Η σοφία του να νικάς χωρίς να τσακώνεσαι

Έχετε ακούσει για τις αποτελεσματικές κινήσεις του ψυχολογικού αϊκίντο, δηλαδή των μέσων για την επίλυση οποιουδήποτε προβλήματος χωρίς να τσακώνεστε.

Το ψυχολογικό αϊκίντο μοιάζει με την εξισορρόπηση πάνω σε μια μπάλα- εξισορρόπηση πριν την επιθετικότητα. Ενδώστε για να αποδυναμώσετε την αντίσταση, διδάσκουν οι Βουδιστές.

Μην τσακώνεστε, γιατί θα γίνετε αναπόφευκτα αυτό στο οποίο μάχεστε. Η πολλή δύναμη οδηγεί στα αντίθετα αποτελέσματα.

Μάθετε να ακολουθείτε για να μπορέσετε να οδηγείτε.

Αυτός που σας φωνάζει βρίσκεται σε συναισθηματική φόρτιση πράγμα που σημαίνει, ότι η συνείδηση του δεν λειτουργεί. Είναι αστείο να προσπαθείτε να μιλήσετε σε έναν άνθρωπο που δεν λειτουργεί το μυαλό του. Είναι το ίδιο πράγμα με το να μιλάς σε κάποιον που κοιμάται. Έχετε δει ποτέ κάποιον να φωνάζει σε άλλον άνθρωπο, όταν έχει καλή διάθεση;

Αυτός που φωνάζει σε αντάλλαγμα μοιάζει με το να χτυπάς έναν άνθρωπο που πνίγεται με ένα κουπί. Αυτός ο άνθρωπος πνίγεται στον ίδιο του τον θυμό. Οπότε, δεν χρειάζεται βοήθεια σε αυτό.
Τι κάνουμε, όταν αισθανόμαστε άσχημα; Κατηγορούμε, φωνάζουμε, κλαίμε. Γι’ αυτό όταν κάποιος μας φωνάζει στην πραγματικότητα το κάνει, επειδή αισθάνεται άσχημα.

Ξέρετε πως μπορείτε να βάλετε ένα τέλος στις φωνές τους; Παραμείνετε σιωπηλοί και αφήστε τους να σιγοβράζουν. Μην δίνετε σημασία στις λέξεις τους, γιατί είναι απλά ο πόνος τους. Και πως να κρατήσετε ένα καθαρό πρόσωπο; Επαινώντας ψυχικά τον εαυτό σας! “Μα τι ταλέντο είμαι. Μπορώ να παραμείνω ψύχραιμος ακόμα και με αυτόν τον άνθρωπο!” Η απλή σιωπή έχει την επίδραση του κρύου νερού. Καθώς ο αντίπαλός σας φωνάζει, κοιτάξτε τον με προσοχή και ακούστε τον. Αφήστε τον να ηρεμήσει.

Το να παραμένετε σιωπηλοί, όταν θέλετε πολύ να υποστηρίξετε την άποψή σας είναι δύσκολο έργο, αλλά είναι σίγουρο ότι αξίζει τον κόπο. Αν το καταφέρει ο ένας από τους δυο που εμπλέκονται σε έναν τσακωμό, τότε όλοι οι παρόντες αισθάνονται πιο ψύχραιμοι.

Συντροφικές (ερωτικές) σχέσεις

Γιατί οι συντροφικές σχέσεις δεν πετυχαίνουν;

Γιατί δεν είμαστε «ευτυχισμένοι μαζί»;

Επειδή φτιάχνονται με γνώμονα την ασφάλεια, όπως κι αν ξεκινάνε, όποιες κι αν είναι οι νοητικές μας προθέσεις. Στο βάθος κυνηγάμε την ασφάλεια, την απαλλαγή από το φόβο και το άγνωστο, αναζητώντας τη λύτρωση στον άλλον, στη σχέση.

Αυτή είναι η απλή, ευθεία απάντηση. Στην πράξη, τα πράγματα είναι πολύ πιο πολύπλοκα γιατί τίποτα απ’ όλα αυτά δεν φαίνεται ξεκάθαρα ή άμεσα.

Γιατί όμως, από την άλλη, οι συντροφικές σχέσεις είναι τόσο σημαντικές για μας;

Γιατί όλοι ψάχνουμε «το άλλο μας μισό», τον «έρωτα της ζωής μας», τη «μια και μοναδική» σχέση που θα μας απογειώσει και θα μπορούμε έτσι να «εγκαταλείψουμε το ψάξιμο, μα παράλληλα να αισθανόμαστε μόνιμο πάθος, σιγουριά και ευτυχία, όλα σε ένα;

Μου κάνει εντύπωση που πολλοί δεν τολμούν καν τις ερωτήσεις μέσα τους, που δεν στέκονται δευτερόλεπτο για να αναρωτηθούν πού πάνε και για ποιο λόγο και πώς ψάχνουν ό,τι νομίζουν πως θέλουν.

Δεν πετυχαίνουν οι σχέσεις και είναι αδύνατον να πετύχουν με τον συνηθισμένο τρόπο που εκπαιδευόμαστε να σκεφτόμαστε. Σαν πειθαρχημένα ρομπότ όμως, επιμένουμε να εμπιστευόμαστε τον ίδιο τρόπο σκέψης που μας φέρνει μόνο επαναλήψεις, ανασφάλεια και περισσότερη δυστυχία καθώς και σύγχυση.

Το δύσκολο εδώ είναι πως δεν υπάρχουν «κανόνες» που μπορούμε να υπακούσουμε ούτε κατευθυντήριες γραμμές που αν ακολουθήσουμε θα εξασφαλίσουμε την τέλεια συντροφική σχέση (όσα κι αν γράφονται, όσα σχετικά σεμινάρια κι αν παρακολουθούμε). Από όλες τις σχέσεις που έχουμε στη ζωή μας με πρόσωπα, το περιβάλλον μας, τους στόχους μας, με οτιδήποτε άλλο, οι συντροφικές σχέσεις είναι οι πιο απαιτητικές, οι πιο απαραίτητες αλλά και οι πιο μυστήριες.

Ναι, τα γνωστά… «οι σχέσεις μας δείχνουν τον εαυτό μας» και «οι σχέσεις δηλώνουν το πού βρισκόμαστε εμείς οι ίδιοι πνευματικά/νοητικά/συναισθηματικά», και άλλα παρόμοια που προσπαθούμε να βγάλουμε νόημα διαβάζοντάς τα από ειδικούς, από διδασκαλίες, από διάφορες πλευρές και θεωρήσεις.

Μα σίγουρα, κάτι δεν λειτουργεί εδώ, γιατί ακόμα οι σχέσεις μας δεν λειτουργούν.

Δες τις δικές σου σχέσεις, κοίταξε γύρω σου. Βλέπεις πολλούς ευτυχισμένους ανθρώπους μέσα στις σχέσεις τους; Βλέπεις ανθρώπους να καταφέρνουν να μένουν μαζί, ευτυχισμένοι; Πόσους; Εσύ είσαι ένας από αυτούς; Μπορείς να πεις στον εαυτό σου με βεβαιότητα και απόλυτη ειλικρίνεια πως έχεις βρει τον άνθρωποι της ζωής σου, εφόσον η σχέση έχει εξεταστεί στο χρόνο και σε όλα τα επίπεδα; Ζεις με πάθος, με έρωτα, με επιλογή, την ευτυχία και την αρμονία, κάθε στιγμή, μέσα στη σχέση σου;

Πρέπει όμως να σταματήσουμε να παριστάνουμε τους ευτυχισμένους για να τολμήσουμε να δούμε την αλήθεια μας. Πρέπει να σταματήσουμε να προσπαθούμε να κρυφτούμε από τον ίδιο μας τον εαυτό, για να τολμήσουμε τα ερωτήματα που πονάνε, γιατί δεν έχουμε ουσιαστικά απαντήσεις σε αυτά.

Όμως, όταν συμβεί αυτό, όταν επιτέλους θέλουμε να πούμε την αλήθεια στον εαυτό μας, εκεί ακριβώς ξεκινά ένα άλλο ταξίδι, πολύ διαφορετικό από το προηγούμενο απ' ό,τι έχουμε συνηθίσει να λέμε, να πιστεύουμε και να κάνουμε μέχρι στιγμής. Και είναι ουσιαστικά ένα ταξίδι στο άγνωστο, σε μια αφοσιωμένη και πειθαρχημένη περιπέτεια, να βρούμε απαντήσεις.

