από το βασιλικό ταμείο. Όμως, ο Αλέξανδρος έδειχνε πάντα ανοχή στον παιδικό του φίλο.

Κάποια στιγμή, ο Αλέξανδρος φεύγει για την Ινδία, αφήνοντας τον Άρπαλο να διαχειρίζεται όλο το χρήμα κατά βούληση. Τότε, πιστεύοντας ότι ο Μακεδόνας βασιλιάς δεν θα επέστρεφε από το παράτολμο εγχείρημα της εκστρατείας στη χώρα του Γάγγη, επιδίδεται με τρόπο εξωφρενικό σε ένα όργιο κατασπατάλησης του δημοσίου χρήματος. Φαίνεται δε πως βασιλικός θησαυροφύλακας, αν και αναξιοπαθών, ήταν αχόρταγος ερωτικά, με αποτέλεσμα να προκαλέσει με τις ακολασίες του την κατακραυγή των συμπατριωτών του. Ωστόσο, ο Αλέξανδρος και ενημερώθηκε και επέστρεψε.

Ο Άρπαλος αντιλήφθηκε ότι αυτήν τη φορά δεν θα τη γλίτωνε, και αφού φρόντισε να πάρει ένα μέρος του θησαυρού που διαχειριζόταν, γύρω στα 7.000 τάλαντα, αλλά και μια διάσημη εταίρα της εποχής, με ένα μισθοφορικό σώμα 6.000 στρατιωτών αφίχθη στην Αθήνα, όπου ζήτησε την προστασία των Αθηναίων και τους προέτρεψε να πολεμήσουν εναντίον του παιδικού του φίλου και ευεργέτη του. Μάλιστα, προσέλαβε τους καλύτερους ρήτορες («λάδωσε» ακόμα και τον Δημοσθένη, ο οποίος ήταν διαβόητος για τη φιλαργυρία του) για να υποστηρίξουν το αίτημά του.

Για να καταλάβουμε το ποσό που υπεξαίρεσε ο μεγαλοαπατεώνας Άρπαλος, πρέπει να ανατρέξουμε στον Πλούταρχο. Ο αρχιερέας των Δελφών, μία από τις μεγαλύτερες πνευματικές μορφές του καιρού του, αλλά και διαχρονικά, αναφέρει πως πήρε μαζί του 1.200 μουλάρια φορτωμένα ως επάνω με χρυσό και ασήμι. Στην Αθήνα, βέβαια, έφτασε έχοντας στην κατοχή του μόλις 700 τάλαντα – τα υπόλοιπα χρήματα παραμένει άγνωστο πού τα κατασπατάλησε.

Τελικά, οι Αθηναίοι αποφάσισαν την απέλαση του Άρπαλου και τη διενέργεια έρευνας για τους πολιτικούς που έλαβαν από αυτόν χρήματα. Η αθηναϊκή δημοκρατία έδειξε αντανακλαστικά – είτε επειδή φοβήθηκαν την οργή του Αλέξανδρου είτε επειδή δεν θέλησαν να δεχθούν στους κόλπους τους έναν καταχραστή.

Ο Άρπαλος πρόλαβε να δραπετεύσει. Πήρε τους μισθοφόρους του και πήγε στην Κρήτη, όπου όμως τον δολοφόνησε ο Θίβρων, ένας από τους φίλους του.

Επίκουρος: Η Μαρτυρία των Αισθήσεων και ο Κανών

Γνώμες

Το αλάνθαστο των αισθήσεων δεν μας εξασφαλίζει το δρόμο προς την παντογνωσία. Οι αισθητηριακές εντυπώσεις είναι απόλυτα αξιόπιστες, αλλά θα πρέπει επίσης να αναγνωρίσουμε πως δεν είναι απόλυτα διαθέσιμες.

Τίποτε στο σύμπαν δεν παράγει εικόνες, ήχους ή μυρωδιές που να είναι προσιτές οπουδήποτε, στον καθένα και ανά πάσα στιγμή. Αντικείμενα μικροσκοπικού μεγέθους ή πολύ μακρινών αποστάσεων είναι δυνατό να μην ξεπερνούν το κατώφλι της αισθητηριακής αντίληψης, γεγονός που τα καθιστά αόρατα, άηχα, ή άοσμα. Ακόμη και μεγάλα αντικείμενα που βρίσκονται κοντά μας, συνήθως δεν γίνονται αντιληπτά από τα μάτια, τ’ αυτιά και τις μύτες μας λόγω παρεμβαλλόμενων φραγμών. Το μοναδικό φαινόμενο στο σύμπαν που είναι πανταχού παρόν, δηλαδή το κενό, είναι άψαυστο, και δεν παρέχει κανενός είδους ερέθισμα στις αισθήσεις.

Εφ’ όσον δεν μπορούμε να διευρύνουμε την εμβέλεια των παρατηρήσεών μας, έτσι που να διεισδύσουμε σε κάθε μακρινή γωνιά του σύμπαντος, θα πρέπει να αρκεστούμε σε γενικές εκτιμήσεις. Έτσι, σχηματίζουμε γνώμες. Αντίθετα με τις αξιόπιστες παραστάσεις οι οποίες εντυπώνονται στις αισθήσεις και είναι πάντοτε αληθείς, οι γνώμες αποτελούν επινοήματα: η τιμή αλήθειας τους εξαρτάται από την συνεχή τεκμηρίωση βάσει των εναργών παραστάσεων. Αυτή είναι η ουσία του Κανόνα του Επίκουρου ο Σέξτος Εμπειρικός είχε την καλοσύνη να παρουσιάσει τα άρθρα του σε γλώσσα απλή:

Σύμφωνα με τον Επίκουρο, άλλες γνώμες είναι αληθείς και άλλες ψευδείς. Αληθείς γνώμες είναι εκείνες που επιβεβαιώνονται και δεν αμφισβητούνται από το ολοφάνερο, ενώ ψευδείς γνώμες είναι εκείνες που αμφισβητούνται και δεν επιβεβαιώνονται από το ολοφάνερο.

Επιβεβαίωση (έπιμαρτύρησις) θα πει, το ν’ αντιληφθεί κανείς μέσω του προφανούς ότι το αντικείμενο της γνώμης είναι όπως πιστευόταν και πριν ότι είναι’ λόγου χάρη, αν ο Πλάτων έρχεται από μακριά, εικάζω και σχηματίζω μια γνώμη που λόγω της απόστασης είναι υποθετική, ότι είναι ο Πλάτων. Με το που φτάνει κοντά μας, υπάρχει επιπλέον μαρτυρία ότι είναι ο Πλάτων, τώρα που μειώθηκε η απόσταση, κι αυτό επιβεβαιώνεται από το ολοφάνερο και αυτονόητο (διά της έναργείας).

Επίκουρος: “Όλα όσα πράττεις, κατόρθωσέ τα με σύνεση, και παρατήρησέ τα εις βάθος στο τέλος.”

Μη αμφισβήτηση (ουκ άντιμαρτύρησις) είναι η συμφωνία ανάμεσα στο μη προφανές που υποστηρίχτηκε και ήταν πιστευτό, και στο προφανές’ παραδείγματος χάριν, ο Επίκουρος λέει πως το κενό υπάρχει, πράγμα που δεν είναι προφανές’ και πιστοποιείται αυτό με το ολοφάνερο γεγονός της κίνησης. Γιατί αν δεν υπήρχε το κενό δεν θα έπρεπε να υπάρχει ούτε η κίνηση, αφού το κινούμενο σώμα δεν θα έβρισκε χώρο να μετακινηθεί μια και το παν θα ήταν πλήρες και συμπαγές. Έτσι, το μη προφανές που πιστευόταν, δεν αμφισβητείται από το προφανές, μιας και υπάρχει κίνηση.

Η αμφισβήτηση (άντιμαρτύρησις), από την άλλη, αντιμάχεται τη μη αμφισβήτηση, γιατί πρόκειται για αναίρεση του προφανούς από κάτι μη προφανές που θεωρείται ως δεδομένο’ λ.χ. ο Στωϊκός λέει πως το κενό δεν υπάρχει, διατυπώνοντας κρίση πάνω σε κάτι μη προφανές’ αλλά από τη στιγμή που αρνείται το κενό, θα πρέπει ν’ αρνηθεί συνάμα και το προφανές, δηλαδή τ’ ότι υπάρχει κίνηση. Γιατί εφ’ όσον δεν υπάρχει κενό, τότε ούτε η κίνηση υπάρχει, όπως δείξαμε πριν.

Παρομοίως, η μη επιβεβαίωση (ούκ έπιμαρτύρησις) αντιτίθεται στην επιβεβαίωση: αντιλαμβανόμαστε μέσα από το ολοφάνερο ότι αυτό που πιστεύαμε δεν είναι έτσι όπως νομίζαμε πως είναι’ για παράδειγμα, αν κάποιος μας πλησιάζει από μακριά, υποθέτουμε, λόγω της απόστασης, ότι είναι ο Πλάτων.

Συνεπώς, η επιβεβαίωση και η μη αμφισβήτηση είναι το κριτήριο της αλήθειας ενός πράγματος, ενώ η μη επιβεβαίωση και αμφισβήτηση αποτελούν το κριτήριο του ψευδούς. Βάση και θεμέλιο όλων αυτών (των τεσσάρων) είναι το αυταπόδεικτο και ολοφάνερο.

Οι αρχές του Κανόνα θέτουν με τόλμη τους ακρογωνιαίους λίθους του εμπειρικού συλλογισμού -μιας φυσικής ικανότητας του ανθρώπινου νου, που ριζώνει στις θεμελιώδεις δεξιότητες της αναγνώρισης και του συσχετισμού. Δεν χρειάζεται να ασχοληθούμε περισσότερο με τη μέθοδο της άμεσης παρατήρησης’ η εφαρμογή της προφανώς μπορεί να συνοψιστεί στο περίφημο αξίωμα: «βλέπω σημαίνει πιστεύω».

Όταν όμως έχουμε να κάνουμε με μη παρατηρήσιμα φαινόμενα, θα πρέπει να καταφεύγουμε στην επαγωγική μέθοδο εξαγωγής συμπερασμάτων: η εφαρμογή της είναι λιγότερο προφανής και αξίζει μια πιο διεξοδική ανάλυση.

Σχεδόν ό,τι ξέρουμε για τα πρώιμα ευαγγέλια είναι λάθος

Στα 1889, κατά την διάρκεια ανασκαφών στην πόλη Κόπτος της Αιγύπτου, οι αρχαιολόγοι ισχυρίστηκαν ότι πραγματοποίησαν μια εκπληκτική ανακάλυψη. Καθώς ερχόταν στο φως ένα σπίτι της ρωμαϊκής περιόδου, οι επιστήμονες πρόσεξαν πως ένας από τους τοίχους του ήταν κούφιος. Εντός του ανακάλυψαν έναν πάπυρο που είχε διαφυλαχθεί προσεκτικά για εκατοντάδες χρόνια. Το βιβλίο περιείχε τα γραπτά του ελληνόφωνου Εβραίου φιλοσόφου Φίλωνα της Αλεξάνδρειας. Το πιο εκπληκτικό ήταν ότι φύλλα του ευαγγελίου του Λουκά είχαν χρησιμοποιηθεί για να γεμίσουν το δερμάτινο εξώφυλλο του βιβλίου.

