ΟΜΗΡΟΣ: Ὀδύσσεια (6.71-6.126)

Ὣς εἰπὼν δμώεσσιν ἐκέκλετο, τοὶ δ᾽ ἐπίθοντο.

οἱ μὲν ἄρ᾽ ἐκτὸς ἄμαξαν ἐΰτροχον ἡμιονείην
ὅπλεον, ἡμιόνους θ᾽ ὕπαγον ζεῦξάν θ᾽ ὑπ᾽ ἀπήνῃ·
κούρη δ᾽ ἐκ θαλάμοιο φέρεν ἐσθῆτα φαεινήν.
75 καὶ τὴν μὲν κατέθηκεν ἐϋξέστῳ ἐπ᾽ ἀπήνῃ,
μήτηρ δ᾽ ἐν κίστῃ ἐτίθει μενοεικέ᾽ ἐδωδὴν
παντοίην, ἐν δ᾽ ὄψα τίθει, ἐν δ᾽ οἶνον ἔχευεν
ἀσκῷ ἐν αἰγείῳ· κούρη δ᾽ ἐπεβήσετ᾽ ἀπήνης.
δῶκεν δὲ χρυσέῃ ἐν ληκύθῳ ὑγρὸν ἔλαιον,
80 ἧος χυτλώσαιτο σὺν ἀμφιπόλοισι γυναιξίν.
ἡ δ᾽ ἔλαβεν μάστιγα καὶ ἡνία σιγαλόεντα,
μάστιξεν δ᾽ ἐλάαν· καναχὴ δ᾽ ἦν ἡμιόνοιϊν·
αἱ δ᾽ ἄμοτον τανύοντο, φέρον δ᾽ ἐσθῆτα καὶ αὐτήν,
οὐκ οἴην, ἅμα τῇ γε καὶ ἀμφίπολοι κίον ἄλλαι.
85 Αἱ δ᾽ ὅτε δὴ ποταμοῖο ῥόον περικαλλέ᾽ ἵκοντο,
ἔνθ᾽ ἦ τοι πλυνοὶ ἦσαν ἐπηετανοί, πολὺ δ᾽ ὕδωρ
καλὸν ὑπεκπρορέει μάλα περ ῥυπόωντα καθῆραι,
ἔνθ᾽ αἵ γ᾽ ἡμιόνους μὲν ὑπεκπροέλυσαν ἀπήνης.
καὶ τὰς μὲν σεῦαν ποταμὸν πάρα δινήεντα
90 τρώγειν ἄγρωστιν μελιηδέα· ταὶ δ᾽ ἀπ᾽ ἀπήνης
εἵματα χερσὶν ἕλοντο καὶ ἐσφόρεον μέλαν ὕδωρ,
στεῖβον δ᾽ ἐν βόθροισι θοῶς ἔριδα προφέρουσαι.
αὐτὰρ ἐπεὶ πλῦνάν τε κάθηράν τε ῥύπα πάντα,
ἑξείης πέτασαν παρὰ θῖν᾽ ἁλός, ἧχι μάλιστα
95 λάϊγγας ποτὶ χέρσον ἀποπλύνεσκε θάλασσα.
αἱ δὲ λοεσσάμεναι καὶ χρισάμεναι λίπ᾽ ἐλαίῳ
δεῖπνον ἔπειθ᾽ εἵλοντο παρ᾽ ὄχθῃσιν ποταμοῖο,
εἵματα δ᾽ ἠελίοιο μένον τερσήμεναι αὐγῇ.
αὐτὰρ ἐπεὶ σίτου τάρφθεν δμῳαί τε καὶ αὐτή,
100 σφαίρῃ ταί γ᾽ ἄρα παῖζον, ἀπὸ κρήδεμνα βαλοῦσαι·
τῇσι δὲ Ναυσικάα λευκώλενος ἄρχετο μολπῆς.
οἵη δ᾽ Ἄρτεμις εἶσι κατ᾽ οὔρεα ἰοχέαιρα,
ἢ κατὰ Τηΰγετον περιμήκετον ἢ Ἐρύμανθον,
τερπομένη κάπροισι καὶ ὠκείῃς ἐλάφοισι·
105 τῇ δέ θ᾽ ἅμα νύμφαι, κοῦραι Διὸς αἰγιόχοιο,
ἀγρονόμοι παίζουσι· γέγηθε δέ τε φρένα Λητώ·
πασάων δ᾽ ὑπὲρ ἥ γε κάρη ἔχει ἠδὲ μέτωπα,
ῥεῖά τ᾽ ἀριγνώτη πέλεται, καλαὶ δέ τε πᾶσαι·
ὣς ἥ γ᾽ ἀμφιπόλοισι μετέπρεπε παρθένος ἀδμής.
110 Ἀλλ᾽ ὅτε δὴ ἄρ᾽ ἔμελλε πάλιν οἶκόνδε νέεσθαι
ζεύξασ᾽ ἡμιόνους πτύξασά τε εἵματα καλά,
ἔνθ᾽ αὖτ᾽ ἄλλ᾽ ἐνόησε θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη,
ὡς Ὀδυσεὺς ἔγροιτο, ἴδοι τ᾽ εὐώπιδα κούρην,
ἥ οἱ Φαιήκων ἀνδρῶν πόλιν ἡγήσαιτο.
115 σφαῖραν ἔπειτ᾽ ἔρριψε μετ᾽ ἀμφίπολον βασίλεια·
ἀμφιπόλου μὲν ἅμαρτε, βαθείῃ δ᾽ ἔμβαλε δίνῃ,
αἱ δ᾽ ἐπὶ μακρὸν ἄϋσαν. ὁ δ᾽ ἔγρετο δῖος Ὀδυσσεύς,
ἑζόμενος δ᾽ ὅρμαινε κατὰ φρένα καὶ κατὰ θυμόν·
«Ὤ μοι ἐγώ, τέων αὖτε βροτῶν ἐς γαῖαν ἱκάνω;
120 ἦ ῥ᾽ οἵ γ᾽ ὑβρισταί τε καὶ ἄγριοι οὐδὲ δίκαιοι,
ἦε φιλόξεινοι καί σφιν νόος ἐστὶ θεουδής;
ὥς τέ με κουράων ἀμφήλυθε θῆλυς ἀϋτή,
νυμφάων, αἳ ἔχουσ᾽ ὀρέων αἰπεινὰ κάρηνα
καὶ πηγὰς ποταμῶν καὶ πίσεα ποιήεντα.
125 ἦ νύ που ἀνθρώπων εἰμὶ σχεδὸν αὐδηέντων;
ἀλλ᾽ ἄγ᾽ ἐγὼν αὐτὸς πειρήσομαι ἠδὲ ἴδωμαι.»

***

Είπε και πρόσταξε τους δούλους, εκείνοι υπάκουσαν,
κι ευθύς την άμαξα με τους ωραίους τροχούς,
πρόσφορη για τις μούλες, τη σέρνουν έξω, κι έζεψαν στην άμαξα τις μούλες.
Τότε κι η κόρη φέρνει από τον θάλαμο τον πλούσιο ρουχισμό
και τον απόθεσε στο λείο αμάξι.
Στο μεταξύ κι η μάνα της διαλέγει
και της έβαλε σ᾽ ένα καλάθι άφθονα τρόφιμα κάθε λογής,
πρόσθεσε και τις λιχουδιές, και το γιδίσιο ασκί το γέμισε κρασί.
Κι όταν στην άμαξα η κόρη ανέβηκε,
80 της παραδίνει και μια λήκυθο χρυσή με λάδι λιπαρό,
για ν᾽ αλειφτεί κι η ίδια κι όσες κοπέλες τη συνόδευαν.
Τότε κι εκείνη το μαστίγιο πιάνει και τα ηνία λαμπρά,
τα ζώα μαστιγώνοντας να τρέξουν.
Κι αντήχησεν ο θόρυβος από τις μούλες,
που ακαταπόνητες τεντώθηκαν, σέρνοντας φορτίο και κόρη —
δεν ήταν μόνη, κίνησαν μαζί της κι άλλες
κοπέλες που της παραστέκουν.
Κι όταν πλησίασαν το ρέμα του καλλίρροου ποταμού,
όπου κι οι γούρνες ήσαν στη σειρά — έτρεχε το νερό ασταμάτητο
μπροστά τους, καλόδεχτο, να καθαρίζει κάθε ρύπο.
Εκεί λύνουν τις μούλες απ᾽ τ᾽ αμάξι και τις αμόλησαν
πλάι στο ποτάμι με τις πολλές του δίνες,
90 για να βοσκήσουν χλόη μαλακή σαν μέλι.
Από το αμάξι σήκωσαν στα χέρια τους τα ρούχα
και τα βαφτίζουν στο νερό, βαθύ σαν μαύρο.
Με γρηγοράδα απίστευτη τα στύβουν στις χαβούζες,
κοιτώντας πώς θα ξεπεράσουνε η μια την άλλη.
Κι όταν απόσωσαν το πλύσιμο κι άστραψαν πεντακάθαρα τα ρούχα,
τα πήραν να τ᾽ απλώσουν στ᾽ ακρογιάλι με τη σειρά,
εκεί που η θάλασσα, χτυπώντας την ακτή, τα βότσαλα λευκαίνει.
Ύστερα κάνουν το λουτρό τους, με λάδι αλείφτηκαν
και στρώθηκαν να φάνε στην ποταμίσιαν όχθη,
τα ρούχα περιμένοντας να τα στεγνώσουν οι αχτίνες του ήλιου.
Κι όταν ευφράνθηκαν με το φαΐ η κόρη κι οι κοπέλες,
100 πήραν να παίζουν την πετόσφαιρα, τον κεφαλόδεσμο πετώντας πέρα.
Ανάμεσά τους, χέρια υψώνοντας λευκά, η Ναυσικά
κρατούσε τον ρυθμό με το τραγούδι της.
Πώς η τοξεύτρα η Άρτεμη στα όρη κατεβαίνει,
ή στον πανύψηλο Ταΰγετο ή στον Ερύμανθο,
για να χαρεί με κάπρους και μ᾽ ελάφια ωκύποδα,
οι Νύμφες αγροδίαιτες, κόρες του Δία που κρατάει αιγίδα,
τη συντροφεύουν παίζοντας μαζί της·
βλέπει και χαίρεται βαθιά η Λητώ πως υπερέχουν
μέτωπο και κεφαλή της κόρης της· αναγνωρίζεται εύκολα
σ᾽ όλες ανάμεσα, κι ας είναι ωραίες όλες τους·
παρόμοια κι η αδάμαστη παρθένα Ναυσικά
από τις άλλες κοπέλες ξεχωρίζει που παράστεκαν.
Πέρασε ωστόσο η ώρα κι έπρεπε
110 τον δρόμο πάλι να πάρει της επιστροφής προς το παλάτι,
να ξαναζέψει τα μουλάρια και να διπλώσει τα ωραία της ρούχα.
Τότε ακριβώς άλλα στοχάστηκε, τα μάτια λάμποντας, η θεά Αθηνά·
πώς θα ξυπνήσει ο Οδυσσέας, να δει την κόρη την πεντάμορφη,
που θα τον οδηγούσε προς την πόλη όπου και κατοικούν οι Φαίακες.
Καθώς λοιπόν τη σφαίρα ρίχνει η Ναυσικά σε μια από τις κοπέλες,
η κοπελιά ξαστόχησε,
κι έπεσε η μπάλα στα βαθιά νερά του ποταμού. Ύψωσαν τότε μια φωνή
μεγάλη, κι ο θείος Οδυσσέας ξυπνά. Ανασηκώθηκε και ταραγμένος
συλλογίστηκε στα φρένα και στον νου του:
«Αλίμονό μου! Σε ποιων ανθρώπων έφτασα πάλι τη χώρα;
120 είναι αλαζόνες, άγριοι κι άδικοι; ή μήπως τη φιλοξενία γνωρίζουν
κι ο νους τους σέβεται τα θεία;
Στ᾽ αφτιά μου ωστόσο χτύπησε μια κοριτσίστικη φωνή,
λες κι ήταν από κόρες Νύμφες
που, μένοντας ψηλά στα όρη, κατεβαίνουν
στις πηγές των ποταμών ή σε λιβάδια χλοερά.
Εκτός κι αν βρίσκομαι σε κάποιον τόπο
όπου μιλούν και μένουν άνθρωποι θνητοί.
Άλλο δεν έχω, μόνος μου πρέπει να δοκιμάσω, να δω τι τρέχει.»

Το σαμποτάζ της ευτυχίας

Οι χρόνια δυσαρεστημένοι άνθρωποι έχουν συγκεκριμένες συνήθειες που τους κρατάνε μακριά από τη χαρά. Μια έρευνα τις αποκαλύπτει. Η ευτυχία δεν είναι εξ ολοκλήρου στο χέρι μας. Όμως, πέρα από τις μη ελεγχόμενες συνθήκες, υπάρχουν και συνήθειες που την αποκλείουν από την καθημερινότητά μας χωρίς να το καταλαβαίνουμε, όπως επισημαίνει έρευνα τεσσάρων πανεπιστημίων, με τίτλο «H ευτυχία είναι απόφαση».

Η επιστήμονας Sonja Lyubomirsky του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια λέει ότι το 40% της ευτυχίας μας εξαρτάται από εμάς και μόνο. Υπάρχουν μερικές «περιοχές» στις οποίες πέφτουμε όλοι όταν περνάμε πιο σκοτεινές περιόδους.

Όμως οι χρόνια δυσαρεστημένοι άνθρωποι έχουν μπει σε μια αυτόματη διαδικασία να μη βγαίνουν σχεδόν ποτέ από αυτές, σαν να έχει αλλάξει μόνιμα το πρίσμα μέσα από το οποίο βλέπουν τα πράγματα.

Οι 6 σαμποτέρ της ευτυχίας μας είναι οι εξής:

ΕΣΤΙΑΖΟΥΜΕ ΣΤΑ ΣΤΡΑΒΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ: Ναι, η ζωή είναι σκληρή. Αλλά αυτό δεν υπερισχύει απαραίτητα όλων των άλλων όψεων που μπορεί να έχει. Πολλές φορές είναι δύσκολη, όμως μπορεί να είναι και γλυκιά, δημιουργική, προκλητική, διασκεδαστική. Η σκέψη της σκληρότητας, όταν μπαίνει στο κεφάλι μας ως αυτοματισμός, μας εμποδίζει να βρούμε τρόπους για να βγούμε από όποια κατάσταση μας χαλάει. Χάνουμε την προοπτική και δεν βλέπουμε τα καλά που μπορεί να συμβαίνουν.

ΔΕΝ ΕΜΠΙΣΤΕΥΟΜΑΣΤΕ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ. Σίγουρα δεν είναι όλοι άξιοι εμπιστοσύνης, όμως όταν πορευόμαστε διαρκώς καχύποπτοι, εμφανίζουμε μια τάση να εστιάζουμε περισσότερο στα λάθη των άλλων από όσο στα καλά που μπορεί να έχουν. Τέτοιες σκέψεις κλείνουν πολλές πόρτες στις ανθρώπινες σχέσεις, με αποτέλεσμα να νιώθουμε μόνοι και απογοητευμένοι από τους άλλους ανθρώπους.

ΚΑΝΟΥΜΕ ΣΥΓΚΡΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΑΣ ΜΕ ΑΛΛΟΥΣ -ΚΑΙ ΖΗΛΕΥΟΥΜΕ. «Γιατί αυτός/ή και όχι εγώ;» Μια φράση-δηλητήριο όχι για τη χαρά του άλλου αλλά για τη δική μας. Διότι όταν μπαίνουμε σε αυτή τη διαδικασία, νιώθουμε αυτομάτως αδικημένοι. Ας το δούμε λοιπόν ανάποδα. Τι καλά έχουμε εμείς που δεν τα έχει ο απέναντι;

ΠΑΛΕΥΟΥΜΕ ΝΑ ΕΛΕΓΞΟΥΜΕ ΤΑ ΠΑΝΤΑ: Η ζωή όμως έχει άλλα σχέδια και πάντα μας βάζει τρικλοποδιές. Γι' αυτό πρέπει να είμαστε λίγο πιο ελαστικοί με τον εαυτό μας αλλά και με τον τρόπο που έρχονται τα πράγματα. Όπως έλεγε και ο Αριστοτέλης δηλαδή: «Όταν τα πράγματα δεν έρχονται όπως τα θέλεις, χρησιμοποίησέ τα όπως έρχονται».

ΑΝΑΜΑΣΑΜΕ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΑΣ ΔΙΑΡΚΩΣ. Δεν ωφελεί και πολύ να γκρινιάζουμε νύχτα-μέρα για πράγματα που δεν μπορούμε να αλλάξουμε. Ούτε το να αναμασάμε το τι έγινε στο παρελθόν (πράγμα που ούτε αλλάζει, ούτε θα μας κάνει να νιώσουμε καλύτερα). Όσο μιλάμε για τα προβλήματά μας, τόσο περισσότερο γιγαντώνονται στο κεφάλι μας. Είναι υγιές να τα συζητάμε αλλά όχι συνέχεια. Μας κάνει κακό στην ψυχολογία. Οι πιο χαρούμενοι άνθρωποι ζουν περισσότερο στο παρόν και στο τι μπορούν να κάνουν για να είναι καλύτερα από σήμερα και μετά, και λιγότερο στο παρελθόν που πέρασε και πάει.

ΦΟΒΟΜΑΣΤΕ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. Ανθρώπινος ο φόβος και οι αγωνίες μας για το άγνωστο. Όμως το να χρειαστεί να κολυμπήσουμε κάποιες στιγμές σε άγνωστα και σκοτεινά νερά είναι μέσα στο πρόγραμμα. Και είναι σωστό όποτε μπορούμε να είμαστε διορατικοί και να προετοιμαζόμαστε για πιθανόν όχι και πολύ ευχάριστες ή εύκολες μελλοντικές εμπειρίες, όμως δεν ωφελεί να ανησυχούμε υπερβολικά. Μια καλή τεχνική είναι όταν νιώθουμε πως η ανησυχία μας για κάτι μεγαλώνει πολύ, να ρωτήσουμε τον εαυτό μας αν μπορούμε να κάνουμε αυτή τη στιγμή κάτι γι' αυτό. Αν η απάντηση είναι θετική, τότε ας καταστρώσουμε ένα σχέδιο. Αν όμως είναι αρνητική, τότε πρέπει να βγούμε συνειδητά από τον φόβο και να εστιάσουμε στο εδώ και τώρα.

Όσο κοιτάζεις τα άστρα, πας καλά

Όσο κοιτάζεις τα άστρα, πας καλά. Δεν έχεις χάσει το όραμα, και δεν σε αποσπούν από αυτό οι δυσκολίες στις οποίες σκοντάφτουν τα πόδια σου.