Δεν υπάρχουν κάπου γραμμένες, δεν μπορεί να μας τις δώσει κανένας με τρόπο που θα τις καταλάβουμε και θα τις εφαρμόσουμε, αν δεν τολμήσουμε εμείς οι ίδιοι τις ερωτήσεις, την αμφισβήτηση μέσα μας, έχοντας την προθυμία να τις βρούμε με τον τρόπο που θα ταιριάζει σε μας, μόνο σε μας: στην δική μας κατανόηση, στον δικό μας τρόπο σκέψης και λειτουργίας, στον δικό μας κώδικα επικοινωνίας.

Μέχρι τότε, δεν θα πετυχαίνουν οι σχέσεις μας, όσους συντρόφους κι αν αλλάξουμε, όσες συμπεριφορές κι αν διορθώσουμε, όσες καλές προθέσεις κι αν έχουμε, όσο κι αν αγωνιζόμαστε να μην επαναλάβουμε τα ίδια λάθη, τις ίδιες ελλείψεις, τις ίδιες φοβίες που μας καθήλωναν στο παρελθόν.

Γιατί όμως οι συντροφικές/ερωτικές μας σχέσεις είναι τόσο σημαντικές... ό,τι άλλο κι αν κάνουμε, σε ό,τι κι αν πετυχαίνουμε, σε όσα άλλα κι αν επιχειρούμε; 

Όσο κυνηγάς τον οργασμό δεν έρχεται

Οργασμός, αυτό το εκρηκτικό μυστήριο. Άλλοι πιστεύουν πως οι γυναίκες είναι πιο εγκεφαλικές στο σεξ, άλλοι θεωρούν πως ο κάθε άνθρωπος λειτουργεί με τον τρόπο του ανεξαρτήτως φύλου.

Με βάση μια σχετική έρευνα που έγινε για το συγκεκριμένο ζήτημα τελικά ίσως να έχει μεγάλη δόση αλήθειας κι η πρώτη περίπτωση. Δε θα παραθέσω εδώ στοιχεία, ποσοστά, δείγματα και πειράματα γιατί η κατάσταση θα ξεφύγει πολύ απ’ το κυρίως θέμα κι ύφος.

Δεν είναι λίγες οι φορές –ίσως πιο συχνά στις γυναίκες με βάση την πιθανότητα να ισχύει πως λειτουργούν τελικά πιο εγκεφαλικά απ’ ό,τι οι άντρες– που παρατηρείται μια γενικότερη κατάσταση άγχους γύρω απ’ το θέμα της κορύφωσης. Συμβαίνει το γυναικείο κορμί να θεωρείται πιο πολύπλοκο απ’ το αντρικό σε ό,τι έχει να κάνει με ερωτογενείς ζώνες και τον τρόπο χειρισμού τους. Θεωρείται πως μια γυναίκα είναι ανεξερεύνητη Γη με άπειρα κρυμμένα μυστικά προς ανακάλυψη τα οποία με τις κατάλληλες κινήσεις μπορούν να απογειώσουν τόσο την ίδια όσο και το ταίρι της.

Κι όταν μιλάμε για κατάλληλες κινήσεις εννοούμε πως η καθεμία έχει τον τρόπο της, το χρόνο της και σίγουρα καμία δεν μπορεί εύκολα να ευχαριστηθεί καταστάσεις που θυμίζουν ξεπέτα με μοναδικό στόχο την ικανοποίηση του άλλου, ακόμη κι αν πρόκειται πρακτικά για ένα απλό one night stand. Ίσως σε ορισμένους ανθρώπους ο τρόπος προσέγγισης μιας γυναίκας κι η ανακάλυψη των κουμπιών της να φαντάζει βουνό. Όπως όλες οι καταστάσεις όμως έτσι κι αυτή είναι πολυπαραγοντική και σίγουρα δε θέλει τόσο κόπο όσο τρόπο. Το πρώτο βήμα και για τους δυο είναι να αφεθούν στη στιγμή και στην ενέργεια που εκπέμπουν τα κορμιά τους την ώρα που είναι έτοιμα να ενωθούν ώστε το ένστικτό τους σιγά-σιγά να τους καθοδηγήσει συμβάλλοντας στην εξερεύνηση των σωμάτων και της ηδονής.

Όσο αγχώνεται κανείς και κυνηγάει τον οργασμό τόσο αυτός του ξεφεύγει κι είναι φυσικά λογικό. Όταν μπλοκάρει ο εγκέφαλος, όταν πλημμυρίζει το μυαλό με σκέψεις κι ανησυχίες, επόμενο είναι να σκαλώσει και το κορμί το οποίο ανταποκρίνεται σε ό,τι συμβαίνει στο κεφάλι μας. Το παν, λοιπόν, είναι να καταφέρεις να χαλαρώσεις για να μπορέσεις κατ’ επέκταση να απολαύσεις το ταξίδι.

Δυο άνθρωποι που θέλουν να μοιραστούν τα πάντα τους μόνο αν είναι ανοιχτοί μεταξύ τους θα μπορέσουν τελικά να προσφέρουν και να λάβουν ευχαρίστηση. Μην έχεις την απαίτηση από πριν ο άλλος να ξέρει τι σου αρέσει και τι όχι, μαζί καλείστε να βρείτε τα πατήματά σας. Όπως κι ο σύντροφός σου –μόνιμος, ημιμόνιμος ή της μιας βραδιάς– δε θα βοηθήσει σε τίποτε αν το μόνο πράγμα που έχει στο μυαλό του είναι πώς θα ευχαριστηθεί ο ίδιος αφήνοντας εσένα στη μοίρα σου. Μη φοβάσαι να καθοδηγήσεις αν χρειαστεί, μη φοβάσαι να πειραματιστείς ως εκεί που γουστάρεις, μη σε πιάνει βιασύνη και μην πιέζεις καταστάσεις. Το ίδιο ισχύει και για τους δυο. Δοκιμάστε τα πάντα χωρίς άγχος κι ό,τι βγει.

Όλα τα παραπάνω «μην» δεν είναι απαγορευτικοί κανόνες, αλλά στην ουσία τους βοηθούν στοιχειωδώς και τα δυο μέλη αυτής της ενεργειακής χορογραφίας που λέγεται σεξ να αφεθούν και να απολαύσουν τη στιγμή. Να απολαύσουν αγγίγματα, φιλιά, χάδια τολμηρά, άλλοτε πιο βασανιστικά, άλλοτε άγρια και παθιασμένα, να απολαύσει τελικά ο ένας τον άλλον στο έπακρο. Όσο θα ανταλλάζονται παιχνίδια και γεύσεις ο ένας θα είναι εκεί, παρών, μόνο για τον άλλον. Ούτε για την προσωπική του και μόνο καύλα, ούτε με ψυχαναγκαστικό στόχο τον οργασμό. Αν όλο το υπόλοιπο πακέτο είναι γεμάτο άγχος κι ανησυχία τότε δεν υπάρχει περίπτωση να επέλθει ποτέ το πολυπόθητο όσο κι αν νομίζουν οι δύο πως τα δίνουν τελικά όλα.

Δε λέει τίποτε το να χτυπιέσαι άσκοπα αν δεν έχεις πρώτα συγχρονιστεί με τον άλλον ενεργειακά, σωματικά κι αν δεν έχεις καταφέρει να ησυχάσεις τις σκέψεις σου. Δε χωράει τίποτε άλλο μεταξύ σας πέρα από εσάς τους ίδιους και το πόσο τελικά θέλει ο ένας τον άλλον χωρίς αυτό να σας μπλοκάρει ακόμη πιο πολύ, μιας και πολλές φορές όσο περισσότερο θέλουμε κάτι τόσο πιο πολύ αυτό μας αγχώνει.

Λένε πως και το σεξ ακόμη είναι θέμα χημείας. Αν αυτή υπάρχει μεταξύ δυο ανθρώπων, λοιπόν, τότε τα πράγματα γίνονται πιο εύκολα σχεδόν από μόνα τους. Σε μια τέτοια περίπτωση θα παρατηρήσει κανείς ακόμη και τον πιο μπλοκαρισμένο άνθρωπο με τον καιρό να αφήνεται και τελικά να παραδίδει τα όπλα και τις άμυνές του στο ταίρι του. Το οποίο με τη σειρά του δε θα νιώθει πως ταξιδεύοντας στο κορμί του συντρόφου του είναι σαν να ψάχνει φως στο τούνελ, αλλά πως η διαδρομή κι οι στάσεις που κάνει κατά τη διάρκεια είναι η ίδια η ουσία του ταξιδιού, η ίδια η ηδονή.