ΔΕΣ: Κατάλογος κειμένων της πρωτοχριστιανικής γραμματείας

Οι μελετητές που εξέτασαν το κείμενο συμπέραναν πώς τα γραπτά του Φίλωνα προέρχονταν από τον τρίτο αιώνα. Τα φύλλα του Λουκά, σύμφωνα με τον γνωστό παπυρολόγο του 20ου αιώνα, Colin Roberts, θα πρέπει να είχαν αντιγραφεί νωρίτερα από το έργο του Φίλωνα. Επειδή το βιβλίο είχε καταχωνιαστεί σε κάποια εσοχή του σπιτιού, ο Roberts επιχειρηματολόγησε πώς το βιβλίο θα πρέπει να τοποθετήθηκε εκεί είτε κατά την καταστροφή της πόλης από τον Διοκλητιανό στα 292 μ.α.χ.χ (μετά την απαρχή της χριστιανικής χρονολόγησης), είτε κατά τους Διοκλητιάνειους διωγμούς των χριστιανών μεταξύ 303-305 μ.α.χ.χ. Σε κάθε περίπτωση, το βιβλίο επιβίωσε.

“Aυτό που ανακαλύψαμε τείνει να ανατρέψει όλα όσα ξέρουμε για την ιστορία της Καινής Διαθήκης”

Κατά την εξέταση ορισμένων χειρογράφων στο Magdalene College στην Οξφόρδη, ο Roberts έκανε μια άλλη εξίσου σημαντική ανακάλυψη. Πιο συγκεκριμένα διέκρινε και άλλα τεμάχια παπύρου. Αυτή τη φορά από το ευαγγέλιο του Ματθαίου. Ο Roberts τα ταυτοποίησε ως προερχόμενα από τον ίδιο κώδικα (codex= ακαδημαϊκός όρος για τα αρχαία βιβλία με σελίδες), όπως τα φύλλα του Λουκά απο την Κόπτο. Δεν ήταν ασυνήθιστο στον αρχαίο κόσμο βιβλία να χωρίζονται σε κομμάτια και να διασπείρονται. Σύντομα και άλλοι μελετητές μπήκαν στη συζήτηση. Μερικά τεμάχια του “Ματθαίου” που βρέθηκαν στην Βαρκελώνη χρονολογήθηκαν και αποδόθηκαν στον ίδιο συγγραφέα, αλλά τώρα χρονολογούνται νωρίτερα, κάπου στον 2ο αιώνα. O Roberts υποστήριξε πως ήταν η απόδειξη για ένα βιβλίο που περιείχε τουλάχιστον δύο ευαγγέλια (Ματθαίου και Λουκά) και θα πρέπει να γράφτηκε λίγο πριν γραφτεί το μέρος του βιβλίου που καταχωνιάστηκε κατά τον Διοκλητιάνειο διωγμό.

Την παραμονή των Χριστουγέννων του 1994, οι Times του Λονδίνου παρουσίασαν στο πρωτοσέλιδό τους μιας ιστορία σχετικά με την ανακάλυψη ενός χειρογράφου. Το άρθρο είχε τίτλο: “Ο Πάπυρος της Οξφόρδης: Ένα αρχείο αυτόπτη μάρτυρα για την ζωή του Ιησού”. Το κείμενο βασίστηκε στις μελέτες ενός Χριστιανού Γερμανού μελετητή, του Carsten Thiede, ο οποίος πίστευε πως τα τεμάχια από την Οξφόρδη και την Βαρκελώνη προέρχονταν από τον πρώτο μεταχριστιανικό αιώνα. Παρά τις αντιρρήσεις άλλων συναδέλφων του, η ιστορία έλαβε έκταση: o Thiede εξέδωσε ένα βιβλίο που προβλήθηκε στους New York Times και σε άλλα γνωστά ΜΜΕ.

Την ίδια περίοδο, περισσότεροι σεβαστοί -και λιγότερο αμφιλεγόμενοι- μελετητές, υποστήριξαν πώς το βιβλίο ήταν ουσιαστικά μια συλλογή του 2ου αιώνα με όλα τα τέσσερα κανονικά ευαγγέλια. Αν είχαμε ολόκληρο το αντίγραφο, τότε θα μιλούσαμε για την πιο αρχαία συλλογή των ευαγγελίων και το πιο σημαντικό χειρόγραφο στην ιστορία των βιβλικών μελετών. Αν και σε λειψή κατάσταση, πολλοί το είδαν (και συνεχίζουν να βλέπουν) σαν μια απόδειξη πως ήδη από τις αρχές του 2ου αιώνα, μερικοί πρώιμοι χριστιανοί είχαν μια συλλογή των κανονικών ευαγγελίων που χρησιμοποιούσαν για τη λατρεία τους.

Η ιστορία, ωστόσο, βασίστηκε σε μερικά εντελώς μη επιβεβαιωμένα “γεγονότα”.

Τα νέα δεδομένα

Η ιστορία του χειρογράφου ξαναγράφτηκε και αποδομήθηκε στην πρόσφατη εργασία God’s Library (Yale, 2018), ένα tour de force από τον Brent Nongbri, αναγνωρισμένο ειδικό στα πρώιμα χριστιανικά χειρόγραφα. Στο βιβλίο του ο Nongbri πηγαίνει πίσω, στην αρχή του όλου ζητήματος. Αναρωτιέται, σε πολλές περιπτώσεις για πρώτη φορά, τι γνωρίζουμε πραγματικά για τα αρχαιότερα χειρόγραφα σχετικά με την ζωή του Ιησού και τις χριστιανικές πρακτικές. Πράγματι βρέθηκαν αυτά τα κείμενα εκεί που ειπώθηκε πως βρέθηκαν; Άραγε έχουν χρονολογηθεί με τον σωστό τρόπο;

Στην περίπτωση του κώδικα του Φίλωνα από την Κόπτο, που περιέχει τα τεμάχια απ’τον Λουκά, το βιβλίο αποκτήθηκε για πρώτη φορά από τον Jean-Vincent Scheil, έναν μελετητή της αρχαίας Εγγύς Ανατολής, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του στην Αίγυπτο. O Scheil δήλωσε στην έκδοση του 1893 πως οι σελίδες από το Ευαγγέλιο του Λουκά ήταν στην πραγματικότητα μερικές σκόρπιες σελίδες μεταξύ των σελίδων 88-89 του κώδικα. Δεν ήταν καν ενσωματωμένες στο περίβλημα του βιβλίου. Οπως λέει ο Νοngbri, “κάποιος απλά τις τοποθέτησε μέσα στο βιβλίο για προστασία”. ‘Ολοι θα το κάναμε αυτό.

Μπορεί να φαίνεται ασήμαντο, αλλά η χρονολόγηση των σελίδων του Ευαγγελίου βασίστηκε στην ιδέα ότι χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή του δερμάτινου εξώφυλλου του βιβλίου του Φίλωνα. Τότε τα πράγματα έγιναν ακόμα πιο περίεργα. Ψάχνοντας στην αλληλογραφία του Scheil, ο Nongbri διαπίστωσε πως βασικά ο πρώτος δεν είχε ανακαλύψει το βιβλίο. Το είχε αγοράσει στο Λούξορ το 1891! Η ιστορία του βιβλίου έγινε γνωστή από έναν πωλητή βιβλίων που του το πούλησε. Τα τεμάχια που είχε ταυτοποιήσει ο Roberts στην Οξφόρδη είχαν επίσης αγοραστεί από το Λούξορ.

“Τίποτα απ’ αυτά δεν είναι καλά νέα για αυτούς που, για θρησκευτικούς λόγους, θέλουν να χρησιμοποιούν τα πρώιμα χειρόγραφα της Καινής Διαθήκης σαν απόδειξη της ακρίβειας των Γραφών…”

‘Ολα αυτά σημαίνουν πώς κανένας δεν γνωρίζει πραγματικά από που προήλθαν όλα αυτά τα τεμάχια παπύρου. Λόγω της σημασίας που έχουν τα “χρονικά των ανακαλύψεων” για τους μελετητές, οι πωλητές βιβλίων συχνά επινοούν διάφορες ιστορίες για την προέλευσή τους. Όταν εξετάζεις την ιστορία πολλών σημαντικών αρχαίων χειρογράφων, διαπιστώνεις πώς στην πραγματικότητα ανακαλύφθηκαν αρκετά αργότερα από την επίσημη χρονολογία ή απλά οι ιστορίες γι’ αυτά προέρχονται από δεύτερο ή τρίτο χέρι.

ΔΕΣ:
«Ιερές» παραχαράξεις
Ιερές αποκαλύψεις ή κατασκεύασμα;
Αποστολικά ευαγγέλια – Μυθεύματα και ασυμφωνίες ευαγγελιστών
Δείγματα βιβλικής «θεοπνευστίας» – «Ιερές» αντιφάσεις και ασυναρτησίες
Γιατί είναι παραπλανητική η εναρμόνιση των ευαγγελικών διηγήσεων

Η πρώτη φορά που κάποιος μελετητής ακουμπούσε αυτά τα χειρόγραφα, ήταν συχνά από εμπόρους αρχαιοτήτων στο Κάϊρο, το Λούξορ ή οπουδήποτε αλλού. Αυτοί οι άνθρωποι είναι συνήθως επίδοξοι ακαδημαϊκοί ή παθιασμένοι ερασιτέχνες που αναζητούν χειρόγραφα στον σκοτεινό κόσμο της αγοράς αρχαιοτήτων. Σύμφωνα με την γραμματέα του (που μπορεί να μην ήταν και καθόλου αξιόπιστη), ο Martin Bodmer, ένας πλούσιος Ελβετός συλλέκτης που ήθελε να φτιάξει μια συλλογή με σημαντικά έργα της αρχαίας γραμματείας, είχε παραλάβει ένα πακέτο με αρχαίους παπύρους από το Νέο Δελχί στο αεροδρόμιο, καθώς περνούσε διαμέσου του Καΐρου με προορισμό το σπίτι του.

Οσον αφορά στην χρονολόγηση των τεμαχίων του “Λουκά”, ο Nongbri πρόσεξε πώς ενώ ο Roberts υπέθεσε πως προέρχονταν από τον δεύτερο αιώνα (που είναι εξίσου σημαντικό), άλλοι ειδικοί τα χρονολόγησαν στον τρίτο και ακόμη και στον τέταρτο αιώνα! Και χωρίς την πλαστή ιστορία, δεν έχουμε κανέναν λόγο να υποθέσουμε πως χρονολογούνται πριν τον τέταρτο αιώνα. Οποιαδήποτε χρονική στιγμή μεταξύ δεύτερου και τέταρτου αιώνα φαίνεται πιο εύλογη.

Μπορεί η διαφορά να μην φαίνεται μεγάλη, αλλά ένα χειρόγραφο των αρχών του δεύτερου αιώνα μπορεί να αντιγράφτηκε από κάποιον που δεν είχε μετακινηθεί παρά ελάχιστα από την ιστορία του Ιησού: Για παράδειγμα κάποιον που απλά είχε γνωρίσει κάποιον απόστολο. Εξαιτίας αυτού του ισχυρισμού, πολλοί χρησιμοποιούν αυτά τα χειρόγραφα για να καταδείξουν την ακρίβεια των ιστοριών για τον Ιησού. Ένα χειρόγραφο του τέταρτου αιώνος, όμως, είναι γραμμένο τόσο αργά, ώστε κανείς να μην μπορεί να κάνει ισχυρισμούς για καταθέσεις αυτοπτών μαρτύρων.