Όσο πιο πολύ σκέφτεσαι το όνειρο, πας πολύ καλά. Ενεργοποιείς συνεχώς όλους τους μηχανισμούς της ζωής για να το ζήσεις, και έτσι δεν θα ζήσεις το όνειρο κάποιου άλλου.

Όσο δεν ακούς την οχλαγωγία των γύρω, πας υπέροχα. Αυτό σημαίνει ότι ακούς τη φωνή της σιωπή σου, και εκεί βρίσκεται όλη η καθοδήγηση του σύμπαντος.

Όσο νοιώθεις με την καρδιά σου, πας θεσπέσια. Αυτή είναι ο χάρτης και η πυξίδα του ταξιδιού σου, αυτή σου δείχνει το σωστό με την ευτυχία της και το λάθος με το μαρασμό της.

Όσο γελάς, πας ονειρεμένα. Κρατάς την υγεία σου, προσαρμόζεις αυτό που θέλουν να σου δείχνουν σε αυτό που θέλεις να βλέπεις και μικραίνεις συνεχώς σε ένα κόσμο που μεγαλώνει.

Όσο αγαπάς, είσαι τα πάντα. Είσαι η πηγή και είσαι το ρέμα. Να σε ντύσουν θέλουν με το φόβο τους. Ξεγύμνωνέ τους με την αγάπη σου. Ουδέν ισχυρότερο και αρχαιότερο της πηγής.

Πως τα ‘’Πιστεύω’’ Διαμορφώνουν την Πραγματικότητα Σου

”Πιστεύω” και Πραγματικότητα

H πραγματικότητα είναι εύπλαστη. Ένα πέπλο, που άλλες φορές αντιλαμβανόμαστε και άλλες φορές διαμορφώνει με περίεργους τρόπους το πως κατανοούμε αυτό που ονομάζουμε ‘’εξωτερικό κόσμο’’. Ένα συνονθύλευμα μνημών απ’ το πως είχαμε αντιληφθεί στο παρελθόν κάποιες καταστάσεις και ταυτόχρονα εμπειρίες τόσο ισχυρές ώστε να καθορίσουν εσωτερικά φίλτρα για το πως βλέπουμε τον ‘’κόσμο’’. Εν τέλει, ο εγκέφαλος μας ‘’φιλτράρει’’ την εξωτερική πραγματικότητα ή την δημιουργεί; Οι καταστάσεις που αντιλαμβανόμαστε είναι κάτι ρευστό και ευμετάβλητο ή είναι ένα καλά σκηνοθετημένο φιάσκο; Πόσο σημαντικά είναι τα εσωτερικά ”Πιστεύω” και πως μας επηρεάζουν; 

Τι Πιστεύουμε ότι Είναι Αλήθεια

Τα προσωπικά μας ‘’Πιστεύω’’ (Beliefs) παίζουν ένα τεράστιο ρόλο στο πως βλέπουμε την ζωή μας. Η εκτίμηση σου για τις επιτυχίες και αποτυχίες που έχεις αντιμετωπίσει θα στηριχτούν στα θεμέλια που είναι κατασκευασμένα τα ‘’Πιστεύω’’ σου. Τα ‘’Πιστεύω’’ παρέχουν μια δομημένη διαδικασία μέσα απ’ την οποία αξιολογούμε οτιδήποτε συμβαίνει στην ζωή μας.

Αναπτύσσουμε τα ‘’Πιστεύω’’ μας για την πραγματικότητα βασιζόμενοι στο πως ερμηνεύουμε τον κόσμο γύρω μας σύμφωνα με τις εμπειρίες και παρατηρήσεις μας. Υπάρχουν δύο σημαντικοί τομείς που συνεισφέρουν στην δημιουργία των ‘’Πιστεύω’’ μας: Ένας λογικός και ένας συναισθηματικός.

Ο Συνδυασμός Λογικής και Συναισθήματος

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα Belief ξεκινά περισσότερο σαν μια θεωρία. Γίνονται υποθέσεις βασιζόμενες σε παρατηρήσεις και γνώση. Σε άλλες περιπτώσεις, ένα νέο ‘’ Πιστεύω’’ αναπτύσσεται ως μια συναισθηματική οπτική υποστηριζόμενη από την λογική. Μέσα απ’ το παράθυρο των beliefs, προσπαθούμε να βγάλουμε συμπέρασμα για το πως εξελίσσονται τα πράγματα γύρω μας. Ακόμα, τα χρησιμοποιούμε για να σχηματίσουμε υποθέσεις για μελλοντικά αποτελέσματα.

Τα Δεχόμαστε ως Γεγονότα

Απ’ την στιγμή που θα δημιουργηθούν, τα ‘’Πιστεύω’’ γίνονται δεκτά ως γεγονότα και στοιχεία. Γίνονται το προσωπικό μας λειτουργικό σύστημα. Όπως και ένας υπολογιστής, έτσι και τα beliefs, ελέγχουν το πως κατηγοριοποιούμε, επεξεργαζόμαστε και αποθηκεύουμε πληροφορίες. Οτιδήποτε βλέπουμε, βιώνουμε, σκεφτόμαστε και αισθανόμαστε είναι κατασκευασμένο στο να ταιριάζει στα προσωπικά μας ‘’Πιστεύω’’.

Δεν Είναι Συνειδητή Διαδικασία

Πολλά απ’ τα beliefs εδραιώθηκαν στην παιδική μας ηλικία και άλλα από εμπειρίες και συνθήκες που δεν είναι πλέον χρήσιμες. Όμως γιατί αυτό είναι σημαντικό; Καθώς μεγαλώνουμε, πολλά απ’ τα ήδη υπάρχον ‘’Πιστεύω’’ μας δεν είναι χρήσιμα ούτε μας εξυπηρετούν. 

Ο Εσωτερικός Χάρτης Πραγματικότητας

Από την στιγμή που ερχόμαστε στην ζωή, το υποσυνείδητο μας είναι απόλυτα απασχολημένο στο να συλλέγει και να επεξεργάζεται πληροφορίες. Συνδυαζόμενο με τις ήδη υπάρχουσες εμπειρίες, αυτές οι πληροφορίες χρησιμοποιούνται για να δημιουργήσουν ‘’Πιστεύω’’ για το ποιος είσαι ως άτομο και πως ταιριάζεις στον κόσμο γύρω σου.

Επειδή τα Beliefs βασίζονται στην λογική και συναισθηματική αξιολόγηση των προσωπικών μας εμπειριών, γίνονται αποδεκτά απ’ το υποσυνείδητο ως απόλυτες αλήθειες. Το υποσυνείδητο μας έπειτα, χρησιμοποιεί αυτές τις προσωπικές ‘’αλήθειες’’ για να κατασκευάσει την προσωπική μας εκδοχή της εξωτερικής πραγματικότητας. Επομένως, τα ‘’Πιστεύω’’ μας γίνονται ο εσωτερικός χάρτης που διαμορφώνει την πραγματικότητα μας. Για το μυαλό μας, ο χάρτης αυτός είναι η πραγματικότητα.

Ο τρόπος με τον οποίο αυτός ο χάρτης θα κατασκευαστεί, θα καθορίσει πολλές, αν όχι όλες, τις πτυχές της ζωής μας. Θα παίξει κεντρικό και καθοριστικό ρόλο στις επιτυχίες μας, τις αποτυχίες μας αλλά και στο πως βιώνουμε ικανοποίηση ή απογοήτευση από τις εμπειρίες μας.

Προσαρμόζουμε τα Γεγονότα να Ταιριάζουν στον Χάρτη

Αν έχουμε δημιουργήσει ένα χάρτη όπου η ευκαιρία είναι παντού, αυτό είναι που θα βλέπουμε. Αν ο χάρτης μας στηρίζεται στην ευκαιρία, τότε δεν θα βλέπουμε εμπόδια και δυσκολίες αλλά λύσεις. Ερμηνεύουμε τα γεγονότα με τέτοιο τρόπο όπου τους επιτρέπει να ταιριάζουν με τον εσωτερικό μας χάρτη.

Βέβαια υπάρχει μια μεγάλη παγίδα. Όλοι μας, μπορεί να έχουμε ένα εσωτερικό χάρτη που διαμορφώνει την πραγματικότητα μας, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι το γνωρίζουμε. Αυτός ο χάρτης είναι έξω από την συνειδητή μας επίγνωση και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην γνωρίζουμε το πως δημιουργούμε την πραγματικότητα μας. Αν δεν ξέρεις τον χάρτη, δεν ξέρεις ούτε που βρίσκεσαι ούτε που πηγαίνεις.

Ο Χάρτης δεν Είναι η Πραγματικότητα

Ακόμα, δημιουργούμε μια συναισθηματική σύνδεση με τον χάρτη μας. Είναι η προσωπική μας εκδοχή του τι είναι πραγματικό και έχουμε ένα κατοχυρωμένο ενδιαφέρον να ελέγξουμε την ακρίβεια του. Θέλουμε να είναι αληθινός επειδή είναι γνώριμος και μας κάνει να αισθανόμαστε ασφαλείς και άνετα. Αυτός είναι ο λόγος που πολλές φορές είμαστε διατεθειμένοι να διαστρεβλώσουμε ή να αγνοήσουμε οτιδήποτε είναι έξω από αυτόν τον χάρτη.

Για την προσωπική μας ανάπτυξη, ο χάρτης πρέπει να αναπροσδιορίζεται ανά διαστήματα.. Ο λόγος που μια τέτοια αλλαγή φαίνεται τρομακτική είναι γιατί οι περισσότεροι από εμάς ξεχνάμε ότι είναι απλά ένας χάρτης.

Υπερασπίζοντας τα ‘’Πιστεύω’’ μας

Το συναίσθημα το οποίο είναι πιο κοινό σε όλους τους ανθρώπους στον πλανήτη, μια βάση για το πως προκύπτουν όλες αυτές οι συναισθηματικές κλιμακώσεις, είναι η ανάγκη μας να αισθανόμαστε ασφαλείς. Η ανάγκη να προστατευόμαστε από οτιδήποτε μας προκαλεί φόβο. Ένα πανίσχυρο συναίσθημα. Η προσπάθεια να ικανοποιήσουμε αυτή την ανάγκη σχηματίζει τις πράξεις μας.

Αυτός άλλωστε, είναι και ο λόγος όπου είμαστε προγραμματισμένοι να προσπαθούμε να ταιριάξουμε την πραγματικότητα μας στα ‘’Πιστεύω’’ μας για το ποιοι είμαστε και τι αξίζουμε. Όταν η αντίληψη μας για τον κόσμο επιβεβαιώνει τα ‘’Πιστεύω’’ μας, αισθανόμαστε ασφαλείς για το ότι η γνώμη μας είναι σωστή. Δεν χρειάζεται να βγούμε εκτός ζώνης άνεσης ούτε να ρισκάρουμε να καταρρίψουμε τα ‘’Πιστεύω’ μας.

Ωστόσο, όλη αυτή η διαδικασία φανερώνει κάτι σημαντικό: προσπαθούμε να διατηρήσουμε τόσο τα ‘’Πιστεύω’’ που είναι περιοριστικά όσο και αυτά που μας ενισχύουν. Αυτό συμβαίνει γιατί το υποσυνείδητο μας δεν κρίνει αν ένα ‘’Πιστεύω’’ είναι αρνητικό ή μας περιορίζει. Απλά το θεωρεί ως μια βάση δεδομένων για να επεξεργάζεται και να φιλτράρει την εξωτερική πραγματικότητα.

2 Τρόποι που Διαστρεβλώνουμε την Πραγματικότητα

1. Ερμηνεία

Ήδη μιλήσαμε για το πως ερμηνεύσαμε για το πως ερμηνεύουμε τις εξωτερικές καταστάσεις με βάση τον εσωτερικό μας χάρτη. Αν για παράδειγμα ο εσωτερικός μας χάρτης μας πείθει ότι όλοι γύρω μας θέλουν να μας εκμεταλλευτούν, τότε θα είμαστε συνεχώς αμυντικοί απέναντι τους.

2. Άρνηση

Τα ‘’Πιστεύω’’ δυστυχώς έχουν ανοσία στην λογική. Αν μια εξωτερική πληροφορία είναι αντίθετη από αυτά τότε θα την απορρίψουν, όσο θετική και αν μπορεί να είναι. Το ίδιο περίπου συμβαίνει όταν η άποψη μας είναι επηρεασμένη εκ των προτέρων για ένα άτομο. Αν έχουμε ακούσει άσχημες κριτικές για ένα άτομο πριν το γνωρίσουμε, όταν θα έρθουμε σε επαφή μαζί του συμβαίνει κάτι περίεργο: είναι σαν να προσπαθούμε να επιβεβαιώσουμε τις απόψεις που έχουμε ακούσει. Ο σχηματισμός μιας άποψης είναι απλό παράδειγμα ενός χάρτη. Αν αυτό το άτομο κάνει κάτι ‘’αρνητικό’’ θα το παρατηρήσουμε πιο εύκολα απ’ το ‘’θετικό’’.

Όμως γιατί? Είμαστε μήπως πολύ αυστηροί? Μήπως είμαστε αντικοινωνικοί και θέλουμε να κρίνουμε τους άλλους αρνητικά? Φυσικά και όχι. Απλά η ανάγκη μας να έχουμε δίκιο για τον εγκέφαλο μας σημαίνει κάτι πολύ πιο σημαντικό: έχουμε την ανάγκη να αισθανθούμε ότι έχουμε δίκιο!

Όπως αναφέρθηκε στο άρθρο για την αβεβαιότητα , μια κατάσταση που αισθανόμαστε ότι δεν ξέρουμε τι θα συμβεί είναι εξαιρετικά άβολη. Το 2005 ο ψυχολόγος Ming Hsu, θα ανακαλύψει ότι πολύ μικρά ποσά αμφισημίας( μπερδέματος) ενεργοποιούν αυξημένη λειτουργία στα αμύγδαλα του εγκεφάλου, τμήμα που παίζει καθοριστικό ρόλο στο πως αντιδρούμε στις απειλές. Τα αμύγδαλα φιλτράρουν πληροφορίες από πολλαπλές πηγές για να καθορίσουν πιθανά επίπεδα απειλής. Οι πληροφορίες αυτές παίρνονται απ’ τα αισθητήρια όργανα μας και κυρίως απ’ τα μάτια. Το μάτι στέλνει την πληροφορία στον εγκέφαλο με μορφή οπτικού ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. H πληροφορία αυτή στέλνεται στα νευρωνικά δίκτυα της Θαλάμης και του Οπτικού Κέντρου του εγκεφάλου όπου η πληροφορία επεξεργάζεται, παίρνει σχήμα και κρίνεται για το αν είναι απειλητική ή όχι. Αν η πληροφορία είναι εντελώς άγνωστη ή απειλητική, την ίδια στιγμή, ο εγκέφαλος παρουσιάζει μικρότερη δραστηριότητα στο τμήμα Ventral Striatum, μέρος του εγκεφάλου υπεύθυνο να αντιδρά σε ανταμοιβές(π.χ αύξηση μισθού). Επομένως, όταν έχουμε δίκιο αισθανόμαστε θετικά συναισθήματα ακόμα και αν δεν το αντιλαμβανόμαστε. Όσο περισσότερο ταιριάζει το εξωτερικό περιβάλλον με τα ‘’Πιστεύω’’ μας τόσο καλύτερα αισθανόμαστε!

Ο νευρολόγος Robert Burton ονόμασε αυτήν την διαδικασία Certainty Bias. Όταν επιβεβαιώνεται ένα ‘’Πιστεύω’’ μας αισθανόμαστε χαρούμενοι!

Εντοπίζοντας Περιοριστικά ‘’Πιστεύω’’

Εντόπισε ποιες καταστάσεις σε περιορίζουν στην καθημερινότητα σου και μέσω αυτών προσπάθησε να βρεις ποια ‘’Πιστεύω’’ είναι αυτά που σε κρατούν πίσω. Αυτό μπορείς να το κάνεις με τις παρακάτω ερωτήσεις:

1. Σε ποια κατάσταση αισθάνεσαι ότι δεν είσαι αρκετά καλός και γιατί πιστεύεις κάτι τέτοιο;
2. Ποιες περιοχές της ζωής σου, σου αφήνουν ένα αίσθημα ότι κάτι λείπει;
3. Ποια νέα δραστηριότητα φοβάσαι να ξεκινήσεις; Γιατί την αποφεύγεις τόσο; Τι φοβάσαι ότι θα συμβεί;
4. Σε ποια περιοχή της ζωής σου θέλεις να βελτιωθείς και τι θεωρείς ότι σε κρατάει πίσω;
5. Προσπαθείς συχνά να κάνεις καλή εντύπωση; Το κάνεις γιατί η άποψη των άλλων είναι σημαντική για εσένα ή γιατί φοβάσαι ότι αν αφεθείς δεν θα είσαι αποδεκτός;

Στην συνέχεια μπορείς να προχωρήσεις σε πιο στοχευμένες ερωτήσεις, που θα σε βοηθήσουν να ξεκαθαρίσεις περισσότερο κάποια πράγματα:

1.Tι τίμημα πληρώνεις όταν πιστεύεις τα παραπάνω;

2.Τι χρειάζεται να πιστέψεις ώστε να πετύχεις αυτό που θέλεις; Τι στοιχεία λείπουν;

3.Τι χρειάζεται να κάνεις διαφορετικά για να παράγεις τα αποτελέσματα που θέλεις;

Μπορεί οι παραπάνω ερωτήσεις να θεωρείς ότι είναι περιττές και ότι απαντώντας τες θα είναι χάσιμο χρόνου. Όμως πίστεψε με, δεν είναι. Και αυτή την φορά θα εξηγήσω τους λόγους που οι ερωτήσεις που γράφω στα άρθρα μου είναι σημαντικές.

Νέα Μονοπάτια στην Εστίαση της Προσοχής

Και μόνο η εστίαση της προσοχής σου σε μια στοχευμένη ερώτηση αλλάζει τον εγκέφαλο σου. Επιλέγοντας να εστιάσεις την προσοχή σου σε αυτές τις γραμμές αλλάζεις την ροή αίματος σε διάφορα μέρη του εγκεφάλου σου. Η προσοχή μας, που επηρεάζεται και κατευθύνεται άμεσα από τα ‘’Πιστεύω’’ μας, δίνει ζωή στα πάντα γύρω μας.

Η κάθε σου σκέψη παράγει μια βιοχημική αντίδραση στον εγκέφαλο σου. Ο εγκέφαλος ελευθερώνει χημικά σήματα στο σώμα σου μέσω σκέψεων. Η κάθε σκέψη παράγει χημικά στον εγκέφαλο όπου επιτρέπουν στο σώμα να αισθανθεί ακριβώς αυτό που σκέφτεσαι. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να αντιληφθούμε το πως φιλτράρουμε την εξωτερική πραγματικότητα παρά μόνο μέσω των συναισθημάτων. Αν αισθάνεσαι αρνητική συναισθήματα, ο εγκέφαλος σου θα μεταφέρει νευροπεπτίδια στο σώμα για να σε παροτρύνει να κατανοήσεις το τι συμβαίνει.

