Αυτό το κάτι που θέλεις

Όλοι θέλουν ν’ αποκτήσουν αυτό που θα τους κάνει ευτυχισμένους. Ο καθένας θέλει να ζήσει μια ξέγνοιαστη, ευτυχισμένη και ανέφελη ζωή, να ερωτευτεί, να κάνει συναρπαστικό σεξ και να έχει σημαντικές σχέσεις, να έχει τέλεια εμφάνιση, να κερδίζει πολλά χρήματα, να είναι δημοφιλής, να χαίρει εκτίμησης και σεβασμού και να έχει τόσο μεγάλη επιρροή που οι άνθρωποι ν’ ανοίγουν δρόμο για να περάσει μόλις μπαίνει σε ένα χώρο.

Όλοι θα το ήθελαν αυτό, γιατί όχι; Αν σας ρωτήσω «Τι θέλετε από τη ζωή;» και μου απαντήσετε «Θέλω να είμαι ευτυχισμένος, να αποκτήσω μια μεγάλη οικογένεια και μια δουλειά να μου αρέσει», η απάντησή σας θα είναι τόσο κοινότοπη που δεν σημαίνει τίποτα.

Μια πιο ενδιαφέρουσα ερώτηση, μια ερώτηση που ίσως δεν έχετε σκεφτεί ποτέ είναι «Για ποιο πράγμα θέλεις να κοπιάσεις; Για ποιο λόγο θέλεις να παλέψεις;» Αυτό είναι που καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται οι ζωές μας.

Όλοι θέλουν να έχουν μια εκπληκτική δουλειά και οικονομική ανεξαρτησία, αλλά δεν θέλουν να υπομένουν εβδομάδες εργασίας 60 ωρών, χρονοβόρες μετακινήσεις, επαγγελματικά ταξίδια, τη γραφειοκρατία, προσαρμογή σε αυθαίρετες εταιρικές ιεραρχίες και την «ασφυξία» ενός γραφείου. Οι άνθρωποι θέλουν να είναι πλούσιοι χωρίς ρίσκο, χωρίς θυσία, χωρίς την αναστολή της ικανοποίησης που απαιτεί η συσσώρευση πλούτου.

Όλοι θέλουν να κάνουν ασυναγώνιστο σεξ και ν’ απολαμβάνουν μια βαθιά ικανοποιητική σχέση, αλλά δεν είναι όλοι πρόθυμοι να ζήσουν τις διαμάχες, τις αμήχανες σιωπές, τα τραύματα και το συναισθηματικό ψυχόδραμα για να φτάσουν ως εκεί. Και έτσι συμβιβάζονται. Συμβιβάζονται και μετά αναρωτιούνται «κι αν;» για χρόνια και χρόνια έως ότου η ερώτηση μεταμορφωθεί από «κι αν;» σε «αυτό ήταν όλο κι όλο;» Και όταν παίρνουν διαζύγιο και διατροφή αναρωτιούνται πώς έγινε, έχοντας ξεχάσει τις χαμηλές απαιτήσεις που είχαν από τη ζωή τους είκοσι χρόνια πριν.

Η ΕΥΤΥΧΙΑ ΠΡΟΫΠΟΘΕΤΕΙ ΑΓΩΝΑ.

Καθετί θετικό, προκύπτει επειδή έχεις διαχειριστεί με επιτυχία κάτι αρνητικό. Κανένας δεν καταφέρνει να αποφεύγει δυσάρεστες καταστάσεις σε όλη τη διάρκεια της ζωής του.

Στη βάση της ανθρώπινης εμπειρίας μοιραζόμαστε όλοι οι άνθρωποι τις ίδιες ή παρόμοιες ανάγκες. Διαχειριζόμαστε εύκολα τις ευχάριστες εμπειρίες, όμως εκείνες που μας δοκιμάζουν είναι οι δυσάρεστες. Επομένως, αυτό που αποκομίζουμε από τη ζωή δεν καθορίζεται από τα θετικά συναισθήματα που επιδιώκουμε να νιώσουμε, αλλά από το ποια είναι εκείνα τα αρνητικά συναισθήματα που είμαστε διατεθειμένοι να υποστούμε προκειμένου να αποκτήσουμε πρόσβαση στα θετικά συναισθήματα.

Οι άνθρωποι θέλουν να έχουν αψεγάδιαστη εξωτερική εμφάνιση. Ωστόσο κανείς δεν μπορεί να την αποκτήσει αν δεν αποδεχθεί τον πόνο και την πίεση που περιλαμβάνει η πολύωρη προπόνηση στο γυμναστήριο και προσεκτικός υπολογισμός μικροσκοπικών μερίδων και θερμίδων όλη μέρα, κάθε μέρα.

Οι άνθρωποι θέλουν να ξεκινήσουν τη δική τους επιχείρηση ή να γίνουν οικονομικά ανεξάρτητοι. Αλλά δεν θα γίνετε επιτυχημένος επιχειρηματίας αν δεν αποδεχθείτε το ρίσκο, την αβεβαιότητα, τις συνεχόμενες αποτυχίες, τις ατέλειωτες ώρες εργασίας πάνω σε κάτι που δεν έχετε ιδέα εάν θα είναι επιτυχημένο ή όχι.

Οι άνθρωποι θέλουν έναν σύντροφο, έναν σύζυγο. Αλλά δεν φτάνετε στο να προσελκύσετε κάποιον που να σας συναρπάζει χωρίς να αποδέχεστε επίσης τη συναισθηματική αναταραχή που συνοδεύει τις συνεχείς απορρίψεις, την ύπαρξη σεξουαλικής έντασης που δεν απελευθερώνεται ποτέ και το κενό βλέμμα προς ένα τηλέφωνο που δεν χτυπά ποτέ. Όλα αυτά είναι μέρος του ερωτικού παιχνιδιού που δεν μπορείτε να κερδίσετε εάν δεν παίζετε.

Αυτό που καθορίζει την επιτυχία σας δεν είναι «Τι θέλεις να απολαύσεις;» Η ερώτηση είναι: «Ποια ταλαιπωρία αντέχεις να υποστείς;». Η ποιότητα της ζωής σου δεν εξαρτάται από την ποιότητα των θετικών σου εμπειριών, αλλά από την ποιότητα των αρνητικών. Μαθαίνοντας να διαχειρίζεστε τις αρνητικές εμπειρίες, γνωρίζετε πώς να διαχειρίζεστε τη ζωή.

Θα ακούσετε πολλές «φθηνές» συμβουλές που θα λένε «το μόνο που χρειάζεται είναι να το θέλεις πολύ!». Όμως όλοι οι άνθρωποι επιθυμούν κάτι και το επιθυμούν πολύ, απλώς, δεν γνωρίζουν επακριβώς τι θέλουν ή μάλλον είναι αυτό που θέλουν πολύ. Αν επιθυμείτε να δρέψετε τους καρπούς μιας επιτυχίας, θα πρέπει να μπορείτε να αναλάβετε και το κόστος.

Αν επιθυμείτε ένα όμορφο σώμα, θα πρέπει να ανέχεστε την προσπάθεια, τον ιδρώτα, τους πιασμένους μύες, το άδειο στομάχι. Αν επιθυμείτε ένα σκάφος, θα πρέπει να ανέχεστε τα ξενύχτια, τις ριψοκίνδυνες επαγγελματικές αποφάσεις και την πιθανότητα να χαλάσετε τη σχέση σας με έναν ή δέκα χιλιάδες ανθρώπους.

Αν πιάσετε τον εαυτό σας να επιθυμεί κάτι διακαώς, μέρα με τη μέρα, μήνα το μήνα, χρόνο το χρόνο, αλλά να μην συμβαίνει κάτι προς αυτή την κατεύθυνση, τότε αυτό που επιθυμείτε στην πραγματικότητα είναι μια φαντασίωση, μια εξιδανίκευση, μια ψευδαίσθηση. Ίσως να μην το επιθυμείτε στην πραγματικότητα, αλλά να απολαμβάνετε την επιθυμία σας. Ίσως στην πραγματικότητα να μην το επιθυμείτε καθόλου.

Μερικές φορές, ρωτώ τους ανθρώπους, «πώς επιλέγεις να υποφέρεις;» κι εκείνοι με κοιτούν με απορία σαν βλέπουν ότι έχω δώδεκα μύτες. Όμως εγώ ρωτώ, γιατί αυτή η πληροφορία μου λέει πολύ περισσότερα για εσάς από τις επιθυμίες και τις φαντασιώσεις σας. Επειδή είναι απαραίτητο να επιλέξετε κάτι. Κανείς δεν μπορεί να έχει μια ανώδυνη ζωή με τριαντάφυλλα και μονόκερους. Η σκληρή ερώτηση είναι που μετράει, μιας και η ευχαρίστηση και η απόλαυση δίνουν εύκολες απαντήσεις. Πολλοί από εμάς έχουν τέτοιες απαντήσεις. Όμως η ταλαιπωρία, η οδύνη είναι πολύ πιο ενδιαφέροντα ερωτήματα. Τι είδους ταλαιπωρία αντέχεις να υποστείς; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα μπορεί να σε οδηγήσει κάπου. Είναι ένα ερώτημα που μπορεί να σου αλλάξει τη ζωή. Είναι αυτό που σε προσδιορίζει ως άτομο. Είναι αυτό που μας καθορίζει, μας διαχωρίζει και μας ενώνει.

Το μεγαλύτερο διάστημα της εφηβείας και της πρώιμης ενήλικης ζωής μου, φαντασιωνόμουν μια καριέρα μουσικού, ενός ροκ σταρ πιο συγκεκριμένα. Σε κάθε δυνατό ροκ τραγούδι που άκουγα, έκλεινα τα μάτια και οραματιζόμουν τον εαυτό μου στη σκηνή να παίζει κιθάρα υπό τον ήχο της αποθέωσης από το πλήθος, των θεατών να παραληρούν με τη δεξιοτεχνία μου. Αυτή η φαντασίωση με κρατούσε απασχολημένο για ώρες και συνεχίστηκε σε όλη τη διάρκεια των σπουδών μου και ακόμα και όταν σταμάτησα να φοιτώ σε μουσικό σχολείο και είχα σταματήσει να εξασκούμαι συστηματικά. Ωστόσο ακόμα και τότε δεν αμφισβήτησα ποτέ την επιθυμία μου να παίζω μπροστά σε κοινό, το ερώτημα ήταν το πότε θα συνέβαινε αυτό. Ξόδευα το χρόνο χωρίς να επενδύω χρόνο και κόπο στην επιδίωξη του συγκεκριμένου στόχου. Αρχικά σκεφτόμουν ότι έπρεπε να τελειώσω το σχολείο, μετά ότι έπρεπε να βγάλω χρήματα και ύστερα δεν είχα χρόνο. Και μετά τίποτα.

Παρά το γεγονός ότι φαντασιωνόμουν τη συγκεκριμένη σταδιοδρομία για περισσότερο από το μισό της ζωής μου, δεν πραγματοποιήθηκε. Μου πήρε πολύ χρόνο και πολλές δυσάρεστες εμπειρίες για να ανακαλύψω το γιατί: δεν το ήθελα στ’ αλήθεια. Είχα ερωτευτεί το αποτέλεσμα – την εικόνα μου επί σκηνής, τις επευφημίες του κοινού, εμένα να ροκάρω, να εκφράζω τα μύχια της ψυχής μου στην παράστασή μου, αλλά δεν είχα ερωτευτεί τη διαδικασία. Και εξαιτίας αυτού απέτυχα. Επαναληπτικά. Για να είμαστε ειλικρινείς δεν προσπάθησα καν αρκετά για να αποτύχω. Σχεδόν δεν προσπάθησα.

Η καθημερινή εξάσκηση, η αγωνιώδης προσπάθεια συγκρότησης της μπάντας, οι πρόβες, η αγωνία να «κλειστούν» εμφανίσεις μπροστά σε κοινό που να απολαμβάνει την μουσική σου. Οι σπασμένες χορδές, οι «καμένοι» ενισχυτές, το κουβάλημα του εξοπλισμού από και προς τις πρόβες χωρίς αυτοκίνητο. Η διαδρομή προς το όνειρο απαιτούσε αναρρίχηση σε βουνό ώσπου να δεις το μονοπάτι για την κορυφή. Μου πήρε πολύ καιρό να ανακαλύψω ότι δεν μου άρεσε το σκαρφάλωμα και απλώς απολάμβανα να φαντασιώνομαι την κορυφή.

Σύμφωνα με τις κυρίαρχες αξίες του πολιτισμού μας «έχω πουλήσει τα όνειρά μου», είμαι ρίψασπις ή «χαμένο κορμί». Στα βιβλία αυτοβοήθειας, η εξήγηση για την περίπτωση μου θα ήταν, είτε ότι δεν υπήρξα αρκετά θαρραλέος και αποφασιστικός, ή ότι δεν πίστευα αρκετά στις δυνατότητές μου. Οι επιχειρηματίες και οι start-uppers θα μου έλεγαν ότι ξέγραψα το όνειρό μου και παραδόθηκα στη συμβατικότητα του κοινωνικού μου περιβάλλοντος. Θα μου έλεγαν να σκέφτομαι θετικά ή να συμμετάσχω σε ομάδες εργασίας. Αλλά η αλήθεια είναι πολύ λιγότερο ενδιαφέρουσα από αυτό: νόμιζα ότι ήθελα κάτι, αλλά αποδεικνύεται ότι δεν το ήθελα πραγματικά. Τέλος. Ήθελα την ανταμοιβή χωρίς τον αγώνα. Ήθελα το αποτέλεσμα χωρίς την εξέλιξη της διαδικασίας. Ήμουν ερωτευμένος όχι με τον αγώνα, αλλά μόνο με τη νίκη. Και η ζωή δεν εκτυλίσσεται με αυτόν τον τρόπο.

Το ποιος είστε, καθορίζεται από, και για τις όποιες αξίες, είστε διατεθειμένοι να αγωνίζεστε. Οι άνθρωποι που απολαμβάνουν τον κόπο του γυμναστηρίου είναι εκείνοι που έχουν φυσική κατάσταση. Οι άνθρωποι που απολαμβάνουν τα ατελείωτα ωράρια και τις επίπονες εβδομάδες εργασίας και την διπλωματία που απαιτεί η πολιτική της κάθε εταιρικής σκάλας είναι αυτοί που την ανεβαίνουν. Οι άνθρωποι που απολαμβάνουν το άγχος και την αβεβαιότητα του τρόπου ζωής των πεινασμένων καλλιτεχνών, είναι τελικά αυτοί που ζουν το καλλιτεχνικό όνειρό τους και τα καταφέρνουν.

Δεν πρόκειται για έκκληση, για θέληση ή «κότσια». Δεν είναι άλλη μια προτροπή ή νουθεσία του «χωρίς κόπο δεν υπάρχει κέρδος».

Αυτό είναι το πιο απλό και βασικό στοιχείο της ζωής: οι αγώνες μας καθορίζουν τις επιτυχίες μας. Επομένως, επιλέξτε τους αγώνες σας με σύνεση, φίλοι μου.

Τα Ορφικά Αποκωδικοποιούν Το ΕΡΕΒΟΣ

Η Ορφική Κοσμογονία (μέρος της Θεολογίας των Ελλήνων) αξιώνει πως από τον πρωτογενή- προχωρικό Χρόνο γεννάται τριπλή γονή, τρία αλληλεπιδραστικά πεδία: το Χάος, ο Αιθήρ και το Έρεβος.

Ενδεικτικά, στο μέρος ΙΑ (Ιερωνύμου- Ελλανίκου θεογονία) της Ορφικής Θεολογίας (Συλλογή Otto Kern, μετ.-σχόλια Μ. Σίδερη, Εκδ. Πυρ. Κόσμος 2005), στο απόσπ. 1 (54) Δαμασκίου «Περί των Πρώτων Αρχών», (123) λέγεται: «Και υπολαμβάνω την εν ταις ραψωδίαις (Ιερούς Λόγους Ορφέως) Θεολογίαν… Χρόνος, ούτος ο δράκων γεννάται τριπλήν γονήν· Αιθέρα, φημί, νοτερόν και χάος άπειρον και τρίτον επί τούτοις Έρεβος ομιχλώδες…»

Μεταφρ.: «Και θεωρώ ότι η Θεολογία που περιέχεται στις ραψωδίες (τους Ιερούς Λόγους του Ορφέως)… (λέγει) ότι ο Χρόνος, αυτός ο όμοιος με δράκοντα, γεννά τριπλή γονή: τον Αιθέρα, λέγω, τον νοτερό (υγρό), και το άπειρο, ατέρμονο Χάος· και τρίτο, ως αναγκαία φύτρα αυτών, το Έρεβος το ομιχλώδες»· και συνεχίζει «…το τρίτο μέλος της (γεμάτης από αναπαραγωγική δύναμη) υστερογενούς αυτής Τριάδος, είναι Έρεβος ομιχλώδες, που αναλογείστην [συνήθη (θετική) ή δυνάμει (αρνητική) πάντως ενδοσυμπαντική] ελώδη, πρωτόγονη (= πρωτογενή αλλά όχι μορφοποιημένη, όχι κρυσταλλωμένη) ύλη…».

Η ύλη αυτή, σύμφωνα με το απόσπ. ΙΑ,3 (56)-Απίωνος προς Κλήμεντα, Ρωμ. Ομιλίες VI 5-12, ανεδείχθη πολύ αργότερα από το προηγούμενό της Έρεβος κατά θέση, στην κλίμακα της κοσμογονικής διαδικασίας, όχι κατά ποιοτική αξιολόγηση. «Από τις τρείς θεμελιώδεις ουσίες (Αιθέρα, Γη-ύλη, Ύδωρ) της δημιουργίας του πραγματικού Κόσμου, μέσα στον οριοθετημένο, πλέον, καμπύλο (ωοειδή- σφαιρικό) Χωρόχρονο, η ουσία αυτή ως ενδοκοσμικό στοιχείο, υπεχώρησε ως πρωτογενές υλικό πεδίο προς τα κάτω, ελκόμενο από το βάρος του και εκάθησε ως υποστάθμη της Όλης (καθολικής) Ύλης (του Σύμπαντος). Το στοιχείο αυτό, ένεκεν της βαρυτικής έλξεως που κατείχε και για το ζοφερό του μεγαλείο, και επειδή περιείχε μέγιστο ποσόν της ουσίας των κατωτέρων τόπων, ονόμασαν Πλούτωνα. Και έκριναν, ότι αυτός είναι βασιλεύς του Άδη και των νεκρών…»

Έως εδώ, προκύπτουν τα εξής συμπεράσματα σχετικά με το Έρεβος:

1. Στη φάση της Κοσμογονίας, πριν τη γέννηση του τόπου παραγωγής πραγματικού – οντικού έργου, του Συμπαντικού σφαιρώματος ή Ωού δηλαδή, το Έρεβος είναι ένα ουσιώδες πεδίο σύμμικτο συμπαράγωγο και απόβλητο των δύο άλλων αμιγών και διαχωρισμένων, δυναμικών ουσιωδών πεδίων: του Αιθέρος και του Χάους. Διότι, αν και βέβαια γεννάται- προέρχεται- από το κοινό (γενέθλιο και των τριών πεδίων), δυναμικό Είναι του Χρόνου, εντούτοις προκύπτει ως κατάλοιπο του διαχωρισμού των δύο άλλων. Στο απόσπασμα των Ιερών Λόγων ΙΒ 13 (66), (ως άνω) λέγεται πως το Ωόν (Συμπαντική Σφαίρα) είναι έκγονο του Αιθέρος και του Χάους.

2. Στο χωροχρονικό πεδίο, το Έρεβος δεν συμμετέχει στην όλη διαδικασία ποιήσεως των πραγματικών, θετικών υλικών διακόσμων. Εν τούτοις,συμπεριλαμβάνεται, ως πεδίο αδρανές ως προς τη Ζωή, αλλά και ως προς τη μεταθανάτια, τελεσφόρα διαδικασία αναμόρφωσης- αναγέννησης της ψυχής. Είναι ένα μέρος του όλου Πλουτωνείου βασιλείου, μια ενδιάμεση ζώνη, που παρεμβάλλεται μεταξύ των τόπων Ζωής και Θανάτου στους οποίους εκτείνεται βασίλειο του «Κάτω Κόσμου».

Αυτοί οι τόποι είναι:

 α) Το φυτικό βασίλειο και ακόμη πιο σχολαστικά θεωρούμενη η σπερματική χθόνια ζώνη, εκεί που ο «θάνατος», η σήψη ενός υγιούς, άγονου καθ’ εαυτόν, οργανισμού, του σπόρου, είναι ο λόγος της γεννήσεως πολλών, μεγάλων και γόνιμων όντων. Στην ίδια ζώνη και στο ίδιο βασίλειο, το Πλουτώνειο, υφίσταται και ενεργεί ο ριζωματικός πλούτος.

Αλλά ότι αναφύεται στην επιφάνεια του εδάφους, ο πλούτος της χλωρίδας και των καρπών ανάγεται πλέον στο βασίλειο της Γής, της Ρέας και της Δήμητρας, όπως και στου Ήλιου και της Σελήνης. Δηλαδή ό, τι ασκεί τη δύναμή του (αναπαραγωγική, πολλαπλασιαστική ή θεμέλια-ερεισματική) στο αθέατο ζωτικό μέρος του χοϊκού (χωμάτινου) μανδύα, καταλέγεται στο Πλουτώνειο βασίλειο. Δύναμη αναπαραγωγική, πολλαπλασιαστική και θεμελιώδη- ερεισματική. 

β) Ένα δεύτερο μέρος- έργο αυτού του βασιλείου, του Πλουτώνειου, βρίσκεται «κάπου αλλού», πέρα από τον πλανήτη, πέρα από την συνήθη ύλη η οποία δομείται και εξελίσσεται με τις δυνάμεις του φωτός και του Αιθέρος.

3. Ο δεύτερος αυτός τόπος (εκτός, πάντως, από τα Ηλύσια Πεδία και τα Νησιά των Μακάρων, όπου βασιλεύουν ο Αχιλλεύς ως σύζυγος της Ελένης -Λευκής- και η Ρέα με τον Κρόνο) είναι τα διάφορα πεδία του Αϊδίου βασιλείου, οιμεταθανάτιοι τόποι όπου βασιλεύει ο Πλούτων και η Περσεφόνη, Κόρη και Ψυχή της Δήμητρος, δηλαδή της εντελεχούς, εύφορης Γης και χθονίας Νοήσεως.

Τα πεδία αυτά είναι τα Αϊδου Μέλαθρα (στα οποία συμπεριλαμβάνεται και ο Τάρταρος) και τα Αγνά Άλσεα της Περσεφόνης (που περιλαμβάνουν και τον Ασφοδελό Λειμώνα). Είναι τόποι μεταθανάτιου προορισμού, κρίσεως, εγκατοικήσεως και προετοιμασίας των ανθρώπινων ψυχών ως την επαναγέννησή τους, αλλά, μερικές φορές και τόποι αιώνιας τιμωρίας, όταν η συμπαντική δικαιοσύνη το απαιτεί.

Το συμπέρασμα είναι πως τόσο στον χθόνιο, όσο και στον πέραν και έξω του κόσμου των όντων τόπο του Πλουτωνείου βασιλείου, συντελείται μεγάλη και εντατική δραστηριότητα. Κατά το ένα μέρος θεατή, κατά το άλλο αθέατη. Αντίθετα, το Έρεβος, δεν είναι τόπος δράσεως αλλά αδρανείας. Δεν είναι τόπος παραμονής, αλλά είναι τόπος διαβάσεως ή καταστροφής – εκμηδενισμού των ψυχών. Πάντως, είναι μεταθανάτιος τόπος.

Ό, τι συμβαίνει εκεί και αφορά στα όντα, συμβαίνει μετά τον θάνατό τους, συμβαίνει στην ψυχή τους. Και τα όντα αυτά είναι αποκλειστικά και μόνον οι άνθρωποι. Οι διαβάτες του Ερέβους έχουν φύγει από τα πεδία των μορφών της ζωής· είναι νεκροί, που σαν ψυχές, σαν πνεύματα, κατευθύνονται στον Άδη – στον «άλλο κόσμο» της μεταθανάτιας ζωής.