Σε όλο το βιβλίο του ο Nongbri πηγαίνει πίσω στα βασικά της ανακάλυψης και χρονολόγησης των πιο διάσημων και σημαντικών χειρογράφων. Αυτό που βρήκε είναι πώς μερικές φορές οι τρόποι χρονολόγησης πρώιμων χειρογράφων της Καινής Διαθήκης είναι κάπως “τσαπατσούλικοι” και αποτυγχάνουν να λάβουν υπόψιν την σωματικότητα των κειμένων. Μερικοί μελετητές, μου είπε ο Nongbri, συχνά βρίσκουν ένα δείγμα γραφής από τον δεύτερο αιώνα και μετά ισχυρίζονται πώς το πιο πρώιμο χριστιανικό χειρόγραφο θα πρέπει να χρονολογηθεί σε μια αντίστοιχη χρονική περίοδο (αγνοώντας πως παρόμοια δείγματα γραφής εντοπίζονται και σε μεταγενέστερες περιόδους).

“Με τα χριστιανικά χειρόγραφα” προσθέτει, “υπάρχει πάντα ο πειρασμός να τα τοποθετούμε στην αρχαιότερη πιθανή χρονολογία διότι όλοι λατρεύουμε να βρίσκουμε κειμήλια που μας φέρνουν πιο κοντά στη ζωή του Ιησού και των πρώτων οπαδών του. Αλλά για λόγους που υπογραμμίζω στο βιβλίο μου, το να προσποιούμαστε ότι μπορούμε να ορίσουμε ακριβείς χρονολογίες, δεν λύνει τις δυσκολίες στην χρονολόγηση των χειρογράφων”.

Τίποτα απ’ αυτά δεν είναι καλά νέα για αυτούς που, για θρησκευτικούς λόγους, θέλουν να χρησιμοποιούν τα πρώιμα χειρόγραφα της Καινής Διαθήκης σαν απόδειξη της ακρίβειας των Γραφών… Όποιος νομίζει πως τα χειρόγραφα της Κ.Δ. αποδεικνύουν ο,τιδήποτε για την ακρίβεια ή την αυθεντικότητα του μηνύματος του Θεού, θα πρέπει να διαβάσει το βιβλίο του Nongbri.

Ο σκοπός του Nongbri είναι να κάνει τους ανθρώπους να νοιαστούν για τα χειρόγραφα πάνω σε μια άλλη βάση: “Για καιρό είχαμε την τάση να βλέπουμε τα πρώιμα χριστιανικά χειρόγραφα σαν φορείς αυθεντικών κειμένων… Αλλά τα χειρόγραφα είναι αρχαιολογικά κειμήλια με δικές τους ιστορίες… Το πρώτο βήμα για την παραγωγή ουσιαστικής γνώσης γι΄αυτά, είναι το να είμαστε ειλικρινείς για τα πράγματα που δεν ξέρουμε. Από κει και μετά μπορούμε να οικοδομήσουμε στέρεες υποθέσεις, βασισμένες σε πραγματικές αποδείξεις αντί ευσεβείς πόθους.”

Νέες μέθοδοι παρατήρησης της ροής ενέργειας σε νανοκλίμακα που μπορεί να βελτιώσουν τα φωτοβολταϊκά

Είναι κρίσιμο για τα φωτοβολταϊκά και άλλες τεχνικές εφαρμογές , πόσο αποτελεσματικά απλώνεται η ενέργεια σε μικρό όγκο. Με νέες μεθόδους, η διαδρομή της ενέργειας σε κλίμακα νανομέτρων μπορεί τώρα να παρακολουθηθεί με ακρίβεια.

Τα φυτά και τα βακτήρια δείχνουν το δρόμο: Μπορούν να συλλέγουν την ενέργεια του ηλιακού φωτός με φωτο-συλλεκτικές τους κεραίες και τη μεταφέρουν σε ένα κέντρο αντίδρασης. Μεταφέροντας ενέργεια αποτελεσματικά και με ένα στοχευμένο τρόπο σε ένα ελάχιστο χώρου – αυτό είναι επίσης ενδιαφέρον για την ανθρωπότητα. εάν οι επιστήμονες μπορέσουν να το ελέγξουν αποτελεσματικά, θα μπορούσαν να βελτιώσουν τα φωτοβολταϊκά και τα οπτοηλεκτρονικά.

Δυο νέες φασματοσκοπικές μέθοδοι

Όμως, πώς μπορεί να παρατηρηθεί η ροή της ενέργειας; Αυτό είναι που πάνω στο οποίο εργάζεται η ομάδα του Tobias Brixner, στο Ινστιτούτο Φυσικής και Θεωρητικής Χημείας στο Julius-Maximilians-Universität (JMU) στο Würzburg, στην Βαυαρία, στη Γερμανία. Στο περιοδικό Nature Communications, η ομάδα παρουσιάζει δυο νέες φασματοσκοπικές μεθόδους με τις οποίες η ενέργεια που μεταφέρεται σε νανοκλίμακα μπορεί να παρατηρηθεί. Σύμφωνα με τον καθηγητή του JMU, τα νέα ευρήματα παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες για το σχεδιασμό τεχνητών φωτο-συλλεκτών κεραιών.

Νανοσωλήνες που μιμούνται τη φύση

Χρησιμοποιώντας τις νέες μεθόδους, οι ερευνητικές ομάδες έχουν πετύχει να αποκρυπτογραφήσουν τη μεταφορά ενέργειας σε νανοσωλήνες με διπλά τοιχώματα φτιαγμένους από χιλιάδες χρωματισμένα μόρια. Αυτοί οι πάρα πολύ μικροί σωλήνες εξυπηρετούν ως μοντέλα για τις φωτο-συλλέκτες κεραίες των φωτοσυνθετικά ενεργών βακτηρίων.

Σε χαμηλές εντάσεις φωτός, οι ενεργητικές διεγέρσεις μεταφέρονται από το εξωτερικό στο εσωτερικό τοίχωμα των σωλήνων. Σε υψηλές εντάσεις, από την άλλη μεριά, οι διεγέρσεις κινούνται μόνο κατά μήκος του εξωτερικού τοιχώματος – αν δυο διεγέρσεις συναντηθούν εκεί, μια από τις δυο εξαφανίζεται. «Το φαινόμενο αυτό, το οποίο είναι γνωστό για κάποιο χρονικό διάστημα, μπορεί να γίνει άμεσα ορατό με τη μέθοδό μας για πρώτη φορά», αναφέρει ο Brixner.

Οι μετρήσεις θα μπορούσαν να διενεργηθούν συνδυάζοντας τη μέθοδο της δισδιάστατης φασματοσκοπίας αλληλεπίδρασης εξιτόνιου-εξιτόνιου* (exciton-exciton-interaction-two-dimensional spectroscopy ή EEI2D spectroscopy) που αναπτύχθηκε στην ομάδα του Brixner με μικρορροϊκή διάταξη της ομάδας του Groningen. Συνεργαζόμενη ομάδα, με τους Jasper Knoester και Maxim Pshenichnikov, στο Πανεπιστήμιο του Groningen, στην Ολλανδία.

Μεταφορά ενέργειας σε βιο-μιμητές νανοσωλήνες (αριστερά) και ένα τρισδιάστατο φάσμα (δεξιά)

Η απόκτηση δεδομένων είναι πολύ ταχύτερη

Σε δεύτερη μελέτη, οι ερευνητικές ομάδες επίσης δείχνουν μια νέα προσέγγιση για τη μέτρηση ενεργειακών ροών. Το αποκορύφωμα: Η ταχύτητα της καταγραφής δεδομένων θα μπορούσε να είναι εξαιρετικά αυξημένη σε σύγκριση με αυτή της τελευταίας λέξης της τεχνολογίας. Μέσα σε μόλις οκτώ λεπτά, ήταν δυνατό να μετρηθούν μέχρι και 15 διαφορετικά τρισδιάστατα φάσματα ταυτόχρονα σε ένα μόνο πείραμα. Οι παραδοσιακές μέθοδοι, από την άλλη μεριά τυπικά απαιτούν ορισμένες ώρες για μόνο ένα απλό φάσμα.

Ως βάση για τη μέτρηση συναφών φασμάτων σε τρεις διαστάσεις συχνότητας, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια ταχεία μέθοδο μεταβολής της χρονικής ακολουθίας πάρα πολύ σύντομων παλμών λέιζερ. «Η επέκταση από δισδιάστατη σε τρισδιάστατη ανάλυση συχνότητας και η αύξηση του αριθμού των αλληλεπιδράσεων φωτός-ύλης από τις τέσσερις συνηθισμένες στην βιβλιογραφία σε έξι, παρέχει τώρα λεπτομερείς γνώσεις για τη δυναμική των υψηλά διεγερμένων καταστάσεων», λέει ο Brixner.
----------------------------
Περισσότερα στις δημοσιεύσεις:
[1] Interplay between structural hierarchy and exciton diffusion in artificial light harvesting. Nature Communications.
[2] Rapid multiple‐quantum three‐dimensional fluorescence spectroscopy disentangles quantum pathways. Nature Communications.
----------------------------
* Σημείωση: Το εξιτόνιο (exciton) αποτελεί μια φυσική οντότητα που διαμορφώνεται από ένα δεσμευμένο ζεύγος ηλεκτρονίου-οπής, με ελκτικές δυνάμεις Coulomb. Οι ελκτικές δυνάμεις αναπτύσσονται όταν κατά τη διαδικασία αλληλεπίδρασης φωτός-ύλης ένα φωτόνιο διεγείρει ένα ηλεκτρόνιο και αυτό εγκαταλείπει τη ζώνη σθένους αφήνοντας μια οπή η οποία παραμένει στη ζώνη σθένους, ενώ το ηλεκτρόνιο που διεγέρθηκε παραμένει κοντά στη ζώνη αυτή.

Τα αρχαία αστέρια ρίχνουν φως στις ομοιότητες της Γης με άλλους πλανήτες

Η Γη δεν φαίνεται να έχει κάποια ιδιαίτερη σύσταση, καθώς αρκετοί βραχώδεις εξωπλανήτες εμφανίζουν παρόμοιες ιδιότητες, σύμφωνα με επιστήμονες στις ΗΠΑ που έκαναν τις πρώτες γεωχημικές αναλύσεις σε απομεινάρια διαλυμένων πλέον πλανητών γύρω από άλλα άστρα. Η «νεκροψία» -ένας νέος τρόπος μελέτης των εξωπλανητών- δείχνει ότι άλλοι κόσμοι πιθανότατα έχουν παρεμφερή γεωχημική σύσταση με τον δικό μας. Έτσι έχομε αυξήσει την πιθανότητα ότι πολλοί βραχώδεις πλανήτες είναι σαν τη Γη και υπάρχει ένας πολύ μεγάλος αριθμός από βραχώδεις πλανήτες στο σύμπαν.

Οι συνεργαζόμενοι γεωχημικοί και αστροφυσικοί του Πανεπιστημίου UCLA μελέτησαν έξι λευκούς νάνους σε απόσταση 200 έως 650 ετών φωτός από τη Γη, γύρω από τους οποίους περιφέρονται τα υπολείμματα πλανητών. Η ανάλυση των απομειναριών αυτών εμφάνισε μια γεωχημική «υπογραφή» που παραπέμπει σε πλανήτες όπως η Γη και ο Άρης. Αυτό αποτελεί άλλη μια ένδειξη ότι πλανήτες παρόμοιοι με τον δικό μας αφθονούν στο γαλαξία μας.