Κάπως έτσι, χωρίς καν να επιδιώκεται, έρχεται ο οργασμός ως φυσικό επακόλουθο μιας τόσο ενεργειακής όσο κι ωμά σαρκικής ένωσης, αφού δεν αποκλείει το ένα το άλλο όπως λανθασμένα πιστεύεται από μερικούς. Όταν η κορύφωση γίνεται αυτοσκοπός είναι σαν να ξεχνάει κανείς τη διαδικασία που την προκαλεί. Τα προκαταρκτικά, ας πούμε, μόνο δευτερεύοντα δεν είναι και μέσα από αυτά θα κατανοήσει καλύτερα κάποιος τι προτιμά και τι όχι το κορμί που ποθεί. Τι είναι εκείνο που θα το κάνει να ανατριχιάσει, πώς ερεθίζεται, πόσο γρήγορα ή αργά, άγρια ή ήρεμα κάθε φορά νιώθει πως θέλει να του φέρονται, σε ποια σημεία του αν επικεντρωθεί θα προκληθούν εκείνες οι συσπάσεις ηδονής που τρελαίνουν και τους δυο.

Όταν αφήνεσαι στη γλώσσα του σώματος εκείνη θα σου πει τι να κάνεις. Τη μοιραία στιγμή ακούς μόνο αυτή, καμία ανησυχία, κανένα άγχος δεν έχει θέση μέσα σου. Βίωσε στο έπακρο όλα όσα σου κάνει ο σύντροφός σου και δώσε του να καταλάβει τα πού και τα πώς σου.

Να είσαι εκεί όταν σε φιλάει στο λαιμό, να είσαι εκεί όταν σε χαϊδεύει απαλά κάτω απ’ την μπλούζα, να είσαι εκεί όταν θα μείνετε κι οι δυο γυμνοί, να είσαι εκεί όταν θα κατέβει να σε γλείψει, να είσαι εκεί όταν θα καταλήξει να σε χαϊδεύει σ’ εκείνο το σημείο που θα σε κάνει να θες να παρακαλέσεις για περισσότερα, να είσαι εκεί όταν θα μπει μέσα σου, να είσαι εκεί∙ χαλαρή, ήρεμη και αγριεμένη για τους σωστούς λόγους.

Να είστε κι οι δυο εκεί όχι ο καθένας για τον εαυτό του, αλλά ο ένας για τον άλλον. Κάπως έτσι όλα θα γίνουν.

Περί ζωής

Η ζωή είναι δύσκολη, οι άνθρωποι δεν βλέπουν βαθιά αυτήν την αλήθεια, ότι η ζωή είναι δύσκολη. Αντί γι΄ αυτό γκρινιάζουν ασταμάτητα με θόρυβο, ή σε χαμηλούς τόνους για τα τεράστια προβλήματα τους, για τα βάρη και τις δυσκολίες της, λες και η ζωή είναι γενικά εύκολη, λες και η ζωή πρέπει να είναι εύκολη.

 

Εκφράζουν την πίστη τους θορυβώδικα, ή με λεπτό τρόπο, ότι οι δυσκολίες τους αποτελούν ένα μοναδικό είδος δοκιμασίας που δεν έπρεπε να υπάρχει και που, κατά παράδοξο τρόπο έπληξαν εδικά αυτούς, τις οικογένειές τους, το σόι τους, την τάξη τους, το έθνος τους, ή ακόμα και το γένος τους κι όχι άλλους. Τη γνώρισα αυτή τη γκρίνια γιατί έχω κι εγώ σε αυτήν το μερτικό μου.

 

Η ζωή είναι μια σειρά από προβλήματα. Θέλουμε να γκρινιάζουμε για αυτά ή να τα λύνουμε; Θέλουμε να μάθουμε στα παιδιά μας να τα λύνουν;

 

Η πειθαρχία είναι μια βασική συλλογή εργαλείων που χρειαζόμαστε για να λύνουμε τα προβλήματα της ζωής. Χωρίς πειθαρχία δεν μπορούμε να γίνουμε τίποτα. Με λίγη πειθαρχία μπορούμε να λύσουμε μόνο λίγα προβλήματα. Με ολική πειθαρχία μπορούμε να λύσουμε όλα τα προβλήματα.

 

Εκείνο που κάνει τη ζωή δύσκολη, είναι το γεγονός ότι η πορεία για την αντιμετώπιση και λύση των προβλημάτων είναι βασανιστική. Τα προβλήματα μάς προκαλούν έντονο αίσθημα αποστέρησης, ή στενοχώριας, ή μελαγχολίας ή μοναξιάς, ή μεταμέλειας, ή θυμού, ή φόβου βαθιάς ανησυχίας ή άγχους και απελπισίας. Όλα αυτά είναι δυσάρεστα συναισθήματα συχνά πολύ δυσάρεστα και τόσο οδυνηρά όσο και οποιοσδήποτε πόνος, μερικές φορές ισοδυναμούν με το χειρότερο είδος σωματικού πόνου.

 

Ακριβώς εξαιτίας του πόνου που γεννούν μέσα μας γεγονότα ή συγκρούσεις τα ονομάζουμε προβλήματα. Και εφόσον η ζωή θέτει μια σειρά από προβλήματα η ζωή είναι πάντα δύσκολη και γεμάτη λύπες αλλά και χαρές.

 

Όταν αποφεύγουμε την κανονική ταλαιπωρία που απορρέει από την επαφή μας με τα προβλήματα αποφεύγουμε συνάμα και την πρόοδο που απαιτούν από εμάς τα προβλήματα. Παύουμε να προοδεύουμε, μένουμε στάσιμοι. Και χωρίς γιατρειά το ανθρώπινο πνεύμα αρχίζει να μαραζώνει. 

 

Όταν διδάσκουμε στον εαυτό μας και στα παιδιά μας την πειθαρχία μαθαίνουμε στα παιδιά μας και στον εαυτό μας πως να υποφέρουμε και πώς να προοδεύουμε.

 

Σκοπ Πεκ, Ο Δρόμος ο Λιγότερο Ταξιδεμένος

Ό,τι ξοδεύεται δεν πάει χαμένο, αντίθετα ό,τι φυλάγεται είναι χαμένο.

Τα άτομα τα επιφυλακτικά, τα κτητικά άτομα απολαμβάνουν την ασφάλεια, αλλά στην πραγματικότητα είναι πολύ ανασφαλή.

Εξαρτιόνται από αυτά που έχουν: χρήματα, κύρος, το εγώ τους — δηλαδή από πράγματα που είναι έξω απ’ αυτούς.

Τι θα γίνουν όμως αν χάσουν ό,τι έχουν;

Γιατί, πραγματικά, οτιδήποτε κι αν έχει κανείς μπορεί να χαθεί.

Είναι πιθανό ότι η περιουσία μπορεί να χαθεί -και μαζί της τόσο η θέση όσο και οι φίλοι — και σε κάθε στιγμή ο καθένας μπορεί, και αργά ή γρήγορα θα υποχρεωθεί, να χάσει τη ζωή του.

Αν είμαι ό,τι έχω κι αν ό,τι έχω χαθεί, τότε ποιος είμαι;

Τίποτ’ άλλο, από μια νικημένη, άδεια, αξιολύπητη μαρτυρία ενός λαθεμένου τρόπου ζωής.

Επειδή μπορεί να χάσω ό,τι έχω, είμαι αναγκαστικά συνεχώς ανήσυχος ότι θα χάσω αυτά που έχω.

Φοβάμαι τους κλέφτες, τις οικονομικές αλλαγές, τις επαναστάσεις, τις αρρώστιες, το θάνατο · φοβάμαι ακόμα την αγάπη, την ελευθερία, την ανάπτυξη, την αλλαγή, το άγνωστο.

Έτσι είμαι συνέχεια ανήσυχος, υποφέροντας από χρόνια υποχονδρία, που δε συνεπάγεται μόνο την απώλεια της υγείας μου αλλά και οποιουδήποτε άλλου αποκτήματος μου.