Τα σημεία όπου συγκεντρώνεσαι και ο τρόπος που κάνεις έχουν την δύναμη να αλλάξουν τον νευρολογικό σου εαυτό. Εκπαιδεύεις συνεχώς τον εγκέφαλο σου ανάλογα στο τι σκέψεις ξοδεύεις περισσότερο χρόνο.

Δειλός είναι αυτός που δεν μπορεί να δείξει την αγάπη! Αυτό είναι προνόμιο των γενναίων

Ο «νόμος της αδράνειας» δημιουργεί στον ανθρώπινο εγκέφαλο ένα από τα μεγαλύτερα περιοριστικά πιστεύω που τον βασανίζει σε όλη του τη ζωή: Την τάση να αντιστέκεται σε οποιαδήποτε αλλαγή!

Ο φόβος, η ανασφάλεια, η χαμηλή αυτοεκτίμηση μας εμποδίζουν από το να πάρουμε σημαντικές αποφάσεις που θα αλλάξουν τη ζωή μας και συχνά μας κρατάνε σε καταστάσεις που «δεν τις αντέχουμε άλλο», αλλά που τελικά κρατάνε μια ζωή…

«Δεν μπορώ άλλο τη δουλειά μου», «Δεν αντέχω άλλο τον σύντροφό μου», «δεν», «δεν»… και τίποτα τελικά δεν αλλάζει αφού ο εγκέφαλος απλά «δεν» παίρνει τα σωστά ερεθίσματα που βέβαια απαιτούν κόπο και αποφασιστικότητα.

Το φοβισμένο κομμάτι του εαυτού μας λέει:
«Φοβάμαι να πηδήξω από τον ψηλό κοφτερό βράχο στα άγνωστα νερά της θάλασσας.
Δεν ξέρω τι θα πάθω κατά την πτώση.
Δεν ξέρω τι υπάρχει εκεί κάτω.
Μπορεί να σκοτωθώ.
Μπορεί, ακόμα χειρότερα, να χτυπήσω σοβαρά και να υποφέρω για την υπόλοιπη ζωή μου. Το άγνωστο ατύχημα είναι αυτό που με φοβίζει».

Στη συνέχεια, υπάρχει κάτι μέσα μας βαθιά που θέλει να αντισταθεί στην αδράνεια και προσθέτει ερωτηματικά στον φόβο μας:

«Αν ήξερα ότι δεν θα κινδυνέψω θα πηδούσα;
Αν ήταν βέβαιο ότι ο βυθός είναι φιλικός, βαθύς χωρίς απότομα βράχια;»

Σε αυτό το ερώτημα καλείται ο άνθρωπος να απαντήσει καθημερινά, όταν δέχεται προκλήσεις στη ζωή του ή όταν χρειάζεται να πάρει κρίσιμες αποφάσεις ή πορείες που διαφαίνεται ότι εμπεριέχουν ρίσκο.

Ρίσκο αποτυχίας με κόστος άλλοτε οικονομικό και άλλοτε συναισθηματικό.

Το μέγεθος του ρίσκου που αντέχεις να πάρεις, μαρτυρά το δέσιμο και την σχέση που έχεις με τον εαυτό και την ψυχή σου.

Επίσης μαρτυρά το μέγεθος της εξάρτησής σου από τα υλικά αγαθά καθώς και από τα συναισθήματα των άλλων.

Το φοβισμένο κομμάτι του εαυτού μας, ελέγχει και τις σχέσεις μας αφού μας λέει:
«Δεν θέλω να θέσω τον εαυτόν μου σε κίνδυνο με το να δεθώ με κάποιον που πιθανόν να μου ελέγξει τη ζωή!»

Δειλός είναι κάποιος που δεν μπορεί να δείξει την αγάπη. Αυτό, είναι προνόμιο των γενναίων!

Απαντώντας στην άρνηση για «δέσιμο με κάποιον», στρέφω την προσοχή μου στο κομμάτι αυτοεκτίμηση και στο δικαίωμα να ονειρεύεσαι με λογική και αισιοδοξία.

Κανείς δεν αξίζει να είναι δίπλα σου, αν ο σκοπός του είναι να σου ελέγξει τη ζωή.

Ο σύντροφος της ζωής σου, είναι εκεί για να σου κάνει τη ζωή λίγο πιο όμορφη.

Να μοιραστεί τις σκοτεινές μέρες και να τις κάνει λίγο πιο φωτεινές.

Να πάρει λίγο από το γέλιο σου και να ζωγραφίσει την ευτυχία.

Το ίδιο κι εσύ γι' αυτόν!

Το δέσιμο δύο ανθρώπων είναι η αφετηρία της εξέλιξης δυο δυνατών ελεύθερων ψυχών.

Δύο ψυχών που η ένωση τους δίνει φτερά για να πετάξουν και όχι αλυσίδες για να δεθούν σταθερά στη Γη.

Αυτά τα φτερά είναι η ουσία μια αληθινής δυνατής σχέσης.

Όχι η φήμη, η κοινωνική αποδοχή, το χρήμα, η εικόνα και τα like στο facebook.

Η εμπειρία του ταξιδιού στο φως το βαθύτερο της ψυχής χωρίς φόβο.

Η στιγμή που θα σταθείς γυμνός δίπλα στο «άλλο σου ολόκληρο» και μαζί θα νιώθετε έτοιμοι να απορροφήσετε όλη τη δυνατή ενέργεια του σύμπαντος και να την κατευθύνετε όπου θέλετε και όπου κρίνετε εσείς απαραίτητο.
Χωρίς δυσκολία, απλά και μόνο με απόλυτα φυσικό τρόπο…

Είναι ωραίο να τολμάς.
Να λες όχι στο φόβο σου.
Να είσαι έτοιμος να ζήσεις κι ας αποτύχεις.
Μια νέα μέρα θα ξημερώσει και θα είσαι πάλι εδώ.
Πιο δυνατός μέσα ακόμη και από ένα μάθημα αποτυχίας.

Όταν όμως το μάθημα ζωής σε φέρει στο επόμενο επίπεδο…
θα ευγνωμονείς τον εαυτό σου που εναρμονίστηκε με το σύμπαν, νίκησε τους φόβους του και ζει στην δυνατή συχνότητα της συμπαντικής αγάπης.

Τότε θα ξέρεις…
Και, ακόμα κι αν αγωνιούσες σε όλη σου τη ζωή για το πως θα μοιραστείς την ευτυχία, τώρα

θα βλέπεις ότι όλο αυτό δεν είχε κανένα νόημα ποτέ…

Ποτέ δεν θα μπορούσες να μοιραστείς κάτι με κάποιον αληθινά, αν δεν το ήθελε κι εκείνος.

Αν δεν συντονιζόταν με την δική του θέληση στην ίδια συχνότητα.

Ακόμα κι αν το φανταζόσουν, ακόμα και αν προσποιόσουν, ακόμα κι αν τον «έσερνες», τίποτα δεν θα ήταν αληθινό.

Δεν υπάρχει κακός άνθρωπος, υπάρχει πληγωμένος άνθρωπος που αντιδρά με κακό τρόπο

Αρκετές φορές παρατηρούμε στο περιβάλλον μας ανθρώπους που με μια λέξη θα τους χαρακτηρίζαμε αρνητικούς. Ανθρώπους που με την συμπεριφορά τους απαξιώνουν την ίδια τους την ζωή αλλά και τους ανθρώπους που τους περιβάλουν.

Είναι οι ίδιοι που ξεχνάνε ότι οι άνθρωποι γύρω τους αλλά και η ζωή τους όπως διαμορφώθηκε είναι η δική τους επιλογή. Παραμένουν στην εξωτερική εικόνα ενός ανθρώπου, βρίσκοντας πάντα κάτι μεμπτό, κάτι λάθος ώστε συγκρίνοντας τον εαυτό τους να νιώσουν ότι υπερέχουν έναντι των άλλων.

Αυτοί οι άνθρωποι ως κοινό χαρακτηριστικό έχουν την αρνητικότητα, την κριτική και την απαξίωση. Δεν συνδέονται επί της ουσίας με κανέναν, φαινομενικά δείχνουν ότι μπορούν να συνδεθούν, είναι όμως επιφανειακό και προσωρινό.

Συνήθως είναι μοναχικοί και απομονωμένοι με βασική πεποίθηση ότι η ζωή είναι άδικη μ αυτούς και δίνει απλόχερα σε κάποιους λιγότερο έξυπνους ή άξιους. Με τον μοναδικό τους τρόπο προκαλούν φόβο με την παρουσία τους, αλλά ουσιαστικά αυτό που προκαλεί τον φόβο στους άλλους, είναι ο σκοτεινός τρόπος που βλέπουν τα πάντα γύρω τους, όμως τα βλέπουν ακριβώς όπως τον εαυτό τους.

Παρουσιάζουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα απ' ότι στην ουσία νιώθουν για τον εαυτό τους. Φαίνονται αλλά δεν είναι.

Είναι παρεμβατικοί και ελεγκτικοί στις ζωές των άλλων, αναλύουν την κάθε σκέψη τους και πάντα βρίσκουν αποδείξεις και τεκμήρια για να πιστοποιήσουν το δίκιο τους.

Στην πραγματικότητα όμως είναι άνθρωποι που δεν αγαπηθήκαν επαρκώς ή τουλάχιστον έτσι όπως θα ήθελαν.

Είναι άνθρωποι που πάγωσαν το συναίσθημα τους γιατί κανείς δεν τους πλησίασε αρκετά για να τους το ζεστάνει. Βαθιά και υποσυνείδητα πιστεύουν ότι είναι ανάξιοι για να αγαπηθούν.

Φοβούνται την οικειότητα με τους άλλους γιατί ουσιαστικά φοβούνται την απόρριψη. Είναι καλύτερο να απαξιώνουν παρά να απαξιωθούν.

Αληθινά αν μπορέσεις να αποφύγεις την πρώτη εντύπωση που σου δίνει ένας τέτοιος άνθρωπος που είναι συνήθως η αρνητικότητα και δεις λίγο πιο βαθιά, θα τον συμπονέσεις γιατί υποφέρει. Θα δεις απλά ότι ο επικριτικός του λόγος κρύβει φόβο και νιώθει έλλειψη αγάπης.

Το σκοτάδι που απλώνεται και το νιώθεις στην αύρα του δεν είναι παρά ο φόβος του για την μοναξιά και την εγκατάλειψη.

Οποιοσδήποτε ή οτιδήποτε τον φέρει σε επαφή με αυτό τον φόβο μπορεί να τον κάνει να γίνει κακός, πολύ κακός.

Ο αρνητικός άνθρωπος είναι εκείνο το παιδί που δεν αγκαλιάστηκε αρκετά, δεν ακούστηκε και δεν του δόθηκε ίσως η ανάλογη προσοχή. Το στερημένο παιδί που έγινε ένας μίζερος αρνητικός ενήλικας.

Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει κακός άνθρωπος, υπάρχει όμως πληγωμένος άνθρωπος που αντιδρά με κακό τρόπο.

Σε οποιοδήποτε όμως σκοτεινό, αρνητικό και επικριτικό άνθρωπο υπάρχουν και σημεία πολύ φωτεινά που ενδεχόμενος αυτός δεν τα βλέπει καθώς βυθίζεται στα σκοτάδια του.

Η αλχημεία συμβαίνει όταν ένας θετικός άνθρωπος μπορεί να εστιάσει στα θετικά ενός τέτοιου ανθρώπου κι όχι μόνο στα αρνητικά.

Για να κρίνουμε έναν άνθρωπο αντικειμενικά χρειάζεται να συμπεριλάβουμε και να αποδεχτούμε τα αρνητικά και τα θετικά του.

Αυτή την διαδικασία όμως πρέπει πρώτα να την αναπτύξουμε στον εαυτό μας.

Η αποδοχή και η αγάπη προς τον εαυτό μας είναι η πιο σημαντική εργασία μας στην ζωή μας, γιατί πολύ απλά αυτή η εργασία θα καθρεφτιστεί και στο περιβάλλον μας και στην κοινωνία όπου ζούμε.

Με τα μάτια που βλέπουμε τον εαυτό μας, με τα ίδια μάτια θα δούμε και τους άλλους.

Η επιλογή είναι δική μας.

Δεν αρκεί να φαίνεσαι αλλά και να είσαι .Δεν αρκεί να λέγεσαι θετικός αλλά και να είσαι.

Γιατί η συνειδητότητα και η πνευματικότητα ενός ανθρώπου φαίνεται και διακρίνεται στην ζωή από τις ίδιες του τις πράξεις, την ίδια του την στάση στην ζωή.

Όταν μπορεί να είναι παράδειγμα μέσα σε ένα ολόκληρο σύστημα γεμάτο από παλιές πεποιθήσεις που διαιωνίζονται με τον χρόνο και ψεύτικα εγώ που θέλουν να αυτοαποκαλούνται ανώτεροι άνθρωποι.

Ανωτερότητα είναι να μπορείς να είσαι συνδεδεμένος με ότι υπάρχει στην ζωή, με κάθε πλάσμα και μπορείς να νιώθεις αλλά και να βλέπεις την ομορφιά του!

Γιατί οι ψυχές είναι όμορφες, η προσωπικότητα που αναπτύσσουμε κρύβει την ομορφιά της ψυχής.

Γιατί η μονάδα μπορεί να δημιουργήσει μια ομάδα, πολλές ομάδες ένα σύστημα και μια ολόκληρη κοινωνία αλλά και έναν ομορφότερο κόσμο, με περισσότερη συνειδητότητα!

Aλλάζουν και χάνονται οι άνθρωποι. Μα πάντα επιστρέφουν

Χάνονται οι άνθρωποι.

Όχι απαραίτητα γιατί χώρισαν ή επειδή τσακώθηκαν κι επέλεξαν να χωριστούν οι δρόμοι τους.

Χάνονται έτσι απλά. Χωρίς σοβαρό λόγο. Χωρίς καμία βαρύγδουπη αιτία.
Χάνονται αθόρυβα όπως βρέθηκαν. Σε μια στροφή της ζωής κρύβεται ό,τι υπάρχει πίσω τους. Καταστάσεις, άνθρωποι. Κι εκείνοι προχωρούν μπροστά. Χωρίς απαραίτητα να θέλουν να αποχωριστούν τους πίσω. Χωρίς κακία, χωρίς πρόθεση.

Μα συμβαίνει.
Έτσι χωμένοι στην καθημερινή τους πραγματικότητα αφοσιώνονται. Σε στόχους, όνειρα, φιλοδοξίες. Και ξεχνούν.

Δεν το θέλουν. Όμως γίνεται.
Άνθρωποι που κάποτε αγάπησαν κι αγαπούν ακόμη.

Άνθρωποι που κάποτε στήριξαν, ταυτίστηκαν, διασκέδασαν. Όλοι αυτοί οι συγγενείς, οι φίλοι ή απλά οι καλοί γνωστοί. Άνθρωποι που κάποτε η ζωή, με τους τότε ρυθμούς της τους έφερνε συνέχεια κοντά και τώρα τους έχει απομακρύνει.

Ένα τυπικό “θα τα πούμε” ή “να κανονίσουμε” ή “μη χάνεσαι” μετά από κάποια τυχαία συνάντηση.

Λόγια που δε λέγονται από τυπικότητα όπως όταν βλέπεις κάποιον αδιάφορο στο δρόμο. Λόγια ειλικρινή μαζί με μια εξίσου ειλικρινή απορία: Γιατί χαθήκαμε εμείς;
Λόγια που παρά τις σκέψεις αυτές μένουν στον αέρα.

Ένα τηλέφωνο σε γιορτές κι αργίες. Ή ένα τυπικό μήνυμα.
Και περνά η ζωή και νέα δεδομένα την κατακλίζουν

Γιατί;

Γιατί να χάνονται έτσι οι άνθρωποι; Γιατί όσους μοιράστηκαν κάποτε όνειρα, χαρές και λύπες, όσους δημιούργησαν μαζί στιγμές, τους χωρίζει η ζωή;

Χωρίς λόγο.

Απλά συμβαίνει όπως τόσα και τόσα.
Γιατί σε κάθε βήμα αλλάζουν οι άνθρωποι. Όχι για καλό, όχι απαραίτητα για κακό. Απλά αλλάζουν…

Νέα δεδομένα, νέες καταστάσεις, νέοι συμπρωταγωνιστές.
Άλλοτε για καλό κι άλλοτε για κακό.

Κι ολοένα να σκέφτονται με νοσταλγία στιγμές που πέρασαν. Που όμως δεν κυνηγούν να επαναλάβουν.

Άλλες εποχές θα πουν. Περασμένες… Μόνο μπροστά, πάντα μπροστά…

Κι όποιος του μέλλει να εμφανιστεί ξανά, με το καλό να έρθει.

Θα τον υποδεχτούν σα φίλο καρδιακό από τα παλιά. Από τη δική τους προσωπική ιστορία που φυλάνε στοργικά σε ένα κουτί αναμνήσεων με κομμένα εισιτήρια συναυλιών και πλοίων.
Και θα είναι λες και συνεχίζουν μια κουβέντα που έχει αρχίσει από καιρό. Που για κάποιο λόγο σταμάτησε και ξεκινά ξανά από το σημείο που την άφησαν.

Γιατί έτσι είναι οι επαφές των ανθρώπων που δεν τσακώθηκαν μήτε ψυχράνθηκαν ποτέ.

Δέντρο που διώχνει τα φύλλα του κι εκείνα πεισματικά ξαναφυτρώνουν. Ξανά και ξανά…
Γιατί ο άνθρωπος δε φτιάχτηκε στη μοναξιά. Δεν πλάστηκε γι’ αυτή, δεν του ανήκει.
Ακόμη κι αν από καιρούς σε καιρούς την αποζητά σαν φίλη καρδιακή, έρχονται άλλες ώρες που την αποδιώχνει. Και πολύ καλά της κάνει.

Τίποτα σαν τις σχέσεις των ανθρώπων. Τίποτα σαν το σμίξιμο φίλων χαμένων, δίχως λόγο, από καιρό.

Τίποτα σαν την αίσθηση πως πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι να νοιάζονται και να προστρέχουν. Άνθρωποι που θα σηκώσουν το τηλέφωνο, θα χτυπήσουν το κουδούνι και θα εισβάλλουν στο χώρο του καθενός.

Στο κομμάτι της ζωής του που κάποτε τους παραχωρήθηκε και δεν το επέστρεψαν ποτέ. Αντίθετα, το κράτησαν για να γυρίσουν όταν πρέπει. Όταν τύχει… Όταν απλά συμβεί ή το κάνουν να συμβεί…

Γιατί μπορεί να χάνονται οι άνθρωποι, μα πάντα θα επιστρέφουν…

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ: Ηδονή και φρόνηση

Όταν λοιπόν υποστηρίζουμε ότι ο τελικός σκοπός είναι η ηδονή, δεν εννοούμε τις ηδονές των άσωτων κι αυτές που συνίστανται στην αισθησιακή απόλαυση, όπως ορισμένοι νομίζουν -από άγνοια κι επειδή διαφωνούν με εμάς ή παίρνουν στραβά τα λόγια μας- αλλά εννοούμε το να μην έχει κανείς σωματικό πόνο και ταραχή ψυχική, γιατί τη γλύκα στη ζωή δεν τη φέρνουν τα απανωτά φαγοπότια και τα γλέντια ούτε τα ψάρια και τα άλλα εδέσματα που προσφέρονται σ’ ένα πολυδάπανο τραπέζι, αλλά ο νηφάλιος στοχασμός, αυτός που διερευνά τους λόγους για τους οποίους προτιμάμε ή αποφεύγουμε καθετί και αποδιώχνει τις δοξασίες που με τόση ταραχή γεμίζουν την ψυχή μας. 

Αφετηρία για όλα αυτά και συνάμα το υπέρτατο αγαθό είναι η φρόνηση. Για τούτο κι από τη φιλοσοφία προτιμότερη είναι η φρόνηση, από την οποία απορρέουν όλες οι αρετές: η φρόνηση που μας διδάσκει ότι δεν είναι δυνατόν να ζει κανείς χαρούμενα, αν η ζωή του δεν έχει γνώση, ομορφιά και δικαιοσύνη κι ούτε πάλι μπορεί να ‘χει η ζωή του γνώση, ομορφιά και δικαιοσύνη, αν δεν έχει και χαρά.

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ, Επιστολή προς Μενοικέα, 131-132

Όταν ο Ηρακλής έφτασε στον Άδη, τον είδαν οι ψυχές των νεκρών και σκόρπισαν τρομαγμένες

Ο Κάτω Κόσμος, το βασίλειο του Πλούτωνα και της Περσεφόνης, ήταν ένας τόπος απέραντος, κρύος και σκοτεινός. Οι σκιές των ανθρώπων που πέθαιναν και έφταναν εδώ κάτω με το πλοιάριο του Χάρωνα από την Αχερουσία Λίμνη, άφηναν κάθε ελπίδα πίσω τους πως θα ανέβουν πάλι στη γη. Έτσι ήταν η μοίρα τους. Και για να μην τολμήσει ποτέ κανένας να φύγει, ο βασιλιάς του Άδη είχε βάλει φύλακα στην πόρτα ένα τρομαχτικό σκυλί, τον Κέρβερο. Τον είχε γεννήσει η Έχιδνα από τον Τυφώνα, όπως και τα αδέρφια του: τον Όρθο, τη Λερναία ‘Υδρα και τη Χίμαιρα. Το σκυλί αυτό είχε πενήντα κεφάλια. Τα τρία μπροστά ήταν σκυλίσια και τα άλλα πάνω στη ράχη του ήταν κεφάλια διάφορων ζώων. Η ουρά του κατέληγε στο κεφάλι ενός φαρμακερού φιδιού. Με έναν τέτοιο τρομερό φύλακα κανένας δεν μπορούσε να μπει ή να φύγει από τον ‘Αδη χωρίς την άδεια του Πλούτωνα.

Αυτό το θεριό θέλησε τώρα να δει μπροστά του ο Ευρυσθέας και έστειλε τον Ηρακλή να του το φέρει. Αυτή τη φορά έπρεπε εντελώς μόνος του να επιχειρήσει το ακατόρθωτο: να κατεβεί ζωντανός στον Κάτω Κόσμο και να ξαναγυρίσει πίσω φέρνοντας δεμένον το φύλακα του Άδη.

Όπως και σε άλλες περιπτώσεις έτσι και τώρα του παραστάθηκαν οι θεοί. Ο Δίας, ο πατέρας του, έστειλε τον Ερμή και την Αθηνά να τον συνοδέψουν, μόνο για να τον βοηθήσουν και να τον συμβουλέψουν στις δύσκολες στιγμές.

Στον Κάτω Κόσμο μπορούσε να πάει κανείς από πολλά μέρη. Ο Ηρακλής όμως πήγε και μπήκε από την είσοδο που ήταν στο ακρωτήριο Ταίναρο, στη Λακωνική. Στο ακρωτήρι βρισκόταν ένας ναός του Ποσειδώνα και κάτω από αυτόν μια σπηλιά. Σ’ αυτή τη σπηλιά κατέβηκε ο Ηρακλής και έφτασε στη θάλασσα κάτω από τη γη. Στην παραλία περίμενε ο Χάρωνας που με το μικρό του πλοιάριο περνούσε τις Ψυχές αντίπερα στο βασίλειο των νεκρών. Όταν είδε τον Ηρακλή και άκουσε πως θέλει να τον πάει απέναντι, αρνήθηκε. Ο Ηρακλής όμως άρπαξε το κουπί και απείλησε να τον χτυπήσει, οπότε ο Χάρωνας αναγκαστικά δέχτηκε και τον πέρασε απέναντι.

Όταν ο Ηρακλής έφτασε στον Άδη, τον είδαν οι ψυχές των νεκρών και σκόρπισαν τρομαγμένες, εκτός από τον Μελέαγρο και την αδερφή του τη Γόργη. Ο Ηρακλής ήθελε να μιλήσει με τους νεκρούς και γι’ αυτό έπρεπε πρώτα να τους αφήσει να πιουν αίμα από σφαγμένο ζώο. Για το σκοπό αυτό πήρε και έσφαξε ένα από τα βόδια του Άδη, που τα έβοσκε ο Μενοίτης. Μόλις το έκανε αυτό όμως, θύμωσε ο Μενοίτης και προκάλεσε τον Ηρακλή σε μονομαχία. Ο Ηρακλής δεν έχασε καιρό. Έπιασε τον Μενοίτη από τη μέση και τον έσφιξε τόσο δυνατά, που του έσπασε όλα τα πλευρά. Θα τον αποτέλειωνε, αλλά στις φωνές του έτρεξε η Περσεφόνη και παρακάλεσε τον Ηρακλή να του χαρίσει τη ζωή. Ο Ηρακλής άφησε τον Μενοίτη κάτω μισοπεθαμένο και πήγε προς τις σκιές των νεκρών. Μόλις είδε τη Γόργη, τράβηξε το ξίφος του και ετοιμάστηκε να της επιτεθεί, σαν να ήταν ζωντανή. Τον συγκράτησε όμως ο Ερμής και του θύμισε πως ήταν μάταιο αυτό που προσπαθούσε, γιατί οι μορφές που έβλεπε δεν ήταν παρά σκιές.

Μετά είδε τον Μελέαγρο μέσα σε μια λαμπερή πανοπλία, τράβηξε ένα βέλος από τη φαρέτρα του, το έβαλε στο τόξο και ετοιμάστηκε να τον τοξεύσει. Ο Μελέαγρος όμως τον σταμάτησε και του είπε πως γι’ αυτόν το τόξο είναι άχρηστο. Ο Ηρακλής τον ρώτησε ποιος είναι και πώς σκοτώθηκε. Ο Μελέαγρος τότε του διηγήθηκε την ιστορία του. Ο Ηρακλής τον συμπόνεσε και τότε ο Μελέαγρος του είπε πως έχει αφήσει πάνω στη γη μιαν αδελφή, Δηιάνειρα, και του πρότεινε να την παντρευτεί.

Μετά συνέχισε ο Ηρακλής το δρόμο του και δίπλα στην πόρτα του Άδη συνάντησε και άλλους ήρωες. Τον Θησέα, τον Πειρίθου και τον Ασκάλαφο. Ο Πειρίθους ήταν δεμένος πάνω σ’ ένα βράχο και τον απειλούσαν συνεχώς να τον δαγκώσουν φίδια. Είχε τιμωρηθεί με τον τρόπο αυτό γιατί είχε επιδιώξει να αρπάξει την Περσεφόνη, κοντά του έμενε ο Θησέας που είχε κατεβεί θεληματικά στον ‘Αδη να συμπαρασταθεί στο φίλο του. Ο Ασκάλαφος βρισκόταν πλακωμένος κάτω από μια μεγάλη πέτρα, που του την είχε βάλει η Δήμητρα, γιατί με το να μιλήσει ως μάρτυρας έγινε αιτία να κατεβεί η κόρη της η Περσεφόνη στον Άδη.

Ο Ηρακλής ελευθέρωσε τον Θησέα τραβώντας τον βίαια από το χέρι. ‘Όταν προσπάθησε να τραβήξει και τον Πειρίθου, άρχισε να κουνιέται η γη πάρα πολύ και γι’ αυτό παραιτήθηκε από την προσπάθεια. Έτσι ελευθέρωσε μόνο τον Θησέα και τον βοήθησε να ανέβει πάλι στη γη. Μετά κύλησε την πέτρα πάνω από τον Ασκάλαφο. Αλλά το μίσος που του είχε η Δήμητρα δεν της είχε περάσει ακόμα και γι’ αυτό τώρα τον μεταμόρφωσε σε κουκουβάγια.

Αφού τους ελευθέρωσε λοιπόν, παρουσιάστηκε ο Ηρακλής στον Πλούτωνα και την Περσεφόνη και ζήτησε την άδεια να πάρει τον Κέρβερο πάνω στη γη για να τον δει ο Ευρυσθέας. Ο Πλούτωνας του έδωσε την άδεια. όμως με έναν όρο: Θα έπρεπε να πιάσει τον Κέρβερο με τα χέρα του μόνο, χωρίς να χρησιμοποιήσει ασπίδα ή σιδερένιο όπλο.

Ο Ηρακλής δέχτηκε και πήγε να συναντήσει τον Κέρβερο. Για να μην παραβεί τον όρο που του έβαλε ο Πλούτωνας, άφησε τα όπλα του και φόρεσε μόνο τη λεοντή για ασπίδα, ενώ στα χέρια του πήρε μόνο μερικές πέτρες που τις έκανε μπροστά μυτερές σαν σφήνες. Όταν τελικά βρήκε τον Κέρβερο στην πύλη του Αχέροντα, χρησιμοποίησε, όπως και στο λιοντάρι της Νεμέας, τα γυμνά του χέρια. Τύλιξε τα μπράτσα του γύρω στα σκυλίσια κεφάλια του και τον έπνιγε, ενώ ο Κέρβερος με τη φιδο-ουρά του κατάφερνε φοβερές δαγκωματιές στον Ηρακλή. Αφού έτσι τον κατέβαλε ο Ηρακλής, τον έδεσε γερά και κίνησε να φύγει για τον Απάνω Κόσμο.

Ο Πλούτωνας όμως, αθετώντας την υπόσχεσή του, δεν άφησε τον Ηρακλή να φύγει. Τότε όμως θύμωσε ο Ηρακλής, τράβηξε μια σαϊτιά και πλήγωσε τον Πλούτωνα. Αυτός φοβήθηκε και του έδωσε την άδεια να φύγει. Η Αθηνά τον βοήθησε να περάσει το ποτάμι της Στυγός- έτσι έφτασε στην έξοδο του Κάτω Κόσμου, που βρισκόταν στην Τροιζήνα, από όπου και ανέβηκε πάλι στη γη. Όταν βγήκαν απάνω στη γη, ο Κέρβερος, που δεν ήταν συνηθισμένος στο φως του ήλιου, θαμπώθηκε τόσο πολύ από τη λάμψη του που έβγαλε από το στόμα του χολή.

Από όλα τα μέρη που περνούσαν ώσπου να φτάσουν στις Μυκήνες, οι γυναίκες και τα παιδιά έβλεπαν με τρόμο το φριχτό τέρας με τα μάτια του που πετούσαν αστραπές. Όταν τέλος έφτασαν στις Μυκήνες και ο Ηρακλής έδειξε τον Κέρβερο στον Ευρυσθέα, αυτός από τον τρόμο του κρύφτηκε πάλι στο χάλκινο πιθάρι του.

Αφού λοιπόν ο Ηρακλής έδειξε τον Κέρβερο στον Ευρυσθέα, και εκτέλεσε έτσι τον άθλο, τον γύρισε πάλι πίσω στον Άδη όπως το είχε υποσχεθεί στον Πλούτωνα.

Αριστοτέλης: Η ευτυχία ως ύψιστο αγαθό

Ότι κάνουν οι άνθρωποι συνειδητά και σκόπιμα, το κάνουν, κατά τον Αριστοτέλη, για χάρη κάποιου πράγματος που τους φαίνεται καλό. Επιδιώκουμε ότι είναι καλό, και έτσι η επιδίωξη του αγαθού ή των αγαθών αποτελεί το κύριο κίνητρο των ανθρώπινων πράξεων. Ως εκ τούτου, η αριστοτελική ηθική βασίζεται σε μια γενική θεωρία της επιδίωξης και των αγαθών. Σε αυτή τη θεωρία η ευζωία, δηλαδή η ευτυχία (ευδαιμονία), διαδραματίζει τον ρόλο του ύψιστου αγαθού, δηλαδή του ύψιστου στόχου των επιδιώξεων μας.

Τι είναι αγαθό εξηγείται κατά τον απλούστερο τρόπο με τη βοήθεια ενός καταλόγου αγαθών υποδιαιρούμενων σε τρεις κατηγορίες: στα εξωτερικά αγαθά, στα εσωτερικά αγαθά του σώματος και στα εσωτερικά αγαθά της ψυχής (Πολιτικά 1323a 24 κ.ε.). Στα εξωτερικά αγαθά ανήκουν μεταξύ άλλων ο πλούτος, η φιλία, η ευγενής καταγωγή, οι άξιοι απόγονοι, η τιμή, η εύνοια της τύχης. Στα εσωτερικά αγαθά του σώματος ανήκουν η υγεία, η ομορφιά, η δύναμη, οι αθλητικές ικανότητες, και ως εσωτερικά αγαθά της ψυχής εκλαμβάνονται οι διάφορες αρετές (Ρητορική Α 5).

Το αγαθό ορίζεται ως κάτι που επιδιώκεται από όλους ή που επιλέγεται από όλους ή που επιλέγεται για χάρη του ιδίου ή που για χάρη του επιλέγουμε άλλα πράγματα (Ηθικά Νικομάχεια 1094a 2 κ.ε., Ρητορική 1362a 21 κ.ε.). Ότι κάνουμε σκόπιμα, το κάνουμε επειδή επιδιώκουμε ένα συγκεκριμένο αγαθό και προσπαθούμε να το αποκτήσουμε. Άρα, τα αγαθά είναι οι επιδιωκόμενοι στόχοι όλων των σκόπιμων πράξεων μας. Ένας τέτοιος στόχος μπορεί να διαφέρει από τη σχετική δραστηριότητα (όπως το αποπερατωμένο σπίτι αποτελεί τον στόχο της οικοδόμησης, διαφοροποιούμενο από αυτήν) ή να ενυπάρχει στην ίδια τη δραστηριότητα (όπως η ευδαιμονία αποτελεί στόχο, χωρίς να μπορεί, όπως θα συνέβαινε με ένα προϊόν, να αποσπαστεί από τον τρόπο ζωής).

Πολλοί από τους επιδιωκόμενους στόχους αποτελούν τμήματα μιας ιεραρχικής ακολουθίας: Μελετούμε για τις εξετάσεις, περνούμε τις εξετάσεις για να αποκτήσουμε συγκεκριμένα επαγγελματικά προσόντα, ασκούμε κάποιο επάγγελμα για βιοπορισμό. Αν τώρα η ακολουθία επιδιωκόμενων στόχων προεκτεινόταν επ’ άπειρον, η επιδίωξή μας θα ήταν ανούσια και μάταιη (Ηθικά Νικομάχεια 1094a21)· άρα, συμπεραίνει ο Αριστοτέλης, τέτοιου είδους ακολουθίες πρέπει να κλείνουν με έναν υπέρτατο στόχο, που επιλέγεται για χάρη του ίδιου και όχι για χάρη κάποιου άλλου πράγματος. Έτσι, από την προκείμενη ότι καμιά από αυτές τις ακολουθίες αγαθών δεν πρέπει να μένει χωρίς τελικό στόχο, ο Αριστοτέλης καταλήγει στο συμπέρασμα πως για όλες τις πιθανές ιεραρχίες επιδιώξεων πρέπει να υπάρχει ένας ύψιστος τελικός στόχος.

Προτού όμως, ο Αριστοτέλης φτάσει στο σημείο να ταυτίσει το ύψιστο αγαθό με την ευδαιμονία ή την ευτυχία, θέτει μορφολογικά κριτήρια που ένα ύψιστο αγαθό ή στόχος οφείλουν να πληρούν (Ηθικά Νικομάχεια 1097a 25 κ.ε.):

Υπάρχουν πράγματα που επιλέγονται μόνο για χάρη κάποιου άλλου στόχου (όπως ένα φάρμακο), και πράγματα που επιλέγονται τόσο για χάρη των ίδιων όσο και για χάρη κάποιου άλλου στόχου (όπως η ηδονή και η αρετή). Το ύψιστο, όμως, αγαθό ή σκοπός επιλέγεται μόνο για χάρη του ίδιου και ποτέ για χάρη κάποιου άλλου πράγματος.

Το ύψιστο αγαθό δεν μεγεθύνεται με τη συγκαταρίθμηση κάποιου άλλου αγαθού.

Αυτά τα κριτήρια πληρούνται κατά γενική προσδοκία από την ευδαιμονίαν:

Αγαθά όπως η υγεία, η φιλία, η ευημερία επιδιώκονται για χάρη της ευδαιμονίας, αλλά, αντίστροφα, η ευδαιμονία δεν επιδιώκεται για χάρη αυτών των αγαθών.

θα ήταν λάθος να ισχυριστούμε ότι το αγαθό της ευδαιμονίας μεγεθύνεται, αν προστεθεί σε αυτό κάποιο άλλο αγαθό που επιλέγεται για χάρη της ευδαιμονίας: Ο άνθρωπος που ζει γενικά μια καλή ζωή δεν θα γίνει ευτυχέστερος αν, για παράδειγμα, προστεθούν στην ευτυχία του 100 δραχμές ή ένα μπουκάλι κρασί.

Μορφολογικά καθίσταται σαφές ότι η εφικτή ευτυχία στη ζωή συνιστά το ύψιστο αγαθό και τον έσχατο επιδιωκόμενο στόχο. Αμφιλεγόμενο, ωστόσο, παραμένει το ερώτημα σε τι συνίσταται η ευτυχία, καθώς τα μορφολογικά κριτήρια του ύψιστου αγαθού δεν πληρούνται από όλες τις αντιλήψεις για το συγκεκριμένο περιεχόμενο της ευδαιμονίας.

Έτσι, η ζωή που προσανατολίζεται αποκλειστικά στη συσσώρευση πλούτου δεν είναι δυνατόν να επιδιώκει το ζητούμενο ύψιστο αγαθό, γιατί ο πλούτος αποτελεί πάντοτε το μέσο για την απόκτηση άλλων πραγμάτων, και αυτό που υπάρχει για χάρη άλλων πραγμάτων δεν μπορεί να είναι το ύψιστο αγαθό (Ηθικά Νικομάχεια 1096a 5 κ.ε.).

Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ

ΔΗΜ 5.1–3

Προοίμιον: παραίνεση για ακρόαση χωρίς αποδοκιμασίες

Το 346 π.Χ. ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος είχε ήδη κατορθώσει να αναμειγνύεται στις εσωτερικές υποθέσεις των πόλεων της νότιας Ελλάδας, ενώ η Αθήνα βρισκόταν σε πολιτική απομόνωση. Μετά το τέλος του Γ´ Ιερού πολέμου (355–346 π.Χ.) και την αποπομπή των Φωκέων από το αμφικτυονικό συνέδριο, ο Μακεδόνας βασιλιάς έγινε μέλος του, αλλά οι Αθηναίοι δεν του αναγνώρισαν την αμφικτυονική ιδιότητα. Τότε ο Φίλιππος ζήτησε εξηγήσεις, προκαλώντας τις έντονες αντιδράσεις και εισηγήσεις πολλών Αθηναίων για πόλεμο εναντίον του. Αν και δηλωμένος πολέμιος του Φιλίππου, ο Δημοσθένης επιχείρησε να αποδείξει με τον παρόντα λόγο του πόσο ολέθριος θα ήταν τη δεδομένη στιγμή ένας πόλεμος ενάντια στη Μακεδονία.

[1] Ὁρῶ μέν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τὰ παρόντα πράγματα
πολλὴν δυσκολίαν ἔχοντα καὶ ταραχὴν οὐ μόνον τῷ πολλὰ
προεῖσθαι καὶ μηδὲν εἶναι προὔργου περὶ αὐτῶν εὖ λέγειν,
ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ὑπολοίπων κατὰ ταὐτὰ μηδὲ καθ’ ἓν τὸ
συμφέρον πάντας ἡγεῖσθαι, ἀλλὰ τοῖς μὲν ὡδί, τοῖς δ’ ἑτέ-
ρως δοκεῖν. [2] δυσκόλου δ’ ὄντος φύσει καὶ χαλεποῦ τοῦ
βουλεύεσθαι, ἔτι πολλῷ χαλεπώτερον ὑμεῖς αὐτὸ πεποιήκατ’,
ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι· οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι πάντες ἄνθρωποι πρὸ
τῶν πραγμάτων εἰώθασι χρῆσθαι τῷ βουλεύεσθαι, ὑμεῖς δὲ
μετὰ τὰ πράγματα. ἐκ δὲ τούτου συμβαίνει παρὰ πάντα
τὸν χρόνον ὃν οἶδ’ ἐγώ, τὸν μὲν οἷς ἂν ἁμάρτητ’ ἐπιτιμῶντα
εὐδοκιμεῖν καὶ δοκεῖν εὖ λέγειν, τὰ δὲ πράγματα καὶ περὶ
ὧν βουλεύεσθ’ ἐκφεύγειν ὑμᾶς. [3] οὐ μὴν ἀλλὰ καίπερ τούτων
οὕτως ἐχόντων οἴομαι καὶ πεπεικὼς ἐμαυτὸν ἀνέστηκα, ἂν
ἐθελήσητε τοῦ θορυβεῖν καὶ φιλονικεῖν ἀποστάντες ἀκούειν,
ὡς ὑπὲρ πόλεως βουλευομένοις καὶ τηλικούτων πραγμάτων
προσήκει, ἕξειν καὶ λέγειν καὶ συμβουλεύειν δι’ ὧν καὶ τὰ
παρόντ’ ἔσται βελτίω καὶ τὰ προειμένα σωθήσεται.

***
[1] Αναγνωρίζω, πολίται Αθηναίοι, ότι η παρούσα κατάστασις των πράγματων είναι δύσκολη και συγκεχυμένη, όχι μόνον διότι πολλά πράγματα τα έχετε τελείως εγκαταλείψει και δεν υπάρχει καμμία ωφέλεια να ομιλούμεν πλέον περί αυτών, αλλά και διότι σχετικώς με εκείνα που μας μένουν δεν υπάρχει ούτε ένα σημείον που να είμεθα όλοι σύμφωνοι, αλλ' οι μεν νομίζουν τούτο ορθόν, οι δε το άλλο. [2] Βεβαίως πάσα συζήτησις είναι εκ φύσεως δυσάρεστος και δύσκολος, αλλά σεις, ω άνδρες Αθηναίοι, την κατεστήσατε ακόμη δυσκολωτέραν. Διότι όλοι οι άλλοι άνθρωποι συνηθίζουν να συζητούν προ των γεγονότων, σεις αντιθέτως συζητείτε μετά τα γεγονότα. Η συνέπεια τούτου, την οποίαν πάντοτε διεπίστωσα, είναι ότι ο ρήτωρ ο οποίος σας ελέγχει διά τα γενόμενα σφάλματα κερδίζει μίαν επιτυχίαν και η ομιλία του θεωρείται αξιοθαύμαστος· αλλά τα ζητήματα, τα οποία ήσαν το αντικείμενον της συζητήσεως, σας διαφεύγουν.

[3] Παρ' όλα ταύτα νομίζω ―και με την πεποίθησιν αυτήν έλαβα τον λόγον― ότι αν θελήσετε να θέσετε τέρμα εις τας φωνάς και τας φιλονικίας και να με ακούσετε ―όπως αρμόζει εις ανθρώπους συζητούντας περί του κράτους και περί ζητημάτων τόσον σοβαρών― θα έχω να σας προτείνω μίαν γνώμην, διά της οποίας και η παρούσα κατάστασις θα βελτιωθή και τα ήδη εγκαταλελειμμένα θα διασωθούν.

ΟΜΗΡΟΣ: Ὀδύσσεια (6.1-6.70)

Ραψωδία ζ' Ὀδυσσέως ἄφιξις εἰς Φαίακας

Ὣς ὁ μὲν ἔνθα καθεῦδε πολύτλας δῖος Ὀδυσσεὺς
ὕπνῳ καὶ καμάτῳ ἀρημένος· αὐτὰρ Ἀθήνη
βῆ ῥ᾽ ἐς Φαιήκων ἀνδρῶν δῆμόν τε πόλιν τε,
οἳ πρὶν μέν ποτε ναῖον ἐν εὐρυχόρῳ Ὑπερείῃ,
5 ἀγχοῦ Κυκλώπων, ἀνδρῶν ὑπερηνορεόντων,
οἵ σφεας σινέσκοντο, βίηφι δὲ φέρτεροι ἦσαν.
ἔνθεν ἀναστήσας ἄγε Ναυσίθοος θεοειδής,
εἷσεν δὲ Σχερίῃ, ἑκὰς ἀνδρῶν ἀλφηστάων,
ἀμφὶ δὲ τεῖχος ἔλασσε πόλει, καὶ ἐδείματο οἴκους,
10 καὶ νηοὺς ποίησε θεῶν, καὶ ἐδάσσατ᾽ ἀρούρας.
ἀλλ᾽ ὁ μὲν ἤδη κηρὶ δαμεὶς Ἄϊδόσδε βεβήκει,
Ἀλκίνοος δὲ τότ᾽ ἄρχε, θεῶν ἄπο μήδεα εἰδώς·
τοῦ μὲν ἔβη πρὸς δῶμα θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη,
νόστον Ὀδυσσῆϊ μεγαλήτορι μητιόωσα.
15 βῆ δ᾽ ἴμεν ἐς θάλαμον πολυδαίδαλον, ᾧ ἔνι κούρη
κοιμᾶτ᾽ ἀθανάτῃσι φυὴν καὶ εἶδος ὁμοίη,
Ναυσικάα, θυγάτηρ μεγαλήτορος Ἀλκινόοιο,
πὰρ δὲ δύ᾽ ἀμφίπολοι, Χαρίτων ἄπο κάλλος ἔχουσαι,
σταθμοῖϊν ἑκάτερθε· θύραι δ᾽ ἐπέκειντο φαειναί.
20 ἡ δ᾽ ἀνέμου ὡς πνοιὴ ἐπέσσυτο δέμνια κούρης,
στῆ δ᾽ ἄρ᾽ ὑπὲρ κεφαλῆς, καί μιν πρὸς μῦθον ἔειπεν,
εἰδομένη κούρῃ ναυσικλειτοῖο Δύμαντος,
ἥ οἱ ὁμηλικίη μὲν ἔην, κεχάριστο δὲ θυμῷ.
τῇ μιν ἐεισαμένη προσέφη γλαυκῶπις Ἀθήνη·
25 «Ναυσικάα, τί νύ σ᾽ ὧδε μεθήμονα γείνατο μήτηρ;
εἵματα μέν τοι κεῖται ἀκηδέα σιγαλόεντα,
σοὶ δὲ γάμος σχεδόν ἐστιν, ἵνα χρὴ καλὰ μὲν αὐτὴν
ἕννυσθαι, τὰ δὲ τοῖσι παρασχεῖν, οἵ κέ σ᾽ ἄγωνται.
ἐκ γάρ τοι τούτων φάτις ἀνθρώπους ἀναβαίνει
30 ἐσθλή, χαίρουσιν δὲ πατὴρ καὶ πότνια μήτηρ.
ἀλλ᾽ ἴομεν πλυνέουσαι ἅμ᾽ ἠοῖ φαινομένηφι·
καί τοι ἐγὼ συνέριθος ἅμ᾽ ἕψομαι, ὄφρα τάχιστα
ἐντύνεαι, ἐπεὶ οὔ τοι ἔτι δὴν παρθένος ἔσσεαι·
ἤδη γάρ σε μνῶνται ἀριστῆες κατὰ δῆμον
35 πάντων Φαιήκων, ὅθι τοι γένος ἐστὶ καὶ αὐτῇ.
ἀλλ᾽ ἄγ᾽ ἐπότρυνον πατέρα κλυτὸν ἠῶθι πρὸ
ἡμιόνους καὶ ἄμαξαν ἐφοπλίσαι, ἥ κεν ἄγῃσι
ζῶστρά τε καὶ πέπλους καὶ ῥήγεα σιγαλόεντα.
καὶ δὲ σοὶ ὧδ᾽ αὐτῇ πολὺ κάλλιον ἠὲ πόδεσσιν
40 ἔρχεσθαι· πολλὸν γὰρ ἀπὸ πλυνοί εἰσι πόληος.»
Ἡ μὲν ἄρ᾽ ὣς εἰποῦσ᾽ ἀπέβη γλαυκῶπις Ἀθήνη
Οὔλυμπόνδ᾽, ὅθι φασὶ θεῶν ἕδος ἀσφαλὲς αἰεὶ
ἔμμεναι· οὔτ᾽ ἀνέμοισι τινάσσεται οὔτε ποτ᾽ ὄμβρῳ
δεύεται οὔτε χιὼν ἐπιπίλναται, ἀλλὰ μάλ᾽ αἴθρη
45 πέπταται ἀννέφελος, λευκὴ δ᾽ ἐπιδέδρομεν αἴγλη·
τῷ ἔνι τέρπονται μάκαρες θεοὶ ἤματα πάντα.
ἔνθ᾽ ἀπέβη γλαυκῶπις, ἐπεὶ διεπέφραδε κούρῃ.
Αὐτίκα δ᾽ Ἠὼς ἦλθεν ἐΰθρονος, ἥ μιν ἔγειρε
Ναυσικάαν εὔπεπλον· ἄφαρ δ᾽ ἀπεθαύμασ᾽ ὄνειρον,
50 βῆ δ᾽ ἴμεναι διὰ δώμαθ᾽, ἵν᾽ ἀγγείλειε τοκεῦσι,
πατρὶ φίλῳ καὶ μητρί· κιχήσατο δ᾽ ἔνδον ἐόντας·
ἡ μὲν ἐπ᾽ ἐσχάρῃ ἧστο σὺν ἀμφιπόλοισι γυναιξίν,
ἠλάκατα στρωφῶσ᾽ ἁλιπόρφυρα· τῷ δὲ θύραζε
ἐρχομένῳ ξύμβλητο μετὰ κλειτοὺς βασιλῆας
55 ἐς βουλήν, ἵνα μιν κάλεον Φαίηκες ἀγαυοί.
ἡ δὲ μάλ᾽ ἄγχι στᾶσα φίλον πατέρα προσέειπε·
«Πάππα φίλ᾽, οὐκ ἂν δή μοι ἐφοπλίσσειας ἀπήνην
ὑψηλὴν εὔκυκλον, ἵνα κλυτὰ εἵματ᾽ ἄγωμαι
ἐς ποταμὸν πλυνέουσα, τά μοι ῥερυπωμένα κεῖται;
60 καὶ δὲ σοὶ αὐτῷ ἔοικε μετὰ πρώτοισιν ἐόντα
βουλὰς βουλεύειν καθαρὰ χροῒ εἵματ᾽ ἔχοντα.
πέντε δέ τοι φίλοι υἷες ἐνὶ μεγάροις γεγάασιν,
οἱ δύ᾽ ὀπυίοντες, τρεῖς δ᾽ ἠΐθεοι θαλέθοντες·
οἱ δ᾽ αἰεὶ ἐθέλουσι νεόπλυτα εἵματ᾽ ἔχοντες
65 ἐς χορὸν ἔρχεσθαι· τὰ δ᾽ ἐμῇ φρενὶ πάντα μέμηλεν.»
Ὣς ἔφατ᾽· αἴδετο γὰρ θαλερὸν γάμον ἐξονομῆναι
πατρὶ φίλῳ· ὁ δὲ πάντα νόει καὶ ἀμείβετο μύθῳ·
«Οὔτε τοι ἡμιόνων φθονέω, τέκος, οὔτε τευ ἄλλου.
ἔρχευ· ἀτάρ τοι δμῶες ἐφοπλίσσουσιν ἀπήνην
70 ὑψηλὴν εὔκυκλον, ὑπερτερίῃ ἀραρυῖαν.»

***
Βαθιά κοιμότανε εκεί εκείνος, βασανισμένος ο Οδυσσέας και θείος,
στον ύπνο και στον κάματο δοσμένος.
Ωστόσο η Αθηνά τον δρόμο πήρε για τους Φαίακες,
να πάει στη χώρα και στην πόλη τους.
Που άλλοτε κατοικούσαν στην ευρύχωρη Υπερεία,
κοντά στους αλαζόνες Κύκλωπες.
Όμως αυτοί, ασυναγώνιστοι όπως ήταν στη βία και στη δύναμη,
συχνά τους έβλαπταν.
Ώσπου ο ωραίος σαν θεός Ναυσίθοος
τους ξεσηκώνει, και τους πήγε να μείνουν στη Σχερία,
από τους σιτοφάγους γείτονες μακριά.
Εκεί, γύρω στην πόλη τείχος ύψωσε,
έχτισε κατοικίες, για τους θεούς ανάστησε ναούς,
10 μοίρασε και τη γη.
Στο μεταξύ πάει καιρός που είχε στον κάτω κόσμο κατεβεί,
από τη μοίρα του θανάτου χτυπημένος.
Τώρα κρατούσε την αρχή ο Αλκίνοος,
νους προικισμένος με τη γνώση των θεών.
Για το δικό του το παλάτι πήρε τον δρόμο η Αθηνά,
τα μάτια λάμποντας, και με τη σκέψη της στραμμένη
στον γυρισμό του μεγαλόψυχου Οδυσσέα.
Φτάνει πηγαίνοντας στον στολισμένο θάλαμο,
όπου κοιμότανε μια κόρη, σαν τις αθάνατες στην όψη και στο ανάστημα:
η Ναυσικά, του μεγαλόκαρδου Αλκινόου η θυγατέρα.
Κοντά της, πλάι στον κάθε παραστάτη, ησύχαζαν ακόλουθες,
κοπέλες δύο σαν τις Χάριτες ωραίες.
Και τα κλειστά θυρόφυλλα να λάμπουν.
Σαν την πνοή του ανέμου η θεά περνώντας,
20 ρίγησε το κλινοσκέπασμα της κόρης.
Στάθηκε πάνω απ᾽ το κεφάλι της κι όπως ξεκίνησε να της μιλήσει,
την όψη πήρε της θυγατέρας κάποιου Δύμαντα,
θαλασσινού με φήμη — της ήταν συνομήλικη, φίλη επιστήθια κι αγαπημένη.
Με το δικό της πρόσωπο, τα μάτια λάμποντας, της είπε η Αθηνά:
«Ω Ναυσικά, γιατί τόσο νωθρή να σε γεννήσει η μάνα σου;
Αφρόντιστα σου μένουν τα λαμπρά σου ρούχα,
κι όμως ο γάμος πια σου γνέφει·
πρέπει κι εσύ τα ωραία σου να τα φορέσεις,
να τα χαρίσεις όμως και στους άλλους που θα σε πάνε στου γαμπρού.
Έτσι στοχάζομαι πως ανεβαίνει ένδοξη η φήμη στους ανθρώπους,
30 και καμαρώνουν ο πατέρας σου κι η σεβαστή σου μάνα.
Εμπρός λοιπόν, μόλις χαράξει,
ας πάμε να τα πλύνουμε μαζί. Σκοπεύω να σ᾽ ακολουθήσω,
να ετοιμαστείς το γρηγορότερο, θα σου παρασταθώ κι εγώ,
αφού δεν θα ᾽σαι για καιρό παρθένα.
Κιόλας σε ορέγονται πολλοί για νύφη,
οι ευγενέστεροι άντρες σ᾽ όλο τον δήμο των Φαιάκων,
απ᾽ όπου έχει αναβλαστήσει κι η δική σου φύτρα.
Γι᾽ αυτό σου λέω, παρότρυνε τον ξακουστό πατέρα σου,
πριν καλοξημερώσει, να σου ετοιμάσει άμαξα και μούλες,
για να φορτώσουν τους ζωστούς χιτώνες,
πέπλους λυτούς κι ενδύματα χρωματιστά που λάμπουν.
Καλύτερα κι εσύ στην άμαξα ν᾽ ανέβεις, μην πας πεζοπορώντας,
40 οι γούρνες βρίσκονται τόσο μακριά απ᾽ την πόλη.»
Είπε τον λόγο της, τα μάτια λάμποντας, η Αθηνά,
και για τον Όλυμπο κινούσε, όπου, καθώς διηγούνται,
τη μόνιμή τους έδρα έχουν οι θεοί ασφαλισμένη·
δεν τη χτυπούν ανέμοι, δεν τη λασπώνουν οι νεροποντές,
χιόνι δεν τη βαραίνει·
μόνο αιθρία απλώνεται παντού, λάμψη λευκή την περιβάλλει.
Εκεί μακαρισμένοι χαίρονται οι θεοί την αιωνία ζωή·
εκεί κατέφυγε, τα μάτια λάμποντας, κι η Αθηνά
που φανερώθηκε στην κόρη.
Και πρόβαλε στην ώρα της καλλίθρονη η Αυγή
τη Ναυσικά ξυπνώντας, που τη στόλιζαν εξαίσιοι πέπλοι.
Από το θαυμαστό της όνειρο συνεπαρμένη,
έτρεξε από κάμαρη σε κάμαρη,
50 το μήνυμα να φέρει στους γονείς, στον κύρη και στη μάνα της.
Τους βρήκε μέσα· ήταν εκείνη στην εστία καθισμένη με τις ακόλουθές της,
κλώθοντας νήματα βαμμένα στην πορφύρα της θαλάσσης·
εκείνον τον απάντησε στην πόρτα,
έτοιμο να προσέλθει στη βουλή με τους βασιλικούς συμβούλους,
όπου και τον καλούσαν φημισμένοι οι Φαίακες.
Πήγε και στάθηκε πολύ κοντά του, και τον πατέρα της προσφώνησε:
«Ω κύρη μου ακριβέ, δεν θ᾽ αρνηθείς στην κόρη σου ένα αμάξι,
ψηλό όσο πρέπει και καλλίτροχο,
ρούχα πολύτιμα στον ποταμό να φέρει, να τα πλύνω,
που βρίσκονται στο σπίτι λερωμένα.
60 Πρώτος εσύ μέσα στους πρώτους της βουλής που αποφασίζει,
το σώμα σου δεν πρέπει να ντύνεις με ρούχα καθαρά;
Έχεις και πέντε γιους. Οι δυο τους είναι κιόλας παντρεμένοι,
οι τρεις ακόμη παλληκάρια θαλερά κι ανύπαντρα.
Όλοι τους θέλουν, στο χοροστάσι όταν πηγαίνουν,
φρεσκοπλυμένα ρούχα να φορούν.
Κι είναι δικό μου χρέος όλα να τα σκέφτομαι.»
Έτσι του μίλησε, σεμνά, διστάζοντας να ομολογήσει
στον πατέρα της για τον δικό της γάμο, που τη συγκινούσε.
Εκείνος όμως πιάνοντας καλά το νόημα, της αποκρίθηκε αναλόγως:
«Όχι, παιδί μου, μήτε οι μούλες θα σου λείψουν
μήτε και τ᾽ άλλα, τ᾽ απαραίτητα.
Πήγαινε όπου λες. Το αμάξι σου οι δούλοι θα ετοιμάσουν,
70 ψηλό όσο πρέπει και καλλίτροχο, με την καρότσα του γερά δεμένη.»