«Όσες περισσότερες ομοιότητες βρίσκουμε ανάμεσα στους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος και σε εκείνους γύρω από άλλα άστρα, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες ότι η Γη δεν είναι ασυνήθιστη. Και όσους περισσότερους πλανήτες σαν τη Γη ανακαλύπτουμε, τόσο αυξάνουν οι πιθανότητες εύρεσης ζωής, όπως τουλάχιστον εμείς την καταλαβαίνουμε», δήλωσε ο επικεφαλής επιστήμονας.

Προηγούμενες έρευνες είχαν συμπεράνει ότι οι περισσότεροι βραχώδεις πλανήτες στο ηλιακό μας σύστημα σχηματίστηκαν παρουσία υψηλών επιπέδου οξυγόνου, ένας μεγάλος βαθμός οξείδωσης που αντανακλά τις πρωταρχικές συνθήκες που επικρατούσαν γύρω από τον Ήλιο.

Οι λευκοί νάνοι είναι αχνοί πυρήνες νεκρών πλέον άστρων που εξάντλησαν τα καύσιμά τους και απέβαλαν στο διάστημα τα εξωτερικά στρώματά τους, κάτι που κάποτε θα κάνει και ο Ήλιος μας, καθώς επίσης το 90% των άστρων του γαλαξία μας. Οι λευκοί νάνοι είναι απίστευτα πυκνοί (ένα κουταλάκι της ύλης τους έχει βάρος πέντε τόνων), πράγμα που δημιουργεί γύρω τους ένα ισχυρό βαρυτικό πεδίο. Γύρω από αυτά τα άστρα προσελκύονται και κινούνται αέρια διάσπαρτα με βαριά χημικά στοιχεία (πυρίτιο, μαγνήσιο, σίδηρο, άνθρακα, άζωτο, οξυγόνο), τα οποία κατά πάσα πιθανότητα προέρχονται από πρώην εξωπλανήτες, οι οποίοι κάποτε «καταβροχθίστηκαν» από τα άστρα τους.

Το φως αυτών των άστρων, καθώς διασχίζει τις «ατμόσφαιρές» τους και φθάνει έως τη Γη, περιέχει πολύτιμα στοιχεία, από τα οποία είναι δυνατό να εξαχθούν συμπεράσματα για τη σύσταση των πλανητών που κάποτε υπήρχαν σε αυτά τα αστρικά συστήματα. Η νέα μέθοδος των επιστημόνων, που αναλύει τη γεωχημεία των εξωπλανητών, εστίασε σε ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό, την ποσότητα οξειδωμένου σιδήρου στα πλανητικά απομεινάρια, η οποία βρέθηκε να είναι παρόμοια με της Γης, του Άρη και πολλών αστεροειδών, αλλά όχι του Ερμή.

Στο μέλλον οι επιστήμονες θα μελετήσουν ακόμη περισσότερο τη «γειτονιά» και άλλων λευκών νάνων για να επιβεβαιώσουν τα ευρήματα τους.

Οι Προκαταλήψεις Τυφλώνουν

Η κάθε προκατάληψη είναι απλώς ένα ΜΙΜΙΔΙ και οι άνθρωποι ζουν ΜΙΜΙΔΙΖΟΝΤΑΣ

 

Προκαταλήψεις με τους οποίους ο εγκέφαλός μας διαστρεβλώνει την πραγματικότητα

 

Από πού προέρχεται η πίστη στον Θεό; Γιατί υπάρχουν ηθικές αξίες; Γιατί κάποιοι άνθρωποι πιστεύουν και άλλοι όχι; Γεφυρώνοντας την επιστήμη, την ψυχολογία και τη θρησκεία οι συγγραφείς αυτού του βιβλίου αποκαλύπτουν, για πρώτη φορά, πώς τα πιστεύω, αναδύονται μέσα από τις νευρωνικές δραστηριότητες του εγκεφάλου μας. Με απλά λόγια, εξηγούν πώς ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα και την μεταμορφώνει σε ένα φάσμα από προσωπικούς, ηθικούς και δημιουργικούς συλλογισμούς που τους χρησιμοποιούμε για να προσδώσουμε νόημα, αξία, πνευματικότητα και αλήθεια στη ζωή.

 

Στηριγμένοι σε νέες, επαναστατικές έρευνες της επιστήμης του εγκεφάλου, συμπεριλαμβανομένων εγκεφαλικών απεικονίσεων ανθρώπων που προσεύχονται και διαλογίζονται, οι Νιούμπεργκ και Γουόλντμαν προτείνουν ένα νέο μοντέλο για το πώς προκύπτουν τα πιο βαθιά πιστεύω και πώς αυτά επηρεάζουν τη ζωή. Μέσα από προσωπικές ιστορίες, ηθικά παράδοξα και οπτικές ψευδαισθήσεις, οι συγγραφείς δείχνουν πώς ο εγκέφαλός κατασκευάζει τις υποθέσεις που κάνουμε για την πραγματικότητα και προσφέρουν τρόπους για να αναπτύξουμε μια θετικότερη και περισσότερο ανεκτική στάση ζωής. Ένα βιβλίο που θα αλλάξει για πάντα τον τρόπο που βλέπετε τον κόσμο και τον εαυτό σας.

 

Η κατανόηση της ΜΗ ύπαρξης αντικειμενικής αλήθειας και πραγματικότητας.

 

Η κάθε «αλήθεια» ΣΑΣ έχει χτιστεί με ερμηνείες που επηρεάζονται και περιορίζονται από τις προκαταλήψεις ΣΑΣ (κι ας αγαπάτε να πιστεύετε ότι εσείς είσαστε πιο ανοιχτά μυαλά ή πιο δίκαια ή πιο σωστά ή πιο λογικά ή ότι άλλο). Όσο κι αν θεωρείτε ότι αφού πιστεύετε στο «λογικό» και στο «σωστό» είναι αντικειμενική η γνώμη μας ή η άποψη που σχηματίζουμε.

 

Δεν υπάρχει αντικειμενική αλήθεια, όσο και αν είναι (ελαφρώς έως πολύ) οδυνηρό να το αποδεχτείτε. Όσο πιο τετραγωνισμένα βλέπουμε και αντιμετωπίζουμε ανθρώπους και καταστάσεις τόσο πιο εύκολα και γρήγορα οδηγούμαστε σε αδιέξοδα. Χρειάζεται να «λειανθεί» η οπτική, να επιτρέψουμε να γίνει πιο «στρογγυλή», είναι αναγκαία η διεύρυνση και η ανοιχτότητα αυτής της οπτικής για να συνυπάρξουμε. Το αυτονόητο το δικό μας, δεν είναι το δεδομένο και για τον άλλον και όσο κι αν είναι ανάγκη μας να το υποστηρίζουμε, τίποτα δεν μας επιβεβαιώνει ότι το δικό μας είναι το «σωστό». [Διαβάστε και τον μάστερ της μεταφυσικής τον Τσαρλς Φορτ]

 

Το πιο πιθανό είναι ότι πολλές από τις παρακάτω προκαταλήψεις αφορούν πολλούς από εσάς, δεν πιστεύω ότι υπάρχει ανθρώπινο ον που δεν τον αφορά, είναι ιδιότητα της ανθρώπινης φύσης στον τρόπο που αντιλαμβάνεται τον κόσμο, να βλέπει με «προσωπικά κριτήρια» για να επιλέγει το καταλληλότερο για τον εαυτό του. Επιβεβαιώστε, πιθανά, κάποιες από τις δικές σας, γιατί φυσικά υπάρχουν και άλλες (πολλές) προκαταλήψεις, αλλά τουλάχιστον να γνωρίζουμε ότι τις έχουμε, σαν ένα μικρό βήμα προς την αυτογνωσία. Η γνώση που συγκεντρώνουμε από τις επιστημονικές μελέτες εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πως ερμηνεύουμε τα στοιχεία. Οι ερμηνείες, όμως, υπακούν στους ίδιους κανόνες που διέπουν τις αντιλήψεις για την πραγματικότητα. Είναι γεμάτες παραδοχές, γενικεύσεις, παραλείψεις και λάθη.

 

Στις κοινωνικές επιστήμες, αυτά τα λάθη αποκαλούνται γνωστικές προκαταλήψεις. Αυτές οι προκαταλήψεις είναι ενσωματωμένες τόσο στους αντιληπτικούς και τους συναισθηματικούς μηχανισμούς του εγκεφάλου όσο και στους γνωστικούς. Μέχρι να φτάσει η αντιληπτική πληροφορία στη συνείδηση, το άτομο έχει προλάβει να την μετατρέψει σε κάτι καινούργιο και μοναδικό. Αυτή η ανακατασκευή της πραγματικότητας αποτελεί το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζουμε τα πιστεύω μας για τον κόσμο.

 

Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των πιστεύω μας παίζει επίσης η λογική, η ορθή σκέψη και η κοινωνική συναίνεση. Οι παράγοντες αυτοί επηρεάζουν και τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τον κόσμο. Αν εντοπίσουμε αυτές τις προκαταλήψεις, μπορούμε να γίνουμε πιο πιστοί. Τα τελευταία 50 χρόνια, ερευνητές, επιστήμονες, ψυχολόγοι και κοινωνιολόγοι τυποποίησαν εκατοντάδες γνωστικές, κοινωνικές και συμπεριφορικές διαδικασίες, αλλά και διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Παρακάτω, συγκέντρωσα 27 προκαταλήψεις τις οποίες θεωρώ απαραίτητες για την αξιολόγηση των αντιλήψεών μας και των πιστεύω μας για τον κόσμο.

 

Η προκατάληψη της οικογένειας. Όλοι έχουμε την προδιάθεση να πιστεύουμε αυτόματα τις πληροφορίες που μας παρέχουν μέλη της οικογένειάς μας και στενοί φίλοι. Από τότε που γεννιόμαστε, ο εγκέφαλός μας βασίζεται σε αυτά τα άτομα, γι’ αυτό και τείνουμε να αποδεχόμαστε τον κόσμο που μας περιγράφουν, χωρίς να ελέγχουμε τα γεγονότα.

 

Η προκατάληψη της εξουσίας. Τείνουμε να πιστεύουμε ανθρώπους που κατέχουν θέσεις ισχύος και γοήτρου. Τους θεωρούμε πιο αξιόπιστους, χωρίς να ελέγχουμε τις πηγές τους.

 

Η προκατάληψη της γοητείας. Θεωρούμε πιο αξιόπιστους τους πιο ψηλούς και γοητευτικούς ανθρώπους, επειδή ο εγκέφαλός μας έλκεται από αυτό που τον ευχαριστεί αισθητικά. Οι πιο ευπαρουσίαστοι άνθρωποι έχουν περισσότερες πιθανότητες να μας πείσουν.

 

Η προκατάληψη της επιβεβαίωσης. Έχουμε την τάση να δίνουμε έμφαση σε πληροφορίες που στηρίζουν τα πιστεύω μας, ενώ υποσυνείδητα αγνοούμε ή απορρίπτουμε πληροφορίες που τα αντικρούουν. Από τη στιγμή που τα πιστεύω μας έχουν ενσωματωθεί στο νευρικό μας κύκλωμα, στοιχεία που αντιτίθεται σε αυτά δεν μπορούν πολλές φορές να εισβάλλουν στις υπάρχουσες διαδικασίες του εγκεφάλου.

 

Η προκατάληψη της αυτοεξυπηρέτησης. Σε συνδυασμό με την προκατάληψη της επιβεβαίωσης, εμφανίζουμε επίσης την τάση να συντηρούμε πεποιθήσεις που ευνοούν τα προσωπικά μας συμφέροντα και τους προσωπικούς μας στόχους.