Γίνομαι άνθρωπος αμυντικός, σκληρός, καχύποπτος, μοναχικός, που παρασύρομαι από την ανάγκη να έχω όλο και περισσότερα για να νιώθω μεγαλύτερη ασφάλεια.

Ο Ίψεν έχει δώσει μια ωραία περιγραφή αυτού του εγωκεντρικού ανθρώπου στον Πέερ Γκύντ.

Ο ήρωας είναι γεμάτος μόνο από τον εαυτό του. Μέσα στον απέραντο εγωισμό του πιστεύει ότι αυτός είναι ο εαυτός του, γιατί αυτός είναι ένα «σύμπλεγμα από επιθυμίες».

Στο τέλος της ζωής του αναγνωρίζει, ότι, επειδή όλη του η ύπαρξη ήταν χτισμένη πάνω στην ιδιοκτησία του, δεν κατάφερε ποτέ να είναι ο εαυτός του.

Ένιωθε ότι ήταν ένα κρεμμύδι χωρίς ψίχα, ένας μισοτελειωμένος άνθρωπος που ποτέ δεν υπήρξε ο εαυτός του.

Η αγωνία και η ανασφάλεια που προκαλείται από τον κίνδυνο να χάσει κανείς ό,τι έχει, δεν υπάρχει στους ανθρώπους που προσπαθούν να είναι.

Αν είμαι αυτός που είμαι και όχι αυτό που έχω, τότε κανένας δε μπορεί να μου στερήσει ή να με απειλήσει για την ασφάλεια και την αίσθηση της ταυτότητας μου.

Το κέντρο μου είναι μέσα μου, η δυνατότητα μου να υπάρχω και να εκφράζω τις βασικές μου δυνάμεις είναι κομμάτι της δομής του χαρακτήρα μου και εξαρτάται από εμένα.

Αυτό βέβαια αληθεύει σε φυσιολογικές συνθήκες ζωής, όχι σε περιπτώσεις αρρώστιας, αναπηρίας, βασανισμού ή άλλες συνθήκες ισχυρών εξωτερικών περιορισμών.

Ενώ το έχει βασίζεται σε κάποιο πράγμα που φθείρεται με τη χρήση, το είναι αναπτύσσεται με την εξάσκηση. (Η «φλεγόμενη βάτος» που δεν καίγεται είναι ο βιβλικός συμβολισμός γι’ αυτό το παράδοξο).

Οι δυνάμεις της λογικής, της αγάπης, της καλλιτεχνικής και πνευματικής δημιουργίας, όλες οι βασικές δυνάμεις αναπτύσσονται μέσα από τη διαδικασία της έκφρασης τους.

Ό,τι ξοδεύεται δεν πάει χαμένο, αντίθετα ό,τι φυλάγεται είναι χαμένο.

Όταν προσπαθώ να είμαι, ή μόνη απειλή για την ασφάλεια μου βρίσκεται μέσα μου: στην έλλειψη πίστης στη ζωή και στις δημιουργικές μου ικανότητες, στις τάσεις πισωδρόμησης, στην εσωτερική μαλθακότητα και στην προθυμία ν’ αφήσω τους άλλους ν’ αναλάβουν τη ζωή μου.

Αλλά αυτοί οι κίνδυνοι εξαφανίζονται, δεν είναι συστατικά του είναι, ενώ ο κίνδυνος της απώλειας είναι έμφυτος στο έχει.

Η μόνη πραγματική σχέση που έχουμε είναι η σχέση με τον εαυτό μας… Οι υπόλοιπες είναι οι καθρέφτες μας

Ακούμε πολύ συχνά ότι αρκετοί άνθρωποι είναι μόνοι τους, κάποιοι από επιλογή, κάποιοι άλλοι όχι και συνήθως οι συζητήσεις καταλήγουν στο ότι οι σχέσεις είναι δύσκολες έως και ακατόρθωτες στην εποχή μας. Γιατί να συμβαίνει αυτό αφού όλοι μας θέλουμε να έχουμε στην ζωή μας υγιείς και αμοιβαίες σχέσεις;

Κατά τη διάρκεια της ζωής μας, προσπαθούμε να αποκτήσουμε διάφορα πράγματα για να κάνουμε τους εαυτούς μας ευτυχισμένους και πλήρεις όπως να βρούμε τον «ιδανικό» σύντροφο, έναν «έμπιστο» φίλο, την «καλύτερη» δουλειά, να δημιουργήσουμε μια «σωστή» οικογένεια κτλ. Αναπόφευκτα όμως αυτές οι προσδοκίες έχουν ως αποτέλεσμα την απογοήτευση, τον πόνο, την έλλειψη εμπιστοσύνης. Αυτά τα συναισθήματα συσσωρεύονται συνεχώς, καταπιέζονται και προκαλούν μια μόνιμη εσωτερική διαμάχη με αποτέλεσμα να νιώθουμε ένα συναισθηματικό μούδιασμα και καταλήγουμε να είμαστε απομονωμένοι από τους ανθρώπους γύρω μας.

Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε σχέσεις από συναισθηματική ανασφάλεια ή πηγαίνουμε από τη μια σχέση στην άλλη ψάχνοντας για εκείνο το κομμάτι που λείπει και που δεν το βρήκαμε ακόμα. Άλλες φορές μένουμε εγκλωβισμένοι σε σχέσεις στάσιμες, κενές, χωρίς ζωντάνια και συμβιβαζόμαστε με το να παίρνουμε ελάχιστα από αυτά που πραγματικά θέλουμε.

Αναπτύσσουμε τη συνήθεια να προσπαθούμε να ικανοποιούμε τις ανάγκες των άλλων ώστε και εκείνοι να συνεχίζουν να είναι μαζί μας, δηλαδή: «θα προσπαθήσω να κάνω αυτά που θες και να είμαι αυτή που θες και έτσι δεν θα με εγκαταλείψεις, θα είσαι εδώ να μου προσφέρεις αυτά που χρειάζομαι». Έτσι, καταλήγουμε να κάνουμε αυτά που δεν θέλουμε, να μπερδευόμαστε ακόμα περισσότερο και να αγανακτούμε με τους ανθρώπους γύρω μας.

Μέχρι τώρα πολλοί από εμάς αποφεύγαμε να αντιμετωπίσουμε αυτές τις ανασφάλειές μας χτίζοντας ‘’κανόνες’’ και συγκεκριμένες συμπεριφορές για τις σχέσεις μας. Βλέπουμε όμως ότι αυτό το σύστημα πλέον δεν λειτουργεί αποτελεσματικά. Μήπως ήρθε η ώρα να εγκαταλείψουμε αυτούς τους παλιούς κανόνες και να δημιουργήσουμε ένα καινούργιο επίπεδο σχέσεων;

Οι σχέσεις μας δεν είναι κάτι εξωτερικό, βρίσκονται μέσα μας και ανάλογα με το τι είδους σχέσεις χτίζουμε με τους ανθρώπους γύρω μας καθορίζεται η προσωπική μας ευημερία, τα συναισθήματά μας, το πώς επιλέγουμε να ζήσουμε τη ζωή μας. Η μόνη πραγματική σχέση που έχουμε είναι η σχέση με τον ίδιο μας τον εαυτό. Οι υπόλοιπες είναι οι καθρέφτες μας που μας αποκαλύπτουν που βρισκόμαστε σε σχέση με εμάς τους ίδιους.

Εάν δεν χτίσουμε μια ικανοποιητική, ειλικρινή, αληθινή σχέση με τον εαυτό μας, πώς περιμένουμε να δημιουργήσουμε υγιείς, αμοιβαίες και ποιοτικές σχέσεις με τους γύρω μας; Εάν δεν μας φροντίσουμε, δεν μας αγαπήσουμε, γιατί να το κάνει κάποιος άλλος για εμάς;

Η δημιουργία μιας καλής σχέσης με τον εαυτό μας έχει απαιτήσεις αλλά τα δώρα με τα οποία θα σε ανταμείψει είναι ανεκτίμητα, πολύτιμα, δεν έχουν ημερομηνία λήξης και αντέχουν στον χρόνο. Είναι εκείνα τα δώρα που θα σε κάνουν, ισορροπημένο, ευτυχισμένο, πλήρη σαν τις σχέσεις που θες να έχεις με τους ανθρώπους γύρω σου.

