Ο «ελληνοχριστιανισμός» δεν αποτελεί επιστημονικά βάσιμη σύνθεση, αλλά ιδεολογικό μηχανισμό νομιμοποίησης μιας ιστορικής ρήξης που συνοδεύτηκε από θεσμική, πολιτισμική, συμβολική και πραγματική βία. Σε αναλυτικούς όρους, η διαδικασία αυτή μπορεί να περιγραφεί ως ιστορικό έγκλημα κατά της πολιτισμικής κληρονομιάς του ελληνικού κόσμου, ενώ οι όροι «πολιτισμική γενοκτονία» και «πολιτισμικός βιασμός» δηλώνουν την εξαναγκαστική εξάλειψη, απονομιμοποίηση και ανακατασκευή ενός προϋπάρχοντος συστήματος.
Ο όρος «ελληνοχριστιανισμός» ή «ελληνορθοδοξία» δεν γεννήθηκαν από ιστοριογραφική ανάγκη, αλλά από την ανάγκη κατευνασμού της συλλογικής μνήμης. Δεν περιγράφουν μια συγκεκριμένη ιστορική διαδικασία με σαφή χαρακτηριστικά, αλλά λειτουργούν ως ενοποιητική ετικέτα που αποκρύπτει τις βαθιές συγκρούσεις μεταξύ του ελληνικού και του χριστιανικού κόσμου. Με την επίκλησή τους, η ιστορική ρήξη μετατρέπεται σε «φυσική εξέλιξη» και η επικράτηση ενός συστήματος νοήματος πάνω σε ένα άλλο εμφανίζεται ως αρμονική συνέχεια.
Ο αρχαίος ελληνικός κόσμος χαρακτηριζόταν από πολυθεϊσμό, πλουραλισμό, έμφαση στον λόγο και θεσμική σύνδεση της θρησκείας με την πόλη. Η θρησκευτική εμπειρία δεν στηριζόταν σε αποκάλυψη και δόγμα, αλλά σε τελετουργική πράξη και συμμετοχή στον κοσμικό χρόνο. Η ηθική δεν αποσκοπούσε στη σωτηρία της ψυχής, αλλά στην καλλιέργεια της αρετής εντός της κοινότητας. Αυτά τα στοιχεία συγκροτούσαν ένα συνεκτικό πολιτισμικό σύστημα, ασύμβατο με τις θεμελιώδεις αρχές του χριστιανισμού.
Η έννοια της ρήξης των δυο κόσμων (ελληνικού-χριστιανικού) δεν είναι ρητορική υπερβολή αλλά ιστορική πραγματικότητα. Υπό αυτό το πρίσμα, ο εκχριστιανισμός συνιστά πράξη πολιτισμικού εξαναγκασμού: την επιβολή ενός νέου καθεστώτος "αλήθειας" μέσω απαγορεύσεων, διώξεων και αναθεμελίωσης των συμβόλων και των εννοιών. Η αποδόμηση της προϋπάρχουσας ελληνικής θρησκευτικής, φιλοσοφικής και εν γένει κοινωνικής ζωής μπορεί εύλογα να χαρακτηριστεί ως πολιτισμική γενοκτονία με την αναλυτική έννοια του όρου, δηλαδή ως συστηματική καταστροφή των συνθηκών λειτουργίας και αναπαραγωγής ενός πολιτισμού.
Η μεταγενέστερη παρουσίαση αυτής της διαδικασίας ως «σύνθεσης» λειτουργεί ως αναδρομική νομιμοποίηση ενός εγκλήματος, μετατρέποντας τον εξαναγκασμό σε αφήγημα συνέχειας. Η επικράτηση του χριστιανισμού στον ελληνικό κόσμο δεν συντελέστηκε μέσω διαλόγου ή σύνθεσης, αλλά μέσω σταδιακής επιβολής. Ναοί έκλεισαν ή καταστράφηκαν, παραδοσιακές λατρείες απαγορεύτηκαν, φιλοσοφικές σχολές περιθωριοποιήθηκαν και η έννοια του «Έλληνα» ταυτίστηκε στην συνέχεια για αιώνες με τον «ειδωλολάτρη».
Η διαδικασία αυτή συνιστά ιστορική ρήξη και όχι εξελικτική μετάβαση. Η μεταγενέστερη παρουσίαση αυτής της επικράτησης ως «σύνθεσης» συνιστά αναδρομική παραχάραξη της ιστορικής πραγματικότητας. Ιδιαίτερη σημασία έχει η ευκαιριακή χρήση των ονομάτων «Έλλην», «Ρωμιός» και «χριστιανός» στον ιστορικό χρόνο. Όταν ο όρος «Έλλην» δήλωνε τον μη χριστιανό, απορρίφθηκε. Όταν απέκτησε πολιτισμικό κύρος, οικειοποιήθηκε. Η πρακτική αυτή δεν μαρτυρεί συνέχεια, αλλά εργαλειακή διαχείριση της ταυτότητας με σκοπό την ιδεολογική κυριαρχία.