 

Η προκατάληψη της ομάδας. Υποσυνείδητα, υιοθετούμε ευνοϊκή μεταχείριση για τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας μας και σπάνια αμφισβητούμε τα πιστεύω τους, επειδή ο εγκέφαλός μας είναι έτσι κατασκευασμένος, ώστε να αναζητά τη συμφωνία με τους γύρω του.

 

Η προκατάληψη για άτομα εκτός ομάδας. Γενικά, απορρίπτουμε ή υποτιμούμε τα πιστεύω ανθρώπων που δεν ανήκουν στην ομάδα μας, κυρίως όταν οι πεποιθήσεις τους διαφέρουν αισθητά από τις δικές μας. Επιπλέον, έχουμε τη βιολογική προδιάθεση να αναστατωνόμαστε όταν ερχόμαστε σε επαφή με ανθρώπους διαφορετικού εθνοτικού και πολιτιστικού υποβάθρου – έστω κι αν είναι μέλη της ομάδας μας.

 

Η προκατάληψη της κοινωνικής συναίνεσης. Όσο περισσότερο οι άλλοι συμφωνούν μαζί μας, τόσο περισσότερο πιστεύουμε ότι οι πεποιθήσεις μας είναι αληθινές. Αντίθετα, όσο περισσότερο διαφωνούν οι άλλοι μαζί μας, τόσο πιθανότερο είναι να καταπιέσουμε και να αμφισβητήσουμε τα ίδια μας τα πιστεύω – ακόμα κι όταν είναι σωστά.

 

Η προκατάληψη του πλήθους. Αυτή η προκατάληψη αντικατοπτρίζει την τάση μας να υιοθετούμε το σύστημα πεποιθήσεων της ομάδας στην οποία ανήκουμε. Όσο περισσότεροι άνθρωποι μας περιβάλλουν, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες να τροποποιήσουμε τα πιστεύω μας για να ταιριάζουν με τα δικά τους.

 

Η προκατάληψη της προβολής. Συχνά υποθέτουμε, χωρίς να το επαληθεύουμε, ότι τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας μας έχουν παρόμοια πιστεύω, παρόμοιες ηθικές αξίες και βλέπουν τον κόσμο μέσα από τα μάτια μας. Η CIA περιγράφει αυτή την προκατάληψη ως τη νοοτροπία “όλοι σκέφτονται όπως εμείς” και τη θεωρεί μια από τις πιο επικίνδυνες – επειδή οι διαφορετικοί πολιτισμοί και οι διαφορετικοί τύποι ανθρώπων (όπως οι τρομοκράτες) δεν σκέφτονται όπως εμείς.

 

Η προκατάληψη της προσμονής. Όταν ψάχνουμε για πληροφορίες, ή όταν κάνουμε κάποια έρευνα, έχουμε την τάση να “ανακαλύπτουμε” αυτό ακριβώς που ψάχνουμε. Στην ιατρική, οι διπλά τυφλές μελέτες έχουν σκοπό να εξαλείψουν αυτή τη διαβρωτική προκατάληψη.

 

Η προκατάληψη των «μαγικών αριθμών». Οι αριθμοί επηρεάζουν τα πιστεύω εξαιτίας των ισχυρών ποσοτικών λειτουργιών του εγκεφάλου. Όσο πιο μεγάλος και υποβλητικός είναι ένας αριθμός, τόσο μεγαλύτερη είναι και η συναισθηματική του αντίδραση κι αυτή με τη σειρά της ενδυναμώνει την εμπιστοσύνη στην πληροφορία που προσδιορίζεται ποσοτικά. [δηλ. 2 δις άνθρωποι είναι χριστιανοί, ή αυτή η ομάδα, ιδέα, ιστοσελίδα, έχει την υποστήριξη 100.000 ανθρώπων, κλπ]

 

Η προκατάληψη της πιθανότητας. Μας αρέσει να πιστεύουμε ότι είμαστε πιο τυχεροί από τους άλλους και ότι μπορούμε να καταπολεμήσουμε τις ανισότητες (άτομα με κατάθλιψη τείνουν να πιστεύουν το αντίθετο). Αυτή η αισιοδοξία είναι επίσης γνωστή ως η προκατάληψη του τζογαδόρου. Αν στρίψεις ένα νόμισμα, και φέρεις κορώνα 9 φορές στη σειρά, οι περισσότεροι άνθρωποι θα στοιχηματίσουν πολλά λεφτά ότι την επόμενη φορά θα είναι γράμματα. Φυσικά, οι πιθανότητες παραμένουν ίδιες κάθε φορά που στρίβεις ένα νόμισμα: πάντα υπάρχουν 50 τοις εκατό πιθανότητες να φέρεις γράμματα. Επίσης, όλοι κουβαλάμε «μαγικές» προκαταλήψεις από την παιδική ηλικία. Έτσι, πολλοί ενήλικες, κυρίως οι τζογαδόροι, έχουν πάνω τους διάφορα φυλαχτά (ένα τετράφυλλο τριφύλλι, ένα λαγοπόδαρο, ένα νόμισμα) που υποτίθεται ότι τους φέρνουν τύχη.

 

Η προκατάληψη της αιτίας-αποτελέσματος. Ο εγκέφαλός μας έχει την προδιάθεση να κάνει συνειρμούς ανάμεσα σε δύο γεγονότα, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ τους. Αν πιεις κάποιο βότανο και σου περάσει το κρυολόγημα, τότε αποδίδεις την ανάρρωσή σου στο βότανο αυτό, έστω κι αν σε αυτό συνέβαλαν στην πραγματικότητα δεκάδες άλλοι άσχετοι παράγοντες.

 

Η προκατάληψη της ευχαρίστησης. Τείνουμε να πιστεύουμε ότι οι ευχάριστες εμπειρίες αντικατοπτρίζουν μεγαλύτερες αλήθειες απ’ ό,τι οι δυσάρεστες εμπειρίες. Εν μέρει επειδή τα κέντρα ευχαρίστησης του εγκεφάλου βοηθούν στον έλεγχο της δύναμης των αντιλήψεων, των αναμνήσεων και των σκέψεων.

 

Η προκατάληψη της προσωποποίησης. Δείχνουμε ιδιαίτερη προτίμηση στο να δίνουμε αρετές έμψυχων όντων σε άψυχα αντικείμενα. Επίσης, συνηθίζουμε να δίνουμε ανθρώπινη μορφή ή μορφή ζώου σε αφηρημένα ερεθίσματα (σκιές, συγκεχυμένους θορύβους, κ.λπ.). Αυτή η αντιληπτική και γνωστική λειτουργία πυροδοτεί διάφορες δεισιδαιμονίες.

 

Η προκατάληψη της αντίληψης. Ο εγκέφαλός υποθέτει αυτόματα ότι οι αντιλήψεις και τα πιστεύω αντιπροσωπεύουν αντικειμενικές αλήθειες για τον εαυτό μας και τον κόσμο. Εξ ου και η έκφραση «Αν δεν το δω, δεν το πιστεύω».

 

Η προκατάληψη της επιμονής. Όταν πιστεύουμε σε κάτι, επιμένουμε ότι είναι αληθινό, ακόμη κι όταν έχουμε στη διάθεσή μας στοιχεία που λένε το αντίθετο. Και όσο περισσότερο συντηρούμε ορισμένες πεποιθήσεις, τόσο πιο βαθιά εντυπώνονται στο νευρικό μας κύκλωμα.

 

Η προκατάληψη της ψευδούς μνήμης. Ο εγκέφαλός μας τείνει να συγκρατεί για περισσότερο χρονικό διάστημα ψευδείς απ’ ότι αληθείς μνήμες. Επίσης, είναι εύκολο να εμφυτεύσεις ψευδείς μνήμες σε άλλους όταν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες και οι πληροφορίες είναι αληθοφανείς.

 

Η προκατάληψη της θετικής μνήμης. Όταν αναπολούμε το παρελθόν, τείνουμε να ωραιοποιούμε τα γεγονότα και να τους δίνουμε μια πιο θετική δύναμη από την πραγματική.

 

Η προκατάληψη της λογικής. Έχουμε την τάση να πιστεύουμε επιχειρήματα που μας φαίνονται πιο λογικά. Επίσης, συνηθίζουμε να αγνοούμε πληροφορίες που δεν μας φαίνεται ότι βγάζουν νόημα. Όπως έχει πει ο Γουίλιαμ Τζέημς: «Κατά κανόνα, δεν πιστεύουμε τα γεγονότα και τις θεωρίες που φαίνονται άχρηστες». [όπως η θεωρία του Θεού- Δημιουργού φαίνεται και είναι χρήσιμη και βολική]

 

Η προκατάληψη της πειθούς. Όταν διαφωνούμε για κάποιο θέμα, πιστεύουμε συνήθως εκείνον που έχει πιο δραματικά και συναισθηματικά επιχειρήματα για μια άποψη. Ο εγκέφαλός μας τείνει να συντονίζεται με τους καλούς ομιλητές, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουμε να πιαστούμε αιχμάλωτοι των συναισθημάτων και των πεποιθήσεών τους.

 

Η προκατάληψη του πρώτου. Δίνουμε περισσότερο βάρος και θυμόμαστε πιο εύκολα ονόματα και πληροφορίες που αναγράφονται πρώτα σε μια λίστα.

 

Η προκατάληψη της αβεβαιότητας. Ο εγκέφαλός μας δεν συμπαθεί την αβεβαιότητα και την αοριστία. Γι’ αυτό, από το να μην είμαστε σίγουροι, προτιμάμε είτε να πιστεύουμε, είτε να μην πιστεύουμε. [δηλ. είτε ένθεος είτε άθεος, είτε πιστός, είτε άπιστος, λες και δεν υπάρχουν μύριες άλλες επιλογές]

 

Η προκατάληψη των συναισθημάτων. Τα δυνατά συναισθήματα συνήθως παρεμποδίζουν τη λογική και την ορθή κρίση. Ο θυμός έχει την τάση να δημιουργεί την πεποίθηση ότι έχουμε δίκιο και το σωστό με το μέρος μας. Η αγωνία υπονομεύει αυτήν ακριβώς την πεποίθηση, ενώ η κατάθλιψη επισκιάζει τις αισιόδοξες πεποιθήσεις.

 

Η προκατάληψη της δημοσιότητας. Οι εκδότες βιβλίων, εφημερίδων και περιοδικών προτιμούν να εκδίδουν έργα με αίσιο τέλος, ενώ απορρίπτουν έργα με αρνητική έκβαση. Έτσι, μια έρευνα που δεν έχει επίδραση στον κόσμο έχει λιγότερες πιθανότητες να δημοσιευθεί σε σχέση με ένα εύρημα με θετικά αποτελέσματα. Μια άλλη διάσταση αυτής της προκατάληψης είναι η τάση των αναγνωστών να θεωρούν αυτόματα αλήθεια ό,τι δημοσιεύεται, ακόμη κι αν αποτελεί δημοσίευμα του κίτρινου τύπου. [Το αυτό κάνουν και ο κινηματογράφος αλλά και κάθε μορφή τέχνης. Μόνον έργα με αίσιο τέλος έχουν πιθανότητες επιτυχίας κι αποδοχής]

 

Η προκατάληψη του τυφλού σημείου. Τελευταία, αλλά πολύ σημαντική, είναι η προκατάληψη που οι επιστήμονες αποκαλούν «προκατάληψη του τυφλού σημείου». Οι περισσότεροι άνθρωποι αδυνατούν να συνειδητοποιήσουν πόσες γνωστικές προκαταλήψεις έχουν στην πραγματικότητα ή πόσο συχνά πέφτουν θύμα αυτών τους των προκαταλήψεων. Οι διαφημιστές και οι πολιτικοί έχουν πλήρη επίγνωση αυτών των τυφλών σημείων και στοχεύουν επίτηδες στις δικές σας προκαταλήψεις για να πουλήσουν τα προϊόντα και τις ιδέες τους. Ως ένα βαθμό, όλοι μας χειραγωγούμε τους άλλους προκειμένου να τους πείσουμε να ενστερνιστούν τα δικά μας πιστεύω. Το κάνουν οι γονείς με τα παιδιά τους, οι δάσκαλοι με τους μαθητές τους, οι ερευνητές με τους συναδέλφους τους, οι εραστές μεταξύ τους. Δυστυχώς, συχνά το κάνουμε χωρίς να συνειδητοποιούμε τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες του άλλου.

 

Τελικά, υπάρχει λύση στα προβλήματά μας!

 

«Για να διατηρήσετε το πνεύμα σας ανοιχτό και να νιώσετε απόλυτα εναρμονισμένοι με τους γύρω σας», γράφει ο διακεκριμένος νευροεπιστήμονας Αντριου Νιούμπεργκ*, «το μόνο που απαιτείται σε νευρολογικό επίπεδο είναι η συνειδητή μείωση της δραστηριότητας στους δύο μετωπιαίους και στους δύο βρεγματικούς λοβούς, καθώς και η αναστολή της στεφανιαίας δραστηριότητας του εγκεφάλου, η οποία σχετίζεται με τον θυμό και τον φόβο». Το πράγμα, δηλαδή, ακούγεται σχετικά απλό!

 

Ο Αντριου Νιούμπεργκ είναι αναπληρωτής καθηγητής στο τμήμα Ραδιολογίας και Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια και λέκτορας στο τμήμα Θεολογίας, έγραψε δε –σε συνεργασία με τον Μαρκ Ρόμπερτ Γουόλντμαν, θεραπευτή και επιστημονικό συνεργάτη στο Κέντρο Πνευματικότητας και Νου του ίδιου πανεπιστημίου– το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο «Γιατί πιστεύουμε: Πώς η επιστήμη του εγκεφάλου εξηγεί την ανάγκη μας για τον Θεό», το οποίο κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αβγό. Και αντικείμενό του δεν είναι μόνον η θρησκευτική πίστη, αλλά το πώς συγκροτούνται οι πεποιθήσεις μας μέσα από τη λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου. Φυσικά, κάπου εδώ εγείρεται η πρώτη απορία μας, την οποία απευθύναμε στον διακεκριμένο ερευνητή:

 

– Μήπως η «μέτρηση» της θρησκευτικότητας και η ερμηνεία της, από την οπτική της νευρολογίας, οδηγήσει σε εκ νέου αποδόμηση της θρησκείας, η οποία θα συμπαρασύρει και το ηθικό αξιολογικό μας σύστημα; Ή για να το θέσουμε αλλιώς: είναι η επιστήμη σε θέση να κατασκευάσει μια νέα ηθική στη θέση εκείνης που θα καταβαραθρωθεί, αν αποδειχθεί ότι η θρησκευτική πίστη είναι ένα παιχνίδι που απλώς συμβαίνει στον εγκέφαλό μας;

«Η επιστήμη συνέβαλε στην αποδυνάμωση κάθε ηθικού συστήματος που βασιζόταν στη θρησκεία. Πολλοί στρέφονται στην επιστήμη επειδή νομίζουν ότι παρέχει μια πιο αντικειμενική και λογική προσέγγιση του κόσμου, επομένως και ένα πιο λογικό και αντικειμενικό σύστημα ηθικών αξιών. Παρ’ όλα αυτά, διατηρώ κάποιες επιφυλάξεις για το αν η επιστήμη παρέχει όντως κάποιο ηθικό σύστημα αξιών. Στην ουσία, αποτελεί ένα εργαλείο μελέτης του κόσμου και ο ρόλος της δεν είναι να κρίνει τι είναι σωστό και τι λάθος. Στην ιδανική της μορφή, η επιστήμη θα έπρεπε να αξιολογεί, αν μια ιδέα λειτουργεί σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η εν λόγω ιδέα είναι και ηθικά σωστή». απαντά ο καθηγητής – ερευνητής.

Στο βιβλίο του ο καθηγητής Νιούμπεργκ υποστηρίζει, χρησιμοποιώντας εκλαϊκευμένη γλώσσα, ότι η αρχιτεκτονική του μυαλού μας είναι τέτοια που «εκ φύσεως» κατασκευάζουμε και πρεσβεύουμε πνευματικές αντιλήψεις. Και η κάθε λογής θρησκευτικότητα είναι η παλαιότερη και πιο κοινή έκφανσή τους. «Δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να πιστεύουμε» και η πίστη μας συνδέεται πρακτικά με την ηθικότητα, οι λειτουργίες της οποίας εδράζονται στους μετωπιαίους λοβούς του εγκεφάλου. Όμως, παραδέχεται ότι τελικά αυτό που βιώνουμε ως ηθικό σύστημα αποτελεί συνδυασμό διδαγμένων πιστεύω, νευρολογικής ανάπτυξης και ομαδικής συναίνεσης.

 

Η λειτουργία της πίστης δηλαδή, μπορεί μόνο εν μέρει να αποκρυπτογραφηθεί από τη νευροεπιστήμη. 'Αλλωστε, όπως αναφέρει στη συνομιλία που είχαμε μαζί του: «Ενα άλλο ζήτημα είναι ότι οι επιστήμονες συνήθως αντιμετωπίζουν κι αυτοί τα ηθικά διλήμματα που στοιχειώνουν κάθε απλό άνθρωπο. Συχνά είναι μικροπρεπείς, ανταγωνιστικοί κι εκδικητικοί. Η καλύτερη προσέγγιση είναι να βρούμε τρόπους να συνδυάσουμε ό,τι καλύτερο έχει να προσφέρει η επιστήμη με ό, τι καλύτερο προσφέρουν οι θρησκευτικές και πνευματικές παραδόσεις».

 

Η προσευχή του άθεου

 

Πως όμως του ήρθε να αναζητήσει το Θεό; «Δεν θα έλεγα ότι προσπαθώ να προσεγγίσω τον Θεό! Παρ’ όλα αυτά, η έννοια του θείου, της θρησκείας και της πνευματικότητας αγγίζει βαθιά όλα τα ανθρώπινα όντα. Κάθε πολιτισμός, από την εποχή του Νεάντερταλ έως τους Ελληνες φιλοσόφους και τον σύγχρονο άνθρωπο, έχει αναρωτηθεί, Γιατί είμαστε εδώ; Ποιο είναι το νόημα της ζωής μας; Είναι φυσικό να καταφεύγουμε σε όλες τις δυνατές προσεγγίσεις, συμπεριλαμβανομένης και της επιστημονικής».

 

Ο καθηγητής Νιούμπεργκ, λοιπόν, απεικόνισε, χρησιμοποιώντας τομογραφία απλού φωτονίου (SPECT), την εγκεφαλική λειτουργία βουδιστών μοναχών πριν και μετά τον διαλογισμό, την προσευχή μιας ομάδας Φραγκισκανών μοναχών, Πεντηκοστιανές γυναίκες σε φάση «πολυγλωσσίας», ακόμα κι έναν δηλωμένο άθεο (ο οποίος πίστευε στις δυνατότητες του εγκεφάλου) που συνήθιζε να αυτοσυγκεντρώνεται χρησιμοποιώντας ασκήσεις αναπνοής. Σε όλους κατέγραψε αυξημένη δραστηριότητα στον προμετωπιαίο φλοιό και μείωση στους βρεγματικούς λοβούς, όπου βρίσκεται το «κέντρο προσανατολισμού» του εγκεφάλου.

 

Συνέβαινε δηλαδή κάτι παρόμοιο με αυτό που στη νευροεπιστήμη ονομάζουν «απώλεια προσαγωγών αισθητικών ερεθισμάτων». Είτε την κατάσταση αυτή την ονομάσουμε σύνδεση με το θείο είτε νευρική παραίσθηση, το σίγουρο είναι πως η πολύχρονη «προπόνηση» του εγκεφάλου μας σε ένα τέτοιο φαινόμενο δημιουργεί μια νέα δομή ενώ, γενικά, συνοδεύεται από αύξηση του επιπέδου σεροτονίνης, η οποία δρα σαν φυσικό αγχολυτικό. Ο εγκέφαλος έχει την προδιάθεση να απορρίπτει κάθε πιστεύω που έρχεται σε αντίθεση με την ήδη δομημένη κοσμοθεωρία του, γράφει στο βιβλίο του ο δρ Νιούμπεργκ.

 

– Ομως, ο άνθρωπος έχει τη βιολογική δύναμη να επιβάλλεται στα καταστροφικά πιστεύω του και να παράγει νέες ιδέες, οι οποίες άλλωστε είναι σε θέση να αλλοιώνουν το νευρικό δίκτυο. Τελικά, είναι οι νευροεπιστήμονες οι φιλόσοφοι της μεταμοντέρνας εποχής;

«Είναι δύσκολο να μελετήσεις τον εγκέφαλο, χωρίς να επηρεάζεσαι από το ποιος είσαι, πώς βλέπεις τον κόσμο και το πώς αντιλαμβάνεσαι τη φύση της πραγματικότητας. Γι’ αυτό πολλοί νευροεπιστήμονες επηρεάζονται από τις φιλοσοφικές ιδέες. Στην ουσία όμως, όλες οι επιστήμες έχουν κάτι να προσφέρουν στα μεγάλα ερωτήματα».

– Τα μεγάλα ερωτήματα! Ποιο είναι το δικό σας υπέρτατο ερώτημα, κύριε καθηγητά;

«Για μένα το υπέρτατο ερώτημα είναι το εξής: Πώς ξέρουμε τι είναι αλήθεια; Από εκεί πηγάζουν όλα τα υπόλοιπα»! Και φυσικά, δεν θα μπορούσε να μην τεθεί και το ερώτημα των ορίων της ερμηνείας της ανθρώπινης συμπεριφοράς από μια τέτοια οπτική. Ποια είναι δηλαδή η επόμενη πρόκληση για τον δρα Νιούμπεργκ; «Θα συνεχίσω να εξερευνώ τις διαφορετικές μορφές θρησκευτικών και πνευματικών πρακτικών και εμπειριών. Σκοπός μου είναι να δημιουργήσω έναν πλήρη χάρτη του γονιδιώματος της θρησκείας (religionomes), ανάλογο με το σύνολο των χρωμοσωμάτων του ανθρώπου. Ετσι θα είχα την ευκαιρία να κατηγοριοποιήσω και να αξιολογήσω τις θρησκευτικές παραδόσεις με βάση τα δεδομένα του τομέα μου, χωρίς να εξαιρέσω, βέβαια, τις φιλοσοφικές απόψεις που υπάρχουν» 

Ο ζωντανός τρισδιάστατος κόσμος που αντιλαμβανόμαστε (μέσω των αισθήσεων) είναι στην πραγματικότητα φτιαγμένος από νευροχημικές και νευροηλεκτρικές διεγέρσεις, οι οποίες χρησιμοποιούν τον «έξω κόσμο» για να κατασκευάσουν μια εικόνα μέσα στο ανθρώπινο μυαλό. Αυτή είναι η βασική αρχή της επιστήμης του εγκεφάλου και αντικείμενό της το πως εφάπτονται όλα αυτά στον εγκέφαλο. Εκεί όπου όλα είναι έννοιες – κάτι τέτοιο είναι και ο Θεός.