Η καρδιά είναι το καλύτερό μας όπλο για να κερδίσουμε την εσωτερική ειρήνη

Ο έρωτας είναι μια προσωπική εμπειρία για την οποία δε χρειάζονται συνταγές. Είναι μια τέχνη που απαιτεί πειθαρχία, υπομονή και ενσυναίσθηση. Για να αγαπήσει κανείς, πρέπει να έχει συνείδηση και να ασχολείται με το έργο του κάθε μέρα.

Οι άνθρωποι μιλάμε πολύ για το πώς θα πάμε καλά στην επαγγελματική μας ζωή, στην κοινωνία, στις σπουδές, αλλά συχνά ξεχνάμε ότι αυτή η ίδια νοητική και συναισθηματική πειθαρχία είναι αναγκαία για να αγαπήσουμε με έξυπνο τρόπο.

Αγαπάμε καταπώς είμαστε, γι’ αυτό και ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε με τους άλλους είναι μια μορφή αυτογνωσίας. Όπως έλεγε ο Έριχ Φρομ, «στην ερωτική πράξη, στο δόσιμο, στη διείσδυση στο άλλο πρόσωπο, βρίσκω τον ίδιο μου τον εαυτό, με ανακαλύπτω, ανακαλύπτω και τους δύο, ανακαλύπτω τον άνθρωπο».

Η υπομονή μάς επιτρέπει να εδραιώνουμε δεσμούς διαρκείας, μας βοηθάει να ακούμε και να σκύβουμε στις καταστάσεις με απόλυτο τρόπο. Το αγαπώ είναι ενεργητικό, μια και συνεπάγεται ότι αισθάνομαι, πράττω και ζω.

Όπως έλεγε ο Αϊνστάιν, μέσα σε κάθε άνθρωπο χτυπάει μια βόμβα ικανή να εξουδετερώσει μεγατόνους εχθρότητας και σύγχυσης. Η καρδιά είναι το καλύτερό μας όπλο για να κερδίσουμε την εσωτερική ειρήνη.

Η αποδοχή των αντιφάσεών μας

Η αποδοχή των αντιφάσεών μας, μας ανοίγει το δρόμο προς την προσωπική μας ανάπτυξη, ακόμη κι όταν (ή ειδικά όταν, σύμφωνα με τον Καρλ Γκ. Γιουνγκ) κάποια από τις πλευρές του εαυτού μας με τις οποίες ερχόμαστε σε σύγκρουση μας φαίνεται μισητή και σκοτεινή. Πρέπει να αντιληφθούμε ότι κάποιες πλευρές μας, από τη στιγμή που τις απορρίπτουμε και τις απαρνούμαστε γίνονται ιδιαιτέρως κακοήθεις ακόμη κι αν δεν είναι έτσι «από τη φύση τους». Αν –αντί να νιώθουμε ότι μας απειλούν και μας καταδιώκουν- τις αγκαλιάσουμε σαν πλευρές του εαυτού μας, αν τους δώσουμε μια θέση και καθίσουμε ν’ ακούσουμε τα επιχειρήματά τους, τότε θα γίνουμε σοφότεροι, δυνατότεροι και θ’ ανακαλύψουμε μέσα τους μια δύναμη που δεν ξέραμε πως είχαμε.

Ο ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ γεννήθηκε το 1875 στην Ελβετία, όπου και πέθανε το 1961. Υπήρξε επί μακρόν ο αγαπημένος μαθητής του Σίγκμουντ Φρόιντ και ο θεωρούμενος ως διάδοχός του στους ψυχαναλυτικούς κύκλους, ωστόσο, το 1913 μια προσωπική και ακαδημαϊκή ρήξη μεταξύ τους οδήγησε τον Γιουνγκ σε διαφορετικό δρόμο. Ο Γιουνγκ ερεύνησε τη σχέση ανάμεσα στα όνειρα των ασθενών του και την παγκόσμια μυθολογία, ανακαλύπτοντας ομοιότητες στο περιεχόμενο. Έτσι, πρότεινε την ύπαρξη διαφόρων αρχετύπων που απαντώνται τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Εξερευνώντας τις διάφορες πλευρές της ανθρώπινης ψυχής, ο Γιουνγκ έφθασε και στην έννοια της σκιάς: μια κρυφή προσωπικότητα μέσα στον καθένα μας που αποτελείται από όλα εκείνα τα στοιχεία που απωθούμε συνειδητά. Η έννοια της εμπειρίας της σκιάς είναι ένας από τους πυλώνες της βαθύτερης ψυχολογικής του ανάλυσης.

Η ηθική προσωπικότητα του Σενέκα

Η ηθική προσωπικότητα του Σενέκα προκάλεσε άπειρες συζητήσεις. Υπήρξε δυναμικός αλλά μάλλον ασυνεπής ηθικολόγος, κήρυκας περισσότερο παρά παράδειγμα στωική αρετής. Είναι σίγουρο ότι άλλοι επώνυμοι στωικοί απέδειξαν ότι ήταν αγνότεροι από αυτόν. Είναι γεγονός ότι αποδοκίμαζε τον κόσμο, μέσα στον οποίο ζούσε, εντούτοις όμως ο ίδιος είχε ηγετικό ρόλο μέσα σ’ αυτό τον κόσμο, όπως άλλωστε θα ταίριαζε σ’ ένα σκληρό Ρωμαίο πραγματιστή. Η ασυνέπεια πάντως ανάμεσα στη διδασκαλία του και στον τρόπο ζωής του είναι γεγονός που συγκέντρωσε υπερβολικά μεγάλη προσοχή και αντιμετώπισε έντονες κατακρίσεις, έτσι ώστε κατέληξε τελικά να αμαυρωθεί η πολυπλοκότητα του χαρακτήρα του Σενέκα και η λάμψη των επιτευγμάτων του.

Ο μελετητής δε θα πρέπει να λησμονεί ότι, πέρα από τις υπερβολικές, συχνά, ηθικολογίες του, δεν έπαψε να υπάρχει ο άνθρωπος της έντονης δράσης, ο επιτυχημένος ρήτορας, ο προσεκτικός πολιτικός, ο πανέξυπνος διπλωμάτης, ο επιδέξιος οικονομολόγος, το άτομο της εκπληκτικής μόρφωσης και πείρας, ο ουτοπικός οραματιστής της ενότητας των ανθρώπων, αλλά και ο βιαιότατος αντίπαλος των μονομαχιών, της δουλείας και κάθε μορφής αναλγησίας του ανθρώπου προς το συνάνθρωπό του. Είναι αλήθεια ότι μάλλον αργά αποφάσισε να ακολουθήσει και ο ίδιος με συνέπεια τα διδάγματά του, έτσι ώστε να διασώσει την υστεροφημία του. Αυτό όμως δε θα πρέπει να αμαυρώσει την εικόνα και τις προθέσεις του πολιτικού, καθώς και την καλλιτεχνική και ψυχολογική διεισδυτικότητα του συγγραφέα, και κάτι περισσότερο: τον ανθρωπισμό του Σενέκα ως βαθύτατα φιλοσοφημένου ατόμου.

ΣΕΝΕΚΑΣ, Για μια ευτυχισμένη ζωή
 

Γιατί η μοίρα που έχει δοθεί στον καθένα συναρμόζεται και συναρμόζει

Να προσπαθείς ν’ αποφεύγεις το άσκοπο και το μάταιο στον ειρμό των παραστάσεων που γεννά ο νους, και πολύ περισσότερο την κακοήθεια και την περιέργεια. Να συνηθίσεις να συλλογιέσαι εκείνα μόνο, για τα οποία αν κάποιος σε ρωτούσε, «Τι σκέφτεσαι τώρα;», εσύ θ’ απαντούσες αμέσως και με ειλικρίνεια, «Το και το» – έτσι που να φανερώνεται ευθύς ότι οι σκέψεις σου όλες ήταν απλές και καλοπροαίρετες, σκέψεις που χαρακτηρίζουν ένα κοινωνικό ον που αδιαφορεί για τις ηδονικές και για όλο το φάσμα των απολαυστικών παραστάσεων, τον ανταγωνισμό, το φθόνο και την καχυποψία, και καθετί άλλο που θα σ’ έκανε να κοκκινίσεις από ντροπή αν το περιέγραφες.