«Ψυχολογική προβολή» κατά Φρόιντ: Βλέπεις στους άλλους ό,τι είσαι εσύ

Ίσως έχει τύχει ν’ αντιπαθείτε κάποιον χωρίς να υπάρχει ουσιαστικός λόγος γι’ αυτό, δίχως δηλαδή να σας έχει κάνει κάτι ο άνθρωπος, αλλά παρ’ όλα αυτά να μην μπορείτε να σταθείτε ούτε στο ίδιο δωμάτιο μαζί του. Κι ίσως ακούγεται περίεργη αυτή η συμπεριφορά, όμως είναι ένας φυσιολογικός αμυντικός μηχανισμός του ανθρώπου που εκδηλώνεται με μη συνειδητό τρόπο σε συνθήκες φόρτισης. Είναι χαρακτηριστικό και συμβαίνει σε όλους να μη θέλουν να δουν καθαρά όσα αρνητικά κι ελαττώματα πλαισιώνουν τον χαρακτήρα τους, με αποτέλεσμα να υπάρχει και φόβος ως προς το να τα δεχτούν. Αυτό έχει ως φυσικό επακόλουθο, να προβάλλουν μη επιθυμητές σκέψεις, συναισθήματα, ιδέες και πεποιθήσεις σε άλλους ανθρώπους προκειμένου να μη δουν όσα έχουν μέσα τους.

Ως έναν βαθμό αυτή η συμπεριφορά είναι φυσιολογική, ωστόσο μετά από ένα σημείο δείχνει τον βαθμό αδυναμίας του «εγώ» του κάθε ανθρώπου κι αποτελεί εμπόδιο στην εξέλιξή του. Επίσης, προβάλλοντας πεποιθήσεις, προσωρινά το μυαλό ξεγελιέται κι υπάρχει ανακούφιση από την αποφυγή αντιμετώπισης των αρνητικών πλευρών, δυστυχώς όμως ο βαθύτερος, εσωτερικός πόνος παραμένει. Εδώ, αξίζει ν’ αναφέρουμε και το αντίστροφο: είναι σύνηθες να δεχτεί κάποιος μια τέτοια συμπεριφορά κι ως αντίδραση ν’ αρχίσει να ακτινοβολεί αρνητισμό και προβλήματα. Σ’ αυτήν την περίπτωση η αιτία είναι καθαρά η απειλή που θα νιώσει από ένα τέτοιο ξέσπασμα.

Το φαινόμενο, λοιπόν, ονομάστηκε «ψυχολογική προβολή» από τον Φρόιντ και ταιριάζει φούστα-μπλούζα με την ανθρώπινη ψυχολογία. Σ’ αυτό το σημείο, πρέπει να καταλάβετε πως ο εξωτερικός κόσμος, που αποτελείται από τις σχέσεις με τους άλλους και τις πεποιθήσεις που προβάλλονται πάνω τους, καθρεφτίζει στην πραγματικότητα τις πτυχές ενός εαυτού που νομίζει πως έτσι φαίνεται στα μάτια των άλλων. Όπως είπε κι o φιλόσοφος E. Kant «δε βλέπουμε τους άλλους όπως είναι, τους βλέπουμε όπως εμείς είμαστε». Αντίστοιχα ο ψυχολόγος Carl Jung είπε κάποτε πως «οτιδήποτε μας ενοχλεί στους άλλους, μπορεί να μας οδηγήσει στην κατανόηση του εαυτού μας». Για καλύτερη κατανόηση τους φαινομένου της ψυχολογικής προβολής αξίζει να μιλήσουμε με παραδείγματα.

Ας πούμε, όταν θεωρούμε πως κάποιοι συνάδελφοί μας είναι κατώτεροι από εμάς, ενώ στην πραγματικότητα θεωρούμε τον εαυτό μας κατώτερο, αποκτούμε γενικευμένη πεποίθηση. Ένα δεύτερο παράδειγμα, είναι όταν ο ένας από τους δύο συντρόφους έχει εξωσυζυγική σχέση και θεωρεί πως γι΄ αυτό ευθύνεται ο άλλος σύντροφος. Στα δύο αυτά παραδείγματα το φαινόμενο της προβολής λειτουργεί ως ενίσχυση της αυτοεκτίμησης του ατόμου που το εκδηλώνει κι ικανοποίησης του εγώ του.

Παρ’ όλο που έχουν μιλήσει κι αν έχουν μιλήσει ψυχολόγοι για το φαινόμενο των προβολών, η συνειδητοποίηση πως ό,τι βρίσκουμε αρνητικό πάνω μας το προβάλουμε στους άλλους, είναι μια ιδιαίτερα δύσκολη και κοπιαστική διαδικασία. Δυστυχώς, συμβαίνει όταν είναι πια πολύ αργά κι έχουν διαλυθεί σχέσεις με ανθρώπους. Ωστόσο, μπορείτε να πάρετε αυτόν τον μηχανισμό άμυνας και να γνωρίσετε, να κατανοήσετε, να διαχειριστείτε καλύτερα τον εαυτό σας και τον εσωτερικό σας κόσμο. Γιατί, η κατανόηση πως ό,τι προβάλουμε στους άλλους μάς δείχνει τον εαυτό μας, θα βοηθήσει να εκπέμπουμε ό,τι μας αξίζει.

Επομένως, όταν κάποιος είναι ευγενής, μεγαλόκαρδος και συμπονετικός, θα εκπέμπει αυτό και στους γύρω του. Αντιθέτως, αν κάποιος είναι μίζερος, γεμάτος θυμό κι αρνητικός απέναντι σε όλα, τότε αυτό θα βλέπει στους γύρω του κι αυτό θα λαμβάνει καθημερινά. Σ’ αυτό το ταξίδι δε χρειάζεται να είστε μόνοι σας. Η βοήθεια ενός ειδικού ψυχοθεραπευτή στην κατανόηση πως ό,τι σας ενοχλεί στους άλλους δεν είναι παρά κομμάτια σας, θα αποδειχθεί πολύ χρήσιμη. Όσο δύσκολη, λοιπόν, κι αν είναι η διαδικασία αντιμετώπισης των αρνητικών πλευρών του καθενός, μόνο οφέλη και θεραπεία των τραυμάτων έχει να προσφέρει κι αξίζει κάθε στιγμή κόπου.

Η Θεωρία του Χάους για αρχάριους

«Αν μια πεταλούδα κουνήσει τα φτερά της στο Πεκίνο, το αποτέλεσμα μετά από ένα μήνα μπορεί να είναι ένας τυφώνας στο Μαϊάμι.»

Σίγουρα θα σας έχει τύχει, κάποια στιγμή στη ζωή σας, να πάτε να κοιμηθείτε σ’ ένα απόλυτα ήσυχο σπίτι και μόλις ξαπλώνετε και κλείνετε τα μάτια σας ν’ ακούτε τη χαλασμένη βρύση –για την οποία αμελήσατε να καλέσετε τον υδραυλικό- να στάζει… Τιπ, ταπ, ταπ, τιπ, ταπ, τιπ, τιπ…

Την επόμενη φορά που θα σας συμβεί μην εκνευριστείτε. Μπορείτε να κάνετε κάτι πολύ καλύτερο –αφού δε θα μπορείτε να κοιμηθείτε: Να μελετήσετε τη θεωρία του χάους!

Το μόνο που χρειάζεστε είναι ένα ατομικό ρολόι. Δεν μπορεί, κάπου θα έχετε ένα: Μέσα στο συρτάρι ή στο επιστημονικό σας εργαστήριο. Αν δεν έχετε πεταχτείτε μέχρι το περίπτερο ή το Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. «Δημόκριτος» για να δανειστείτε ένα.

Οι εκνευριστικές σταγόνες μπορούν να πέφτουν με δύο τρόπους: Είτε με κανονικό ρυθμό (τιπ, ταπ, τιπ, ταπ) είτε με χαοτικό (τιπ, ταπ, τιπ, τιπ, τιπ… ταπ, τιπ… ταπ… κλπ)

Σας φαίνεται αστείο να ασχοληθείτε μαζί τους;

Κι όμως, το 1978, μια ομάδα νεαρών φοιτητών στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας πέρασαν τα καλύτερα τους χρόνια προσπαθώντας να προβλέψουν την περιοδικότητα της πτώσης των σταγόνων της βρύσης.

Και κατέληξαν στο εξής συμπέρασμα: Αν γνωρίζεις επακριβώς τους χρόνους πτώσης των τριών πρώτων σταγόνων τότε μπορείς να προβλέψεις επακριβώς και το μέλλον του συστήματος εις τον αιώνα τον άπαντα!

Σε αυτό το «επακριβώς» υπεισέρχεται και η θεωρία του χάους, που καθιστά αδύνατη την πρόβλεψη του καιρού, των ζαριών, των ιπποδρομιών, του ποδόσφαιρου, των κοινωνικών εξεγέρσεων και της οικονομίας.

Οι φοιτητές, που είχαν ένα πολύ καλό ατομικό ρολόι, βρήκαν ότι αν μετρήσουν την περιοδικότητα της πτώσης των τριών πρώτων σταγόνων με ακρίβεια εννιά δεκαδικών ψηφίων (0,000000001 δευτερόλεπτα) μπορούν να προβλέψουν το μέλλον των επόμενων… εννιά σταγόνων!

Για να ξέρουν τι θα συμβεί μετά από –για παράδειγμα- δυο μέρες (ένα δισεκατομμύριο σταγόνες) θα έπρεπε να έχουν ένα ρολόι που να μετράει το 0,00000000000000000000000000000000000000000…1 (θα χρειαζόμουν πάρα πολύ χώρο για να γράψω ένα δισεκατομμύριο μηδενικά).

Αυτή η αδυναμία πρόβλεψης ξεπερνιέται –κατά κάποιο τρόπο- με τη βοήθεια των παράδοξων εκλυστών.

Αφού δεν μπορούμε να κοιμηθούμε, με αυτές τις χαοτικές σταγόνες να συνεχίζουν να πέφτουν, ας πάμε να φτιάξουμε ένα κέικ.

Για να φτιάξουμε κέικ χρησιμοποιούμε το μίξερ, το οποίο έχει δύο απολύτως προβλέψιμα (νευτώνεια) χτυπητήρια. Αυτά δεν μπορούν να κάνουν τίποτα άλλο από το να γυρνάνε γύρω-γύρω. Αν εσείς τύχει να τα δείτε να κάνουν κάτι διαφορετικό, όπως να χορεύουν τσα-τσα, τότε καλύτερα να κόψετε τα ναρκωτικά.

Τα υλικά όμως που χρησιμοποιούμε για το κέικ συμπεριφέρονται, μέσα στον κάδο, τελείως χαοτικά.

Φανταστείτε ότι μπορείτε να δείτε έναν-έναν όλους τους κόκκους της ζάχαρης που ρίξατε στο μπολ. Καθώς τους χτυπάνε τα χτυπητήρια άλλος πηγαίνει δεξιά, άλλος αριστερά κι άλλος για Μυτιλήνη. Δεν μπορούμε να προβλέψουμε προς τα πού θα κινηθούν οι κόκκοι της ζάχαρης ούτε τα μόρια του αυγού ή του λιωμένου βουτύρου.

Όμως μετά από λίγο χτύπημα το αποτέλεσμα είναι φαινομενικά πάντα ίδιο και μοιάζει –με λίγη φαντασία- με τις θίνες της ερήμου.

Μέσα από το χάος προκύπτει οργάνωση, τάξη.

Ο «παράδοξος ελκυστής» είναι αυτό που κάνει τους τυφώνες, τους γαλαξίες και τους σχηματισμούς στον καφέ σας να είναι πάντα σπειροειδείς.

«Και τι σημασία έχουν όλα αυτά;» θα με ρωτήσετε.

Πολύ μεγάλη αν θέλετε να έχετε πραγματικά αστραφτερά πιάτα.

Μια ομάδα μαθηματικών και φυσικών προσπάθησε να βρει τρόπο να χρησιμοποιήσει το «φαινόμενο της πεταλούδας» (που πιο επιστημονικά λέγεται «ευαίσθητη εξάρτηση από τις αρχικές συνθήκες») προς όφελος μας. Κατέληξαν στον «χαοτικό έλεγχο» και στο… χαοτικό πλυντήριο πιάτων!

Το χαοτικό πλυντήριο πιάτων είναι μια ιαπωνική εφεύρεση.

Σε αυτό οι βραχίονες που εκτοξεύουν νερό κινούνται χαοτικά (σταματάνε ξαφνικά, ξεκινάνε όποτε τους έρθει, άλλοτε γυρνούν πιο αργά, άλλες φορές πιο γρήγορα) και ρίχνουν νερό εξίσου χαοτικά (όχι με την ίδια πίεση όλη την ώρα).

Το αποτέλεσμα είναι πεντακάθαρα πιάτα, πολύ καλύτερα από αυτά που βγάζετε από τα βαρετά συνηθισμένα πλυντήρια σας, με κατανάλωση λιγότερης ενέργειας.

Η θεωρία του χάους έχει πολύ μεγάλη σχέση και με το άδειο σας ψυγείο, αφού η ποσότητα των τροφίμων που βάζετε ή δε βάζετε εκεί μέσα εξαρτάται απόλυτα από την οικονομική σας κατάσταση, που με τη σειρά της εξαρτάται από την οικονομικο-κοινωνική κατάσταση της χώρας σας.

Ας κάνουμε μια σύντομη χαοτική θεώρηση της εξέγερσης, αφού φάγαμε πολύ κέικ και η ζάχαρη μας κρατάει ξύπνιους –άσε τη βρύση.

Όπως απέδειξαν οι μαθηματικοί της μη γραμμικής δυναμικής (οι θεωρητικοί του χάους) για να προβλέψεις επακριβώς πώς θα κινηθεί, πώς θα μεταβληθεί ένα χαοτικό σύστημα πρέπει να ξέρεις τα πάντα για κάθε ένα στοιχείο του (για κάθε συνιστώσα του, για να είμαστε και πολιτικά επίκαιροι).

Το κατεξοχήν χαοτικό σύστημα είναι η ανθρώπινη κοινωνία, για τον απλό λόγο ότι αποτελείται από… ανθρώπους.

Ο ανθρώπινος παράγοντας είναι το πιο απρόβλεπτο στοιχείο –και έχουν γραφτεί πολλά βιβλία, έχουν φτιαχτεί πολλές ταινίες με βάση αυτή την αδυναμία πρόβλεψης.

Ο άνθρωπος, το θεμελιώδες στοιχείο της κοινωνίας, είναι απρόβλεπτος. Ευτυχώς όμως υπάρχουν οι παράδοξοι ελκυστές, οι στατιστικολόγοι και οι οικονομολόγοι.

Δεν μπορούμε να προβλέψουμε τη συμπεριφορά του ενός ατόμου, αλλά μπορούμε να πιθανολογήσουμε για τη συμπεριφορά του συνόλου.

Για να συμβεί μια γενικευμένη κοινωνική εξέγερση, μια επανάσταση, πρέπει το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας να ξεπεράσει τα όρια του.

Δεν αρκεί να «τρελαθεί» ένας ή δέκα ή χίλιοι. Αυτό δεν είναι επανάσταση, είναι παράπλευρες απώλειες.

Με αυτή τη λογική δουλεύουν οι κυβερνήσεις και τα κεφάλια (κεφάλαια) πίσω από αυτές:
Πιέζουνε τις καταστάσεις και εκμεταλλεύονται τους ανθρώπους μέχρι που να αντιληφθούν ότι η «αγελ(λ)άδα» (η πλειονότητα της) είναι έτοιμη να εκραγεί.

Τότε παραχωρούν λίγα προνόμια και δικαιώματα για να αποφύγουνε την έκρηξη ή δημιουργούν εξωτερικούς/εσωτερικούς εχθρούς ως αντιπερισπασμό.

Όμως «μικρές μεταβολές στις αρχικές συνθήκες προκαλούν μεγάλες αλλαγές στην επακόλουθη συμπεριφορά».

Το φαινόμενο της πεταλούδας: «Η χρεοκοπία μιας μικρής βαλκανικής χώρας μπορεί, μετά από ένα μήνα, να προκαλέσει την κατάρρευση της παγκόσμιας οικονομίας.»