– Τελικά, δρ Νιούμπεργκ, είστε πιστός – κι αν ναι, σε τι;

 

«Πιστεύω ότι το σύμπαν (άσχετα με το αν περιλαμβάνει τον Θεό ή όχι) θα μας αποκαλυφθεί αν είμαστε προσεκτικοί και επίμονοι όταν το εξερευνούμε. Η παρατήρησή μας, όμως, θα πρέπει είναι πολύμορφη: επιστημονική, φιλοσοφική, πνευματική»!

-------------------------
*«Γιατί Πιστεύουμε» Άντριου Νιούμπεργκ και Μ.Ρ. Γουόλντμαν, εκδόσεις ΑΒΓΟ

Ο αγγλικός τίτλος: «Why We Believe What We Believe: Uncovering Our Biological Need for Meaning, Spirituality, and Truth»

Πως να απαντήσετε στη συνηθέστερη ερώτηση: “Τι κάνεις;”

Δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία για το θέμα αυτό, αλλά το πιο πιθανό είναι ότι η ερώτηση “τι κάνεις;” είναι η πιο κοινή και συχνή ερώτηση που θα ακούσετε κατά τη διάρκεια της ημέρας, είτε είστε οι ίδιοι που την απευθύνετε σε κάποιο άλλο άτομο, είτε καλείστε διαρκώς να απαντήσετε εσείς σε αυτήν.

Αν το σκεφτείτε λίγο, η ερωταπάντηση στο “τι κάνεις;” μοιάζει με ένα χιλιοπαιγμένο σενάριο από σκηνή της καθημερινότητας.

– Τι κάνεις;
– Καλά, μια χαρά, εσύ;

Σας θυμίζει κάτι η παραπάνω στιχομυθία; Δεν χρειάζεται καν να σταματήσετε και να σκεφτείτε αν είστε πραγματικά είστε καλά ή όχι. Μα ούτε και το άτομο που σας ρωτάει δεν έχει πραγματικά αναλογιστεί την πιθανή απάντησή σας. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι εκτελείται απλά ένα σενάριο ανταλλαγής κοινότυπων αστεϊσμών, που δεν επιφέρουν καμία πραγματική επικοινωνία.

Έχετε σκεφτεί ποτέ τι θα κάνατε αν αυτή η ερώτηση απαντιόταν κάθε φορά με ειλικρίνεια; Οι διαπροσωπικές μας σχέσεις θα περνούσαν σε ένα άλλο, πολύ πιο ουσιαστικό επίπεδο. Σίγουρα θα μας έβγαζε από τον προφορικό μας… λήθαργο.

Αναλύοντας το… “τι κάνεις”;

Δείτε τι άλλο προσθέτει σε αυτό το θέμα, το οποίο ελάχιστοι από εμάς αναλογιζόμαστε στην σωστή του έκταση, η δρ Susan Krauss Whitbourne, καθηγήτρια Επιστημών Ψυχολογίας και Εγκεφάλου στο πανεπιστήμιο Amherst της Μασαχουσέτης στις ΗΠΑ:

Το ερώτημα του πόσα πρέπει να αυτο-αποκαλύψει κανείς, όταν του ζητηθεί μια ερώτηση σχετικά με την εσωτερική του κατάσταση είναι μια σχέση, την οποία οι ερευνητές επιδιώκουν συχνά να μελετήσουν. Στο κάτω-κάτω της γραφής, αν προσπαθείτε να εμβαθύνετε την ποιότητα μιας σχέσης, ίσως να είστε πρόθυμοι να κάνετε αυτό το μεγάλο βήμα και να μοιραστείτε βαθύτερα συναισθήματα και εμπειρίες με το άλλο πρόσωπο. Η κεντρική ιδέα είναι ότι όσο πιο προσωπική είναι η ερώτηση, τόσο μεγαλύτερη αυτο-αποκάλυψη απαιτείται από εκείνον που απαντάει.

Οι έρευνες για την αυτο-αποκάλυψη ενισχύουν σταθερά το επιχείρημα ότι για να αυξηθεί η οικειότητα απαιτείται η αποκάλυψη ενδότερων συναισθημάτων. Αυτό, αντανακλάται και στην αυξανόμενη παρουσία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και μαζικής ενημέρωσης στην καθημερινή μας ζωή. Ένα μεγάλο μέρος αυτών των ερευνών επικεντρώνεται στο επίπεδο αυτο-αποκάλυψης στο Facebook και σε κείμενα και μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (email). Με άλλα λόγια δεν μελετάει τις απευθείας, πρόσωπο με πρόσωπο, συνομιλίες.

Σε αυτές τις συνομιλίες, ομοίως, φαίνεται ότι προτιμούμε η απάντησή μας στην ερώτηση “τι κάνεις;” να είναι πολύ επιφανειακή. Δεν ανοιγόμαστε σχεδόν ποτέ, ακόμα και σε δικά μας άτομα. Οπότε, φαίνεται ότι δεν μας είναι επαρκής η απλή ερώτηση “τι κάνεις;” για να εξωτερικεύσουμε τα συναισθήματά μας.

Αναλύοντας και το… “καλά, εσύ”;

Από την άλλη πλευρά, όταν ένα άτομο μας απαντάει σχεδόν αυτόματα “Καλά, εσύ;” μας ακούγεται λίγο περίεργο. Όταν η απάντηση έρχεται χωρίς καμία περισυλλογή μας φαίνεται υπερβολικά επιφανειακή, στον βαθμό που ενδόμυχα, νιώθουμε και λίγο προσβεβλημένοι, παρά το γεγονός ότι η όλη στιχομυθία είναι ένα χιλιοπαιγμένο σενάριο! Αυτή η ανταλλαγή, η οποία μπορεί να πάρει μόνο μερικά δευτερόλεπτα, δεν κάνει τίποτα για να προωθήσει τη σύνδεση που έχετε με το άλλο πρόσωπο.

Υπάρχει μια ισορροπία μεταξύ της υπερβολικής και της καθόλου αυτο-αποκάλυψης όταν απαντάμε στην ερώτηση “τι κάνεις;”. Μέρος της εξίσωσης είναι η εγγύτητα της σύνδεσής μας με το άλλο πρόσωπο, αλλά και τι είδους προσωπικότητα είναι ο καθένας, όπως το αν κανείς είναι εξαιρετικά εξωστρεφής, οπότε και το να μοιράζεται τα εσωτερικά του, είναι πολύ δύσκολο για εκείνον.

Η εγγύτητα της σύνδεσής σας με το άλλο άτομο διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο. Αν πρόκειται για ένα άτομο που θα θέλατε να γνωρίσετε καλύτερα, είναι καλό να αντικαταστήστε την αυτόματη απάντηση με κάτι λίγο πιο ουσιώδες, όπως:

– Τι κάνεις;
– Καλύτερα τώρα τελευταία (αφήστε δηλαδή στον άλλο “την πόρτα ανοιχτή” για να σας ρωτήσει περισσότερες λεπτομέρειες για εσάς)

ή

– Τι κάνεις;
– Πολύ καλά. Μόλις [μου συνέβη το Χ πράγμα στην ζωή μου] και είμαι πολύ χαρούμενος/η

Αφήστε τις τυπικότητες

Η βασική αρχή που πρέπει να θυμάστε είναι ότι αξίζει να βάλετε λίγη σκέψη στην απάντησή σας. Ο αυτοματισμός της αλληλεπίδρασης καθιστά εύκολη, αλλά και ανόητη την στιχομυθία. Ταυτόχρονα την ρίχνει σε ένα αδιάφορο και απρόσωπο επίπεδο, που αντί να εμβαθύνει την σύνδεσή σας με το άλλο άτομο, την παγιώνει σε μια ουδέτερη φάση.

Σε τελική ανάλυση, οι ερωτήσεις και οι απαντήσεις, είναι, επί της ουσίας, αυτό που κρατά τις διαπροσωπικές μας συνδέσεις ζωντανές. Οι δικές σας μπορεί να γίνουν πολύ πιο ζωντανές και να σας γεμίσουν με θετικά συναισθήματα, αρκεί να πάρετε τον χρόνο και να σκεφτείτε ότι η ερώτηση “τι κάνεις;” πρέπει να σταματήσει να είναι ένας προφορικός λήθαργος.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ: Ἠθικὰ Νικομάχεια (1142b-1143b)

[X] Ἔστι δὲ καὶ ἡ σύνεσις καὶ ἡ εὐσυνεσία, καθ᾽ ἃς λέγομεν

[1143a] συνετοὺς καὶ εὐσυνέτους, οὔθ᾽ ὅλως τὸ αὐτὸ ἐπιστήμῃ ἢ δόξῃ (πάντες γὰρ ἂν ἦσαν συνετοί) οὔτε τις μία τῶν κατὰ μέρος ἐπιστημῶν, οἷον ἡ ἰατρικὴ περὶ ὑγιεινῶν, ἡ γεωμετρία περὶ μεγέθη· οὔτε γὰρ περὶ τῶν ἀεὶ ὄντων καὶ ἀκινήτων ἡ σύνεσίς ἐστιν οὔτε περὶ τῶν γιγνομένων ὁτουοῦν, ἀλλὰ περὶ ὧν ἀπορήσειεν ἄν τις καὶ βουλεύσαιτο. διὸ περὶ τὰ αὐτὰ μὲν τῇ φρονήσει ἐστίν, οὐκ ἔστι δὲ τὸ αὐτὸ σύνεσις καὶ φρόνησις. ἡ μὲν γὰρ φρόνησις ἐπιτακτική ἐστιν· τί γὰρ δεῖ πράττειν ἢ μή, τὸ τέλος αὐτῆς ἐστίν· ἡ δὲ σύνεσις κριτικὴ μόνον. ταὐτὸ γὰρ σύνεσις καὶ εὐσυνεσία καὶ συνετοὶ καὶ εὐσύνετοι. ἔστι δ᾽ οὔτε τὸ ἔχειν τὴν φρόνησιν οὔτε τὸ λαμβάνειν ἡ σύνεσις· ἀλλ᾽ ὥσπερ τὸ μανθάνειν λέγεται συνιέναι, ὅταν χρῆται τῇ ἐπιστήμῃ, οὕτως ἐν τῷ χρῆσθαι τῇ δόξῃ ἐπὶ τὸ κρίνειν περὶ τούτων περὶ ὧν ἡ φρόνησίς ἐστιν, ἄλλου λέγοντος, καὶ κρίνειν καλῶς· τὸ γὰρ εὖ τῷ καλῶς τὸ αὐτό. καὶ ἐντεῦθεν ἐλήλυθε τοὔνομα ἡ σύνεσις, καθ᾽ ἣν εὐσύνετοι, ἐκ τῆς ἐν τῷ μανθάνειν· λέγομεν γὰρ τὸ μανθάνειν συνιέναι πολλάκις.

[XI] Ἡ δὲ καλουμένη γνώμη, καθ᾽ ἣν συγγνώμονας καὶ ἔχειν φαμὲν γνώμην, ἡ τοῦ ἐπιεικοῦς ἐστὶ κρίσις ὀρθή. σημεῖον δέ· τὸν γὰρ ἐπιεικῆ μάλιστά φαμεν εἶναι συγγνωμονικόν, καὶ ἐπιεικὲς τὸ ἔχειν περὶ ἔνια συγγνώμην. ἡ δὲ συγγνώμη γνώμη ἐστὶ κριτικὴ τοῦ ἐπιεικοῦς ὀρθή· ὀρθὴ δ᾽ ἡ τοῦ ἀληθοῦς.

Εἰσὶ δὲ πᾶσαι αἱ ἕξεις εὐλόγως εἰς ταὐτὸ τείνουσαι· λέγομεν γὰρ γνώμην καὶ σύνεσιν καὶ φρόνησιν καὶ νοῦν ἐπὶ τοὺς αὐτοὺς ἐπιφέροντες γνώμην ἔχειν καὶ νοῦν ἤδη καὶ φρονίμους καὶ συνετούς. πᾶσαι γὰρ αἱ δυνάμεις αὗται τῶν ἐσχάτων εἰσὶ καὶ τῶν καθ᾽ ἕκαστον· καὶ ἐν μὲν τῷ κριτικὸς εἶναι περὶ ὧν ὁ φρόνιμος, συνετὸς καὶ εὐγνώμων ἢ συγγνώμων· τὰ γὰρ ἐπιεικῆ κοινὰ τῶν ἀγαθῶν ἁπάντων ἐστὶν ἐν τῷ πρὸς ἄλλον. ἔστι δὲ τῶν καθ᾽ ἕκαστα καὶ τῶν ἐσχάτων ἅπαντα τὰ πρακτά· καὶ γὰρ τὸν φρόνιμον δεῖ γινώσκειν αὐτά, καὶ ἡ σύνεσις καὶ ἡ γνώμη περὶ τὰ πρακτά, ταῦτα δ᾽ ἔσχατα. καὶ ὁ νοῦς τῶν ἐσχάτων ἐπ᾽ ἀμφότερα· καὶ γὰρ τῶν πρώτων ὅρων καὶ τῶν ἐσχάτων

[1143b] νοῦς ἐστὶ καὶ οὐ λόγος, καὶ ὁ μὲν κατὰ τὰς ἀποδείξεις τῶν ἀκινήτων ὅρων καὶ πρώτων, ὁ δ᾽ ἐν ταῖς πρακτικαῖς τοῦ ἐσχάτου καὶ ἐνδεχομένου καὶ τῆς ἑτέρας προτάσεως· ἀρχαὶ γὰρ τοῦ οὗ ἕνεκα αὗται· ἐκ τῶν καθ᾽ ἕκαστα γὰρ τὰ καθόλου· τούτων οὖν ἔχειν δεῖ αἴσθησιν, αὕτη δ᾽ ἐστὶ νοῦς. διὸ καὶ φυσικὰ δοκεῖ εἶναι ταῦτα, καὶ φύσει σοφὸς μὲν οὐδείς, γνώμην δ᾽ ἔχειν καὶ σύνεσιν καὶ νοῦν. σημεῖον δ᾽ ὅτι καὶ ταῖς ἡλικίαις οἰόμεθα ἀκολουθεῖν, καὶ ἥδε ἡ ἡλικία νοῦν ἔχει καὶ γνώμην, ὡς τῆς φύσεως αἰτίας οὔσης. [διὸ καὶ ἀρχὴ καὶ τέλος νοῦς· ἐκ τούτων γὰρ αἱ ἀποδείξεις καὶ περὶ τούτων.] ὥστε δεῖ προσέχειν τῶν ἐμπείρων καὶ πρεσβυτέρων ἢ φρονίμων ταῖς ἀναποδείκτοις φάσεσι καὶ δόξαις οὐχ ἧττον τῶν ἀποδείξεων· διὰ γὰρ τὸ ἔχειν ἐκ τῆς ἐμπειρίας ὄμμα ὁρῶσιν ὀρθῶς. τί μὲν οὖν ἐστὶν ἡ φρόνησις καὶ ἡ σοφία, καὶ περὶ τί ἑκατέρα τυγχάνει οὖσα, καὶ ὅτι ἄλλου τῆς ψυχῆς μορίου ἀρετὴ ἑκατέρα, εἴρηται.

***
[10] Η σύνεση, επίσης, και η ευσυνεσία, δυο λέξεις από τις οποίες χαρακτηρίζουμε τους ανθρώπους

[1143a] συνετούς και ευσύνετους, ούτε είναι το ίδιο γενικά πράγμα με την επιστημονική γνώση ή τη γνώμη (γιατί όλοι οι άνθρωποι θα ήταν τότε συνετοί) ούτε είναι μια κάποια από τις επιμέρους ειδικές περιοχές επιστημονικής γνώσης, όπως είναι επιπαραδείγματι η ιατρική, που ασχολείται με τα θέματα της υγείας, ή η γεωμετρία, που ασχολείται με τα μεγέθη· γιατί η σύνεση δεν έχει για αντικείμενό της ούτε τα πράγματα που είναι αιώνια και αμετάβλητα ούτε ένα οποιοδήποτε από τα πράγματα που επιδέχονται γένεση, αλλά τα πράγματα που μπορούν να προκαλέσουν στον άνθρωπο αμφιβολίες και ερωτηματικά και να τον ωθήσουν σε σκέψεις/διαβουλεύσεις. Γι᾽ αυτό και ασχολείται με τα ίδια πράγματα με τα οποία ασχολείται και η φρόνηση, σύνεση όμως και φρόνηση δεν είναι το ίδιο πράγμα. Γιατί, ενώ η φρόνηση είναι επιτακτική (αφού το έργο της είναι να ορίσει τί πρέπει και τί δεν πρέπει να γίνει), η σύνεση απλώς και μόνο κρίνει (η σύνεση και η ευσυνεσία είναι το ίδιο πράγμα, το ίδιο και οι συνετοί και ευσύνετοι άνθρωποι). Η σύνεση δεν είναι ούτε η κατοχή ούτε η απόκτηση της φρόνησης, αλλά όπως το μανθάνω λέγεται συνίημι όταν σημαίνει τη χρήση της γνωστικής ικανότητας, έτσι το συνίημι είναι κατάλληλο για τη χρήση της γνώμης, προκειμένου να κρίνουμε αυτά που κάποιος άλλος λέει για τα πράγματα που αποτελούν αντικείμενο της φρόνησης, και να τα κρίνουμε σωστά· γιατί το ευ και το καλώς έχουν την ίδια σημασία. Από εδώ προήλθε και η χρήση της λέξης σύνεση (εξού και οι ευσύνετοι άνθρωποι), από τη χρήση δηλαδή της λέξης συνίημι με τη σημασία της λέξης μανθάνω· γιατί το μανθάνω πολλές φορές το λέμε συνίημι.

[11] Όσο για τη λεγόμενη γνώμη (εξού και οι εκφράσεις «συν-γνώμονες άνθρωποι» και «άνθρωπος που έχει συν-γνώμην ») είναι η ορθή κρίση ότι κατιτί είναι επιεικές. Απόδειξη είναι αυτό που λέμε, ότι επιεικής είναι ο άνθρωπος που κρίνει με πολύ μεγάλη κατανόηση, και επιείκεια το να κρίνει κανείς σε ορισμένες περιπτώσεις με κατανόηση τους άλλους. «Κρίση με κατανόηση» είναι η ορθή κρίση που διακρίνει τί είναι επιεικές — ορθή είναι αυτή που πετυχαίνει την αλήθεια.

Όλες, τώρα, οι διανοητικές έξεις για τις οποίες μιλήσαμε τείνουν, όπως θα το περίμενε κανείς, προς το ίδιο πράγμα: αποδίδοντας τη γνώμη, τη σύνεση, τη φρόνηση και τον νου στους ίδιους ανθρώπους λέμε γι᾽ αυτούς ότι έχουν γνώμη και νουν και είναι φρόνιμοι και συνετοί. Γιατί όλες αυτές οι ικανότητες έχουν ως αντικείμενό τους τα έσχατα, δηλαδή τα επιμέρους: έχοντας κανείς την ικανότητα να κρίνει για τα πράγματα που ανήκουν στον χώρο του φρόνιμου ανθρώπου είναι συνετός και έχει καλή ή γεμάτη κατανόηση για τους άλλους γνώμη· γιατί οι επιεικείς ενέργειες είναι κοινό γνώρισμα όλων των αγαθών ανθρώπων στις σχέσεις τους προς τους άλλους ανθρώπους. Εξάλλου, όλες οι πράξεις ανήκουν στην κατηγορία των έσχατων, δηλαδή των επιμέρους: ο φρόνιμος άνθρωπος πρέπει να έχει και αυτός γνώση των επιμέρους, αλλά και η σύνεση και η γνώμη έχουν σχέση με τις πράξεις, και αυτές είναι τα έσχατα επιμέρους. Ο νους επίσης έχει ως αντικείμενό του τα έσχατα και προς τις δύο κατευθύνσεις· γιατί τις ανώτατες έννοιες και τα κατώτατα επιμέρους έχει ως αντικείμενό του

[1143b] ο νους και όχι η συλλογιστική σκέψη: ένας είναι ο νους που, λειτουργώντας κατά τους κανόνες των επιστημονικών αποδείξεων, έχει ως αντικείμενό του τις αμετάβλητες και ανώτατες έννοιες, και άλλος ένας είναι αυτός που, λειτουργώντας στον χώρο των πρακτικών συλλογισμών, συλλαμβάνει το έσχατο επιμέρους, αυτό που υπόκειται σε μεταβολή και την ελάσσονα προκείμενη πρόταση· γιατί αυτά είναι η αφετηρία για τη σύλληψη του τέλους· γιατί στα γενικά/καθολικά φτάνουμε ξεκινώντας από τα επιμέρους· αυτά λοιπόν τα επιμέρους πρέπει να γίνονται αντιληπτά: αυτή η αντίληψη είναι ο νους. Αυτός είναι και ο λόγος που όλες αυτές οι έξεις/ιδιότητες θεωρούνται δώρα της φύσης, και που, ενώ κανείς δεν είναι φιλόσοφος εκ φύσεως, οι άνθρωποι θεωρούνται ότι έχουν εκ φύσεως γνώμη και σύνεση και νου. Απόδειξη αυτού του πράγματος αποτελεί η πίστη μας ότι οι ιδιότητες αυτές αναπτύσσονται με την πρόοδο της ηλικίας, και ότι η τάδε συγκεκριμένη ηλικία έχει νου και γνώμη — με την ιδέα ότι αιτία γι᾽ αυτό είναι η φύση. [Γι᾽ αυτό και ο νους είναι αρχή και τέλος· γιατί οι αποδείξεις ξεκινούν από αυτά, και αυτά έχουν ως αντικείμενό τους.] Στις αναπόδεικτες, άρα, κρίσεις και γνώμες των έμπειρων, των ηλικιωμένων και των φρόνιμων ανθρώπων πρέπει να δίνουμε όχι λιγότερη από ό,τι στις αποδείξεις προσοχή· γιατί έχοντας αποκτήσει όλοι αυτοί μέσω της εμπειρίας τους ένα «μάτι», βλέπουν τα πράγματα σωστά.

Είπαμε λοιπόν τί είναι η φρόνηση και τί η φιλοσοφική σοφία, ποιό είναι το αντικείμενό τους, και ότι η καθεμιά τους είναι αρετή άλλου μέρους της ψυχής.