Εκτός από τα αποσπάσματα των Ιερών Λόγων που ενδεικνύουν αυτό το αξίωμα έχομε την σχετικά ρητή διευκρίνιση του άλλου θεολόγου, του «επομένου τω Ορφεί» Ομήρου. Στην Ιλιάδα, (ραψ. Θ. 368) το Έρεβος αναφέρεται σαν τόπος σκότους μεταξύ της Γής και του Άδη. Στην Ιλιάδα επίσης (ραψ. Π 327) όπως και στη Οδύσσεια (ραψ. κ 528, λ. 564, μ 81 και αλλού) λέγεται ευθέως πώς «από το Έρεβος έπρεπε να διέλθει κάποιος, είτε εάν πήγαινε στον Άδη είτε αν ανήρχετο από αυτόν στη ζωή».

Στον Ησίοδο, τον επίσης θεολόγο και «τω Ορφεί επομένω», το Έρεβος φαίνεται να ταυτίζεται με τον Τάρταρο. Έτσι, στους στίχους 514-515, λέγει «τον ασεβή Μενοίτιο ο Δίας γκρέμισε στον βυθό του Ερέβους» και στους στίχους 668-669, λέγει ότι «και οι Τιτάνες, οι θεοί και όσοι γεννήθηκαν από τον Κρόνο κι αυτοί που ο Δίας ανέβασε από το υποχθόνιο Έρεβος στο φως του κόσμου πάλι…» δίνεται έντονα η εντύπωση πως ο Ησίοδος ονομάζει και θεωρεί Έρεβος ό, τι οι Ιεροί Λόγοι παραδίδουν ως Τάρταρο.

Πάντως πρόκειται για επιπόλαιη εντύπωση. Διότι όσοι Τιτάνες καταταρταρώθηκαν, απλώς επαναφέρθηκαν στο πεδίο παραγωγής έργου που εξ αρχής άρμοζε στις θείες και πρωτογενείς, στα όρια του χωροχρονικού Σύμπαντος, δυνάμεις και ιδιότητές τους. Γι’ αυτό και λέγεται στους Ιερούς Λόγους: «Ο Ζεύς, που εξιλέωσε τους Τιτάνες» (ΙΒ, απ. 86 (143) τομ. 1ος ως άνω) και «…ο Ζεύς… προώθησε και τους Τιτάνες σ΄αυτόν, τον δικό του κόσμο….» (ΙΒ, απ. 153 (210) τομ. 2ος ως άνω) και: «(τους Τιτάνες) κατεκεραύνωσε ο Ζεύς, οργισμένος· και από την ύλη που παρήχθη, από την αιθάλη των καπνών που ανεδόθησαν από αυτούς, καθώς κατεκαίοντο, έγιναν λέγουν, οι άνθρωποι» (ΙΒ, απ. 162 (220) τομ. 2ος ως άνω). Βέβαια η κατακεραύνωση κάθε άλλο παρά αφανισμό και εκμηδενισμό των θεϊκών (εδώ των Τιτάνων) σημαίνει. Αλλά αυτό, προφανώς, είναι άλλο μεγάλο ζήτημα.

Τέλος στον Ορφικό Ύμνο ΧΧΧVII (Τιτάνων) λέγεται: «Τιτάνες, ωραία παιδιά της Γης και τ’ Ουρανού,/ πρόγονοι των πατέρων μας,/κάτω από τα τρίσβαθα της Γης, σ’ απόκρυφες σπηλιές της ύλης/ στ’ άδυτα του Ταρτάρου κατοικείτε·/ πηγές κι αρχές Εσείς των θνητών όλων,/…./και των θαλασσινών πουλιών,/ κι όλων εκείνων που έχουν σπίτι τους τη Γη./ Από σας έρχεται στον κόσμο κάθε γέννημα·/ κι εσάς παρακαλώ, τη φοβερή οργή σας διώξτε,/ αν κάποιος από τους γήϊνους προγόνους ήρθε στ’ άδυτά σας/ σαν πορθητής εχθρός».

Είναι, λοιπόν, φανερό, πως κάθε μυθολογική- αλληγορική έμφαση στο καθ’ ημάς «καλό και κακό» απέχει πολύ από τις καθαρές έννοιες. Εν πάση περιπτώσει, και οι Τιτάνες και οι Γίγαντες και οι φρουροί Εκατόγχειρες, όσοι είναι στον Τάρταρο (γιατί δεν βρίσκονται όλοι εκεί αφού Τιτάνες είναι π.χ. και ο Άτλας, ο Ωκεανός, η Μήτις, η Θέτις, η Θέμις, ο Κρόνος, η Ρέα, ο Ήλιος, αλλά και από τους Ολυμπίους η Αφροδίτη.

Όλοι Τιτάνες πρώτης γενεάς παράγουν έργο που αποδίδεται στον Αιθερικό – Ηλιακό κόσμο. Αυτά και για την αποκατάσταση της λογικής και ηθικής τάξεως στις δικές μας συνειδήσεις, στις δικές μας «στοχαστικές προσαρμογές». Ας σημειωθεί και σαν κατακλείδα της- απαραίτητης πάντως- παρεκβάσεως, πως στην Ελληνική Θεολογία δεν υφίσταται Οντολογικό – Αντικειμενικό κακό, αλλά τα πάντα έγιναν κατά Θεόν. Αυτόν, που ο Πλάτων χαρακτηρίζει «της τ’ αγαθού Φύσεως Αιτία».

Όλοι λοιπόν οι Τιτάνες παράγουν έργο από τον Τάρταρο, τον τόπο τους. Εκτός από τον Μενοίτιο. Διότι αυτός που ιδιαιτέρως χαρακτηρίζεται «ασεβής» ρίχτηκε στον βυθό του Ερέβους.

Ο βυθός του Ερέβους, είναι το τελματώδες τέρμα αυτού του στοιχείου, που το χαρακτηρίζει η οριακή βαρυτική και μαγνητική, θα λέγαμε, έλξη προς τα «κάτω». Αναλογία του Ερέβους είναι εκείνα τα (ελώδη) τενάγη που καραδοκούν ακίνητα να τραβήξουν ό, τι πατήσει στην επιφάνειά τους, κάτω στον παχύ βούρκο, παραλύοντας κάθε δυνατότητα κίνησης, άνωσης, αντίδρασης, εξόδου.

Μοιάζει, ακόμη, με τις σκοτεινές φασματικές περιοχές της φωτεινής χρωματικής ακτινοβολίας, (π.χ. στην υπέρυθρο περιοχή του φάσματος, όπου σημειώνεται θερμότητα, παρεμβάλλεται μια σκοτεινή («ομιχλώδης») ζώνη, η οποία δεν παρουσιάζει καμία θερμική ιδιότητα. Είναι απολύτως ψυχρή. Θυμίζει, ακόμη, το Έρεβος, εκείνον τον λόγο του Ησιόδου: «Μα εκείνους που αμάρτησαν βαριά και είχαν περίσσεια αλαζονεία, αλίμονό τους! Κάτω απ’ το Σείριο ρίχνονται, στη εκεί πέρα γη, και λιώνουνε οι σάρκες τους…» (Ασπίς Ηρακλέους στ.150-4).

Ακόμη, περισσότερο απ’ όλα, το Έρεβος, μοιάζει με κάθε Λαβύρινθο, αφού, όπως προαναφέρθηκε, το Έρεβος είναι τόπος διαβάσεως, εξαιρετικά επικίνδυνης, γεμάτος παγίδες και δυνάμεις που μπορούν να αποκλείσουν κάθε διέξοδο, είτε προς τον Άδη είτε προς την (κάθε) Γη!

Μπορεί, λοιπόν, να χαρακτηρισθεί ως το Μηδέν του Τίποτε – το απόλυτο Μηδέν – και τόπος εκμηδενισμού, απώλειας, αδρανοποίησης. Είναι, όμως, η περιοχή την οποία αναγκαστικά πρέπει να διανύσουν οι ψυχές, είτε πηγαίνοντας στον Άδη, είτε γυρίζοντας από εκεί…

Το όνομα «Έρεβος», μας βοηθά να ενισχύσουμε όλα τα παραπάνω, δίνοντας και μερικές επιπλέον σημάνσεις κατά το έτυμον.

Η λέξη αυτή, στα κλασσικά χρόνια, σημαίνει, πλέον, «χάλαζα» (όροβος) και ερέβινθος (ρεβίθι, ρεβιθιά). Το φυτό αυτό διακλαδίζεται άτακτα και απρόβλεπτα, με τρόπο λαβυρινθώδη. Στη Λατινική, όμως, σώζονται οι πρωταρχικές σημασίες της λέξης. Έτσι: errabuntus = πολυπλανής, πλανώμενος, και erro-erravi-erratum-errare = πλανώμαι. Επίσης erro, erroris= πλάνη, αβεβαιότητα, άγνοια, αμάρτημα (=σφάλμα). Έτσι, από τους λατινικούς τύπους οδηγούμαστε στην ελληνική ρίζα √FΕΡΓ.

Από εδώ σχηματίζονται δύο ρήματα: Α) έρδω και β) έργω. 

Οι σημασίες τους: α) έρδω = 1. κακοποιώ, βλάπτω, 2. τελώ μαγεία («φάρμακα έρδειν»), 3. δίδω, αποδίδω, «ερδόμενον μέρος» = το διδόμενον μέρος, 4. τελώ ή προσφέρω θυσία, 

β) Έργω = 1. κωλύω, εμποδίζω κάποιον, εγκλείω, αποκλείω, συγκλείω, 2. Αποσοβώ, απομακρύνω, 3. αμύνω, αποκρούω, 4. απέχω τινός, αποφεύγω κάτι, 5. εμποδίζω κάποιον από του να πράξει κάτι.

Το Έρεβος είναι τόπος διαβάσεως των ψυχών. Οι ψυχές, όμως, διαβαίνοντας τον ενδιάμεσο τόπο του Ερέβους, κινδυνεύουν· κάτι περισσότερο: έχουν ελάχιστες πιθανότητες να διέλθουν χωρίς βοήθεια, εκτός από κάποιες, ελάχιστες, πολύ ελαφρές, πολύ «ξηρές» (αύες κατά τον Ηράκλειτο) που μπορούν να περάσουν δίχως να χαθούν στην ομίχλη και τη λάσπη του Ερέβους.

Για τις άλλες ψυχές, τις πολλές, αυτό (δηλαδή το να χαθούν μέσα στο Έρεβος) θα συνέβαινε οπωσδήποτε, αν δεν υπήρχε ως οδηγός και βοηθός ο Κυλλήνιος Ερμής, (ο Χθόνιος Ερμής του Ορφ. Υμν. LVII), ο ψυχοπομπός θεός, «σαν αφήσει ο άνθρωπος το ηλιόφωτο/ ψυχές αλύτρωτες παίρνει ο Κυλλήνιος Ερμής/ και στον πελώριο, απόκρυφο θόλο της γης (τον Άδη) τις κατεβάζει» (Ορφ. Θεολογία, Μ. Σίδερη, Συλλ. OTTO KERN ΙΒ, απ. 165 /223 τομ. 2ος).

Για τη ολοκλήρωση του εξεταζόμενου θέματος, σκόπιμο είναι να δούμε ποιες είναι οι σημασίες του ονόματος του Ερμού. Οι συγκριτικοί συνειρμοί προς τις σημασίες του ονόματος «Έρεβος» είναι άμεσοι και σαφείς, δίνοντας το στίγμα της αντίθεσης, αφ’ ενός, προς τις ιδιότητες και την επικινδυνότητα αυτού του τρομερού τόπου· αφ’ ετέρου, δείχνοντας τους τρόπους που ενεργεί ο θεός ως χθόνιος Λόγος και Ποιμήν των περιπλανωμένων ψυχών (όρα και ερμές=οδοδείκτες). Ρίζα του ονόματος Ερμής: √ΗΕΡΜ από όπου -> α) ερμάζω= στηρίζω, στερεώνω β) έρμα:= 1, στήριγμα, υποστήριγμα, 2, δεσμός, ταινία, σπείρα όφεως, νήμα. Και 3) επικουρικά: μίτος, χορδή λύρας, νήμα της Μοίρας. Επίσης οι ορφικές σημασίες: σπέρμα, σπόρος, τάξη, τόνος.

Η ανάλυση έγινε στο παρόν άρθρο στη λέξη Έρεβος διότι είναι έννοια που περιγράφει πλήρως, τόσο πραγματικές φυσικές καταστάσεις του Κοσμικού Γίγνεσθαι, όσο και τις απόψεις των Ελλήνων Θεολόγων για το «επέκεινα». Μεταξύ των πρωτογενών ουσιωδών υποστάσεων το Έρεβος παρουσιάζει την μεγαλύτερη έως και απόλυτη μεταφυσική διάσταση και χαρακτήρα.

Οι σχέσεις των δύο φύλων στην αρχαία Ελλάδα

Γάμος στην αρχαία Ελλάδα

Ο γάμος στην αρχαία Ελλάδα σε όλες τις πόλεις-κράτη κατοχυρωνόταν με νόμο, έπαιζε δε πρωτεύοντα ρόλο την κοινωνία. Αν και δεν ήταν υποχρεωτικός, οι νέοι έπρεπε να παντρευτούν, γιατί η κριτική που ασκούταν στους άγαμους ήταν έντονη και πολλές φορές χλευαστική. Η δημιουργία οικογένειας εξυπηρετούσε δύο βασικούς σκοπούς. Την απόκτηση απογόνων και την κληροδότηση της περιουσίας και δεύτερον την περίθαλψη των γονέων από τα παιδιά τους.

Στην αρχαία Ελλάδα επικρατούσε το μονογαμικό σύστημα. Οι γυναίκες ήταν πολίτισσες και προστατευόταν από τους νόμους. Οι άνδρες μπορούσαν να έχουν εξωσυζυγικές σχέσεις, αλλά μόνο τα παιδιά της νόμιμης συζύγου κληρονομούσαν όνομα και περιουσία. Οι άνδρες παντρευόταν κυρίως στην ηλικία των 24-30 ετών, ενώ η ηλικία της γυναίκας ήταν τα 12-16 χρόνια.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι η νέα κοπέλα μέχρι το γάμο της εξαρτάται άμεσα από τον πατέρα της. Όταν έφθανε στην αποδεκτή κοινωνικά ηλικία γάμου, η οποία σύμφωνα με τις τότε αντιλήψεις υπολογίζονταν με βάση τη γυναικεία ήβη, ο πατέρας της επέλεγε το μέλλοντα σύζυγό της, έκτοτε ήταν υπό την κηδεμονία του συζύγου της. Η βασική ευθύνη της, όμως, ήταν η διαχείριση του οίκου. Μέσω της χρηστής διαχείρισης ενός αθηναϊκού οίκου από τη νοικοκυρά θα επιτυγχάνονταν η ευημερία και η μακροημέρευση του. Για το λόγο αυτό ο σύζυγος και κύριος του οίκου, από την πρώτη στιγμή αναλάμβανε να εξηγήσει τη βασική αυτή υποχρέωση στην νεαρή γυναίκα του. Ο Επίκουρος έλεγε : «Η γυναίκα σου πρέπει μάλλον να σε ντρέπεται και όχι να σε φοβάται. Διότι δεν την πήρες για υπηρέτρια αλλά για συμμέτοχο της Ζωής σου».

Στις γαμήλιες τελετές, δεν ήταν υποχρεωτικό να παραβρίσκεται ιερέας ή εκπρόσωπος του κράτους και έτσι η παρουσία μαρτύρων στα συμβόλαια, όπου καθοριζόταν η προίκα, ήταν απαραίτητη. Οι γάμοι γίνονταν τις μέρες που ήταν πανσέληνος και συνήθως το χειμώνα, το μήνα Γαμηλιώνα (δηλαδή από τα μέσα Ιανουαρίου έως τα μέσα Φεβρουαρίου), που ήταν αφιερωμένος στη θεά Ήρα.

Η τελετή του γάμου περιλάμβανε τρεις ξεχωριστές φάσεις: τα Προτέλεια ή Προαύλια ή Προγάμια, τον κυρίως γάμο και τα Επαύλια.

Η πρώτη, που ήταν ο αρραβώνας, η παρουσία της νύφης δεν ήταν υποχρεωτική. Εκεί γινόταν συμφωνία για την προίκα, η οποία συνήθως περιελάμβανε ρευστό, ρουχισμό, πολύτιμα αντικείμενα και δούλους, και έφτανε το λιγότερο στο ένα δέκατο της περιουσίας του πατέρα της νύφης. Άλλες φορές δινόταν σαν προίκα κι ένας κλήρος γης με τη μορφή πλασματικής ενοικίασης.

Στην Αθήνα τα κορίτσια δεν επιτρεπόταν να έχουν καμία επαφή πριν παντρευτούν. Ο μοναδικός τρόπος για να επιλέξει σύζυγο μια κοπέλα ήταν το συνοικέσιο, το οποίο γινόταν από τις προξενήτρες. Ο πατέρας της νύφης και του γαμπρού συμφωνούσαν ενώπιον μαρτύρων να παντρευτούν τα παιδιά. Η συμφωνία αυτή ονομαζόταν εγγύη και επρόκειτο για μια πολύ σημαντική νομική πράξη παρά το γεγονός ότι ήταν προφορική. Η εγγύη αποτελούσε ένα είδος αρραβώνα. Στην Αθήνα υπήρχε νόμος που απαγόρευε σε έναν άνδρα να παντρευτεί μια γυναίκα που δεν ανήκε σε οικογένεια Αθηναίων πολιτών αν και πολλές φορές ο συγκεκριμένος νόμος δεν εφαρμοζόταν. Απαγορευόταν στους αθηναίους να παντρευτούν με μια ξένη.

Το διαζύγιο στην Αθήνα γινόταν με την αποπομπή της συζύγου από το σπίτι. Ο άνδρας είχε πάντα το δικαίωμα να διώξει τη γυναίκα του και όταν ακόμα δεν είχε τίποτα να την κατηγορήσει. Η απιστία στην αθηναϊκή κοινωνία θεωρούνταν μεγάλο αδίκημα και τιμωρούνταν με αποπομπή από το σπίτι ή με απαγόρευση της συμμετοχής στις θρησκευτικές γιορτές.

Όταν ένα ζευγάρι δεν μπορούσε να αποκτήσει παιδιά και γι’ αυτό ευθυνόταν η γυναίκα, ο άνδρας μπορούσε να τη διώξει από το σπίτι ή να φέρει κάποια στο σπίτι με την οποία θα μπορούσε να αποκτήσει παιδιά. Αν δεν μπορούσαν να κάνουν παιδιά από ανικανότητα του συζύγου, επιτρεπόταν η γυναίκα να μείνει έγκυος από άλλον άνδρα αφού όμως ο σύζυγος έδινε τη συγκατάθεση του. Όταν ένας σύζυγος είχε αποκτήσει πολλά παιδιά ήταν τιμή για αυτόν να δώσει τη γυναίκα του να την παντρευτεί κάποιος από τους φίλους του.

Τέλος θα πρέπει να αναφέρουμε ότι στην αρχαία Ελλάδα μαζί με το αντρόγυνο πολλές φορές ζούσαν και οι παλλακίδες, οι οποίες ήταν δούλες και είχαν ερωτική σχέση με τον άνδρα. Η σχέση αυτή θεωρούνταν φυσιολογική. Μάλιστα ο σύζυγος απαιτούσε από την παλλακίδα την ίδια πίστη που απαιτούσε κι από τη νόμιμη σύζυγο του. Μπορούσε να αποκτήσει και παιδιά μαζί της τα οποία όμως συνήθως δεν είχαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα.

Πορνεία και εταίρες

Η πορνεία αποτελούσε στοιχείο του βίου των αρχαίων Ελλήνων ήδη από την αρχαϊκή εποχή. Στις περισσότερες ελληνικές πόλεις και κυρίως στα λιμάνια, αποτελούσε σημαντική οικονομική δραστηριότητα απασχολώντας σημαντικό μέρος του πληθυσμού. Σε καμία περίπτωση δεν θεωρούταν παράνομη, οι πόλεις δεν την απαγορεύουν και η λειτουργία των οίκων ανοχής ήταν φανερή. Στην Αθήνα, στο μεγάλο νομοθέτη Σόλωνα αποδίδεται η ίδρυση κρατικών πορνείων με προσιτές τιμές. Ωστόσο η δραστηριότητα αυτή δεν κατανεμόταν ίσα ανάμεσα στα δύο φύλα, γυναίκες όλων των ηλικιών καθώς και νεαρά αγόρια εκδίδονταν, για μια πελατεία που απαρτιζόταν σχεδόν αποκλειστικά από άνδρες.

Οι εκδιδόμενες γυναίκες μπορούν να ταξινομηθούν σε διάφορες κατηγορίες. Τελευταίες στην κλίμακα κατατάσσονταν οι πόρνες, οι οποίες σύμφωνα και με την ετυμολογία της λέξης που προέρχεται από το ρήμα «πέρνημι» που σημαίνει «πουλώ», ανήκαν δε στους «πορνοβοσκούς», δηλαδή σε προαγωγούς, που κρατούσαν τμήμα των εσόδων τους. Οι τελευταίοι μπορούσαν να είναι πολίτες και τα έσοδα από την πορνεία αντιμετωπίζονταν όπως αυτά από άλλες δραστηριότητες. Ο Θεόφραστος αναφέρει τον προαγωγό πλάι στον πανδοχέα και τον συλλέκτη φόρων σε έναν κατάλογο επαγγελμάτων που είχε συντάξει.

Μια βαθμίδα παραπάνω βρίσκονταν οι ελεύθερες πόρνες που κάποτε ήταν δούλες και έχουν κερδίσει την ελευθερία τους. Η προέλευση αυτών των γυναικών ποικίλλει: γυναίκες μέτοικοι που δεν έβρισκαν άλλο επάγγελμα στη νέα τους πατρίδα, φτωχές χήρες, παλαιές πόρνες που εξαγόρασαν την ελευθερία τους. Στην Αθήνα ήταν υποχρεωμένες να καταγράφονται σε μητρώα και να καταβάλλουν φόρους. Ορισμένες μάλιστα κατάφεραν να φτιάξουν περιουσία από το επάγγελμά τους.

Υπήρχε μάλιστα την εποχή εκείνη και μία άλλη δραστηριότητα - ιδιότητα η οποία χαρακτηρίζεται από την ίδια την λέξη «πορνοδιδάσκαλος», δηλαδή εκπαιδευτής πορνών. Ακόμη και ο ξακουστός Σωκράτης έκανε αυτή την δουλειά όπως μας πληροφορεί ο Ξενοφώντας στα «Απομνημονεύματά του» (ΙΙΙ, 11)

Οι εταίρες βρίσκονταν στην κορυφή των εκδιδόμενων γυναικών. Δεν περιορίζονται στο να προσφέρουν σεξουαλικές υπηρεσίες, με την ίδια τη λέξη «εταίρα» να σημαίνει «σύντροφος». Στις περισσότερες περιπτώσεις διέθεταν ευρεία μόρφωση και μπορούσαν να λάβουν μέρος σε συζητήσεις καλλιεργημένων ανθρώπων, για παράδειγμα στα συμπόσια. Αποτελούν τις μοναδικές γυναίκες στην αρχαία Ελλάδα, με εξαίρεση τις Σπαρτιάτισσες, που απολάμβαναν την ανεξαρτησία τους και μπορούσαν να διαθέτουν προσωπική περιουσία. Ένα τέτοιο είδος παλλακίδας δεν πληρωνόταν για κάθε συνεύρεση, αλλά έπαιρνε δώρα από τους «εταίρους» και τους «φίλους» της ώστε να ζει μια άνετη ζωή. Παρόμοια χαρακτηριστικά έχουν οι γκέισες στην Ιαπωνική παράδοση.

Η φιλοχρηματία και η απληστία των εταιρών αναφέρεται συχνά από Έλληνες συγγραφείς. Η βασική αρχή της εταίρας Φιλιμάτιον ήταν:

«Εσείς ποθείτε την ομορφιά, εγώ τα χρήματα. Ας ικανοποιήσουμε λοιπόν αμοιβαία την επιθυμία μας, έτσι είναι οι καλές συμφωνίες. (Αρισταίνετος Ι, 14).

Ο Αλκίφρων βάζει στο στόμα της εταίρας Πετάλης τα εξής λόγια:

«Μας χρειάζεται χρυσάφι, ρουχισμός, κοσμήματα, υπηρέτριες. Δεν έχω κανένα κτήμα στη Μυρριούντα ούτε ασήμι στα μεταλλεία. Έχω μόνο το μεροκάματο και τα πολυστέναχτα δώρα των ανόητων εραστών μου». Ακόμη οξύτερος είναι ο τόνος του γράμματος που στέλνει η εταίρα Φιλουμένη στον Κρίτωνα:

«Τι κουράζεσαι γράφοντας τόσα; μου χρειάζονται πενήντα χρυσά νομίσματα και όχι γράμματα. Αν λοιπόν μ’ αγαπάς, δώστα. Αν τσιγκουνεύεσαι, μη μ’ ενοχλείς. Γεια σου.».(Αλκίφρων Εταιρικαί επιστολαί).

Οι εταίρες έχουν εξέχουσα θέση στην αθηναϊκή κοινωνία. Ήταν πανέμορφες, έξυπνες, πολύ μορφωμένες, κάποιες μάλιστα ανήλθαν και σε ανώτατα αξιώματα. Συναναστρέφονταν συνήθως καλλιτέχνες, φιλοσόφους, πολιτικούς, ποιητές. Είχαν θέση σημαντική στην πνευματική και κοινωνική ζωή και επηρέαζαν προφανώς την εξουσία, αφού βρισκόταν πολλές φορές στο περιβάλλον πολιτικών. Είναι γνωστό ότι διάσημοι γλύπτες και ζωγράφοι όπως ο Πραξιτέλης, ό Απελλής και άλλοι χρησιμοποίησαν μοντέλα εταίρες. Σχεδόν όλα τα ελληνικά αγάλματα που παριστάνουν θεές και προπάντων οι Αφροδίτες του 5ου και 4ου αιώνα είχαν για πρότυπά τους εταίρες.

Αναρίθμητοι αγγειογράφοι ζωγράφιζαν στα αγγεία έναν τύπο γυναικείου στήθους. Το στήθος αυτό ήταν το στήθος της Λαϊδας. Θα πρέπει όμως να διευκρινίσουμε ότι η δόξα που κέρδισε ο θεσμός της εταίρας με το πέρασμα των αιώνων οφείλεται, αποκλειστικά και μόνο, σε εκείνες τις λίγες που απέκτησαν φήμη και πλούτο, εκπέμποντας μια εκτυφλωτική λάμψη με την εικόνα των ωραίων, μορφωμένων και εξευγενισμένων γυναικών, που επιδεικνύοντας το πνεύμα τους εντυπωσίαζαν τους συνδαιτυμόνες τους.

Ο Θεοδωρίδης γράφει για την γυναίκα μέσα στον Κήπο.

«Στον Κήπο έγινε κάτι που ξεπερνάει ό,τι ως τότε είχε γίνει στην Ελλάδα. Η γυναίκα κέρδισε κάποιο βάθρο, ανασαίνει ανετότερα, αναμετρά το μυαλό της με το ανδρικό και βλέπει πως η χιλιοειπωμένη κατωτερότητά της είναι μύθος. Κάποιος ή κάποιοι αναγνωρίζουν πως έχει ψυχή, νοιάζονται γι' αυτή, την τριγυρίζουν με εκτίμηση και στοργή. Δεν αργεί ν’ αποδειχθεί, όπως στα δικά μας χρόνια, πως η γυναίκα μπορεί ν’ αποδώσει.

Εμπεδοκλής –Αναξαγόρας: Οι πολυαρχικοί φιλόσοφοι

Τους πολυαρχικούς αντιπροσωπεύει ο Εμπεδοκλής, ο Αναξαγόρας και η ατομική φιλοσοφία του Δημόκριτου. Ο Εμπεδοκλής είναι μορφή ραδιούργα, κάτι σαν συνδυασμός φιλοσόφου, θρησκευτικού μυστικιστή κατά τα πυθαγόρεια πρότυπα, και μάγου ή θαυματοποιού. Ο ελληνικός κόσμος της Δύσης, η κοιτίδα των Πυθαγορείων, είχε την τάση να παρουσιάζει παρόμοιους συνδυασμούς και η έδρα του Εμπεδοκλή ήταν ο Σικελικός Ακράγας. Καμιά άλλη εποχή ή περιοχή δεν θα μπορούσε να παρουσιάσει ένα τέτοιο φαινόμενο. Υποστηρίζει ότι οι γνώσεις του αποτελούν το κλειδί για να κυριαρχήσει κανείς πάνω στις φυσικές δυνάμεις, ότι με αυτές τις γνώσεις μπορούν οι άνθρωποι να σταματούν τους ανέμους, να προκαλούν βροχή, ακόμα και να φέρνουν πίσω από τον Άδη τους νεκρούς. Πιστεύει σταθερά στη μετεμψύχωση. Όλα αυτά αποτελούσαν ουσιαστικό μέρος του και δεν μπορούμε να τα ξεχωρίσουμε από τη φιλοσοφία του, που όμως η συμβολή της στη σκέψη ήταν σοβαρή και συνιστούσε την πρώτη προσπάθεια απελευθέρωσης από τον λογικό κλοιό του Παρμενίδη, του οποίου μαθητής λέγεται ότι υπήρξε (ο Εμπεδοκλής.)

Αφού πρέπει να απαρνηθούμε την έσχατη ενότητα της ύλης, αν είναι να λάβουμε υπόψη μας τα φαινόμενα, λέει ο Εμπεδοκλής ότι και τα τέσσερα στοιχεία (τα οποία ονομάζει “ριζώματα”) - δηλ. η γη, το νερό, ο αέρας και η φωτιά - είναι πραγματικά και έσχατα. Για τον κόσμο των φαινομένων υποστηρίζει ότι αποτελείται από ποικιλία συνδυασμών ανάμεσα στα τέσσερα αυτά ριζώματα-στοιχεία σε ποικίλες αναλογίες. Ως γνήσιος Πυθαγόρειος έδινε μεγάλη σημασία στην αναλογία ως καθοριστικό παράγοντα, και μάλιστα ήταν έτοιμος να πει - αν και είναι δύσκολο να πούμε σε τι βασιζόταν σχετικά - σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις ποια ήταν η αναλογία. Για τα κόκαλα π.χ. δήλωνε πως τα αποτελούσαν δύο μέρη νερού, δύο γης και τέσσερα φωτιάς. Κατ’ αυτόν τον τρόπο του σκέπτεσθαι δεν είναι ανάγκη να δεχτούμε ότι οτιδήποτε το πραγματικό αλλάζει - ότι πράγματι γεννιέται ή χάνεται. Οι μόνες “πραγματικότητες” είναι τα τέσσερα “ριζώματα”, και αυτά υπήρχαν ανέκαθεν και θα υπάρχουν αιώνια. Τα φυσικά όντα δεν είναι πραγματικά, παρά μόνο τυχαίοι συνδυασμοί αυτών των στοιχείων. Κίνηση βέβαια πρέπει να υπάρχει και προφανώς θεώρησε ο Εμπεδοκλής ότι μπορούσε να υπάρξει κίνηση και χωρίς την προϋπόθεση του κενού χώρου, για τον οποίο ο Παρμενίδης φαινόταν να έχει αποδείξει ότι δεν υπήρχε. Την φαντάστηκε όπως την κίνηση ενός ψαριού στο νερό, όπου, καθώς το ψάρι προχωρεί, το νερό κλείνει αμέσως πίσω του και1 βρίσκεται συνεχώς σε πλήρη επαφή με όλο το ψάρι.

Μετά τον Παρμενίδη φαινόταν πως δεν μπορούσε πια να σταθεί η αφελής αντίληψη των Ιώνων ότι η ύλη βρισκόταν σε κίνηση μόνη της, όπως ένας Ζωντανός οργανισμός, και ήταν πια ανάγκη να τεθεί μια ξεχωριστή κινούσα αιτία. Ο Εμπεδοκλής δέχτηκε δύο αιτίες, τις οποίες ονόμασε Φιλότητα (Φιλία) και Νεῖκος (Έριδα). Στο έργο του για τη φύση παρουσιάζονται αυτά τα δύο ως φυσικές δυνάμεις που ασκούν καθαρά φυσική έλξη και απώθηση. Το «Νεῖκος”, με την επίδραση του οποίου κάθε στοιχείο τείνει να αποδεσμευτεί από τα άλλα, είναι ταυτόχρονα τάση του όμοιου προς το όμοιο. με την οποία κάθε μόριο προσπαθεί να προσκολληθεί σε άλλα του ίδιου στοιχείου. Η Φιλία είναι η δύναμη που αναμειγνύει το ένα στοιχείο με το άλλο και δημιουργεί έτσι σύνθετα πλάσματα. Άλλοτε το ένα, άλλοτε το άλλο στοιχείο κερδίζει με τη σειρά του τη μάχη και η εξέλιξη των κόσμων αποτελεί κυκλική εξέλιξη. Όταν κυριαρχεί η Φιλία, τα στοιχεία συγχωνεύονται και γίνονται μία μάζα. Όταν νικά το “Νεῖκος”, τα στοιχεία υπάρχουν σε χωριστούς ομόκεντρους κύκλους - γιατί το Σύμπαν το εννοεί σφαιρικό - με τη γη στο κέντρο και τη φωτιά στην περιφέρεια. Ένας κόσμος σαν τον δικό μας υπάρχει στα ενδιάμεσα στάδια, και παρουσιάζει μεγάλες μάζες γης που έχουν αποτραβηχτεί και αποτελούν τις ηπείρους, και μάζες νερού που αποτελούν τις θάλασσες, και ταυτόχρονα όλα τα είδη των συνδυασμών των διαφόρων στοιχείων δημιουργούν τέτοια όντα, όπως τα φυτά και τα ζώα. Αν και είχε ο Εμπεδοκλής τη δυνατότητα να μιλήσει νια τις δυνάμεις αυτές ως φυσικός που ήταν, σαφώς πίστευε ότι οι δύο αυτές δυνάμεις είχαν και χαρακτήρα ψυχολογικό και ηθικό που σχετιζόταν με τα ονόματά τους. Εδώ παρεμβαίνει ο διδάσκαλος της θρησκείας. Η Φιλία ενώνει τα δύο φύλα και έτσι οι άνθρωποι παρακινούνται σε σκέψεις ευγενικές και καλές πράξεις. Το “Νεῖκος” εξάλλου φέρνει τη βλάβη και την αμαρτία στον κόσμο. Είναι παράξενο, αλλ’ ακόμη δεν έχουμε φτάσει στο στάδιο στο οποίο αυτές οι δυνάμεις να εννοούνται ως μη-υλικές. Απλώς δεν υπήρχε η έννοια αυτή. Θα νόμιζε κανείς ότι, εφόσον οι κινούσες αιτίες διαχωρίστηκαν από την κινούμενη ύλη, το τέχνασμα είχε πετύχει. Αλλ’ η γλώσσα του Εμπεδοκλή δεί­χνει πως δεν ήταν έτσι το πράγμα. Η Φιλία είναι “ίση σε μήκος και πλάτος”[1] προς τον κόσμο. Αυτή και το “Νεῖκος” “διατρέχουν τα πάντα”[2], σαν ένα είδος υδραργύρου.

Γενικά, είναι προφανώς αναγκαίο να ασχοληθούμε με τα συστήματα αυτά πολύ ακροθιγώς. Δεν μπορούμε π.χ. να εισέλθουμε στην εξήγηση του μηχανισμού των αισθήσεων που μας δίνει ο Εμπεδοκλής, όσο κι αν είναι ενδιαφέρουσα. Αλλά υποκύπτουμε στον πειρασμό να αναφέρουμε μια από τις πιο παράξενες συνέπειες του εμπεδόκλειου συστήματος, εξαιτίας του ενδιαφέροντος που περικλείει, συγκεκριμένα ότι, όταν έφτασε ο Εμπεδοκλής στις λεπτομέρειες, κατέληξε πράγματι συμπτωματικά (γιατί δεν υπήρχε περίπτωση επιστημονικής παρατήρησης) σε μια σχεδόν δαρβίνεια θεωρία περί φυσικής επιλογής. Ως προς αυτό είναι φυσικός φιλόσοφος, γιατί στον κόσμο του δεν υπάρχει θεός δημιουργός. ούτε νους που να κατευθύνει τους οργανισμούς προς κάποιο σκοπό. Τα έμβια όντα, όπως και τα άλλα φυσικά σώματα, προήλθαν από καθαρά τυχαίους συνδυασμούς των στοιχείων. Θα έπρεπε επομένως να εξηγήσει γιατί η δομή τους και τα όργανά τους φαίνονταν να εκπληρώνουν τόσο πετυχημένα κάποιο σκοπό. Μάτια και αυτιά, πόδια και χέρια, πεπτικό σύστημα κ.ο.κ. φαίνονται να είναι τόσο θαυμαστά προσαρμοσμένα στις λειτουργίες που οφείλουν να εκτελέσουν, ώστε είναι δύσκολο να μην πιστέψει κανείς ότι έχουν σχεδιαστεί με την προοπτική των λειτουργιών αυτών. Αλλά, είπε ο Εμπεδοκλής, δεν ήταν ανέκαθεν έτσι. Αρχικά θα πρέπει να υπήρξαν τα πιο παράξενα όντα- άνθρωποι με κεφάλια βοδιού, ζώα με κλώνους όπως τα δέντρα αντί για μέλη. Αλλά στον αγώνα της επιβίωσης τα λιγότε- ρο προικισμένα χάθηκαν και μόνο όσα τύχαινε να έχουν μέλη που εξυπηρέτησαν τις πρακτικές ανάγκες επέζησαν.

Με τον Αναξαγόρα ξαναγυρνάμε στην ιωνική παράδοση- όχι βέβαια στον αφελή μονισμό, αλλά στην παράδοση της φιλοσοφίας ως επιστημονικής δραστηριότητας: το κίνητρο του Αναξαγόρα ήταν η περιέργεια, όχι ανάμεικτη - κατά τον περίεργο πυθαγόρειο τρόπο - με μυστικοπαθείς θρησκευτικές ιδέες. Ο Αναξαγόρας καταγόταν από τις Κλαζομενές, κοντά στη Σμύρνη, από το λίκνο της ορθολογικής σκέψης, και έζησε στην Αθήνα, όπου αποτελούσε μέλος του Φωτισμένου και σκεπτικιστικού κύκλου που σχηματίστηκε γύρω από τον Περικλή και την Ασπασία στα μέσα του 5ου αι. Κατηγορήθηκε πράγματι για ασέβεια και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πόλη. Το κίνητρο της επίθεσης ήταν αναμφίβολα πολιτικό και αιτία ήταν η φιλία του Αναξαγόρα με τον Περικλή, όμως η κατηγορία είναι αξιοπρόσεκτη. Κατηγορήθηκε ο Αναξαγόρας ότι είχε υποστηρίζει πως ο ήλιος δεν ήταν θεός, αλλά απλώς ένας λίθος λευκός από τη θερμότητα και μεγαλύτερος από την Πελοπόννησο.

Ανέπτυξε μια περίπλοκη θεωρία για τη φύση της ύλης, στην οποία θεωρία δεν είναι απαραίτητο να τολμήσουμε να μπούμε εδώ. Όχι μόνο το ακριβές νόημά της αποτελεί και τώρα θέμα διαμάχης μεταξύ των ειδικών, ώστε θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να την εξηγήσει κάποιος απολύτως σαφώς, χωρίς να χρειαστεί πολύν χρόνο για κάτι τέτοιο, αλλά και με τη θεωρία καθαυτή δεν θα έμενε ικανοποιημένη η φιλοσοφία. Ήταν κάτι σαν μεταβατικός σταθμός και ενδιέφερε κυρίως για το ότι έδειχνε το δρόμο στην ατομική θεωρία που ακολούθησε και που έφτασε ως το τέρμα. [Το σημαντικό που έχουμε να παρατηρήσουμε εδώ είναι ότι ο Αναξαγόρας για πρώτη φορά σαφώς κάνει διάκριση μεταξύ ύλης και πνεύματος.; Με τόλμη υποστήριζε όχι μόνο - όπως ο Εμπεδοκλής - ότι πρέπει να υπάρχει κινούσα αιτία χωριστά από την κινούμενη ύλη, αλλά και πως ό,τι δεν είναι ύλη πρέπει να είναι πνεύμα[3]. Το πνεύμα (ο “Νοῦς”) κυβερνά τον κόσμο και επέβαλε τάξη στο χάος. Μπορούμε επ’ ευκαιρία να παρατηρήσουμε ότι κανείς Έλληνας δεν μίλησε για δημιουργία κατά τρόπο απόλυτο, για κάποιο δηλ. θεό που δημιούργησε κάτι εκ του μηδενός. Η δημιουργία ενός κόσμου είναι πάντα η επιβολή μιας τάξης - ενός “κόσμου” - πάνω στο ήδη υφιστάμενο χάος της ύλης.

Η αντίληψη ότι πίσω από το Σύμπαν υπάγει ένας νους που κυβερνά και ρυθμίζει τις μεταβολές φαίνεται να μας οδηγεί πίσω στη θεϊστική αντιμετώπιση του κόσμου, αυτή τη φορά όμως μέσω της λογικής σκέψης, όχι από απλή συγκατάθεση, προς τη θρησκευτική παράδοση. Πόσο μακρυά από κάτι τέτοιο βρισκόταν ο Αναξαγόρας μπορούμε να το κρίνουμε όχι μόνο από το γεγονός ότι το αθηναϊκό κράτος τον εδίωξε ως “ἀσεβῆ” (=άθεο), αλλά και από τη γνώμη του Σωκράτη και του Πλάτωνα. Αυτοί οι φιλόσοφοι, που και οι δυο πίστευαν παθιασμένα στη λογική διακυβέρνηση του Σύμπαντος, τον κατέκριναν διότι - όπως δήλωσαν - αν και ξεκινά υποστηρίζοντας ότι ο νους είναι η έσχατη αιτία για κάθε πράγμα, δεν χρησιμοποιεί αυτό το αξίωμα παρά μόνο όταν δεν μπορεί να εξηγήσει κάτι με οποιονδήποτε άλλο τρόπο.[4] Τότε θυμάται το νου, αλλά στις άλλες περιπτώσεις προσπαθεί να εξηγήσει το κάθε τι σαν ένας αθεϊστής επιστήμονας, με αιτίες φυσικές, υλικές. Δεν πρέπει λοιπόν να δώσουμε και πολλή σημασία στην καινοφανή θεωρία του Αναξαγόρα, που σαφώς δεν προβλήθηκε με τρόπο ο οποίος να προσφέρει οποιαδήποτε δυνατότητα ανάπτυξης στην πνευματική άποψη. Συνεπή εικόνα του χαρακτήρα του μας προσφέρει παραδειγματικά η ιστορία του μάντη που, όταν έδωσαν ένα μονοκέρατο κριάρι στον Περικλή, ο μάντης ερμήνευσε το φαινόμενο ως εξής: ένας από τους δύο πολιτικούς αντιπάλους - Περικλής και Θουκυδίδης - αυτός στον οποίο ανήκε το κριάρι, θα νικούσε. Ο Αναξαγόρας, όμως άνοιξε το κρανίο του ζώου και έδειξε τη φυσική αιτία της ανωμαλίας αυτής, ότι ο εγκέφαλος του ζώου δεν γέμιζε την όλη κοιλότητα του κρανίου, ως συνήθως, αλλά ήταν μικρός και ωοειδής και συγκοινωνούσε με τη βάση του μόνου κέρατου. Ο Πλούταρχος[5] προσθέτει ότι ο λαός θαύμασε πολύ τον Αναξαγόρα, αλλά πολύ περισσότερο το μάντη, όταν εξοστρακίστηκε ο Θουκυδίδης.
-----------------------------
[1] “ἴση μῆκός τε πλάτος τε” (απ. 17d).

[2] “ἀτάλαντον ἁπάντῃ” (απ. 17D.) = ισοβαρές σε όλα τα μέρη. Πρβλ. και την επαναλαμβανόμενη φρ. “δι’ ἀλλήλων δέ θέοντα” (απ. 17,21, 26).

[3] Ορισμένοι ανακάλυψαν ότι κάποια κουρέλια από υλιστική αντίληψη εξακολουθούν να ντύνουν ένα ή δύο επίθετα από αυτά με τα οποία ο Αναξαγόρας χαρακτηρίζει τον νου, π.χ. “καθαρός” “λεπτός”. Ως απάντηση σε αυτή την άποψη θα μπορούσε βέβαια να ρωτήσει κάποιος σχετικά: ποια άλλα επίθετα είχε στη διάθεσή του ο φτωχός φιλόσοφος; Πρόκειται σαφώς για περίπτωση στην οποία η σκέψη είχε προχωρήσει πέρα από τις δυνατότητες της γλώσσας. Κανείς δεν θα μπορούσε να κατηγορήσει τον Πλάτωνα για υλιστική στάση, κι αυτός όμως μιλά για “λεπτή σκέψη” [“λεπτῶς μεριμνᾶν” Πολιτ. 607cqm.] Λίγο να σκεφτούμε, θα διαπιστώσουμε ότι ο λόγος μας εξακολουθεί να είναι γεμάτος από παρόμοιες μεταφορικές χρήσεις όρων που κυριολεκτούνται για φυσικά αντικείμενα. Οι όροι αυτοί είναι, και θα παραμείνουν, απαραίτητοι.

[4] Βλ. και Αριστ. Μεταφ. 985α 18-21.

[5] Βίοι παράλληλοι, Περικλής, κεφ. 6, 4§2-4.

Μπέρτραντ Ράσσελ: Ο θάνατος του φόβου

"Ένας καλός κόσμος χρειάζεται γνώση, καλοσύνη και θάρρος. Δεν του χρειάζεται νοσταλγία για το παρελθόν, ούτε δέσμευση του ελεύθερου νου με λόγια που πρόσφεραν πριν από αιώνες οι αγράμματοι άνθρωποι. Χρειάζεται αφοβία ο ελεύθερος νους. Χρειάζεται Ελπίδα για το μέλλον, όχι στροφή προς ένα νεκρό παρελθόν. Ένα παρελθόν, που είμαστε βέβαιοι ότι θα ξεπεράσει το μέλλον!”

Ο φόβος είναι συγγενής της σκληρότητας.
Και δεν είναι παράξενο πως η θρησκεία και ο φόβος συμβαδίζουν πάντοτε”

Ο Μπέρτραντ Ράσσελ, σε μια σειρά δοκιμίων που συγκεντρώνονται στο βιβλίο Μετά την Γνώση μας προσφέρει την νηφάλια ματιά της ανθρωπιστικής επιστήμης, αποκαθηλώνοντας όλα τα συμπαντικά μυστήρια που μας τυραννούν, κρατώντας μας στο ζοφερό σκοτάδι. Αποδομεί με την χρήση της ανόθευτης λογικής, την Θεού αυτάπατη καθώς και όλες τις εκφάνσεις της θρησκείας, που μόνο κακό προκάλεσαν και προκαλούν στην ανθρωπότητα΄’.

Ο άνθρωπος είναι ένα λογικό ζώο – έτσι, τουλάχιστον μας λένε. Σε όλη την μακρυά μου ζωή, έψαξα με προσοχή να βρω μια απόδειξη αυτού του ισχυρισμού, ως τώρα δεν είχα την τύχη να τη βρω, παρ΄όλο που την έψαχνα σε πολλές χώρες σκορπισμένες και στις τέσσερις άκρες της Γης!”

"Δεν νομίζω πως ο πραγματικός λόγος που οι άνθρωποι αποδέχονται την θρησκεία έχει κάποια σχέση με την λογική επιχειρηματολογία". (σελ 31).

Ο νομπελίστας φιλόσοφος απλώνει το απαλό του χέρι στον κόσμο, χαράσσει το μονοπάτι της λογικής και απελευθέρωσης από τα κάγκελα και δεσμά των "επουράνιων" αφεντάδων. Κοιτώντας στα ψηλά, ψάχνοντας κατοικίες στα άστρα, τα άτομα ξέχασαν να γιορτάσουν της χαράς την Γη. Μες στο κυκεώνα των αιώνων θρησκευτικής πειθαρχικής καθοδήγησης, η συμπεριφορά τους δεν επέδειξε καμία ουσιαστική αλλαγή.

Με δαιμονικά ειρωνικό τρόπο λέει:

"Συχνά μου λένε ότι είναι κακό να τα βάζει κανένας με την θρησκεία γιατί η θρησκεία κάνει τους ανθρώπους ενάρετους. Έτσι μου λένε. Εγώ δεν το βλέπω!''

Οξύς, ειλικρινής, καυστικός μπήγει το μαχαίρι μέχρι το κόκκαλο για χάρη της υγείας των ανθρώπων.

'Η θρησκεία νομίζω πως στηρίζεται βασικά στο φόβο! Είναι εν μέρει ο φόβος του αγνώστου και εν μέρει η επιθυμία να αισθάνεται κανείς πως έχει ένα μεγαλύτερο αδερφό που θα του παραστέκεται σε όλες τις φροντίδες και τις διαμάχες" γράφει χαρακτηριστικά.

Την ίδια σκέψη συναντάμε σε ουκ ολίγους στοχαστές, από τον Επίκουρο μέχρι τον Ντοστογιέφσκι, στους αδερφούς Καραμαζόφ και συγκεκριμένα στα λόγια του Μεγάλου Ιεροεξεταστή:

"Εμείς διορθώνουμε το λάθος του και το θεμελιώνουμε στο θαύμα το μυστήριο και το κύρος” όσο και στο ”Μέλλον της Αυταπάτης ” του Σίγκμουντ Φρόιντ

 
”Η θρησκεία βασίζεται πάνω στην ανθρώπινη αδυναμία και άγνοια. Στον φόβο του αγνώστου, ο άνθρωπος αντιτάσσει ένα παιδαριώδες αίτημα, την επιθυμία της παρουσίας του πατέρα. Στη θρησκεία ικανοποιείται αυτό το αίτημα· αυτό όμως γίνεται μόνο στη σφαίρα της φαντασίας και μ’ αυτήν την έννοια η θρησκεία είναι μια αυταπάτη, μια φανταστική εκπλήρωση της επιθυμίας”.

Όπως προείπαμε, το μόνο θεμιτό εργαλείο, όπλο, πυξίδα μας, σύμφωνα με τον Ράσσελ, είναι η Λογική. Με αυτή θα γκρεμίσει τις πιο βαθιές θέσεις περί θρησκείας και Θεού. Το σκοτάδι του φόβου πρόκειται να σκορπιστεί. Ας ξεκινήσουμε:

Α) Το επιχείρημα της πρώτης αιτίας:

Το απλούστατο ίσως και το μοναδικό ευνόητο επιχείρημα είναι της πρώτης αιτίας. Με την ντετερμινιστική αυτή άποψη καταλήγουμε στο ύπαρξη της Πρώτης Αιτίας που ονομάσαμε Θεό. Δηλαδή το σύμπαν αποτελείται από μια ατέρμονη αλυσίδα με κρίκους αιτίας και αποτελέσματος. Μόλις φτάσουμε στην αρχής της δηλαδή το τέλος της, βλέπουμε λόγου των συνόρων του νου, μια Αιτία που ονομάζουμε αναπόδραστα Θεό επειδή αδυνατούμε να την συλλάβουμε. Το επιχείρημα καταρρίπτεται με τον Εξής τρόπο σκέψης.

Αν αναρωτηθούμε ποιος μας έφτιαξε θα ρωτήσουμε και ποιος έφτιαξε το Θεό; Αν κάθε τι έχει μια αιτία τότε πρέπει και ο θεός να έχει μια αιτία. Αν όμως ο Θεός δεν μπορεί να έχει μια αιτία τότε μπορεί και ο κόσμος το ίδιο …Είναι ακριβώς το ίδιο με την άποψη των Ινδών που υποστηρίζουν ότι ο Κόσμος στηρίζεται σ έναν ελέφαντα και αυτός σε μια χελώνα… Κι όταν τους ρωτήσεις ΄΄Τι βρίσκεται κάτω από την χελώνα;” αποφεύγουν την απάντηση.

Β) Το επιχείρημα του φυσικού Νόμου: 

Σύμφωνα με την άποψη αυτή, οι φυσικοί νόμοι αποτελούν έκφραση της Παντοδυναμίας του Κυρίου. Ειναι η γλώσσα του. Την άποψη αυτή την βρίσκουμε από τον Πυθαγόρα μέχρι τον Σπινόζα και τον Νεύτωνα που θεωρούσε ότι, ΄΄ο Θεός έδωσε εντολή οι πλανήτες να κινούνται κατα τέτοιο τρόπο γύρω από τον Ήλιο αγνοώντας τον Νόμο της Βαρύτητας ” Ο Ράσσελ όμως δεν πτοείται μπροστά σε αυτό το ερώτημα που στάθηκε φραγμό στην σκέψη πολλών μεγαθηρίων σοφίας. 

”Τώρα βλέπουμε πολλά πράγματα που νομίζαμε άλλοτε ότι ήταν φυσικοί νόμοι είναι στην πραγματικότητα ανθρώπινες συμβατότητες. Από την άλλη μεριά όταν εξετάζετε τι μπορούν να κάνουν τα άτομα, βρίσκετε πως αυτά υποτάσσονται πολύ λιγότερο στους φυσικούς νόμους απ’όσο πιστεύει ο κόσμος, και οι νόμοι στους οποίους καταλήγετε είναι απλοί στατιστικοί όροι, ‘'όπως ακριβώς εκείνα που προκύπτουν από τυχαία γεγονότα. Υπάρχει, καθώς ξέρετε ο νόμος που λέει ότι πως αν ρίξετε ζάρια θα φέρετε εξάρες μια φορά στις τριάντα έξι ρίψεις. Ωστόσο δεν θεωρούμε πάντοτε τον κανόνα ως απόδειξη, πως η πτώση των ζαριών υποτάσσεται σε οποιαδήποτε σκοπιμότητα΄΄. (σελ 20)

 
Γ) Το επιχείρημα της σκοπιμότητας: 

Σύμφωνα με την κρατούσα θέση δικαιολόγησης του κόσμου και του Όντος κάθε τι είναι βαλμένο στο κόσμο για να υπηρετεί ένα σκοπό. θέση που ερείδεται από τον Αριστοτέλη, μορφή τυφλής αυθεντίας κατά τον σκοταδισμό του Μεσσαίωνα. Το επιχείρημα καταρρίπτεται συθέμελα με σαρκαστικό και διόλου άλογο τρόπο.

"Μερικές φορές το επιχείρημα παίρνει παράξενη μορφή. Λόγου χάρη λένε πως τα κουνέλια έχουν άσπρες βούλες για να τα σημαδεύουν καλύτερα οι κυνηγοί ή όπως διατύπωσε ειρωνικά ο Βολταίρος έχουμε την μύτη για να στηρίζονται τα γυαλιά μας ΄Η ανακάλυψη του Δαρβίνου έρριψε φως απελευθερώνοντας μας από την τύραννο άγνοια. Καταλαβαίνουμε ότι τα ζώντα πλάσματα προσαρμοσμένα στο περιβάλλον, ”Δεν είναι το περιβάλλον που έχει φτιαχτεί έτσι ,ώστε να είναι κατάλληλο γι' αυτά, αλλά οι ζωντανοί οργανισμοί εξελίχθηκαν έτσι ώστε να είναι κατάλληλοι για το περιβάλλον τους, με βάση την προσαρμοστεί''.

Τέλος, είναι να απορεί κανείς με τους ανθρώπους που τόσο αφελώς πιστεύουν στην σκοπιμότητα. Με οξύ και χιουμοριστικό συνάμα τρόπο λέει: Απορεί κανείς που οι άνθρωποι πιστεύουν ότι ο κόσμος, με όλα τα ελαττώματα που περιλαμβάνει, είναι ο καλύτερος που μπορούσε να δημιουργήσει μέσα σε εκατομμύρια χρόνια ένα παντοδύναμο και παντογνωστικό Όν. Εγώ πάντως δεν μπορώ να το πιστέψω!”.(σελ 22)

Δ) Ηθικά επιχειρήματα υπέρ της Θεότητας:

”Τα αισθήματα μας για το καλό και το κακό είναι, όπως το κάθε τι γύρω μας, φυσικά γεγονότα που αναπτύχθηκαν στο αγώνα για τη ύπαρξη και δεν έχουν ούτε θεική ούτε υπερφυσική προέλευση”.

Στην ενότητα αυτή ο Άγγλος μαθηματικός και φιλόσοφος ασκεί δριμεία κριτική στην ανάσταση της πεπτωκυίας θεολογίας του 18 αιώνα των Γερμανών Ιδεαλιστών .με κύρια μορφή τον Καντ. Η πρόζα στην εν λόγω ενότητα είναι απαράμιλλη. Ο Κάντ …στα διανοητικά ζητήματα ήταν σκεπτικιστής όμως στα ηθικά πίστευε στις αρχές που είχε διαμορφώσει από τον Κόρφο της Μητέρας του. Αυτό αποδεικνύει ό,τι τόσο πολύ τονίζουν οι ψυχαναλυτές: Την απείρως ισχυρότερη επιβολή που ασκούν επάνω μας οι πρώιμοι συνειρμοί, σε σύγκριση με τους μεταγενέστερους.

Στο δια ταύτα, Το επιχείρημα του είναι: ΄΄Να μη λες ότι δεν υπάρχει καλό και κακό, αν δεν υπήρχε ο Θεός”.

Ο Ράσσελ δεν προσπαθεί να αποδομήσει το διάτρητο, παιδαριώδες επιχείρημα μη εμπειρικής λογικής του Καντ. Η πλάνη του Καλού και του Κακού είναι προιόν φόβου της δυτικής θρησκείας. Σε πρώτο επίπεδο την απάντηση μας την δίνει η ίδια η ιστορία και η διαλεκτική κριτική μέσα σε αυτήν. Η πλάνη περί απόλυτων καταστάσεων καλού-κακού, δίκαιου-άδικου κλπ, έχει πολλά χρόνια πριν τον Χριστιανισμό εξαλειφθεί τόσο στην Ανατολική φιλοσοφία με τον Βουδισμό και Ταοισμό όσο και στην Αρχαία Ελλάδα των σοφιστών (π.χ Πρωταγόρας). Η μετα-σωκρατική εποχή επανέφερε το ειδεχθές ψέμα περί δογματικότητας εννοιών.

Με εκκωφαντικό τρόπο, το επιχείρημα καταρρίπτεται στα όρια της λογικής, Αν είστε βέβαιος ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ καλού και κακού σας ρωτώ: Η διαφορά αυτή είναι ή δεν είναι έργο του Θεού. Αν οφείλεται στο Θεό, τότε δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο Καλό και το Κακό, και ο ισχυρισμός πως ο Θεός είναι καλός χάνει κάθε νόημα. Αν πάλι πείτε ότι ο Θεός είναι καλός, τότε είστε υποχρεωμένοι να πείτε έχουν κάποιο νόημα ανεξαρτήτως της θελήσεως του Θεού γιατί τα έργα του είναι ΚΑΛΆ και όχι ΚΑΚΆ ανεξάρτητα από το γεγονός πως αυτός τα έκανε.

Τελικά, η μόνη δικαιολογία είναι ότι ο Διάβολος έκανε τον κόσμο όταν αυτός δεν έβλεπε.

Ε) Το επιχείρημα αποκατάστασης της δικαιοσύνης/ανάγκη για μεταθανάτια ζωή:

Στο παρόν επιχείρημα θα συρράψω τις πανομοιότυπες θέσεις επιχειρηματολογίας του Ράσσελ για την επιθυμία δικαιοσύνης και αθανασίας που ΄ναι ένα και αυτό. ”Τι προκαλεί άραγε την επιθυμία για ανάσταση; ” Το αίσθημα φόβου του θανάτου. Οι άνθρωποι φοβούνται το θάνατο και δημιούργησαν έναν μακάριο κόσμο που θα χαριστεί στις ενάρετες ψυχές. Η θέση αυτή συναντάται σχεδόν σε όλες της θρησκείες, είτε με την ιδέα της μετεμψύχωσης των Βουδιστών και Αιγυπτίων, είτε στην αρχαία Ελλάδα με τα Ηλύσια Πεδία και τον Άδη για τους αγνούς και τους Αμαρτωλούς αντίστοιχα. Αν κοιτάξουμε την ζωή γύρω μας, είμαστε σίγουροι πως θα αποκαρδιωθούμε λόγω της αδικίας που μαστίζει, κυρίως τους αγνούς και δίκαιους την Γη. Επομένως πρέπει να υπάρχει ένας άλλος κόσμος που αυτή θα αποκατασταθεί. ”Παράξενο επιχείρημα΄΄λέει ο Ράσσελ. Μπορεί να γνωρίζουμε μόνο το Δικό μας Σύμπαν, όμως αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα και για τα άλλα. Αν υπάρχει αδικία εδώ πιθανώς θα υπάρχει και στα άλλα.Το παράδειγμα του είναι συγκλονιστικό:

΄΄Υποθέστε ότι ανοίγατε ένα κιβώτιο με πορτοκάλια και βρίσκατε την επάνω σειρά χαλασμένη''. Δεν θα λέγατε βέβαια ΄΄Τα από κάτω πορτοκάλια πρέπει να είναι καλά για να αποκατασταθεί η ισοζυγία΄΄ Θα λέγατε ότι ολόκληρη η αποστολή είναι χαλασμένη. Το ίδιο πιθανώς να συμβαίνει και με το Σύμπαν. Η πίστη στην μελλοθάνατη ζωή δεν βασίζεται στα ορθολογικά επιχειρήματα αλλά σε συγκινήσεις.

Η σημαντικότερη από τις συγκινήσεις είναι ο φόβος του θανάτου που είναι ενστικτώδης και βιολογικά χρήσιμος. (σελ 85)

Ο διαχωρισμός Ύλης και Πνεύματος είναι μία από τις μεγαλύτερες πλάνες της παγκόσμιας Ιστορίας.

”Ο άνθρωπος είναι μέρος της Φύσης και όχι κάτι που έρχεται σε αντίθεση μαζί της. Οι σκέψεις και οι σωματικές του κινήσεις ακολουθούν τους ίδιους νόμους με τις κινήσεις των αστεριών και των ατόμων. Επίσης δεν μπορούμε να υποθέσουμε πως η σκέψη ενός ατόμου ζει και ύστερα απο το σωματικό του Θάνατο, αφού αυτός αποδιοργανώνει τον εγκέφαλο του και διασκορπίζει την ενέργεια του που χρησιμοποιούσε στους εγκεφαλικούς αγωγούς΄΄.

Η επιστήμη δεν μας αφήνει να αμφιβάλουμε. Παρά τις προσπάθειες η ιατρική και η βιολογία μας έχουν παραδώσει ακλόνητες αποδείξεις περι τούτου. Δεν ζούμε στην εποχή του Μεσσαίωνα που θεωρείτο βλάσφημη η ανατομία ούτε στην αρχαία Κίνα που ο πειραματισμός σε νεκρά σώματα ήταν μιαρή πράξη. Όταν ένας Δυτικός γιατρός κλήθηκε από τους Κινέζους, για να τους διδάξει την ιατρική ζήτησε ένα πτώμα. Οι ανώτεροι αρνήθηκαν να του το παρέχουν αλλά στην θέση του θα έβαζαν, όπως πρότειναν, οποιοδήποτε ζωντανό εγκληματία!

Όπως λέει: ΄΄Αν δεν μας φόβιζε ο θάνατος δεν θα υπήρχε ποτέ μελλοθάνατη ζωή΄΄. (σελ 42)

Δύο ακόμα θέματα που θα μας απασχολήσουν είναι η ζωή του Χριστού όχι σαν ιστορικό πρόσωπο αλλά όπως αυτό σκιαγραφείται μέσα στα Ιερά Βιβλία όσο και η Βάναυση ηθική του, που δεν στηρίζεται, τόσο στην αγάπη, όσο στην ιδέα της αιώνιας τιμωρίας. Η τελευταία είναι η πηγή δυστυχίας της ανθρωπότητα γεννώντας κάθε είδος δεισιδαιμονίας και φρενοβλάβειας.

Α) Ζωή του Χριστού

Νομίζω πως υπάρχει ένα σοβαρό ελάττωμα στην ηθική του Χριστού.
Και αυτό είναι ότι πίστευε στην Κόλαση.

Πολλοί άθρησκοι και άθεοι αφήνουν ακηλίδωτο το πρόσωπο του καταδικάζοντας Εκκλησία και Πατέρες για την χάλκευση του. Όμως ο Ράσσελ με ευφυές, κωμικό τρόπο το χαράσσει με το νυστέρι κριτικής του. Όπως βλέπουμε το λάθος του Ιησού ήταν, ότι ενέπνευσε το φόβο και τον τρόμο της κόλασης. Μπορεί να θεωρείται ανθρωπιστής όμως φράσεις όμως ΄΄Εσείς, όφεις, γενιά έχιδνας πως θα ξεφύγετε την καταδίκη σας, την κόλαση΄΄ ή παρακάτω ”Ο Υιός των Ανθρώπων θα στείλει τους Αγγέλους και αυτοί θα περιμαζέψουν όλα τα σκύβαλα και τους άδικους και θα τους ρίξουν στο Πυρ το εξώτερο” μας εγείρουν την αμφισβήτηση. Τα λόγια μιλούν από μόνα τους. Δεν χρειάζεται περαιτέρω ανάλυση, μόνο γόνιμος στοχασμός και αμφισβήτηση. Ο Χριστός ήταν κατώτερος και του Βούδα και του Σωκράτη. Ζάρωσε το ποίμνιο με τον φόβο της κόλασης. Η ιστορία με την συκιά που επειδή δεν έδινε καρπούς την καταράστηκε και μαράθηκε είναι ένα άλλο περίεργο παράδειγμα.

”Ο Χριστός των Ευαγγελίων πρέπει σίγουρα να θεωρηθεί σαν εν μέρει υπεύθυνος γι' αυτή την σκληρότητα”. (σελ 30)

Τέλος, όσο αφορά τον αλτρουιστικό πνεύμα των εντολών, οφείλουμε να παραδεχτούμε την μη εφαρμογή τους. Πέρα του ότι συγκρούονται με την ανθρώπινη φύση όταν αυτή οριοθετηθεί στους κόλπους της ψυχολογίας, είναι μη εφαρμοστέες, ακόμα και κάτω από το πιο δεσποτικό καθεστώς Όλοι παραδέχονται πως ο Χριστός ήταν ο πιο καλός και πιο σοφός απο τους ανθρώπους. Εγώ δεν το παραδέχομαι! (σελ 26)

΄'Μην αντιστέκεστε στο κακό και σ αυτόν που θα ραπίσει την αριστερή παρεία, πρόσφερε και την δεξια΄' λέει ο Χριστός. Δηλαδή πρέπει σαν αγαθός να φας το ξύλο της αρκούδας. Ποιος άραγε θα το αντέξει;

΄΄Μην κρίνετε ίνα μη κριθήτε΄΄

 Δεν νομίζω πως η αρχή αυτή εφαρμόζεται σε πολλά δικαστήρια χριστιανικών χωρών.

''Αν θέλεις να είσαι τέλειος πήγαινε και πούλησε ότι έχεις και δεν έχεις΄΄
Δεν είναι σίγουρα δυνατό και δη στο σήμερα.

Εξάλλου, τέτοιες προτροπές διακηρύχθηκαν πολλά χρόνια πριν την Γέννηση του στην Ανατολή απο τον Λάο Τσε και τον Βούδα. Γιατί να είναι αυτός πιο σοφός!

Β) Ηθική/Πρόοδος/Δεισιδαιμονία

 
Η ηθική προκύπτει από την σύγκρουση των επιθυμιών μας.
Οι ηθικοί κανόνες δεν έχουν παρά επίδραση στην επιθυμία μας.

Η εκκλησία διατήρησε την ηθική ως μόνο οχυρό υπεράσπισης των συμφερόντων εξουσίας. και όχι ως μόνο χαλινάρι στο ζωώδες εγώ μας που. ”Είναι η μόνη μέθοδος να ζουν σε μια κοινότητα παρά την σύγκρουση επιθυμιών τους''. (σελ 55) Όμως, είναι αιτία δυσαρέσκειας και δυσπεψία μας απέναντι στην ζωή. Γιατί η ηθική σύγκρουση πολλές φορές φέρει πόνο και καταστροφή.

Φερειπείν: μια κοπέλα παντρεύεται έναν συφιλιδικό (επιχείρημα Ρασσελ) Η Καθολική Εκκλησία απαγορεύει το διαζύγιο. Τι γίνεται σε αυτήν την περίπτωση. Η κοπέλα κινδυνεύει θανάσιμα να κολλήσει όσο και τα παιδιά που μέλλει να γεννηθούν. Ένα ακόμα ηχηρό παράδειγμα είναι το παρακάτω αίροντας κάθε αμφιβολία μεταξύ ανθρωπιάς και ηθικής; Μια γυναίκα έχει γεννήσει 8 παιδιά. Ο γιατρός της λέει πως αν γεννήσει πρόκειται να πεθάνει. Η εκκλησία είναι κάθετη στην αποβολή. Η γυναίκα ακούγοντας την υφιστάμενη ηθική οδηγείται στο θάνατο! Αρκετά ηθικό. Η δικαιολογία: Το ήθελε ο Θεός ή αυτός αποφασίζει. Η λογική και η ανθρωπιά αυτοκτόνησαν! Όσο καιρό οι κληρικοί θα υποθάλπουν την σκληρότητα και θα καταδικάζουν την αθώα απόλαυση, μονάχα βλάβη θα προκαλούν οι φρουροί της ηθικής. (Σελ 60)

Εκείνοι που θα έχουν τα δηλητηριώδη αέρια του μέλλοντας θα θεσπίσουν την συνεπώς θα είναι αθάνατη. (σελ 88)

Κάθε Ιδέα-αρωγός του ανθρώπου συγκρούστηκε με την Θρησκεία. Από τον Κοπέρνικο και τον Γαλιλαίο μέχρι τον Βενιαμίν Φραγκλίνο που εφηύρε το αλεξικέραυνο σώζοντας χιλιάδες ζωές, οι θεοκρατικοί ηγέτες ήταν κάθετα αντίθετοι. Στην τελευταία περίπτωση, μάλιστα, θεωρούσαν ότι οι άνθρωποι ήσαν βλάσφημοι καθώς εμπόδιζαν την θεία Δίκη της τιμωρίας του Όντος. Όταν πάλι, ετοιμάζονταν να πετάξει το πρώτο αερόστατο, ένας ιερέας έπεισε τον εφευρέτη να ακυρώσουν την πτήση καθώς αυτή θα ξεδιάλυνε, το μέχρι τότε παραμύθι των απρόσιτων από τους θνητούς, ουρανών. Επιστήμη και Θρησκεία είναι δυο τιτάνες που πάντα συγκρούονται. Καιρός για επιλογή!

”Ό άνθρωπος είναι ένα εύπιστο ζώο και πρέπει να πιστεύει σε κάθετι. Αν του λείπουν οι λογικές αιτίες που θα βασίζουν την πίστη του ΑΡΚΕΊΤΑΙ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΠΑΡΆΛΟΓΕΣ ”(σελ 133)

Αυτή είναι ίσως η πιο συγκλονιστική φράση του βιβλίου. Περικλείει ένα σημαντικό και τεράστιο κομμάτι τις ανθρώπινης ιδιομορφίας. Όταν στερεύει η λογική το ρίχνει σε δεισιδαιμονίες και προλήψεις, όπως η Παρασκευή ή ο αριθμός. Τέτοιες προλήψεις ρύθμιζαν ενέργειες στρατηγών και ναυτικών παλαιότερα οδηγώντας σε επιζήμια για το λαό αποτελέσματα. Άλλοτε πάλι προκαλούν άκρατο γέλιο, όπως οι ιεροκήρυκες, που την περίοδο της ποταπαγόρευσης έβαζαν ουίσκι και όχι κρασί στην Θεία Μετάληψη. Όμως, τις περισσότερες φορές ήσαν αποτρόπαιες, καταστροφικές, ειδεχθείς. Επειδή βιβλίο και ιστορία βρίθουν τέτοιων παραδειγμάτων θα αναφέρω μόνο ένα,αρκετά ανατριχιαστικό που πάγωσε το αίμα μου διαβάζοντας το:

Όταν οι Ρωμαίοι κέρδισαν τους Καρχηδόνιους νόμισαν πως η ατυχία χρωστιέται στην χαλάρωση ,που είχε αρχίσει να διαφαίνεται στην λατρεία του Μολώχ. Ο Μολώχ ήθελε να του θυσιάζουν μικρά αριστοκρατικής καταγωγής παιδιά. Οι ευγενείς τα αντικατέστησαν με παιδιά πληβείων. Αυτό εξόργισε το Θεό και προκάλεσε την ήττα ώστε την περίοδο του πολέμου ακόμα και τα αριστοκρατικά παιδιά ρίχνονταν στις φλόγες”. (σελ 144-145)

Ο Ράσσελ δεν ασπάζεται ένα χομπσιανό σύστημα σύγκρουσης των ατόμων χωρίς οδηγό ή ένα κάτοπτρο της ιδέας περι ελευθεριότητας του Ντε Σάντ. Απεναντίας έχει μόνη θρησκεία και Θεό, τον άνθρωπο. Με δάδα την υγιή Λογική θέλει να τον σώσει από τα τέρατα και τους μπαμπούλες του σκότους, του φόβου και της άγνοιας!

΄Όλοι οι ηθικοί κανόνες πρέπει να κρίνονται με την εξέταση αν τείνουν να πραγματοποιήσουν τους σκοπούς που επιδιώκουν. Τι δουλειά έχει η ευτυχία με την ηθική… Σκοπός της ηθικής, είναι να κάνει τον άνθρωπο ευτυχισμένο! Καλή ζωή είναι αυτή που εμπνέεται από την αγάπη και καθοδηγείται από τη Γνώση!

Μιά Έξοδος Παρωδία

ΕΡΥΘΡΑ ΘΑΛΑΣΣΑ, 1.200 Π.Χ.

Ορισμένοι χριστιανοί υιοθέτησαν αβασάνιστα την υπόθεση ότι ένα τιτάνιο θανατηφόρο παλιρροιακό κύμα, που γεννήθηκε από τον Ιεχωβά την κατάλληλη στιγμή, από την έκρηξη της νήσου Θήρας στην Μεσόγειο, προχώρησε προς την Αίγυπτο και εκεί έπνιξε – διακριτικά - μόνο τους Αιγύπτιους διώκτες του Μωυσή. Ο Ιεχωβά βέβαια δεν νοιάστηκε, μέσα στην πρεμούρα του για να σώσει τον εκλεκτό λαό του, και έπνιξε σίγουρα και μερικούς ασήμαντους Έλληνες που βρέθηκαν να κατοικούν στα νησιά του Αιγαίου. Ας παραβλέψουμε τις ιστορικά και αρχαιολογικά ακριβείς θεωρίες, που προσδιορίζουν την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας 413 χρόνια νωρίτερα από την έξοδο των Ιουδαίων, (το 1613 π.Χ.).

Ας υποθέσουμε ότι πράγματι το 1200 π.Χ. έγινε μία τερατώδης έκρηξη στην Θήρα και δημιουργήθηκε ένα καταστρεπτικό παλιρροιακό κύμα που σάρωσε κυριολεκτικά τις ακτές όλης της ανατολικής Μεσογείου.

Οι αντικειμενικές παράμετροι ενός τερατώδους παλιρροιακού κύματος από την Ελλάδα, θα ήταν τέτοιες που θα έπρεπε με ακρίβεια ρολογιού, όχι μόνο να διανύσει το κύμα αυτό μια απόσταση 750 χιλιομέτρων. μέχρι τις ακτές της αφρικανικής ηπείρου, αλλά στη συνέχεια καβαλώντας βουνά και λαγκάδια, να εισχωρήσει βαθιά μέσα στην αφρικάνικη γη και συνεχίζοντας ανεξάντλητο την πορεία του, για 230 χιλιόμετρα ακόμα, να βγει στην αντίπερα θάλασσα της Ερυθράς και με χειρουργική ακρίβεια να πνίξει μόνο τον στρατό του Φαραώ.

Οι χριστιανοί πιστεύουν ότι ο Μωυσής, σε συνεννόηση με τον Ιεχωβά, εσκεμμένα έστρεψε τον λαό του προς την Ερυθρά θάλασσα, στρατοπεδεύοντας μάλιστα εκεί και περιμένοντας τους Αιγύπτιους, επειδή γνώριζε από τον Ιεχωβά, ότι επίκειται η άφιξη ενός σωτήριου παλιρροιακού κύματος από την Ελλάδα, που ερχόταν να ξεπαστρέψει τους Αιγύπτιους.

Από την άλλη μεριά ο αρχηγός των εβραίων Μωυσής, μπορούσε άνετα να προσπεράσει την Ερυθρά θάλασσα από την ξηρά, η οποία ποτέ δεν στάθηκε εμπόδιο στην πορεία του λαού του. πηγαίνοντας για κατάκτηση της γης Χαναάν.

Ο Μωυσής γνώριζε άριστα τον δρόμο προς το Σινά, αφού σύμφωνα με την αφήγηση της Παλαιάς Διαθήκης, τουλάχιστον δυο φορές χρησιμοποίησε τον ίδιο αυτόν δρόμο, από και προς το Σινά, πριν ακόμα αναλάβει να απελευθερώσει τον λαό του από την Αίγυπτο, χωρίς να χρειαστεί να σκίσει καμιά θάλασσα. Φεύγοντας κυνηγημένος από την Αίγυπτο, κατέφυγε στην γη Μαδιάμ. Δηλαδή κάπου κοντά στο Σινά.

Αργότερα επέστρεψε απ' το Σινά στην Αίγυπτο, κουβαλώντας μάλιστα μαζί του, τα μαδιανιτικά "τέρατα" κατά του Φαραώ, που του έδωσε ο πεθερός του, αρχιερέας των Μαδιανιτών του Σινά Ιοθόρ, με τα οποία προκάλεσε τις "πληγές" στην Αίγυπτο.

Όμως, ούτε την πρώτη, αλλά ούτε και την δεύτερη φορά χρειάσθηκε να "σκίσει" οποιαδήποτε θάλασσα, για να πάει, ή να επιστρέψει απ' το Σινά!

Παρ' όλα αυτά τώρα, φεύγοντας με τον λαό του για το Σινά, στρίβει επίτηδες, σε μια τέτοια πορεία φυγής, που τον έφερε λίγο νοτιότερα από το βορειότερο άκρο του κόλπου, όπου και στρατοπεδεύοντας περιμένει τον Φαραώ. Γιατί λοιπόν την τρίτη αυτή φορά, ηγέτης πια ενός κυνηγημένου όχλου, για να διανύσει το ίδιο ακριβώς δρομολόγιο προς το Σινά, είναι αναγκασμένος να σκίσει την Ερυθρά θάλασσα;

Ο ΑΡΧΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ ΣΤΡΑΒΩΝ ΓΡΑΦΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΙΓΥΠΤΟ

Σύμφωνα με όσα μας αποκαλύπτει ο γεωγράφος Στράβωνας (1ος αι.π.Χ. ), στην συγκεκριμένη περιοχή, υπήρχε ήδη επί των ημερών του Μωυσέως (1200 π.Χ.) προχωρημένο έργο διάνοιξης ενός θαλάσσιου δρόμου (δηλαδή, ανάλογη διώρυγα με το σημερινό κανάλι Σουέζ) που θα ένωνε από τότε την Μεσογειακή θάλασσα με την Ερυθρά, προσφέροντας στους ναυτικούς μια τεράστιας σημασίας θαλάσσια δίοδο μεταξύ των δυο θαλασσών.

Για το ιστορικό αυτής της διόρυξης, τον πρόδρομο δηλαδή του σημερινού Σουέζ, ο ιστοριο-γεωγράφος Στράβων γράφει: «Από δε του Πηλούσιου (έτσι ονομάζονται οι ανατολικότερες εκβολές του δέλτα του Νείλου στην Μεσόγειο) προελθούσα είναι η διώρυγα η διελθούσα από τα έλη και τις δυο λίμνες... διαρρέοντας δια των πικρών καλουμένων λιμνών καταλήγει εις την Ερυθράν και τον Αράβιον κόλπον (σημερινό κόλπος Σουέζ)... ετμήθη δε η διώρυξ (αυτή) κατ’ αρχάς μεν υπό Σεσώστριου (ή Ραμσής Β΄ 1290-1224 π. Χ. - αυτός δε, είναι ο Φαραώ του οποίου η κόρη ανέσυρε κατά την Βίβλο τον Μωυσή από τα νερά του Νείλου και τον υιοθέτησε)... ύστερα δε ο Δαρείος ο πρώτος (περί το 520 π.Χ.) συνεχιστής του έργου έγινε. Αυτός όμως από ψευδείς φόβους ημιτελές άφησε το έργο, διότι επείσθη (ο Δαρείος) ότι υψηλότερη είναι η στάθμη της Ερυθράς θάλασσας, από αυτήν της Αιγύπτου και αν από την διώρυγα ο μεταξύ ισθμός διακοπεί, ολόκληρη η Αίγυπτος θα κατακλυσθεί από των υδάτων».
Στράβων γεωγραφικα 17.1.25.2

Φόβοι λοιπόν υψηλότερης στάθμης της Ερυθράς και καταστρεπτικού κατακλυσμού μεγάλου τμήματος της κάτω Αιγύπτου, ματαίωναν επί χιλιετία σχεδόν την τελική χρήση του τεράστιου αλλά και πολυπόθητου έργου!

Ο ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΣ Β΄ ΜΕ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΟΡΔΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ (ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ).

Ο πατέρας του Φαραώ Πτολεμαίου του Β΄ ήταν ο Πτολεμαίος Α΄ ο Λάγου, ή Πτολεμαίος ο Λαγίδης (367 π.Χ. - 282 π.Χ.), στρατηγός του Μεγάλου Αλεξάνδρου καθώς και μέλος της σωματοφυλακής του. Ήταν γιος της Αρσινόης, από ευγενή οικογένεια της Μακεδονίας, της περιοχής της Εορδαίας (σήμερα περίπου το βόρειο τμήμα του νομού Κοζάνης), αγνώστου όμως πατρός. Εικάζεται ότι ίσως ήταν υιός ή θετός υιός του Λάγου ή ετεροθαλής αδελφός του Αλεξάνδρου του Μεγάλου και υιός του Φιλίππου Β' του Μακεδόνα.

Ο Πτολεμαίος ο Β΄ για να προωθήσει το εμπόριο με την Ανατολή κατασκεύασε ένα κανάλι ώστε να ενώσει το Νείλο με τον κόλπο του Σουέζ.

Η κατασκευή για την ακρίβεια είχε ξεκινήσει υπό τον φαραώ Νεκώ και συνεχίστηκε από το Δαρείο, που όμως εγκατέλειψε τα σχέδιά του όταν του είπαν πως η Ερυθρά θάλασσα βρισκόταν σε υψηλότερο επίπεδο από το Νείλο.

Το κανάλι ονομάστηκε προς τιμήν του βασιλιά «Ποτάμι του Πτολεμαίου».

Κι ακόμη κι αν πολλά από τα επιτεύγματα του Πτολεμαίου χάθηκαν για εμάς από την αναπόφευκτη φθορά του χρόνου, μια από τις συνεισφορές του που άντεξαν περισσότερο στο χρόνο είναι ορατή ακόμη και σε εμάς σήμερα.

Ήταν ο πρώτος που έφερε καμήλες στην Αίγυπτο.
(ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ).

Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΦΑΡΑΩ ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΣ Ο Β΄«ΔΙΑΦΡΑΓΜΑ ΕΜΗΧΑΝΗΣΑΤΟ».

Τα ίδια επαναλαμβάνουν πολλοί ιστορικοί και σχεδόν αυτολεξεί ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, αλλά και ο γεωγράφος Αγαθάρχης: «από δε του Πηλουσίου διώρυξ έστι χειροποίητος προς την Ερυθράν Θάλασσαν... (στην συνέχεια, αφού περιγράφει τους ίδιους επίδοξους διωρυγοποιούς Ραμσής Β΄ και Δαρείο, καταλήγει, ότι τελικώς τους φόβους της ανεξέλεγκτης πλημμύρας ξεπέρασε με επιτυχία, ποιος άλλος... ένας Έλληνας) ο Πτολεμαίος ο δεύτερος αυτήν (την διώρυγα) κατά τον επικαιρότερον τρόπον (τον πλέον σύγχρονο δηλαδή) συνετέλεσεν και διάφραγμα εμηχανήσατο (δηλαδή, κατασκεύασε ελεγχόμενο φράγμα) τούτο δε (το φράγμα) ήνοιγεν όποτε εβούλετο διαπλεύσαι και ταχέως πάλιν συνέκλειεν» Αγαθάρχης γεωγράφος 2a.86.F.19.61 και Διόδωρος. Σικελ. Α΄33.5-11

Ο Μωυσής, που μεγάλωσε σαν αξιωματούχος στην φαραωνική οικογένεια, επί των ημερών μάλιστα του πρώτου διωρυγοποιού (Ραμσή Β΄ ή Σέσωστρη) εγνώριζε την περιοχή άριστα και ήταν σε θέση να πλημμυρίσει την κατάλληλη στιγμή το ημιτελές φιλόδοξο έργο, και να παγιδεύσει θανάσιμα το διώκτη του Φαραώ.

Όπως και προφανώς έγινε.

Τέτοια στρατηγήματα μαζικής παγίδευσης όμως, δεν ηταν διόλου άγνωστα στην αρχαιότητα.

Το ίδιο μάλιστα ακριβώς, έκανε κατά τους μυθολογικούς χρόνους, πολύ νωρίτερα του Μωυσέως, ο Ηρακλής, κοντά στις εκβολές του ποταμού Νέστου. Πλημμύρισε δηλαδή με θαλάσσιο νερό την χθαμαλή κοιλάδα και έπνιξε τους Βίστονες, τους άγριους στρατιώτες του Θράκα βασιλέα Διομήδη, που τον καταδίωκαν για την κλοπή των σπάνιων αλόγων τους: «Στην Βιστονίδα που κύκλον είχε διακοσίων σταδίων και του πεδίου κοίλου πανταχόθεν και ταπεινοτέρου (χθαμαλού) της θαλάσσης, ο Ηρακλής τους Βίστονες κατανίκησε όταν να κλέψει ήλθε τους ίππους του Διομήδη. Διορύξας (ο Ηρακλής) τα κύματα (διώρυξε προφανώς το σημείο όπου σκάζοντας το κύμα, δημιούργησε φυσικό ανάχωμα) και με την θάλασσα το πεδίον επλημμύρισε» Στράβων γεωγραφικα 7a 1.44

Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΒΙΣΤΟΝΙΔΑ

Όλα δείχνουν λοιπόν, ότι το διαβόητο "θαύμα" του Ιεχωβά, της σχισμένης θάλασσας, που καθήλωσε έναν ολόκληρο λαό, τον δικό μας λαό, κάτω από το συντριπτικό δέος της Ιουδαϊκής παραμυθοπλασίας, ουδέποτε υπήρξε.

Επρόκειτο για μαζικό πνιγμό των αντιπάλων του Μωυσέως και μάλιστα σε απολύτως κατάλληλες συνθήκες παγίδευσης και όχι για θεϊκό χέρι. Επρόκειτο για ένα στρατήγημα και όχι για θεϊκό θαύμα.

Βρισκόμαστε περίπου στο 1200 π.Χ. Την Αίγυπτο κυβερνά ο Φαραώ φαραώ Μανεφθά Β΄, ο ανίκανος 13ος γιος του Ραμσή Β΄.

Στην βιβλική Εγκυκλοπαίδεια διαβάζουμε την ανάλογη επιβεβαίωση:

«O Φαραώ της εποχής της εξόδου των Εβραίων από την Αίγυπτο είναι ο Μανεφθά Β', δέκατος τρίτος γιος του Ραμσή Β'.

Ο Φαραώ Ραμσής Β' υποδέχεται πρεσβεία Χετταίων, περιστοιχιζόμενος από φρουρούς Aχαιούς.

Οι σφριγηλοί και πολεμικοί Αχαιοί ήταν περιζήτητοι σαν πολεμιστές και σωματοφύλακες, σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο.

ΡΑΜΣΗΣ Β΄

Ο Ραμσής Β΄ (1303 π.Χ. - 1213 π.Χ.), γνωστός και ως Ραμσής ο Μέγας (στην ελληνική βιβλιογραφία συναντάται και ως Ραμέσης Β΄, ενώ στην αρχαία Ελλάδα ήταν γνωστός και ως Οσυμανδύας από την παραφθορά του επίσημου βασιλικού τίτλου του Ραμσή που ήταν Ούσερ-μαατ-ρε Σέτεφ-εν-ρε), ήταν ο τρίτος φαραώ της 19ης δυναστείας της Αιγύπτου. Ήταν ο ισχυρότερος όλων των Αιγυπτίων ηγεμόνων. Ο Ραμσής έκανε περίπου 100 παιδιά, οι μελετητές υπολογίζουν πως έκανε 45 με 55 γιούς και 40 με 50 κόρες. Τα πιο γνωστά από τα παιδιά του είναι, ο διάδοχος του και 13ος γιος του, Μερνεφθά, ο Χαεμσέτ, ο Άμουν-χε-χέρεσεφ που ήταν ο πρωτότοκος γιος του Ραμσή και οι κόρες του και μετέπειτα σύζυγοι του Μειχταμήν, Βιντάναθ και Νεμπετάβυ.

Μωυσής και Ερυθρά θάλασσα.

Να πώς έγινε το "θαύμα".

Η εξοδος των Ισραηλιτών δεν τελειώνει με τη φυγή απ' την Αίγυπτο, αλλά με τη συντριβή του Φαραώ στο μεγάλο "θαύμα" διαχωρισμού των υδάτων της Ερυθράς θάλασσας!

Είναι όμως δυνατόν να συμπεριληφθεί ένα τέτοιο μυθολογικών διαστάσεων κατόρθωμα, στα πλαίσια μιας οργανωμένης εξόδου, ενός λαού απ' την Αίγυπτο;

Προφανώς ναι! Και οι σημαντικότεροι συντελεστές σ' αυτό, ήταν ο άριστος προφητικός σχεδιασμός και οι ασυνήθιστες γνώσεις του Μωυσή, του ανθρώπου που «εδιδάχθη πάσαν την σοφία των Αιγυπτίων»,[1] (Πράξ. Αποστ. 7.22), και ανεδείχθη σε μια προσωπικότητα ασυνήθιστα μεγάλη, για τον άμοιρο μέχρι τη στιγμή εκείνη λαό του Αβραάμ.

Ο Μωυσής, σύμφωνα με τον Έλληνα συγγραφέα Απίωνα, υπήρξε όχι μόνο πρίγκιπας της Αιγύπτου, αλλά και υψηλόβαθμος αρχιερέας της (ειδωλολατρικής) Αιγυπτιακής θρησκείας. Την πληροφορία ο Απίων την έλαβε από τον Μανέθωνα και βέβαια διασώθηκε από τους χριστιανούς, στον εβραίο συγγραφέα Ιώσηπο.

 
Ιώσηπος, "Λόγος κατά του Έλληνα Απίωνος", 1.265: "Λέγεται ότι αυτός που θεσμοθέτησε στους ιουδαίους πολίτευμα και νόμους, ήταν κάποιος ιερέας της Ηλιούπολης και ονομαζόταν Οσαρσίφ, από το όνομα του θεού Όσιρι. Όταν προσχώρησε σ' αυτόν τον λαό, άλλαξε το όνομά του σε Μωυσή".

ΕΣΚΙΣΕ Ο ΜΩΥΣΗΣ ΤΗΝ ΕΡΥΘΡΑ ΘΑΛΑΣΣΑ ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΗ ΕΜΠΟΔΙΖΕ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΔΙΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΙΝΑ;

Πριν όμως σχολιάσουμε τις παραμέτρους του "θαύματος" της Ερυθράς, πρέπει να ρωτήσουμε, όχι τόσο «αν», όσο «γιατί» έγινε αυτό το "θαύμα". Δηλαδή, η πρώτη βασική μας ερώτηση είναι: έσκισε ο Μωυσής την Ερυθρά θάλασσα... επειδή αυτή εμπόδιζε την ελεύθερη διέλευσή τους προς το Σινά;

Ο Μωυσής φεύγοντας κυνηγημένος από την Αίγυπτο πριν 40 χρόνια, κατέφυγε στην γη Μαδιάμ. Δηλαδή κάπου κοντά στο Σινά. Αργότερα επέστρεψε απ' το Σινά στην Αίγυπτο, κουβαλώντας μάλιστα μαζί του, τα μαδιανιτικά "τέρατα" κατά του Φαραώ. Όμως, ούτε την πρώτη, αλλά ούτε και την δεύτερη φορά χρειάσθηκε να "σκίσει" οποιαδήποτε θάλασσα, για να πάει, ή να επιστρέψει απ' το Σινά!

Γιατί λοιπόν την τρίτη αυτή φορά, ηγέτης πια ενός κυνηγημένου όχλου, για να διανύσει το ίδιο ακριβώς δρομολόγιο προς το Σινά, είναι αναγκασμένος να σκίσει την Ερυθρά θάλασσα;

Την απάντηση στην αποκαλυπτική αυτή ερώτηση, θα προσπαθήσουμε να φωτίσουμε, συνδέοντας προσεκτικά τα βιβλικά δεδομένα, με τις ιστοριο-γεωγραφικές πληροφορίες του συγκεκριμένου τόπου!

Αρχικά πρέπει να θυμίσουμε, πως το αίτημα εξόδου από την Αίγυπτο, ποτέ δεν ήταν ευθεία απαίτηση αποχώρησης από την χώρα. Αλλά από την εποχή της προετοιμασίας στην Μαδιάμ το αόριστο αίτημα ήταν: «θέλετε υπάγει... προς τον βασιλέα της Αιγύπτου και θέλετε ειπεί προς αυτόν... άφες να υπάγωμεν οδόν τριών ημερών εις την έρημον, διά να προσφέρωμεν θυσίες εις τον θεόν ημών». (Έξ.3.18). Έτσι το πολυ­τρα­γου­δισμένο: «Let my people go»,[2] (δηλαδή, το περήφανο προστακτικό: «Άσε το λαό μου να φύγει»), ποτέ δεν ακούστικε απ' τον Μωυσή στην Αίγυπτο, σαν ευθεία απαίτηση, οριστικής αποχώρησής τους από την χώρα! Έξ.5.3. & Έξ.8.23.

Όμως, γιατί τελικά στην έρημο; Δεν υπήρχαν για έναν ολόκληρο όχλο γυναικόπαιδων, καλύτερα μέρη για λατρεία και θυσίες απ' την έρημο;

Το επίμονο αίτημα για απομάκρυνση τριών ημερών πεζοπορίας, δεν είναι τυχαίο. Συνδέεται λειτουργικά με όλα τα προσχεδιασμένα γεγονότα της Αιγύπτου και μας πείθει, ότι σε απόσταση πεζοπορίας τριών ημερών, υπήρχε μια καλοστημένη παγίδα για τον Φαραώ και τον στρατό του!

Τι υπήρχε όμως σε απόσταση ογδόντα έως εκατό χιλιομέτρων από την γη Γεσέν; Απόσταση που μπορεί με άνεση να διανύσει ένας όχλος, σε διάστημα τριών περίπου ημερών; Μα η Ερυθρά θάλασσα, στην οποία... πνίγηκαν τα άρματα του Φαραώ! Όμως, πώς είναι δυνατόν να πνίξει κανείς ένα ισχυρότερό του στρατό στη θάλασσα αν... δεν ανοίξει η θάλασσα για να τους παγιδέψει;

Μήπως η αφήγηση είναι εντελώς φανταστική, όπως στους διάφορους μύθους, όπου οι θεοί σχίζουν τις θάλασσες για να καταποντισθούν καλοί ή κακοί ήρωες;![3]

Μα τότε, όλα τα προηγούμενα θα ετίθετο αυτόματα υπό αμφισβήτηση. Η αφηγηματική όμως συνοχή και η συνολική, άρτια δομή του σχεδίου και το πλήθος των συντεταγμένων λεπτομερειών, δεν μας αφήνουν πολλά περιθώρια αμφιβολίας, για το αν συνέβησαν ή όχι όλα αυτά. Η Έξοδος, παρά το αρνητικό της μεγαλείο, παραμένει ένα μεγαλειώδες χαλδαιο-εβραϊκό έπος πανουργίας, του οποίου την σύλληψη, την προετοιμα­σία και την εκτέλεση, ομολογούμε με δέος παρακολουθούμε.

Ο γρίφος λοιπόν των τριών ημερών, είναι άρρηκτα δεμένος με όλη την προσπάθεια της Εξόδου. Κατά συνέπεια, το "θαύμα" της Ερυθράς θάλασσας, πρέπει είναι μέρος της αρχικής αφήγησης.

Έτσι, σύμφωνα με τα στοιχεία της αφήγησης, ο Φαραώ, μετά απ' την πρώτη θλίψη και ταφή των νεκρών υπηκόων του, κάποια στιγμή, θα διαπίστωνε αναπόφευκτα την μαζική απογύμνωση, (σκύλευση) των υπηκόων του, και στο χοντρό βασιλικό του κεφάλι, θα ανέβαιναν επιτέλους κάποιες υποψίες για τους πραγματικούς λόγους των πληγών της Αιγύπτου, και η αγανακτισμένη οργή του, δεν θα αργούσε να πάρει τη μορφή μανιασμένης καταδίωξης! Μπροστά δε στα στρα­τιω­τικά άλογα του Φαραώ, ένας πεζοπόρος όχλος, δεν ήταν παρά ένας βραδυκίνητος στόχος.

Απ' τη μεριά λοιπόν του Μωυσέως, έπρεπε οπωσδήποτε να υπάρχει ένα σχέδιο εξόντωσης του ισχυρού αυτού διώκτη, διαφορετικά όλα όσα προηγήθηκαν, όσο ευφυή και αν ήταν, θα τελείωναν σε μια ματωμένη εκδίκηση του Φαραώ, κι όχι σε περίλαμπρη ολοκληρωτική νίκη του Μωυσή.

Έτσι, το επίμονο αίτημα για φυγή τριών ημερών στην έρημο, είναι ευθύς εξαρ­χής απ' τα πλέον καλοσχεδιασμένα σημεία της όλης επιχείρησης. Ο Μωυσής, που ξέρει πολύ καλά την σημασία αυτής της αξίωσης, μετά την έξοδό του από την Αίγυπτο, κυριολεκτικά, όπως παραδέχεται η αφήγηση, ξεθεώνει στην πεζοπορία τον όχλο που έχει μαζί του «οδοιπορώντας ημέρα και νύκτα», (Έξ.13.21), για να φτάσει το συντομότερο δυνατόν στο προσχεδιασμένο σημείο.

Ο Μωυσής, "τρέχει" κυριολεκτικά νυχθημερόν προς την έρημο! Όμως, ποια εντυπωσιακή ευκαιρία απαλλαγής απ' την καταδίωξη, μπορεί να τους προσφέρει η έρημος; Και τι σχέση έχει η Ερυθρά θάλασσα με όλα αυτά;

Για να μπορέσουμε να αντιληφθούμε καλύτερα τις μορφολογικές δυνατότητες που εκμεταλλεύθηκε ο Μωυσής, προκειμένου να πνίξει τους διώκτες του, πρέπει να κάνουμε μια μικρή... ιστοριο-γεωγράφηση, ώστε να εξα­σφα­λίσουμε μια στοιχειώδη τουλάχιστον εικόνα της περιοχής, όπου όλα αυτά έλαβαν χώρα. Αλλά ταυτόχρονα, να δούμε καθαρότερα και την μοναδικότητα που παρουσιάζει η συγκε­κριμένη γωνιά της Γης, όπου συνέβη το διάσημο αυτό "θαύμα".

ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΕΡΥΘΡΑ ΘΑΛΑΣΣΑ ΚΑΙ ΤΙ ΓΥΡΕΥΕ ΕΚΕΙ Ο ΜΩΥΣΗΣ;

Η Ερυθρά λοιπόν θάλασσα, χωρίζεται σε δύο λεπτότερα σκέλη, που σαν ανοιχτή διχάλα αγκαλιάζουν ανατολικά και δυτικά τη χερσόνησο του Σινά. Το ένα εξ αυτών, δημιουργεί ανατολικά τον κόλπο της Άκαμπα και το άλλο δυτικότερα εισχωρεί βαθιά στη γη της Αιγύπτου και καταλήγει στα στενά όρια του κόλπου του Σουέζ, απ' όπου σήμερα ξεκινά το περίφημο κανάλι του Σουέζ, που ενώνει την Ερυθρά θάλασσαμε τη Μεσόγειο,διανύοντας μια απόσταση περίπου εκατόν εξήντα χιλιομέτρων.

Το σημερινό αυτό κανάλι, μετά από μεγάλα τεχνικά έργα, εξακο­λου­θεί να είναι ακόμα και σήμερα ένα στενό συγκριτικά θαλάσσιο πέρασμα, πλάτους εξήντα έως εκατό μέτρων και βάθους δέκα έως δώδεκα μέτρων.

Με τη βοήθεια δύο λιμνών, μιας μεγάλης, της διπλής λίμνης Bitter­ Lake (Πικρολίμνη), και μιας μικρότερης, της Timsah Lake (Τιμσάχ), που βρίσκονται κατά μήκος του καναλιού αυτού, και προς την μεριά της Ερυθράς θάλασσας, φαίνεται πως η δυνα­τότητα διάνοιξης αυτού του θαλάσσιου δρόμου, (καναλιού), ήταν ανέκαθεν κατάδηλη, αρχής μάλιστα γενομένης απ' το εμφανώς ευκολότερο άκρο της Ερυθράς.

Πώς μπορούμε να γνωρίζουμε όμως, αν και τότε ήταν παρόμοια τα γεωγραφικά και γεωλογικά δεδομένα της περιοχής;

Ο ιστοριο-γεωγράφος Στράβων (64 π.Χ. έως 24 μ.Χ.) παραθέτοντας πολύτιμες ιστορικές λεπτομέρειες, αναφέρει πως όχι μόνο ο κόλπος του Σουέζ, και οι ενδιάμεσες λίμνες, ήταν και τότε στη θέση τους… αλλά και πως μια ανάλογη διώρυγας μ' αυτήν του σημερινού Σουέζ, ήταν παλαιόθεν γνωστή και στις ημέρες του δεδομένη: «Από δε του Πηλούσιου, (από τις ανατολικότερες εκβολές του Δέλτα του Νείλου), ξεκινά η διώρυγα που διέρχεται από τα έλη και τις λίμνες, οι οποίες (λίμνες) είναι δύο και βρίσκονται στα αριστερά[4] του μεγάλου ποταμού... αυτή (η διώρυγα), διαρρέοντας διά μέσω των πικρών καλουμένων λιμνών, καταλήγει στην Ερυθρά (θάλασσα) και τον Αράβιο κόλπο (σημερινό κόλπο Σουέζ)... αυτή δε η διώρυγα, ετμήθη, (δημιουργήθηκε) κατ' αρχάς μεν υπό Σεσώστριου[5] (ή Ραμσής Β΄, 1290-1224ή1279-1213 π.Χ. δλδ, του Φαραώ των παιδικών χρόνων του Μωυσή)... αργότερα δε ο Δαρείος ο πρώτος (περί το 520 π.Χ.) συνεχιστής του έργου έγινε. Αυτός όμως από ψευδείς φόβους ημιτελές άφησε το έργο. Επείσθη δε (ο Δαρείος) ότι υψηλότερη είναι η στάθμη της Ερυθράς θάλασσας, από αυτήν της Αιγύπτου και αν από την διώρυγα ο μεταξύ ισθμός διακοπεί, ολόκληρη η Αίγυπτος θα κατακλυσθεί από των υδάτων». Στράβων γεωγραφικα 17.1.24.16.-

Το έργο αυτό, αιώνες αργότερα με εκπληκτικό τρόπο ολοκλήρωσε: «ο Πτολεμαίος ο δεύτερος[6] συνετέλεσεν αυτήν κατά τον επικαιρότερον (τον πλέον σύγχρονο δηλαδή) τρόπον, διάφραγμα εμηχανεύθη (κατασκεύασε ελεγχόμενο φράγμα!!!) τούτο δε ήνοιγεν όποτε εβούλετο διαπλεύσαι και ταχέως πάλιν συνέκλειεν».AgatharchidesGeogr. Fragmenta 2a.86.F.19.61 & Διόδωρος Σικελ. Α΄33.5-11.

Φόβοι λοιπόν υψηλότερης στάθμης της Ερυθράς και κατακλυσμού μεγάλου τμήματος της ευπορότατης κάτω Αιγύπτου, ματαίωναν επί εκατονταετίες την τελική χρήση του τεράστιου αλλά και πολυπόθητου έργου, που όμως η απόπειρα διάνοιξής του ανάγεται εδώ ακριβώς, στις ημέρες της πριγκηπικής ζωής του Μωυσή!

Η αξία λοιπόν αυτού του θαλάσσιου δρόμου, ήταν ανέκαθεν ορατή και επιτακτική. Η δυνατότητα επικοινωνίας της Μεσογείου με την Ερυθρά θάλασσα ήταν κυριολεκτικά σωτήρια, μιας και θα γλίτωνε απ' τα καράβια της Μεσογείου, τον τεράστιο κόπο να κυκλώσουν ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο, (περί τα δεκαπέντε χιλιάδες ναυτικά μίλια), προκειμένου να φτάσουν με τα εμπορεύματά τους στον Κόλπο του Σουέζ.[7]

Είναι λοιπόν φανερό, ότι το ελάχιστο αυτό κομμάτι αμμώδους χθαμαλής, (χαμηλότερης της θαλάσσιας στάθμης) ξηράς, που παρεμβάλλετο ανάμεσα στις δύο θάλασσες, (Ερυθρά και Μεσόγειος), με τις ενδιάμεσες λίμνες του, να ελαττώνουν στο μισό τον απαιτούμενο κόπο της διόρυξης, η περιοχή ήταν ανέκαθεν σαφέστατος στόχος διάνοιξης θαλάσσιας οδού, με ολοφάνερα τα ασύλληπτα οφέλη που προαναφέραμε!

Η Αίγυπτος, υπήρξε μια αρχαία και πανίσχυρη αγροτική χώρα, επειδή ακριβώς κατάφερε με αμέτρητα κανάλια να τιθασεύσει τις σταθερές πλημ­μύρες του Νείλου, του "μεγαλύτερου" ποταμού στον κόσμο. Δεν θα έστεκε λοιπόν άπραγη και απαθής μπροστά στην ολοφάνερη σωτήρια δυνα­τότητα ένωσης των δύο θαλασσών, μ' ένα μικρό θαλάσσιο εμπορικό δρόμο.

Αυτά είναι λίγα στοιχεία, που θα μας βοηθήσουν να δούμε, πώς πιθανότατα πνίγηκε ο μικρός στρατός του Φαραώ και ν' αντιληφθούμε ότι αιτία γι' αυτό, δεν ήταν τα μεγάλα θαυματουργικά κέφια, οποιασδήποτε βιβλικής θεότητας, αλλά τα ασυνή­θιστα γεωλογικά δεδομένα της περιοχής αυτής, και οι άριστες γνώσεις του "μορφωμένου" αυτού πρώην πρίγκιπα, που ηγείται πια, με μοναδικό τρόπο των ταλαίπωρων απογόνων του γενάρχη Αβραάμ.

Όλα δείχνουν λοιπόν, ότι επί των ημερών του Μωυσή, στην ίδια περίπου θέση της σημερινής διώρυγας (του Σουέζ), υπήρχε ημιτελές ένα αντίστοιχο για την εποχή εκείνη έργο διόρυξης, που φιλοδοξούσε να ενώσει την Ερυθρά θάλασσα με την μεγάλη διπλή λίμνη βορειότερα. Η διπλή λίμνη Bitter Lake ή Πικρολίμνη, απέχει σήμερα από την παραλία της Ερυθράς δεκαεπτά περίπου χιλιόμετρα και επί των ημερών του Μωυσή, σύμφωνα με την γνώμη κάποιων αρχαίων συγγραφέων[8] η απόσταση αυτή ήταν μάλλον σημαντικά μικρότερη.

Η φιλόδοξη λοιπόν αυτή προσπάθεια της ένωσης του τελευταίου άκρου της Ερυθράς θάλασσας με την αντικρινή, βορειότερά της πικρολίμνη, σύμφωνα με τις ιστορικές αυτές μαρτυρίες, ήταν ήδη επί των ημερών της πριγκιπικής ακόμα θητείας του Μωυσή, ένα υπαρκτό αλλά ημιτελές έργο!



ΜΩΥΣΗΣ, ΠΡΙΓΚΗΠΑΣ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ, ΓΝΩΣΤΗΣ ΤΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ
ΡΑΜΣΗ Β΄, ΓΙΑ ΖΕΥΞΗ ΕΡΥΘΡΑΣ ΜΕ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΘΑΛΑΣΣΑ.

Με δεδομένα λοιπόν αυτά τα στοιχεία, δεν θα ήταν διόλου υπερβολικός ο ισχυρισμός, ότι ο Μωυσής, λόγω της πριγκιπικής του ιδιότητας, όχι μόνο διετέλεσε επί σειρά ετών, ανώτατο διοικητικό στέλεχος, αλλά και σαν άτομο με κορυφαία αιγυπτιακή μόρφωση, ήταν απόλυτα ενήμερος για την κατάσταση των τεχνικών έργων της χώρας. Προφανώς λοιπόν, ο πρώην πρίγκιπας της Αιγύπτου, εκμεταλλεύτηκε ένα δικό της γιγάντιο έργο, για να πνίξει τον ίδιο της τον στρατό, που τώρα τον καταδιώκει!

Το γεγονός δε, ότι ο Φαραώ καθόλου δεν μπορεί να φανταστεί ποιος είναι ο αντίπαλός του, τον κάνει να αγνοεί εντελώς το ενδε­χόμενο μιας τέτοιας έντεχνης υπονόμευσης και πέφτει στην παγίδα να ακολουθήσει κατά πόδας τον Μωυσή στην κοίτη του ορύγματος, που σε λίγο χτυ­πη­μένο καίρια απ' τον Μωυσή, θα πλημ­μυ­ρίσει βαλτώνοντας και στην συνέχεια πνίγοντας τους έκπληκτους Αιγύπτιους, που το τελευταίο πράγμα που θα περίμεναν απ' τους κυνηγημένους αυτούς σκλάβους, ήταν λεπτομερείς γνώσεις υψηλής στάθμης και φραγμάτων.

Ας δούμε όμως, αν τα βιβλικά δεδομένα μας βοηθούν στους συλλογισμούς μας αυτούς.

«Όταν ο Φαραώ άφησε τον λαό (Ισραήλ) να φύγει, ο θεός δεν οδήγησε τους Ισραηλίτες από την οδό των Φιλισταίων, που ήταν ο συντομότερος δρόμος (προς την Χαναάν), μήπως συμβεί πόλεμος και επιστρέψουν μετανοιωμένοι στην Αίγυπτο. Αλλά ο θεός έφερε τον λαό διά της ερήμου προς την Ερυθρά θάλασσα». Έξ.13.17-18.

Ο Μωυσής, έχει τους δικούς του λόγους, για να μην ακολουθήσει το συνηθισμένο δρομολόγιο επι­στρο­φής στη Χαναάν. Ερμηνεύοντας εδώ, δήθεν την θεϊκή θέληση, επικαλείται τον φόβο πολέμου με τους παράκτιους Φιλισταίους της Μεσογείου, για να καταφέρει να στρέψει το λαό του νότια, προς τις μαύρες ερημιές. Ο λόγος είναι απλός, ο Μωυσής δεν ήθελε να ακολουθήσει τον μεσογειακό δρόμο των Φιλισταίων, όχι για τον φόβο του πόλεμου, αλλά γιατί έπρεπε να παρασύρει τον διώκτη του, σε μια μοναδική υδάτινη παγίδα.

Ο φόβος των Φιλισταίων, είναι εδώ οπωσδήποτε ανακό­λουθος με τα στοιχεία που έχουμε γι' αυτούς. Η Βίβλος μας διαβεβαιώνει, ότι οι ίδιοι οι βιβλικοί πατριάρχες, που κατ' επανάληψη ανεβοκατέβηκαν τον ίδιο αυτό δρόμο, ποτέ δεν ενοχλήθηκαν από Φιλισταίους! Με τα επίπλαστα λοιπόν αυτά προσχήματα, βλέπουμε τον λαό Ισραήλ να κατηφορίζει Νότια προς την Ερυθρά θάλασσα, ακριβώς όπως απαιτούσε ο αρχικός σχεδιασμός του Μωυσή.

Για να κατευθύνει τον λαό του χωρίς καθυστερήσεις στο συγκε­κρι­μένο εκτός συνηθισμένης πορείας στόχο του, ο Μωυσής έχει μια τεράστια στήλη καπνού[9] να προπορεύεται τη μέρα και την ίδια αυτή εστία φωτιάς (σαν φωτισμένης πια στήλης καπνού) να τους κατευθύνει με ακρίβεια τη νύχτα, σε μια εξοντωτική πορεία, μέχρι το προκαθορισμένο σημείο στρατοπέδευσής τους στην έρημο: «την ημέρα με στήλη νεφέλης, διά να οδηγεί αυτούς στην οδό, την δε νύκτα με στήλη πυρός, διά να φέγγει εις αυτούς ώστε να οδοιπορούν ημέρα και νύκτα». Έξ.13.21.

Η αρχική απόσταση των τριών ημερών, με την ξέφρενη αυτή πορεία φυγής που επέβαλε στο λαό του ο Μωυσής, πρέπει να καλύφθηκε σε χρόνο ρεκόρ. Διότι όταν φτάνουν εκεί, έχουν χρόνο όχι μόνο να στρατοπεδεύσουν στο κατάλληλο σημείο, αλλά να οργανωθούν και μάλιστα να περιμένουν υπομονετικά τον διώκτη τους Φαραώ.

«Και είπεν ο Κύριος προς τον Μωυσή, ειπέ προς τους υιούς Ισραήλ, (Ο΄ να στρέψουν! προς την Ερυθρά και),να στρατοπεδεύσωσιν απέναντι Πι-Αϊρώθ μεταξύ Μιγδώλ και θαλάσσης, καταντίκρυ Βεέλ-Σεφών. καταντίκρυ τούτου θέλετε στρατοπεδεύσει πλησίον (Ο΄ «επί») της θαλάσσης, (παραλιακά), θέλετε στρατοπεδεύσει». Έξ.14.1-2.

Η λεπτομερής περιγραφή του χώρου στρατοπέδευσης, δείχνει σαφώς, ότι ο Μωυσής, όχι μόνο γνωρίζει πολύ καλά την περιοχή, αλλά ότι ακολουθεί λεπτομερώς τους προσχεδιασμούς του. Το στρατοπεδεύστε «μεταξύ Μυγδώλ (πύργου) και θαλάσσης», φέρνει στον νου στενό παραλιακό πέρασμα, που θα υποχρεώσει τον διώκτη του Φαραώ, να ακολουθήσει συγκεκριμένο δρόμο προσέγγισης στην καταδίωξη των Ισραηλιτών!

Ο Μωυσής λοιπόν, βρίσκεται στρατοπεδευμένος κάπου στη βορειο-δυτική ακτή του κόλπου της Ερυθράς θάλασσας, στην κορυφή του οποίου, υπήρχε ήδη σκαμμένη η προαναφερθείσα βαθιά τάφρος, που περίμενε να δεχθεί τα νερά της Ερυθράς, όταν το έργο έφτανε στο τέλος του, ενώνοντας έτσι, την Ερυθρά θάλασσα με τις παρακείμενες πικρολίμνες.

Ανάμεσα στη θάλασσα και στην τάφρο, υπάρχουν μόνο οι απαραίτητοι όγκοι φυσικών αναχωμάτων και διάσπαρτοι βάλτοι, που δεν επιτρέπουν την διέλευση. Κανείς δεν είναι σε θέση να αντιληφθεί καλύτερα από τον Μωυσή, πως ένα σχετικά μικρό μόνον προετοιμασμένο άνοιγμα στην κορυφή αυτού του φυσικού φράγματος, θα σαρώσει σε εκπληκτικά μικρό χρόνο, τον τεράστιο φαινομενικά χωμάτινο όγκο, που μεσολαβεί ανάμεσα στην ανοιχτή τάφρο και στον τεράστιο θαλάσσιο όγκο νερού, με την αμετάβλητη υψηλή στάθμη!

Τώρα καταλαβαίνουμε, γιατί ο Μωυσής έτρεχε ουσιαστικά εκτός πορείας μέσa στις αντιξοότητες της ερήμου. Στόχος του ήταν να φέρει έγκαιρα το πλήθος του λαού του, στο χείλος αυτής της γιγάντιας παγίδας. Πολύ καιρό πριν από την Έξοδο, ένα υδάτινο "θαύμα" εξόντωσης, ήταν εδώ προσυμφωνημένο με την "θεότητα" και περίμενε να καταπιεί τους διώκτες του Μωυσή.

Πραγματικά, ο Μωυσής φαίνεται απόλυτος γνώστης όλων των λεπτομερειών. Όταν μάλιστα εμφανίζεται επιτέλους ο στρατός του Φαραώ στον ορίζοντα και ο λαός του πανικοβάλλεται, αυτός δεν φαίνεται να αιφνιδιάζεται καθόλου. Με πλήρη εμπιστοσύνη στο τι πρόκειται να επακολουθήσει: «είπεν ο Μωυσής προς τον λαό: μην φοβείσθε, σταθείτε και βλέπετε την σωτηρία του Κυρίου, την οποίαν θέλει κάμει εις εσάς σήμερον, διότι τους Αιγυπτίους, τους οποίους είδατε σήμερον, δεν θέλετε ιδεί αυτούς πλέον. Ο Κύριος θέλει πολεμήσει διά σας, σεις δε, θέλετε μένει ήσυχοι». Έξ.14.13-14.

Και η ερώτηση: γιατί ο Κύριος θα πολεμήσει μόνος του εκτός πορείας, τον πάνοπλο και έξαλλο Φαραώ και δεν θα μπορούσε να πολεμήσει, εξ ίσου καλά, εντός πορείας, τους αμέριμνους και αμέτοχους Φιλι­σταίους; Μήπως, μόνο επειδή, στη μοναδική από κάθε άποψη αυτή γωνιά της Γης, ο "Κύριος" είχε προετοιμάσει με κάθε λεπτομέρεια ένα "θαύμα" υδάτινης εξόντωσης;

Ο Φαραώ που ξεκίνησε με εξακόσια τουλάχιστον επίλεκτα άρματα, (Έξ.14.7), διάνυσε την απόσταση σε λίγες μόνο ώρες και το απόγεμα της ίδια ημέρας πλησίαζε το στρατόπεδο των Ισραηλιτών. Σημαντική είναι η κατανόηση της εκκίνησης των δύο αντιπάλων.



Βλέπε χάρτη εκκίνησης των δύο αντιπάλων.

Ο Μωυσής, ξεκίνησε βόρεια απ' την γη της παροικίας των Ισραηλιτών, την «γη Γεσέν», (Γέν.45.10), ενώ ο διώκτης του, Φαραώ, ξεκίνησε πολύ νοτιότερα απ' την στρατιωτική πόλη Μέμφιδα.

Για την πόλη αυτή διαβάζουμε: «ο Ραμσής Β΄ (ο Φαραώ της υιοθεσίας του Μωυσή) και ο Μενεφθά (ο Φαραώ της καταδίωξης του Μωυσή) εκόσμησαν την πόλη Μέμφιδα με μεγαλόπρεπα κτίσματα, ώστε αν και έπαψε να είναι πρωτεύουσα, διατήρησε εν τούτοις το γόητρο της στρατιωτικής μητρόπολης». Δρανδάκης, "Μέμφις".

Ο Μωυσής λοιπόν, εγνώριζε ότι ο τόπος εκκίνησης των αντίπαλων στρατευμάτων, θα καθόριζε αποφασιστικά και την εκ του νότου πορεία προσέγγισης της δικής του θέσεως στο στενό πέρασμα Μιγδώλ.[10]

Ο πανικός κατέλαβε τον όχλο, αλλά όχι και τον Μωυσή, που έχει ήδη μπλοκάρει το πέρασμα, «μεταξύ Μιγδώλ και θαλάσσης», με εύφλεκτα υλικά, που δεκάδες χιλιάδες χέρια είχαν υψώσει, αποψιλώνοντας την γύρω περιοχή. Ο Μωυσής, διατάζει την άσβεστη πυρά που ηγείται του στρατοπέδου, να μετακινηθεί πίσω τους. Απ' αυτήν, εκατοντάδες πρόθυμα χέρια, θ' ανάψουν ταυτόχρονα σε πολλά σημεία το μπλοκαρισμένο πέρασμα Μιγδώλ, που φλεγόμενο βρίσκεται ανάμεσα σ' αυτούς και στα άρματα του Φαραώ.

Στο λαό, που έντρομος παρακολουθεί τις αποφασιστικές στρα­τηγικές κινήσεις του Μωυσή, χωρίς να τις καταλαβαίνει, το σωτήριο αποτέλεσμά τους, φαίνεται σαν μια αόρατη αγγελική δύναμη που τους προστατεύει: «τότε η στήλη της νεφέλης (εστία καπνερής φωτιάς) έφυγε από μπροστά τους και στάθηκε πίσω τους και μπήκε ανάμεσα στο στρατόπεδο των Αιγυπτίων και των Ισραηλιτών και εστάθηκαιέγινε σκότος[11] και γνόφος.[12] Και η νύχτα πέρασε και δεν έσμιξαν (οι δύο αντίπαλοι) ολόκληρη τη νύχτα». Ο΄ Έξ.14.19-20.

Το σκηνικό είναι υποβλητικό. Οι κινή­σεις του Μωυσή άψογα προσχεδιασμένες, όπως αρμόζει σ' έναν μεγάλο ηγέτη. Όλα δείχνουν, ότι ενώ με ένα τεράστιο φράγμα πυρός, σταμάτησε προσωρινά τον Φαραώ, πάνω ακριβώς στο πέρασμα Μιγδώλ, ο ίδιος με τον λαό του, παρόλο που έπεσε η νύχτα, ξεκίνησε να περάσει στην απέναντι μεριά της μεγάλης τάφρου.

Η κάθοδός τους στη μεγάλη αυτή τάφρο, μέσα στη νύχτα, με την τεράστια πυρά να δίνει έναν απόκοσμο φωτισμό στη νυχτερινή τους μετακίνηση, άφησε αλησμόνητες εντυπώσεις. Ο Μωυσής μπαίνοντας στην τάφρο, βάδισε βόρεια κατά μήκος του ορύγματος!

Όσοι γνώριζαν τον παράξενο αυτό τόπο, ένιωθαν δέος στην ιδέα ότι βρίσκονται αισθητά κάτω απ' τη θαλάσσια στάθμη, ανάμεσα σε δύο τεράστιους απειλητικούς υδάτινους όγκους, δηλαδή με τα νερά της Ερυθράς θάλασσας στον Νότο (ή δεξιά τους) και αυτά της τεράστιας διπλής πικρολίμνης στον Βορρά, ή αντιστοίχως στα αριστερά της νοητής αυτής πορείας τους απ' την Αίγυπτο προς το Σινά!

Η βιβλική αφήγηση, παρά τις κατοπινές θεολογημένες προσθήκες και τις μυθολογικές υπερβολές της, δεν απέχει ουσιαστικά απ' τη δική μας περιγραφή: «και εισήλθαν οι υιοί Ισραήλ εις το μέσον της θαλάσσης κατά το ξηρόν και τα ύδατα ήσαν εις αυτούς τοίχος εκ δεξιών και εξ αριστερών αυτών». Έξ.14.22.

Όλη τη νύχτα το ογκώδες πύρινο μέτωπο κράτησε τον Φαραώ (που άλλωστε δεν είχε κανέναν ιδιαίτερο λόγο να μετακινηθεί νύχτα), σε απόσταση ασφαλείας. Μόνο με το χάραμα, η στρατιωτική καταδίωξη των Αιγυπτίων, έφτασε κι αυτή μπροστά στη μεγάλη τάφρο.

Η απόφαση για τον Φαραώ ήταν κρίσιμη. Η Βίβλος απαντά, πως ο ίδιος ο θεός θα έσπρωχνε τον Φαραώ να μπει στην παγίδα: «ας διέλθουν οι υιοί Ισραήλ διά ξηράς εν μέσω της θαλάσσης και εγώ θέλω σκληρύνει την καρδίαν των Αιγυπτίων και θέλουσι εμβή κατόπιν αυτών». Έξ.14.17.

Εμείς γνωρίζουμε πως η καρδιά του Φαραώ, μετά απ' όσα υπέστη, παρά ήταν "σκληρή", ώστε να μην χρειάζεται πρόσθετη σκλήρυνση από καμία θεότητα. Ο Φαραώ ζητούσε λυσσαλέα εκδίκηση. Αλλά κι αν ακόμα δεν ήταν "θολωμένος" απ' τη μανία της εκδίκησης, ήξερε καλά, ότι στην μια πλευρά του είχε το αδιέξοδο της θάλασσας, και από την άλλη, αν υποχωρούσε διστάζοντας, ήταν αναγκασμένος να επιλέξει μια άλλη διαδρομή δεκάδων χιλιομέτρων βόρεια, κυκλώνοντας μια μακρόστενη λίμνη πριν ξανασυναντήσει τους μισητούς φυγάδες. Αν δεν ακολουθούσε τώρα τον Μωυσή στην τάφρο, θα τον έχανε για μέρες, και η αναζήτηση θα ήταν κοπιαστική και αβέβαιη στις ερημιές της χερσονήσου Σινά.

Η τάφρος είναι βατή, αν μπόρεσαν να την διαβούν πεζοπορώντας μέσα στη νύχτα οι Εβραίοι φυγάδες, γιατί όχι κι αυτός με τον εκπαιδευμένο στρατό του; Άλλωστε, η ιδέα της πλημμυρισμένης τάφρου, δεν πρέπει να περνά καθόλου απ' το μυαλό του, μια και για ένα τέτοιο έργο, θα χρειαζόταν πολύς χρόνος προετοιμασίας, για να υπονομευθούν τα ενδιάμεσα αναχώματα, άριστος συγχρονισμός και επιπλέον, ειδικές γνώσεις και συνολική οργάνωση και στρατηγική, που δεν μπορούσε καθόλου να φανταστεί, ότι ο αντίπαλός του Μωυσής διέθετε!

Με το πρώτο αχνό φως της ημέρας, τα στρατιωτικά άρματα του Φαραώ, μπαίνουν στη στεγνή τάφρο των αρκετών χιλιομέτρων: «το ξημέρωμα, κατεδίωξαν (τους Ισραηλίτες), οι Αιγύπτιοι και εισήλθαν κατόπιν αυτών, πάντες οι ίπποι του Φαραώ και τα άρματα». Έξ.14.23-24.

Καλπά­ζοντας κατά μήκος της ατέλειωτης κοίτης, μάταια αναζητούσαν την διέξοδο στην απέναντι (ανατολική) όχθη, που ήταν σίγουρο ότι μέσ' στη νύκτα χρησιμοποίησαν οι προπορευόμενοι Ισρα­ηλίτες! Ο Μωυσής, έχει φροντίσει η έξοδος αυτή από την τάφρο, να είναι τόσο μακριά απ' την είσοδο, ώστε να του δοθεί ο απα­ραίτητος χρόνος αντίδρασης. Τα αιγυπτιακά άρματα, τρέχοντας ακόμα κατά μήκος της τάφρου, νιώθουν το έδαφος να υγραίνεται. Φτάνοντας τελικά στο άλλο, (στο βιαιότερο) άκρο της τάφρου, βρίσκουν να τους περιμένει η πρώτη έκπληξη: «ο στύλος του πηρός και της νεφέλης συντάραξε το στρατόπεδο των Αιγυπτίων». Έξ.14.24.

Ολόκληρη δηλαδή η τεράστια μεταφερόμενη εστία φωτιάς του στρατοπέδου, εξαπολύεται μαζί με την ογκώδη άμαξα μεταφοράς της και ανατρέπεται πάνω τους, κλείνοντας με ένα καπνερό φράγμα πυρός την ποθητή έξοδο. Ταυτόχρονα χιλιάδες μαχόμενοι Ισραηλίτες, εμφα­νίζονται και φράσσουν με όλους τους τρόπους τη μοναδική αυτή έξο­δο. Το έδαφος κάτω από τα πόδια τους, είναι ήδη παράξενα νοτισμένο.

Υποπτεύονται την αναπάντεχη παγίδα μόνο όταν είναι ήδη πολύ αργά! Απ' τη μειο­νε­κτι­κή αυτή θέση, τα στρατιωτικά άρματα των Αιγυπτίων, αποφασίζουν να υποχωρήσουν, έχοντας υποστεί ασήμαντες μόνο απώλειες. Ο Μωυσής όμως, τους θέλει νεκρούς και στον κατάλληλο χρόνο, έχει ήδη σηκώσει τη ράβδο του ψηλά, σαν εναρκτήριο σημάδι. Οι δύο ομάδες στα άκρα της τάφρου, (που στη μακρινή αυτή εποχή δεν έπρεπε να απέχουν περισσότερο από μερικά μόνο χιλιόμετρα), γνώριζαν καλά τη δουλειά τους.

Οι προσεκτικά προετοιμασμένες υπονομεύσεις στους χωμάτινους όγκους, που συγ­κρα­τούσαν τα νερά στα δύο άκρα της τάφρου, χτυπήθηκαν ταυτό­χρονα κι από τις δύο μεριές. Το πρώτο λιγοστό νερό που κατέφθασε, σίγουρα δεν ήταν τίποτα τρομακτικό, σε λίγο όμως, ήταν αρκετό για να κολλήσει τις άμαξες των Αιγυπτίων στη λάσπη: «και συνετάραξε το στράτευμα των Αιγυπτίων και έκανε να κολλήσουν οι τροχοί των αμαξών τους, ώστε εσύ­ρο­ντο δυσκόλως και είπαν οι Αιγύπτιοι: ας φύγουμε». Έξ.14.24-25. Ήταν όμως ήδη πολύ αργά!

Όταν βαλτωμένοι είδαν το πρώτο λιγοστό νερό γύρω τους, έγινε πια ξεκάθαρο ότι είχαν υποτιμήσει φοβερά τον αντίπαλό τους! Σ' όλους τώρα ήταν φανερό, ότι ο τερατοποιός Μωυσής, δεν είχε κάνει λάθος. Η ασίγαστη μανία του θαλασσινού νερού της Ερυθράς, παρέσυρε με προοδευτική ταχύτητα τους ενδιάμεσους τεράστιους όγκους χωμάτων, του φυσικού φράγ­ματος, και με σαρωτικά κύματα νερού και λάσπης, αποτελείωσε τους τελματωμένους Αιγύπτιους, που στον αγώνα τους να επιστρέψουν και να βγουν απ' το σημείο εισόδου, είδαν ένα ορμητικό ρεύμα νερού και λάσπης να πέφτει πάνω τους απ' τη μεριά της Ερυθράς θάλασσας. Η αμετάβλητη υψηλή θαλάσσια στάθμη της Ερυθράς, σάρωσε πρώτη όλα τα ενδιάμεσα υλικά του φράγματος!

Διαβάζουμε με προσοχή τις λεπτομέρειες της αφήγησης: «ήταν πλέον ημέρα, όταν ο Μωυσής σήκωσε το χέρι του... και η θάλασσα επανέλαβε την ορμή της.Οι δε Αιγύπτιοι φεύγονταςσυνάντησαν αυτήν (τη θάλασσα!) και κατέστρεψε ο Κύριος τους Αιγυπτίους... διότι τα ύδατα... σκέπασαν τις άμαξες και τους ιππείς, το στράτευμα του Φαραώ... και είδε ο (λαός) Ισραήλ το χέρι το μεγάλο με το οποίο χτύπησε ο Κύριος τους Αιγύπτιους... και επίστευσε (ο λαός) στον Κύριο (αλλά...) και στον Μωυσή». Ο΄Έξ.14.27-31.

Στην παραπάνω περιγραφή, αν αγνοήσουμε τα μυθο-θεολογικά στοιχεία που εξυπηρετούν τον θρησκευτικό εξωραϊσμό της ιστορίας, υπάρχει πράγματι μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια, την οποία πρέπει με ιδιαίτερη έμφαση να υπογραμμίσουμε. Κατά την γνώμη μου, η φράση: «οι δε Αιγύπτιοι φεύγοντας συνάντησαν αυτήν (δηλαδή την θάλασσα που τους έπνιξε(!!!)», Έξ.14.27, είναι η καίρια έκφραση, που με τον χαρακτηριστικότερο τρόπο, έχει συγκρατήσει τα ισχυρότερα στοιχεία απομυθοποίησης, αφού σαφώς διασώζει μια εικόνα, εντελώς διαφορετικής ερμηνείας, απ' αυτήν της βιβλικής θαυματολογίας!

Πώς είναι λοιπόν δυνατόν να συναντήσουν τη θάλασσα φεύγοντας, αφού κατά την βιβλική περιγραφή, η θάλασσα σαν υδάτινα τείχη τους περιέβαλε ήδη από παντού;

Καθώς διαβάζουμε τις σειρές αυτές, στο νου μας έρχονται οι εντυ­πωσιακές εικόνες της αντίστοιχης, κλασική πια, χολιγουντιανής ταινίας «Οι Δέκα Εντολές»[13] (του 1956), όπου οι παραγωγοί της, για να παρακολουθήσουν τη βιβλική αφήγηση, αναγκάζονται να "κλείσουν" τη θάλασσα σαν "φερμουάρ" πάνω απ' τους Αιγύπτιους, γιατί μόνον έτσι μπορούσαν να δημιουρ­γή­σουν το απαραίτητο αυτό φονικό ρεύμα νερού, που κατά την αφήγηση καταδίωξε και τελικά φόνευσε τους Αιγύπτιους! Φανταστείτε, το φονικό αυτό ρεύμα νερού, παραδόξως... πρέπει να κυλάει ανάμεσα σε δύο υδάτινους τοίχους!!!

Είμαστε λοιπόν στην περίεργη θέση, σύμφωνα με την κλασική ερμηνεία της σχισμένης θάλασσας, να βλέπουμε τους Αιγύπτιους εν μέσω θαλάσσης, να πνίγονται... όχι από νερά που πέφτουν επάνω τους απ' όλες τις μεριές, καθώς τα υδάτινα τείχη καταρρέουν δίπλα τους... αλλά από ένα πολύ περίεργο υδάτινο θαλάσσιο χείμαρρο, που έρχεται κατά πάνω τους τρέχοντας ορμητικά κατά μήκος της σχισμένης θάλασσας! Δεν νομίζετε ότι παρά είναι περίπλοκο για να είναι έτσι;

Η ίδια η αφήγηση επιβεβαιώνει τις αμφιβολίες μας αμέσως παρακάτω, αφήνοντας πολύ λίγα περιθώρια παρανοήσεων: «Διότι εισήλθον οι ίπποι του Φαραώ... μετά των αμαξών αυτού και μετά των ιππέων αυτού και ο Κύριος έστρεψε επ' αυτούς τα ύδατα της (Ερυθράς) θαλάσσης». Έξ.15.19.

Το ορμητικό ρεύμα λοιπόν, που πνίγει τους Αιγύπτιους, δεν κυλά ανάμεσα σε υδάτινα τείχη, αλλά μέσα στην συγκεκριμένη τάφρο, που πλημμυρίζοντας την κατάλληλη στιγμή, πνίγει τους Αιγύπτιους! Η τάφρος αυτή, είναι και σήμερα υπαρκτή και δεδομένη, με το όνομα «κανάλι του Σουέζ», ένα κανάλι τόσο μοναδικό, όσο και η νίκη του Μωυσή... στην από κάθε άποψη μοναδική αυτή γωνιά της Γης!

Άλλωστε, για τον βιβλικό θεό, που έκτοτε ποτέ δεν επανέλαβε τίποτε παρόμοιο, (τουλάχιστον αυτών των διαστάσεων), δεν μπορούμε παρά να ρωτήσουμε: Αν ο πραγματικός Θεός επρόκειτο να πνίξει με νερό, αντιπάλους του οποιουδήποτε εκλεκτού λαού του, θα έπρεπε αυτό να συμβεί στην Αίγυπτο, όπου το πλημμύρισμα των καναλιών, ήταν ήδη από χιλιετίες μια ολοκληρωμένη τέχνη; Θέλετε να πιστέψουμε πως ο παντοδύναμος συμπαντικός Θεός, αν αποφάσιζε έστω και για μια και μοναδική φορά να σκίσει κάποια θάλασσα, θα διάλεγε γι' αυτόν τον σκοπό την πλεονεκτικότερη γωνιά της Γης για να το κάνει;

Πέρα απ' όλα αυτά όμως... η νίκη του Μωυσή ήταν πραγματικά εντυπωσιακή. Νίκη άρτιας προετοιμασίας και μεθόδευσης.

Τώρα λοιπόν, μπορούμε να υποθέσουμε με πόση επιμέλεια προετοιμάστηκε, σε απόσταση «τριών ημερών» από την Αίγυπτο, η έντεχνη υπονόμευση της μεγάλης τάφρου! Εκεί τους περίμενε το όπλο της τελικής απελευθέρωσής τους από την οργή του Φαραώ! Χέρια για να εργαστούν, προμήθευσε εγκαίρως άφθονα, ο αρχιερέας και εμπνευστής της Εξόδου, ο ιερέας και πεθερός του, Ιοθόρ. Ολόκληρη η υποστήριξη ενός οργανωμένου θρησκευτικού ιερατείου, μαζί με τις τεχνικές γνώσεις του μορφωμένου απ' τους ιερείς της Αιγύπτου Μωυσή, αναμφίβολα μπορούσαν να προετοιμάσουν το αποφασιστικό αυτό τελικό χτύπημα.

Τώρα μπορούμε να υποθέσουμε, γιατί ενώ ο Μωυσής έχοντας ήδη περάσει δύο φορές, (από και προς την Αίγυπτο), απ' τα ασφαλή βόρεια μεσογειακά παράλια της Φιλισταίας, μόνο τώρα, την τρίτη αυτή φορά, που των έζωναν οι ανάγκες μαζικής θανατηφόρου παγίδας, έπρεπε να επιλέξει τον δύσκολο δρόμο της Ερυθράς θάλασσας, ακριβώς για να καταφέρει θανάσιμο πλήγμα στον διώκτη του, ώστε να μπορέσει να συνεχίσει ασφαλής προς το Σινά, με τους απελευθερωμένους Εβραίοι!



Κανένα θαλάσσιο εμπόδιο δεν υπήρξε!

Ποτέ και καμιά θάλασσα δεν τους εμπόδισε!

Δυστυχώς όμως, κάποιο άλλο τεράστιο και πραγματικό εμπόδιο υπήρξε οπωσδήποτε, και αυτό είναι η δική μας ελαττωματική κατανόηση, και το σοβαρό έλλειμμα ερευνητικότητας! Οι αστείρευτες μυθομανίες μας και η ακόρεστη αγάπη μας για θαύματα, κράτησαν χιλιετίες ολόκληρες υποταγμένη τη νοημοσύνη μας, στα θεολογικά παραδοξολογήματα ενός αινιγματικού χαλδαιικού βιβλίου!

Πριν ξανασκύψουμε λοιπόν, για άλλα χίλια χρόνια, λατρευτικά μπροστά σε όλους αυτούς τους περιέργους βιβλικούς ήρωες, που μονίμως σκοτώνουν αθώους και επικαλούνται ανύπαρκτους θεούς… ας θυμηθούμε πως είναι καθήκον μας απέναντι στην αξιοπρέπειά μας, την ένδοξη γενιά μας, και στα δύσμοιρα παιδιά μας, να ερευνήσουμε μεθοδικά και εξονυχιστικά, όλα αυτά τα χαλδαιικά βιβλία, με τους περιέργους "ήρωες" και τα παράξενα "θαύματα", μήπως βρούμε και κάποιες άλλες ανατρεπτικές ερμηνείες, στους ισχυρισμούς, τα γραφόμενα και τις εντολές των οποιωνδήποτε "προφητών".

ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ ΟΛΑ ΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ ΤΟΥΣ ΤΑ ΟΝΟΜΑΖΟΥΝ ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΕΧΩΒΑ.

Ας καταλάβουμε επιτέλους, πως οι εβραίοι είχαν κάθε λόγο να μετονομάσουν σε "θαύματα", τα στρατηγήματα των προγόνων τους... και εκείνοι καλά έκαναν, γιατί είχαν τους δικούς τους σεβαστούς λόγους!

Σήμερα όμως είναι προφανές, πως οι θρησκευτικο-θεολογικές υπερβολές, ήταν το συνηθισμένο συγγραφικό ύφος της εποχής εκείνης, και τα συγγράμματα των πανούργων βιβλικών προφητών, δεν αποτελούν εξαίρεση. Εμείς όμως σήμερα, πόσες εκατονταετίες ακόμα σκοπεύουμε να προσκυνάμε όλα αυτά, τα απολύτως ανεξέλεγκτα μυθολογήματα, παραδομένοι στον βαυκαλισμό της αβρααμικής θρησκευτικής λαγνείας;

Πριν εγκαταλείψουμε την Ερυθρά θάλασσα, που σχίστηκε μόνο στη φαντασία των βιβλικών συγγραφέων, θα ήθελα να επισημάνω μια ακόμα κραυγαλέα αντίφαση. Ενώ λοιπόν ο Μωυσής διάνυσε τελικά με τον λαό του την απόσταση των περιλάλητων «τριών ημερών», πουθενά η αφήγηση δεν δείχνει να θυσίασε έστω και ένα ζώο, όπως συνεχώς, κατά τα λεγόμενά του, φορτικά δήθεν απαιτούσε ο βιβλικός θεός! (Έξ.3.18. Έξ.5.3. Έξ.8.23).Ο Μωυσής ή ξέχασε, ή έλεγε εσκεμμένα ψέματα.

Αναρωτιέται λοιπόν κανείς εντελώς δικαιολογημένα: Νομιμο­ποιείται ο Μωυσής, ο τρανός αυτός προφήτης, να χρησιμοποιεί παραπλανητικά ψεύδη; Αν ναι, τότε γιατί να μας εκπλήσσουν τα υπόλοιπα προφητικά ψεύδη; Και τελικά, σε τι διαφέρει αυτός ο προφήτης, από οποιον­δήποτε άλλον "προφήτη", οποιουδήποτε άλλου "θεού", οποιασδήποτε άλλης "θρησκείας"... αφού με τόση τέχνη και άνεση χρησιμοποιεί σκόπιμα θεολογικά ψεύδη;

Ο Ηρακλής πνίγει τους Βίστονες

Να λοιπόν μια εκπληκτικής ομοιότητας ελληνική αφήγηση:

Ο Διομήδης ήταν ένας πολεμόχαρος βασιλιάς της Θράκης, γιος του θεού του πολέμου Άρη και αρχηγός ξακουσμένων στρατιωτών με το όνομα Βίστονες. Το καμάρι όμως του Διομήδη, ήταν τέσσερα ατίθασα και απίστευτης ομορφιάς και ικανοτήτων άλογα, απ' τα οποία φιλο­δοξούσε να αποκτήσει μια φοβερή γενιά αλόγων, για να εξο­πλίσει μ' αυτά τους ήδη τρομερούς πολεμιστές του, πεζοπόρους όμως έως τότε Βίστονες. Ο Ηρακλής λοιπόν, σε μια αποστολή προληπτικής καταστολής αντιπάλων, (!) αναλαμβάνει, να ματαιώσει αυτή την δυσοίωνη στρατιωτική υπεροχή του Διομήδη, κλέβοντας τ' άλογά του!

«Ο Ηρακλής με τους συντρόφους του έφτασε στη Θράκη με πλοίο. Ο ήρωας έμαθε αμέσως που είναι οι στάβλοι με τα άλογα κι ενώ οι σύντροφοί του πέσανε ξαφνικά πάνω στους φύλακες και τους δέσανε, αυτός έλυσε γρήγορα τ' άλογα και πιάνοντάς τα απ' τα χαλινάρια, τα οδήγησε στο πλοίο. Δεν πρόλαβαν όμως να βάλουν τ' άλογα στο πλοίο και ακούστηκαν φωνές. Ο Διομήδης! Έρχεται ο Διομήδης με τους Βίστονες, φώναξε κάποιος. Και τότε είδαν από μακριά να έρχεται ένα λεφούσι από αμέτρητους Βίστονες, με πρώτο τον Διομήδη καβάλα σε μαύρο άλογο. Όλοι έτρεχαν και φώναζαν άγρια σείοντας με δύναμη στα χέρια τους τα μακριά τους κοντάρια, (προφανώς ο πρόδρομος της μακεδονικής σάρισας)!

Ο Ηρακλής έμεινε για λίγο αναποφάσιστος. Ο κίνδυνος για τους συντρόφους του ήταν μεγά­λος. Πώς τόσοι λίγοι, να τα βάλουν με τόσους πολλούς; Μα ο Ηρακλής βρήκε τη λύση: Πρόσεξε πως ο κάμπος ήταν χθαμαλός, δηλαδή χαμηλότερος απ' την επιφάνεια της θάλασσας, και πως προστατευόταν μόνο από ένα πρόχωμα που έφτιαξαν τα κύματα. Εμπρός ν' ανοίξουμε αμέσως ένα κανάλι να πλημμυρίσει ο κάμπος, φώναξε στους συντρόφους του και πρώτος ρίχτηκε στη δουλειά.