Συνήθως δε συμβαίνει. Αυτό το γνωρίζουν καλά οι πολιτικοί, οι στατιστικολόγοι και οι οικονομολόγοι. Τις περισσότερες φορές το κέικ φουσκώνει –όπως και οι καταθέσεις των αργυραμοιβών που παίζουν ζάρια (με τις ζωές των ανθρώπων) στα υπόγεια ρετιρέ.

Όμως «συνήθως» δεν σημαίνει ποτέ.

Η αλλαγή έρχεται όταν λες «δεν μπορώ να κάνω κάτι άλλο»… Σε αυτό το σημείο βρίσκεται η πρώτη σου νίκη

Όταν κοιτάς τα χέρια σου άδεια, τα βήματα σου χωρίς ρυθμό, το βλέμμα να αναζητά συνεχώς και οι λέξεις ανικανοποίητες και μπερδεμένες, εκεί κάπου ξέρεις ότι κάτι λείπει, ότι έχεις κολλήσει κάπου, ότι χρειάζεται να ανακαλύψεις τον τρόπο να αλλάξεις και να βρεις νέα δεδομένα.

Υπάρχουν οι έννοιες όπως ελπίδα, πίστη, που βοηθούν και συμπαραστέκονται στο μέσα σου να κρατηθεί, να περιμένει, να κάνει υπομονή για τη συνέχεια, αλλά και η πραγματικότητα παραμένει πολλές φορές βαριά. Γιατί όταν κάτι λείπει, όταν φτάνεις στο σημείο να πρέπει να αλλάξεις στην πράξη… η πίστη, η ελπίδα κρύβονται και αχνοφαίνονται.

Η αλλαγή έρχεται όταν λες… δεν μπορώ να κάνω κάτι άλλο, όταν πια ξέρεις ότι ευτυχώς δεν έχεις τον έλεγχο και σε αυτό το σημείο είναι η πρώτη σου νίκη! Αποδέχεσαι αυτά που έχεις, αυτά που μπορείς να κάνεις και γίνεσαι ξανά ένα «ξεχωριστό» άτομο, όχι συνυφασμένο μόνο μαζί με τους άλλους. Βρίσκεις την ατομικότητά σου.

Συνειδητοποιείς ότι αυτό που χρειάζεσαι είναι κάτι άλλο, μια σπίθα στο μυαλό, ένας δυνατός χτύπος στη ψυχή… η έμπνευση. Μια νέα έμπνευση, που θα σου θυμίσει ότι τόσο καιρό προσπαθούσες σκληρά και μόνο αυτό. Πήγαινες κόντρα και όχι όπως κυλούσε η ίδια η ζωή.

Μια έμπνευση μπορεί να είναι διαφορετική σε κάθε άνθρωπο. Μπορεί να είναι μια συνειδητοποίηση που πολύ καιρό δυσκολευόμασταν να δούμε, μια ανάμνηση του παλιού μας εαυτού, ένα όραμα ενός ξεχασμένου ονείρου που αφήναμε κρυμμένο καιρό. Έμπνευση μπορεί να είναι η αποδοχή μας για μια νέα κατάσταση ή και για μας τους ίδιους και για όλα όσα είμαστε αυθεντικοί και ότι μας κάνει να ξαναβρίσκουμε το δρόμο μας.

Όταν νιώθουμε ανικανοποίητοι με αυτά που κάνουμε και με το αποτέλεσμα και απομακρυνόμαστε από τον εαυτό μας, πρέπει να κάνουμε πίσω, να αφουγκραστούμε αυτά που δεν αλλάζουν, αυτά που δεν είναι στον έλεγχο μας. Είναι η ώρα να συμφιλιωθούμε με όλα αυτά και να αναζητήσουμε τότε μια «έμπνευση»… τον σκοπό… το κίνητρο, που θα είναι ο οδηγός να αλλάξουμε βήμα και να εμπνεύσουμε ξανά τη ζωή μας!

Οι καλύτεροι τρόποι για να μετατρέψετε μια σχέση εξ αποστάσεως σε λειτουργική σχέση

Οι περισσότερες έρευνες πάνω στον τομέα των σχέσεων μαρτυρούν ότι σχεδόν το 70% των μη δεσμευμένων ανθρώπων πιστεύει ότι οι σχέσεις εξ αποστάσεως είναι κάτι που αξίζει να προσπαθήσουν. Όταν δεν μπορείτε να δείτε το/τη σύντροφό σας, είναι σημαντικό να εμπιστεύεστε τα συναισθήματά σας και τη δύναμη της ίδιας της σχέσης σας, ώστε να παραμείνετε και οι δύο ευτυχισμένοι.

Ας υποθέσουμε ότι γνωρίζετε ένα άτομο στο διαδίκτυο και ότι αυτό το άτομο νιώθετε πώς είναι ο/η απόλυτος/η σύντροφος, παρά τη μεγάλη απόσταση που σας χωρίζει.

Αξίζει πραγματικά να προσπαθήσετε μια τέτοια σχέση από τόσο μεγάλη απόσταση; Κι αν είναι πραγματικά ο απόλυτος έρωτας για εσάς; Θα εκπλαγείτε από το πόσο εύκολα αναπτύσσεται μια σχέση, αν και οι δύο δουλέψετε πραγματικά πάνω σε αυτή. Αφού μάθετε και εφαρμόσετε λίγες βασικές αρχές, η σχέση σας μπορεί να γίνει ακόμα και η πιο ευτυχισμένη, επιτυχημένη και σημαντική που είχατε ποτέ.

Η απόσταση, αν αντιμετωπιστεί με τηλεφωνήματα, γραπτά μηνύματα και βιντεοκλήσεις, μπορεί να δημιουργήσει ένα μαγευτικό δέσιμο που αναδύεται μέσα από την ανακάλυψη ο ένας του άλλου· των σκέψεων, των χαρακτηριστικών, των αξιών, των δυνατών και αδύναμων σημείων, των επιθυμιών και των ονείρων. Αυτού του είδους η αλληλεπίδραση θα σας ενώσει με τρόπο μοναδικό.

Βέβαια, πρέπει να ομολογήσουμε ότι σαν μην ήταν αρκετά περίπλοκες από μόνες τους οι σχέσεις, εδώ έρχεται να προστεθεί και η δύσκολη συνθήκη της απόστασης.

Διαβάστε τους παρακάτω κανόνες, κρατήστε τους κατά νου και χρησιμοποιήστε τους σοφά!

1. Μια οποιαδήποτε ερωτική σχέση είναι πιθανότερο να πετύχει αν και τα δύο μέρη καλλιεργήσουν την ικανότητα να μιλούν ειλικρινά για τα συναισθήματά τους

Μη φοβάστε να επικοινωνήσετε στο/στη σύντροφό σας όλα όσα χρειάζεστε και θέλετε από αυτόν. Είναι χρησιμότερο και για τους δυο σας να γνωρίζει την πραγματικότητα, ώστε να μπορεί να εκτιμήσει αν έχει τη δυνατότητα και θέλει να σας τα προσφέρει ή όχι.

2. Κάντε τη σχέση σας μία από τις προτεραιότητές σας

Μην ακυρώνετε τις συναντήσεις σας ή μην καθυστερείτε τα τηλεφωνικά σας ραντεβού.

3. Να είστε καθημερινά σε επαφή

Το οικονομικό ζήτημα πλέον δεν υφίσταται, αφού υπάρχει το διαδίκτυο και τόσες μα τόσες εφαρμογές για να επικοινωνείτε μέσα από αυτό, μέσω μηνυμάτων, κλήσεων και βιντεοκλήσεων. Και όταν επιτέλους επικοινωνήσετε, μην μείνετε απλά στα καθημερινά τετριμμένα ζητήματα, αλλά ενημερώστε τους για το κάθε μικρό στοιχείο της ζωής σας ή των σκέψεών σας. Με αυτό τον τρόπο, ακολουθείτε ο ένας τον άλλο στην ημέρα σας. Οι νυχτερινές συζητήσεις, μάλιστα, μπορούν να αποκαλύψουν πολλά βαθύτερα θέματα, όπως στόχους, αξίες και όνειρα.

4. Να είστε ευέλικτοι

Δηλώστε στη σχέση σας πόσο πολύ τη σκέφτεστε και την αγαπάτε και είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα τη βελτιώσετε, όσο μακριά κι αν βρίσκεστε. Κάντε τους να τους λείπετε περισσότερο και δημιουργήστε τους την επιθυμία να σας δούνε. Μην γίνεστε όμως κτητικοί ή παρανοϊκοί. Μια τέτοια στάση καλλιεργεί τις αμφιβολίες, την ανασφάλεια και την απόσταση ανάμεσά σας και τίποτα από αυτά δεν βοηθά μια σχέση να αναπτυχθεί επιτυχώς.

Σε περίπτωση που ο/η σύντροφός σας θέλει πραγματικά να είναι μαζί σας, τότε δεν χρειάζεται να περιμένει να μάθει εσάς και τα νέα σας από κοντά. Όσο μπορείτε να εμπιστεύεστε ο ένας τον άλλο, προσπαθήστε να ενημερώνεστε για την καθημερινή, προσωπική τους ζωή, μείνετε σε επαφή και η σχέση σας μπορεί να εξελιχθεί σε μια ικανοποιητική, λειτουργική σχέση.

Διαίσθηση: Η νευροεπιστήμη εξηγεί τι είναι και αν μπορούμε να βασιστούμε σε αυτή για να παίρνουμε αποφάσεις

Στον δυτικό κόσμο, όπου τις τελευταίες δεκαετίες ο αναλυτικός τρόπος σκέψης προωθείται σταθερά, το να βασίζεται κανείς στη διαίσθησή του, αντιμετωπίζεται με δυσπιστία. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι η εξέλιξη μας οδήγησε από την πρωτόγονη και θρησκευτική σκέψη στην αναλυτική και επιστημονική, φτάνοντας να θεωρούν τα συναισθήματα και τη διαίσθηση λανθασμένα και παράξενα εργαλεία.

Ωστόσο, η διαίσθηση δεν είναι ένα «προϊόν» αντιεπιστημονικής σκέψης αλλά αποτέλεσμα πολλών επεξεργασιών που συμβαίνουν στον εγκέφαλό μας.

Έρευνες δείχνουν ότι ο εγκέφαλος είναι μια μηχανή που κάνει προβλέψεις, καθώς συγκρίνει συνέχεια τις πληροφορίες που λαμβάνει από τις αισθήσεις και τις τρέχουσες εμπειρίες, με τις αποθηκευμένες γνώσεις και αναμνήσεις προηγούμενων εμπειριών και προβλέπει τι θα επακολουθήσει. Αυτό διασφαλίζει ότι ο εγκέφαλος είναι πάντοτε προετοιμασμένος, να αντιμετωπίσει κάθε τρέχουσα κατάσταση, με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Όταν συμβαίνει κάτι που δεν έχει προβλεφθεί, ο εγκέφαλος ενημερώνει τα γνωστικά του μοντέλα. Η αντιστοίχιση των προηγούμενων μοντέλων και της τρέχουσας εμπειρίας γίνεται αυτόματα και υποσυνείδητα.

Αν από την αντιστοίχιση που θα κάνει ο εγκέφαλος προκύψει σημαντική ταύτιση ή αναντιστοιχία αλλά αυτό δεν έχει φτάσει ακόμη στη συνειδητή επίγνωση τότε, εμφανίζεται η διαίσθηση. Όσο μεγαλύτερη είναι η εμπειρία σε κάποιο συγκεκριμένο τομέα τόσες περισσότερες πληροφορίες έχει ο εγκέφαλος για να συγκρίνει την τρέχουσα εμπειρία και τόσο πιο αξιόπιστες είναι οι διαισθήσεις. Αυτό σημαίνει ότι, όπως συμβαίνει και με τη δημιουργικότητα, η διαίσθηση μπορεί να βελτιωθεί με την εμπειρία.

Στην Ψυχολογία, αναγνωρίζονται δύο γενικοί τρόποι σκέψης: Η διαισθητική σκέψη που είναι αυτόματη, γρήγορη και υποσυνείδητη και η αναλυτική σκέψη που είναι λογική, σκόπιμη, αργή και συνειδητή.

Και ενώ πολλοί πιστεύουν ότι, αυτά τα είδη σκέψης είναι αντίθετα και ο τρόπος που λειτουργούν δεν μπορεί να αλλάξει, μία πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι η αναλυτική και η διαισθητική σκέψη δεν συσχετίζονται και επομένως, μπορούν να συμβαίνουν ταυτόχρονα, συμπληρώνοντας η μία την άλλη ή λειτουργώντας συντονισμένα. Πόσες επιστημονικές έρευνες, ιδέες και υποθέσεις, δεν ξεκίνησαν με μια διαίσθηση και αργότερα επικυρώθηκαν μέσω δοκιμών και αναλύσεων!

Ωστόσο, τι πρέπει να κάνουμε όταν έχουμε να πάρουμε μια σοβαρή απόφαση; Θα μπορούσαμε απλά να βασιστούμε στη διαίσθησή μας;

Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή. Η διαίσθηση βασίζεται σε εξελικτικά παλαιότερη, αυτόματη και γρήγορη επεξεργασία και γι’ αυτό μπορεί να λάβει λανθασμένες οδηγίες, όπως είναι για παράδειγμα, οι γνωστικές προκαταλήψεις.

Οι γνωστικές προκαταλήψεις είναι συστηματικά λάθη στη σκέψη, που συμβαίνουν αυτόματα. Αν όμως, εξοικειωθεί κανείς με τις κοινές γνωστικές προκαταλήψεις, μπορεί να μάθει να τις εντοπίζει, σε μελλοντικές περιπτώσεις.

Επίσης, επειδή η διαίσθηση βασίζεται στην γρήγορη επεξεργασία που είναι αρχαία, συμβαίνει κάποιες φορές να είναι ξεπερασμένη.

Έτσι, όταν βρίσκεστε μπροστά στη λήψη μιας απόφασης που βασίζεται στη δική σας εκτίμηση, αναρωτηθείτε:

1. Η διαίσθησή σας έχει εκτιμήσει σωστά την κατάσταση;

2. Πρόκειται για μια εξελικτική παλιά ή νέα κατάσταση;

3. Υπάρχουν γνωστικές προκαταλήψεις;

4. Έχετε εμπειρία ή εξειδίκευση σε τέτοιου είδους καταστάσεις;

Αν είναι εξελικτική, παλιά, εμπεριέχει γνωστική προκατάληψη και δεν έχετε κάποια εξειδίκευση σε αυτό, τότε προτιμήστε να βασιστείτε στην αναλυτική σκέψη. Διαφορετικά, βασιστείτε στη διαίσθησή σας.

Είναι πλέον καιρός, να σταματήσουμε να βλέπουμε τη διαίσθηση με καχυποψία και να τη δούμε έτσι όπως είναι: ένας αυτόματος, γρήγορος και υποσυνείδητος τρόπος επεξεργασίας, που μπορεί να μας δίνει πολλές και χρήσιμες πληροφορίες, που η αναλυτική σκέψη δεν μπορεί να μας δώσει και επίσης να αποδεχθούμε ότι, αυτά τα δύο είδη σκέψης μπορεί να συμβαίνουν μαζί και να συνεργάζονται, κάθε φορά που βρισκόμαστε μπροστά σε δύσκολες καταστάσεις και πρέπει να πάρουμε σοβαρές αποφάσεις.

Το αληθινό νόημα της γαλήνης

Σήμερα, πιο πολύ από ποτέ, η ανάγκη για εσωτερική ηρεμία και γαλήνη θεωρείται από τους περισσότερους ψυχολόγους και ψυχιάτρους σαν την υπέρτατη δοκιμασία που πρέπει να δαμάσει ο άνθρωπος!

Μια φορά κι έναν καιρό, ήταν ένας βασιλιάς που πρόσφερε ένα βραβείο στον καλλιτέχνη που θα χρωμάτιζε την καλύτερη εικόνα της ειρήνης. Βρέθηκαν πολλοί καλλιτέχνες που θέλησαν να δοκιμάσουν τις ικανότητές τους στο διαγωνισμό αυτό.

Ο καθένας παρουσίασε το έργο του. Ο βασιλιάς εξέτασε όλες τις εικόνες, αλλά υπήρξαν μόνο δύο που τον γοήτευσαν πραγματικά και έπρεπε να επιλέξει ανάμεσά τους. Η μια από τις δυο εικόνες που επέλεξε απεικόνιζε μια ήρεμη λίμνη. Η λίμνη έμοιαζε με ένα τέλειο καθρέφτη που περιστοιχιζόταν από πανέμορφα, πανύψηλα βουνά. Από πάνω υπήρχε ένας καταγάλανος ουρανός, γεμάτος με μικρά σύννεφα που έπαιρναν ονειρικά σχέδια και σχήματα. Όλοι όσοι είδαν αυτό τον πίνακα σκέφτηκαν πως αντιπροσώπευε την απόλυτη εικόνα της ειρήνης.

Ο δεύτερος πίνακας ήταν κι αυτός με βουνά. Αλλά αυτά ήταν τραχιά και γυμνά. Αποψιλωμένα από δέντρα και βλάστηση. Ο ουρανός ήταν γκρίζος και το τοπίο πλημμύριζε από αστραπές και δυνατή βροχή! Πιο πέρα, εκεί που κατέληγε το βουνό, ξεκινούσε ένας δυνατός καταρράκτης. Αυτό το τοπίο δεν τους φάνηκε καθόλου ειρηνικό.

Παρατηρώντας το δεύτερο πίνακα, ο βασιλιάς πρόσεξε ακριβώς πίσω από τον καταρράκτη μια μικροσκοπική ανάπτυξη θάμνων να φυτρώνει επάνω σε μια ρωγμή του άγριου βράχου. Επάνω στο θάμνο, υπήρχε μια φωλιά πουλιών. Μέσα στη φωλιά, βρισκόταν ένα θηλυκό πουλί που τάιζε τα νεογνά του. Στην τέλεια ειρήνη της φωλιάς της! Ο βασιλιάς επέλεξε το δεύτερο πίνακα.

Όταν τον ρώτησαν για την επιλογή του εκείνος τους απάντησε: «Ειρήνη δε σημαίνει να μην υπάρχει θόρυβος, ένταση, πρόβλημα, ή σκληρή δουλειά. Ειρήνη σημαίνει να στέκεσαι στη μέση όλων εκείνων των πραγμάτων και των καταστάσεων που τραντάζουν συθέμελα την ύπαρξη και το περιβάλλον σου κι εσύ να έχεις ήρεμη την καρδιά και τις σκέψεις σου. Αυτή είναι η πραγματική έννοια της ειρήνης!».

Το υποσυνείδητο σάς μιλάει … Ακούστε το

Αισθάνεστε έλλειψη κινητοποίησης; Βρίσκεστε σε μια τοξική σχέση; Αισθάνεστε μοναξιά; Φοβάστε; Μάθετε να εξετάζετε και να διερευνάτε το υποσυνείδητο και να εξερευνάτε τα βάθη του.

