Κυριακή 8 Φεβρουαρίου 2026

Πάρις και Οινώνη: Ο έρωτας τους πριν και μετά την Ελένη

Στην Eλληνική μυθολογία με το όνομα Οινώνη είναι γνωστή μία Νύμφη (Ορεάδα) του βουνού `Ιδη της Τρωάδας, κόρη του ποτάμιου θεού Κεβρήνος (παραπόταμος του Σκάμανδρου) ή του Οινέα...

Η Οινώνη υπήρξε σύμφωνα με τον μύθο ερωμένη του Απόλλωνα και πρώτη σύζυγος του Πάρι. Νέος ο Πάρις, ερωτεύθηκε την Οινώνη, η οποία είχε το χάρισμα της μαντικής και της γνώσης των ιαματικών βοτάνων, ιδιότητες που της έδωσε ο Απόλλωνας ως έπαθλο για την παρθενία της, ή κατά άλλη εκδοχή η θεά Ρέα.

Η Οινώνη είχε γίνει ερωμένη του Πάρι όταν ο τελευταίος έβοσκε βοοειδή στην περιοχή. Γοητευμένη από την ομορφιά του η νύμφη Οινώνη, με γνώσεις μαντικής και ιατρικής, τον ερωτεύεται και γίνεται μόνιμη σύντροφός του στη βοσκή και το κυνήγι. Εκείνος σκαλίζει το όνομά της πάνω στις λεύκες και τις βελανιδιές και οι δυο τους διασκεδάζουν, βάζοντας τους ταύρους του ν' αγωνίζονται μεταξύ τους. Στο τέλος κάθε αναμέτρησης ο νικητής ταύρος βρίσκεται με άνθη στα κέρατα και ο ηττημένος μ' άχυρα.
 
Από το μύθο της αγάπης των δυο νέων φαίνεται να είναι επηρεασμένος και ο Λόγγος (3ος αι.μ.χ), συγγραφέας του βουκολικού ειδυλλίου “Δάφνις και Χλόη”. Με την Οινώνη ο Πάρις απέκτησε ένα γιο, τον Κόρυθο, του οποίου το τέλος έρχεται λίγο αργότερα από το χέρι του ίδιου του πατέρα του, του Πάρι..

Η κρίση του Πάρι.Λεπτομέρεια από σαρκοφάγο. Από αριστερά προς τα δεξιά: Αθηνά, Ερμής, Αφροδίτη, Οινώνη, Πάρις, Έρωτας.1ος αι.μχ

Οι δυο νέοι η Οινώνη και ο Πάρις είναι ευτυχισμένοι πάνω στην Ίδη, μέσα στη φύση, ανάμεσα στα ποίμνια του Πριάμου, όταν τη ζωή τους έρχεται να ταράξει ένα χρυσό μήλο, γραμμένο με ολόχρυσα γράμματα, που προτρέπουν να αποδοθεί στην ομορφότερη! Έγραφε, πάνω του : “τη καλλίστη”. Το φέρνει ο θεός Ερμής πάνω στην Ίδη, συνοδευόμενος από τρεις θεές την Ήρα, την Αθηνά και την Αφροδίτη! Είναι οι τρεις θεές που θέλουν τον τίτλο ομορφιάς, ο Ερμής είναι ο μαντατοφόρος του Δία, το μήλο είναι της Έριδας και ο Πάρις ο κριτής σ' αυτή την απονομή!
 
Είναι εξίσου γνωστό πως από την κυριαρχία στην Ασία και τα πλούτη της, που προσφέρει η Ήρα, από την πολεμική αρετή και την εξυπνάδα, δώρα της Αθηνάς, ο Πάρις προτιμά την ομορφότερη γυναίκα στον κόσμο, την Ελένη, που του τάζει η Αφροδίτη! Έτσι η Αφροδίτη παίρνει στα χέρια της το μήλο, φορά τη θαυματουργή της ζώνη, που την είχε βγάλει κατ' απαίτηση της Αθηνάς, για να είναι ίσος ο αγώνας- η ζώνη αυτή κάνει ακαταμάχητη όποια τη φορά- και αποχωρεί, να εκπληρώσει την αποστολή της, να τηρήσει την υπόσχεσή της, να φέρει την Ελένη στην αγκαλιά του Πάρι.

Από τότε αρχίζουν να μαζεύονται τα νέφη πάνω από τον ουρανό του έρωτα της Οινώνης και του Πάρη. Ο καιρός περνά και, όταν ωριμάζουν οι συνθήκες για το τάμα της Αφροδίτης, ο Πάρις αποπλέει για την Ελλάδα, να πάρει την Ελένη στην αγκαλιά του και δυο λαούς στο λαιμό του.

Η Οινώνη, η ερωτευμένη Νύμφη, που το όνομά της ήταν γραμμένο σ' όλες τις λεύκες και τις βελανιδιές της Ίδης, προβλέπει με τις μαντικές ικανότητες που διαθέτει το τέλος της αγάπης τους και γι' αυτό προσπαθεί να εμποδίσει τον Πάρι να ταξιδέψει στην Ελλάδα, αλλά αυτός δεν την ακούει..

Αυτή κατείχε τη μαντική και προειδοποιούσε τον Πάρι να μην κάνει πανιά για την Ελένη. Τον προειδοποίησε για τις επιπτώσεις της πράξης του και προσπάθησε να τον αποτρέψει. Επειδή δεν τον έπειθε, του είπε σε περίπτωση που τραυματισθεί να καταφύγει σε αυτήν· γιατί μόνο αυτή μπορούσε να τον θεραπεύσει.
 
Έτσι την εγκατέλειψε για την Ωραία Ελένη, οπότε η Οινώνη αποσύρθηκε στην ορεινή της κατοικία. Ο Κόρυθος, ο γιος που αποκτήσανε από τον έρωτά τους, ήταν περίφημος για την ομορφιά του, τόσο ώστε η μητέρα του μέσα στην απόγνωση της για τον έρωτά της για τον Πάρι,τον έστειλε να φλερτάρει την Ωραία Ελένη για να προκαλέσει τη ζήλια του Πάρι. Η Ελένη τον ερωτεύτηκε και τον κάλεσε στους θαλάμους της, εκεί τον βρήκε ο Πάρις στην αγκαλιά της, τον έπιασε και τον σκότωσε, μη αναγνωρίζοντας ότι ήταν ο γιος του. Υπάρχει όμως και η εκδοχή ότι ο Κόρυθος ήταν γιος του Πάρι με την Ελένη.

Προς το τέλος του Τρωικού Πολέμου, το τέλος του Πάρι έρχεται στη μονομαχία με τον Φιλοκτήτη, από τα τόξα του Ηρακλή. Το πρώτο βέλος του Φιλοκτήτη αστοχεί, όμως το δεύτερο τρυπά το αριστερό χέρι του Πάρη, το τρίτο τον τυφλώνει στο δεξί μάτι, ενώ το τέταρτο, στον αστράγαλο, επιφέρει θανάσιμο πλήγμα. Ο Μενέλαος προσπαθεί να του δώσει την χαριστική βολή, αλλά αυτός καταφέρνει να φύγει κουτσαίνοντας από το πεδίο της μάχης. Τότε η Ωραία Ελένη πήγε στο όρος Ίδη να ικετεύσει την Οινώνη να τον γιατρέψει, επειδή μόνη αυτή είχε το χάρισμα από τον θεό Απόλλωνα να θεραπεύει πληγές με τα βότανα της. Η Οινώνη αρνήθηκε και η Ελένη επέστρεψε στην Τροία, όπου ο Πάρις πέθανε την ίδια μέρα. Παρά την άρνησή της μέσα στον θυμό της, η Οινώνη αγαπούσε ακόμα τον Πάρι, κι έτσι όταν άκουσε για την κηδεία του έτρεξε στην Τροία και έπεσε μέσα στη νεκρική του πυρά.

Στην πιο εκτεταμένη αφήγηση του μύθου, στα «Μεθ' `Ομηρον» του Κόιντου του Σμυρναίου, ο ίδιος ο Πάρις πήγε στο βουνό για να παρακαλέσει την Οινώνη να τον γιατρέψει αυτή όμως, από μνησικακία, αρνήθηκε να τον θεραπεύσει. Μετά την άρνησή της πέθανε κατά την επιστροφή του στους πρόποδες του βουνού, ενώ η Οινώνη, μετανιωμένη, έφερε τα φάρμακα που θα τον θεράπευαν, τον βρήκε όμως νεκρό και κρεμάστηκε. (Απολλόδωρος 3.12).
 
Έτσι οι παραλλαγές του μύθου μας λένε πως από την οδύνη της πέφτει από τα τείχη, άλλοι λένε πως απαγχονίζεται και άλλοι πως καίγεται στην ίδια πυρά με τον Πάρη, τον μόνο που αγάπησε πραγματικά..ίσως η μόνη που τον αγάπησε πραγματικά.
 
Οινώνη και Πάρις θάφτηκαν μαζί στην τρωική Κεβρήνη. Ο Οβίδιος περιλαμβάνει ένα φανταστικό γράμμα της Οινώνης προς τον Πάρι στη συλλογή του Ηρωίδες.

ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ - Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΣ ΗΡΩΑ

Ο Παλαμήδης ήταν γιός του Ναυπλίου καί της Ησιόνης. Ήταν εφευρέτης, συγγραφέας και ήρωας του Τρωϊκού Πολέμου. Ως εφευρέτης επινόησε τα μέτρα και τα σταθμά. Εφήυρε τα γράμματα Ζ, Π, Φ, Χ του Αλφαβήτου και τους αριθμούς. Ακόμα διαίρεσε το έτος σέ μήνες, ημέρες και ώρες. Κατά τη διάρκεια του Τρωϊκού Πολέμου φροντίζοντας για την ψυχαγωγία των στρατευμάτων των Αχαιών εφήυρε ένα επιτραπέζιο παιχνίδι τους πεσσούς ή πεττούς (το σημερινό σκάκι). Ο Παλαμήδης ήταν ονομαστός γιά την ευγένεια και τη σοφία του. Αυτό προξένησε τον φθόνο του Οδυσσέα. Επιπλέον ο Οδυσσέας είχε ένα ακόμη λόγο να φθονεί τόν Παλαμήδη διότι ήταν εκείνος που απεκάλυψε, όταν μετέβει στήν Ιθάκη, το πονηρό τέχνασμα του Οδυσσέα για να μην συμμετάσχει στον Τρωϊκό Πόλεμο. Η ιστορία έχει ως εξής: Ο Οδυσσέας είχε ορκισθεί να υπερασπίσει το γάμο του Μενέλαου και της Ελένης. Όταν ο Πάρις απήγαγε την Ελένη, τότε ο Αγαμέμνων έστειλε τον Παλαμήδη για να φέρει τον Οδυσσέα. Όμως ο Οδυσσέας δεν είχε σκοπό να κρατήσει τον όρκο του και προσποιόταν τον τρελλό σπέρνοντας τα χωράφια του μέ αλάτι. Ο Παλαμήδης αντιλήφθηκε οτι ο Οδυσσέας το έκανε ψεύτικα και τοποθέτησε τον γιό του Οδυσσέα Τηλέμαχο μπροστά από το αλέτρι. Ο Οδυσσέας αναγκάστηκε να σταματήσει το όργωμα και αποκαλύφθηκε έτσι ότι είχε τα λογικά του. Ο Οδυσσέας ποτέ δεν συγχώρεσε στον Παλαμήδη την πράξη του αυτή που στάθηκε η αιτία για να συμμετάσχει στον Τρωϊκό Πόλεμο.

Τό ονόμα του Παλαμήδη ετυμολογείται ως εξής:

1) Πάλη (άμμος) + μήδος (επινόηση) = αυτός που επινοεί στην άμμο (γράφει δηλαδή πάνω στην άμμο)

2) από τό ρήμα παλαμάομαι = σχεδιάζω επιδέξια, μηχανεύομαι κατάτρόπο αριστοτεχνικό, επιχειρώ με επιτηδειότητα

Στό έργο του Φιλόστρατου «Τα ες τον Τυανέα Απολλώνιο» στό Βιβλίο Γ΄ κεφ ΧΧΙΙ κατά την παραμονή του Απολλωνίου στους Ινδούς σοφούς, ο αρχηγός των Ινδών σοφών Ιάρχας δείχνοντας έναν νέο 20 ετών λέει στον Απολλώνιο «Όπως βλέπεις ο νέος αυτός είναι δυνατός και γενναίος στο σώμα, μπορεί να υπομείνει τη φωτιά και κάθε τομή και ενω είναι τέτοιος απεχθάνεται τη Φιλοσοφία.» Ο Απολλώνιος ρωτάει τον Ιάρχα ποιό είναι το πάθημα του νέου αυτού, ο οποίος αν και τόσο προικισμένος απεχθάνεται τη Φιλοσοφία. Ο Ιάρχας αποκρίνεται: «Ο νέος αυτός ήταν κάποτε ο Παλαμήδης που πολέμησε στην Τροία. Του φέρθηκαν πολύ εχθρικά ο Οδυσσέας και ο Όμηρος, ο μεν Οδυσσέας διότι επινόησε σε βάρος του τεχνάσματα εξαιτίας των οποίων λιθοβολήθηκε μέχρι θανάτου κι ο Όμηρος γιατί δεν τον θεώρησε άξιο λόγου. Επειδή ούτε η σοφία του τον ωφέλησε, ούτε αξιώθηκε να επαινεθεί από τόν Όμηρο που επαίνεσε πολλούς, ακόμα και όχι ιδιαίτερα σημαντικούς, και επειδή ο Οδυσσέας τον κατέστρεψε χωρίς να έχει κάνει τίποτα κακό, κρατάει στάση εχθρική πρός τη Φιλοσοφία καί θρηνεί για την κακοτυχία του. Είναι ο Παλαμήδης που μπορεί να γράψει αν και δεν έχει μάθει γράμματα.»

Στό ίδιο πάλι έργο του Φιλόστρατου Βιβλίο Δ΄ Κεφ. XVI ο Απολλώνιος κατά την παραμονή του στο Ίλιο καλεί την ψυχή του Αχιλλέα για να του απευθύνει ορισμένες ερωτήσεις. Η Πέμπτη ερώτηση του Απολλωνίου πρός τον Αχιλλέα ήταν : «Τί συνέβη και ο Όμηρος αγνοεί τον Παλαμήδη ή μήπως τον γνώριζε καί τον κράτησε έξω από την ιστορία σας;» Η απάντηση του ήρωα Αχιλλέα ήταν : «Αν ο Παλαμήδης δεν ήρθε στην Τροία, τότε ούτε η Τροία υπήρξε ποτέ. Επειδή όμως ο σοφώτατος και πολεμικότατος αυτός άνδρας πέθανε εξαιτίας του Οδυσσέα, ο Όμηρος δεν τον αναφέρει γιά να μην αναφέρει τις ντροπές του Οδυσσέα.» Αφού τόν θρήνησε ο Αχιλλέας ως τον σπουδαιότερο και ομορφότερο, τόν νεώτερο και συνάμα τον πιο αξιοπόλεμο άνδρα, αυτόν που ξεπερνούσε όλους σε σωφροσύνη και συχνά συναντιόταν με τις Μούσες, είπε στον Απολλώνιο : «Εσύ, Απολλώνιε, επειδή οι σοφοί υποστηρίζουν ο ένας τον άλλο, φρόντισε τον τάφο του και αναστήλωσε το άγαλμα του Παλαμήδη που είναι παραπεταμένο. Βρίσκεται στην Αιολίδα, στη Μήθυμνα της Λέσβου (το σημερινό Μόλυβο).»

Στό Κεφ. ΧΙΙΙ ο Απολλώνιος φεύγοντας μέ καράβι από το Ίλιο αποβιβάζεται στη Μήθυμνα της Λέσβου. Αναφέρει ο Απολλώνιος : «Ο Αχιλλέας λέει είπε οτι κάπου εκεί κοντά κείτεται ο Παλαμήδης και υπάρχει άγαλμά του με ύψος ενός πήχη που παριστάνει ωστόσο κάποιον μεγαλύτερο στην ηλικία από τον Παλαμήδη. Έλληνες, ας φροντίσουμε έναν ενάρετο άνδρα που του οφείλουμε κάθε σοφία. Θά αποδειχθούμε καλύτεροι από τους Αχαιούς, τιμώντας γιά την αρετή του αυτόν που εκείνοι τελείως άδικα σκότωσαν.» Ο Απολλώνιος βρήκε τον τάφο και το άγαλμα θαμένο κοντά στον τάφο. Στη βάση του αγάλματος υπήρχε η επιγραφή «ΣΤΟΝ ΘΕΪΚΟ ΠΑΛΑΜΗΔΗ». Ο Απολλώνιος έστησε το άγαλμα όρθιο και ίδρυσε εκεί ιερό κάνοντας την εξής ευχή : «Παλαμήδη, μακάρι να ξεχάσεις την οργή που είχες κάποτε προς τους Αχαιούς και κάνε να πληθύνουν και να γίνουν σοφοί. Καν’ το Παλαμήδη, δημιουργέ της ευφράδειας, των Μουσών και του ίδιου μου του εαυτού».
Βλέπουμε ότι τόσο ο μέγιστος Απολλώνιος Τυανέας, ο οποίος δίκαιως χαρακτηρίστηκε αναμορφωτής του Ελληνισμού, όσο και ο ήρωας Αχιλλέας αποκαθιστούν τη μνήμη του Παλαμήδη και τον τιμούν.

Στη Χρονογραφία του Ιωάννη Μαλάλα αναφέρονται τα εξής ενδιαφέροντα για τον Παλαμήδη:
[Των μεν Αχαιών οι άριστοι άνδρες ούτοι.]
[Παλαμήδης] εφήυρεν εκ της κινήσεως των επτά πλανητών κατά μοιρικήν τύχην επαγόντων τοις ανθρώποις χαράς και λύπας, ορίσας την τάβλαν τόν γήϊνον κόσμον, τους δέ δυοκαίδεκα κάσους τον ζωδιακόν αριθμόν, το δε ψηφοβόλον και τα εν αυτώ επτά κοκκία τα επτά άστρα, τον δε πύργον το ύψος του ουρανού, εξ' ου ανταποδίδοται πάσι καλά και κακά.

... Εφηύρε (την πεσσεία ή πεττεία, δηλ. το παιγνίδι τών πεσσών = σημ. σκάκι) από την κίνηση των επτά πλανητών που επιφέρουν στους ανθρώπους χαρές και λύπες "κατά μοιρική τύχη", δηλ. σύμφωνα με την τύχη που καθορίζουν οι Μοίρες, ορίζοντας την τάβλα (= αβάκιο, σκακιέρα) ως τον γήινο κόσμο , τους δε δώδεκα οίκους ως τον αριθμό των ζωδίων, το δε μέρος όπου τοποθετούνται τα ψηφία (πεσσοί) και τα εντός αυτού επτά κομμάτια (συμβολίζουν) τα επτά άστρα, ο δέ πύργος (το όγδοο κομμάτι) συμβολίζει το ύψος τού ουρανού, από όπου ανταποδίδονται σε όλους τα οφειλόμεν καλά και κακά.
(Ιω. Μαλάλας, ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΙΑ, Εκδόσεις ΗΛΙΟΔΡΟΜΙΟΝ, Αθήνα 2001, Απόδοση αποσπάσματος: Ιαλυσσός)

Ο σοφώτατος των Ελλήνων, Σωκράτης, στην Απολογία του αναφέρει:

"Εγώ πάντως πολλές φορές θα ήθελα να πεθάνω αν όλα αυτά αληθεύουν, γιατί σ' εμένα τουλάχιστον, φαίνεται θαυμαστή η παραμονή σε μέρος που θα μπορούσα να συναντήσω τον Παλαμήδη, τον Αίαντα τον Τελαμώνιο και όσους άλλους από τους παλιούς πέθαναν από άδικη κρίση, και να συγκρίνω τα παθήματά μου με τα δικά τους. Νομίζω πως κάθε άλλο παρά δυσάρεστα θα μου ήταν όλα αυτά".

Στόν ήρωα Παλαμήδη οφείλει το όνομά του, το κάστρο του Παλαμηδίου στο Ναύπλιο. Γνωστό για τα 999 σκαλιά του, το Παλαμήδι βρίσκεται σε ύψος 216 μέτρων. Κατασκευάστηκε κατά την περίοδο 1686-1715 από τους Ενετούς και έχει οκτώ αυτόνομους προμαχώνες. Μετά το 1715 το κάστρο έπεσε στα χέρια των Τούρκων ενώ το 1822 οι Έλληνες το κατέλαβαν. Η κατάληψη του Παλαμηδίου από τους Έλληνες κατέπληξε τους Ευρωπαίους καθώς το κάστρο θεωρείτο απόρθητο.

Ο ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ ΣΤΟ ΕΡΓΟ "ΗΡΩΪΚΟΣ" ΤΟΥ ΦΙΛΟΣΤΡΑΤΟΥ

Τό έργο «Ηρωϊκός» του Φιλόστρατου (συγγραφέως του έργου «Τα ες τον Τυανέα Απολλώνιον») ασχολείται με τα πρόσωπα και τα γεγονότα του Τρωϊκού πολέμου. Αποτελεί ένα διάλογο ανάμεσα σε έναν έμπορο απο τη Φοινίκη και έναν αμπελουργό της Θρακικής Χερσονήσου. Ο Φοίνικας έχει αποκλεισθεί με το καράβι του στη Θρακική Χερσόνησο από καταγίδα. Ο αμπελουργός έρχεται σε επαφή με την ψυχή του ήρωα Πρωτεσίλαου και απο εκείνον μαθαίνει για τους ήρωες και τα γεγονότα του Τρωϊκού πολέμου.

Ο Πρωτεσίλαος καταγόταν από τη Θεσσαλία και ήταν ο πρώτος που σκοτώθηκε όταν οι Έλληνες απεβιβάστηκαν στην Τροία. Τα κυριότερα πρόσωπα για τα οποία γίνεται λόγος στο έργο αυτό είναι ο Παλαμήδης, ο Οδυσσέας, ο Αίαντας και ο Αχιλλέας.Ο Παλαμήδης συνδεόταν με μεγάλη φιλία με τον Αχιλλέα και τον Αίαντα τον Τελαμώνιο. Παραθέτουμε μερικά αποσπάσματα απο το έργο αυτό του Φιλόστρατου.