Γιατί ένας τέτοιος άνθρωπος, αποφασισμένος εδώ και τώρα να καταλέγεται μεταξύ των άριστων, είναι κάτι σαν ιερέας και βοηθός των θεών καθώς χρησιμοποιεί τη δύναμη εντός του που τον καθιστά αγνό από ηδονές, άτρωτο από κάθε πόνο, ανέγγιχτο από κάθε ύβριν, ανεπηρέαστο από κάθε μοχθηρία, αθλητή του μέγιστου αγωνίσματος: να μη νικηθεί από κανένα πάθος, να ‘ναι κατάβαθα διαποτισμένος από τη δικαιοσύνη, να ασπάζεται ολόψυχα ό, τι συμβαίνει και ό, τι του είναι γραμμένο, και να μη βάζει με το νου του συχνά και δίχως να τον υποχρεώνει το κοινωνικό συμφέρον, τι λέει ο άλλος και τι κάνει και τι σκέφτεται. Γιατί καταγίνεται μόνο με ό, τι αφορά στα δικά του καθήκοντα, και από το σύνολο των πραγμάτων συλλογιέται όσα είναι συνυφασμένα με τον ίδιο` και στην πρώτη περίπτωση η προσφορά του είναι άξια, ενώ για τα δεύτερα πιστεύει ότι είναι καλά. Γιατί η μοίρα που έχει δοθεί στον καθένα συναρμόζεται και συναρμόζει.

ΜΑΡΚΟΣ ΑΥΡΗΛΙΟΣ, ΤΑ ΕΙΣ ΕΑΥΤΟΝ

Πώς μπορείς εσύ να αλλάξεις τον άλλο; Έχει ποτέ κανείς αλλάξει τον άλλο;

Ζεις μέσα από τη συνήθεια. Αυτό σημαίνει ότι η συνήθεια ζει βασικά μέσα από σένα.
Η συνήθεια επαναλαμβάνεται, διαιωνίζεται, παίρνοντας ενέργεια από σένα. Σιγά – σιγά, η συνήθεια θα γίνει ο κύριος κι εσύ θα είσαι απλώς ένας υπηρέτης, μια σκιά. Η συνήθεια θα δίνει την εντολή κι εσύ θα είσαι απλώς υπάκουος υπηρέτης.

Όταν είσαι θυμωμένος, νομίζεις ότι εσύ το κάνεις. Το εκλογικεύεις και λες ότι η περίσταση αυτό απαιτούσε: “Έπρεπε να θυμώσω, αλλιώς το παιδί μου θα έβγαινε από το σωστό δρόμο. Αν δεν θύμωνα, τότε τα πράγματα στο γραφείο θα ήταν σκέτο χάος. Οι υπηρέτες δεν ακούνε. Έπρεπε να θυμώσω για να τους κουμαντάρω. Για να βάλω τη γυναίκα μου στη θέση της, έπρεπε να θυμώσω”.
Αυτές είναι εκλογικεύσεις. Μ’ αυτόν τον τρόπο, συνεχίζεις να κοροϊδεύεις τον εαυτό σου, ότι εσύ είσαι το αφεντικό. Δεν είσαι όμως.

Ο θυμός βγαίνει από το παρελθόν. Κι όταν έρχεται ο θυμός, εσύ προσπαθείς να βρεις μια δικαιολογία. Οι ψυχολόγοι έχουν πειραματιστεί κι έχουν καταλήξει στα ίδια συμπεράσματα με αυτά της ανατολικής εσωτερικής ψυχολογίας:
Ο άνθρωπος είναι θύμα, δεν είναι κύριος.

Οι ψυχολόγοι έχουν βάλει ανθρώπους σε πλήρη απομόνωση, παρέχοντάς τους κάθε δυνατή άνεση. Δεν είχαν καμία επαφή με άλλους ανθρώπους. Δεν αντιμετώπιζαν απολύτως κανένα πρόβλημα και δεν ήταν αναγκασμένοι να εργάζονται. Οι ίδιες συνήθειες όμως συνεχιζόταν. Ένα πρωί, χωρίς κανένα λόγο, αφού οτιδήποτε ήθελαν τους το παρείχαν, οπότε δεν υπήρχε αφορμή για να θυμώσουν, ξαφνικά εμφανιζόταν θυμός.
Βρίσκεται μέσα σου.

Μερικές φορές εμφανίζεται ξαφνική λύπη, χωρίς να υπάρχει κανένας λόγος.
Και μερικές φορές αισθάνεται κανείς ευτυχισμένος, γεμάτος ευφορία, εκστατικός.
Αν αποκοπείς από όλες τις κοινωνικές σχέσεις, μείνεις απομονωμένος και σου παρέχεται πλήρης άνεση σε οτιδήποτε χρειάζεσαι, εσύ θα συνεχίσεις να έχεις όλες τις διαθέσεις που έχεις και μέσα στις σχέσεις.

Αυτό σημαίνει ότι οι διαθέσεις έρχονται από μέσα σου κι εσύ τις φορτώνεις στους άλλους.
Αυτό είναι απλώς εκλογίκευση.

Νιώθεις καλά, νιώθεις άσχημα κι αυτά τα συναισθήματα αναβλύζουν από μέσα σου, από το παρελθόν σου. Κανένας άλλος δεν είναι υπεύθυνος, εκτός από σένα. Κανένας δεν μπορεί να σε κάνει θυμωμένο και κανένας δεν μπορεί να σε κάνει ευτυχισμένο.

Εσύ γίνεσαι ευτυχισμένος από μόνος σου κι εσύ γίνεσαι λυπημένος από μόνος σου.
Αν δεν το αντιληφθείς αυτό, θα παραμείνεις για πάντα σκλάβος.

Γίνεσαι κύριος του εαυτού σου μόνο όταν αντιλαμβάνεσαι: “Εγώ είμαι υπεύθυνος για οτιδήποτε μου συμβαίνει. Οτιδήποτε συμβαίνει, χωρίς καμία εξαίρεση, είμαι εγώ υπεύθυνος”.

Ο καθένας είναι υπεύθυνος, απόλυτα υπεύθυνος για το είναι του και για την συμπεριφορά του. Στην αρχή, αυτό θα σου προκαλέσει κατάθλιψη – το ότι είσαι εσύ υπεύθυνος – επειδή πάντοτε θεωρούσες ότι εσύ θέλεις να είσαι ευτυχισμένος, οπότε πώς είναι δυνατόν να είσαι εσύ υπεύθυνος για τη δυστυχία σου; Εσύ πάντοτε επιθυμούσες την ευδαιμονία, οπότε πώς είναι δυνατόν να θυμώνεις από μόνος σου;
Κι έτσι, ρίχνεις την ευθύνη στον άλλο.

Αν συνεχίσεις να ρίχνεις την ευθύνη στον άλλο, να θυμάσαι ότι εσύ θα παραμένεις πάντοτε σκλάβος, επειδή κανένας δεν μπορεί να αλλάξει τον άλλο. Πώς μπορείς εσύ να αλλάξεις τον άλλο; Έχει ποτέ κανείς αλλάξει τον άλλο;

Μια από τις πιο ανεκπλήρωτες επιθυμίες στον κόσμο είναι το να αλλάξεις τον άλλο. Κανένας ποτέ δεν το έχει κάνει αυτό. Αυτό είναι απλώς ανέφικτο! Μπορείς να συνεχίσεις να ρίχνεις την ευθύνη στον άλλο, δεν μπορείς όμως να τον αλλάξεις.

Και επειδή ρίχνεις την ευθύνη στον άλλο, δεν θα δεις ποτέ ότι η βασική ευθύνη είναι δική σου.
Η βασική αλλαγή χρειάζεται να γίνει μέσα σου.

Μ’ αυτό τον τρόπο παγιδεύεσαι: Αν αρχίσεις να σκέφτεσαι ότι εσύ είσαι υπεύθυνος για όλες σου τις πράξεις, για όλες σου τις διαθέσεις, στην αρχή θα σε πιάσει κατάθλιψη. Αν όμως μπορέσεις να περάσεις μέσα από αυτή την κατάθλιψη, σύντομα θα νιώσεις ανάλαφρος, επειδή τώρα έχεις ελευθερωθεί από τον άλλο.

Τώρα μπορείς να δουλέψεις από μόνος σου. Μπορείς να ελευθερωθείς, μπορείς να είσαι ευτυχισμένος.