Πόσα προβλήματα προσπαθείτε να αντιμετωπίσετε τελευταία; Ένα; Αρκετά; Δεκάδες;

Μερικές φορές μπορείτε να βρείτε τη λύση στο ίδιο σας το υποσυνείδητο.

Πρέπει απλώς να μάθετε να το ακούτε και να ερμηνεύετε όσα σας λέει. Ωστόσο η πρόσβαση στο υποσυνείδητο δεν είναι εύκολη και απαιτεί πολλή ενδοσκόπηση.

Πολλοί άνθρωποι επιλέγουν να στραφούν σε κάποιον ψυχολόγο που ειδικεύεται στην ύπνωση προκειμένου να αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτό το κομμάτι της ψυχής τους. Άλλοι προσπαθούν μόνοι τους, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του “περπατήματος μέσα στο σπίτι”

Το υποσυνείδητο σάς μιλάει

Πάθατε ποτέ κρίση πανικού; Δεν πρόκειται για τίποτε άλλο παρά για ένα μήνυμα που σας στέλνει ο νους σας για σας αφυπνίσει.

Μπορεί να μη γνωρίζετε γιατί εμφανίζεται αυτό το άστοχο άγχος. Είναι επίσης πιθανό ότι μεταφέρετε στην πλάτη σας κάποια προβλήματα εδώ και πολύ καιρό.

Όταν περιμένετε υπερβολικά για να λύσετε κάποιο πρόβλημα, γίνεται εμπόδιο.

Γνωρίζετε ότι το να αγνοείτε τα προβλήματά σας δεν είναι το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε, όμως εξακολουθείτε να περιμένετε μέχρι αυτά να γίνουν οριστική πραγματικότητα.

Αν το σώμα σας σάς μιλάει με κάποιον τρόπο, πρέπει να το ακούσετε.

Η μηχανή της σκέψης

Όπως λέει ο Bruce Lipton, γιατρός και ερευνητής:

«Το υποσυνείδητο είναι εκατομμύρια φορές πιο ισχυρό και πιο σημαντικό από τον συνειδητό νου. Χρησιμοποιείτε το υποσυνείδητό σας το 95% του χρόνου αλλά δεν μπορείτε να το ελέγξετε».

Αυτό συμβαίνει επειδή πρόκειται για ένα μέρος του νου σας με πολύ υψηλό επίπεδο σπουδαιότητας αναφορικά με τις διεργασίες της σκέψης.

Σκεφτείτε μερικές απαντήσεις που έρχονται αυτόματα στο νου μετά από κάποιες ερωτήσεις. Για παράδειγμα:

«Πού βρίσκεται ο Παρθενώνας;»

«Στην Αθήνα».

Το λέτε χωρίς να σκεφτείτε επειδή έχει εσωτερικευθεί από το υποσυνείδητό σας.

Το ίδιο πράγμα συμβαίνει όταν κινείτε τα δάχτυλα του χεριού σας ή όταν βγαίνετε για μια βόλτα. Δεν χρειάζεται να έχετε επίγνωσης της κίνησης για να την κάνετε.

Περιέργως μπορεί να συμβεί και το αντίθετο.

Υπάρχουν πολλά ζητήματα τα οποία πιθανώς δεν συνειδητοποιείτε πλήρως.

Ίσως επειδή δεν θέλετε να τους δώσετε προσοχή ή επειδή επιθυμείτε να τακτοποιηθούν από μόνα τους.

Υποσυνείδητο και ένστικτο

Το ένστικτό σας σχετίζεται στενά με το υποσυνείδητο. Έχετε ποτέ ξανασκεφτεί κάποια απόφαση επειδή η διαίσθησή σας σάς είπε ότι δεν ήταν η καλύτερη επιλογή;

Αν και μπορεί να το ονομάζετε αυτό «προαίσθημα», στην πραγματικότητα αποτελεί αντανάκλαση του υποσυνειδήτου σας.

Σας ενθαρρύνει να κάνετε τη σωστή επιλογή, εκείνη που γνωρίζει ότι θα σας ωφελήσει, δίνοντάς σας μια σιωπηλή εντολή.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό να είστε προετοιμασμένοι να το ακούσετε. Αυτό το μέρος του εαυτού σας θα σας βοηθήσει σε διάφορες πτυχές της ζωής σας.

Πώς το πετυχαίνετε αυτό;

• Δώστε προσοχή στα συναισθήματά σας: η καταπίεση όσων αισθάνεστε είναι μια μάταιη προσπάθεια να κάνετε το υποσυνείδητό σας να σωπάσει.
• Μη φοβάστε να ανακαλύψετε τον εαυτό σας: όταν βυθίζεστε στο υποσυνείδητο, μπορεί να βρείτε μέρη του εαυτού σας που δεν σας αρέσουν.
• Αποδεχτείτε την κατάσταση: δεν οφείλονται τα πάντα σε κακή τύχη και δεν κατευθύνονται εναντίον σας όλα τα αρνητικά. Τα άσχημα πράγματα δεν επιλέγουν σε ποιους συμβαίνουν.
• Περάστε λίγο χρόνο μόνοι σας: το να φοβάστε να μείνετε μόνοι σας σάς κάνει να αναζητάτε πολυσύχναστα μέρη για να αποφύγετε να δώσετε προσοχή στον εαυτό σας.
• Συνδεθείτε με τον βαθύτερο εαυτό σας

Η ενσυνειδητότητα, που είναι επίσης γνωστή ως πλήρης συνείδηση, είναι μία πρακτική που θα σας βοηθήσει να συνδεθείτε με τον βαθύτερο εαυτό σας.

Η ενδοσκόπηση, μία από τις τεχνικές του, θα σας επιτρέψει να το πετύχετε.

Αν όμως θέλετε να ξεκινήσετε με τον εαυτό σας, πρέπει να αρχίσετε να δίνετε από την αρχή προσοχή στα όνειρά σας.

Ακόμα και αν δεν πιστεύετε ότι έχει και πολύ νόημα, η καταγραφή τους ώστε να τα αναλύσετε αργότερα αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα για να ανοίξετε τις γραμμές επικοινωνίας με το υποσυνείδητό σας.

Μόλις αυτό συμβεί, είναι σημαντικό να κάνετε κάποια αλλαγή. Πρέπει να αλλάξετε ό,τι σας πληγώνει και σας καταπιέζει καθώς και να θεραπεύσετε τις πληγές που δεν κλείνουν.

Το να συνεχίσετε όπως πριν πάνω στο ίδιο μονοπάτι σημαίνει ότι στρέφετε την πλάτη σας στα ένστικτά σας.

Η αλλαγή της συμπεριφοράς σας είναι κάτι δύσκολο, όπως και η επίλυση προβλημάτων -όμως ακόμα και αν δεν κάνετε τίποτα, το υποσυνείδητό σας δουλεύει.

Δεν θα κουραστεί ποτέ να σας στέλνει σήματα που λένε ότι πρέπει να αλλάξετε μονοπάτι και να δώσετε προσοχή στις λύσεις που βρίσκονται μπροστά σας.

Αισθάνεστε έλλειψη κινητοποίησης; Βρίσκεστε σε μια τοξική σχέση; Αισθάνεστε μοναξιά; Φοβάστε; Τι πράγμα;

Εξετάστε και διερευνήστε το υποσυνείδητο και εξερευνήστε τα βάθη του.

Το αριστουργηματικό αποτελεί πάντα την εξαίρεση

Όποιος έχει ξυπνήσει από τα πρώτα όνειρα της νιότης` όποιος έχει αναλογιστεί τη δική του εμπειρία και την εμπειρία των άλλων` όποιος έχει εξετάσει τη ζωή στην ιστορία του παρελθόντος και της εποχής του, και τελικά στα έργα των μεγάλων ποιητών, σίγουρα θα μπορεί να επιβεβαιώσει το αποτέλεσμα, αν η κρίση του δεν έχει παραλύσει από κάποια ανεξίτηλα χαραγμένη προκατάληψη, ότι αυτός ο κόσμος των ανθρώπων είναι το βασίλειο του τυχαίου και της πλάνης. Αυτά τα δύο τον κυβερνούν ανελέητα στα μεγάλα πράγματα αλλά και στα μικρά. Και μαζί μ’ αυτά η ανοησία και η μοχθηρία κρατάνε κι αυτές το δικό τους φραγγέλιο. 

Βγαίνει λοιπόν αβίαστα το συμπέρασμα ότι καθετί καλύτερο θέλει πολύ κόπο και προσπάθεια για να επικρατήσει` ό, τι είναι ευγενές και σοφό σπάνια εμφανίζεται, σπάνια αναλαμβάνει δράση ή βρίσκει ευήκοα ώτα, ενώ το παράλογο και το διεστραμμένο στον τομέα της σκέψης, το βαρετό και το κακόγουστο στη σφαίρα της τέχνης, το μοχθηρό και το ψευδεπίγραφο στη σφαίρα της δράσης, επιβάλλουν κατά κανόνα την κυριαρχία τους με μικρές μόνο διακοπές. Απ’ την άλλη μεριά, το αριστουργηματικό αποτελεί πάντα την εξαίρεση, μια περίπτωση στο ένα εκατομμύριο` οπότε αν έχει εκφραστεί μέσα σ’ ένα αιώνιο έργο, το έργο αυτό στέκει απομονωμένο, αφού πρώτα βγει αλώβητο από τις κακόβουλες επικρίσεις των συγχρόνων. Διατηρείται σαν τον μετεωρίτη που ήρθε στα μέρη μας από έναν κόσμο διαφορετικό απ’ τον δικό μας. 

Όσο αφορά όμως τη ζωή του ατόμου, κάθε προσωπική ιστορία είναι μια ιστορία βασάνων, γιατί κατά κανόνα η ζωή είναι μια συνεχής αλυσίδα από μεγάλες ή μικρές αναποδιές, τις οποίες όλοι κρύβουν όσο μπορούν, γιατί γνωρίζουν ότι οι άλλοι σίγουρα θα νιώσουν ικανοποίηση στο θέαμα κάποιων δεινών απ’ τα οποία εκείνοι τώρα είναι, προσωρινά τουλάχιστον, απαλλαγμένοι` πολύ σπάνια θα νιώσουν συμπόνια ή αλληλεγγύη. Προς το τέλος της ζωής του, ίσως να μην υπάρξει ποτέ άνθρωπος, μυαλωμένος και ειλικρινής, που θα επιθυμούσε να τα ξαναπεράσει όλα αυτά. Απεναντίας, αντ’ αυτού θα επέλεγε σίγουρα την απόλυτη ανυπαρξία.

Τα στάδια της ανάπτυξης της ανθρώπινης προσωπικότητας

Η θεωρία της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης που δημιουργήθηκε από τον Erik Erikson είναι ίσως μία από τις πιο γνωστές θεωρίες προσωπικότητας. Η θεωρία διαφέρει από πολλές άλλες, δεδομένου ότι ασχολείται με την ανάπτυξη καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, από τη γέννηση μέχρι το θάνατο.

Σε κάθε στάδιο, το άτομο διαπραγματεύεται μια κρίση που λειτουργεί ως κομβικό σημείο στην ανάπτυξη του. Όταν η κρίση έχει επιλυθεί επιτυχώς, το άτομο είναι σε θέση να αναπτύξει την ψυχοκοινωνική ποιότητα που σχετίζεται με το συγκεκριμένο στάδιο ανάπτυξης.

Γνωρίστε περισσότερα για τα ψυχοκοινωνικά στάδια της θεωρίας του Erik Erikson, συμπεριλαμβανομένης της κρίσης με την οποία έρχεται κανείς αντιμέτωπος σε κάθε στάδιο και τα σημαντικά γεγονότα που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια κάθε σημείου της ανάπτυξης.

Στάδιο 1ο: Εμπιστοσύνη Εναντίον Αμφιβολίας

Η κρίση «Εμπιστοσύνη εναντίον Αμφιβολίας» είναι το πρώτο ψυχοκοινωνικό στάδιο που παρουσιάζεται κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους περίπου της ζωής ενός παιδιού. Κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσιμης φάσης της ανάπτυξης, ένα βρέφος εξαρτάται εντελώς από τους φροντιστές του.

Όταν οι γονείς ή οι φροντιστές ανταποκρίνονται στις ανάγκες ενός παιδιού με συνέπεια και με τρόπο που αποπνέει ζεστασιά, το παιδί, στη συνέχεια, μαθαίνει να εμπιστεύεται τον κόσμο και τους ανθρώπους γύρω του.

Στάδιο 2ο: Αυτονομία Εναντίον Ντροπής

Το δεύτερο στάδιο περιλαμβάνει την ψυχοκοινωνική κρίση ανάμεσα στην αυτονομία και την ντροπή ή την αμφιβολία. Καθώς το παιδί εισέρχεται στα νηπιακά χρόνια, το κέρδος μίας μεγαλύτερης αίσθησης του προσωπικού ελέγχου γίνεται όλο και πιο σημαντικό.

Καθήκοντα όπως να μαθαίνει πώς να χρησιμοποιήσει την τουαλέτα, να επιλέγει τροφές και παιχνίδια, είναι τρόποι με τους οποίους τα παιδιά αποκτούν μια μεγαλύτερη αίσθηση της ανεξαρτησίας.

Στάδιο 3ο: Πρωτοβουλία Εναντίον Ενοχής

Το τρίτο ψυχοκοινωνικό στάδιο εμφανίζεται στις ηλικίες μεταξύ περίπου των τριών και πέντε ετών και επικεντρώνεται στην ανάπτυξη μιας αίσθησης της αυτο-πρωτοβουλίας.

Τα παιδιά που ενθαρρύνονται να συμμετέχουν σε παιχνίδια με αυτοσκηνοθεσία, συνεχίζουν στη ζωή με μια αίσθηση ισχυρής πρωτοβουλίας, ενώ όσα έχουν αποθαρρυνθεί από αυτές τις δραστηριότητες μπορεί να αρχίσουν να αισθάνονται μια αίσθηση ενοχής για τις δραστηριότητες που ξεκινούν οι ίδιοι.

Στάδιο 4ο: Εργατικότητα Εναντίον Αισθήματος Κατωτερότητας

Κατά τη διάρκεια της μέσης παιδικής ηλικίας μεταξύ των ηλικιών περίπου έξι και έντεκα ετών, τα παιδιά εισέρχονται στο ψυχοκοινωνικό στάδιο που είναι γνωστό ως «Εργατικότητα έναντι Αισθήματος Κατωτερότητας». Καθώς τα παιδιά συμμετέχουν στην κοινωνική αλληλεπίδραση με τους φίλους και τις ακαδημαϊκές δραστηριότητες στο σχολείο, αρχίζουν να αναπτύσσουν μια αίσθηση υπερηφάνειας και ολοκλήρωσης στην εργασία και τις ικανότητές τους.

Τα παιδιά που επαινούνται και ενθαρρύνονται αναπτύσσουν μια αίσθηση επάρκειας, ενώ εκείνα τα οποία αποθαρρύνονται μένουν με ένα αίσθημα κατωτερότητας.

Στάδιο 5ο: Ταυτότητα Εναντίον Σύγχυσης των ρόλων

Στο πέμπτο ψυχοκοινωνικό στάδιο, ο σχηματισμός μιας προσωπικής ταυτότητας γίνεται κρίσιμος. Κατά τη διάρκεια της εφηβείας, οι έφηβοι εξερευνούν διαφορετικές συμπεριφορές, ρόλους και ταυτότητες.

Ο Erikson πίστευε ότι αυτό το στάδιο ήταν ιδιαίτερα κρίσιμο και ότι η σφυρηλάτηση μιας ισχυρής ταυτότητας χρησιμεύει ως βάση για την εξεύρεση της μελλοντικής κατεύθυνσης στη ζωή.

Εκείνοι που βρίσκουν μια αίσθηση ταυτότητας αισθάνονται ασφαλείς, ανεξάρτητοι και έτοιμοι να αντιμετωπίσουν το μέλλον, ενώ όσοι παραμένουν σε σύγχυση μπορεί να αισθάνεται χαμένοι, ανασφαλείς και αβέβαιοι για τη θέση τους στον κόσμο.

Στάδιο 6ο: Οικειότητα Εναντίον Απομόνωσης

Το έκτο ψυχοκοινωνικό στάδιο επικεντρώνεται στον σχηματισμό οικείων σχέσεων αγάπης με τους άλλους ανθρώπους. Οι γνωριμίες, ο γάμος, η οικογένεια και οι φιλίες είναι σημαντικές κατά τη διάρκεια του σταδίου της οικειότητας εναντίον της απομόνωσης, η οποία διαρκεί περίπου από την ηλικία των 19 μέχρι των 40 ετών.

Με τη διαμόρφωση επιτυχών σχέσεων αγάπης με άλλους ανθρώπους, τα άτομα είναι σε θέση να βιώσουν την αγάπη και να απολαύσουν την οικειότητα. Εκείνοι που αποτυγχάνουν να σχηματίσουν σταθερές σχέσεις μπορεί να αισθάνονται απομονωμένοι και μόνοι.

Στάδιο 7ο: Παραγωγικότητα Εναντίον Απραξίας

Μόλις οι ενήλικες εισέλθουν στο στάδιο, που εμφανίζεται κατά τη διάρκεια της μέσης ηλικίας, η ψυχοκοινωνική κρίση επικεντρώνεται στην ανάγκη δημιουργίας ή γαλούχησης πράγματων που θα επιβιώσουν περισσότερο από το άτομο.

Η ανατροφή μιας οικογένειας, η εργασία και η συμβολή στην κοινότητα είναι όλοι τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι αναπτύσσουν μια αίσθηση του σκοπού. Όσοι αδυνατούν να βρουν τρόπους για να συμβάλουν μπορεί να αισθάνονται αποκομμένοι και άχρηστοι.

Στάδιο 8ο: Πληρότητα του Εγώ εναντίον Απελπισίας

Το τελικό ψυχοκοινωνικό στάδιο ξεκινά γύρω από την ηλικία των 65 ετών και διαρκεί μέχρι το θάνατο. Κατά τη διάρκεια αυτής της χρονικής περιόδου, το άτομο κοιτάζει πίσω στη ζωή του. Το μείζον ζήτημα κατά τη διάρκεια αυτού του σταδίου είναι: «Έζησα τελικά μια ζωή με νόημα;».

Όσοι έχουν ζήσει μια ζωή με νόημα θα νιώσουν μια αίσθηση ειρήνης, σοφίας και πληρότητας, ακόμα και όταν αντιμετωπίζουν τον θάνατο. Για όσους κοιτάζουν πίσω στη ζωή τους και βλέπουν πικρία και λύπη, τότε θα νιώσουν συναισθήματα απελπισίας.