Γρήγορα άνοιξαν ένα κανάλι, που ήταν στενό στην αρχή, μα η θάλασσα όπως έτρεχε ορμητική μέσα απ' αυτό, γρήγορα σάρωσε το φράγμα και σε λίγο ένας πλατύς κι ορμητικός χείμαρρος πλημμύρισε τον κάμπο, σχηματίζοντας μια μεγάλη λίμνη, τη λίμνη Βιστονίδα, όπως λέγεται ακόμα και σήμερα. Πολλοί Βίστονες παρασύρθηκαν απ' τ' αφρισμένα νερά, οι υπόλοιποι το 'βαλαν στα πόδια. Ο Διομήδης με λίγους δικούς του που ήταν μπροστά, δεν πειράχτηκαν απ' τα νερά, άλλα τα νερά τους απέκλεισαν την υποχώρηση και τώρα είχαν ν' αντιμετωπίσουν τον Ηρακλή και τους συντρόφους του. Σαστισμένοι σαν τ' αγρίμια που πιάστηκαν στη φάκα δέχτηκαν την επίθεση των ηρώων που γρήγορα τους εξόντωσαν».[14]

Ακούγεται ανεξήγητα ομόηχο, αινιγματικά παράλληλο, αλλά σύμφωνα με τον Στράβωνα, που ίσως είναι ο μόνος που διέσωσε τον θρύλο αυτόν, ο Ηρακλής στους μυθολογημένους χρόνους, έκανε στη Θράκη το ίδιο ακριβώς, πολύ νωρίτερα του Μωυσέως! Έπνιξε τους στρατιώτες του βασιλέα Διομήδη, που τον καταδίωκαν... πλημμυρίζοντας με θαλάσσιο νερό μια χθαμαλή κοιλάδα: «Στην Βιστονίδα που κύκλον είχε διακοσίων σταδίων και του πεδίου κοίλου παντάπασιν και ταπεινοτέρου (χθαμαλού) της θαλάσσης, ο Ηρακλής τους Βίστονες κατανίκησε όταν ήλθε για (να κλέψει) τους ίππους του Διομήδη, διορύξας τα κύματα, (διόρυξε προφανώς το σημείο όπου σκάζοντας το κύμα δημιουργήθηκε φυσικό ανάχωμα), και με την θάλασσα το πεδίον επλημμύρισε». Στράβων γεωγραφικα 7a 1.44.

Ένας άλλος αιγυπτιακός μύθος, που επίσης θα μπορούσε να αποτελέσει ανάλογο πρότυπο, αναφέρεται στην βασίλισσα (της ΣΤ΄ δυναστείας) Νίτωκρις, που για να εκδικηθεί τον φόνο του αδελφού της βασιλιά Μεντέσυφου (Mentemsab), «έκτισε έναν οίκο συμποσίων κάτω απ' την στάθμη του παρακείμενου Νείλου, και αφού προσκάλεσε όλους τους ενεχόμενους στη δολοφονία του αδελφού της, την κατάλληλη στιγμή, με τα νερά του Νείλου πλημμύρισε την αίθουσα του δείπνου, και έπνιξε έτσι μαζικά όλους τους ενόχους»! HerodotusHist., 2,100,6.

Δεν έχω πολλά να προσθέσω στις όμορφες αυτές αφηγήσεις. Μόνο που εδώ, δεν θα ταίριαζε καθόλου αν γράφαμε ότι: κάθε ομοιότητα με πρόσωπα και καταστάσεις είναι εντελώς συμπτωματική!

Δυστυχώς, με την παραμυθόγλωσση απάτη, τα ιερατεία εύκολα κυβερνούν το σκάφος της παγκόσμιας ιστορίας, εξυπηρετώντας τα δικά τους εξουσιαστικά συμφέροντα και όχι τις οποιεσδήποτε αλήθειες και τα σεβάσματα μιας ευγενούς πανανθρώπινης φιλευσέβειας! Αυτός είναι και ο λόγος, που παράγουν και συντηρούν τους πλέον γλυκόπιοτους φυλετικο-θρησκευτικούς μύθους, που μετατρέπουν την ανθρώπινη νοημοσύνη σε σκουπιδότοπο και μεταβάλλουν τους λαούς σε εκμεταλλεύσιμη αγέλη!

ΔΕΣ: Η τραγελαφική «Έξοδος» τών Εβραίων από την Αίγυπτο
-----------------------------
[1] Ο Ιώσηπος διέσωσε τον ισχυρισμό του Απίωνος, ότι ο Μωυσής υπήρξε όχι μόνο πρίγκιπας, αλλά και ιερέας της αιγυπτιακής θρησκείας: «Λέγεται (απ' τον Μανέθωνα) ότι αυτός που θεσμοθέτησε σ' αυτούς (τους Ιουδαίους) πολίτευμα και νόμους, ήταν κάποιος ιερέας της Ηλιούπολης και ονομαζόταν Οσαρσίφ, από το όνομα του θεού Όσιρι. Όταν προσχώρησε σ' αυτόν τον λαό, άλλαξε το όνομά του σε Μωυσή». Fl. Josephus Contra Apionem 1.265.

[2] Διάσημο παγκοσμίως μελωδικότατο εβραϊκό τραγούδι.

[3] Ο Ποσειδώνας, αγανακτισμένος με το απίστευτο θάρρος του Αίαντα του Λοκρού, καταποντίζει τον ήρωα, σχίζοντας τον θαλασσινό βράχο, πάνω στον οποίο ο ακατάβλητος ήρωας φωνάζει το απαράμιλλο: «χωρίς θεών γνώμης διασωθήναι»! Δηλαδή, θα σωθώ και χωρίς την θέληση των θεών! ScholiainHomerumSch. In Iliadem13.66.16.

[4] Ο Στράβων ως Έλληνας, βλέπει την Αίγυπτο στον Νότο, συνεπώς οι λίμνες βρίσκονται πράγματι στα «αριστερά» της νοητής χαρτογράφησής του.

[5] «Σέσωστρις: Έτσι ονομάζεται υπό των Ελλήνων συγγραφέων ο Ραμσής Β΄». Βλ. Εγκυκλοπαίδεια Δρανδάκη.

[6] Πτολεμαίος Β΄, 285 - 247 π.Χ. Έλληνας μονάρχης της Αλεξάνδρειας, που ανεδείχθη μέγας προστάτης των γραμμάτων και των τεχνών. Ο ιδρυτής της αλεξανδρινής βιβλιοθήκης, της διασημότερης και σημαντικότερης βιβλιοθήκης της πανανθρώπινης ιστορίας. Η ιδιοφυής διώρυγα που ένωσε επί των ημερών του τις δύο θάλασσες, ονομάσθη «Πτολεμαίος ποταμός»!

[7] Κατά τον Ηρόδοτο (4.42), δύο περίπου χρόνια κράτησε ο πρώτος περίπλους της Αφρικής που διέταξε ο Φαραώ Νεκώ.

[8] Κατά τους αρχαίους γεωγράφους και ιστορικούς, Στράβωνα και Πλίνιο, ο μυχός της Ερυθράς θάλασσας, στην αρχαιότητα, εισχωρούσε πολύ βαθύτερα μέσα στην ξηρά.

[9] Στην επόμενή μας μελέτη, στο δεύτερο βιβλίο της σειράς με τίτλο «Ο Ένοπλος Δόλος», θα δούμε λεπτομερέστερα ότι πρόκειται για μια μεταφερόμενη πυρά φλεγόμενης πίσσας (οξειδωμένο πετρέλαιο επιφανείας) που φλέγεται με εξαιρετικά καπνερή φλόγα.

[10] Σήμερα, αν και τα τοπογραφικά δεδομένα έχουν ασφαλώς αλλάξει, η στενότητα του χώρου είναι ακόμα δεδομένη. Από δε το συγκεκριμένο σημείο, διέρχεται ο δρόμος Suez-AinElSokhnaRd. Στο τρίτο βιβλίο αυτής της σειρά με τίτλο: «Αβραάμ ο Μάγος», υπάρχουν περισσότερα στοιχεία για το ίδιο θέμα!

[11] Στους Ο΄ δεν υπάρχει κανένα τέτοιο θαύμα συσκότισης! Αυτά είναι εμβόλιμες υπερβολές των υπόλοιπων μεταφράσεων, με απίστευτες παραλλαγές!

[12] Γνόφος κυρίως σημαίνει ομίχλη ή βαριά νέφωση. Hesychius Lexic. Kappa 4751. Με το «Σκότος και γνόφος» του συγκεκριμένου εδαφίου, δεν εννοείται κατ' ανάγκην κάποιο έκτακτο θαύμα συσκότισης, αλλά το πιθανότερο τους καπνούς, που γέμισαν ολόκληρη την περιοχή του τεράστιου φλεγόμενου οδοφράγματος!

[13] Στην χολιγουντιανή αυτή παραγωγή, (1956) ακουμπάει η φαντασία εκατομμυρίων θεατών ανά τον κόσμο, ωσάν να επρόκειτο για πραγματική καταγραφή, (ντοκιμαντέρ), και όχι για σκόπιμη ωραιοποίηση και επίβουλη εμπορευματοποίηση μιας θρησκευτικής υπερβολής!

[14]Το απόσπασμα είναι παρμένο από τη βραβευμένη Μυθολογία των Αδελφών Στεφανίδη.

Υ.Γ.

ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΤΗΣ ΒΙΒΛΟΥ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΕΧΟΥΝ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΑΞΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΚΑΤΩ «ΕΙΔΗΣΗ», ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΑΝ «ΣΟΒΑΡΑ» ΚΑΙ «ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ» ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΕΝΤΥΠΑ, ΧΩΡΙΣ ΟΜΩΣ ΑΡΓΟΤΕΡΑ, ΟΤΑΝ ΑΠΟΔΕΙΧΤΗΚΕ Η ΑΠΑΤΗ, ΝΑ ΤΗΝ ΑΝΑΙΡΕΣΟΥΝ.

Βρήκαν λείψανα του αιγυπτιακού στρατού από την 'Εξοδο του Μωυσή.

5 Νοε 2014

Μια ομάδα αρχαιολόγων ανακάλυψε ανθρώπινα οστά που φέρεται ότι ανήκουν στον μεγάλο αιγυπτιακό στρατό που πνίγηκε στην Ερυθρά Θάλασσα, όταν ο Μωυσής έδωσε εντολή να κλείσουν τα νερά για να σώσει τον λαό του.

Υπολογίζεται ότι ανήκουν στον 14ο αιώνα π.Χ., και βρέθηκαν στον βυθό του κόλπου του Σουέζ, 1,5 χιλιόμετρο μακριά από τη σύγχρονη πόλη του Ras Gharib, σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου.

Οι αρχαιολόγοι αναζητούσαν απομεινάρια αρχαίων πλοίων και αντικειμένων που σχετίζονται με την Εποχή του Λίθου και την Εποχή του Χαλκού στην περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας, όταν βρέθηκαν μπροστά από μια γιγαντιαία μάζα ανθρώπινων οστών.

Οι επιστήμονες, με επικεφαλής τον καθηγητή Αμπντέλ Μωάμεθ Γκάντερ σε συνεργασία με τη Σχολή Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Καΐρου, έχουν ήδη ανακτήσει περισσότερους από 400 διαφορετικούς σκελετούς, καθώς και εκατοντάδες όπλα και κομμάτια της πανοπλίας, τα ερείπια των δύο πολεμικών αρμάτων τα οποία βρίσκονταν διάσπαρτα σε μια έκταση περίπου 200 τετραγωνικών μέτρων. Οι αρχές εκτιμούν ότι στην περιοχή βρίσκοταν τα λείψανα περισσότερων από 5.000 ανθρώπων, γεγονός που υποδηλώνει ότι πρόκειται για ένα μεγάλο τμήμα στρατού, που έχασε τη ζωή του στην περιοχή.

Πολλές ενδείξεις οδήγησαν τον καθηγητή Γκάντερ στο συμπέρασμα ότι τα λείψανα θα μπορούσαν να συνδεθούν με το περίφημο επεισόδιο της Βιβλικής Εξόδου.

Πρώτα απ 'όλα, οι στρατιώτες φαίνεται να έχουν πεθάνει σε στεγνό έδαφος, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν ίχνη σκαφών ή πλοίων που έχουν βρεθεί στην περιοχή. Οι θέσεις που βρέθηκαν τα λείψανα και το γεγονός ότι ήταν κολλημένα σε μια τεράστια μάζα από πηλό και πέτρα, υποδηλώνει ότι θα μπορούσαν να έχουν πεθάνει από κατολίσθηση ή παλιρροϊκό κύμα.

Ο αριθμός των πτωμάτων υποδηλώνει ότι ένα μεγάλο αρχαίο στράτευμα έχασε τη ζωή του στην περιοχή και ο δραματικός τρόπος με τον οποίο πέθαναν, φαίνεται να επιβεβαιώνει τη βιβλική εκδοχή του περάσματος της Ερυθράς Θάλασσας, όταν ενώθηκαν τα νερά που άνοιξε ο Μωυσής για να περάσει ο λαός του με αποτέλεσμα ο στρατός του Φαραώ της Αιγύπτου να βρει τραγικό θάνατο.

Αυτό το νέο εύρημα αποδεικνύει ότι υπήρξε πράγματι αιγυπτιακός στρατός μεγάλου μεγέθους που έχασε τη ζωή του στα νερά της Ερυθράς Θάλασσας, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του βασιλιά Akhenaten.

Αυτή η εκπληκτική ανακάλυψη φέρεται να αποτελεί αδιαμφισβήτητη επιστημονική απόδειξη, ότι ένα από τα πιο διάσημα επεισόδια της Παλαιάς Διαθήκης είναι πραγματικό και βασίζεται σε ιστορικό γεγονός. Φέρνει μια νέα προοπτική μιας ιστορίας που πολλοί ιστορικοί εξετάζουν επί πολλά χρόνια ως έργο της φαντασίας και υποδηλώνει ότι και άλλα θέματα, όπως οι «πληγές της Αιγύπτου» θα μπορούσαν να έχουν πράγματι ιστορική βάση.

Ο καθηγητής Γκάντερ συνεχίζει την προσπάθεια ανάσυρσης όλων των λειψάνων και αντικειμένων από τον βυθό της θάλασσας, που όπως αποδεικνύεται είναι μία από τις πλουσιότερες αρχαιολογικές υποβρύχιες τοποθεσίες που έχουν ανακαλυφθεί ποτέ.

ΨΕΥΤΙΚΕΣ (ΦΤΙΑΧΤΕΣ) ΕΙΔΗΣΕΙΣ – ΣΑΝ ΤΑ ΑΤΕΛΕΙΩΤΑ «ΘΑΥΜΑΤΑ» ΚΑΙ «ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ» ΤΗΣ ΠΑΛΑΒΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ - ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΟΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΕΣ ΘΡΗΣΚΕΥΟΜΕΝΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΑΥΤΟΔΙΚΑΙΩΝΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΝΑ ΑΥΤΟΠΑΡΗΓΟΡΟΥΝΤΑΙ.

Καταρρίπτεται – Βρήκαν λείψανα του αιγυπτιακού στρατού από την ‘Εξοδο του Μωυσή

Γιώργος Γιώτης 7 Νοεμβρίου 2014

Ένα ακόμη άρθρο που ξεκίνησε από την σατιρικού περιεχομένου ιστοσελίδα World News Daily Report . Κάποιοι την πάτησαν και το αναδημοσίευσαν και δικοί μας δημοσιογράφοι το μετέφρασαν στα ελληνικά κι ακολούθησε το γνωστό δρόμο του copy-paste σ όλες τις «γνωστές» ιστοσελίδες. Μόνο που για ακόμη μια φορά την πάτησαν και μεγαλύτερα κανάλια όπως η Ζούγκλα που είδαμε πιο πάνω

Η πλαστή είδηση ισχυρίζεται ότι αρχαιολόγοι στην Αίγυπτο ζήλεψαν τις επιτυχίες των δικών μας και ανακάλυψαν τα απομεινάρια εκατοντάδων αρχαίων αιγυπτιακών στρατιωτών στο κάτω μέρος του Κόλπου του Σουέζ. Μαζί με τα λείψανα, το φανταστικό διήγημα αφηγείται την ανακάλυψη λειψάνων, όπλων, πανοπλίες, μέχρι και ένα-δυο άρματα. Στη συνέχεια, αναφέρει ότι οι θάνατοι φαίνεται να έχουν συμβεί στην ξηρά και ήταν το αποτέλεσμα μιας τεράστιας κατολίσθησης ή ενός γιγαντιαίου κύματος.

Το ψεύτικο άρθρο φαίνεται να υπονοεί ότι η ανακάλυψη αυτή αποτελεί απόδειξη της αφήγησης της Βιβλικής Εξόδου (Έξοδος 14: 1-31) στην οποία ο αιγυπτιακός στρατός αφανίστηκε, καθώς καταδίωκε το λαό του Ισραήλ κι έσχισε τα νερά στα δύο ο Θεός για να περάσουν αλλά κατέπνιξε τους διώκτες τους.

Ψεύτικα ιστορικά άρθρα & εικόνες

Η World News Daily Report είναι υπεύθυνη για μια σειρά φανταστικών ιστορικών άρθρων που μπορεί να φαίνονται κι αληθινές σε μερικούς …

Ας δούμε τι έγραψε κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο μηνών:

Ένα έγγραφο κάποιου Ρωμαίου ιστορικού που περιγράφει έναν αυτόπτη μάρτυρα σ ένα από τα θαύματα του Ιησού ανακαλύφθηκε στα αρχεία του Βατικανού.

Ιρλανδοί αρχαιολόγοι ανακαλύπτουν τα λείψανα Ρωμαίων λεγεωνάριων του 1ου αιώνα που σφαγιάστηκαν στην Ιρλανδία.

Ερείπια αρχαίας πόλης ανακαλύφθηκαν στην αυστραλιανή έρημο.

Το κρανίο του Γουίλιαμ Γουάλας ανακαλύφθηκεί στην Αγγλία.

Ένα πλοίο των Βίκινγ ανακαλύφθηκε κοντά στον ποταμό Μισισιπή.

Επίσης η ιστοσελίδα αυτή καθημερινά παίρνει φωτογραφίες από άλλα μέρη στο internet και τις χρησιμοποιεί σ άλλες κατασκευασμένες ιστορίες.

Για παράδειγμα μια εικόνα του «πρωτότυπου» άρθρου , για το οποίο ισχυρίζεται ότι είναι αιγυπτιακό σπαθί που βρέθηκε στο χώρο, είναι στην πραγματικότητα μια εικόνα από τη Wikipedia του 18ου αιώνα π.Χ. που βρέθηκε στη Ναμπλούς.

Αυτή η φωτογραφία είναι από μια άλλη ανακάλυψη στο Μεξικό (δείτε ΕΔΩ κι ΕΔΩ κι ΕΔΩ)

Παραθέτω και πάλι την μετάφραση του disclaimer από ένα άλλο πρόσφατο άρθρο μας που αναφερόταν στην ίδια ιστοσελίδα:

To worldnewsdailyreport.com είναι μία σατιρική web έκδοση ειδήσεων και πολιτικής, η οποία μπορεί ή δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει πραγματικά ονόματα, συχνά σε ημι-πραγματικό ή ως επί το πλείστον πλασματικό τρόπους. Όλα τα άρθρα ειδήσεων που περιέχονται σε worldnewsdailyreport.com είναι μυθοπλασία, και πιθανώς ψευδείς ειδήσεις. Οποιαδήποτε ομοιότητα με την αλήθεια είναι καθαρά τυχαία, εκτός από όλες τις αναφορές σε πολιτικούς ή / και διασημότητες, στην οποία περίπτωση θα βασίζονται σε πραγματικούς ανθρώπους, αλλά εξακολουθεί να είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου μυθοπλασία.

ΤΕΛΙΚΑ ΟΛΑ ΤΑ "ΘΑΥΜΑΤΑ" ΚΑΙ ΟΙ
"ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ" ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΕΙΝΑΙ
ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΑΝ ΤΙΣ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΑΠΑΤΕΣ.

ΕΚΤΑΚΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΙΔΗΣΗ (1/12/2017).

Ανακάλυψη που προκαλεί δέος: Βρέθηκε γνήσιο αντίγραφο με τις διδασκαλίες του Ιησού στον αδελφό του – Είναι στην ελληνική γλώσσα

Σπουδαία ανακάλυψη έκαναν Αμερικανοί ερευνητές στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης στη Βρετανία, όπου βρήκαν το πρώτο γνήσιο αντίγραφο στην ελληνική γλώσσα ενός απόκρυφου γνωστικού κειμένου, που περιέχει τις –υποτιθέμενες- μυστικές διδασκαλίες του Ιησού στον αδελφό του Ιάκωβο!

Το έγγραφο προέρχεται από τη βιβλιοθήκη του Ναγκ Χαμαντί, η οποία περιέχει μια συλλογή 13 Γνωστικών βιβλίων ή κωδίκων, που ανακαλύφθηκαν στην Άνω Αίγυπτο το 1945. Ο αριθμός των κειμένων που έχουν βρεθεί στα ελληνικά είναι μικρός, με τους καθηγητές Τζόφρι Σμιθ και Μπρεντ Λαντάου από το Πανεπιστήμιο του Τέξας, να αναφέρουν πως βρήκαν αρκετά αποσπάσματα στα ελληνικά της «Πρώτης Αποκάλυψης του Ιακώβου», η οποία θεωρείτο ότι υπήρχε μόνο σε κοπτική μετάφραση.

«Ποτέ δεν φανταζόμασταν ότι είχαν επιβιώσει από την αρχαιότητα ελληνικά αποσπάσματα από την Πρώτη Αποκάλυψη του Ιακώβου, κι όμως βρίσκονταν ακριβώς μπροστά στα μάτια μας», δήλωσε ο Σμιθ.

«Η νέα ανακάλυψη είναι σημαντική, εν μέρει επειδή δείχνει ότι οι Χριστιανοί διάβαζαν ακόμη και μελετούσαν κείμενα που οι ηγέτες τους θεωρούσαν αιρετικά», πρόσθεσε.

Στο εν λόγω απόκρυφο κείμενο, που δεν συμπεριλήφθηκε στην Καινή Διαθήκη και ήταν ανάμεσα στα απαγορευμένα από την εκκλησία κείμενα, ο Ιησούς εμφανίζεται να συζητά και να συμβουλεύει τον αδελφό του πώς θα είναι καλός δάσκαλος μετά τον θάνατό του Ιησού.

Το χειρόγραφο που βρέθηκε, είναι γραμμένο με προσεγμένο και ομοιόμορφο γραφικό χαρακτήρα, ενώ οι λέξεις χωρίζονται με σημεία στίξης σε συλλαβές, πράγμα που, κατά τους ερευνητές, σημαίνει ότι ίσως χρησίμευε για εκπαιδευτικούς λόγους.

ΟΣΟΙ ΝΟΗΜΟΝΕΣ ΕΥΦΥΕΙΣ ΘΑΥΜΑΤΟΛΑΓΝΟΙ ΚΑΙ
ΠΡΟΦΗΤΟΛΑΓΝΟΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΤΑΛΑΒΑΝ, ΚΑΤΑΛΑΒΑΝ.

ΑΣ ΠΑΝΕ ΝΑ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΟΥΝ ΤΩΡΑ ΤΟΝ ΙΕΧΩΒΑ.

ΑΛΛΗΛΟΥΪΑ (= ΔΟΞΑΣΤΕ ΤΟΝ ΙΕΧΩΒΑ).

(Η εξελληνισμένη έκφραση «αλληλούια» (αρχ. «ἀλληλούϊα») που προέρχεται από τα Εβρ. הַלְּלוּיָהּ‎, Χαλελουγιάχ, κατά γράμμα αποτελεί προτροπή προς ομάδα ανθρώπων να «αινέσουν τον Γιαχ». Στην Αγία Γραφή αυτός ο όρος χρησιμοποιείται 28 φορές. Οι μεταφράσεις έχουν αποδώσει αυτή την έκφραση δοξολογίας ως «Αινείτε τον Γιαχ» ή «Αινείτε τον Κύριο». Ο όρος Γιάχ αποτελεί συντομευμένη μορφή του θεϊκού ονόματος που προσδιορίζεται από το Τετραγράμματο και αποδίδεται συνήθως Γιαχβέ ή Ιεχωβά.

Για την πλειονότητα των Χριστιανών αποτελεί έκφραση ιδιαίτερου αίνου προς τον Θεό. Στον Ιουδαϊσμό αποτελεί μέρος των προσευχών (ύμνων) Χαλλέλ. (Ψαλμοί 113-118)

Η διατήρηση αυτού του αμετάφραστου εβραϊκού όρου στην εκκλησιαστική υμνολογία θεωρείται απομεινάρι των πρακτικών που υιοθέτησε η πρωτοχριστιανική εκκλησία από την ιουδαϊκή συναγωγή και τις εσσαϊκές κοινότητες)

ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