Ακόμη κι αν ολόκληρος ο κόσμος είναι δυστυχισμένος, αυτό δεν έχει καμία διαφορά.

Και η πρώτη ελευθερία είναι το ότι σταματάς να ρίχνεις την ευθύνη στον άλλο.

Η πρώτη ελευθερία είναι το ότι γνωρίζεις ότι εσύ είσαι υπεύθυνος.

Τότε, πολλά πράγματα γίνονται αμέσως εφικτά.

Κι όμως: Η Αφροδίτη ήταν κάποτε κατοικήσιμος πλανήτης

Το Venus Express της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος (ESA) βοηθάει τους πλανητικούς επιστήμονες να ερευνήσουν εάν η Αφροδίτη είχε κάποτε ωκεανούς. Εάν είχε, τότε ενδεχομένως να ήταν ένας κατοικήσιμος πλανήτης, όπως η Γη.

Σήμερα, η Γη και η Αφροδίτη μοιάζουν εντελώς διαφορετικές. Η Γη είναι ένας πλούσιος, και ήπιος κόσμος, που βρίθει από ζωή, ενώ η Αφροδίτη είναι ένας φρικτός πλανήτης, με τη θερμοκρασία επιφάνειας να καίει τα πάντα.

Κάτω όμως από την επιφάνεια, οι δύο πλανήτες έχουν κάποιες χτυπητές ομοιότητες. Είναι σχεδόν πανομοιότυποι σε μέγεθος και σήμερα, χάρη στο Venus Express, οι επιστήμονες μπορούν να δουν και άλλες ομοιότητες.

AdChoices

ADVERTISING

inRead invented by Teads

«Η βασική σύσταση της Αφροδίτης και της Γης είναι παρόμοια,» όπως αναφέρει ο Hakan Svedhem της ESA. Υπάρχει όμως μία διαφορά: η Αφροδίτη έχει ελάχιστο νερό. Εάν το νερό των ωκεανών της Γης μοιραζόταν ισομερώς σε όλη της την επιφάνεια, θα σχηματιζόταν ένα υδάτινο στρώμα βάθους 3 χλμ. Εάν μπορούσαμε να υγροποιήσουμε στην επιφάνειά της την ποσότητα του νερού που εξατμίζεται στην ατμόσφαιρα της Αφροδίτης, τότε θα δημιουργούνταν μία μικρή λίμνη μόλις 3 εκατοστά σε βάθος.

Παρόλα αυτά, υπάρχει μία ακόμα ομοιότητα εδώ μεταξύ των δύο πλανητών. Πριν από δισεκατομμύρια χρόνια, η Αφροδίτη ενδεχομένως να είχε πολύ περισσότερο νερό. Το Venus Express επιβεβαίωσε πως ο πλανήτης έχασε μεγάλη ποσότητα νερού στο διάστημα. Αυτό συνέβη γιατί η υπεριώδης ακτινοβολία από τον Ήλιο περνάει στην ατμόσφαιρα της Αφροδίτης και διασπά τα μόρια του νερού σε άτομα: δύο υδρογόνα και ένα οξυγόνο, τα οποία στη συνέχεια διαφεύγουν στο διάστημα.

Το Venus Express μέτρησε το βαθμό αυτής της διαφυγής και επιβεβαίωσε πως διαφεύγει σχεδόν το διπλάσιο υδρογόνο σε σύγκριση με το οξυγόνο. Επομένως, οι επιστήμονες πιστεύουν πως πηγή αυτών των διαφυγόντων ιόντων είναι το νερό. Επιπλέον, έδειξε πως μία βαριά μορφή υδρογόνου, που ονομάζεται δευτέριο, εμπλουτίζεται σταδιακά στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας της Αφροδίτης, διότι είναι πιο δύσκολο για το βαρύ υδρογόνο να φύγει από τον πλανήτη.

«Όλα δείχνουν πως υπήρχαν μεγάλες ποσότητες νερού στην Αφροδίτη κατά το παρελθόν,» υποστηρίζει ο Colin Wilson από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Αλλά αυτό δεν σημείνει απαραίτητα πως υπήρχαν ωκεανοί στην επιφάνεια του πλανήτη.

Ο Eric Chassefière, από το Πανεπιστήμιο Paris-Sud της Γαλλίας, ανέπτυξε ένα υπολογιστικό μοντέλο, που δείχνει πως το νερό ήταν σε μεγάλο βαθμό ατμοσφαιρικό και υπήρχε μόνο τα πρώτα χρόνια της ύπαρξης του πλανήτη, όταν η επιφάνειά του ήταν τελείως ρευστή. Καθώς τα μόρια του νερού έσπαγαν σε άτομα με τις ηλιακές ακτίνες και διέφευγαν στο διάστημα, η επακόλουθη πτώση της θερμοκρασίας ενδεχομένως να προκάλεσε τη στερεοποίηση της επιφάνειας.

Εάν η Αφροδίτη είχε κάποτε νερό στην επιφάνειά της, ο πλανήτης ενδεχομένως να βρισκόταν σε μία πρώιμη κατοικήσιμη φάση.

Εάν κάτι τέτοιο αληθεύει, τότε το μοντέλο του Chassefière δεν αποκλείει την πιθανότητα κομήτες, που συγκρούστηκαν στον πλανήτη, να έφεραν περισσότερο νερό μετά την κρυσταλλοποίηση της επιφάνειας και να δημιουργήθηκαν σώματα νερού, στα οποία μπορούσε να σχηματιστεί ζωή.

Ρητορεία και ρητορική: Αυγούστεια περίοδος

Κατά τους τελευταίους χρόνους της δημοκρατίας (δεύτερο τέταρτο του 1ου αι. π.Χ.) και τους πρώτους της ηγεμονίας του Αυγούστου (principatus) (28/27 π.Χ.-14 μ.Χ.) (Η έναρξη των «Αυγούστειων χρόνων», της «Αυγούστειας περιόδου», συνδέεται άλλοτε με τη νίκη του Οκταβιανού στο Άκτιο (31 π.Χ.) και αργότερα στην Αλεξάνδρεια (30 π.Χ.), άλλοτε με την έναρξη του principatus, της ηγεμονίας του Αυγούστου (ο Οκταβιανός παίρνει τον τίτλο Augustus στις 16 Ιανουαρίου του 27 π.Χ.): όπως ισχυρίζεται ο ίδιος ο Αύγουστος (Res Gestae 34.1), κατά την έκτη (28 π.Χ.) και την έβδομη υπατεία του (27 π.Χ.) η ρωμαϊκή πολιτεία (res publica - ο Αύγουστος την ονομάζει στα ελληνικά κυριεία) πέρασε από τη δική του εξουσία στη δικαιοδοσία του ρωμαϊκού λαού και της Συγκλήτου) παρατηρείται στη Ρώμη εξάπλωση της γραφής και της ανάγνωσης, όπως και της αγοράς του βιβλίου. Αυξάνεται μάλιστα ο αριθμός των ιδιωτικών βιβλιοθηκών, ενώ ιδρύονται και δημόσιες βιβλιοθήκες - η πρώτη το 39 π.Χ. Κάτω από αυτές τις συνθήκες η συνάντηση των δύο πολιτισμών, του ελληνικού και του ρωμαϊκού, περνά σε μια από τις πιο γόνιμες φάσεις της. Ειδικότερα η ρητορική έχει την καταξιωμένη πια θέση της ως βασικό τμήμα της ανώτατης εκπαίδευσης εκείνων που μπορούν να χρηματοδοτήσουν τις σπουδές τους.

 

Η ρητορεία είναι η περιοχή της γραμματείας όπου οι πολιτικές μεταβολές καταγράφονται με ακρίβεια σεισμογράφου: συγκεκριμένα είδη λόγου χάνουν τώρα τη σημασία τους, ενώ άλλα αποκτούν μεγαλύτερη. Καθώς μάλιστα με το τέλος της ρωμαϊκής δημοκρατίας οι ευκαιρίες για εκφώνηση ελεύθερου δημόσιου λόγου περιορίζονται σημαντικά, οι ρητοροδιδάσκαλοι στρέφουν το ενδιαφέρον τους προπαντός σε ζητήματα ύφους και αισθητικής, με αποτέλεσμα η επαφή της τέχνης τους με την καθαρή λογοτεχνία να γίνεται ολοένα και πιο στενή και οι αμοιβαίες επιδράσεις αναπόφευκτες.

 

Άλλωστε οι ρητορικές σχολές δεν προετοιμάζουν μόνο πολιτικούς ή δικανικούς ρήτορες αλλά και καθαρούς διανοητές, ανθρώπους του πνεύματος που θα αφοσιωθούν προπαντός στη λογοτεχνική γραφή. Αρχίζει μάλιστα αυτή την εποχή να διαδίδεται η συνήθεια της εκφώνησης λόγων (declamationes) σε αίθουσες διαλέξεων. Τώρα έχουν την ευκαιρία ακόμη και πρόσωπα που δεν ανήκουν στην τάξη των Συγκλητικών να αναδείξουν το πνεύμα και το ρητορικό τους ταλέντο παρουσιάζοντας μάλιστα θέματα εντελώς φανταστικά.

 

Κατά την ίδια περίοδο ο αττικισμός θα περάσει στη δεύτερη φάση του (με εκπροσώπους το Διονύσιο τον Αλικαρνασσέα και τον Καικίλιο από την Καλή Ακτή): με κλασικιστική διάθεση αναδεικνύονται τώρα σε γλωσσικά πρότυπα οι αττικοί συγγραφείς του 5ου και του μεγαλύτερου μέρους του 4ου αι. π.Χ.

 

Εξάλλου προς τα τέλη του 1ου αι. π.Χ. εκδηλώνεται στη Ρώμη η διαμάχη μεταξύ δύο σημαντικών ρητοροδιδασκάλων: του Απολλόδωρου από την Πέργαμο, δασκάλου του Οκταβιανού, και του Θεόδωρου από τα Γάδαρα, δασκάλου του Τιβέριου. Ο πρώτος φαίνεται πως υποστήριζε την επιβολή ενός αυστηρού κανονιστικού ρητορικού συστήματος, προκειμένου να επιτύχει κανείς ως ρήτορας, συντάκτης δηλαδή λόγων, ικανοποιητικά αποτελέσματα, ενώ ο δεύτερος αναγνώριζε τη δύναμη της φυσικής και ελεύθερης έμπνευσης.

 

Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς

 

Αυτός ο λόγιος Έλληνας της Ανατολής, που έζησε και έδρασε στη Ρώμη κατά το δεύτερο μισό του τελευταίου προχριστιανικού αιώνα (30/29-10/8 π.Χ., γεννήθηκε γύρω στα 60 π.Χ.), ασχολήθηκε με πλήθος θεμάτων, που είναι δύσκολο να διακριθούν ειδολογικά. Πρόκειται γενικά για ζητήματα ρητορικής, προβλήματα ύφους και λογοτεχνικής κριτικής, γλώσσας και γραμματικής. Το ενδιαφέρον όμως του Διονυσίου κέρδισε και η ρωμαϊκή ιστορία.

 

Στο έργο του Περὶ τῶν ἀρχαίων ῥητόρων (ὑπομνηματισμοί), που δεν έχει διασωθεί ολόκληρο, φαίνεται πως ανήκαν πραγματείες για σημαντικούς αττικούς ρήτορες - από αυτές μας έχουν διασωθεί οι μελέτες για τον Λυσία, τον Ισοκράτη, τον Ισαίο, τον Δημοσθένη. Στο Περὶ συνθέσεως ὀνομάτων, πιθανόν το σημαντικότερο από τα διασωθέντα έργα του, ο Διονύσιος πραγματεύτηκε το θέμα πώς πρέπει κανείς να συνδυάζει τις λέξεις στον λόγο, ώστε το κείμενό του να συγκινεί αισθητικά. Συνέταξε ακόμη το έργο Περὶ μιμήσεως -σώζεται αποσπασματικά-, τις επιστολές Πρὸς Γναῖον Πομπήιον Γέμινον, Πρὸς Ἀμμαῖον Ι και Πρὸς Ἀμμαῖον ΙΙ και δύο ακόμη πραγματείες, μία για τον Θουκυδίδη (Περὶ τοῦ Θουκυδίδου χαρακτῆρος) και μία για τον Δείναρχο. Η Ῥωμαϊκὴ Ἀρχαιολογία, από την οποία έχει διασωθεί μόνο ένα μέρος, ανήκει στο είδος της ιστοριογραφίας. Στα έργα που δεν έχουν διασωθεί ανήκει η διδασκαλία του για τους ρητορικούς τρόπους και τα σχήματα (Κοϊντιλιανός, Institutio oratoria 9.3.89), ένα κείμενο πολεμικής με τον τίτλο Ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς φιλοσοφίας πρὸς τοὺς κατατρέχοντας αὐτῆς ἀδίκως και μια υπεράσπιση της ρητορικής έναντι των φιλοσόφων (πιθανόν των επικουρείων). Η Τέχνη Ῥητορική που του αποδίδεται δεν είναι, πιθανότατα, γνήσιο έργο.

 

Στα σωζόμενα συγγράμματα τη σκέψη και τον προβληματισμό του Διονυσίου διεκδικεί κυρίως η λέξις ως μέρος της ρητορικής τέχνης, ἔργον δηλαδή του ρήτορα. Άλλωστε στην εποχή του πια είναι η αισθητική του λόγου και όχι η επιχειρηματολογία που προκαλεί το ενδιαφέρον των ρητοροδιδασκάλων. Εξάλλου ολόκληρο το έργο του συνέχει η εμμονή στην έννοια της μίμησης. Στα ρητορικά έργα το ζήτημα είναι η μίμηση των καλύτερων στοιχείων των έργων διαφόρων κλασικών συγγραφέων, ενώ στο ιστορικό του κείμενο προβάλλεται ως ζητούμενο η μίμηση των αρχαίων Ρωμαίων ως ηθικών προτύπων.

 

Ο Διονύσιος είναι ο βασικός εκφραστής της κίνησης της «δεύτερης φάσης» του αττικισμού που δεν περιορίζεται πια στα ιδεώδη των αττικιστών αντιπάλων του Κικέρωνα (το απλό και καθαρό ύφος των αττικών ρητόρων - κυρίως αυτό του Λυσία), αλλά προβάλλει γενικά τα κείμενα του 5ου και του μεγαλύτερου μέρους του 4ου αι. π.Χ. ως λογοτεχνικά και ρητορικά πρότυπα και αρνιέται ό,τι γεννήθηκε σε μεταγενέστερες εποχές ως προϊόν γλωσσικής αλλά και ιδεολογικής παρακμής και εκφυλισμού - την έναρξη αυτής της περιόδου παρακμής σηματοδοτεί κατά τον Διονύσιο ο θάνατος του Μ. Αλεξάνδρου το 323 π.Χ. Από αυτήν την άποψη, το έργο του Περὶ τῶν ἀρχαίων ῥητόρων θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «μανιφέστο του κλασικισμού». Αν η τέχνη του λόγου οφείλει να ακμάσει και πάλι, θα πρέπει να αποκτήσει τα χαρακτηριστικά που είχε η ἀρχαία καὶ φιλόσοφος ῥητορική (Περὶ τῶν ἀρχαίων ῥητόρων 1.1.10-11 Usener-Radermacher)· άλλωστε η αττική λογοτεχνία θα πρέπει να μελετηθεί όχι απλά για τη γλώσσα της αλλά και για το περιεχόμενο και τις ιδέες της. Σε κάθε περίπτωση, κατά την άποψη του συγγραφέα, η ρωμαϊκή ηγεμονία προσφέρει τις συνθήκες για την αναβίωση της ρητορείας κατά τα αρχαία αττικά πρότυπα.

 

Τα ρητορικά συγγράμματα του Διονυσίου περιέργως δεν κίνησαν την προσοχή των ρητόρων στους επόμενους αιώνες. Μόλις μέσα στον 3ο αι. αρχίζει να αναφαίνεται κάποιο ενδιαφέρον (από τα μέλη του κύκλου του Λογγίνου), ενώ από τον 5ο αι. ο Διονύσιος απολαμβάνει τεράστια φήμη στην ελληνόφωνη Ανατολή ως κριτικός της λογοτεχνίας. Η αγγλική και γαλλική λογοτεχνική κριτική (Boileau, Pope, Tennyson) του τέλους του 17ου αι. βρίσκονται κάτω από την ισχυρή επιρροή του.