Αμπελουργός:

O Πρωτεσίλαος λέει πως και ο ίδιος συναναστράφηκε με τον Χείρωνα μαζί με τον Παλαμήδη, τον Αχιλλέα και τον Αίαντα.
Κεφ. Χ,1 Για τον Παλαμήδη λέει τα εξής: Ήταν αυτοδίδακτος και, όταν πήγε στον Χείρωνα, ήταν ήδη σοφός και γνώριζε περισσότερα από εκείνον. Πρίν από τον Παλαμήδη δεν υπήρχαν οι έννοιες εποχή, ούτε κύκλος του μήνα, στον χρόνο δεν είχε δοθεί η ονομασία του έτους, δεν υπήρχαν νομίσματα, ούτε μέτρα, ούτε σταθμά, ούτε αρίθμηση, αλλά και κανένας έρωτας για τη σοφία επειδή δεν υπήρχαν ακόμη τα γράμματα. ...
Όταν ήταν οι Αχαιοί στην Αυλίδα, επινόησε τους πεσσούς (κάτι αντίστοιχο του σημερινού σκακιού), παιχνίδι όχι για τεμπελιά αλλά για όξυνση του νου και σοβαρή ενασχόληση.
Αυτό που ειπώθηκε από πολλούς ποιητές (ανάμεσα σ’ αυτούς και ο Απολλόδωρος με τη Μυθολογία του), ότι δηλαδή κατά την εκστρατεία των Ελλήνων στην Τροία ο Οδυσσέας στην Ιθάκη παρίστανε τον τρελλό και προσπαθούσε να ζέψει σε άροτρο βόδι μαζί με άλογο και ότι ο Παλαμήδης αποκάλυψε την απάτη μέσω του Τηλέμαχου, λέει (ο Πρωτεσίλαος) ότι δεν είναι αληθές, διότι ο Οδυσσέας πήγε με μεγάλη προθυμία στην Αυλίδα και έγινε ονομαστός στους Έλληνες για τις ικανότητές του. Σε σύγκρουση με τον Παλαμήδη ήρθε αργότερα. Στην Τροία δηλαδή έγινε έκκλειψη Ηλίου και οι στρατιώτες έχασαν το κουράγιο τους, γιατί πίστεψαν πως αυτό το θεϊκό σημάδι προδιέγραφε το μέλλον τους. Ο Παλαμήδης τους μίλησε και εξήγησε το φαινόμενο, λέγοντας ότι, καθώς η Σελήνη κινείται, συσκοτίζει τον Ήλιο και προκαλεί τη θόλωσή του· τους είπε ακόμη ότι «αν προμηνύει κάποιο κακό, αυτό σίγουρα θα το πάθουν οι Τρώες, διότι εκείνοι ξεκίνησαν την αδικία κι εμείς έχουμε έρθει ως αδικημένοι. Πρέπει λοιπόν να προσευχηθείτε στον ανατέλλοντα Ήλιο και να του θυσιάσετε λευκό πουλάρι απ’ αυτά που περιφέρονται ελεύθερα». Οι Αχαιοί παραδέχτηκαν την ορθότητα των λόγων του, κάτι πού πάντα γινόταν με τον Παλαμήδη. Τότε όμως παρουσιάστηκε ο Οδυσσέας και είπε : «Για τις θυσίες και τις προσευχές και σε ποιόν πρέπει να γίνουν θα μας πεί ο Κάλχας, γιατί αυτά είναι θέματα της Μαντικής. Όσα πάλι συμβαίνουν στον ουρανό και αν υπάρχει αταξία και τάξη στά άστρα, τα γνωρίζει ο Δίας, διότι αυτός τα έχει επινοήσει και τοποθετήσει στη θέση τους. Όσο γιά σένα Παλαμήδη, θα φανείς λιγότερο μωρολόγος αν έχεις την προσοχή σου στραμμένη στη γη αντί να λές σοφιστείες για τα ουράνια φαινόμενα». Ο Παλαμήδης πήρε το λόγο και είπε: «Αν ήσουν σοφός Οδυσσέα, θα καταλάβαινες ότι κανείς δεν μπορεί να πεί κάτι σοφό για τα ουράνια φαινόμενα, αν δεν γνωρίζει καλύτερα τα γήϊνα. Δεν αμφιβάλλω πως ἐχεις μείνει πίσω σ’ αυτά, αφού λένε πως εσείς οι Ιθακήσιοι δεν έχετε ούτε εποχές, ούτε γή». Μετά από αυτά ο Οδυσσέας έφυγε εξοργισμένος και ο Παλαμήδης άρχισε να προετοιμάζεται για να αντιμετωπίσει το φθόνο του.
Κάποια φορά που συνεδρίαζαν οι Αχαιοί, έτυχε να πετούν γερανοί με τον συνηθισμένο τους τρόπο. Τότε ο Οδυσσέας κοίταξε τον Παλαμήδη και του είπε: «Οι γερανοί κάνουν μάρτυρες τους Αχαιούς ότι αυτοί βρήκαν τα γράμματα και όχι εσύ». Ο Παλαμήδης είπε : «Δεν βρήκα τα γράμματα, εκείνα βρήκαν εμένα. Βρίσκονταν από παλιά μέσα στον οίκο των Μουσών και χρειά-ζονταν άνδρα σαν και εμένα, διότι οι Θεοί τέτοια πράγματα φανερώνουν με τη μεσολάβηση σοφών ανδρών. Οι γερανοί δεν προσπαθούν να σχηματίσουν γράμματα, αλλά με το πέταγμά τους επαινούν την τάξη.».....
Από την Ίδη κατέβαιναν λύκοι και ορμούσαν στους νεαρούς που μετέφεραν τις αποσκευές και στα υποζύγια που ήταν γύρω στις σκηνές. Ο Οδυσσέας πρότεινε να πάρουν τόξα και ακόντια και να πάνε στην Ίδη για να κυνηγήσουν τους λύκους, όμως ο Παλαμήδης του είπε: «Οδυσσέα, ο Απόλλων χρησιμοποιεί τους λύκους ως προάγγελους λοιμού. Τους σκοτώνει βέβαια με το τόξο, όπως εδώ τα μουλάρια και τους σκύλους, όμως προηγουμένως τους στέλνει σε όσους πρόκειται να αρρωστήσουν, επειδή είναι ευνοϊκός προς τους ανθρώπους και για να τους προφυλάξει. Ας προσευχηθούμε λοιπόν στον Λύκιο και Φύξιο Απόλλωνα να απομακρύνει αυτά τα θηρία με τα τόξα του και να στρέψει το λοιμό προς τις κατσίκες, όπως λένε. Εμείς, Έλληνες, ας φροντίσουμε τους εαυτούς μας, γιατί πρέπει όσοι προσπαθούν να φυλαχτούν από επιδημίες να τρέφονται ελαφρά και να γυμνάζονται έντονα. Ιατρική βέβαια δεν κατέχω, όμως με τη σοφία όλα γίνονται κατανοητά». Με τα λόγια τούτα εμπόδισε την αγορά κρεάτων και τους είπε να μην χρησιμοποιούν τις στρατιωτικές τροφές. Φρόντισε οι στρατιώτες να τρέφονται με ξηρούς καρπούς και άγρια λαχανικά και όλοι τον υπάκουαν, διότι ό,τι έλεγε ο Παλαμήδης το θεωρούσαν θεόσταλτο και με ισχύ χρησμού. Πράγματι η επιδημία που προέβλεψε παρουσιάστηκε, πρώτα στίς πόλεις του Ελλησπόντου καθώς λένε, και μετά ενέσκηψε και στο Ίλιο. Από τους Έλληνες όμως δεν προσέβαλλε κανέναν, παρόλο που είχαν το στρατόπεδό τους σε μολυσμένη περιοχή. Για να βελτιώσει τον τρόπο ζωής και την άσκησή τους ακολούθησε την παρακάτω τακτική: Έριχνε στην θάλασσα εκατό πλοία και έβαζε τους στρατιώτες να επιβιβαστούν σε αυτά· αυτοί κωπηλατώντας συναγωνίζονταν ποιό καράβι θα περιπλεύσει ένα ακρωτήριο ή θα φτάσει σε κάποιο σκόπελο ή ποιοί από αυτούς που είχαν ξανοιχτεί στη θάλασσα θα φτάσουν πρώτοι σε λιμάνι ή ακτή. Κατάφερε μάλιστα να πείσει τον Αγαμέ-μνωνα να θεσπίσει έπαθλα για τους ταχύτερους ναυτικούς. Έτσι λοιπόν γυμνάζονταν διασκεδάζοντας και φρόντιζαν την υγεία τους. Τους εξηγούσε πως αφού η γη είχε μολυνθεί και βρίσκεται σ’ αυτήν την κατάσταση, είναι καλύτερη η θάλασσα και ασφαλέστερος ο θαλασσινός αέρας. Έτσι κέρδισε τον έπαινο όλων των Ελλήνων για τη σοφία του.
Ο Πρωτεσίλαος λέει σχετικά: Όταν ο Αχιλλέας ετοίμαζε την εκστρατεία κατά των νησιών και των παραθαλασσίων πόλεων, ζήτησε να εκστρατεύσουν οι Αχαιοί μαζί με τον Παλαμήδη. Ο Παλαμήδης πολεμούσε με γενναιότητα και σύνεση, ενώ ο Αχιλλέας ήταν ασυγκράτητος και η υπερβολική του ορμή τον οδηγούσε σε αταξία. Γι’ αυτό χαιρόταν όταν πολεμούσε μαζί του ο Παλαμήδης, διότι συγκρατούσε την ορμητικότητά του και του υπεδείκνυε πως πρέπει να πολεμά. Έμοιαζε με θηριοδαμαστή που μπορεί να ηρεμεί και να ξεσηκώνει γενναίο λιοντάρι και όλα αυτά τα έκανε χωρίς να αφήνει τη θέση του αλλά τοξεύοντας ταυτόχρονα και προφυλασσόμενος από τα βέλη, αποκρούωντας με την ασπίδα του και καταδιώκοντας τα στίφη των εχθρών. Αναχώρησαν λοιπόν χαρούμενοι και οι δυο και είχαν μαζί τους, τους Μυρμιδόνες και τους Θεσσαλούς από τη Φυλάκη. Ο Πρωτεσίλαος λέει πως παρέταξε και τη δική του δύναμη κάτω από την αρχηγία του Αχιλλέα και έτσι όλοι οι Θεσσαλοί ονομάσθηκαν Μυρμιδόνες. Οι πόλεις άρχισαν λοιπόν να κυριεύονται και έφταναν οι ειδήσεις για τα λαμπρά κατορθώματα του Παλαμήδη: διανοίξεις ισθμών, αλλαγή της πορείας ποταμών προς τις πόλεις, περιφράξεις λιμανιών, επιτειχίσματα και η νυχτερινή μάχη στην Άβυδο, τότε που πληγώθηκαν και ο Αχιλλέας αναχώρησε, ενώ ο Παλαμήδης δεν τα παράτησε και κυρίευσε την περιοχή, προτού φτάσουν μεσάνυχτα....
(Μετά την εκτέλεση του Παλαμήδη)
Απάνθρωπη ήταν και η διαταγή που εκδόθηκε έπειτα γι’ αυτόν : απαγορεύτηκε η ταφή του Παλαμήδη και ο εξαγνισμός του με χώμα και τέθηκε η ποινή του θανάτου γιά όποιον τον έπαιρνε και τον έθαβε. Την ώρα που διακηρύσσονταν αυτές οι αποφάσεις του Αγαμέμνονα, ο μέγας Αίαντας ρίχτηκε πάνω στο νεκρό και έκλαψε πολύ. Τον σήκωσε και τον πήρε, κουνώντας δεξιά και αριστερά το γυμνό σπαθί του και, αφού τον έθαψε με τον καθιερωμένο τρόπο, παρά την απαγόρευση, έπαψε να παρουσιάζεται στις συνελεύσεις των Ελλήνων, δεν συμμετείχε στις αποφάσεις, ούτε έπαιρνε μέρος στις μάχες. Όταν επέστρεψε ο Αχιλλέας μετά την άλωση της Χερσονήσου, οργίστηκαν και οι δύο γι’ αυτό που είχε γίνει στον Παλαμήδη.
Του Αίαντα όμως η οργή κράτησε λίγο, διότι, μόλις αντιλήφθηκε ότι οι σύμμαχοι βρίσκονταν σε δύσκολη θέση, τους συμπόνεσε και παραμέρισε την οργή. Ο θυμός του Αχιλλέα όμως κράτησε πολύ, και μάλιστα συνέθεσε με τη λύρα του ωδή για τον Παλαμήδη και τον υμνούσε όπως τους παλιούς ήρωες. Επιθυμούσε να παρουσιαστεί εκείνος στ΄ όνειρό του και γι’ αυτό έκανε σπονδές χρησιμοποιώντας κρατήρα, από τον οποίο πίνει ο Ερμής για να στείλει όνειρα. Ο ήρωας ήταν αξιαγάπητος καθώς φαίνεται και άξιος να υμνηθεί όχι μόνο από τον Αχιλλέα, αλλά απ’ όλους εκείνους που αγαπούσαν τη γενναιότητα και τη σοφία· και ο Πρωτεσίλαος κάθε φορά που θυμόμαστε τον Παλαμήδη, χύνει άφθονα δάκρυα, επαινώντας το θάρρος του γενικά αλλά ιδιαιτέρως αυτό που έδειξε την ώρα του θανάτου. Ο Παλαμήδης δεν ικέτευσε, δεν είπε κάτι που να προκαλέσει οίκτο, δεν θρήνησε. Τα μόνα λόγια του ήταν: «Σε λυπάμαι αλήθεια, γιατί εσύ χάθηκες πριν από εμένα» (ελεώ σε, αλήθεια, συ γαρ εμού προαπόλωλας) και με το κεφάλι όρθιο δέχτηκε τους λίθους, έχοντας συναισθανθεί πως η δικαιοσύνη θα είναι με το μέρος του.

Φοίνικας:

Μπορώ να έχω μπροστά στα μάτια μου τον Παλαμήδη, αμπελουργέ, όπως τον Νέστορα και τον Σθένελο, ή για τη μορφή του δεν λέει τίποτα ο Πρωτεσίλαος;

Αμπελουργός:

Μπορείς ξένε· πρόσεχε. Το ύψος του ήταν σχεδόν σαν του μεγάλου Αίαντα και η ομορφιά του εφάμιλλη με του Αχιλλέα, του Αντίλοχου, του Πρωτεσίλαου – όπως λέει ο ίδιος – και του Τρωαδίτη Εύφορβου (ενσάρκωση του Πυθαγόρα). Είχε γένια απαλά που σχημάτιζαν σιγά σιγά βόστρυχους, μαλλιά κοντά και τα φρύδια έδιναν ευγένεια στην μορφή του, ήταν ευθύγραμμα και έσμιγαν πάνω από τη συμμετρική και καλοσχηματισμένη μύτη του. Το βλέμμα του στις μάχες ήταν σταθερά προσηλωμένο και φοβερό, στην ανάπαυλα της μάχης φιλικό και οι ματιές γεμάτες καλοσύνη· λένε μάλιστα πως είχε τα μεγαλύτερα μάτια απ’ όλους τους ανθρώπους. Λένε ακόμα οτι ο Παλαμήδης γυμνός ήταν κάτι ανάμεσα σε βαρύ και ελαφρύ αθλητή και το πρόσωπό του ήταν ξηρό, αλλά πιο ωραίο από τους χρυσούς πλόκαμους του Εύφορβου. Η ξηρότητα του προσώπου του οφειλόταν στο ότι κοιμόταν όπως τύχαινε· πολλές φορές μάλιστα, σε περιόδους ανακωχής, κατασκήνωνε στην κορυφή της Ίδης, διότι οι σοφοί από τις κορυφές μπορούν να μελετούν και να κατανοούν τα ουράνια φαινόμενα. Στην Τροία δεν είχε οδηγήσει ούτε πλοίο ούτε άνδρες, αλλά είχε πάει με μικρό σκάφος μαζί με τον άδερφό του τον Οίακα, καθότι, λένε, θεωρούσε ότι ο ίδιος κάνει για πολλά χέρια. Δεν είχε ακόλουθο, ούτε κάποια υπηρέτρια ούτε Τέκμησσα ή Ίφη για να τον λούζει και να του στρώνει το κραβάτι, αλλά όλα τα έκανε μόνος του και χωρίς τα απαραίτητα σκεύη. Όταν κάποτε του είπε ο Αχιλλέας: «Παλαμήδη, ο κόσμος θα σε θεωρήσει αγροίκο επειδή δεν έχεις κάποιο να σε υπηρετεί», απάντησε: «Κι αυτά Αχιλλέα, τι είναι;» απλώνοντας τα δυό του χέρια. Όταν οι Αχαιοί του έδωσαν χρήματα από φορολογία και τον προέτρεπαν να μαζεύει πλούτη είπε: «Δεν τα παίρνω, διότι εγώ κι εσάς προτρέπω να είστε φτωχοί και δεν μ’ ακούτε». Όταν τον ρώτησε κάποτε ο Οδυσσέας μετά την επιστροφή του από την παρατήρηση του ουρανού: «Τι περισσότερο από εμάς βλέπεις στον ουρανό;» του απάντησε: «τους κακούς». Θα ήταν βέβαια προτιμότερο αν είχε μάθει τους Αχαιούς με ποιό τρόπο μπορεί κανείς να ξεχωρίσει τους κακούς· έτσι δεν θα τους παράσυρε ο Οδυσσέας όταν τον κατηγόρησε ασύστολα με ψευτιές και πανουργίες. Η φωτιά πού λέγεται πως άναψε ο Ναύπλιος (ο πατέρας του Παλαμήδη) κατά των Ελλήνων στον κόλπο της Εύβοιας (*) λέει πως είναι αλήθεια και πως ότι έγινε ήταν για χάρη του Παλαμήδη από τις Μοίρες και τον Ποσειδώνα, χωρίς ίσως να το θέλει, ξένε, η ψυχή του Παλαμήδη που, όντας σοφός, τους συγχώρεσε, φαντάζομαι για την απάτη. Τον έθαψαν ο Αχιλλέας κι ο Αίαντας στη χώρα των Αιολέων, που συνορεύει με την Τροία. Οι ίδιοι έφτιαξαν και ιερό για χάρη του, πολύ αρχαιοπρεπές, όπου τοποθετήθηκε το άγαλμα του Παλαμήδη, που τον παριστάνει γενναίο και οπλισμένο, και πηγαίνουν να του προσφέρουν θυσίες οι κάτοικοι των παραθαλάσσιων πόλεων. Αυτό το ιερό πρέπει να το αναζητήσεις στη Μήθυμνα και στη Λεπέτυμνο, που είναι ψηλό βουνό και ξεχωρίζει πάνω από τη Λέσβο.
------------------------------
* Ο Ναύπλιος - ο πατέρας του Παλαμήδη - για να εκδικηθεί για το θάνατο του παιδιού του, άναψε μεγάλη φωτιά τη νύχτα πάνω σε υφάλους κοντά στο ακρωτήριο Καφηρέας, την ώρα που το κύριο μέρος του Ελληνικού στόλου επέστρεφε από την Τροία. Οι Έλληνες τότε υπέθεσαν πως προσέγγιζαν κάποιο λιμάνι και κατευθύνθηκαν προς το φως με αποτέλεσμα τα πλοία τους να χτυπήσουν στους ύφαλους και να γίνουν συντρίμια.

Ο Κανόνας της Επικούρειας Φιλοσοφίας

H συμφωνία στο νόημα των λέξεων, προϋπόθεση της φιλοσοφικής διάθεσης

Πριν προχωρήσουμε στον Κανόνα, αναφέρουμε ως εισαγωγή ένα σημαντικό απόσπασμα του Επίκουρου, το οποίο υπάρχει στην επιστολή προς τον Ηρόδοτο:

"Πρώτα απ' όλα λοιπόν Ηρόδοτε, πρέπει να λαμβάνουμε με ακρίβεια τα νοήματα που αντιστοιχούν στις λέξεις, για να μπορούμε να κρίνουμε τις θέσεις ή τα ζητούμενα ή τις απορίες κάνοντας αναγωγή σ' αυτά και να μην άκριτα αποδεικνύουμε τα πάντα στο άπειρο, ή να χρησιμοποιούμε κενές λέξεις. Γιατί είναι ανάγκη το πρωταρχικό νόημα κάθε λέξης να είναι φανερό και να μη χρειαζόμαστε να το αποδείξουμε". (Πρῶτον μὲν οὖν τὰ ὑποτεταγμένα τοῖς φθόγγοις, ὦ Ἡρόδοτε, δεῖ εἰληφέναι, ὅπως ἂν τὰ δοξαζόμενα ἢ ζητούμενα ἢ ἀπορούμενα ἔχωμεν εἰς ταῦτα ἀναγαγόντες ἐπικρίνειν, καὶ μὴ ἄκριτα πάντα ἡμῖν ᾖ εἰς ἄπειρον ἀποδεικνύουσιν ἢ κενοὺς φθόγγους ἔχωμεν. ἀνάγκη γὰρ τὸ πρῶτον ἐννόημα καθ' ἕκαστον φθόγγον βλέπεσθαι καὶ μηθὲν ἀποδείξεως προσδεῖσθαι, εἴπερ ἕξομεν τὸ ζητούμενον ἢ ἀπορούμενον καὶ δοξαζόμενον ἐφ' ὃ ἀνάξομεν. (Διογένης Λαέρτιος - Βίοι Φιλοσόφων - Βιβλίο 10.37-38 στο εξής Δ.Λ.Ι).

Εφόσον ορίζουμε με ακρίβεια τα νοήματα που αντιστοιχούν στις λέξεις που χρησιμοποιούμε, προχωρούμε στην αναζήτηση της γνώσης με το λογισμό όπως για παράδειγμα τη σύλληψη με τον νου του περιεχομένου συγκεκριμένου ή αφηρημένου πράγματος και για όσα επιδέχονται επιβεβαίωση και για τα άδηλα (τὸ προσμένον καὶ τὸ ἄδηλον). Για να συμβεί αυτό και να προκύψει μια ορθή γνώμη (δόξα), θα πρέπει να εξεταστεί ως προς το αληθές της. Ο Κανών του Επίκουρου ασχολείται με το θέμα της αναζήτησης της Αλήθειας, το οποίο αποτελεί βασικό φιλοσοφικό ζητούμενο. Είναι ολοφάνερο ότι εάν στηριζόμαστε σε κάτι μη αληθές για την απόδειξη μιας φιλοσοφικής γνώμης, αυτή καταρρέει από μόνη της. Για να διακρίνουμε την Αλήθεια χρησιμοποιούμε το κριτήριο. Αυτό μας επιτρέπει να αντιλαμβανόμαστε με τέτοιο τρόπο τις καταστάσεις, ώστε να αξιολογούμε αν κάτι που έχουμε στο νου είναι αληθές ή ψευδές. Έτσι στη συνέχεια έχοντας πλέον ορθές και ολοκάθαρες σκέψεις στο νου, μας δίνεται η δυνατότητα να προχωρούμε ή όχι και στις ανάλογες πράξεις του βίου μας. Τα περί κριτηρίων της αλήθειας αναπτύσσονταν αναλυτικά στον Κανών, έργο του Επίκουρου το οποίο δεν σώζεται. Στοιχεία του Κανονικού βρίσκουμε στις διαθέσιμες πηγές της ελληνικής γραμματείας.

Το λογικόν ως πηγή του λογισμού

Στην επικούρεια φιλοσοφία κυρίαρχη έννοια είναι αυτή του λογισμού, δηλαδή της σκέψης, του συλλογισμού όπως θα λέγαμε σήμερα με άλλα λόγια.

Ο λογισμός σύμφωνα με τον Επίκουρο παράγεται από το τμήμα της ψυχής που ονομάζεται “λογικόν”, το υπόλοιπο της ψυχής είναι το “άλογον”. (καὶ τὸ μέν τι ἄλογον αὐτῆς[της ψυχής], ὃ τῷ λοιπῷ παρεσπάρθαι σώματι· τὸ δὲ λογικὸν ἐν τῷ θώρακι, ΔΛ.Ι.66). Το σύνολο της ψυχής κατά τον Επίκουρο είναι υλικό. Ο Επίκουρος λέει ότι "η ψυχή είναι σώμα που αποτελείται από πολύ λεπτά μέρη" (ἡ ψυχὴ σῶμά ἐστι λεπτομερὲς, ΔΛ.Ι.63). "Πέραν από τα σώματα και το κενό, δεν μπορούμε να διανοηθούμε τίποτα, ούτε μέσω της άμεσης αντίληψης ούτε σε αναλογία με τις άμεσες αντιλήψεις, που θα μπορούσαν να εκληφθούν σαν ολοκληρωμένες φυσικές οντότητες" (..οὐθὲν οὐδ' ἐπινοηθῆναι δύναται οὔτε περιληπτικῶς οὔτε ἀναλόγως τοῖς περιληπτοῖς ὡς καθ' ὅλας φύσεις λαμβανόμενα.. ΔΛ.Ι.40).

Εδώ ο Επίκουρος ξεκαθαρίζει την υλικότητα της ψυχής και μας εντυπωσιάζει με την διάκριση του αλόγου μέρους που είναι διασκορπισμένο σε όλο το σώμα και που είναι αυτό που το λειτουργεί και του λογικού που είναι το κέντρο λήψης και επεξεργασίας των αισθήσεων και των πάσης φύσεως αποφάσεων κι ενεργειών κλπ.

Το ότι το κέντρο αυτό βρίσκεται στον θώρακα, γνωρίζουμε ότι σήμερα δεν ισχύει πια. Το κέντρο του λογικού είναι ο εγκέφαλος, το κεντρικό νευρικό σύστημα. Tο άλογον είναι το υπόλοιπο νευρικό σύστημα, το περιφερικό, που βρίσκεται σε όλο το σώμα. Το δε σύνολον το ονομάζουμε ψυχή.

Η προέλευση του λογισμού

Οι πρωτόγονοι άνθρωποι ζούσαν σύμφωνα με τον Επίκουρο σύμφωνα με την φύση και διδάχθηκαν από τα πράγματα και κατ' ανάγκη. Ο Λουκρήτιος μας λέει σχετικά: “Μέρα με τη μέρα, όσοι ξεχώριζαν στην εξυπνάδα κι είχαν σύνεση, έδειχναν στους άλλους ανθρώπους πως να αλλάζουν την προηγούμενη ζωή τους με τρόπους καινούργιους και με τη φωτιά”. (Inque dies magis hi victum vitamque priorem commutare novis monstrabant rebus et igni, ingenio qui praestabant et corde vigebant. - DRN.V.1105)

Με τον τρόπο αυτό, με την εμπειρία της ζωής, προέκυψε ο λογισμός που στηρίχθηκε στα διδαχθέντα, τα ανέπτυξε και βρήκε καινούργια. Ο ίδιος ο Επίκουρος μας λέει ότι “ο δε λογισμός διερευνά σχολαστικά αυτό που έδωσε η φύση και προσθέτει σ’ αυτό νέες ανακαλύψεις”. (τὸν δὲ λογισμὸν τὰ ὑπὸ ταύτης παρεγγυηθέντα ὕστερον ἐπακριβοῦν καὶ προσεξευρίσκειν ἐν μὲν τισὶ θᾶττον - ΔΛ.Ι.75)

Η χρήση του λογισμού από τον Επίκουρο

Αργότερα, στα χρόνια της φιλοσοφίας, ο Επίκουρος χρησιμοποίησε τα λόγια και τον λογισμό για να δημιουργήσει την δική του σχολή με σκοπό την επίτευξη του ευδαίμονα βίου.

“Ο Επίκουρος έλεγε την φιλοσοφία ενέργεια που με λόγους και διαλογισμούς δημιουργεί τον ευδαίμονα βίο”. ("Ἑπίκουρος μὲν ἔλεγε τὴν φιλοσοφίαν ἐνέργειαν εἶναι λόγοις καὶ διαλογισμοῖς τὸν εὐδαίμονα βίον περιποιῦσαν". Σέξτος Εμπειρικός, Προς Ηθικούς US219)

Τον λογισμό τον χρησιμοποίησε ενδελεχώς. Για τα εναργή δηλαδή τα ολοφάνερα, η αποδοχή ενός συμπερασμού είναι απλούστερη και δεν απαιτεί απόδειξη αλλά απλή επιβεβαίωση. Για τα άδηλα δηλαδή τα αφανέρωτα και για τα μετέωρα δηλαδή όλα αυτά που τα βλέπουμε μεν ως φαινόμενα στον ουράνιο θόλο αλλά είναι μακριά μας για να μπορούμε να τα παρατηρήσουμε ενδελεχώς, οι διαλογισμοί ήταν και είναι απαραίτητοι για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων που θα βρίσκονται πιο κοντά στην αλήθεια.

Ο Επίκουρος φιλοσόφησε περί της φύσεως διότι όπως ο ίδιος έλεγε “εάν προσηλωθούμε στην προσεκτική εξέταση όλων αυτών των φαινομένων, θα καταλήξουμε να εξιχνιάσουμε τις πραγματικές αιτίες της ταραχής και του φόβου, και καθορίζοντας την αιτία των ουράνιων φαινομένων και των άλλων που συμβαίνουν, θα απαλλαγούμε από όλα αυτά που φοβίζουν στο έπακρο τους άλλους ανθρώπους”. (ἂν γὰρ τούτοις προσέχωμεν, τὸ ὅθεν ὁ τάραχος καὶ ὁ φόβος ἐγίνετο ἐξαιτιολογήσομεν ὀρθῶς καὶ ἀπολύσομεν, ὑπέρ τε μετεώρων αἰτιολογοῦντες καὶ τῶν λοιπῶν τῶν ἀεὶ παρεμπιπτόντων, ὅσα φοβεῖ τοὺς λοιποὺς ἐσχάτως - ΔΛ.Ι.82)

Ο Επίκουρος μας λέει χαρακτηριστικά για την χρήση του λογισμού: “το σύμπαν είναι σώματα και κενό, ότι υπάρχουν τα σώματα το επιβεβαιώνει πριν απ’ όλα σε κάθε περίπτωση η αίσθηση, με βάση την οποίαν είναι αναγκαίο να χρησιμοποιούμε τον λογισμό και να βγάζουμε συμπεράσματα για τα άδηλα”. (τὸ πᾶν ἐστι <σώματα καὶ κενόν>· σώματα μὲν γὰρ ὡς ἔστιν, αὐτὴ ἡ αἴσθησις ἐπὶ πάντων μαρτυρεῖ, καθ' ἣν ἀναγκαῖον τὸ ἄδηλον τῷ λογισμῷ τεκμαίρεσθαι - ΔΛ.Ι.39)

Ο Επίκουρος στηριζόμενος στην μέχρι τότε εμπειρία της ανθρωπότητας ανακάλυψε με τον λογισμό την χρήση ορισμένων “εργαλείων” για να εξηγήσει την φύση του παντός άρα και του ανθρώπου. Έτσι προχώρησε κατόπιν όπου και όταν χρειάζονταν στους διαλογισμούς και παρήγαγε άλλα διαλογίσματα. Τα “εργαλεία” αυτά και την χρήση τους με την μέθοδο του λογισμού του, την αποτύπωσε στον Κανόνα.

O Κανών του Επίκουρου

Όπως αναφέρει ο Σέξτος Εμπειρικός στο έργο του Προς Λογικούς, “Οι δε επικούρειοι ξεκινούν από τα λογικά, διότι πρώτα εξετάζουν τα κανονικά, και καθοδηγούνται για τα ολοφάνερα και τα άδηλα και τα επακόλουθα αυτών”. (οί δε Έπικούρειοι ἀπό τῶν λογικῶν είσβάλλουσιν τά γάρ κανονικά πρῶτον ἐπιθεωροῦσιν, περὶ τε εναργῶν και ἀδήλων καί τῶν τούτοις ἀκολούθων ποιοῦνται την ὑφήγησιν - Σέξτος Εμπειρικός, Προς Λογικούς Α.22)

Τον Κανόνα ονόμαζε και περί κριτηρίου και αρχής και στοιχειωτικόν και την αποτύπωσε στο ομώνυμο βιβλίο. (καλοῦσι δ' αὐτὸ περὶ κριτηρίου καὶ ἀρχῆς, καὶ στοιχειωτικόν ΔΛ.Ι.30)

Το Κανονικόν αποτελεί το θεμέλιο της φιλοσοφίας του Κήπου, όπου στεριώνει η βάση του, το Φυσικό μέρος, το οποίο στηρίζει με τη σειρά του το οικοδόμημα, δηλαδή το Ηθικό. Στοιχεία του Κανονικού βρίσκονται σε όλη την έκταση του επικούρειου φιλοσοφικού συστήματος, δηλαδή τα συναντάμε και στο Φυσικό και στο Ηθικό μέρος. Λέγεται έτσι δηλαδή Κανονικόν από την λέξη κανόνας, το ευθύγραμμο τμήμα που χρησιμοποιούμε για να χαράσσουμε ευθείες γραμμές ή να διακρίνουμε τις στρεβλές, ο χάρακας όπως λέμε σήμερα.

Στο Κανόνα αναπτύσσεται η μέθοδος του λογισμού που προκύπτει από την αξιολόγηση των πραγμάτων με την βοήθεια κριτηρίου.

Εντός του Κανόνα περιγράφονται τα κριτήρια της αλήθειας, όπως τα ονόμασε ο Επίκουρος. Αυτά είναι οι αισθήσεις, οι προλήψεις και τα πάθη όπως αναφέρει ο Επίκουρος στον Κανών και οι φανταστικές επιβολές της διάνοιας, σύμφωνα με τους Επικούρειους Φιλοσόφους γενικότερα. (ἐν τοίνυν τῷ Κανόνι λέγων ἐστὶν ὁ Ἐπίκουρος κριτήρια τῆς ἀληθείας εἶναι τὰς αἰσθήσεις καὶ προλήψεις καὶ τὰ πάθη, οἱ δ' Ἐπικούρειοι καὶ τὰς φανταστικὰς ἐπιβολὰς τῆς διανοίας - ΔΛ.Ι.31) Αναφορά στις φανταστικές επιβολές της διάνοιας, γίνεται και από τον ίδιο τον Επίκουρο στην Κύρια Δόξα (XXIV) ("Εἴ τιν' ἐκβαλεῖς ἁπλῶς αἴσθησιν καὶ μὴ διαιρήσεις τὸ δοξαζόμενον κατὰ τὸ προσμένον καὶ τὸ παρὸν ἤδη κατὰ τὴν αἴσθησιν καὶ τὰ πάθη καὶ πᾶσαν φανταστικὴν ἐπιβολὴν τῆς διανοίας.. κλπ").

Οι Αισθήσεις

Οι Αισθήσεις είναι το σύνολο των λειτουργιών με τις οποίες αντιλαμβανόμαστε άμεσα τους εξωτερικούς ή εσωτερικούς ερεθισμούς του περιβάλλοντός μας. Οι ερεθισμοί αυτοί προκαλούνται όταν η έκφραση των ατομικών ενώσεων επιδρά στο σώμα ως ύλη, προερχόμενη από διάφορες πηγές. Γίνεται αντιληπτή δε λόγω της ύπαρξης των αισθητήριων οργάνων που υποδέχονται την ύλη και με τις νευρικές απολήξεις που διαθέτουν μεταφέρουν την πληροφορία στον εγκέφαλο μέσω του νευρικού συστήματος.

Η αίσθηση είναι αντιληπτική σε όσα υποπίπτουν σ' αυτή. Δεν αφαιρείται ή προστίθεται τίποτε σε αυτήν, είναι άλογη. Αληθεύει στα πάντα και το ίδιο το ον την λαμβάνει από τη φύση του ως έχει. Όλων δε των αισθητών είναι όντως αληθή. Αυτά που στοχαζόμαστε όμως διαφέρουν, άλλα από αυτά είναι αληθή και άλλα ψευδή. (τὴν τὲ αἴσθησιν αντιληπτικὴν οὖσαν τῶν ὐποπιπτὸντων αὖτη, καί μῆτε ἀφαιροῦσαν τὶ μῆτε προστιθεῖσαν τῶ ἄλογον εἶναι, διὰ παντὸς τὲ ἀληθεῦειν καί οὔτω τὲ ον λαμβὰνειν ὦς εἶχε φὺσεως αὖτο ἐκεῖνο. Πὰντων δὲ τῶν αἰσθητῶν άληθῶν ὂντων, τά δοξαστὰ διαφὲρειν, καὶ τὰ μὲν αὐτῶν εἶναι άληθῆ τὰ δὲ ψευδῆ - Σέξτος Εμπειρικός, Προς Λογικούς 8.9)

Οι προλήψεις

Την δε πρόληψη οι επικούρειοι την λέμε ως κατάληψη, ή γνώμη ορθή, ή έννοια, ή εναποθηκευμένη καθολική νόηση, δηλαδή τη μνήμη που προκαλείται από τις επαναλαμβανόμενες εξωτερικές φανερώσεις. (Τὴν δὲ πρόληψιν λέγουσιν οἱονεὶ κατάληψιν ἢ δόξαν ὀρθὴν ἢ ἔννοιαν ἢ καθολικὴν νόησιν ἐναποκειμένην, τουτέστι μνήμην τοῦ πολλάκις ἔξωθεν φανέντος - ΔΛ.I.33)

Για παράδειγμα ο άνθρωπος μόλις δει για πρώτη φορά ένα αντικείμενο όπως το τραπέζι και του εξηγήσουν ότι αυτό λέγεται έτσι, εντυπώνει το γεγονός στη μνήμη του και όταν ξαναδεί το ίδιο αντικείμενο ανακαλεί τη πρόληψη που έχει δεχθεί και γνωρίζει ότι πρόκειται για τραπέζι και όχι κάτι άλλο. Η πρόληψη λαμβάνεται σαφώς μέσω των αισθήσεων και ανήκει στα εναργή δηλαδή τα ολοφάνερα πράγματα.

Τα πάθη

Τα πάθη ή αλλιώς τα συναισθήματα είναι δύο, η ηδονή δηλαδή η τέρψη, η ευχαρίστηση και η αλγηδόνα ή αλλιώς ο πόνος. Υπάρχουν σε όλα τα ζώα και το πρώτο είναι οικείο ενώ το άλλο ξένο. Πάνω σ΄ αυτά κρίνουμε τις προτιμήσεις και τις αποφυγές στην ζωή μας. (Πάθη δὲ λέγουσιν εἶναι δύο, ἡδονὴν καὶ ἀλγηδόνα, ἱστάμενα περὶ πᾶν ζῷον, καὶ τὴν μὲν οἰκεῖον, τὴν δὲ ἀλλότριον· δι' ὧν κρίνεσθαι τὰς αἱρέσεις καὶ φυγάς - ΔΛ.I.34)

Οι φανταστικές επιβολές της διάνοιας

Οι φανταστικές επιβολές της διανοίας είναι οι φανταστικές εικόνες που συλλαμβάνονται και προβάλλονται στο νου. Αυτό συμβαίνει λόγω της ύπαρξης ειδώλων που αποτελούνται από λεπτότερα άτομα τα οποία ναι μεν δεν μπορούν να συλλάβουν οι αισθήσεις, αλλά τα αντιλαμβάνεται ο νους. Τέτοια είναι οι προβολές όσων ανθρώπινων μορφών βλέπουμε στο ύπνο μας, αλλά και των άλλων όντων που συλλαμβάνει η "φαντασία" μας.

Όπως μας λέει και ο Σέξτος Εμπειρικός, "γίνονται όλες οι φαντασίες αληθείς και με τη λογική. Διότι εάν λέγεται αληθής μια φαντασία, λένε οι επικούρειοι, όταν από υπαρκτό και σύμφωνα με αυτό γίνεται. Η κάθε δε φαντασία συνίσταται από το φανταστό που υπάρχει και σύμφωνα με αυτό κατ΄ ανάγκη, η κάθε φαντασία είναι αληθής". (Γὶνονται οὺν πὰσαι αἱ φαντασὶαι ἀληθεῖς. Καὶ κατὰ λὸγον. Εἱ γὰρ ἀληθῆς λὲγεται φαντασὶα, φασὶν οἱ επικοὺρειοι, ὄταν ἀπὸ ὐπὰρχοντος τὲ καὶ κατ΄αὐτὸ τὸ ὐπὰρχον γὶνηται, πὰσα δὲ φαντασὶα ἀπὸ ὐπὰρχοντος τοῦ φανταστοῦ καὶ κατ' αὐτὸ τὸ φανταστὸν συνὶσταται, πὰσα κατ' ἀνὰγκην φαντασὶα ἐστὶν ἀληθῆς - Σέξτος Εμπειρικός, Προς Λογικούς Α' 7.204.6)

Η χρήση των κριτηρίων της αλήθειας για συμπερασμούς

Στηριζόμενοι λοιπόν στις αισθήσεις, στις απλές επιβολές είτε στις διανοητικές ή σε όποιο άλλο κριτήριο καθώς επίσης και στα υπάρχοντα πάθη, μπορούμε να βγάζουμε συμπεράσματα και για όσα φανερά αναμένουν την επιβεβαίωση και για αυτά που δεν βλέπουμε, τα άδηλα. (Ἔτι τε κατὰ τὰς αἰσθήσεις δεῖ πάντα τηρεῖν καὶ ἁπλῶς τὰς παρούσας ἐπιβολὰς εἴτε διανοίας εἴθ' ὅτου δήποτε τῶν κριτηρίων, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ὑπάρχοντα πάθη, ὅπως ἂν καὶ τὸ προσμένον καὶ τὸ ἄδηλον ἔχωμεν οἷς σημειωσόμεθα - ΔΛ.Ι.38) και (τ’αφανές δια του φαινομένου συλλογίζεσθαι - Περί φύσεως 14.14), (το σύμφωνον τοις φαινομένοις συλλογίζεσθαι - Προς Πυθοκλή Δ.Λ. Χ112).

Σύμφωνα με τα παραπάνω, είμαστε βέβαιοι ότι μπορούμε να βασιστούμε στα κριτήρια αυτά. Τι γίνεται όμως αν κάποιος δε τα δέχεται ως τέτοια; Την απάντηση την δίνει ο ίδιος ο Επίκουρος με τα παρακάτω λόγια:

"Αν απορρίπτεις απλώς την αίσθηση και δεν διαχωρίζεις την άποψη για κάτι (δοξαζόμενον) και αυτό που επιδέχεται επιβεβαίωση(προσμένον) και αυτό που είναι ήδη παρόν κατά την αίσθηση και τα πάθη και κάθε φανταστική επιβολή της διανοίας, συνταράσσεις και τις υπόλοιπες αισθήσεις με μια μάταια άποψη, έτσι ώστε θα οδηγηθείς να απορρίψεις κάθε κριτήριο. Εάν δε βεβαιώσεις και αυτό που επιδέχεται επιβεβαίωση και αυτό που δεν έχει την επιμαρτύρηση, πάνω στις έννοιες των απόψεών σου, δεν θα αποφύγεις την διάψευση, επειδή θα αφήσεις κάθε αμφισβήτηση κατά την κάθε κρίση, για το αν κάτι είναι ορθό ή μη ορθό". (Εἴ τιν' ἐκβαλεῖς ἁπλῶς αἴσθησιν καὶ μὴ διαιρήσεις τὸ δοξαζόμενον κατὰ τὸ προσμένον καὶ τὸ παρὸν ἤδη κατὰ τὴν αἴσθησιν καὶ τὰ πάθη καὶ πᾶσαν φανταστικὴν ἐπιβολὴν τῆς διανοίας, συνταράξεις καὶ τὰς λοιπὰς αἰσθήσεις τῇ ματαίῳ δόξῃ, ὥστε τὸ κριτήριον ἅπαν ἐκβαλεῖς. εἰ δὲ βεβαιώσεις καὶ τὸ προσμένον ἅπαν ἐν ταῖς δοξαστικαῖς ἐννοίαις καὶ τὸ μὴ τὴν ἐπιμαρτύρησιν, οὐκ ἐκλείψεις τὸ διεψευσμένον· ὡς τετηρηκὼς ἔσῃ πᾶσαν ἀμφισβήτησιν κατὰ πᾶσαν κρίσιν τοῦ ὀρθῶς ἢ μὴ ὀρθῶς - ΚΥΡΙΑΙ ΔΟΞΑΙ XXIV)

Με τα κριτήρια της αλήθειας ελέγχουμε εάν μια γνώμη είναι αληθής ή ψευδής. Η αληθής γνώμη προκύπτει εάν μια γνώμη επιβεβαιώνεται ή δεν καταρρίπτεται (επιμαρτύρησις - μη αντιμαρτύρησις). Το ψευδές ελέγχεται όταν μια γνώμη καταρρίπτεται ή δεν επιβεβαιώνεται (αντιμαρτύρησις - μη επιμαρτύρησις). ([δόξα] ἀληθῆ τέ φασι καὶ ψευδῆ· ἂν μὲν γὰρ ἐπιμαρτυρῆται ἢ μὴ ἀντιμαρτυρῆται, ἀληθῆ εἶναι· ἐὰν δὲ μὴ ἐπιμαρτυρῆται ἢ ἀντιμαρτυρῆται, ψευδῆ τυγχάνειν ΔΛ.Ι.34)

Για να διακρίνουμε τι είναι αληθές και τι όχι χρησιμοποιούμε καταρχήν την ενάργεια, η οποία προκύπτει από την άμεση αντίληψη των πραγμάτων με την χρήση των κριτηρίων της αλήθειας. Εναργές είναι το ολοφάνερο, το ξεκάθαρο. Δεν περιορίζουμε όμως την βέβαιη γνώση μόνον σε αυτά που είναι εναργή.

Με βάση την άμεση αντίληψη των πραγμάτων με τις αισθήσεις, χρησιμοποιούμε την κατ΄ αναλογία αντίληψή τους σε όσα είναι άδηλα, δηλαδή αυτά που δεν φαίνονται και για τα μετέωρα που είναι αρκετά μακριά για να αντιληφθούμε τις αιτίες τους άμεσα.

Παράδειγμα συλλογισμού για τα άδηλα: “Εάν, πράγματι, κάποιος μας πει ότι ένα καθορισμένο σώμα περιέχει μέρη άπειρα σε αριθμό και οποιουδήποτε μεγέθους, θα ήταν αδύνατο να αντιληφθούμε με ποιο τρόπο. Πως ένα τέτοιο σώμα θα μπορούσε να εξακολουθεί να έχει πεπερασμένο μέγεθος; Είναι πράγματι φανερό, ότι τα μέρη σε άπειρο αριθμό πρέπει να έχουν συγκεκριμένο μέγεθος και όποια και αν είναι τα μεγέθη τους, το μέγεθος του σώματος θα πρέπει ομοίως να είναι άπειρο”. (Οὔτε γὰρ ὅπως, ἐπειδὰν ἅπαξ τις εἴπῃ ὅτι ἄπειροι ὄγκοι ἔν τινι ὑπάρχουσιν ἢ ὁπηλίκοι οὖν, ἔστι νοῆσαι, πῶς τ' ἂν ἔτι τοῦτο πεπερασμένον εἴη τὸ μέγεθος. πηλίκοι γάρ τινες δῆλον ὡς οἱ ἄπειροί εἰσιν ὄγκοι· καὶ οὗτοι ὁπηλίκοι ἄν ποτε ὦσιν, ἄπειρον ἂν ἦν καὶ τὸ μέγεθος ΔΛ.Ι.57)

Έτσι λοιπόν όλα τα επινοήματα έχουν την γένεσή τους στις αισθήσεις κατά περίπτωση με την αναλογία αλλά και με την ομοιότητα και τη σύνθεση συμβαλλομένου και του λογισμού. (καὶ γὰρ καὶ ἐπίνοιαι πᾶσαι ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων γεγόνασι κατά τε περίπτωσιν καὶ ἀναλογίαν καὶ ὁμοιότητα καὶ σύνθεσιν, συμβαλλομένου τι καὶ τοῦ λογισμοῦ ΔΛ.Ι.32)

Οι Επικούρειοι λοιπόν χρησιμοποιούν τη μεθοδολογία του νόμου της αναλογίας για να αντιληφθούν τα άδηλα. Παράδειγμα συλλογισμού κατ΄ αναλογία: Γράφει ο Λουκρήτιος (Περί της φύσεως των πραγμάτων ΙΙ 114-124): «Πρόσεξε, κάθε φορά που τρυπώνουν οι ακτίνες του ήλιου και ρίχνουν το φως τους μες στο σκοτάδι των σπιτιών μας: θα δεις πολλά μικροσκοπικά σωματίδια να αναδεύονται με χίλιους δυο τρόπους στο κενό που φωτίζει η ακτίνα. Σαν να μπλέχτηκαν σε αγώνα ασταμάτητο, συγκρούονται και μάχονται κατά σμήνη χωρίς ανάπαυλα καμιά, ξεσηκωμένα από απανωτές συγκρούσεις και απωθήσεις. Απ’ αυτό μπορείς να πάρεις μια ιδέα για το πώς μοιάζει η αέναη και αδιάκοπη κίνηση των αρχικών στοιχείων στο απέραντο κενό – στο βαθμό που μπορεί ένα μικρό γεγονός να μας δώσει μια ιδέα για τα μεγαλύτερα και να φωτίσει τα χνάρια που οδηγούν στη γνώση τους».

Ο επικούρειος τρόπος επιλογισμού βασίζεται λοιπόν στην παρατήρηση της Φύσης και όλες οι γνώμες είναι αποδεκτές αρκεί να μην αντιμαρτυρούνται. Εφαρμόζεται δε και σε όσα "λογικά" συμπεράσματα οδηγούν σε παράδοξα. Αυτό συμβαίνει όταν τα συμπεράσματα αυτά στηρίζονται στην λογική που είχε ήδη διαμορφωθεί στην εποχή πριν τον Επίκουρο με κύριο εκφραστή της τον Αριστοτέλη.

-Παράδειγμα παράδοξου εάν δεν ακολουθηθεί ο επικούρειος συμπερασμός

Διχοτομούμε ένα ευθύγραμμο τμήμα και επαναλαμβάνουμε την διχοτόμηση στα τμήματα που δημιουργούνται. Θεωρητικά το μισό του μισού επαναλαμβάνεται στο άπειρο (επ' άπειρο τομή), άρα το ευθύγραμμο τμήμα αποτελείται από άπειρα τμήματα. Όμως σύμφωνα με την παρατήρηση που χρησιμοποιεί η επικούρεια φιλοσοφία, ένα ευθύγραμμο τμήμα, μια βέργα για παράδειγμα, έχει ορισμένο μήκος και όχι άπειρο. Αν προσπαθήσουμε να την διαιρέσουμε κάποια στιγμή θα φθάσουμε στα άτμητα στοιχεία που την αποτελούν κι εκεί η διαδικασία θα τερματιστεί και δεν θα συνεχισθεί στο άπειρο.

Ο Επίκουρος διαπίστωσε ότι η επικρατούσα λογική της εποχής του, δεν οδηγούσε πάντοτε στα σωστά συμπεράσματα και εισηγήθηκε τον Κανόνα που οδηγεί στην ορθότερη εξήγηση της όλης Φύσης διαχρονικά. Επιτρέπει δηλαδή στο νου να σχηματίσει τις απαραίτητες κρίσεις ώστε να οδηγηθεί με επιστημονική μέθοδο στην απόκτηση της γνώμης (δόξας) για κάθε θέμα που απασχολεί τον άνθρωπο και καθιστά βατό τον δρόμο προς την ευδαιμονία.

Η χρήση του Κανόνα για την εξήγηση των αδήλων.

Το παράδειγμα του Φιλόδημου

Οι επικούρειοι βασιζόμενοι στις παρατηρήσεις, τα «σημεία» όπως τα λένε, μπόρεσαν να οδηγηθούν με τον επιλογισμό σε ασφαλή συμπεράσματα για τα άδηλα χρησιμοποιώντας τον Κανόνα. O Φιλόδημος αναφέρει στο έργο του "Περί σημείων" (ph.1065), ότι εάν υπάρχει ένα μη παρατηρήσιμο (άδηλο) Υποκείμενο που θέλουμε να διερευνήσουμε ότι διαθέτει ένα Γνώρισμα (πχ σχήμα, χρώμα, μεγεθος κλπ), μπορούμε να σκεφτούμε ένα παρατηρήσιμο Ανάλογο με ένα Σημείο αντίστοιχο του Γνωρίσματος και να διερευνήσουμε εάν η υπόθεση είναι αληθής με την επιβεβαίωση ή μη κατάρριψη ή είναι ψευδής με την κατάρριψη ή μη επιβεβαίωση.

Υπόθεση: Τα άτμητα σώματα (άτομα) έχουν σχήμα ή όχι;
  • Διερευνούμενο Υποκείμενο: Άτμητα σώματα (άτομα)
  • Αναζητούμενο Γνώρισμα: Σχήμα
  • Ανάλογο: Ορατά σώματα
  • Σημείο: Σχήμα
  • Υπάρχει εξαίρεση; Όχι – Οι αισθήσεις επιμαρτυρούν ότι όλα τα ορατά σώματα έχουν σχήμα
  • Συμπέρασμα: Και τα άτομα έχουν σχήμα
Η χρήση του Κανόνα για την εξήγηση των αιτιών

Εισαγωγή

Ο Επίκουρος χρησιμοποιώντας τον λογισμό με την μέθοδο του Κανόνα, δίνει εξηγήσεις για το παν, το σύμπαν όπως λέμε σήμερα, για την εξήγηση των αιτιών γένεσης των φαινομένων αλλά και των αδήλων, δηλαδή των μη φανερών. Ο ίδιος μας λέει χαρακτηριστικά: “πρέπει να θεωρούμε ότι το έργο της φυσικής επιστήμης είναι το να εξακριβώσουμε την αιτία των πιο κύριων φαινομένων”. (Καὶ μὴν καὶ <τὸ> τὴν ὑπὲρ τῶν κυριωτάτων αἰτίαν ἐξακριβῶσαι φυσιολογίας ἔργον εἶναι δεῖ νομίζειν. - ΔΛ.Ι.78).

Με την μελέτη της φύσης απολαμβάνουμε την γαλήνη στον βίο μας έχοντας απομακρύνει οριστικά τους φόβους που προέκυπταν από την προϋπάρχουσα αδυναμία της εξήγησης των φαινομένων. Στην επιστολή προς Ηρόδοτο που αποτελεί την μικρή επιτομή “Περί Φύσεως”, ο Επίκουρος λέει χαρακτηριστικά: “..εγώ που συνιστώ την συνεχή μελέτη της Φύσης, χάρις στην οποία απολαμβάνω στη ζωή μου τέλεια γαλήνη, έχω συγγράψει για σένα αυτή την επιτομή και στοιχειώδη έκθεση όλων μου των θεωριών”. (παρεγγυῶν τὸ συνεχὲς ἐνέργημα ἐν φυσιολογίᾳ καὶ τοιούτῳ μάλιστα ἐγγαληνίζων τῷ βίῳ ἐποίησά σοι καὶ τοιαύτην τινὰ ἐπιτομὴν καὶ στοιχείωσιν τῶν ὅλων δοξῶν- ΔΛ.Ι.37)

Μοναδικές και πολλαπλές εξηγήσεις

Ο Επίκουρος εισηγείται με την φιλοσοφία του ότι α)για κάποια από τα φαινόμενα μπορούμε να δεχθούμε μια μόνον δυνατή εξήγηση, β)για κάποια πολλαπλές εξηγήσεις άλλα από τις οποίες ωστόσο μια είναι αληθινή και γ)για κάποια άλλα πολλαπλές εξηγήσεις με πολλαπλά αίτια.

α. Μοναδικές εξηγήσεις 

Για κάποια από τα φαινόμενα λοιπόν μπορούμε να δεχθούμε “ότι μια μόνον εξήγηση των φαινομένων είναι δυνατή”, όπως μας λέει ο Επίκουρος. (μοναχήν έχει τοις φαινομένης συμφωνίαν - ΔΛ.Ι.86)

-Παράδειγμα μοναδικής εξήγησης φαινομένου

Το παν είναι σώματα και κενό (ὅτι τὸ πᾶν σῶμα καὶ ἀναφὴς φύσις ἐστίν).

“Ότι υπάρχουν τα σώματα, το επιβεβαιώνει (επιμαρτύρισις) πριν απ’ όλα σε κάθε περίπτωση η αίσθηση(κριτήριο αλήθειας), με βάση την οποίαν είμαστε υποχρεωμένοι να σκεφτόμαστε (λογισμός) και να βγάζουμε συμπεράσματα (διαλογισμοί) για τα αφανή. Εάν, από την άλλη μεριά, δεν υπήρχε αυτό που ονομάζουμε κενό, ή χώρο ή αμετάβλητη φύση, τότε τα σώματα δεν είχαν που να σταθούν ούτε που να κινηθούν (αντιμαρτύρισις), κάτι που όπως φαίνεται κάνουν. Και πέραν από αυτά τα πράγματα, τα σώματα και το κενό, δεν μπορούμε τίποτα να διανοηθούμε, ούτε μέσω της άμεσης αντίληψης (ενάργεια) ούτε σε αναλογία με τις άμεσες αντιλήψεις (αναλογία με βάση την ενάργεια), που θα μπορούσαν να εκληφθούν σαν ολοκληρωμένες φυσικές οντότητες...”. (σώματα μὲν γὰρ ὡς ἔστιν, αὐτὴ ἡ αἴσθησις ἐπὶ πάντων μαρτυρεῖ, καθ' ἣν ἀναγκαῖον τὸ ἄδηλον τῷ λογισμῷ τεκμαίρεσθαι, ὥσπερ προεῖπον τὸ πρόσθεν. εἰ <δὲ> μὴ ἦν ὃ κενὸν καὶ χώραν καὶ ἀναφῆ φύσιν ὀνομάζομεν, οὐκ ἂν εἶχε τὰ σώματα ὅπου ἦν οὐδὲ δι' οὗ ἐκινεῖτο, καθάπερ φαίνεται κινούμενα. παρὰ δὲ ταῦτα οὐθὲν οὐδ' ἐπινοηθῆναι δύναται οὔτε περιληπτικῶς οὔτε ἀναλόγως τοῖς περιληπτοῖς ὡς καθ' ὅλας φύσεις λαμβανόμενα- ΔΛ.Ι.39-40)

-Παράδειγμα μοναδικής εξήγησης αδήλου

Tα πρωταρχικά στοιχεία είναι κατ’ ανάγκην οι άτμητες ουσίες (τὰς ἀρχὰς ἀτόμους ἀναγκαῖον εἶναι σωμάτων φύσεις)

“Ανάμεσα στα σώματα υπάρχουν κάποια που είναι σύνθετα και κάποια άλλα από τα οποία αποτελούνται τα σύνθετα (η ύπαρξη σωμάτων είναι εναργής). Αυτά που κάνουν τα σύνθετα, είναι άτμητα και αμετάβλητα, εφόσον δεν θέλουμε όλα τα πράγματα να καταλήξουν στο μη ον (το ότι όλα καταλήγουν στο μη ον δεν επιβεβαιώνεται από τις αισθήσεις – μη επιμαρτυρτύριση), αλλά μετά την διάλυση των συνθέτων να παραμείνουν ανθεκτικά στοιχεία μιας συμπαγούς φύσης και να μην μπορούν με κανένα τρόπο να διαλυθούν. Συνεπώς, τα πρωταρχικά στοιχεία είναι κατ’ ανάγκην οι άτμητες ουσίες” (αναλογικός τρόπος συμπερασμού). (Καὶ μὴν καὶ τῶν τοῦτο σωμάτων τὰ μέν ἐστι συγκρίσεις, τὰ δ' ἐξ ὧν αἱ συγκρίσεις πεποίηνται· ταῦτα δέ ἐστιν ἄτομα καὶ ἀμετάβλητα, εἴπερ μὴ μέλλει πάντα εἰς τὸ μὴ ὂν φθαρήσεσθαι, ἀλλ' ἰσχύοντα ὑπομένειν ἐν ταῖς διαλύσεσι τῶν συγκρίσεων, πλήρη τὴν φύσιν ὄντα, οὐκ ἔχοντα ὅπῃ ἢ ὅπως διαλυθήσεται. ὥστε τὰς ἀρχὰς ἀτόμους ἀναγκαῖον εἶναι σωμάτων φύσεις – ΔΛ.Ι.40-41)

β. Πολλαπλές εξηγήσεις

Για κάποια όμως φαινόμενα που είτε συμβαίνουν μακρυά μας όπως π.χ. αυτά που βλέπουμε στον ουρανό (μετέωρα) είτε αυτά που δεν βλέπουμε γιατί συμβαίνουν κάτω από τη γη (όπως οι σεισμοί), δεν μπορούμε να είμαστε εντελώς σίγουροι για την ακριβή αιτία της γενέσεώς τους. Γι αυτό στη περίπτωση αυτή μπορούμε να δίνουμε “πολλαπλή εξήγηση της αιτίας γενέσεως των φαινομένων – πλεοναχήν την λέει ο Επίκουρος - που όμως πρέπει πάντοτε να είναι σύμφωνη με τις αισθήσεις”. (ἀλλὰ ταὐτά γε πλεοναχῆν ἔχει καὶ τῆς γενέσεως αἰτίαν καὶ τῆς οὐσίας ταῖς αἰσθήσεσι σύμφωνον κατηγορίαν ΔΛ.Ι.86). “Αυτά τα φαινόμενα λοιπόν ενδέχεται να γίνονται πολλαπλώς”. (..ταὐτὰ [τα φαινόμενα] γὰρ ἐνδέχεται πλεοναχῶς γίνεσθαι ΔΛ.Ι.87).

-Παράδειγμα πολλαπλών εξηγήσεων από τις οποίες ωστόσο μια είναι αληθινή

Ο Λουκρήτιος μας λέει ότι “για να εξηγήσουμε αυτά τα φαινόμενα δεν αρκεί να αναφέρουμε μια αιτία αλλά πολλές, από τις οποίες ωστόσο μια είναι αληθινή. ...Το ίδιο μπορούμε να πούμε και για άλλα ζητήματα”. (Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causam non satis est, verum pluris, unde una tamen sit; ..item in multis hoc rebus dicere habemus. Λουκρήτιος - De rerum natura,VI.703 "ΓΙΑ ΤΗΝ ΦΥΣΗ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ”, σελ. 455, εκδόσεις Θύραθεν)

Στην πολλαπλή εξήγηση εμπίπτει το φως της Σελήνης. Η Σελήνη ενδέχεται να έχει το φως από την ίδια, ενδέχεται από τον Ήλιο (ἔτι τε ἐνδέχεται τὴν σελήνην ἐξ ἑαυτῆς ἔχειν τὸ φῶς, ἐνδέχεται δὲ ἀπὸ τοῦ ἡλίου ΔΛ.Ι.95). Το αυτόφωτο ή ετερόφωτο της Σελήνης εξηγούσε το ίδιο φαινόμενο στην εποχή του Επίκουρου, χωρίς να αντιβαίνει στις αισθήσεις (ουκ αντιμαρτύρησις). Σήμερα βέβαια γνωρίζουμε επ' ακριβώς ότι η Σελήνη είναι ετερόφωτη και όχι αυτόφωτη, δηλαδή η εξήγηση της αιτίας αυτής είναι για εμάς τους σύγχρονους μια μοναδική βεβαιότητα (επιμαρτύρησις). Ένα παρόμοιο παράδειγμα είναι αυτό: “Ο κόσμος είναι περιοχή του ουρανού που περιέχει άστρα και γη και όλα τα φαινόμενα.. [η γη] μπορεί να κινείται κυκλικά ή να είναι στάσιμη μπορεί να είναι στρογγυλή ή τρίγωνη ή ενδέχεται να έχει οποιαδήποτε περιγραφή, διότι των φαινομένων αυτών τίποτα δεν αντιμαρτυρείται, σε αυτόν τον κόσμο στον οποίο δεν έχει βρεθεί το όριό του”. (Κόσμος ἐστὶ περιοχή τις οὐρανοῦ, ἄστρα τε καὶ γῆν καὶ πάντα τὰ φαινόμενα περιέχουσα... ἡ ἐν περιαγομένῳ ἡ ἐκ στάσιν ἔχοντι καὶ στρογγυλήν ἤ τρίγωνον ἤ οἵαν δήποτε περιγραφήν, πανταχῶς γὰρ ἐνδέχεται, τῶν γὰρ φαινομένων οὐδὲν ἀντιμαρτύρει <ἐν> τῷδε τῷ κόσμῳ, ἐν ὧ λῆγον οὔκ ἐστι καταλαβεῖν. - ΔΛ.Ι.88). Σήμερα γνωρίζουμε ότι η γη είναι σφαιρική και κινείται σε τροχιά γύρω από τον ήλιο, δηλαδή η εξήγηση της αιτίας αυτής είναι για εμάς τους σύγχρονους μια μοναδική βεβαιότητα.

-Παράδειγμα πολλαπλών εξηγήσεων που ενδέχεται να οφείλονται σε πολλά αίτια

Ο Επίκουρος λέει ότι: “Η έκλειψη του Ηλίου και της Σελήνης δύναται να συμβαίνει από το σβήσιμο του φωτός, όπως έτσι εμείς βλέπουμε να γίνεται, ή από την παρεμβολή άλλων σωμάτων όπως της γης ή του ουρανού ή άλλων τέτοιων και έτσι παρομοίως να εξετάζουμε τους διαφορετικούς τρόπους εξηγήσεων και να μην θεωρούμε ότι είναι αδύνατον να γίνονται οι συμπτώσεις αυτές” (ουκ αντιμαρτύρησις). (Ἔκλειψις ἡλίου καὶ σελήνης δύναται μὲν γίνεσθαι καὶ κατὰ σβέσιν, καθάπερ καὶ παρ' ἡμῖν τοῦτο θεωρεῖται γινόμενον· καὶ ἤδη κατ' ἐπιπροσθέτησιν ἄλλων τινῶν, ἢ γῆς ἢ οὐρανοῦ ἤ τινος ἑτέρου τοιούτου. καὶ ὧδε τοὺς οἰκείους ἀλλήλοις τρόπους συνθεωρητέον, καὶ τὰς ἅμα συγκυρήσεις τινῶν ὅτι οὐκ ἀδύνατον γίνεσθαι. ΔΛ.Ι.96)

Εδώ ο Επίκουρος με τη φράση “καὶ τὰς ἅμα συγκυρήσεις τινῶν ὅτι οὐκ ἀδύνατον γίνεσθαι” μας οδηγεί στο συμπερασματικό λογισμό ότι δεν είναι αδύνατο (ουκ αντιμαρτύρησις) να έχουμε την γένεση ενός φαινομένου με ταυτόχρονη ύπαρξη πολλαπλών αιτιών.

Συμπέρασμα

Ο Επίκουρος με λόγους και διαλογισμούς μελέτησε εξαντλητικά την φύση του σύμπαντος. Επέμενε στην μελέτη της φύσης γιατί η γνώση αυτή είναι η βάση του ατάραχου βίου που οδηγεί στην αναπόσπαστη απόλαυση της ηδονικής ζωής και την απόκτηση της ευδαιμονίας.

Λέει χαρακτηριστικά ότι “δεν είναι δυνατόν να διαλύει κανείς τους φόβους για τα πιο σημαντικά φαινόμενα όταν δεν γνωρίζει ποια είναι η φύση του σύμπαντος αλλά ερμηνεύει τις υποψίες του για κάτι σύμφωνα με τους μύθους. Επομένως δίχως την μελέτη της φύσης δεν είναι δυνατόν να απολαμβάνει κανείς ακέραιες τις ηδονές”. (Οὐκ ἦν τὸ φοβούμενον λύειν ὑπὲρ τῶν κυριωτάτων μὴ κατειδότα τίς ἡ τοῦ σύμπαντος φύσις, ἀλλ' ὑποπτευόμενόν τι τῶν κατὰ τοὺς μύθους· ὥστε οὐκ ἦν ἄνευ φυσιολογίας ἀκεραίους τὰς ἡδονὰς ἀπολαμβάνειν - ΕΠXII)

Ο Επίκουρος ξεκινά με την διαπίστωση ότι είναι αναγκαία η συμφωνία να είναι φανερή η αρχική σημασία κάθε λέξης. Έτσι δεν θα χρειάζεται καθόλου να προβαίνουμε σε απόδειξη για το τι σημαίνει μια λέξη κάθε φορά που την χρησιμοποιούμε. Χαράζει τα κριτήρια της αλήθειας και δημιουργεί τους τρόπους συλλογισμού με τους οποίους σχηματίζεται πλέον ο επικούρειος λογισμός.

Ο Αθηναίος φιλόσοφος αναδεικνύοντας με τον λογισμό την διατύπωση πολλών πιθανών θεωριών και την αποδοχή εκείνης της θεωρίας που υποστηρίζεται από την εμπειρική επιβεβαίωση ή τη μη αμφισβήτηση των αισθήσεων, έθεσε τις βάσεις της Πειραματικής Επιστήμης.

Ακόμη και σήμερα, η Επιστήμη αυτή τη μεθοδολογία χρησιμοποιεί, με την διατύπωση διάφορων θεωριών αλλά με την αποδοχή ως ορθής αυτής μόνον που υποστηρίζεται από τα πειραματικά δεδομένα παρατήρησης των φαινομένων.

H επικούρεια φιλοσοφία επαληθεύεται τις ημέρες μας από τη σύγχρονη επιστήμη στα περισσότερα σημεία της κι ας πέρασαν 2.300 χρόνια από τότε που Επίκουρος στέριωνε τον Κήπο. Για το λόγο αυτό, η επικούρεια φιλοσοφία με την διαχρονική εξήγηση της φύσης του σύμπαντος οδηγεί και τον σημερινό άνθρωπο με στέρεα βήματα στην αποφυγή των αβάσιμων φόβων που προκαλούν ταραχή. Ακολούθως αναδεικνύει με βεβαιότητα τον σκοπό της ζωής, την ηδονή και μέσω των κατάλληλων προτιμήσεων και αποφυγών, οδηγεί στο ηδέως ζην και τον ευδαίμονα βίο.

Ο Καρλ Μαρξ για τη Θρησκεία ως το όπιο του λαού

Ο Καρλ Μαρξ είναι ένας από τους πιο σημαντικούς στοχαστές του 19ου αιώνα. Τα γραπτά του για τη θρησκεία, ιδιαίτερα η περίφημη δήλωσή του ότι είναι η όπιο του λαού , είχαν διαρκή αντίκτυπο στον τρόπο που σκεφτόμαστε την πίστη και τον ρόλο της στην κοινωνία.

Ο Μαρξ υποστήριξε ότι η θρησκεία είναι μια μορφή ψεύτικης συνείδησης, ένας τρόπος για την άρχουσα τάξη να κρατά τους καταπιεσμένους στη σειρά, προσφέροντάς τους μια ψεύτικη αίσθηση ελπίδας και παρηγοριάς. Πίστευε ότι η θρησκεία ήταν ένα εργαλείο που χρησιμοποιούσε η άρχουσα τάξη για να κρατήσει την εργατική τάξη σε κατάσταση υποταγής και υπακοής.

Ο Μαρξ υποστήριξε ότι η θρησκεία ήταν μια μορφή απόδρασης, ένας τρόπος για να αποφεύγουν οι άνθρωποι να αντιμετωπίσουν τις σκληρές πραγματικότητες της ζωής. Πίστευε ότι η θρησκεία ήταν ένας τρόπος για τους ανθρώπους να αντιμετωπίσουν τα βάσανά τους και να βρουν παρηγοριά σε μια ανώτερη δύναμη.

Ο Μαρξ υποστήριξε επίσης ότι η θρησκεία ήταν μια μορφή ιδεολογικού ελέγχου, ένας τρόπος για την άρχουσα τάξη να διατηρήσει τη δύναμη και την εξουσία της. Πίστευε ότι η θρησκεία ήταν ένας τρόπος για την άρχουσα τάξη να ελέγχει τις μάζες και να τις εμποδίζει να αμφισβητήσουν το status quo.

Εν κατακλείδι, τα γραπτά του Καρλ Μαρξ για τη θρησκεία ως το όπιο του λαού είχαν διαρκή αντίκτυπο στον τρόπο που σκεφτόμαστε την πίστη και τον ρόλο της στην κοινωνία. Τα επιχειρήματά του εξακολουθούν να είναι επίκαιρα σήμερα και συνεχίζουν να διαμορφώνουν την κατανόησή μας για τη θρησκεία και τον ρόλο της στην κοινωνία.

Ο Καρλ Μαρξ είναι διάσημος —ή ίσως διαβόητος— επειδή έγραψε ότι «η θρησκεία είναι το όπιο του λαού» (το οποίο συνήθως μεταφράζεται ως «Η θρησκεία είναι το οπιούχο των μαζών» ). Οι άνθρωποι που δεν γνωρίζουν τίποτα άλλο γι 'αυτόν, πιθανότατα γνωρίζουν ότι το έγραψε αυτό, αλλά δυστυχώς λίγοι καταλαβαίνουν τι εννοούσε, επειδή τόσο λίγοι από αυτούς που είναι εξοικειωμένοι με αυτό το απόσπασμα καταλαβαίνουν το πλαίσιο. Αυτό σημαίνει ότι τόσοι πολλοί έχουν μια σημαντικά στρεβλή εντύπωση για το τι σκέφτηκε ο Μαρξ για τη θρησκεία και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις.

Η αλήθεια είναι ότι, ενώ ο Μαρξ ήταν πολύ επικριτικός με τη θρησκεία, ήταν επίσης κατά κάποιο τρόπο συμπαθητικός.

Θρησκεία και Καταπίεση

Γράφει ο Καρλ ΜαρξΚριτική της Φιλοσοφίας του Δικαίου του Χέγκελ:

Η θρησκευτική αγωνία είναι ταυτόχρονα η έκφραση της πραγματικής στενοχώριας και η διαμαρτυρία ενάντια στην πραγματική αγωνία. Η θρησκεία είναι ο αναστεναγμός του καταπιεσμένου πλάσματος, η καρδιά ενός άκαρδου κόσμου, όπως ακριβώς είναι το πνεύμα μιας κατάστασης χωρίς πνεύμα. Είναι το όπιο του λαού. Η κατάργηση της θρησκείας ως απατηλής ευτυχίας των ανθρώπων απαιτείται για την πραγματική τους ευτυχία. Η απαίτηση να εγκαταλείψουμε την ψευδαίσθηση για την κατάστασή της είναι η απαίτηση να εγκαταλείψουμε μια συνθήκη που χρειάζεται ψευδαισθήσεις.

Συνήθως, το μόνο που παίρνει κανείς από το παραπάνω απόσπασμα είναι «Η θρησκεία είναι το όπιο του λαού» (χωρίς ελλείψεις που να δείχνουν ότι κάτι έχει αφαιρεθεί). Μερικές φορές περιλαμβάνεται «Η θρησκεία είναι ο αναστεναγμός του καταπιεσμένου πλάσματος». Εάν τα συγκρίνετε με το πλήρες απόσπασμα, είναι σαφές ότι λέγονται πολλά περισσότερα από αυτά που γνωρίζουν οι περισσότεροι άνθρωποι.

Στο παραπάνω απόσπασμα, ο Μαρξ λέει ότι ο σκοπός της θρησκείας είναι να δημιουργεί απατηλές φαντασιώσεις για τους φτωχούς. Οι οικονομικές πραγματικότητες τους εμποδίζουν να βρουν την αληθινή ευτυχία σε αυτή τη ζωή, έτσι η θρησκεία τους λέει ότι αυτό είναι εντάξει γιατί θα βρουν την αληθινή ευτυχία στην επόμενη ζωή. Αν και αυτό είναι ένακριτική της θρησκείας, ο Μαρξ δεν είναι χωρίς συμπάθεια: οι άνθρωποι βρίσκονται σε αγωνία και η θρησκεία παρέχει παρηγοριά, όπως οι άνθρωποι που έχουν τραυματιστεί σωματικά λαμβάνουν ανακούφιση από ναρκωτικά με βάση τα οπιούχα.

Το απόσπασμα δεν είναι, λοιπόν, τόσο αρνητικό όσο οι περισσότεροι απεικονίζουν (τουλάχιστον για τη θρησκεία). Κατά κάποιο τρόπο, ακόμη και το ελαφρώς εκτεταμένο απόσπασμα που μπορεί να δουν οι άνθρωποι είναι λίγο ανειλικρινές, επειδή το να λέμε «Η θρησκεία είναι ο αναστεναγμός του καταπιεσμένου πλάσματος...» αφήνει σκόπιμα έξω την πρόσθετη δήλωση ότι είναι επίσης η «καρδιά ενός άκαρδου κόσμου».

Αυτό που έχουμε είναι μια κριτική της κοινωνίας που έχει γίνει άκαρδη και όχι της θρησκείας που προσπαθεί να προσφέρει λίγη παρηγοριά. Μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι ο Μαρξ προσφέρει μια μερική επικύρωση της θρησκείας στο ότι προσπαθεί να γίνει η καρδιά ενός άκαρδου κόσμου. Παρ' όλα τα προβλήματά της, η θρησκεία δεν έχει τόση σημασία. Δεν είναι αυτό το πραγματικό πρόβλημα. Η θρησκεία είναι ένα σύνολο ιδεών και οι ιδέες είναι εκφράσεις υλικών πραγματικοτήτων. Η θρησκεία και η πίστη στους θεούς είναι σύμπτωμα μιας ασθένειας, όχι η ίδια η ασθένεια.

Ωστόσο, θα ήταν λάθος να πιστεύουμε ότι ο Μαρξ είναι άκριτος απέναντι στη θρησκεία — μπορεί να προσπαθεί να προσφέρει καρδιά, αλλά αποτυγχάνει. Για τον Μαρξ, το πρόβλημα έγκειται στο προφανές γεγονός ότι ένα οπιούχο φάρμακο αποτυγχάνει να διορθώσει έναν σωματικό τραυματισμό - απλώς σε βοηθά να ξεχάσεις τον πόνο και την ταλαιπωρία. Η ανακούφιση από τον πόνο μπορεί να είναι καλή μέχρι ένα σημείο, αλλά μόνο εφόσον προσπαθείτε επίσης να λύσετε τα υποκείμενα προβλήματα που προκαλούν τον πόνο. Ομοίως, η θρησκεία δεν διορθώνει τις υποκείμενες αιτίες του πόνου και του πόνου των ανθρώπων — αντίθετα, τους βοηθά να ξεχάσουν γιατί υποφέρουν και τους κάνει να προσβλέπουν σε ένα φανταστικό μέλλον όταν ο πόνος σταματήσει.

Ακόμη χειρότερα, αυτό το «ναρκωτικό» χορηγείται από τους ίδιους καταπιεστές που ευθύνονται για τον πόνο και την ταλαιπωρία εξαρχής. Η θρησκεία είναι έκφραση πιο θεμελιώδους δυστυχίας και σύμπτωμα πιο θεμελιωδών και καταπιεστικών οικονομικών πραγματικοτήτων. Ας ελπίσουμε ότι οι άνθρωποι θα δημιουργήσουν μια κοινωνία στην οποία οι οικονομικές συνθήκες που προκαλούν τόσο πόνο και πόνο θα εξαλειφθούν και, ως εκ τούτου, η ανάγκη για καταπραϋντικά φάρμακα όπως η θρησκεία θα πάψει. Φυσικά, για τον Μαρξ, μια τέτοια τροπή των γεγονότων δεν πρέπει να «ελπιστεί» επειδή η ανθρώπινη ιστορία οδηγούσε αναπόφευκτα προς αυτήν.

Μαρξ και Θρησκεία

Έτσι, παρά την προφανή αντιπάθεια και τον θυμό του για τη θρησκεία, ο Μαρξ δεν έκανε τη θρησκεία τον πρωταρχικό εχθρό των εργατών και των κομμουνιστών, ανεξάρτητα από το τι θα μπορούσαν να είχαν κάνει οι κομμουνιστές του 20ού αιώνα. Αν ο Μαρξ θεωρούσε τη θρησκεία ως πιο σοβαρό εχθρό, θα είχε αφιερώσει περισσότερο χρόνο σε αυτήν στα γραπτά του. Αντίθετα, εστίασε σε οικονομικές και πολιτικές δομές που στο μυαλό του χρησίμευαν για την καταπίεση των ανθρώπων.

Για αυτόν τον λόγο, ορισμένοι μαρξιστές θα μπορούσαν να είναι συμπαθείς στη θρησκεία. Ο Καρλ Κάουτσκι, στο βιβλίο τουΘεμέλια του Χριστιανισμού, έγραψε ότι ο πρώιμος Χριστιανισμός ήταν, από ορισμένες απόψεις, μια προλεταριακή επανάσταση ενάντια στους προνομιούχους Ρωμαίους καταπιεστές. Στη Λατινική Αμερική, ορισμένοι καθολικοί θεολόγοι έχουν χρησιμοποιήσει μαρξιστικές κατηγορίες για να πλαισιώσουν την κριτική τους για την οικονομική αδικία, με αποτέλεσμα «θεολογία της απελευθέρωσης.»

Η σχέση του Μαρξ με τη θρησκεία και οι ιδέες του για τη θρησκεία είναι επομένως πολύ πιο περίπλοκες από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι. Η ανάλυση της θρησκείας του Μαρξ έχει ελαττώματα, αλλά παρά ταύτα, η άποψή του αξίζει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Συγκεκριμένα, υποστηρίζει ότι η θρησκεία δεν είναι τόσο ένα ανεξάρτητο «πράγμα» στην κοινωνία αλλά, μάλλον, μια αντανάκλαση ή δημιουργία άλλων, πιο θεμελιωδών «πράξεων» όπως οι οικονομικές σχέσεις. Αυτός δεν είναι ο μόνος τρόπος για να δούμε τη θρησκεία, αλλά μπορεί να προσφέρει κάποια ενδιαφέρουσα διαφώτιση για τους κοινωνικούς ρόλους που παίζει η θρησκεία.

«Ιερές» ασυναρτησίες και μπουρδολογίες ΜΕΡΟΣ 6o

Ο παραλογισμός στη Βίβλο

Έχω χαρακτηρίσει αποσπάσματα παράλογα είτε επειδή φαίνονται παράλογα (γελοία ή παράλογα) είτε επειδή είναι απλά αστεία. Για παράδειγμα, η ιστορία για τον Σαμψών και τις 300 αλεπούδες στους Κριτές 15.4 είναι παράλογη (και αστεία), ενώ το ολόκληρη η πόλη που ζητά από τον Ιησού να φύγει στο Κατά Ματθαίον 8.34 αφού σκότωσε 2000 γουρούνια είναι απλά αστείο.

Ιησούς του Ναυή
  1. «Το σπίτι της ήταν πάνω στο τείχος της πόλης, και κατοίκησε πάνω στο τείχος».
  2. Εφόσον το σπίτι της Ραάβ ήταν χτισμένο πάνω στο τείχος, πώς επέζησε η ίδια και η οικογένειά της όταν έπεσε το τείχος; (Βλέπε Ιησούς του Ναυή 6:20) 2:15
  3. Οι ιερείς κατάφεραν να διασχίσουν τον Ιορδάνη χωρίς να βραχούν τα πόδια τους. Δόξα! 3:8-17
  4. Ο Θεός λέει στον Ιησού του Ναυή να φτιάξει μερικά μαχαίρια και περιτομή όλων των αρσενικών που γεννήθηκαν κατά την Έξοδο στον «λόφο των ακροβυστών». 5:2-3
  5. Οι Ισραηλίτες χρειάστηκαν 40 χρόνια για να ταξιδέψουν από την Αίγυπτο στη Χαναάν, ωστόσο ένα τέτοιο ταξίδι, ακόμη και εκείνη την εποχή, δεν θα χρειαζόταν περισσότερο από μερικές εβδομάδες. 5:6
  6. Ο Ιησούς του Ναυή συναντά έναν άνδρα με ένα σπαθί στο χέρι που ισχυρίζεται ότι είναι ο αρχηγός του στρατού του Θεού. Ιησούς του Ναυή φαινόταν να πιστεύει ότι ο παράξενος άνθρωπος ήταν ο ίδιος ο Θεός, καθώς έσκυψε για να τον προσκυνήσει. Προφανώς του Θεού Ο καπετάνιος συμφώνησε, λέγοντας στον Ιησού του Ναυή να βγάλει το παπούτσι του, αφού στεκόταν σε άγιο έδαφος (όπως ήταν ο Μωυσής λέγεται να κάνει στην Έξοδο 3:5). Αλλά όποιος κι αν ήταν, εξαφανίστηκε, για να μην επιστρέψει ποτέ ξανά. 5:13-15
  7. «Και ο Ιησούς του Ναυή έπεσε με το πρόσωπό του». 5:14
  8. Το σχέδιο του Θεού για την καταστροφή της Ιεριχούς: Βάλτε επτά ιερείς να πάνε μπροστά από την κιβωτό με επτά σάλπιγγες από κέρατα κριαριού. Στη συνέχεια, την έβδομη ημέρα, γυρίζουν την πόλη επτά φορές. Τελικά, οι ιερείς φυσούν ένα μακρύ φύσημα από τα κέρατα του κριαριού, όλα ο λαός φωνάζει και τα τείχη θα πέσουν. 6:3-5
  9. Φυλαχτείτε από «το καταραμένο». Ό,τι κι αν είναι αυτό. Αλλά φροντίστε να φυλάξετε όλο το ασήμι και το χρυσάφι για τον Θεό! 6:18-19
  10. Ο Ιησούς του Ναυή και όλοι οι πρεσβύτεροι σκίζουν τα ρούχα τους, πέφτουν με τα μούτρα και βάζουν σκόνη στα κεφάλια τους. Εκτελούν αυτό το ξέσπασμα επειδή οι Ισραηλίτες έχασαν μια μάχη (ο Θεός τους τιμωρούσε επειδή ένας άνθρωπος (ο Αχάν) «πήρε από το καταραμένο πράγμα»). 7:1-13
  11. «Και ο Ιησούς του Ναυή... έπεσε στη γη με το πρόσωπό του». 7:6
  12. «Και ο Ιησούς του Ναυή έσκισε τα ρούχα του». 7:6
  13. Ο Ιησούς του Ναυή έγραψε ολόκληρο το νόμο του Μωυσή σε πέτρες βωμού. (Πρέπει να ήταν μερικές μεγάλες πέτρες!) 8:32
  14. Αφού έγραψε τον νόμο στις πέτρες, ο Ιησούς του Ναυή διάβασε κάθε εντολή του Μωυσή στον λαό, μαζί με όλες τις ευλογίες και τις κατάρες. (Αυτό πρέπει να πήρε αρκετές μέρες και ήταν διασκεδαστικό να το ακούς!) 8:34-35
  15. «Και ο Κύριος τούς συνέτριψε μπροστά στον Ισραήλ, και τους θανάτωσε με μεγάλη σφαγή στη Γαβαών, και τους καταδίωξε στον δρόμο».
  16. Ο Θεός σφάζει τους Αμορραίους και μάλιστα τους κυνηγάει στην πορεία. 10:10
  17. «Ο Κύριος έριξε επάνω τους μεγάλες πέτρες από τον ουρανό... και πέθαναν».
  18. Καθώς οι Αμορίτες προσπαθούν να δραπετεύσουν, ο Θεός στέλνει τεράστιους χαλαζόκοκκους και σκοτώνει ακόμη περισσότερους από αυτούς. 10:11
  19. Σε έναν θεϊκό τύπο θερινής ώρας, ο Θεός κάνει τον ήλιο να στέκεται ακίνητος ώστε ο Ιησούς του Ναυή να μπορεί να κάνει όλους τους φόνους του πριν σκοτεινιάσει. 10:12-13
  20. «Ο Κύριος πολέμησε για τον Ισραήλ». 10:14, 42
  21. «Και τα όρια του Ωγ βασιλιά της Βασάν, που ήταν από το υπόλοιπο των γιγάντων». 12:4, 13:12
  22. Τα παιδιά του Ιωσήφ παραπονιούνται ότι παίρνουν μόνο μία μερίδα. Ο Ιησούς του Ναυή τους λέει ότι αν θέλουν περισσότερη γη, πήγαιναν να αιχμαλωτίσουν μερικούς από τους γίγαντες ή τους Χαναναίους -- που είχαν σιδερένια άρματα, που τους έκαναν πολύ δυνατός για να νικήσει ακόμη και ο Θεός. (Βλέπε Κρ 1:19.) 17:15
  23. Το σχέδιο του Θεού για τυχαίους φόνους: Δημιουργήστε μερικές πόλεις καταφυγίου που μπορούν να κάνουν οι τυχαίοι δολοφόνοι Καταφύγουν για να μην σκοτωθούν από τον «εκδικητή του αίματος». 20:1-9
  24. Ένας βωμός που ονομάζεται "Ed". 22:34
  25. Ένας από σας θα καταδιώξει χίλιους: γιατί ο Κύριος ο Θεός σας, αυτός είναι που πολεμά για σας». 23:10
  26. Ο Θεός έστειλε σφήκες να πολεμήσουν για τους Ισραηλίτες. 24:12
  27. Λίγο πριν πεθάνει, ο Ιησούς του Ναυή έγραψε «αυτά τα λόγια» (ποιες λέξεις;) στο «βιβλίο του νόμου». Μετά έβαλε ένα μεγάλο πέτρα κάτω από μια βελανιδιά, λέγοντας: «Αυτή η πέτρα θα είναι μαρτυρία σε εμάς». 24:26-27 Καλή ιδέα. (590)

Η ΠΑΡΑΧΑΡΑΞΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Ο εβραιοχριστιανισμός πήρε όλο το Ελληνικό φιλοσοφικό οικοδόμημα και το ονόμασαν Ευαγγέλια,
πήραν τις γιορτές, τις τελετές, τα μυστήρια ακόμα και την στολή των ιεροφαντών που ονόμασαν ράσα.

Ο Δευκαλίωνας έγινε Νώε,
και ο κατακλυσμός του Δευκαλίωνα ονομάστηκε κατακλυσμός του Νώε.

Στην Ελληνική παράδοση ο κόσμος υποφέρει από την περιέργεια της Πανδώρας...
ενώ στα εβραϊκά κείμενα από την περιέργεια της Εύας.

Οι ιστορίες του Φρίξου και της Έλλης καθώς και της Ιφιγένειας, μεταφέρθηκαν στην παλαιά διαθήκη σαν ιστορία της θυσίας του Ισαάκ από τον Αβραάμ.

Ο Απόλλωνας σαν θεός του φωτός των Ελλήνων γεννήθηκε στο χειμερινό ηλιοστάσιο... ημερομηνία που πήραν τελικά για τη γέννηση του Χριστού αφού η ημερομηνία αυτή άλλαξε πολλές φορές.

Ο θεός Ηλιος έγινε προφήτης Ηλίας.

Οι Δελφοί των Ελλήνων, έγιναν Ιερουσαλήμ των εβραιοχριστιανών.

Οι γιορτές του Απόλλωνα έγιναν γιορτές του Χριστού.

Η χρυσή εποχή του Κρόνου μεταφέρθηκε στην Παλαιά Διαθήκη σαν εποχή του παράδεισου.

Ο Μίνωας των Ελλήνων,
έγινε Μωυσής.

Ο αγιασμός των υδάτων των προγόνων μας,
μετονομάστηκε σε Θεοφάνια.

Τα Αδώνια και Διονυσιακά έγιναν επιτάφιος του Χριστού.

Η εορτή των Διόσκουρων,
έγινε εορτή του Κοσμά και Δαμιανού!

Η Άρτεμη μετονομάστηκε σε άγιο Αρτέμιο, ο Διόνυσος σε άγιο Διονύσιο, η Δήμητρα σε άγιο Δημήτριο, ο Ήλιος σε προφήτη Ηλία.

Η Αθηνά προστάτης των γραμμάτων και τη σοφίας, αντικαταστάθηκε από τους μισέλληνες τρεις Ιεράρχες.

Η Αθηνά παρθένα, η βασίλισσα των Ουρανών, η μητέρα των άστρων έγινε Μαρία παρθένα.

Οι ιέρειες παρθένες των Ελλήνων ονομάστηκαν καλόγριες.

Ο βωμός θυσίας των Ελλήνων
μετονομάστηκε σε αγία τράπεζα.

Οι Έλληνες συνήθιζαν να κρεμούν στο λαιμό τους τον ισοσκελή σταυρό (το σύμβολο του ήλιου),
και κάθε πρωί καθώς πήγαιναν στις εργασίες τους βγαίνοντας από το σπίτι τους έκαναν το σταυρό τους,
έθιμο που αντέγραψε σε κάθε λεπτομέρεια ο εβραιοχριστιανισμός.

Το βάπτισμα, η γιορτή των ΑΜΦΙΔΡΟΜΙΩΝ των Ελλήνων πάρθηκε αυτούσιο από τον εβαιοχριστιανισμό.

Ο γάμος ήταν αρχαιοελληνική τελετή,
στόλιζαν τη νύφη και ο ιερέας έκοβε και πρόσφερε τεμάχιο μήλου στους νεόνυμφους, το φρούτο της Αφροδίτης.
Σήμερα δίνουνε κρασί.

Ο ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΝΑΖΙΑΝΖΗΝΟΣ ΣΕ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΕΡΩΝΥΜΟ,
ΓΡΑΦΕΙ ΓΙΑ ΤΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥΣ:

«Έχουμε ανάγκη από πολλούς μύθους για να συγκινήσουμε τις μάζες,
όσο πιο λίγα καταλαβαίνει ο όχλος τόσο πιο πολύ ενθουσιάζεται

ΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

ΜΑΥΡΗ ΜΑΓΕΙΑ, ΕΙΔΩΛΟΛΑΤΡΙΑ & ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΤΟΝ ΣΑΤΑΝΑ ΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

Ο Κέλσος στον Αληθή Λόγο του, που γράφτηκε το 178 μ.Χ. και είναι ένα έργο αντιιουδαϊκής και αντιχριστιανικής πολεμικής, αναφέρεται σε κάποιο σημείο του στον Ιησού Χριστό Υιό του Θεού και τα διάφορα μαγικά τεχνάσματα ή θαύματα που έκανε και ρωτάει τους χριστιανούς:

«Εσείς με ποια λογική φτάσατε να τον θεωρείτε υιό του θεού; Επειδή θεράπευσε χωλούς και τυφλούς και, όπως ισχυρίζεστε, ανάστησε νεκρούς; Μα εδώ ο ίδιος με τα λόγια του -και σύμφωνα με τα όσα εσείς έχετε γράψει- προδίδει τις προθέσεις του με την μεγαλύτερη σαφήνεια! Διότι λεει ‘θα σας πλησιάσουν και άλλοι που θα χρησιμοποιήσουν παρόμοιες μεθόδους, μα θα είναι άνθρωποι κακοί και αγύρτες’. Και μάλιστα αναφέρεται σε κάποιον σατανά, που κι αυτός, λεει, θα μηχανεύεται τέτοιου είδους τεχνάσματα. Δηλαδή ούτε κι ο ίδιος το αρνείται, ότι τέτοια έργα δεν έχουν θεϊκό χαρακτήρα, παρά είναι έργα πονηρών ανθρώπων. Στριμωγμένος όπως ήταν, αναγκάστηκε κοντά στα τεχνάσματα των άλλων έμμεσα να ξεσκεπάσει και τα δικά του. Δεν είναι αθλιότητα, κρίνοντας με βάση τις ίδιες πράξεις, τον ένα να τον θεωρείς θεό και τους άλλους απατεώνες; Για ποιό λόγο θα έπρεπε να θεωρηθούν οι άλλοι πονηροί κι όχι αυτός; Επειδή έτσι λεει ο ίδιος; Ο ίδιος ομολόγησε ότι τέτοιες πράξεις δεν είναι θεϊκά σημάδια αλλά η απόδειξη ότι μερικοί-μερικοί είναι απατεώνες και παμπόνηροι.»

Μαζί του φαίνεται να συμφωνεί ο ένας και μοναδικός Θεός: «Λειψά ζύγια και ψεύτικα μέτρα, είναι και τα δύο στον Κύριο μισητά.» (Παρ. 20,10) «Τα λειψά ζύγια ο Κύριος τα απεχθάνεται, κι η πλάστιγγα η ψεύτικη πράγμα καλό δεν είναι.» (Παρ. 20,23) Ωστόσο, οι ίδιες οι πράξεις και οι σκέψεις του Θεού, σύμφωνα με την Αγία Γραφή, καθώς και των εκλεκτών ποιμένων του Θεού της Αγάπης, διαφωνούν ριζικά και δηλώνουν το ακριβώς αντίθετο.

ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΑΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΙΔΩΛΟΛΑΤΡΙΑΣ

Φόβος, ελπίδα, και αναζήτηση είναι τα τρία βασικά συστατικά που συνετέλεσαν στην ανάπτυξη των πρώτων αρχαίων φυσιολατριών της Ανατολής. Παράλληλα αναπτύχθηκε και η Μαγεία με σκοπό να προκαλεί και να επιδιώκει τον εξαναγκασμό απρόσωπων δυνάμεων να συμμορφωθούν προς κάποιον επιδιωκόμενο σκοπό, καλό ή κακό.

Η τότε ιουδαϊκή και η συνέχειά της χριστιανική θρησκεία ορίζει την Μαγεία ως αντικοινωνική ενέργεια αφού, μέσω αυτής επιδιώκονται καθαρά εγωιστικά οφέλη με τεχνικές και μεθόδους που εφαρμόζονται σε αφελείς και αγαθούς. Κατηγορεί επίσης την Μαγεία για σατανισμό και ειδωλολατρία.

Σχετικές έννοιες με την μαγεία είναι η πίστη στη δύναμη διαφόρων αντικειμένων όπως είναι τα φετίχ, φυλακτά, δαχτυλίδια, χαρτιά, οι καθρέφτες, σφραγίδες, εικόνες, και άλλα τα οποία θεωρούνται ότι έχουν μαγική δύναμη, είτε αυτά καθ αυτά, είτε μέσω των μάγων. Μερικά ακόμα από αυτά είναι οι σπάνιοι, πολύτιμοι ή ημιπολύτιμοι λίθοι, τα εντόσθια, αίμα ή μέλη ζώων, πτηνών αλλά και ανθρώπων. Καθώς και οι τελετουργικοί ράβδοι. Αλληλένδετα είναι ο αφορισμός, ο εξορκισμός, οι συμβολικές λέξεις, ο αναθεματισμός, οι αρές ή αλλιώς κατάρες.

Η μαγεία για όλους αυτούς τους λόγους κατατάσσεται στις απόκρυφες τέχνες και διαιρείται στις α) φυσική μαγεία που έχει άμεση σχέση με την σημερινή μεταψυχική. β) μαθηματική μαγεία, γ) φαρμακομαγεία ή κοινή μαγεία, που χρησιμοποιεί επωδούς, φίλτρα, βοτάνια, και τέλος στην γ) τελετουργική μαγεία.

Η τελετουργική μαγεία υποδιαιρείται στην μαύρη ή σατανική και την λευκή ή αγγελική. Η πρώτη αποβλέπει στην υποταγή των καταχθόνιων αόρατων πνευμάτων του κακού καθώς και την μετ’ αυτών επικοινωνία και συνάφεια προς χρησιμοποίησή τους για σκοπούς ατομικούς και ιδιοτελείς. Η δεύτερη που ονομάζεται και θεουργία αποσκοπεί στην εξυπηρέτηση αγαθών σκοπών και προσφεύγει σε ουράνιες (ή καλές) δυνάμεις για την αποτροπή του κακού και την πρόγνωση του μέλλοντος.

Ειδωλολατρία, σύμφωνα με τους Πατέρες της Εκκλησίας αλλά και την ίδια την χριστιανική θρησκεία, είναι η λατρεία και η προσκύνηση των ειδώλων όχι ως απλά σύμβολα που απεικονίζουν κάποια θεότητα, αλλά η ίδια η λατρεία και η αφοσίωση στο υλικό που είναι φτιαγμένο και από το οποίο θεωρείται είτε ότι εξέρχεται κάποια θεϊκή δύναμη ή ενέργεια, είτε ότι μέσα σε αυτό κατοικεί κάποια δύναμη, κάποιος δαίμονας, ή εν γένει κάποια θεότητα. Η ειδωλολατρία οδηγεί στον φετιχισμό και στην μαγεία, καθώς σε αυτήν χρησιμοποιούνται διάφορα είδωλα, μέσω των οποίων λέγεται ότι πραγματοποιούνται διάφορες καταστάσεις καλές ή κακές, ενώ παράλληλα είναι πολύ χρήσιμα ως φυλακτά γι αυτό και τα κουβαλούμε μαζί μας ή τα επικαλούμαστε σε κάθε στιγμή κινδύνου, σε κάθε ασθένεια, στα ταξίδια κλπ.

Σύμφωνα με τα παραπάνω η ιουδαϊκή-χριστιανική θρησκεία δεν είναι δυνατόν να ενταχθεί σε καμία από τις παραπάνω περιπτώσεις μαγείας αλλά και ειδωλολατρίας. Για την μεν μαύρη μαγεία είναι αυτονόητο καθώς δεν είναι δυνατόν ο Θεός της Αγάπης, το όνομα του οποίου είναι Ιεχωβά να θέλει το κακό των ανθρώπων. Για την δε λευκή, κανονικά θα πρέπει να αποκλειστεί, αφενός διότι αν και δεν έχει σκοπό να βλάψει κανέναν προμαντεύει τους καιρούς, το μέλλον, αφετέρου διότι απαγορεύεται ρητά από τον ίδιο τον ιουδαϊκό Θεό Ιεχωβά η οποιαδήποτε χρήση μαγείας και μαντείας (Έξ.22,18 & Λευ.19,26 & 20,27). Επίσης, δεν μπορεί να ενταχθεί στην ειδωλολατρία διότι απαγορεύεται η λατρεία των ειδώλων και των φετίχ «προσέξτε τους εαυτούς σας, να μην ξεχάσετε τη διαθήκη που έκανε μαζί σας ο Κύριος, ο Θεός σας, και κατασκευάσετε κάποιο είδωλο, εικόνα οποιουδήποτε πράγματος από εκείνα που αυτός σας απαγόρευσε» (Δευτ.4,23). Η πρόταση αυτή υπονοεί ξεκάθαρα ότι ο Θεός απαγόρεψε την κατασκευή κάποιων ειδώλων, κατά συνέπεια κάποιων ειδώλων την κατασκευή επέτρεψε, προφανώς. Στην συνέχεια θα αντιληφθούμε ότι η πρόταση αυτή υπονοεί πολύ περισσότερα.

Κι όμως, αυτό που πολύ εύκολα θα διαπιστώσουμε και θα προσπαθήσουμε με ακλόνητα επιχειρήματα να αποδείξουμε στην συνέχεια, είναι ότι οι παραπάνω απαγορεύσεις δεν τηρούνται στο ιερό βιβλίο των βιβλίων. Δεν τηρούνταν ούτε στα πρώτα χριστιανικά χρόνια, αλλά ούτε και στα σημερινά της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Τότε, αλλά και σήμερα, η θρησκεία που βασίζεται στο περιώνυμο βιβλίο Αγία Γραφή, αντί να πολεμήσει και να καταπολεμήσει την μαγεία και την ειδωλολατρία που τόσο πολύ αποστρεφόταν ο Θεός των Ιουδαίων, αποδέχτηκε αρκετά από αυτά προκειμένου, μάλλον, να επιβληθεί σαν θρησκεία. Οι λιτανείες και οι περιφορές εικόνων είναι ένα ελάχιστο παράδειγμα φυσικής μαγείας των «ειδωλολατρών» προγόνων μας που ενώ τους κατάσφαξαν για αυτές τους τις πράξεις, οι ίδιοι τις εφάρμοσαν και τις εφαρμόζουν ακόμα και σήμερα. Το ίδιο και το σύμβολο του σταυρού, για το οποίο, πουθενά στην Αγία Γραφή δεν αναφέρεται ότι πρέπει να χρησιμοποιείται ως τέτοιο, πολύ περισσότερο δε όταν εννοείτε πως κρύβει μέσα του κάποια δύναμη μέσω της οποίας μας προστατεύει, γι αυτό και το φοράμε στο λαιμό. Ακόμα και οι εικόνες των αγίων, του Χριστού και της Παναγίας είναι είδωλα και ομοιώματα που ο Θεός Ιεχωβά απεχθάνεται, πόσο μάλλον όταν κάποιες εικόνες περπατάνε, κλαινε ή κάνουν ακόμα και θαύματα. Άραγε το ξύλο και η μπογιά που είναι φτιαγμένα έχουν τέτοια δύναμη; Μάλλον όχι.

Ακόμα και η ίδια η εικόνα του Θεού είναι ένα είδωλο, ένα ομοίωμα -και μάλιστα τη στιγμή που κανείς άνθρωπος δεν είδε το πρόσωπο του Θεού, ούτε καν ο Μωυσής. Ο Ιεχωβά πουθενά μέσα στην Βίβλο δεν υποδεικνύει ποια είδωλα πρέπει οι εκλεκτοί του να θεωρούν ως, τουλάχιστον, σύμβολα, πόσο μάλλον να τα λατρεύουν ή και να τα προσκυνούν, όπως συμβαίνει σήμερα σε όλες τις εικόνες, όλων των εκκλησιών.

Όμως, το κατά πόσο αποστρεφόταν και ο ίδιος ο Θεός την μαγεία, την μαντεία και την ειδωλολατρία είναι ένα θέμα που απαραίτητα και απόλυτα είναι αναγκαίο να εξετάσουμε στην συνέχεια, καθώς μπορούμε πολύ εύκολα να δικαιολογήσουμε τους απλούς ανθρώπους για παρεκτροπή από τον «καλό δρόμο», αλλά απίστευτα δύσκολο να δικαιολογήσουμε τον καλό και αγαθό Θεό να γίνεται αυτός που καταπατάει τις ίδιες τις δικές του εντολές και τις δικές του παραινέσεις. Αν, λοιπόν, αυτός ο Θεός και ο μονογενής Υιός του έπρατταν αυτά που κατηγορούσαν, τότε ποιό είναι το μέγεθος και το όφελος της θρησκείας στην οποία όλοι είμαστε υποχρεωμένοι να βαπτιζόμαστε και να πιστεύουμε χωρίς να ερευνούμε;

Δεν θα δώσουμε καμία απάντηση. Απλά θα παραθέσουμε επίμαχα αποσπάσματα από την Αγία Γραφή, την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, ή αλλιώς την Βίβλο που, αν όχι όλοι, οι περισσότεροι από εμάς έχουμε στο σπίτι μας, αλλά ελάχιστοι έχουν διαβάσει.

Σε αυτή την εργασία θα προσπαθήσουμε να δείξουμε πάρα πολλά κοινά, και αποδεκτά, από τον Ιουδαϊκό Θεό Ιεχωβά και τον μονογενή υιό του Ιησού, στοιχεία με την τέχνη της μαγείας, παρά την ρητή και σαφή εντολή του Θεού «Φαρμακούς ου περιποιήσετε.» (Έξ.22,18), όπου «φραμακοί» είναι οι μάγοι και κατά προέκταση τα έργα τους.

Τα αποσπάσματα που παραθέτονται είναι από την μετάφραση των Ο΄, καθώς και από την μετάφραση στην Δημοτική, όταν η αρχαία απόδοση δεν είναι ιδιαίτερα κατανοητή στην νεοελληνική, ή όταν είναι μακροσκελής, για να μην κουράζει.

ΟΙ 7 ΜΕΡΕΣ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ 7 ΚΑΤΑΡΕΣ

Ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο σε επτά ημέρες και με επτά κατάρες. Πρώτα τον ουρανό και την γη δημιούργησε. Μετά το φως και το στερέωμα ανάμεσα στα νερά. Το φυτικό βασίλειο, τον ήλιο, την σελήνη και τα αστέρια και τέλος τον άνθρωπο. Σ’ αυτόν έδωσε, το δικαίωμα να εξουσιάζει επάνω στην θάλασσα, στα πουλιά του ουρανού, στα κτήνη και σε ολόκληρη τη γη. (Γένεση 1,26) Του απαγόρευσε μόνο να φαει από το δέντρο της Γνώσης.

Όταν ο άνθρωπος έφαγε, κάτι που το γνώριζε ο Θεός σαν παντογνώστης «τους διαλογισμούς μου από μακρόθεν·… και πάσας τας οδούς μου προείδες» (Ψαλ.138, 2-3), μετά έγινε δύστροπος. Από αγαθός έγινε αιμοβόρος και κακός. Ίσως περισσότερο κακός και διαβολικός, απ’ όσο θέλει να δείχνει η Εκκλησία τον Σατανά.

Το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να καταραστεί τον όφη «επικατάρατος… επάνω στο στήθος και την κοιλιά σου θα πορεύεσε» (Γεν. 3,14). Ένα γεγονός που ολοφάνερα σημαίνει ότι ο όφις, πριν πέσει στην κατάρα του Θεού, περπατούσε στα πόδια του. Ο Θεός, λοιπόν, όχι μόνο τον καταράστηκε, αλλά ταυτόχρονα τον μάγεψε, τον μεταμόρφωσε, του αφαίρεσε τα πόδια και τον έκανε να σέρνεται. Η εκτέλεση αυτή, όπως μας δίνεται από τα πρώτα κεφάλαια της Γένεσης είναι η πρώτη πράξη βίας και μάλιστα η πιο διεστραμμένη. Ωστόσο «ο Κύριος μισεί τους διεστραμμένους, ενώ του είναι ευχάριστοι όσοι είναι ακέραιοι στη ζωή τους.» (Παρ.11,20).

Επίσης, μπορούμε άνετα να θεωρήσουμε ότι η κατάρα του Θεού στον όφη είναι λόγια Μαύρης Μαγείας καθώς χρησιμοποιούνται όχι μόνο για να βλάψουν αλλά για να φέρουν σε κατάσταση αναπηρίας ένα από τα πρώτα ζωντανά όντα που ο ίδιος ο Θεός έπλασε. Αν και δεν αναφέρεται άμεσα, ο όφις είναι δημιούργημα του Θεού, αφού πριν δεν υπήρχε τίποτα, παρά μόνο ο Θεός.

Η δεύτερη κατάρα που έδωσε ο Θεός ήταν ανάμεσα στον άντρα και την γυναίκα «και έχθρα θα στήσω ανά μέσον σού και ανά μέσον της γυναικός και ανά μέσον των σπερμάτων σας·» (Γεν. 3,15).

Τρίτον, καταριέται την γυναίκα «με λύπες θα γεννάς τέκνα» (Γεν. 3,16).

Τέταρτη κατά σειρά κατάρα «επικατάρατος η γη εν τοις έργοις σου» (Γεν. 3,17). Κι αν μπούμε στην διαδικασία να υποθέσουμε ότι είχε δίκιο και καλώς τιμώρησε τους πρωτόπλαστους διότι δεν υπάκουσαν τις εντολές του, δεν μπορούμε να βρούμε ποιό ήταν το δίκιο του στο να καταραστεί και την ίδια τη γη, όταν θα ασχολούνται με αυτήν. Παρόλα αυτά ο σοφός και γνωστός μάγος Σολόμωντας, γιος του Δαυίδ, έρχεται να μας πει κάτι διαφορετικό «όποιος καλλιεργεί τη γη του, θα χορτάσει το ψωμί· μα όποιος αυταπάτες κυνηγάει, θε να χορτάσει φτώχεια.» (Παρ.28,19).

Πέμπτη κατάρα «με λύπες θα τρως τους καρπούς της (γης), πάσας τας ημέρας της ζωής σου, ακάνθας και τριβόλους θα βλασταίνει σε σένα» (Γεν. 3,17-18).

Έκτη, λίγο πριν διώξει τους πρωτόπλαστους αποφάνθηκε «γη είσαι και σε γη θα επιστρέψεις.» (Γεν.3,19) Αυτό που ο ίδιος ο Θεός «ενεφύσησε εις το πρόσωπον αυτού (του Αδάμ) πνοή ζωής και εγέννετο ο άνθρωπος εις ψυχήν ζώσαν » (Γεν. 2,7) του το αφαίρεσε, διαφορετικά δεν θα ήταν μόνο «γη που θα επέστρεφε στη γη», αλλά «γη με πνοή ζωής». Συνεπώς από τότε έως και σήμερα, όλοι όσοι αποτελούν την ανθρωπότητα είμαστε δίχως ψυχή.

Έβδομη: «κεκατηραμένος υπό Θεού πας κρεμμάμενος επί ξύλου·» (Δευτ.21,23) μας λεει, μιλώντας για όποιον έπραξε «αμαρτία κρίμα θανάτου». Με την κατάρα αυτή αποδέχεται πλήρως το ανθρώπινο κριτήριο, το οποίο δεν είναι πάντα δίκαιο, αντίθετα σφάλει αρκετά συχνά. Το ποια αμαρτία είναι κρίμα θανάτου είναι δύσκολο να ειπωθεί από τον άνθρωπο αλλά, όταν ειπωθεί -όποια ανθρώπινα συμφέροντα κι αν εξυπηρετούν-, ο Θεός την δέχεται, σύμφωνα με το παραπάνω εδάφιο. Κατά συνέπεια ο Ιησούς και όλοι όσοι βρέθηκαν κρεμμάμενοι -δίκαια ή άδικα- είναι καταραμένοι, αφού όλοι καταδικάστηκαν για αμάρτημα άξιο θανάτου, σύμφωνα με την ανθρώπινη ετυμηγορία.

ΓΕΝΕΣΗ

Ο Λωτ είχε δύο κόρες και ήταν ο αγαπημένος του Θεού Ιεχωβά, αφού αυτόν και την οικογένειά του, από όλους τους κατοίκους στα Σόδομα και τα Γόμορα, επέλεξε να διασώσει. Μετά την καταστροφή των Σοδόμων και Γομόρρων, «είπε δε η πρεσβυτέρα προς την νεωτέραν (επειδή πίστευε πως μόνο οι τρεις τους είχαν σωθεί από όλη την ανθρωπότητα)· ο πατήρ ημών πρεσβύτερος, και ουδείς εστιν επι της γης, για να μπει μέσα μας (να συνουσιαστεί με μας) όπως γίνεται σε όλη τη γη· δεύρο και ποτίσομεν τον πατέρα ημών οίνο και κοιμηθώμεν μετ’ αυτού και εξαναστήσομεν εκ του πατρός ημών σπέρμα. Επότισαν δε τον πατέρα αυτών οίνο εν τη νυκτί εκείνη, εισελθούσα η πρεσβυτέρα εκοιμήθη μετά του πατρός αυτής εν τη νυκτί εκείνη, κι εκείνος δεν κατάλαβε ούτε πότε αυτή πλάγιασε, ούτε πότε σηκώθηκε.» (Γεν.19,31-33) Προφανώς δεν κατάλαβε ούτε και τα ενδιάμεσα.

Το επόμενο βράδυ το ίδιο έκανε η νεότερη, και πάλι ο πατέρας δεν κατάλαβε ούτε πότε αυτή πλάγιασε, ούτε πότε σηκώθηκε. «Και συνέλαβον αι δυο θυγατέρες Λωτ εκ του πατρός αυτών.» (Γεν.19, 34-35)

Είναι απορίας άξιο πως κατάφεραν να φέρουν σε στύση άνθρωπο που, πρώτον δεν ξύπνησε, δεύτερον ήταν γέρος και μάλιστα να καταφέρνουν και εκσπερμάτωση, χωρίς αυτός να καταλάβει τίποτα. Ο οίνος που τον πότισαν σίγουρα θα πρέπει να περιείχε κάποιο μαγικό φίλτρο, το οποίο αναμφίβολα θα πρέπει να το έμαθαν από τον ίδιο τον πατέρα τους Λωτ, εκτός αν ο Λωτ τις άφηνε ελεύθερα να τριγυρίζουν στα ξένα σπίτια και στα άντρα των μάγων. Πράγμα που δεν επιτρεπόταν σύμφωνα με τους νόμους που είχαν.

Στο εικοστό τέταρτο κεφάλαιο συναντούμε ένα περίεργο όρκο:

«Μια μέρα, ο Αβραάμ είπε στον πιο ηλικιωμένο δούλο του σπιτιού του, που διαχειριζόταν την περιουσία του: ‘Βάλε το χέρι σου κάτω από τον μηρό μου και ορκίσου στον Κύριο…» (24,2-3) σχετικά με το πως θα πάντρευε την κόρη του. «Ο δούλος έβαλε το χέρι του κάτω από τον μηρό Αβραάμ, του κυρίου του, και του ορκίστηκε γι αυτό το θέμα.» (24,9). Σίγουρα, συμβαίνει κάτι ύποπτο σε αυτόν τον όρκο, εκτός αν το μπούτι του Αβραάμ ήταν κάτι το ιερό και άξιο όρκου. Αν όχι, τότε, σίγουρα πρόκειται για κάποια μορφή μαγείας ή ειδωλολατρίας και μάλιστα από τον Αβραάμ, έναν από τους προπάτορες.

Άμεση σχέση με τον μηρό έχει και η πάλη του Ιακώβ στο κεφ.32, 22-32, το οποίο συστήνουμε να διαβαστεί καθώς η παράθεσή του είναι αρκετά μεγάλη.

Επίσης, δεν πρέπει να λησμονήσουμε ότι όταν ο Ιακώβ έφτασε τα 147 χρόνια ζωής και οι μέρες του Ισραήλ πλησίαζαν να πεθάνει «κάλεσε τον γιο του τον Ιωσήφ και του είπε ‘Αν έχω την εύνοιά σου, βάλε το χέρι σου κάτω από το μηρό μου και δείξε μου καλοσύνη και πιστότητα. Μη με θάψεις στην Αίγυπτο.» και ο Ιωσήφ «προσεκύνησεν Ισραήλ επί το άκρον της ράβδου αυτού.» (Γεν. 47, 29-31)

Ο Ιωσήφ όχι μόνο ορκίστηκε στον μηρό του πατέρα του, αλλά και στην κορυφή της ράβδου του. Μόνο ένας μάγος θα ορκιζόταν στο μαγικό ραβδί του με το οποίο κάνει όλα του τα μάγια.

Σε ότι αφορά την ράβδο ας δούμε και το εξής: «είπε ακόμα ο Κύριος στον Μωυσή ‘Πες στον Ααρών να πάρει το ραβδί του και να απλώσει το χέρι του προς τα νερά της Αιγύπτου, τα ποτάμια, τα κανάλια και τις λίμνες της χώρας, και προς κάθε μέρος όπου υπάρχουν μαζεμένα νερά, ώστε τα νερά να γίνουν αίμα σ όλη την Αίγυπτο» (Εξ.7,19). Και ο Μωυσής σήκωσε το ραβδί του και έκανε τα νερά αίμα.

Ας δούμε και μία άλλη περίπτωση μαγείας με το ραβδί του Ιακώβ.

«Κάθε φορά που τα δυνατά θηλυκά πρόβατα ήταν σε οργασμό, έβαζε ο Ιακώβ τις παρδαλές βέργες (έθηκεν Ιακώβ τας ράβδους) μπροστά τους μέσα στις ποτίστρες, για να ζευγαρώνουν μπροστά στις βέργες. Όταν όμως υα θηλυκά πρόβατα ήταν ασθενικά δεν έβαζε τις βέργες. Έτσι, τα πρόβατα που ανήκαν στον Λάβαν ήταν τα αδύνατα, ενώ του Ιακώβ ήταν τα δυνατά.» (30,41-42)

Δηλαδή ο Ιακώβ έκανε μάγια εις βάρος του Λάβαν για να έχει καλύτερο μερίδιο στην περιουσία που μοίρασαν. Δηλαδή και μάγος και απατεώνας υπήρξε ο Ιακώβ. Για τον Ιεχωβά, όμως, φαίνεται πως δεν είχε σημασία, αφού ούτως ή άλλως ενέκρινε την μαγεία όταν προερχόταν από ανθρώπους που συμπαθούσε ή που έκαναν τις βουλές του όπως ακριβώς όριζε. Μπορούμε κατά συνέπεια να πούμε γιατί ο Ιωσήφ ορκίστηκε στο ραβδί του πατέρα του: ήταν απλά ένας πρώτης τάξεως μάγος.

Όταν ο Θεός μίλησε στον Ιακώβ μετονομάζοντάς τον σε Ισραήλ «και έστησεν Ιακώβ στήλην εν τω τόπο, ώ ελάλησε μετ αυτού ο Θεός, στήλην λιθίνην και έσπεισεν επ αυτήν σπονδήν και εέχεεν επ αυτού έλαιον.» (35,14) Αυτό κι αν είναι μία καθαρή ειδωλολατρική συνήθεια.

Ο γιος του Ιακώβ ο Ιωσήφ είδε ένα όνειρο αρκετά προφητικό, το οποίο γίνεται η αιτία να πουληθεί σκλάβος για 20 αργύρια στους Ισμαηλίτες, για να καταλήξει έπειτα στις φυλακές του Φαραώ. Τα προφητικά, όμως, όνειρα που έβλεπε και η καλή ερμηνεία που έδινε γι αυτά, έφτασαν στα αυτά του Φαραώ που τον κάλεσε για να ερμηνεύσει το περίφημο όνειρο με τις επτά ισχνές και παχιές αγελάδες (41,2-3). Πριν το κάνει αυτό ο Ιωσήφ αποκρίθηκε στον Φαραώ «άνευ του Θεού ουκ αποκριθήσεται το σωτήριον Φαραώ.» (41,16) Με την ερμηνεία του ονείρου, ο Ιωσήφ προάχθηκε από τον Φαραώ σε διοικητή της Αιγύπτου.

Η αιτία όμως που μάντευε δεν ήταν ο Θεός, ή έστω μόνο ο Θεός. Κάποια μέρα ο ίδιος ο Ιωσήφ φρόντισε να χαθεί επίτηδες (δεν εξετάζουμε τον λόγο) στον σάκο του Βενιαμίν ένα ασημένιο ποτήρι. Πρόσταξε έπειτα τον επιστάτη του να το βρει ανάμεσα στα πράγματα των ανθρώπων που την προηγούμενη είχε φιλοξενήσει και είχαν φαει όλοι μαζί. «Εσείς δεν έχετε το ποτήρι που χρησιμοποιεί ο κύριός μου για να πίνει και να προλέγει το μέλλον;» (44,5) ρώτησε ο επιστάτης.

Ο Ιεχωβά όμως απαγορεύει ρητά και την πρόγνωση του μέλλοντος και την ονειρομαντεία -στους άλλους: «Αν παρουσιαστεί ανάμεσά σας κάποιος προφήτης ή ονειροκριτής και σας δώσει ένα σημείο ή κάνει κάποιο θαύμα και το σημείο ή το θαύμα πραγματοποιηθεί, με σκοπό μετά να σας προσκαλέσει να ακολουθήσετε και να λατρεύσετε άλλους θεούς (σ.τ.σ. παραδέχεται ότι υπάρχουν κι άλλοι θεοί), που δεν τους γνωρίζετε, μην τον ακούστε εκείνο τον προφήτη ή τον ονειροκριτή,…. πρέπει να θανατωθεί…» (Δευτ. 13, 2-6).

Όταν δηλαδή ονειρομαντεύουν και ονειροκρίνουν οι άνθρωποι του Θεού Ιεχωβά είναι κάτι το απόλυτα θεμιτό, όταν το κάνουν οι αντίπαλοι θεοί και μάλιστα το σημείο πραγματοποιηθεί είναι κάτι αθέμιτο.

ΙΩΒ

Στον Ιώβ έχουμε τον Θεό που συνομιλεί με τον Σατανά, χωρίς να τον καταδιώκει ή να τον κατηγορεί για οτιδήποτε. Αντίθετα συνεργάζονται, όσο και αν αυτό φαίνεται απίστευτο. «Και ιδού ήλθον οι άγγελοι του Θεού ενώπιόν του και ο διάβολος ήλθε μετ’ αυτών.» (Ιώβ 1,6)

Βάζουν ένα στοίχημα, θα λέγαμε, όπου ακολουθεί ο εξής διάλογος: «Ο Κύριος του είπε (στον Σατανά) ‘Πρόσεξες τον δούλο μου, τον Ιώβ; Δεν υπάρχει άλλος σαν αυτόν πάνω στην γη· είναι άνθρωπος ακέραιος κι ευθύς· με σέβεται κι αποστρέφεται το κακό’. Ο Σατανάς του απάντησε ‘Μήπως με το αζημίωτο σε σέβεται ο Ιώβ; Πάντα τον προστάτευες, αυτόν και το σπίτι του και όλα τα υπάρχοντά του. Ευλόγησες τα έργα του και πληθύνανε τα κοπάδια του στην χώρα. Κάνε, όμως, πως αγγίζεις τα υπάρχοντά του και να δεις αν δημόσια δεν σε βλαστημήσει.’ Είπε τότε ο Κύριος στον Σατανά ‘Ορίστε, σου παραδίνω όλα τα υπάρχοντα του· μόνο πάνω στον ίδιο μην απλώσεις χέρι.’ Κι ο σατανάς έφυγε από την σύναξη του Θεού.» (Ιώβ 1,8-12) για να κάνει όπως προστάχτηκε

Με τις ευλογίες του Θεού, λοιπόν, ο Σατανάς καιει το σπίτι, θανατώνει τα ζωντανά, τους δούλους και τους γιους του Ιώβ. Όμως ο Ιώβ δεν βλασφημεί ενάντια στον Θεό. Τότε ο Σατανάς ζητάει την άδεια από τον Θεό να χτυπήσει με αρρώστιες τον φτωχό άνθρωπο και την παίρνει.(Ιώβ 2,6)

Αυτό θυμίζει κάτι που είχε πει κατά το παρελθόν ο Θεός όταν φόρτωνε μίσος και κακίες τους Φαραώ καθώς είχε πει στην ‘Έξοδο’ για τον Φαραώ: «Εγώ θα σκληρύνω την καρδιά του Φαραώ» και «ο Φαραώ δεν θα σας εισακούσει·» (7, 6-4) Άρα ο Σατανάς εκτελούσε και εκεί εντολές του Θεού. Πρότεινε κάτι κι ο Θεός το ενέκρινε ή απλά ο Θεός με την συνεργασία του σκλήρυνε την καρδιά του Φαραώ.

Ο Ιώβ από εκείνη την στιγμή γέμισε πληγές σε όλο του το σώμα. Και πάλι δεν βλασφήμησε τον Θεό του, μόνο άρχισε να λέει την άποψή του σε κάποιους φίλους του, τους οποίους ο Θεός τιμώρησε. Συνεπώς δεν μας ενδιαφέρει τι είπαν. Θα μας απασχολήσει μόνο ό,τι είπε ο Ιώβ, ανάμεσα σε άλλα, αφού αυτός και μόνο μίλησε το αληθές για τον Θεό (Ιώβ 42,7-8).

Αναρωτήθηκε «Γιατί ο Θεός αφήνει να ζουν οι ασεβείς, να φτάνουν ως τα γερατειά και τα αγαθά τους να πληθαίνουν; Βλέπουνε να στεριώνουνε μαζί τους τα παιδιά τους, να μεγαλώνουν μπρος στα μάτια τους τα εγγόνια τους. Ζούνε στα σπίτια τους σιγουρεμένα, δίχως φόβο, και το μαστίγιο του Θεού δεν πέφτει επάνω τους.» (Ιώβ 21,7-9)

«Απαλλαξάτω απ’ εμού την ράβδον, ο δε φόβος αυτού μη με στροβείτω.» (Ιώβ 9,34) Ας θυμηθούμε, σύμφωνα με τα παραπάνω, τι κάνει και πως χρησιμοποιείται η μαγική ράβδος που τώρα φαίνεται πως έχει χρησιμοποιήσει ο Σατανάς κατ εντολή του Θεού.

«…γνώτε ούν ότι Κύριός εστίν ο ταράξας, οχύρωμα δε αυτού επ’ εμέ ύψωσε.» (Ιώβ 19,6)

Σε όλα αυτά επεμβαίνει ο λόγος του Ελιού που περιγράφει την μεγαλειότητα του Θεού. Ανάμεσα σε πολλά άλλα λέει:

«Και ο Ιώβ ματαίως ανοίγει το στόμα αυτού, εν αγνωσία ρήματα βαρύνει.» (Ιώβ 35,16)

Τέλος, επεμβαίνει ο ίδιος ο Θεός δείχνοντας στον Ιώβ την άγνοιά του και αρχίζει να κάνει ρητορικές ερωτήσεις για το ποιος είναι ο ίδιος και αν ο Ιώβ ήταν παρόν στην Δημιουργία του και αν γνωρίζει γι αυτήν.

Ο Ιώβ για τα όσα είπε μέχρι τώρα φάνηκε να μετανιώνει διότι μίλησε για μεγάλα και θαυμαστά που δεν γνώριζε (Ιώβ 42,3) γι αυτό και ανακάλεσε. (Ιώβ 42,5-6) Όμως ο Θεός είχε άλλη γνώμη:

«Όταν ο Κύριος έπαψε να μιλάει με τον Ιώβ, είπε στον Ελιφά τον Θαιμανίτη ‘Θύμωσα πολύ μ εσένα και με τους δύο φίλους σου, γιατί δεν μιλήσατε σωστά για μένα, όπως ο δούλος μου ο Ιώβ. Τώρα λοιπόν πάρτε εφτά μοσχάρια και εφτά κριάρια και πηγαίνετε να βρείτε τον δούλο Ιώβ και να τα προσφέρετε ολοκαύτωμα για την ενοχή σα. Να προσευχηθεί για σας ο δούλος μου ο Ιώβ κι εγώ θα δεχτώ με ευμένεια την προσευχή του και δε θα σας μεταχειριστώ κατά πως ταιριάζει στην αφροσύνη σας.’» (Ιώβ 42,7-8)

Και οι φίλοι του έπραξαν όπως είπε ο Θεός. Για τον Ελιού δεν έγινε λόγος από κανέναν. Ο Ιώβ, στη συνέχεια, κέρδισε τα διπλάσια από όσα είχε νωρίτερα, όλοι όσοι πέθαναν αρχικά αναστήθηκαν, τα πλούτη επέστρεψαν. Με δυό λόγια ο Θεός τιμωρεί τον Ελιφάς και εξυψώνει τον Ιώβ, ο οποίος παρά το ότι δεν είπε και τα καλύτερα λόγια για τον Θεό του, είπε την αλήθεια.

Ο Σατανάς έχασε το στοίχημα, όμως ο Θεός δεν τον κατεδίωξε.

ΤΩΒΙΤ

Το περιεχόμενο του έργου αναφέρεται στις δοκιμασίες και στις περιπέτειες δύο συγγενών ιουδαϊκών οικογενειών του Τωβίτ και του Ραγουήλ, οι οποίες ζούσαν στη Νινευή και στα Εκτάβανα. Ο Τωβίτ έχασε την περιουσία του και το φως του από κουτσουλιές σπουργιτιών. Αλλά κανείς γιατρός δεν μπορούσε να τον θεραπεύσει. (2,10).

Η κόρη του Ραγουήλ η Σάρρα έχασε διαδοχικά εφτά συζύγους οι οποίοι πέθαιναν την πρώτη νύχτα του γάμου τους. « Την ίδια ημέρα στα Εκβάτανα της Μηδίας, συνέβη στην κόρη του Ραγουήλ, την Σάρρα, να την περιπαίξουν κι αυτήν κάποιες δούλες του πατέρα της, γιατί η Σάρρα είχε παντρευτεί εφτά άντρες, αλλά ο Ασμοδαίος, αυτό το πονηρό πνεύμα, σκότωνε κάθε φορά τον άντρα της πριν πλαγιάσει μαζί της, όπως κάθε σύζυγος πλαγιάζει με την γυναίκα του.»(3,7-8)

Με παρέμβαση του Θεού και υπό την καθοδήγηση του αγγέλου Ραφαήλ ο Τωβίας γιος του Τωβίτ, παίρνει σύζυγο τη Σάρρα και θεραπεύει τον πατέρα του. Ας δούμε πως έγινε αυτό.

«Ο Τωβίας και ο Ραφαήλ πήραν το δρόμο κι έφτασαν το βράδυ στον ποταμό Τίγρη, όπου και πέρασαν τη νύχτα τους. Όταν το παιδί κατέβηκε στην όχθη να πλύνει τα πόδια του, πήδησε ένα ψάρι από το ποτάμι και ήθελε να τον καταβροχθίσει. Ο άγγελος του είπε: ‘Πιάσε το’. Το παιδί έπιασε το ψάρι και το έβγαλε στην στεριά. Ο άγγελος του είπε: ‘Άνοιξε το ψάρι και βγάλε του την καρδιά, το συκώτι και την χολή, και φύλαξέ τα καλά.’ Το παιδί έκανε όπως του είπε ο άγγελος· μετά έψησαν το ψάρι και το έφαγαν.

»Στη συνέχεια της πορείας τους πλησίασαν στα Εκβάτανα. Το παιδί είπε στον άγγελο: ‘Αδελφέ Αζαρία (δεν του είχε παρουσιαστεί ως άγγελος αλλά ως κάποιος Αζαρίας), τι υα θέλουμε το συκώτι, την καρδιά και την χολή του ψαριού;’ Εκείνος του απάντησε: ‘Εάν κάποιον, άντρα ή γυναίκα, τον ενοχλεί ένας δαίμονας ή ένα κακό πνεύμα, πρέπει κάποιος να κάψει μπροστά του την καρδιά και το συκώτι, κι ο δαίμονας δεν θα τον ξεναενοχλήσει ποτέ πια. Η χολή χρειάζεται όταν ένα έχει λευκά στίγματα στα μάτια: αν τα αλείψει μ αυτήν θα θεραπευτεί.’» (6, 1-9)

Ο άγγελος τελικά έπεισε τον Τωβία να παντρευτεί την Σάρρα παρά το γεγονός ότι επτά άντρες τις πέθαναν την πρώτη νύχτα του γάμου. Δέχτηκε για τρεις λόγους, πέρα από το ήταν όμορφη και μυαλωμένη. Πρώτον διότι σύμφωνα με το νόμο του Μωυσή, δε θα τη έδινε ο πατέρας της σε άλλον άντρα, γιατί αλλιώς θα καταδικαζόταν σε θάνατο, αν και δεν καταλαβαίνουμε γιατί επέμενε τόσο καιρό να την παντρεύει με άλλους. Μόνο ο Τωβίας σαν συγγενής είχε δικαίωμα να πάρει την κόρη γυναίκα του, μαζί και την περιουσία της. (6,13)

Δεύτερον διότι ήταν ανέκαθεν προορισμένη για τον Τωβία. (6,18) και τρίτον διότι ο Θεός θα σπλαχνιστεί τους νεόνυμφους και θα τους προστατέψει. (6,18) Όμως, δεν έφταναν όλα αυτά. Ούτε η συγγένεια, ούτε ότι η κοπέλα είχε πλαστεί γι αυτόν. Απαραίτητο για την εξαφάνιση του δαίμονα ήταν όπως είπε ο άγγελος στον Τωβία «όταν θα μπεις στο νυφικό δωμάτιο, πάρε σταχτωμένα κάρβουνα από το θυμιατήρι και βάλε πάνω τους ένα κομμάτι από την καρδιά και το συκώτι του ψαριού και άφησέ τα να βγάλουν καπνό. Όταν θα τα μυρίσει το δαιμόνιο, θα φύγει και δε θα ξαναγυρίσει πια.» (6,17) Έτσι έπραξε και «όταν το δαιμόνιο ένιωσε την μυρωδιά, έφυγε στα μέρη της άνω Αιγύπτου και ο άγγελος το έδεσε.» (8,3)

Οι μάγοι όλων των εποχών χρησιμοποιούν εντόσθια προκειμένου να καταφέρουν το έργο τους, κάτι που είναι γνωστό σε όλους. Επιπλέον, υπάρχει και κάτι παράδοξο καθώς στο Δευτερονόμιο 12,23 έχουμε την εξής πληροφορία «Μόνο να φροντίζετε να μην τρώτε το αίμα, γιατί το αίμα είναι ζωή, και δεν πρέπει να τρώτε τη ζωή μαζί με το κρέας.» Η καρδιά και το συκώτι είναι γεμάτα αίμα. Απαγορεύεται να το τρώμε αλλά επιτρέπεται να το καιμε και να το καπνίζουμε; Κι αν υποθέσουμε ότι αυτό επιτρέπεται, αξίζει να αναρωτηθούμε κάτι άλλο. Αν ένας σύγχρονος συνάνθρωπός μας κάνει αυτό που αναφέρθηκε, δεν θα χαρακτηριστεί σατανιστής ή το λιγότερο ως μάγος;

Μετά σηκώθηκαν και προσευχήθηκαν στον Κύριο. Ύστερα έπεσαν μαζί στο κρεβάτι να χαρεί ο Τωβίας την πρώτη του νύχτα με την γυναίκα του, που μόνο όταν άκουσε τις συμβουλές του αγγέλου, αγάπησε την κοπέλα και της αφοσιώθηκε. (6,19)

Μετά το γαμήλιο συμπόσιο, έφυγαν. Στο δρόμο της επιστροφής ο Τωβίας με την προτροπή του αγγέλου έτρεξαν στο σπίτι του Τώβιτ να ετοιμάσουν τη χολή του ψαριού. (11,3) Όταν έφτασαν ο Τωβίας άλειψε την χολή του ψαριού στα μάτια του πατέρα του. (11,10) Και ο Τωβίτ «ιδών τον υιόν αυτού» (11,12)

Έτσι κι έπραξε ο Τωβίας και ο πατέρας του ξαναείδε. Αν κάποιος σύγχρονος συνάνθρωπός μας προσπαθήσει ή ακόμα και καταφέρει να γιατρέψει την τύφλωση με παρόμοιο τρόπο, δεν θα κατηγορηθεί για μαγεία;

ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΗΘΙΟ ΤΟΥ ΜΩΥΣΗ

Προσοχή θα πρέπει να δώσουμε και στα άμφια των αρχιερέων και ιδιαίτερα στο περιστήθιο, όπως περιγράφονται στην Έξοδο κεφ. 28. Όλα τα ορυκτά και οι λίθοι που κοσμούν περίτεχνα το περιστήθιο είναι σάρδιο, τοπάζι, σμαράγδι, άνθραξ, ζαφείρι, ίασπις, λιγούριο, αχάτης, αμέθυστος, χρυσόλιθος, βηρύλλιο και όνυχας, σύμφωνα με την μετάφραση των Ο΄, αλλά και της αναθεωρημένης έκδοσης του 1611 και 1884 μ.Χ, που δεν διαφέρουν και πολύ, καθώς σε κάποια αποδίδουν άλλο λίθο. Όλοι μαζί οι λίθοι ή ο καθένας μόνος του ή με μερικούς ακόμα, χρησιμοποιούνταν στον τότε κόσμο, όσο και στον μετέπειτα, ως φυλαχτά γιατί πιστευόταν πως είχαν μαγικές, θεραπευτικές αλλά και θαυμαστές αρετές.

Οι Μάγοι υποστηρίζουν ότι οι πέτρες περιέχουν μέσα τους δύναμη που αποκτούν από τους πλανήτες και τις δραστηριότητες από τις ουράνιες επιδράσεις μέσω της ψυχής, ή του πνεύματος του κόσμου! Δεν τα ήξεραν αυτά οι αρχιερείς; Τα ήξεραν: «Προσέξτε μήπως, κοιτάζοντας ψηλά στον ουρανό και βλέποντας τον ήλιο, το φεγγάρι και τ αστέρια, όλα τα ουράνια σώματα, παρασυρθείτε και τα προσκυνήσετε και τα λατρέψετε.» (Δευτ. 4,19)

Το ανεξήγητα περίεργο είναι πως οι ίδιοι οι άνθρωποι του Θεού, συνεχώς και ακατάπαυστα, εξασκούν την τέχνη της μαγείας. Είναι δηλαδή μάγοι. Ανάμεσα σε άλλα, λοιπόν, κατασκευάζουν τάλισμαν, φυλαχτά, προσδιορίζουν μαγικές ιδιότητες σε πολύτιμους και ημιπολύτιμους λίθους.

Συγκεκριμένα στο βιβλίο Έξοδος (28, 15-21) δίνεται μεγάλη προσοχή στα άμφια των αρχιερέων και ιδιαίτερα στο περιστήθιο, το οποίο δεν είναι τίποτε άλλο από ένα αντικείμενο με δώδεκα λίθους, πολύτιμους και ημιπολύτιμους.

«Και ποιήσεις λογείον των κρίσεων έργο ποικιλτού· κατά τον ρυθμόν της επωμίδος ποιήσεις αυτό· εκ χρυσίου και υακίνθου και πορφύρας και κοκκίνου κεκλωσμένου και βύσσου κεκλωσμένης ποιήσεις αυτό. Τετράγωνον έσται, διπλούν, σπιθαμής το μήκος αυτού και σπιθαμής το εύρος. Και καθυφανείς εν αυτώ ύφασμα κατάλιθον τετράστιχον. Στίχος λίθων έσται, σάρδιον, τοπάζιον και σμάραγδος, ο στίχος ο εις· Και ο στίχος ο δεύτερος άνθραξ και σάπφειρος και ίασπις· Και ο στίχος ο τρίτος, λιγύριον, αχάτης και αμέθυστος· Και ο στίχος ο τέταρτος, χρυσόλιθος και βηρύλλιον και ονύχιον· περικεκαλυμμένα χρυσίω, συνδεδεμένα εν χρυσίω, έστωσαν κατά στίχον· αυτών. Και οι λίθοι έστωσαν εκ των ονομάτων των υιών Ισραήλ δεκαδύο κατά τα ονόματα αυτών· γλυφαί σφραγίδων, έκαστος κατά το όνομα, έστωσαν εις δεκαδύο φυλάς.»

Ας δούμε, όμως, τους λίθους αυτούς αναλυτικά. Τι αντιπροσώπευε ο κάθε ένας, αλλά και τι ειπώθηκε για ορισμένους, από εκπρόσωπους της Εκκλησίας.

Σάρδιο ή Ρουμπίνι

Πρόκειται για ένα λίθο που φαίνεται να λειτουργεί ως ασπίδα σε κάθε κακόβουλο ξόρκι και μαγικό, ενώ αντίθετα αφήνει να «περάσει» οτιδήποτε ενισχύει την ευφυία του κατόχου του, αλλά και τον κάνει ατρόμητο, και αήττητο στην όποια πορεία του. Ο επίσκοπος της Καισαρείας Ανδρέας είπε πολύ χαρακτηριστικά «Το σάρδιο, με το καστανόξανθο και διαφανές χρώμα του μοιάζει με το πυρ και κατέχει την δύναμη να θεραπεύει τους όγκους και τις πληγές που προκαλούνται από τον σίδηρο.»

Στο ρουμπίνι, που είναι ένας πολύτιμος λίθος, αποδίδεται η ικανότητα να διαφυλάσσει την σωματική και νοητική υγεία του κατόχου του, ενώ αποτρέπει τις αρνητικές σκέψεις και ελέγχει τις ερωτικές επιθυμίες.

Ότι κι αν από τα δύο φορούσε ο αρχιερέας, ο Ααρών, ο Μωυσής, ή όποιος άλλος αρχηγός των Ισραηλιτών, σίγουρα δεν θα ξέφευγε από την εκτίμησή του κάτι που θα του χάριζε ευφυία, δύναμη, θεραπευτικές ιδιότητες.

Τοπάζι
Σύμφωνα πάλι με τον Ανδρέα επίσκοπο της Καισαρείας, αλλά και τον άγιο Επιφάνιο επίσκοπο της Κωνστάντιας της Κύπρου, «το τοπάζι, που έχει κοκκινωπό χρώμα, μοιάζοντας κάπως με το καρβούνιο, σταματάει τη ροή του γαλακτώδους ρευστού από την οποία υποφέρουν όσοι έχουν ασθένεια των οφθαλμών.» Η ιδιότητα αυτή του τοπαζίου ενισχύει την θεραπευτική και ταλισμανική ιδιότητα του σάρδιου.

Σμαράγδι
Το σμαράγδι έχει και αυτό κάποιες θεραπευτικές ιδιότητες καθώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αντίδοτο για τα περισσότερα δηλητήρια, ως φάρμακο για τον ημιτριταίο πυρετό, την επιληψία, την δυσεντερία, την λέπρα, αλλά και για το σταμάτημα της αιμορραγίας.

Σύμφωνα με κάποιο μύθο των Ραβίνων ο Θεός έδωσε τέσσερις πολύτιμους λίθους στον βασιλιά Σολομώντα. Σμαράγδι, καρβούνι, λάπις-λάζουλι, τοπάζι. Με τα πετράδια αυτά στην κυριότητά του ο Σολομώντας, λέγεται ότι απέκτησε εξουσία πάνω σε όλη την δημιουργία. Ο βασιλιάς αυτός, γιος του Δαυίδ, είναι γνωστός για τον περίφημο ναό στην Ιερουσαλήμ αλλά επίσης και για το απόκρυφο βιβλίο του, την «Σολομωνική» η οποία περιέχει οδηγίες για την άσκηση μαγείας και την καθυπόταξη των δαιμόνων και των πνευμάτων.

Ίσως, λοιπόν, δεν είναι και τόσο περίεργο που όλοι οι μεγάλοι μάγοι φροντίζουν να έχουν το σμαράγδι στην κατοχή τους, καθώς λειτουργεί σαν ασπίδα ενάντια στα ξόρκια των άλλων με αποτέλεσμα να μην «πιάνουν». Η κατοχή του φέρεται, πολύ απλά, ότι αυξάνει την ευφυία, χαρίζει πλούτη αλλά και τη δύναμη να προβλέπει ο κάτοχός του τα μελλοντικά συμβάντα.

Το σμαράγδι, στην πραγματικότητα, είναι πυριτικό άλας βηρυλλίου, χρωμίου, αργιλίου, και αποτελεί μία ποικιλία του Βήρυλλου για το οποίο θα μιλήσουμε παρακάτω.

Άνθραξ ή καρβούνι
Θεωρείται ότι έχει θεραπευτικές ιδιότητες καθώς συνιστάται σαν τονωτικό της καρδιάς.

Ζαφείρι
Είναι ο λίθος εκείνος που θα εκτιμούσε ιδιαιτέρως κάθε ηγέτης κι ιδιαίτερα ένας θρησκευτικός, καθώς θεωρείται ότι προσφέρει στον κάτοχό του πανίσχυρη άμυνα ενάντια σε κάθε βλάβη, ενώ αντίθετα προσελκύει την θεία εύνοια. Η παράδοση λεει ότι οι Δέκα Εντολές χαράχθηκαν πάνω σε πλάκες από Ζαφείρι. Το ζαφείρι, ακόμα και στις μέρες μας το βλέπουμε να κοσμεί τα δάχτυλα, μεγάλων σε αξιώματα, ιερέων.

Από την άλλη μεριά είναι, ίσως, σημαντικό να αναφέρουμε ότι ο λίθος αυτός προτιμάται υπερβολικά από τους μάγους που ασκούν νεκρομαντεία.

Ίασπις ή Διαμάντι
Όπως το καρνιόλιο και ο αιματίτης, παρόμοια και ο ίασπης έχει θεραπευτικές ιδιότητες, όταν τοποθετηθεί πάνω στο σώμα και ιδιαίτερα όταν αυτό αιμορραγεί, διότι σταματά την αιμορραγία. Μάλιστα ο Γαληνός δηλώνει πως συστήνονταν για θεραπευτική χρήση από Αιγυπτίους γιατρούς.

Σε ότι αφορά, τώρα, την αναθεωρημένη εκδοχή που θέλει τον ίασπη να ήταν διαμάντι, το τελευταίο θεωρείται ότι είναι ικανό να προσφέρει στον κάτοχό του νίκες, ανώτερη δύναμη, αντοχή, θάρρος, κατάσταση πνευματικής έκστασης. Μετατρέπεται σε ιδανικό φυλακτό καθώς καμία αρνητική ενέργεια δεν μπορεί να βλάψει όποιον το φοράει.

Αποτελεί και αυτός ο πολύτιμος λίθος θεραπευτικό μέσο καθώς θεωρείται πολύ καλό αντίδοτο για δηλητήρια. Σύμφωνα, μάλιστα, με την βαβυλωνιακή έκδοση του Ταλμούδ και τον Ραβί Συμεόν μπεν Γιοχάναν «ένα διαμάντι κρεμόταν στο λαιμό του Αβραάμ και όταν ένας άρρωστος το κοίταζε, θεραπευόταν. Και όταν ο Αβραάμ πέθανε, ο Κύριος το σφράγισε στον πλανήτη του ήλιου.»

Σύμφωνα με τον Επιφάνιο, το χρώμα του διαμαντιού που φορούσε ο αρχιερέας άλλαξε σε κόκκινο, σαν να προέβλεπε τη σφαγή και την ήττα των Ιουδαίων.

Λιγούριο ή Άμβαρο
Το άμβαρο θεωρείται ακατάλληλο για το περιστήθιο. Σε ότι αφορά το λιγούριο λέγεται πως είναι μία άλλη ονομασία του ζαφειριού ή του υάκινθου, καθώς από μόνη της η ονομασία δεν ευσταθεί. Επειδή στο Ζαφείρι ήδη αναφερθήκαμε, καταλήγουμε στον υάκινθο που με την άποψη αυτή συμφωνεί η Αποκάλυψη του Ιωάννου (21,20), αλλά και ο Θεόφραστος.

Ο υάκινθος προσφέρει την ευμένεια και την ευδοκία των ανθρώπων που υποδέχονται τον κάτοχό του, αυξάνει τα πλούτη του και τον προστατεύει από ασθένειες, πάντα με την θέληση του Θεού.

Αχάτης
Ο Επίσκοπος του Ρενς, κατά τον ενδέκατο αιώνα, αποκαλύπτει πως μία από τις εξέχουσες ιδιότητες του αχάτη είναι όχι μόνο να έλκει την εύνοια του Θεού, αλλά και να τον κάνει αποδεκτό και πειστικό στα μάτια των ακολούθων του.

Δεν είναι λοιπόν, δύσκολο να καταλήξουμε στο συμπέρασμα πως ο αχάτης αποτελεί μία ανάγκη στον κάθε θρησκευτικό ηγέτη, τουλάχιστον της εποχής του Μωυσή, να έχει επάνω του έναν τέτοιο λίθο. Επίσης, το πετράδι αυτό λειτουργεί σαν ασπίδα σε κάθε κίνδυνο και κάνει τον κάτοχό του γενναίο και ικανό να ξεπερνάει όλα τα γήινα εμπόδια. Λαμβάνοντας υπόψη τις μαγικές ιδιότητες του αχάτη γίνεται προφανές με ποια σιγουριά ο Μωυσής ωθήθηκε να εκβιάσει, να εισβάλει και να καταστρέψει άλλους λαούς.

Αμέθυστος
Είναι ένα πετράδι με μεγάλη επιρροή σε όσους θεωρούν πραγματικές τις ιδιότητές του και ιδιαίτερα στους πολεμιστές. Διότι υποτίθεται ότι υπό την αιγίδα του, καθώς οι στρατιώτες τον βλέπουν κρεμασμένο στον λαιμό του αρχηγού τους, γίνονται άτρωτοι στον πόλεμο τόσο που μπορούν να νικήσουν τον οποιονδήποτε εχθρό. Έτσι, στην θέα του, οι στρατιώτες ορμούν ακάθεκτοι στην μάχη.

Επίσης, έχει την ιδιότητα να θεραπεύει τον αλκοολισμό και να ελέγχει τις κακές σκέψεις, αλλά και να διεγείρει την διάνοια και να κάνει τον άνθρωπο πονηρό σε θέματα επιχειρήσεων.

Χρυσόλιθος
Έχει την δύναμη να διαλύει τα ξόρκια και να διώχνει τα κακά πνεύματα. Ταυτίζεται με το τοπάζι.

Βηρύλλιο
Παρόμοια με τον αμέθυστο, το βηρύλλιο είναι ο εχθρός κάθε εχθρού του κατόχου του στις μάχες αλλά και στις δίκες. Παράλληλα, ο κάτοχός του, γίνεται στα μάτια των υπολοίπων πολύ αγαπητός. Λειτουργεί περίπου όπως και ο αχάτης.

Το Βηρύλλιο έχει τέσσερις σημαντικές ποικιλίες: ακουαμαρίνα, σμαράγδι, ηλιόδωρο, και μοργανίτη. Εξαιρώντας το σμαράγδι, στο οποίο αναφερθήκαμε, δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια ποικιλία αναφερόταν ο Μωυσής. Ενδεχομένως να εννοούσε το ηλιόδωρο.

Όνυχας
Όταν φοριέται στον λαιμό, λέγεται ότι ηρεμεί τα πάθη του έρωτα. Και πράγματι, ούτε ο Ααρών ή ο Μωυσής, αλλά και κανείς άλλος ιερέας δεν φαίνεται να έχει κάποιο ερωτικό πάθος, αλλά και κανενός είδους πάθος, εκτός από το να κατακτήσουν άλλους λαούς.

Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΣΥΝΔΥΑΣΜΩΝ

Οι δώδεκα λίθοι στο περιστήθιο του όποιου αρχιερέα, φαίνεται να έχουν κάποιες ιδιότητες /δυνάμεις. Οι κατάλληλοι συνδυασμοί τους φαίνεται να ενισχύουν αυτές τις ιδιότητες /δυνάμεις που κρύβονται μέσα τους. Ακόμα και η σειρά που τοποθετήθηκαν στο περιστήθιο μοιάζει να μην είναι τυχαία.

1η σειρά. Σάρδιο ή ρουμπίνι, τοπάζι, σμαράγδι. Προσφέρουν σωματική και πνευματική ρώμη, θεραπεία.

2η σειρά. Άνθρακας ή καρβούνι, ζαφείρι, ίασπης ή διαμάντι. Προσφέρουν θαυμαστή άμυνα και νίκες, θεραπεία.

3η σειρά. Λιγούριο ή άμβαρο, αχάτης, αμέθυστος. Προσφέρουν εύνοια του Θεού και νίκες στις μάχες.

4η σειρά. Χρυσόλιθος, βηρύλιο, όνυχας. Είναι ο εχθρός κάθε πάθους και δύναμης ακόμα και στρατιωτικής.

Ο κάτοχος, των λίθων οι οποίοι φαίνεται πως εξασφαλίζουν την υγεία, την δύναμη, την εξουσία και την νίκη, δεν μπορεί να μην είναι παρά ένας ηγέτης. Αυτό σημαίνει πως και ο ίδιος αλλά και ο λαός του, πιστεύει σε τέτοιες μαγικές δυνάμεις. Εκτός αν ο πρώτος εξαπατά τους δεύτερους, προκειμένου να πετύχει τους όποιους σκοπούς του.

Οι ίδιοι οι άνθρωποι του Χριστιανισμού, ομολογούν ή παραδέχονται πως οι συγκεκριμένοι λίθοι είχαν μαγικές ιδιότητες. Ακόμα κι αν κάποιοι δεν το αποδέχονται, συμβάλλουν στο να μην διαδοθεί και επικρατήσει η άποψη αυτή.

Έτσι, κάπως, φτάνουμε στις μέρες μας, ακολουθώντας μία παράδοση, που δεν γνωρίζουμε καλά ή καθόλου την προέλευσή της, να τοποθετούμε ένα πετράδι -ένα γενέθλιο λίθο- στην κούνια του παιδιού μας, ή μία μπλε χάντρα για να το προστατεύει.

Και βέβαια το ζήτημα που προκύπτει δεν είναι κατά πόσο μπορεί να ισχύουν οι μαγικές ιδιότητες των λίθων. Το ζήτημα είναι πως, -είτε ισχύουν είτε δεν ισχύουν- όλα αυτά, θεωρούνται μαγείες, μαγγανείες, ειδωλολατρικές και αστρολογικές τέχνες, τις οποίες η θρησκεία με το ένα χέρι καταδικάζει, ενώ με το άλλο αποδέχεται, τουλάχιστον, στα ίδια της τα ιερά βιβλία.

ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

Δεν θα αναλωθούμε σε όλα τα θαύματα του Ιησού Χριστού, καθώς ο χώρος του άρθρου είναι πολύ μικρός. Θα προχωρήσουμε, σε μαγείες που δεν είναι αισθητές και τόσο φανερές.

Όταν γεννήθηκε ο Ιησούς ήρθαν μερικοί μάγοι και τον προσκύνησαν και του πρόσφεραν δώρα, χρυσάφι, λιβάνι και σμύρνα. (Ματθ.2,11)

Θα πρέπει να θυμηθούμε πως ο Ζωροάστρης θεωρείται ο ιδρυτής της μαγείας και είναι ο πρώτος μεταξύ των μάγων που είχε φτιάξει καθαρό χρυσό από επτά μέταλλα. Σε ότι αφορά τα υπόλοιπα είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε ότι το θυμίαμα της σμύρνας το χρησιμοποιούσαν οι Αιγύπτιοι για να ταριχεύουν τους νεκρούς τους και οι Έλληνες το έκαιγαν προς τιμήν του Έρωτα. Το λιβάνι ήταν αφιερωμένο στον Ουρανό, που ήταν θεότητα του Κάτω Κόσμου.

Ο χρυσός, λοιπόν, η σμύρνα και το λιβάνι είναι κατεξοχήν ειδωλολατρικά και μαγευτικά δώρα. Πώς είναι δυνατόν να προσφέρονται τέτοια δώρα από τέτοιους ανθρώπους, στον Υιό του Ιεχωβά, αν δεν υπήρχε κάποια κοινή σχέση; Και οι γονείς Του δεν θα έπρεπε να διώξουν τους Μάγους από την Περσία ή τουλάχιστον να μην δεχτούν τα δώρα της ειδωλολατρίας και της μαγείας, σαν πιστοί του Θεού που ήταν;

Όταν μεγάλωσε ο Ιησούς είπε «πως ο Υιός δεν μπορεί να κάνει τίποτε από μόνος του· κάνει μόνο αυτό που βλέπει να κάνει ο Πατέρας· αυτά που κάνει εκείνος, τα ίδια ακριβώς κάνει και ο Υιός.» (Ιω.5,19) Κατά συνέπεια διδάσκει στους μαθητές του όσα έμαθε από τον Πατέρα Του και όσα έμαθε από την εβραϊκή του παράδοση, δηλαδή την τέχνη της μαγείας και την ειδωλολατρία:

«Κάλεσε τους δώδεκα μαθητές του κι άρχισε να τους στέλνει δύο-δύο, δίνοντάς τους εξουσία να διώχνουν τα δαιμονικά πνεύματα» κρατώντας ένα ραβδί: «Τους παρήγγειλε να μην παίρνουν τίποτε μαζί τους για τον δρόμο: ούτε σακίδιο, ούτε φαγητό, ούτε χρήματα στο ζωνάρι τους παρά μόνο ένα ραβδί» (Μαρ.6,7-8) Είναι προφανές ότι με το ραβδί θα εξασκούσαν μαγεία, όπως ο Μωυσής και όλοι οι μάγοι.

Κατά το μυστικό δείπνο ο Ιησούς «Και λαβών άρτον ευχαριστήσας έκλασε και έδωκεν αυτοίς λέγων· τούτο εστί το σώμα μου το υπέρ υμών διδόμενον· τούτο να ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν. Ωσαύτως και το ποτήριον μετά το δειπνήσαι λέγων· τούτο το ποτήριον η καινή διαθήκη εν τω αίματί μου, το υπέρ υμών εκχυνόμενον.» (Λουκ. 22,19-20) Από το ποτήρι που Εκείνος δεν θα έπινε ήταν γεμάτο «από του γεννήματος της αμπέλου» (Λουκάν 22,18), δηλαδή οίνος.

Από τότε έως και σήμερα χρησιμοποιούνται το ψωμί, ο σίτος δηλαδή και ο οίνος στην Θεία Μετάληψη. Και τα δύο, με τον τρόπο που τα εξέθεσε ο Ιησούς, αποτελούν μέρος των (αρχαίο)Ελληνικών «ειδωλολατρικών» Μυστηρίων του Διονύσου. Ο Ιησούς, δεν έκανε τίποτε άλλο παρά να εφαρμόσει την πλέον μεμπτή «ειδωλολατρική τελετή» που ο Πατέρας Του καταδικάζει σε όλη την διάρκεια της Βίβλου: «Μην υιοθετήσετε τις συνήθειες των εθνών (ειδωλολατρών) που εγώ διώχνω από μπροστά σας· μ όλα τους αυτά τα έθιμα εγώ τους σιχάθηκα.» (Λευ. 20,23)

Πέραν αυτού, ο τρόπος που χρησιμοποιείται σήμερα η Θεία Κοινωνία, δρα σαν μαγικό φίλτρο, αφού χορηγείται σε νηστικό οργανισμό, με σκοπό να δράσει ως ψυχοτρόπα ουσία.

Πρέπει, επίσης, να προσέξουμε κάτι ακόμα. Ο Χριστός δεν ήπιε κρασί (Λουκ. 22,18). Η απάντηση στο γιατί είναι απλή «Το κρασί φέρνει αυθάδεια και τα μεθυστικά ποτά μανία· όποιος αφήνεται να δελεάζεται από αυτά, σοφός δεν μπορεί να είναι.» (Παρ. 20,1)

ΕΠΙΛΟΓΟΣ & ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Στην Παλαιά Διαθήκη, δεν αναλωθήκαμε καθόλου στην Έξοδο και τις κόντρες στην μαγεία μεταξύ του Μωυσή -σύμφωνα πάντα με τις συστάσεις του Θεού- και των Μάγων-Ιερέων του Φαραώ, για το ποιος θα κάνει το καλύτερο μαγικό, παίζοντας και οι δύο με τις ζωές- στην προκειμένη περίπτωση- των αθώων Αιγυπτίων. Δεν είναι, επίσης, δυνατόν να αναφερθούμε σε όλη την Αγία Γραφή.

Είναι σημαντικό να κάνουμε μία μικρή μνεία στο Λευιτικό, το οποίο είναι ένα πολύ μεγάλο βιβλίο για να μεταφερθεί σχεδόν όλο. Αν το διαβάσουμε προσεχτικά δεν θα είναι δύσκολο να διαπιστώσουμε πως αναφέρεται σε θυσίες ολοκαυτώματος. Είτε αυτές είναι ειρηνικές, είτε περί αμαρτίας, ανομίας και αδικιών, είτε στον καθαρισμό των γυναικών μετά τον τοκετό ή στα έμμηνα, στον καθαρισμό των αντρών από διάφορες ουσίες που εκκρίνει το σώμα, στην λέπρα, στις σεξουαλικές πράξεις κλπ απαιτείται κάποια σφαγή πτηνού ή ζώου για να φύγει το μίασμα. Όλα αυτά δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτα από την ειδωλολατρία, τις ηθικές διαστροφές και την μαγεία, στα οποία καταφέρεται ενάντια ο Θεός, όχι μόνο στο συγκεκριμένο βιβλίο, αλλά και σε όλη την έκταση της Αγίας Γραφής.

Είναι απαραίτητο να διαβάσουμε την Αγία Γραφή από την αρχή, πολύ προσεχτικά και ιδίως από την μετάφραση των Ο΄ (εβδομήκοντα). Σίγουρα θα μας δωθεί η ευκαιρία να προσέξουμε την Μαγεία και την ειδωλολατρία, καθώς και τις συνεργασίες του Σατανά με τον Θεό, σε όλη της την έκταση, από τους εκλεκτούς ανθρώπους του Θεού και φυσικά από τον ίδιο τον Θεό.

Εκείνο που, κυρίως, πρέπει να κατανοήσουμε ιδιαίτερα είναι πως, ο Θεός Ιεχωβά τάσσεται κατά της μαγείας και της ειδωλολατρίας μόνο όταν, εάν και εφόσον τον συμφέρει, προκειμένου πάντα να προβιβάσει τον εκλεκτό του λαό και μόνο όταν χρησιμοποιείται από «δικούς του» ανθρώπους, τους οποίους επιλέγει ο ίδιος. Όταν τα ίδια κάνουν άλλοι άνθρωποι που δεν τάσσονται με το μέρος του, οι πράξεις αυτές είναι απλά αθέμιτες και βδελύγματα.