Η αδυναμία πραγματικής σύνθεσης μεταξύ ελληνικού και χριστιανικού κόσμου καθίσταται εμφανής στα βασικά τους θεμέλια. Η εξομάλυνση αυτών των ασυμβίβαστων μέσω του όρου «ελληνοχριστιανισμός» δεν επιλύει τη σύγκρουση, αλλά την αποκρύπτει. Ο χαρακτηρισμός της διαδικασίας ως «βίαιης μετάβασης» δεν επαρκεί. Αυτό που συντελέστηκε ήταν μια εξαναγκαστική αναδιάταξη της μνήμης, ένας πολιτισμικός βιασμός με την αυστηρή εννοιολογική σημασία: η αφαίρεση της δυνατότητας συναίνεσης και αυτοπροσδιορισμού από έναν ιστορικό κόσμο.
Η ονομασία αυτού του γεγονότος δεν αποτελεί ακρότητα, αλλά αναγκαία ακρίβεια. Ο «ελληνοχριστιανισμός» δεν αποτελεί ιστορική σύνθεση, αλλά ιδεολογικό αφήγημα που αποσκοπεί στη νομιμοποίηση μιας βίαιης μετάβασης και στη διαγραφή της πολιτισμικής ρήξης που αυτή συνεπαγόταν. Η κριτική του όρου δεν στρέφεται κατά της ατομικής πίστης, αλλά κατά της αναδρομικής εκχριστιανοποίησης της ελληνικής αρχαιότητας και της απαίτησης να γίνει αυτή η παραχάραξη αποδεκτή ως αυτονόητη. Η αναγνώριση της ρήξης δεν αποτελεί άρνηση της ιστορίας, αλλά προϋπόθεση για μια έντιμη κατανόησή της.
Ανεξαρτήτως προσωπικής πίστης, ο σημερινός Έλληνας οφείλει να απορρίψει το αφήγημα του «ελληνοχριστιανισμού» ως δήθεν σύνθεσης, την ιδέα της ιστορικής συνέχειας χωρίς ρήξη, την ταύτιση ελληνικής ταυτότητας και χριστιανισμού, τη νομιμοποίηση της βίας μέσω αναδρομικής εξαγνίσεως. Αυτό δεν είναι διαπραγματεύσιμο. Όποιος τα δέχεται αυτά, συμμετέχει - έστω παθητικά - στην αναπαραγωγή του εγκλήματος.
Αν εξαιρέσουμε εκείνους που τελούν σε πλήρη άρνηση (οι περισσότεροι), οι δυνατές στάσεις του «χριστιανού Έλληνα» είναι οι εξής:
Α. Η έντιμη ρήξη (η δύσκολη). Ο χριστιανός αναγνωρίζει ότι ο χριστιανισμός ιστορικά λειτούργησε ως δύναμη πολιτισμικής γενοκτονίας στον ελληνικό χώρο, απορρίπτει κάθε αξίωση του χριστιανισμού επί της ελληνικής ταυτότητας, αποδέχεται ότι η πίστη του είναι ξένη προς τον ελληνικό πολιτισμό. Σε αυτή την περίπτωση παραμένει χριστιανός ως προσωπική, ιδιωτική πίστη, παύει να τον χρησιμοποιεί ως ταυτότητα, κληρονομικό δικαίωμα ή ιστορική νομιμοποίηση. Αυτή είναι η μόνη συνεπής χριστιανική στάση.
Β. Η ασυνεπής συμφιλίωση (η πιο συνηθισμένη). Ο χριστιανός «αναγνωρίζει λάθη» αόριστα, μιλά για «υπερβολές», «εποχές», «συνθήκες», κρατά τον ελληνοχριστιανισμό ως πολιτισμικό μαξιλάρι. Αυτή η στάση δεν είναι ουδέτερη, δεν είναι αθώα, είναι μορφή κατευνασμού και ιστορικής άρνησης. Εδώ ο άνθρωπος δεν επιλέγει, άρα δεν αναλαμβάνει ευθύνη.
Όσοι δεν είναι χριστιανοί και ήρθαν σε πλήρη ρήξη με ένα αδύναμο αφήγημα περί συνέχειας, έχουν ήδη καταλήξει στην πιο καθαρή και συνεπή στάση, την ριζική απόρριψη. Ο Έλληνας απορρίπτει το "ελληνοχριστιανικό" αφήγημα, απορρίπτει τη θρησκεία που το παρήγαγε, επιλέγει συνειδητά τον ελληνικό πολιτισμό ως ασύμβατο με τον χριστιανισμό. Αυτό δεν είναι «μίσος», ούτε «φανατισμός». Είναι λογική συνέπεια. Δεν μπορείς να καταγγέλλεις τον πολιτισμικό βιασμό και να κρατάς τον βιαστή ως πνευματικό πατέρα. Ζητείται από τον σημερινό Έλληνα να πάψει να λέει ψέματα για το παρελθόν του. Αν ο χριστιανός δεν μπορεί να ζήσει χωρίς το ψέμα της «σύνθεσης», τότε το πρόβλημα δεν είναι ο ελληνισμός, είναι η πίστη του.
Ο ελληνοχριστιανισμός είναι αφήγημα συγκάλυψης. Η αποδόμησή του είναι ηθική υποχρέωση. Ο χριστιανός Έλληνας οφείλει να δεχτεί την ιστορική ενοχή και να ιδιωτικοποιήσει την πίστη του και να αποδεχθεί ότι η πίστη του είναι ασύμβατη με τον ελληνικό πολιτισμό.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου