ΑΙΣΩΠΟΣ - Μῦθοι (51.1-55.1)

51. ΓΕΩΡΓΟΣ ΚΑΙ ΟΦΙΣ [51.1] γεωργοῦ παῖδα ὄφις ἑρπύσας ἀπέκτεινεν. ὁ δὲ ἐπὶ τούτῳ δεινοπαθήσας πέλεκυν ἀνέλαβε καὶ παραγενόμενος εἰς τὸν φωλεὸν αὐτοῦ εἱστήκει παρατηρούμενος, ὅπως, ἂν ἐξίῃ, εὐθέως αὐτὸν πατάξῃ. παρακύψαντος δὲ τοῦ ὄφεως κατενεγκὼν τὸν πέλεκυν τοῦ μὲν διήμαρτε, τὴν δὲ παρακειμένην πέτραν διέκοψεν. εὐλαβηθεὶς δὲ ὕστερον παρεκάλει αὐτόν, ὅπως αὐτῷ διαλλαγῇ. ὁ δὲ εἶπεν· «ἀλλ᾽ οὔτε ἐγὼ δύναμαι σοὶ εὐνοῆσαι ὁρῶν τὴν κεχαραγμένην πέτραν οὔτε σὺ ἐμοὶ ἀποβλέπων εἰς τὸν τοῦ παιδὸς τάφον».
ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι αἱ μεγάλαι ἔχθραι οὐ ῥᾳδίας τὰς μεταλλαγὰς ἔχουσι.

52. ΓΕΩΡΓΟΣ ΚΑΙ ΚΥΝΕΣ
[52.1] γεωργὸς ὑπὸ χειμῶνος ἐναποληφθεὶς ἐν τῇ ἐπαύλει ἐπειδὴ οὐκ ἠδύνατο προελθεῖν καὶ ἑαυτῷ τροφὴν πορίσαι, τὸ μὲν πρῶτον τὰ πρόβατα κατέφαγεν. ἐπειδὴ δὲ ἔτι ὁ χειμὼν ἐπέμενε καὶ τὰς αἶγας κατεθοινήσατο. ἐκ τρίτου δέ, ὡς οὐδεμία ἄνεσις ἐγίνετο, καὶ ἐπὶ τοὺς ἀροτῆρας βοῦς ἐχώρησεν. οἱ δὲ κύνες θεασάμενοι τὰ πραττόμενα ἔφασαν πρὸς ἀλλήλους· «ἀπιτέον ἡμῖν ἐστιν ἐνθένδε· ὁ δεσπότης γάρ, εἰ οὐδὲ τῶν συνεργαζομένων βοῶν ἀπέσχετο, ἡμῶν πῶς φείσεται;»
ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι δεῖ τούτους μάλιστα φυλάττεσθαι, οἳ οὐδὲ τῆς κατὰ τῶν οἰκείων ἀδικίας ἀπέχονται.

53. ΓΕΩΡΓΟΥ ΠΑΙΔΕΣ
[53.1] γεωργοῦ παῖδες ἐστασίαζον. ὁ δέ, ὡς πολλὰ παραινῶν οὐκ ἠδύνατο πεῖσαι αὐτοὺς λόγοις μεταβαλέσθαι, ἔγνω δεῖν διὰ πράγματος τοῦτο πρᾶξαι καὶ παρῄνεσεν αὐτοῖς ῥάβδων δέσμην κομίσαι. τῶν δὲ τὸ προσταχθὲν ποιησάντων τὸ μὲν πρῶτον δοὺς αὐτοῖς ἀθρόας τὰς ῥάβδους ἐκέλευσε κατεάσσειν. ἐπειδὴ δὲ καίπερ βιαζόμενοι οὐκ ἠδύναντο, ἐκ δευτέρου λύσας τὴν δέσμην ἀνὰ μίαν αὐτοῖς ῥάβδον ἐδίδου. τῶν δὲ ῥᾳδίως κατακλώντων ἔφη· «ἀτὰρ καὶ ὑμεῖς, ὦ παῖδες, ἐὰν μὲν ὁμοφρονῆτε, ἀχείρωτοι τοῖς ἐχθροῖς ἔσεσθε, ἐὰν δὲ στασιάζητε, εὐάλωτοι».
ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι τοσοῦτον ἰσχυροτέρα ἐστὶν ἡ ὁμόνοια, ὅσον εὐκαταγώνιστος ἡ στάσις.

54. ΚΟΧΛΙΑΙ
[54.1] γεωργοῦ παῖς κοχλίας ὤπτει. ἀκούσας δὲ αὐτῶν τριζόντων ἔφη· «ὦ κάκιστα ζῷα, τῶν οἰκιῶν ὑμῶν ἐμπιπραμένων αὐτοὶ ᾄδετε;»
ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι πᾶν τὸ παρὰ καιρὸν δρώμενον ἐπονείδιστον.

55. ΓΥΝΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΑΙΝΑΙ
[55.1] γυνὴ χήρα φιλεργὸς θεραπαινίδας ἔχουσα ταύτας εἰώθει νυκτὸς ἐπὶ τὰ ἔργα ἐγείρειν πρὸς ἀλεκτοροφωνίαν. αἱ δὲ συνεχῶς καταπονούμεναι ἔγνωσαν δεῖν τὸν ἐπὶ τῆς οἰκίας ἀλέκτορα ἀποπνῖξαι· ἐκεῖνον γὰρ ᾤοντο τῶν κακῶν αἴτιον εἶναι νύκτωρ ἐγείροντα τὴν δέσποιναν. συνέβη δὲ αὐταῖς τοῦτο πραξάσαις χαλεπωτέροις τοῖς δεινοῖς περιπεσεῖν. ἡ γὰρ δέσποινα ἀγνοοῦσα τὴν τῶν ἀλεκτρυόνων ὥραν ἐννυχέστερον αὐτὰς ἐξήγειρεν.
οὕτω πολλοῖς ἀνθρώποις τὰ ἴδια βουλεύματα κακῶν αἴτια γίνεται.

***
51. Ο γεωργός και το φίδι.
[51.1] Μια φορά το φίδι σύρθηκε κοντά στο παιδί κάποιου γεωργού και το σκότωσε. Ο χωρικός την έφερε βαρέως αυτή τη συμφορά. Γι᾽ αυτό άδραξε ένα τσεκούρι, πήγε στη φωλιά του φιδιού και στήθηκε εκεί να παραφυλάει. Το είχε βάλει σκοπό να καταφέρει γερό χτύπημα στο ερπετό μόλις αυτό θα ξεπρόβαλλε. Με τα πολλά, σε κάποια στιγμή ξεμύτισε λίγο το φίδι, οπότε ο χωρικός έδωσε μία με το τσεκούρι του· μόνο που για κακή του τύχη αστόχησε, και αντί να πετύχει το φίδι, κομμάτιασε μια πέτρα που κείτονταν εκεί κοντά. Ύστερα από αυτά, βέβαια, φοβήθηκε ο ανθρωπάκος μας και παρακαλούσε το φίδι να συμφιλιωθούν. Όμως το ερπετό αρνήθηκε: «Ούτε να το συζητάς! Μπορώ ποτέ να σκεφτώ εγώ καλό για σένα, άμα κοιτάζω τις χαρακιές στην πέτρα εδώ δίπλα; Ή εσύ για μένα άμα αναλογιστείς τον τάφο του παιδιού σου;».
Το δίδαγμα του μύθου: Οι μεγάλες έχθρες δεν είναι εύκολο να αλλάξουν.

52. Ο αγρότης και τα σκυλιά.
[52.1] Ήταν ένας αγρότης που αποκλείστηκε στο χειμαδιό από την κακοκαιρία και δεν μπορούσε να ξεμυτίσει έξω και να προσποριστεί τροφή για να φάει. Στην αρχή, λοιπόν, έπιασε και ξεκοκάλισε τα αρνιά του. Ωστόσο η κακοκαιρία εξακολουθούσε, και σύντομα ο άνθρωπος αναγκάστηκε να καταβροχθίσει και τις κατσίκες του. Στο τέλος, μια και δεν φαινόταν η παραμικρή ανάπαυλα στον χαλασμό του καιρού, ο άνθρωπος άπλωσε χέρι και στα βόδια που είχε για όργωμα. Τότε, αφού είδαν όλα αυτά τα καμώματα, τα σκυλιά του είπαν αναμεταξύ τους: «Παίδες, ώρα να του δίνουμε από εδώ. Όπως βλέπετε, τούτος ο αφέντης μας δεν δίστασε να βάλει χέρι ούτε στα βόδια που δούλευαν μαζί του. Σιγά μη λυπηθεί εμάς!».
Το δίδαγμα του μύθου: Πρέπει να φυλαγόμαστε κατεξοχήν από εκείνους που δεν διστάζουν να αδικήσουν ούτε τους δικούς τους ανθρώπους.

53. Τα παιδιά του γεωργού.
[53.1] Ήταν ένας γεωργός που οι γιοι του όλο μάλωναν μεταξύ τους. Ο καημένος ο πατέρας, παρ᾽ όλες τις παραινέσεις και τα λόγια του, δεν μπορούσε να τους πείσει να αλλάξουν συμπεριφορά. Του ήρθε λοιπόν η ιδέα να τους δώσει ένα παράδειγμα στην πράξη και γι᾽ αυτό τους παρακάλεσε να του φέρουν μια δεσμίδα βέργες. Οι νεαροί συμμορφώθηκαν με την προσταγή του, οπότε ο πατέρας τούς έδωσε αρχικά τις βέργες όλες μαζί και τους ζήτησε να τις σπάσουν. Έβαλαν τα δυνατά τους αυτοί και ζορίστηκαν, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Στη συνέχεια, λοιπόν, ο πατέρας διέλυσε τη δεσμίδα και άρχισε να τους δίνει τις βέργες μία-μία. Οι γιοι τότε τις έσπασαν με ευκολία, οπότε ο πατέρας τούς νουθέτησε: «Βλέπετε; Το ίδιο ισχύει και για σας, παιδιά μου. Αν έχετε ομόνοια μεταξύ σας, θα είστε απρόσβλητοι από τους εχθρούς σας. Αν όμως καυγαδίζετε ο ένας με τον άλλον, εύκολα θα σας φάνε».
Το δίδαγμα του μύθου: Όσο ισχυρούς μας κάνει η ομόνοια, άλλο τόσο ευάλωτους μας καθιστά ο αλληλοσπαραγμός.

54. Τα σαλιγκάρια.
[54.1] Μια φορά ο γιος κάποιου αγρότη έψηνε σαλιγκάρια. Τα άκουγε βέβαια που έτριζαν, γι᾽ αυτό τους είπε: «Βρε αχαΐρευτα πλάσματα, καίγονται τα σπίτια σας και εσείς το ρίξατε στο τραγούδι;».
Το δίδαγμα του μύθου: Καθετί που πράττουμε σε ακατάλληλη ώρα δεν μας φέρνει παρά ντροπή.

55. Η γυναίκα και οι υπηρέτριές της.
[55.1] Ήταν μια γυναίκα χήρα και πολύ εργατική. Τούτη, που λέτε, είχε μερικές υπηρέτριες και συνήθιζε να τις σηκώνει μέσα στην άγρια νύχτα, με το λάλημα του πετεινού, για να δουλέψουν. Έτσι αυτές οι καημένες καταπονούνταν δίχως ανάπαυλα· γι᾽ αυτό αποφάσισαν να πιάσουν εξάπαντος τον πετεινό που κούρνιαζε στο σπίτι και να του στρίψουν το λαρύγγι. Πίστευαν, βλέπετε, ότι εκείνος ήταν η αιτία για την ταλαιπωρία τους, αφού ξύπναγε την αφεντικίνα τους μέσα στη νύχτα. Κοιτάξτε όμως τί συνέβη τελικά: Όταν οι κοπέλες έκαναν πράξη το σχέδιό τους, τις βρήκε ακόμη χειρότερη κακοδαιμονία. Η αφεντικίνα, όπως ήταν επόμενο, δεν μπορούσε πια να λογαριάσει την ώρα με βάση το λάλημα του πετεινού, με αποτέλεσμα να τις ξυπνάει ακόμη πιο νωρίς μέσα στη νύχτα.
Έτσι συμβαίνει με πολλούς ανθρώπους: Τα ίδια τα σχέδια που κάνουν γίνονται αιτία για τα δεινά τους.

Αν την ειλικρίνια την έχουμε κατά περίσταση, είναι προστυχιά

Αν ο καιρός που περνά φθείρει τον ενθουσιασμό, σ αντάλλαγμα σου προσφέρει ζεστασιά κι ανθρώπινη έγνοια, κι είναι φορές που τίποτα δεν συγκρίνεται μ αυτά τα τελευταία.

Είναι οι λεπτομέρειες που δένουν ένα ζευγάρι που θέλει να δεθεί.

Η επιθυμία να μας καταλαβαίνουν είναι από τις πιο επιτακτικές και αβασάνιστες επιθυμίες μας.

Το κατά πόσο μας καταλαβαίνει κάποιος δεν είναι εύκολο να το κρίνουμε, αφού οι ίδιοι δύσκολα αντιλαμβανόμαστε τι μας γίνεται. Συνήθως λέμε πως μας καταλαβαίνουν όταν αυτό που καταλαβαίνουν μας κολακεύει.

Κι ύστερα είναι κι αυτά μέσα σ εκείνες τις ελαφρές παρεξηγήσεις που δένουν και ταιριάζουν δύο ανθρώπους πιο πολύ απ' τις συνεννοήσεις και τα ξεκαθαρίσματα. Η ομίχλη στον έρωτα, όπως κι η ομίχλη στα τοπία, ομορφαίνει και εξυψώνει τις εικόνες του, μπολιάζοντάς τες με χυμό ονείρου.

Τίποτα δεν είναι πιο ελκυστικό από το φευγαλέο και καμιά πραγματικότητα δε ριζώνει βαθύτερα από μια ψευδαίσθηση.

Καμιά πείρα στον έρωτα δεν ωφελεί τον έρωτα, μόνο ο τωρινός υπάρχει, υπήρξε και θα υπάρξει.

Έτσι ο ερωτευμένος με μια αφελή αλλά και συγκινητική αθωότητα θέλει, και επειδή το θέλει πολύ τα καταφέρνει να πιστεύει πως αυτό που σε τούτη τη ζωή αισθάνεται δε συγκρίνεται με τίποτα άλλο από όσα στην προηγούμενη ζωή του έχει αισθανθεί.

Αρνούμενος να ανατρέξει και να χρησιμοποιήσει οτιδήποτε παλιότερα έπαθε, επαναλαμβάνει τα ίδια σφάλματα και γλιστρά στις ίδιες ψευδαισθήσεις που πριν λίγο τον βασάνιζαν.

Δεν καταδέχεται να παραδεχτεί πως αυτό που σήμερα του συμβαίνει έχει σχέση με οτιδήποτε άλλο του έχεις συμβεί και ξεκινά άοπλος σαν γυμνό παιδί σε παρθένα ζούγκλα έναν περίπατο εκεί που όλοι βλέπουνε πως δεν είναι παρά ο συνηθισμένος δρόμος του σπιτιού του.

Αυτή η τρελή πίστη για τη μοναδικότητά της είναι ταυτόχρονα η ανοησία και το μεγαλείο της αγάπης.

Την κοιτά να 'ναι ξαπλωμένη πλάι του. Τόσο γνώριμη σαν κορυφογραμμή πατρίδας η γραμμή του γυρισμένου της κορμιού, πιο γνώριμη κι από ανάσα του η ανάσα της. Εκατοντάδες φορές την έχει αγγίξει, έχει περάσει μέσα της, έχει καθοδηγήσει τον βαθύτερο σπασμό της.

Ξέρει από πριν τι θα του πει όταν ξυπνήσει, όταν του τηλεφωνά, όταν αργήσει. Ξέρει πώς τον πίνει τον καφέ της και ποιες ταινίες την ενθουσιάζουν.

Ξέρει τόσα γι' αυτήν, κι όμως δεν την ξέρει, ποτέ δε θα τη μάθει όσους αιώνες κι αν ζήσουν μαζί κι η εικόνα της που πιστεύει πως απ' έξω κι ανακατωτά γνωρίζει δεν είναι παρά ένα ετοιμόρροπο τέμπλο που τον προστατεύει προσωρινά απ' τον ίλιγγο του πως καθόλου δεν τη γνωρίζει, πως με μια ξένη ζει, σε μιας ξένης τα σκοτάδια βυθίζει τα θεμέλια της κάθε μέρας του.

Κι αν για κάποιον λέμε πως πιο καλά κι εαυτό μας τον γνωρίζουμε, δεν είναι και πολύ ενθαρρυντικό αυτό, γιατί τίποτα χειρότερα απ' τον εαυτό μας δεν γνωρίζουμε.

Το πόσο ξένος είναι ο άλλος, στις πιο τρικυμισμένες ώρες των ερώτων μας το διαπιστώνουμε. Εκεί που πας να τον αρπάξεις για σωτήρια λέμβο, ανακαλύπτεις πως αυτός ακριβώς είναι η πιο μαύρη θάλασσα του κινδύνου σου.

Στις πιο αγριεμένες ώρες του ερωτά το διαπιστώνεις. Και τι να μάθει απ' το δίχως πέρατα σύμπαν του αλλού και του εαυτού του κανείς. Με το κεφάλι πέφτει στο κενό κι όπου τον βγάλουν οι νόμοι της φύσης, η ηλιθιότητα της σύμπτωσης κι εκείνη η τρεμάμενη διαίσθηση, η ανεξήγητη κι αστάθμητη, μαγνητική βελόνα που ψάχνει για τον πόλο.

Αν την ειλικρίνεια την έχουμε κατά περίσταση, είναι προστυχιά.

Η νίκη, η τελική νίκη είναι μία: να στέκεσαι ενώπιος ενωπίω με τον εαυτό σου και να αισθάνεσαι καλά. Δίχως αυτό το στήσιμο πουθενά δεν στέκεσαι. Αν στο πάτωμα του εαυτού σου μόνος σου δεν μπορείς να σταθείς, πώς να ισορροπήσεις στο τεντωμένο σχοινί της σχέσης.

Οι σπουδαίοι έρωτες, οι σπουδαίες μοναξιές, οι σπουδαίες ελευθερίες θέλουν αίμα.

Όλοι ονειρεύονται τη λάμψη τους αλλά τρέμουν και την παραμικρή αμυχή στο κορμί τους.

Ο κόσμος πηγαίνει το πρωί στη δουλειά ακούγοντας ρομαντικά τραγούδια στο κασετόφωνο, γράφει στιχάκια και τα κρύβει στα λογιστικά του κατάστιχα, ενθουσιάζεται καθισμένος μπροστά στην τηλεόραση του σαλονιού του και ξενυχτά για κάποια συγκλονιστική γυναίκα δίπλα στην κοιμισμένη σύζυγο.

Καλά κάνουν και δειλιάζουνε και δεν κάνουν ρούπι απ' το κασετόφωνο, απ' το γραφείο, απ' το σαλόνι, απ' το συζυγικό κρεβάτι. Η ελευθερία, όταν δεν είσαι καμωμένος από την ουσία της, όταν δεν γνωρίζεις τους χειρισμούς της , είναι στυγνή, αδέκαστη, σε στέλνει στη χειρότερη εξορία: στη μοναξιά σου στο υγρό δωμάτιο του αντίπαλου εαυτού σου.

Γιατί ο έρωτας είναι πιο απρόσωπος παρά προσωπικός, τον σφιχτοδένουμε μ ένα πρόσωπο γιατί έτσι έχουμε αποφασίσει να είναι. Όσα μαθαίνουμε, όσα μας επιβάλουνε, όσα ο δεδομένος ρομαντισμός της καρδιάς μας αποζητά, μας βάζουν να πιστεύουμε πως ο άλλος, ο μοναδικός, είναι που μας εμπνέει την αγάπη.

Αλλά ο έρωτας είναι μέσα μας, στοιχείο υγρό, παλλόμενο, εκρηκτικό, που πιέζει τα τοιχώματα του κορμιού μας.

Έρχεται κάποιος, μας αγγίζει με τη ματιά του, με το χέρι του, με το σώμα του, με τη φωνή του κι αναβρύζει σιντριβάνι.

Οι άνθρωποι φοβούνται όποιον διαφέρει από αυτούς

Φοβούνται πάρα πολύ εκείνους που γνωρίζουν τον εαυτό τους.

Εκείνους που έχουν μια δύναμη, μια αύρα και ένα μαγνητισμό, ένα χάρισμα που μπορεί να βγάλει από τη φυλακή της παράδοσης τους νέους ανθρώπους που διψάνε για ζωή.

Φοβούνται τον άνθρωπο που δεν μπορεί να υποδουλωθεί– αυτή είναι η δυσκολία, και δεν μπορεί να φυλακιστεί.

Οι μάζες δεν θέλουν να ταράζονται ακόμη κι αν ζουν στη δυστυχία, γιατί έχουν συνηθίσει στη δυστυχία…και όποιος δεν είναι μίζερος και δυστυχισμένος, μοιάζει ξένος γι' αυτούς.

Ο ελεύθερος άνθρωπος έχει σπάσει τα δεσμά της καταπίεσης και της καλής γνώμης των άλλων, αγκαλιάζει όλα τα χρώματα του ουράνιου τόξου, είναι εξεγερμένος, όχι επειδή μάχεται ενάντια σε κάποιον άλλον, αλλά επειδή έχει ανακαλύψει την δική του αληθινή φύση και είναι αποφασισμένος να ζήσει σύμφωνα με αυτή, ξέροντας ότι χρειάζεται αρκετό θάρρος για να αναλάβει την ευθύνη να ζήσει τη δική του αλήθεια.

Η ισοπεδωτική επίδραση της λαϊκής γνώμης

Ο Πλάτων δεν εμπιστεύεται τη λαϊκή κουλτούρα και θεωρεί πως οι επιδράσεις της καταπνίγουν την ανεξάρτητη σκέψη. Η δυσπιστία του εκφράζεται παραστατικά στο παρακάτω χωρίο της Πολιτείας. (429a-c):

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Αν λοιπόν τύχει να λάβει [κάποιος με ιδιοσυγκρασία φιλοσοφική] την προσήκουσα μάθηση, μεγαλώνοντας θα φθάσει οπωσδήποτε να κατακτήσει κάθε αρετή, αν όμως η φιλοσοφική του φύση ανατραφεί σε ακατάλληλο έδαφος γιατί εκεί έτυχε να σπαρθεί και να φυτευτεί, θα καταλήξει στα εντελώς αντίθετα, εκτός κι αν βάλει το χέρι του κάποιος θεός. Ή μήπως νομίζεις κι εσύ, όπως ο πολύς ο κόσμος, ότι κάποιοι νέοι διαφθείρονται από τους σοφιστές, κι ότι κάποιοι σοφιστές που δρουν ως ιδιώτες είναι που τους διαφθείρουν σε μεγάλο βαθμό; Και δεν νομίζεις πως όσοι τα λένε αυτά είναι οι πιο μεγάλοι σοφιστές, και πως αυτοί εκπαιδεύουν τον κόσμο εξ ολοκλήρου και τους φτιάχνουν όλους-νέους και γέρους, άντρες και γυναίκες- όπως τους θέλουν αυτοί;

– Πότε γίνεται αυτό;

– Όταν μαζεύονται πλήθη στις συνελεύσεις ή στα δικαστήρια ή στα θέατρα ή στα στρατόπεδα ή οπουδήποτε αλλού συγκεντρώνεται κόσμος και κάνει θόρυβο, κι από τα όσα λέγονται ή γίνονται εκεί πέρα, άλλα τα αποδοκιμάζει κι άλλα τα παινεύει- υπέρμετρα και στις δυο περιπτώσεις- ξεφωνίζοντας και χειροκροτώντας, κι αντιλαλούν τα βράχια κι ο τόπος τριγύρω και διπλασιάζουν τον σαματά των αποδοκιμασιών και των επαίνων. Μέσα σε τέτοιο περιβάλλον, πώς τον φαντάζεσαι τον νέο, τι νομίζεις πως θα’ λεγε η καρδιά του; Ποια ιδιωτική παιδεία θα άντεχε σ’ ένα τέτοιο κατακλυσμό αποδοκιμασιών και επαίνων και δεν θα παρασυρόταν προς τα κει που θα την πήγαινε το ρεύμα, και δεν θα ενστερνιζόταν κι αυτός τις ίδιες απόψεις με τους άλλους για το τι είναι καλό ή άσχημο, και δεν θα καταγινόταν με τα ίδια; Δεν θα γινόταν ίδιος με δαύτους;

Γεωμυθολογία και μαντική στο Iερό των Δελφών

Η έναρξη της μεγάλης ανασκαφής στους Δελφούς αντιδόνησε τον παλμό μιας αρχαίας κοινωνίας με καταλυτικό ρόλο στην ιστορία του πολιτισμού. Συνδυάζοντας τη συγκλονιστική ομορφιά του φυσικού τοπίου με την καλλιτεχνική δημιουργία και τα χειροπιαστά ανασκαφικά ευρήματα, που αποτελούν σταθμό στην ιστορία τέχνης και τεχνολογίας, το ιερό του Φοίβου Απόλλωνα και της Αθηνάς Προναίας κηρύχθηκε από την UNESCO Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Όμως στην καθιέρωση των Δελφών ως παγκόσμιου προσκυνήματος συνετέλεσε και το ιδεολογικό υπόβαθρο τού εκεί Απολλώνιου μαντείου, δηλ. η καλλιέργεια εννοιών που παραμένουν επίκαιρες: η πάλη των αντιθέσεων για να επικρατήσουν η αρμονία, η τάξη και η κοσμική ισορροπία, ο αέναος αγώνας του καλού ενάντια στο κακό. Εξίσου διαχρονική και έμφυτη είναι η αγωνία του ανθρώπου για όσα τού επιφυλάσσει το μέλλον, η επιθυμία να προγνώσει τη μοίρα του και να επέμβει ώστε να μην καταλήξει έρμαιο των συγκυριών ή του πεπρωμένου. Έτσι οι αρχαίοι Έλληνες κατέφευγαν στους χαρισματικούς εκείνους διάμεσους, τους προφήτες και μάντεις που μπορούσαν να αφουγκραστούν τη θέληση των θεών και να ζητήσουν τη συμβουλή ή καθοδήγησή τους.

Το προφητικό κέντρο των Δελφών ήταν σημείο αναφοράς για το Πανελλήνιο. Εδώ έκαιγε το ιερόν πυρ, η άσβεστη φλόγα της Εστίας, που είχε ανάψει ο ίδιος ο Απόλλων όταν, αγκυροβολώντας στον κόλπο της Κίρρας, ανηφόρισε μαζί με τους Μινωίτες μελλοντικούς ιερείς του προς την Πυθώ, όπου θεμελίωσε τον ναό του. Ο Ομηρικός Ύμνος, που περιγράφει το παραπάνω ταξίδι, θεωρείται από πολλούς η ιδρυτική πράξη του μαντείου. Σύμφωνα με παραλλαγή του μύθου, στην Πυθώ ασκείτο ήδη η μαντική και ο Απόλλων έπρεπε να εκτοπίσει τη Γαία, κατατροπώνοντας τον φοβερό δράκοντα Πύθωνα, φύλακα του μαντείου της. Τα ανασκαφικά δεδομένα παρέχουν έρεισμα για την ύπαρξη ενός μυκηναϊκού οικισμού στην περιοχή, όχι όμως για χώρους λατρείας. Το Κωρύκειο άντρο, σπήλαιο στην κορυφή του Παρνασσού, θεωρείται πως μπορούσε να είχε στεγάσει τις πρώτες προφητικές τελετουργίες.

Ο θρύλος
Το βραχώδες τοπίο με τις απότομες κλίσεις, που εποπτεύει την ήρεμη κοιλάδα του Πλειστού ώς τον κόλπο της Κίρρας, «ενέπνευσε» τον Απόλλωνα να ιδρύσει εδώ το επιφανέστατο προφητικό κέντρο. Η μυστική ιδιότητα του τόπου πρωτοεκδηλώθηκε σε κοπάδι αιγών και τον ποιμένα τους Κορήτα, που κυριεύθηκαν από ξέφρενο μανιώδη ενθουσιασμό μόλις πλησίασαν ένα άνοιγμα του εδάφους. άλλοι, αργότερα, παραληρώντας, πήδηξαν μέσα στο χάσμα και εξαφανίστηκαν στα έγκατα της γης. Η παράδοση αναγνωρίζει αυτό το γεωλογικό φαινόμενο, τη ρωγμή που προκαλούσε έκσταση, ως την περιουσία όπου οφείλεται η προφητική δράση των Δελφών.

Κατά πόσο όμως η προφητική δραστηριότητα πρέπει να συνδεθεί αποκλειστικά με τον Απόλλωνα; Πολλοί μελετητές δέχονται τον Ομηρικό ύμνο, που αφηγείται την έλευση του Απόλλωνα μεταμορφωμένου σε δελφίνι να οδηγεί εδώ πλοίο με εμπόρους από την Κνωσό, ως λογοτεχνική αποτύπωση της ίδρυσης του μαντείου των Δελφών. Υπάρχει όμως η εκδοχή πως ο Απόλλων πήρε την πρωτοκαθεδρία από τη Γαία. Το επίθετο Γαία Πρωτομάντιδα, τα πήλινα ειδώλια γυναικείας μορφής όρθιας ή καθιστής σε τριποδικό θρόνο (πρόδρομο του τρίποδα που θα καταστεί σύμβολο του μαντείου) μπορούν να ερμηνευθούν ως κατάλοιπα προϋπάρχουσας λατρείας στους Δελφούς. Φαίνεται πως στον 8ο αι. π.Χ. μια δραστική αλλαγή συμβαίνει στη διοίκηση του μαντείου και τότε τα χάλκινα ανδρικά ειδώλια (κούρων, πολεμιστών, αθλητών ή θεών) υπερτερούν έναντι των γυναικείων.

Η διαδικασία της χρησμοδότησης
Ο Απόλλων, μια σύνθετη προσωπικότητα στο Ολύμπιο πάνθεον, προφέρει τις προβλέψεις του μέσω της Πυθίας, διακατέχοντάς την. Σε αντίθεση με άλλα ιερά του Απόλλωνα, που είχαν άνδρα προφήτη, στους Δελφούς τον ρόλο αναλαμβάνει γυναίκα – ίσως μια ένδειξη επιβίωσης της μητριαρχίας. Αρχικά η Πυθία χρησμοδοτούσε μία φορά τον χρόνο, κάθε άνοιξη στα γενέθλια του Απόλλωνα, δηλ. στις 7 του μήνα Βύσιου. Αργότερα το μαντείο ήταν προσβάσιμο στις 7 κάθε μήνα, εκτός από τους χειμερινούς, οπότε ο Απόλλων ταξίδευε στη χώρα των Υπερβορείων ή στην κοιλάδα των Τεμπών με σκοπό να καθαρθεί από τον φόνο του Πύθωνα. Με νερό της Κασταλίας εξαγνίζονταν ο ναός, οι ιερείς, η Πυθία, το προσωπικό του ιερού και οι προσκυνητές. Εκτός από καθαρμό, η Κασταλία χάριζε και ποιητική έμπνευση. Η προφητική, όμως, πηγή, η Κασσοτίς, ανέβλυζε μέσα στο άδυτο. Από εκεί έπινε η Πυθία το περίφημο λάλον ύδωρ που – κατά τον θρύλο – μόλις στέρεψε χάθηκαν και οι προφητικές δυνάμεις του τόπου.

Με κλήρο καθοριζόταν η σειρά μάντευσης, με εξαίρεση όσους είχαν τιμηθεί με το προνόμιο της προμαντείας, δηλ. προτεραιότητας. Ο ενδιαφερόμενος για χρησμό, ο θεοπρόπος, κατέθετε μια πίτα, τον πέλανο, ενώ οι ιερείς ήλεγχαν την καταλληλότητα της ημέρας ραντίζοντας μια αίγα με νερό. Το σκίρτημα του ζώου σήμαινε ότι η μέρα ήταν ευοίωνη για να σημάνει ο θεός. Μετά τη δοκιμασία, η αίγα γινόταν πλέον θύσιο, μαζί με άλλα ζώα που προσέφεραν οι προσκυνητές.

Η θέση του μαντείου
Για τη χρησμοδότηση στους Δελφούς αντλούμε στοιχεία από διάσπαρτες φιλολογικές μαρτυρίες. Αυτούσιες οι ερωτήσεις και απαντήσεις δεν έχουν σωθεί, αλλά το θέμα και η διατύπωσή τους προκύπτουν από έμμεσες αναφορές. Μιας και οι λεπτομέρειες της διαδικασίας θεωρούνταν πασίγνωστες, κανείς εκείνη την εποχή δεν νοιάστηκε να τις καταγράψει. Στο πανίερο άδυτον, όπου ετελείτο η μυσταγωγική επικοινωνία με τον θεό, επιτρεπόταν να εισέλθει μόνη η προφήτιδα. Οι ιερείς, πολύ μορφωμένοι και ενήμεροι για όσα απασχολούσαν τον τότε γνωστό κόσμο, άκουγαν τις άναρθρες και ακατάληπτες κραυγές της και τις αποκωδικοποιούσαν, μετατρέποντάς τες σε εξάμετρους στίχους.

Το άδυτο έχει αναζητηθεί στο φαράγγι της Κασταλίας αλλά και στο τέμενος της Αθηνάς Προναίας, η οποία διαδέχθηκε τη Μητέρα Γη. Όμως η μελέτη της αρχιτεκτονικής και τοπογραφίας του ιερού, σε συνδυασμό με αναπαραστάσεις στην αγγειογραφία και νύξεις αρχαίων συγγραφέων, μας οδηγούν να αποκαταστήσουμε το άδυτο μέσα στον ναό του Απόλλωνα, ως ένα μικρό χώρο, βυθισμένο -σε σχέση με τη στάθμη του δαπέδου του σηκού- και τοποθετημένο έκκεντρα προς τον κατά μήκος άξονα του ναού. Οι θεοπρόποι μάλλον περίμεναν σε παρακείμενο θάλαμο μέσα στον ναό, όπως συνάγουμε από φιλολογικές μαρτυρίες, κυρίως του αρχιερέα Πλουτάρχου. Εικάζεται ότι το άδυτο φιλοξενούσε πληθώρα λατρευτικών αντικειμένων, από τα οποία κανένα δεν έχει ως τώρα εξακριβωθεί ανασκαφικά. Θεωρούμε, πάντως, ότι στο άδυτο πρέπει να στεγάζονταν τα κατ’ εξοχήν σύνεργα της μαντικής, δηλ. ο τρίποδας, ο ομφαλός, η ιερή δάφνη που φυόταν εκεί, η πηγή Κασσοτίς και το περιβόητο χάσμα γης απ’ όπου αναδίδονταν οι προφητικές αναθυμιάσεις.

Η αποκατάσταση του αδύτου μέσα στον ναό του Απόλλωνα υποστηρίζεται τώρα και από την επιστήμη της γεωλογίας. Φαίνεται πως ο οίκος του θεού σκοπίμως ενσωμάτωσε ένα ιδιάζον φαινόμενο του υπεδάφους. Η 15ετής γεωλογική και τοξικολογική έρευνα Ολλανδών και Αμερικανών κατέληξε στο συμπέρασμα ότι περίπου κάτω από τον Απολλώνιο ναό διασταυρώνονταν δύο ρήγματα, ένα με πορεία παράλληλη προς τον Κορινθιακό κόλπο κι ένα δεύτερο με κατεύθυνση Β/Ν. Η εξέταση του υπεδάφους και η ανάλυση πετρωμάτων και αερίων παγιδευμένων στα νερά της περιοχής έδειξαν πως ο θρύλος μπορεί να επαληθευτεί εργαστηριακά, δικαιώνοντας τους αρχαίους συγγραφείς, που μίλησαν για εκπνοή πνεύματος στους Δελφούς.

Όπως αναπαριστούν σκηνές της αγγειογραφίας, η Πυθία καθόταν σε τρίποδα που ουσιαστικά γεφύρωνε το χάσμα και προστάτευε από την πτώση. Η Δελφική εικονογραφία συμπεριλαμβάνει τον τρίποδα ακόμη και στη γλυπτική, ως κάθισμα του Απόλλωνα στο ανατολικό αέτωμα (ή το ακρωτήριο) του κλασικού ναού. Σύμφωνα με την παράδοση, η Πυθία μασούσε φύλλα δάφνης ή εισέπνεε καπνό από καιόμενα φύλλα δάφνης, που την οδηγούσαν σε έκσταση, παραλήρημα ή κατάσταση ημιύπνωσης. Αρχαίοι συγγραφείς σχολιάζουν μια ευοσμία να πλημμυρίζει τον χώρο όπου περίμεναν οι θεοπρόποι, χωρίς να τη συσχετίζουν με δάφνη ή θυμίαμα. Η γλυκιά αυτή μυρωδιά ερχόταν από το άδυτο. Η σύγχρονη έρευνα εξηγεί το φαινόμενο ως εκπομπή υπογείων αερίων από το χάσμα. Μετά από πετρολογική και υδρολογική ανάλυση του υπεδάφους στην περιοχή του ιερού, τα συγκεκριμένα αέρια αναγνωρίστηκαν ως αιθάνιο, μεθάνιο και αιθυλένιο, ενώ χημικές αναλύσεις έδειξαν ότι ο συνδυασμός των τριών μπορεί να επιφέρει μέθη έως ύπνωση. Ίσως δεν είναι τυχαίο πως χρησμοί δίνονταν μόνο σε θερμές εποχές, αφού τον χειμώνα οι αδύναμες διαφυγές ατμών θα δυσκόλευαν το έργο της Πυθίας.

Η αίγλη του μαντείου
Ο Απόλλων Λοξίας ήταν διφορούμενος και αλληγορικός στις απαντήσεις του, αφήνοντας την ερμηνεία στον ενδιαφερόμενο. Παραδόξως απλός και σαφής ήταν ο χρησμός που εκβιαστικά απέσπασε από την Πυθία ο Μέγας Αλέξανδρος: «Είσαι αήττητος». Κι όμως, παρά τις επιθέσεις των σύγχρονων μελετητών κατά του δήθεν δαιμόνιου και πανούργου ιερατείου, που σκοπίμως έδινε αμφίρροπες απαντήσεις ώστε αυτές να ταιριάζουν σε κάθε περίπτωση, το μαντείο των Δελφών είχε ήδη χαρακτηρισθεί από τον Στράβωνα ως αψευδέστατον πάντων.

Οι θεϊκές απαντήσεις θεσμοθετούσαν σε μια εποχή που δεν υπήρχαν νόμοι, ιερά βιβλία ή άλλοι κώδικες. Ειδικά το μαντείο των Δελφών έδινε λύσεις σε κοινωνικά ή οικονομικά ζητήματα που αφορούσαν βασίλεια, γενάρχες, οικιστές, πόλεις-κράτη, την αναμόρφωση πολιτεύματος, την έκβαση πολέμου, τις σχέσεις εθνών. Το γόητρο και η πολιτική επιρροή του μαντείου αυξήθηκε κατακόρυφα όταν οι προβλέψεις του Δελφού Απόλλωνα οδήγησαν σε κύμα αποικισμού. Τα κύρος και η αξιοπιστία των χρησμών ήταν δεδομένα, εφ’ όσον η Πυθία διακατεχόταν από το θεϊκό πνεύμα και γινόταν φερέφωνο του Απόλλωνα. Εκείνος δε, καταγόμενος είτε από την ανατολή είτε από τον Bορρά, ήταν οικουμενικός θεός.

Αποτιμώντας τη συμβολή του μαντείου στην εξέλιξη της ανθρωπότητας, θα σταθούμε στην ηθική τάξη και στον εκπολιτισμό του ανθρώπου. Η θεϊκή κρίση, η δικαιοσύνη και οι θεόπνευστες υποδείξεις (σε σχέση με πολέμους, λιμούς, καταστροφές, κοινωνικά προβλήματα, πολιτειακές μεταρρυθμίσεις, τον άνθρωπο και τις ανάγκες του) κατήργησαν τις εκδικητικές επιταγές του πρωτόγονου εθιμικού δικαίου, αντικαθιστώντας τες με την κάθαρση και τον εξαγνισμό. Τα νέα ιδεώδη εφαρμόστηκαν στις πάμπολλες απελευθερώσεις δούλων που έγιναν στους Δελφούς, και διαιωνίστηκαν στα αποφθέγματα περί αυτογνωσίας, ενδοσκόπησης και εγκράτειας, που χαράχθηκαν στον ναό του Απόλλωνα.

Ο επίλογος ενός φαινομένου
Την αμφισβήτηση του μαντείου έσπειρε το ρεύμα του ορθολογισμού στον 3ο αι. π.Χ., ενώ το οριστικό κτύπημα στις προφητικές διεργασίες έδωσε ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος το 394 μ.Χ. Το μαντείο, όμως, είχε ήδη πρωτοστατήσει σε πολλά ιστορικά γεγονότα. Έτσι, 15 αιώνες μετά το απαγορευτικό διάταγμα του Θεοδοσίου, οι περιγραφές του Παυσανία παρακίνησαν τους περιηγητές κι εκείνοι με τη σειρά τους τους αρχαιολόγους να αναζητήσουν το ιερό και να πυροδοτήσουν ένα νέο προσκύνημα. Όσο κι αν προσπαθούμε να εκλογικεύσουμε κάποια πράγματα που φαίνονται ανεξήγητα, το κλέος του μαντείου των Δελφών μεταφράστηκε σε τέχνη, φήμη, υστεροφημία. Ο άνθρωπος ανέκαθεν βρίσκει διέξοδο στις αγωνίες του μέσω μιας υπέρτατης, υπερφυσικής δύναμης. Βρίσκει τον θεό αρωγό και πλοηγό. Μια θεϊκή απόκριση ισοδυναμεί με ηθική παρότρυνση. Στο ιερό των Δελφών, όπου έδρευε ο Απόλλων του Φωτός και της Αρμονίας, η μαντική δεν ήταν δεισιδαιμονία μα κινητήρια δύναμη για την κοινωνία και τον πολιτισμό. Παράλληλα ήταν θρησκευτική έκφραση.

Η ΑΥΤΟΑΓΑΠΗ

Πολλά λέγονται, γύρω από τη ματαιο­δοξία. Πραγματικά, η ματαιοδοξία είναι. η ζωντανή εκδήλωση της αυτοαγάπης.

Ο άνθρωπος εμπρός στον καθρέφτη, είναι, ένας ολοκληρωμένος Νάρκισσος, αυτολατρευόμενος και αυτο-ειδωλοποιούμενος με τρέλα. Η γυναίκα στολίζεται όσο καλύτερα μπορεί,, βάφεται-, φτιάχνει τα μαλλιά της, με μοναδικό σκοπό να πουν οι άλλοι, "Είσαι όμορφη, είσαι ωραία, είναι ντίβα! κ.τ.λ.".

Το εγώ πάντα χαίρεται όταν ο κόσμος το -θαυμά­ζει, το εγώ στολίζεται για να το λατρεύουν οι άλ­λοι. Το εγώ θεωρεί τον εαυτό του όμορφο, αγνό, άφατο, άγιο, ενάρετο, κ.τ.λ. Κανείς δεν θεωρεί τον εαυτό του κακό, όλοι οι άνθρωποι αυτο-θεωρούνται καλοί και δίκαιοι.

Η αυτοαγάπη είναι κάτι φοβερό. Για παράδει­γμα, οι φανατικοί του Υλισμού δεν δέχονται τις Ανώτερες Διαστάσεις του Διαστήματος από αυτοαγάπη. Αγαπούν πολύ τον εαυτό τους και όπως είναι φυσικό, απαιτούν οι Ανώτερες Διαστάσεις του Διαστήματος, των Κόσμων και κάθε υπεραισθητής ζωής να υποτάσσο­νται στις προσωπικές τους ιδιοτροπίες. Δεν είναι ικανοί να πάνε πιο πέρα από τα στενά τους κριτήρια και τις θεωρίες τους, πιο πέρα από το αγαπημένο τους εγώ και τις νοητικές τους προκαταλήψεις.

Ο θάνατος δεν λύνει το μοιραίο πρόβλημα του εγώ. Μόνο ο θάνατος του εγώ μπορεί, να λύσει το πρόβλημα του ανθρώπινου πόνου, αλλά το εγώ αγαπά τον εαυτό του και δεν θέλει να πεθάνει με κανένα τρόπο. Ενόσω υπάρχει το εγώ, ο τροχός της ζωής θα γυρίζει, ο μοιραίος τροχός της ανθρώπινης τραγω­δίας.

Όταν είμαστε πραγματικά ερωτευμένοι, απαρνού­μαστε το εγώ. Είναι σπάνιο να βρούμε κάποιον στη ζωή ερωτευμένο πραγματικά. Είναι όλοι παθιασμένοι, κι αυτό δεν είναι αγάπη. Οι άνθρωποι παθιάζονται όταν βρίσκονται με κάποιον που τους αρέσει, αλλά όταν ανακαλύπτουν στο άλλο άτομο τα ίδια τους τα λάθη, τις ιδιότητες και ελαττώματα, τότε το αγαπη­μένο πρόσωπο χρησιμεύει γι' αυτούς σαν καθρέπτης όπου μπορούν να βλέπουν πλήρως τον εαυτό τους. Στην πραγματικότητα δεν είναι ερωτευμένοι με το αγαπημένο πρόσωπο, είναι απλώς και μόνο ερωτευμέ­νοι με τον εαυτό τους και χαίρονται να βλέπονται στον καθρέπτη που είναι το αγαπημένο πρόσωπο, γιατί εκεί βρίσκουν τον εαυτό τους και τότε υποθέτουν ότι είναι ερωτευμένοι. Το εγώ χαίρεται εμπρός στον κρυστάλλινο καθρέπτη και νιώθει ευτυχισμένο κοιτάζοντας τον εαυτό του στο άτομο που έχει τις ίδιες του ιδιότητες, αρετές και ελαττώματα.

Πολλά λένε οι κήρυκες γύρω απ' την αλήθεια, αλλά, είναι μήπως δυνατό να γνωρίσουμε την αλήθεια, όταν υπάρχει μέσα μας η αυτοαγάπη.

Μόνο επαλείφοντας την αυτοαγάπη, μόνο με το νου ελεύθερο από υποθέσεις, μπορούμε να εμπειριώσουμε, σε απουσία του εγώ, το τι είναι Αλήθεια.

Πολλοί θα κριτικάρουν αυτό το έργο της Επανά­στασης της Διαλεκτικής. Όπως πάντα, οι ψευτοσοφοί θα κοροϊδέψουν τους επαναστατικούς σχεδιασμούς, λόγω του εγκλήματος να μην συμπίπτουν αυτές οι διδασκαλίες με τις "νοητικές υποθέσεις" και τις πολύπλοκες θεωρίες που αυτοί έχουν στη μνήμη τους.

Οι πολυμαθείς δεν είναι ικανοί να ακούν με αυθόρμητο νου, ελεύθερο από νοητικές υποθέσεις, θεωρίες, προκαταλήψεις κ.τ.λ., την Επαναστατική Ψυχολογία. Δεν είναι ικανοί να ανοίγονται στο και­νούργιο με ακέραιο νου, με νου όχι διαιρεμένο από τη μάχη των αντιθέτων.

Οι πολυμαθείς ακούν μόνο για να συγκρίνουν με τις υποπέσεις τους, τις συσσωρευμένες στη μνήμη. Οι πολυμαθείς ακούν μόνο για να μεταφράζουν σύμφωνα με τη γλώσσα των προκαταλήψεων και προκρίσεων τους και να φθάνουν στο συμπέρασμα ότι οι διδασκαλίες της Επανάστασης της Διαλεκτικής είναι φαντασίωση. Έτσι είναι πάντα οι πολυμαθείς, οι νόες τους είναι πια τόσο εκφυλισμένοι που δεν μπορούν να δουν το καινούργιο.

Το εγώ, μέσα στην αλαζονεία του θέλει τα πάντα να συμπίπτουν με τις νοητικές θεωρίες και υποπέσεις του. Το εγώ θέλει να εκπληρώνονται όλες του οι ιδιοτροπίες και ο Κόσμος στην ολότητα του να υπόκει­ται στους εργαστηριακούς του πειραματισμούς.

Το εγώ απεχθάνεται τον οποιονδήποτε που πλη­γώνει την αυτοαγάπη του. Το εγώ λατρεύει τις θεωρίες και προαντιλήψεις του.

Πολλές φορές απεχθανόμαστε κάποιον δίχως κανένα λόγο. Απλούστατα, διότι αυτός ο κάποιος προσωποποιεί κάποια ελαττώματα που εμείς οι ίδιοι φέρουμε καλά κρυμμένα και δεν μπορεί να μας αρέσει ότι ο άλλος τα εκθέτει. Στην πραγματικότητα, τα λάθη που "κοπανάμε" στους άλλους, τα φέρουμε βόδια μέσα μας.

Κανείς δεν είναι τέλειος σ' αυτόν τον κόσμο, είμαστε όλοι μας κομμένοι από το ίδιο ψαλίδι. Καθένας μας είναι ένα κακό σαλιγκάρι στον κόλπο της Μεγάλης Πραγματικότητας.

Όποιος δεν έχει ένα ελάττωμα προς ορισμένη κατεύθυνση, το έχει προς άλλη κατεύθυνση. Μερικοί δεν πλεονεκτούν για χρήματα, πλεονεκτούν όμως για φήμη, τιμές, αγάπες, κ.τ.λ. Άλλοι, δεν μοιχεύουν με την ξένη γυναίκα, χαίρονται όμως νοθεύοντας διδασκαλίες, ανακατεύοντας "πιστεύω", στο όνομα της Συμπαντικής Αδελφότητας.

Μερικοί, δεν ζηλεύουν τη γυναίκα τους, ζηλεύουν όμως φιλίες "πιστεύω", αιρέσεις, πράγματα, κ.τ.λ. Έτσι είμαστε οι άνθρωποι, κομμένοι πάντα από το ίδιο μαχαίρι.

Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην λατρεύει τον εαυτό του. Εμείς έχουμε ακούσει άτομα να χαίρο­νται ώρες και ώρες ολόκληρες μιλώντας για τον εαυτό τους, τα αξιοθαύματά τους, τα ταλέντα τους, τις αρετές τους, κ.τ.λ.

Το εγώ αγαπά τόσο τον εαυτό του που φθάνει να φθονεί το καλό του άλλου. Οι γυναίκες στολίζο­νται με πολλά πράγματα, εν μέρει από ματαιοδοξία και εν μέρει για να ξυπνήσουν το φθόνο στις υπόλοι­πες γυναίκες. Όλες ζηλεύουν όλες. Όλοι ζηλεύουν το ξένο φόρεμα, το ξένο κολάρο, κ. τ. λ. Όλες λα­τρεύουν τον εαυτό τους και δεν θέλουν να βλέπουν τον εαυτό τους πιο κάτω από τις άλλες, είναι νάρκισ­σοι εκατό τα εκατό.

Μερικοί ψευτο-αποκρυφιστές, αδελφοί πολλών αιρέσεων, λατρεύουν τόσο τον εαυτό τους που έχουν φθάσει στο σημείο να πιστεύουν ότι είναι πηγάδια ταπεινοσύνης και αγιότητας. Αισθάνονται υπερήφανοι για την ίδια τους την ταπεινοσύνη. Είναι φοβερά υπερήφανοι.

Δεν υπάρχει ψευτο-αποκρυφιστής αδελφούλης ή αδελφούλα που κατά βάθος να μην κοκορεύεται για αγιότητα, μεγαλείο και πνευματική ωραιότητα.

Κανένας, ψευτο-αποκρυφιστής αδελφός ή αδελφή που να θεωρεί τον εαυτό του κακό και διεστραμμένο. Όλοι περνιούνται για άγιοι και τέλειοι, αν και στην πραγματικότητα είναι, όχι μόνο κακοί, αλλά επίσης διεστραμμένοι.

Το αγαπημένο εγώ λατρεύει υπερβολικά τον εαυτό του και περνιέται, μολονότι δεν το λέει, για καλό και τέλειο.

Η απόρριψη δηλώνει μόνο κάτι γι' αυτόν που απορρίπτει

Ένας από τους λόγους που οι άνθρωποι τρέμουν την απόρριψη είναι η πεποίθησή τους ότι η απόρριψη σημαίνει ότι δεν είναι καλοί, ότι δεν θα είχαν απορριφθεί αν ήταν διαφορετικοί, και ότι η απόρριψη είναι απόδειξη της ανικανότητάς τους.

Σύμφωνα με αυτή την άποψη, το άτομο που απορρίπτει τον άλλο είναι πάντοτε σωστό και ανώτερο, ενώ εκείνο που απορρίπτεται είναι πάντα λάθος και κατά κάποιο τρόπο φταίει.

Είναι αλήθεια όμως αυτό; Δεν έχει κανένα ελάττωμα το άτομο που με απορρίπτει; Δεν μπορεί να είναι προβληματικό και να με κρίνει με βάση τις δικές του αδυναμίες, ζήλιες και προκαταλήψεις; Όταν συνειδητοποιείτε ότι κάθε άτομο που έζησε ποτέ και που ζει, και που θα ζήσει, παρακινείται μερικές φορές από παράλογα συναισθήματα, πώς μπορείτε να συνεχίζετε να πιστεύετε ότι κάθε κρίση που διατυπώνουν αυτά τα παράλογα άτομα πρέπει να είναι ορθή κρίση;

Μου φαίνεται ότι αυτό είναι το πρώτο μάθημα που πρέπει να διδαχθούμε όλοι για τις αξιολογήσεις των άλλων - οι άλλοι μπορεί να είναι μικρόψυχοι, προκατειλημμένοι, κακοί και μοχθηροί. Το γεγονός ότι σας απορρίπτουν, σας λέει περισσότερα πράγματα γι' αυτούς απ' ό,τι για εσάς.

Για παράδειγμα, αν ο φίλος σας πάει στο μανάβικο και αγοράσει σταφύλια, ροδάκινα και μπανάνες, αλλά δεν αγοράσει μήλα, τι σας λέει αυτό για τα μήλα; Ότι τα μήλα είναι άσχημα; Ότι κανένας άλλος δεν εγκρίνει τα μήλα; Ότι τα μήλα πρέπει να νιώθουν ντροπιασμένα και να καταρρεύσουν για να βυθιστούν στην κατάθλιψη; Ακριβώς το αντίθετο!

Το γεγονός ότι ο φίλος σας απέρριψε τα μήλα, μάς λέει ότι εκείνος δεν τα θεωρεί νόστιμα και προτιμάει άλλα φρούτα. Άλλοι άνθρωποι αναμφίβολα θα βρουν αυτά τα μήλα αρκετά ικανοποιητικά. Εν ολίγοις, έχετε μάθει πολλά για τα γούστα του φίλου σας, αλλά τίποτε για τα μήλα.

Ερασιτέχνης αστρονόμος φωτογράφισε τυχαία το αρχικό φως από μια έκρηξη σούπερ-νόβα

Ένας ερασιτέχνης αστρονόμος -ο οποίος θα μπορούσε να θεωρηθεί ο πιο τυχερός φωτογράφος στον κόσμο- φωτογράφισε τυχαία το φευγαλέο πρώτο φως από την έκρηξη ενός άστρου, δηλαδή την αρχή μιας σούπερ-νόβα. Είναι η πρώτη φορά που κάποιος καταγράφει το πρώτο-πρώτο οπτικό φως από μια τέτοια έκρηξη υπερκαινοφανούς αστέρα.

 

Εδώ είναι η σουπερνόβα (SN) 2016gkg στον γαλαξία NGC 613. Οι αστρονόμοι του Πανεπιστημίου στη Santa Cruz κατάφεραν να τραβήξουν αυτήν την έγχρωμη εικόνα στις 18 Φεβρουαρίου 2017 με το τηλεσκόπιο Swope 1 μέτρων

Οι εκρήξεις σούπερ-νόβα δεν είναι σπάνιες, αλλά επειδή συμβαίνουν τυχαία και απρόβλεπτα, είναι τρομερά δύσκολο να τις φωτογραφίσει κανείς στο ξεκίνημά τους. Το νωρίτερο έως τώρα που οι επαγγελματίες αστρονόμοι είχαν δει μια έκρηξη σούπερ-νόβα, ήταν τρεις ώρες μετά το ξεκίνημά της. Αλλά τώρα ένας ερασιτέχνης τους έβαλε τα γυαλιά.

 

Ο κλειδαράς στο επάγγελμα Βίκτορ Μπούσο από το Ροζάριο της Αργεντινής, ο οποίος δοκίμαζε στο σπίτι του τη νέα κάμερα στο ερασιτεχνικό τηλεσκόπιό του διαμέτρου 41 εκατοστών, είχε την φοβερή τύχη -χωρίς καν να το συνειδητοποιήσει- να τραβήξει εικόνες από την έκρηξη ενός άστρου στο σπειροειδή γαλαξία NGC 613, σε απόσταση περίπου 85 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη.

 

Όταν ανέλυσε αργότερα τις διαδοχικές εικόνες που είχε τραβήξει σε διάστημα 90 λεπτών, πρόσεξε σε μερικές από αυτές μια ιδιαίτερη λάμψη φωτός στον ουρανό. Ενημέρωσε αμέσως τη Διεθνή Αστρονομική Ένωση και προσέγγισε επαγγελματίες αστρονόμους για να την εξηγήσουν.

 

Αρκετά επίγεια και διαστημικά τηλεσκόπια στράφηκαν στο σημείο εκείνο του ουρανού και επιβεβαίωσαν ότι επρόκειτο για μια έκρηξη σούπερ-νόβα τύπου ΙΙb ενός άστρου με αρχική μάζα 20 φορές μεγαλύτερη του Ήλιου μας.

 

Ακολούθησε επί μήνες η παρατήρηση του φαινομένου (γνωστού πλέον ως SN 2016gkg) από αστεροσκοπεία όλου του κόσμου και τελικά, με επικεφαλής τη Melina Bersten του Ινστιτούτου Αστροφυσικής της Λα Πλάτα της Αργεντινής, οι ερευνητές έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Nature».

 

Οι φωτογραφίες του Buso παρέχουν τις πρώτες εμπειρικές παρατηρήσεις της συμπεριφοράς μιας σούπερ-νόβα στο αρχικό στάδιό της, κάτι το οποίο έως τώρα οι αστροφυσικοί γνώριζαν μόνο θεωρητικά. Οι αστρονόμοι υπολόγισαν ότι η πιθανότητα του Ρούσο να «πιάσει» το πρώτο φως της σούπερ-νόβα ήταν ανάμεσα σε μία στα δέκα εκατομμύρια και μία στα 100 εκατομμύρια.

 

«Είναι σαν να κερδίζεις το κοσμικό λαχείο» όπως είπε χαρακτηριστικά ο αστρονόμος Alex Filippenko του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια-Μπέρκλεϊ, ο οποίος έκανε λόγο για «ένα εντυπωσιακό παράδειγμα της συνεργασίας μεταξύ ερασιτεχνών και επαγγελματιών αστρονόμων. Οι επαγγελματίες αστρονόμοι ψάχνουν εδώ και πολύ καιρό για να δουν ένα τέτοιο συμβάν, τις πρώτες στιγμές από την έκρηξη ενός άστρου».

 

Όπως πρόσθεσε ο Buso, «όταν μετά τη δουλειά μου ξενυχτάω παρατηρώντας τον ουρανό, πολλές φορές αναρωτιέμαι ‘γιατί το κάνω αυτό’. Τώρα έχω βρει την απάντηση!».

 

Η πιο μακρινή και αρχαία έκρηξη σούπερ-νόβα

Σχεδόν ταυτόχρονα, μια άλλη ομάδα αστρονόμων, με επικεφαλής τον Μάθιου Σμιθ του βρετανικού Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό αστροφυσικής «The Astrophysical Journal», ανακοίνωσαν ότι παρατήρησαν την πιο μακρινή και αρχαία έκρηξη σούπερ-νόβα, σε απόσταση 10,5 δισεκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη.

 

Η πανίσχυρη έκρηξη, γνωστή ως «υπέρλαμπρη σούπερ-νόβα» ή «υπερ-νόβα», είναι η πιο μακρινή στο χώρο και στο χρόνο που έχει ποτέ ανιχνευθεί (το σύμπαν δημιουργήθηκε πριν από περίπου 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια).

 

Οι πρώτες υπερ-νόβα, που αποτελούν ακραίες περιπτώσεις σούπερ-νόβα, είχαν παρατηρηθεί πριν περίπου μια δεκαετία.

 

Η νέα υπερ-νόβα, που ονομάσθηκε DES16C2nm, εντοπίσθηκε αρχικά από την ερευνητική κοινοπραξία μελέτης της σκοτεινής ενέργειας Dark Energy Survey (DES) και στη συνέχεια επιβεβαιώθηκε από τηλεσκόπια στη Χιλή και στη Χαβάη.

Οι παράξενες ιδιότητες του βαρύτερου στοιχείου Ογκανέσσιου

Το Ογκανέσσιο είναι το υπερβαρύ χημικό στοιχείο με ατομικό αριθμό 118 και με χημικό σύμβολο Og και βρίσκεται στον περιοδικό πίνακα χημικών στοιχείων στον τομέα p. Είναι το τελευταίο (γνωστό) στοιχείο της 7ης περιόδου, αλλά και το πρώτο τεχνητό μέλος της Ομάδας 18. Οι ιδιότητές του έχουν αποδειχθεί δύσκολο να μετρηθούν από τη στιγμή που συντέθηκαν για πρώτη φορά το 2002. Τώρα μια προηγμένη προσομοίωση υπολογιστή έχει συμπληρώσει μερικά από τα κενά, και αποδεικνύεται ότι το στοιχείο είναι ακόμη πιο περίπλοκο από ό, τι πολλοί αναμενόταν. 

 

Έχει τον υψηλότερο ατομικό αριθμό και ατομική μάζα από οποιοδήποτε από τα χημικά στοιχεία που ανακαλύφθηκαν (ή δημιουργήθηκαν τεχνητά) ως τώρα. Είναι μέλος της ομάδας 18, των στοιχείων μηδενικού σθένους, που είναι συνήθως αδρανή στις πιο κοινές χημικές αντιδράσεις, επειδή το εξωτερικό κέλυφος είναι εντελώς γεμάτο με οκτώ ηλεκτρόνια. Αυτό παράγει μια σταθερή, ελάχιστη ενεργειακή διαμόρφωση στην οποία τα εξωτερικά ηλεκτρόνια δεσμεύονται σφικτά. Θεωρείται ότι ομοίως, το ογκανέσσιο έχει κλειστό εξωτερικό κέλυφος στο οποίο το ηλεκτρονικό σθένος είναι τοποθετημένο σε 7s2 7p6.

 

Το ραδιενεργό άτομο του ογκανεσσίου είναι πολύ ασταθές, και από το 2002, μόνο τρία (3) ή πιθανώς τέσσερα (4) ισότοπά του έχουν ανιχνευθεί. Το γεγονός αυτό επέτρεψε πολύ λίγο πειραματικό χαρακτηρισμό των ιδιοτήτων του και τη δυνατότητα ύπαρξης πιθανών χημικών ενώσεών του. Ωστὀσο, θεωρητικοί υπολογισμοί κατέληξαν σε πολλές προβλέψεις, που περιλαμβάνουν και κάποιες μη αναμενόμενες. Για παράδειγμα, ενώ το ογκανέσσιο τοποθετήθηκε στην ομάδα 18, είναι πιθανό να μην είναι (τελικά) ευγενές αέριο, όπως τα υπόλοιπα της χημικά στοιχεία της Ομάδας 18. Τυπικά θεωρήθηκε ότι είναι ένα αέριο, αλλά τώρα προβλέφθηκε ότι είναι στερεό, υπό κανονικές συνθήκες, εξαιτίας των σχετικιστικών φαινομένων.

 

Ορισμένοι αναμένουν το ογκανέσσιο να έχει παρόμοιες φυσικές και χημικές ιδιότητες με τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας του, πιο στενή ομοιότητα με το ευγενές αέριο που βρίσκεται από πάνω του στον περιοδικό πίνακα, δηλαδή το ραδόνιο. Ακολουθώντας την περιοδική τάση, το ογκανέσσιο αναμένεται να είναι ελαφρώς πιο δραστικό από το ραδόνιο. Ωστόσο, θεωρητικοί υπολογισμοί έχουν δείξει ότι θα μπορούσε να είναι τόσο δραστικό, έτσι ώστε πιθανώς να μην μπορεί να θεωρηθεί ευγενές αέριο.

 

Πέραν του ότι μπορεί να είναι πολύ πιο δραστικό από το ραδόνιο και ο λόγος για την εμφανή αύξηση της χημικής δραστικότητας σε σχέση με το ραδόνιο είναι μία ενεργητική αποσταθεροποίηση και μία ακτινική διαστολή του τελευταίου κατεχόμενου 7b υποφλοιού.

 

Επίσης, έχει υπολογιστεί ότι το ογκανέσσιο, σε αντίθεση με άλλα ευγενή αέρια, δεσμεύει ένα ηλεκτρόνιο με την απελευθέρωση της ενέργειας ή με άλλα λόγια, εμφανίζει θετική ηλεκτρονκή συγγένεια.

 

Ακόμη και δεδομένων των μεγάλων αβεβαιοτήτων των υπολογισμών, φαίνεται εξαιρετικά απίθανο το ογκανέσσιο να είναι αέριο υπό κανονικές συνθήκες, καθώς το υγρό φάσμα των άλλων αερίων είναι πολύ περιορισμένο, μεταξύ 2 και 9 Kelvin, οπότε το στοιχείο αυτό πρέπει να είναι στερεό υπό κανονικές συνθήκες. Αν το ογκανέσσιο σχηματίζει αέριο κάτω από τυπικές συνθήκες, ωστόσο, θα ήταν ένα από τις πυκνότερες αέριες ουσίες υπό κανονικές συνθήκες (ακόμη και αν είναι μονοατομικό όπως και τα άλλα ευγενή αέρια).

 

Λόγω της τεράστιας πόλωσής του, το ογκανέσσιο αναμένεται να έχει μια αφύσικα χαμηλή ενέργεια ιονισμού (παρόμοια με εκείνη του μολύβδου, η οποία είναι 70% περισσότερη από αυτήν του ραδονίου και σημαντικά μικρότερη από εκείνη του φλεροβίου και μια τυπική κατάσταση συμπυκνωμένης φάσης.

TESS: Ετοιμασίες για εκτόξευση του νέου «κυνηγού εξωπλανητών» της NASA

Στο στάδιο των προετοιμασιών εκτόξευσης βρίσκεται η επόμενη αποστολή «κυνηγιού εξωπλανητών» της NASA. Το TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) προορίζεται να εκτοξευτεί με πύραυλο Falcon 9 της SpaceΧ από το Ακρωτήριο Κανάβεραλ, όχι πριν τις 16 Απριλίου. Το TESS παραδόθηκε στις 12 Φεβρουαρίου από την Orbital ATK στη Βιρτζίνια, όπου συναρμολογήθηκε και δοκιμάστηκε το 2017. Μέσα στον επόμενο μήνα, το διαστημόπλοιο θα προετοιμάζεται για εκτόξευση στο PHSF (Payload Hazardous Servicing Facility).

Το TESS είναι το επόμενο βήμα της NASA στην αναζήτησή της για πλανήτες εκτός του ηλιακού μας συστήματος (εξωπλανήτες). Η αποστολή θα «σαρώσει» σχεδόν το σύνολο του ουρανού, παρατηρώντας πάνω από 200.000 από τα κοντινότερα και φωτεινότερα άστρα, αναζητώντας φαινόμενα μετάβασης- περιοδικές μειώσεις της φωτεινότητας των άστρων, που προκαλούνται από το πέρασμα πλανητών από μπροστά τους.

Το TESS αναμένεται να ανακαλύψει χιλιάδες εξωπλανήτες, ενώ σημαντική αναμένεται να είναι και η συμβολή του διαστημικού τηλεσκοπίου James Webb, που προορίζεται να εκτοξευτεί το 2019, ως προς την περαιτέρω ανάλυση των εξωπλανητών που ανακαλύπτονται από το TESS οι οποίοι παρουσιάζουν το περισσότερο ενδιαφέρον. Αξιοποιώντας αυτές τις δυνατότητες, οι επιστήμονες θα μπορέσουν να μελετήσουν τις ατμόσφαιρές τους, και, σε κάποιες ειδικές περιπτώσεις, να αναζητήσουν ενδείξεις ότι οι πλανήτες αυτοί μπορούν να υποστηρίξουν ζωή.

Πλάτωνας: Το σώμα μας εμποδίζει στο κυνήγι της Αλήθειας

Ο Πλάτωνας λέει: «Το σώμα μας φορτώνει με μύριες όσες ασχολίες για την απαραίτητη επιβίωση μας, ακόμη, αν επισυμβούν κάποιες ασθένειες, μας εμποδίζουν στο κυνήγι της αλήθειας και μας γεμίζουν με έρωτες και επιθυμίες και φόβους και κάθε είδους φαντάσματα και ανοησίες ώστε όπως λέει πραγματικά και η παροιμία, εξαιτίας αυτού δεν μας είναι δυνατόν ποτέ να σκεφτούμε λογικά για τίποτε».

Πράγματι, πολέμους και επαναστάσεις και μάχες δεν τα προκαλούν τίποτε άλλο παρά το σώμα και οι επιθυμίες αυτού, γιατί, όλοι οι πόλεμοι γίνονται για την απόκτηση χρημάτων.

Τα χρήματα πάλι, αναγκαζόμαστε να τα αποκτούμε για το σώμα, υπηρετώντας τις ανάγκες του, και αν’ αυτού δεν βρίσκουμε χρόνο για την φιλοσοφία για όλα αυτά.

Και το χειρότερο από όλα είναι ότι, αν εμφανιστεί κάποια ευκαιρία και στραφούμε με κάτι, παρεμβαλλόμενο παντού (το σώμα) στις συζητήσεις προξενεί θόρυβο και ταραχή και μας τρομάζει, ώστε εξαιτίας του να μην μπορούμε να δούμε την αλήθεια.

Αλλά, αποδείχθηκε ολοκάθαρα σε εμάς ότι, αν σκοπεύουμε κάποτε να γνωρίσουμε κάτι καθαρά, πρέπει να απαλλαγούμε από αυτό και να κοιτάζουμε με την ίδια την ψυχή μας αυτά καθ’ εαυτά τα πράγματα και τότε, όπως φαίνεται, θα αποκτήσουμε αυτό που επιθυμούμε και λέμε ότι αγαπάμε (την φρόνηση), όταν δηλαδή πεθάνουμε, όπως το επισημαίνει και ο λόγος, όχι όμως όσο είμαστε ζωντανοί.

Αν, λοιπόν, δεν είναι δυνατόν με το σώμα να γνωρίσουμε τίποτα ολοκάθαρο, (συμβαίνει) το ένα από τα δύο, ή δηλαδή δεν είναι δυνατό πουθενά να γνωρίσει κανείς την αλήθεια ή το μπορούν όσοι έχουν πεθάνει.

Γιατί, τότε θα είναι η ψυχή αυτή καθ’ εαυτή χωριστά από το σώμα, νωρίτερα όμως όχι.

Και όσο ζούμε, έτσι, όπως φαίνεται, θα πλησιάσουμε την γνώση, αν δηλαδή δεν παρασυρόμαστε από τις συνήθειες του σώματος και δεν επικοινωνούμε μαζί του, εκτός από την έσχατη ανάγκη, και αν δεν γεμίσουμε από την φύση του αλλά καθαρθούμε από αυτό μέχρι ωσότου ο ίδιος ο θεός μας λυτρώσει.

Και έτσι, αφού απαλλαχθούμε από την αφροσύνη του σώματος, όπως είναι φυσικό, θα βρεθούμε μαζί με παρόμοιους, βλέποντας από μόνοι μας, κάθε τι το ειλικρινές.

“Αυτό είναι η αλήθεια.”

Πλούταρχος, Παραμυθητικός προς Απολλώνιον

Έρως & Φιλοσοφία

ΠΛΑΤΩΝ

Ποιοι εχθρεύονται τον Έρωτα;

§1

     Ι. Σε μια περίοδο που η Ελλάδα περνάει την χείριστη σχεδόν τραγωδία της ιστορίας της, με τους μισθοφόρους και πραιτοριανούς της νεοφασιστικής αριστεράς να λυμαίνονται την εξουσία και να ακρωτηριάζουν πανταχόθεν την ψυχή και το σώμα της νεοελληνικής κοινωνίας, αναδεικνύεται τελικά ως ζητούμενο το «Φως που καίει», κατά τον ποιητή. Πρόκειται για το Φως εκείνο που συντρίβει ή δύναται να συντρίψει όλες τις ως άνω σκοταδιστικές δυνάμεις ‒και παρόμοια σκοταδιστικά κέντρα‒ της αμορφωσιάς, της βαρβαρότητας, της αντι-αισθητικότητας, της ανεξέλεγκτης ανηθικότητας, της δικτατορίας του ψεύδους και της πολιτικής απάτης.

     ΙΙ. Στις σύγχρονες κοινωνίες, με τη μοντέρνα δουλεία και αυτο-δουλεία σωμάτων και ψυχών, το φαινόμενο του Έρωτα έχει σχεδόν καταλήξει να ταυτίζεται με την επιθυμία του σεξουαλικού ενστίκτου. Αυτή η επιθυμία στις μέρες μας έχει εκφυλιστεί περαιτέρω σε έναν ανεξέλεγκτο βιασμό της συνείδησης και καθιδρύεται πια στην καθημερινή βίωση ως η πιο «άμετρη ακολασία» (Φαίδρος 238), που αντιστρατεύεται πλήρως την ανθρώπινη ουσία και ύπαρξη (ό.π.).

     ΙII. Σύμφωνα με τον Πλατωνικό μύθο, αν η εν λόγω επιθυμία στην αρχέγονη εκδήλωσή της, απέβλεπε στην άρση της διαίρεσης του αρχικού, σφαιρικού ανθρώπου σε δύο μέρη: σε αρσενικό και θηλυκό, στις σημερινές κοινωνίες παραπέμπει, κατά κανόνα, στην ολική διαστροφή παρανοϊκών βιαστών και βάρβαρων εξουσιαστών. Συμβαίνει συχνά, άθλια γεννήματα μηχανισμών και συναφώς διεστραμμένων ψυχοδομών, «μεγαλωμένα κάπου ανάμεσα σε μαουνιέρηδες, που ποτέ δεν έχουν γνωρίσει κανέναν ευγενή έρωτα» (ό.π., 243) να έχουν αναγάγει την επιθυμία του σεξουαλικού ενστίκτου σε υπέρτατη αρχή μιας κοινωνίας υπανθρώπων, που απεικονίζει την πιο αναίσθητη παραφορά τους, την πιο «εξευτελιστική και αηδιαστική παράσταση εραστή και ερωμένου» (ό.π.).

§2

     Ι. Έχοντας επίγνωση ο Πλάτων ότι το φαινόμενο του έρωτα δεν είναι απλή σύμβαση δύο ανθρώπων που σπαράσσονται από την αγριότητα των σεξουαλικών τους ενστίκτων, έθεσε επιτακτικά το ερώτημα: τι είναι ο έρως; Από τότε έως και σήμερα αυτό το ερώτημα διατηρεί ακέραια την ισχύ του, την αξία του, την ιδιαίτερη σημασία του. Γιατί; Επειδή επιχειρεί να αποσπάσει την ιδέα του Έρωτα από τον εκχυδαϊστικό και εκχυδαϊσμένο κύκλο της ακολασίας. Από πού προέρχεται αυτή η ακολασία; Από την απαιδευσία, την ευτέλεια του δημόσιου βίου, την παγίδευση των κοινών θνητών στα κατώτερα ένστικτά τους. Ο κατά Πλάτωνα έρωτας παραπέμπει σε μια ανικανοποίητη επιθυμία, αλλά μια επιθυμία όχι του ζωώδους, του βίαιου, του χυδαίου παρά εκείνου του πράγματος που είναι ουσιώδες για την ολοκλήρωση του ανθρώπου και το οποίο ο τελευταίος αισθάνεται να στερείται. Από την άποψη λοιπόν της συναίσθησης αυτής της στέρησης, ο έρωτας είναι ανεπάρκεια, ένδεια, πενία.  

     ΙΙ. Στο Συμπόσιο ο Έρως αποκαθίσταται στον αυθεντικό του θρόνο: ο Πλάτων τον παρουσιάζει

1) ως πενία, να απέχει από το να είναι τρυφερός, ευαίσθητος και ωραίος: συγκατοικεί με τη φτώχεια, τη στέρηση και την έλλειψη·

2) τη φύση του να μην είναι μονοσήμαντα θνητή ή αθάνατη: άλλοτε ο έρως έχει εξάψεις ομορφιάς, άνθησης, πνευματικής ζωτικότητας, άλλοτε είναι ετοιμοθάνατος·

3) να είναι το μεταξύ: κάτι ανάμεσα στον πλούτο και την φτώχεια, πράγμα που σημαίνει ότι δεν είναι ποτέ από τη φύση του φτωχός, αλλά ούτε και πλούσιος παρά γίνεται κάθε φορά αυτό που είναι.

Είναι έτσι η μέση οδός ανάμεσα στη γνώση και την άγνοια. Ως τέτοια οδός είναι πόρος, πέρασμα. Στο ερώτημα λοιπόν τι είναι ο Έρως, ο Πλάτων απαντά: είναι ο γιος του πόρου και της πενίας. Ο έρως δεν έχει την ομορφιά και είναι πένης, όμως την επιθυμεί και γι’ αυτό αγαπά αυτό που δεν έχει. Την επιθυμεί, γιατί είναι εραστής του ωραίου. Επομένως, ως γιος του πόρου και της πενίας, ως εραστής του ωραίου και ως έχων συναίσθηση της στέρησης του ωραίου είναι φιλό‒σοφος.

§3

     Ι. Σαν τον έρωτα, ο φιλό‒σοφος λαχταρά τη γνώση που δεν έχει. Και τη λαχταρά, επειδή έχει συναίσθηση της άγνοιάς του. Ο φιλόσοφος έρως, ή πράγμα που είναι το ίδιο, ο έρως ως φιλόσοφος κινείται ανάμεσα στους πνευματικούς πόρους –που διαθέτει και οι οποίοι του επιτρέπουν να ποθεί το ωραίο ως τέτοιο– και στη στέρηση αυτών των πόρων, η οποία όμως αναπληρώνεται, λόγω της πνευματικότητας του εραστή φιλοσόφου, από τον πόθο για τα ωραία πράγματα. Μέσα από τον πόθο για τα ωραία πράγματα μαθαίνουμε να ποθούμε το ωραίο καθαυτό και με τη φιλοσοφία να αξιώνουμε την πραγμάτωσή του επί θνητού εδάφους. Η πραγμάτωση τούτη διέρχεται ανάλογες κλίμακες και απαιτεί τη χάραξη της σωστής πορείας.

ΙΙ. Ποιες είναι αυτές οι κλίμακες και η σωστή πορεία;

1. Το πέρασμα από την αγάπη στον έρωτα μέσα από την έλξη που γεννά το ωραίο σώμα.

2. Από το κάλλος του σώματος στο κάλλος ως τέτοιο, στο ωραίο καθόλου.

3. Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτείται συνδυασμός του ωραίου σώματος με την ομορφιά της ψυχής.

4. Η ψυχική ομορφιά είναι ανώτερη από τη σωματική ομορφιά, γι’ αυτό και προκαλεί την ερωτική έλξη και για το σώμα που δεν διαθέτει το αντίστοιχο κάλλος.

Να γιατί και όμορφα, εκ πρώτης όψεως, σώματα, χωρίς την απαραίτητη εσωτερική ανταύγεια, αποτελούν απλώς διακοσμητικά πετρώματα για κάθε χρήση. Η απουσία αυτής της κατά Πλάτωνα ερωτικής έλξης γεννά όλα τα αντι-ερωτικά τερατουργήματα του σήμερα, αλλά και του χθες, τα οποία μάλιστα προβάλλουν την ολική τους διαστροφή, καθώς και την αντίστοιχη ασχήμια τους, για περισσή ερωτική αρμονία.

     ΙΙΙ. Ένα τέτοιο σώμα, δηλαδή ο άνθρωπος με ανεπτυγμένο το κάλλος της ψυχής σε ενδοσυνάφεια με αυτό του σώματος, με τους ωραίους λόγους, τις ωραίες σκέψεις του, αλλά και με την καλλιεργημένη ερωτική ψυχή, γίνεται φωτεινός οδοδείκτης για τους άλλους και για τους νέους, π.χ. ο Σωκράτης· παράλληλα δίνει νέα ποιοτική ώθηση στην πράξη του έρωτα, ως πλήρωση του Εαυτού, μαζί και του Εαυτού του άλλου. Τότε συμβαίνει ο Έρως να κατακτά κυριολεκτικά τη ζωή και να καθιστά την ερωτική συμβίωση ευ-λογία [=καλό λόγο] και όχι αβάσταχτη ύβρι, που πνίγει το ωραίο μέσα στο βόρβορο των επιτηδευμένα χρωματισμένων σωμάτων των άχρωμων όντων του μαζικού θεάματος. Σε μια κλιμακούμενη πορεία, ο βίος του ανθρώπου αποκτά ανώτερη αξία, όταν είναι, μια για πάντα, ακατάλυτη ερωτική ζωή. Μια τέτοια ερωτική ζωή δεν κυλιέται, σαν το καθεστωτικό ή παρόμοιο γουρούνι, μέσα στη λάσπη της μαζικής υστερίας, αλλά διανοίγεται, οντολογικά πλέον, στο να αντικρίζει με ευκρίνεια και καθαρότητα το ωραίο, να ανάγει το κάλλος της ψυχής και του σώματος, άρα τον Έρωτα, σε ύψιστη αρχή της ανθρώπινης ύπαρξης και να αντιπαλεύει με ασίγαστο πάθος τα φανταχτερά στολίδια της εικονικής πραγματικότητας, τις ψευδαισθητικές παραστάσεις της κοινωνίας του θεάματος.

ΑΙΣΩΠΟΣ - Μῦθοι (46.1-50.1)

46. ΒΟΡΕΑΣ ΚΑΙ ΗΛΙΟΣ
[46.1] Βορέας καὶ Ἥλιος περὶ δυνάμεως ἤριζον· ἔδοξε δὲ αὐτοῖς ἐκείνῳ τὴν νίκην ἀπονεῖμαι, ὃς ἂν αὐτῶν ἄνθρωπον ὁδοιπόρον ἐκδύσῃ. καὶ ὁ Βορέας ἀρξάμενος σφοδρὸς ἦν· τοῦ δὲ ἀνθρώπου ἀντεχομένου τῆς ἐσθῆτος μᾶλλον ἐπέκειτο. ὁ δὲ ὑπὸ τοῦ ψύχους καταπονούμενος ἔτι μᾶλλον καὶ περιττοτέραν ἐσθῆτα προσελάμβανεν, ἕως ἀποκαμὼν ‹ὁ Βορέας› τῷ Ἡλίῳ μεταπαρέδωκε. κἀκεῖνος τὸ μὲν πρῶτον μετρίως προσέλαμψε· τοῦ δὲ ἀνθρώπου τὰ περισσὰ τῶν ἱματίων ἀποτιθεμένου σφοδρότερον τὸ καῦμα ἐπέτεινε, μέχρις οὗ πρὸς τὴν ἀλέαν ἀντέχειν μὴ δυνάμενος ἀποδυσάμενος ποταμοῦ παραῤῥέοντος ἐπὶ λουτρὸν ἀπῄει.
ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι πολλάκις τὸ πείθειν τοῦ βιάζεσθαι ἀνυστικώτερόν ἐστι.

47. ΠΑΙΔΙΟΝ ΕΜΟΥΝ ΣΠΛΑΓΧΝΑ
[47.1] βοῦν τινες ἐπ᾽ ἀγροῦ θύοντες τοὺς σύνεγγυς ἐκάλεσαν. ἐν δὲ τούτοις ἦν τις καὶ γυνὴ πενιχρά, μεθ᾽ ἧς καὶ ὁ αὐτῆς παῖς εἰσῆλθε. προϊούσης δὲ τῆς εὐωχίας τὸ παιδίον διὰ χρόνου πληρωθὲν τῶν σπλάγχνων καὶ τοῦ οἴνου, ἐπειδὴ ἐξῳδήκει αὐτῷ ‹ἡ γαστήρ›, βασανιζόμενον ἔλεγεν· «ὦ μῆτερ, ἐμῶ τὰ σπλάγχνα». ἡ δὲ εἶπεν· «οὐχὶ τὰ σά, τέκνον, ἃ δὲ κατέφαγες».
οὗτος ὁ λόγος ἁρμόττει πρὸς ἄνδρα χρεωφειλέτην, ὅστις ἑτοίμως τὰ ἀλλότρια λαμβάνων, ὅταν ἀποτίνειν δέῃ, οὕτως ἐπάχθεται ὡς οἴκοθεν προϊέμενος.

48. ΒΩΤΑΛΙΣ
[48.1] βωταλὶς ἀπό τινος θυρίδος κρεμαμένη νυκτὸς †ἀφείλετο ἀπ᾽ αὐτῆς τὴν φωνὴν καὶ προσελθοῦσα ἡ νυκτερὶς ἐπυνθάνετο αὐτῆς τὴν αἰτίαν, δι᾽ ἣν ἡμέρας μὲν ἡσυχάζει, νύκτωρ δὲ ᾄδει. τῆς δὲ λεγούσης ὡς οὐ μάτην τοῦτο πράττει, ἡμέρας γάρ ποτε ᾄδουσα συνελήφθη, διὸ ἀπ᾽ ἐκείνου ἐσωφρονίσθη, [καὶ] ἡ νυκτερὶς εἶπεν· «ἀλλ᾽ οὐ νῦν σε δεῖ φυλάττεσθαι, ὅτε οὐδὲν ὄφελός ἐστι, τότε δὲ πρὶν καὶ συλληφθῆναι».
ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι ἐπὶ τοῖς ἀτυχήμασι μετάνοια ἀνωφελὴς καθέστηκεν.

49. ΒΟΥΚΟΛΟΣ
[49.1] βουκόλος βόσκων ἀγέλην ταύρων ἀπώλεσε μόσχον. περιελθὼν δὲ καὶ μὴ εὑρὼν ηὔξατο τῷ Διί, ἐὰν τὸν κλέπτην εὕρῃ, ἔριφον αὐτῷ θῦσαι. ἐλθὼν δὲ εἴς τινα δρυμῶνα καὶ θεασάμενος λέοντα κατεσθίοντα τὸν μόσχον περίφοβος γενόμενος ἐπάρας τὰς χεῖρας εἰς τὸν οὐρανὸν εἶπε· «Ζεῦ δέσποτα, πάλαι μέν σοι ηὐξάμην ἔριφον θῦσαι, ἂν τὸν κλέπτην εὕρω, νῦν δὲ ταῦρόν σοι θύσω, ἐὰν τὰς τοῦ κλέπτου χεῖρας ἐκφύγω».
οὗτος ὁ λόγος λεχθείη ἂν ἐπ᾽ ἀνδρῶν δυστυχούντων, οἵτινες ἀπορούμενοι εὔχονται εὑρεῖν, εὑρόντες δὲ ζητοῦσιν ἀποφυγεῖν.

50. ΓΑΛΗ ΚΑΙ ΑΦΡΟΔΙΤΗ
[50.1] γαλῆ ἐρασθεῖσα νεανίσκου εὐπρεποῦς ηὔξατο τῇ Ἀφροδίτῃ, ὅπως αὐτὴν μεταμορφώσῃ εἰς γυναῖκα. καὶ ἡ θεὸς ἐλεήσασα αὐτῆς τὸ πάθος μετετύπωσεν αὐτὴν εἰς κόρην εὐειδῆ. καὶ οὕτως ὁ νεανίσκος θεασάμενος αὐτὴν καὶ ἐρασθεὶς οἴκαδε ὡς ἑαυτὸν ἀπήγαγε. καθημένων δ᾽ αὐτῶν ἐν τῷ θαλάμῳ ἡ Ἀφροδίτη γνῶναι βουλομένη, εἰ μεταβαλοῦσα τὸ σῶμα ἡ γαλῆ καὶ τὸν τρόπον ἤλλαξε, μῦν εἰς τὸ μέσον καθῆκεν. ἡ δὲ ἐπιλαθομένη τῶν παρόντων ἐξαναστᾶσα ἀπὸ τῆς κοίτης τὸν μῦν ἐδίωκε καταφαγεῖν ἐθέλουσα. καὶ ἡ θεὸς ἀγανακτήσασα κατ᾽ αὐτῆς πάλιν αὐτὴν εἰς τὴν ἀρχαίαν φύσιν ἀποκατέστησεν.
οὕτω καὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ φύσει πονηροί, κἂν φύσιν ἀλλάξωσι, τὸν γοῦν τρόπον οὐ μεταβάλλονται.

***
46. Ο βοριάς και ο ήλιος.
[46.1] Μια φορά μάλωναν ο βοριάς και ο ήλιος ποιός είναι ο πιο δυνατός. Με τα πολλά, συμφώνησαν ότι η νίκη θα απονεμηθεί δικαιωματικά σε όποιον από τους δυο τους κατορθώσει να γδύσει έναν ταξιδιώτη στον δρόμο. Ξεκίνησε τότε ο βοριάς και φύσαγε σαν λυσσασμένος. Όμως ο άνθρωπος τυλίχτηκε γερά μέσα στο πανωφόρι του. Έτσι, ο βοριάς δυνάμωσε ακόμη περισσότερο, χωρίς αποτέλεσμα πάντως: αντίθετα, ο άνθρωπος έριξε πάνω του ακόμη περισσότερα ρούχα, επειδή τον ταλαιπωρούσε το κρύο. Στο τέλος πια απόκαμε ο βοριάς και παρέδωσε τη σκυτάλη στον ήλιο. Εκείνος λοιπόν άρχισε να λάμπει, στην αρχή με μέτρο. Αμέσως ο άνθρωπος πέταξε από πάνω του τα παραπανίσια ρούχα. Τότε ο ήλιος φούντωσε τη ζέστη ακόμη περισσότερο, μέχρι που ο άνθρωπος δεν μπορούσε πια να αντέξει τον καύσωνα, παρά γδύθηκε ολότελα και βούτηξε μέσα σε ένα ποτάμι που κυλούσε εκεί δίπλα, για να κάνει μπάνιο.
Το δίδαγμα του μύθου: Πολλές φορές η πειθώ είναι πιο αποτελεσματική από τον καταναγκασμό.

47. Το παιδί που ξέρναγε τα άντερα.
[47.1] Ήταν κάτι χωρικοί που θυσίασαν βόδι και φώναξαν και τους γείτονες. Ανάμεσά τους βρισκόταν και μια φτωχή γυναίκα, που κόπιασε μαζί με το παιδί της. Καθώς προχωρούσε το γεύμα, το αγόρι σιγά-σιγά στουμπώθηκε με κοκορέτσια και κρασί και η κοιλιά του πρήστηκε και υπέφερε. Έπιασε λοιπόν να γογγύζει: «Αχ μανούλα μου, εμετός μού έρχεται — θα ξεράσω τα άντερά μου». «Έγνοια σου, αγόρι μου», του είπε τότε η μάνα του, «δεν θα βγάλεις τα δικά σου άντερα, μόνο εκείνα που χλαπάκιασες».
Αυτός ο μύθος ταιριάζει για άνθρωπο που κάνει χρέη και τσεπώνει πρόθυμα τα χρήματα των άλλων, όταν όμως έρχεται η ώρα να τα ξεπληρώσει, δυσανασχετεί τόσο πολύ, σαν να χάνει τα δικά του υπάρχοντα.

48. Το αηδόνι.
[48.1] Μια φορά το αηδόνι κούρνιαζε μέσα στο κλουβί του, που κρεμόταν στο παράθυρο, και έβγαζε μελωδική φωνούλα. Το πλησίασε τότε η νυχτερίδα και το ρώτησε για ποιόν λόγο μένει σιωπηλό όλη μέρα και τραγουδάει μόνο τις νύχτες. Το πουλί τής εξήγησε ότι δεν το κάνει χωρίς λόγο: βλέπετε, μιαν εποχή τραγουδούσε την ημέρα, ώσπου το τσάκωσαν· γι᾽ αυτό από εκείνο τον καιρό έβαλε μυαλό. Φυσικά η νυχτερίδα παρατήρησε: «Βρε χαζό, τί ανάγκη έχεις να φυλάγεσαι τώρα, αφού δεν σε ωφελεί πια καθόλου; Τότε έπρεπε να προσέχεις, προτού σε πιάσουν».
Το δίδαγμα του μύθου: Είναι ανώφελο να μετανιώνεις ύστερα από το δυστύχημα.

49. Ο γελαδάρης.
[49.1] Ήταν κάποτε ένας γελαδάρης που έβοσκε το κοπάδι με τα βόδια του, όταν ξάφνου χάθηκε ένα μοσχάρι. Ο ανθρωπάκος έψαξε παντού ολόγυρα αλλά δεν μπόρεσε να το βρει. Βάλθηκε λοιπόν να προσεύχεται στον Δία, τάζοντάς του να του θυσιάσει ένα κατσίκι αν βρει τον κλέφτη. Πράγματι, ύστερα από λίγο έφτασε σε μια λόχμη και εκεί αντίκρισε ένα λιοντάρι που καταβρόχθιζε το μοσχάρι του. Αμέσως τα χρειάστηκε από τον φόβο και σήκωσε τα χέρια του στον ουρανό, να κάνει επίκληση: «Δία μου βασιλιά μου, πρωτύτερα σου έταξα κατσίκι να θυσιάσω άμα βρω τον κλέφτη — ε, τώρα θα σου σφάξω ολόκληρο βόδι, αρκεί να ξεφύγω από του κλέφτη τα χέρια».
Ο μύθος αυτός μπορεί να ειπωθεί για ανθρώπους που τους δέρνει η δυστυχία. Αυτοί, όταν στερούνται πράγματα, εύχονται να τα βρουν, αν όμως τα βρουν, γυρεύουν πώς να ξεφύγουν από αυτά.

50. Η νυφίτσα και η Αφροδίτη.
[50.1] Ήταν μια νυφίτσα που ερωτεύτηκε κάποιον όμορφο νεαρό και προσευχήθηκε στην Αφροδίτη, ζητώντας να τη μεταμορφώσει σε γυναίκα. Η θεά, που λέτε, συμπόνεσε τον ερωτικό καημό της και τη μετασχημάτισε σε ωραία κοπέλα. Έτσι λοιπόν την είδε ο νεαρός και αμέσως την ερωτεύτηκε και την πήρε μαζί του να την πάει στο σπίτι του. Εκεί όμως που κάθονταν καλά-καλά οι δυο τους στο υπνοδωμάτιο, η Αφροδίτη ένιωσε ξαφνικά τη διάθεση να εξακριβώσει κατά πόσον η νυφίτσα είχε μεταβάλει και τον χαρακτήρα της, εκτός από τη σωματική μορφή της. Γι᾽ αυτό έριξε καταμεσής στο πάτωμα ένα ποντίκι. Με το που το είδε αυτό η καλή μας η νυφίτσα, ξέχασε και τον γαμπρό και όλα τα συμπαρομαρτούντα. Πετάχτηκε παρευθύς από το κρεβάτι και πήρε στο κυνήγι το ποντίκι για να το καταβροχθίσει. Αποτέλεσμα: η θεά φυσικά αγανάκτησε και επανέφερε το ζώο ξανά στην πρωταρχική μορφή του.
Έτσι συμβαίνει και με τους ανθρώπους: Όσοι είναι αχρείοι εκ φύσεως, ακόμη και αν μεταβάλουν την εμφάνισή τους, δεν θα αλλάξουν χαρακτήρα.

Νεοπλατωνισμός

Ο όρος “Νεοπλατωνισμός” οφείλεται στον Άγγλο Taylor (1758-1835), όρος ο οποίος έχει υιοθετηθεί ευρέως στις σύγχρονες ιστορίες της φιλοσοφίας. Με το πρόθεμα “νεο-” τονίζεται η ασυνέχεια μεταξύ των εκπροσώπων του πλατωνισμού μέχρι και τον 2ο αιώνα μ.Χ. (π.χ. Πλούταρχος, Απουλήιος), και της νέας τάσης που εγκαινίασε η πρωτότυπη σκέψη του Πλωτίνου και προώθησαν οι μαθητές και επίγονοί του κατά τους επόμενους τρεις αιώνες. Ωστόσο, αρκετά ‘νεοπλατωνικά’ στοιχεία ανιχνεύονται ήδη στον μεσοπλατωνισμό και σε νεοπυθαγόρειους φιλοσόφους όπως ο Νουμήνιος.

O Νεοπλατωνισμός ή νεοπλατωνική φιλοσοφία ήταν το τελευταίο φιλοσοφικό ρεύμα της ελληνικής αρχαιότητας. Εμφανίστηκε στο ιστορικό και στο πολιτιστικό προσκήνιο κατά τον 3ο αιώνα μ.Χ. και εξαπλώθηκε σε όλη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Εισηγητές του υπήρξαν ο Αμμώνιος Σακκάς, ο οποίος περιεβάλλετο από έναν ευρύ κύκλο μαθητών, με σημαντικότερο όλων τον Πλωτίνο (189 - 270 μ.Χ), έναν από τους επιδραστικούς φιλοσόφους, ο οποίος υπήρξε και διευθυντής της σχολής που είχε ιδρύσει ο Αμμώνιος στην Αλεξάνδρεια.

Ο Νεοπλατωνισμός αποτελεί μεγαλειώδη προσπάθεια σύνθεσης της αρχαίας Ελληνικής φιλοσοφικής παραγωγής με τη θρησκευτική παράδοση των λαών της εγγύς και μέσης Ανατολής (Βαβυλωνίων, Αιγυπτίων, Ασσυρίων, Περσών). Με επίκεντρο τη φιλοσοφία του Πλάτωνα, οι Νεοπλατωνικοί ενσωμάτωσαν στο σύστημά τους όχι μόνον τις άλλες αρχαιοελληνικές δογματικές σχολές φιλοσοφίας (πλην του υλιστικού επικουρισμού) αλλά και τις μυθολογικές διηγήσεις των Ομηρικών και ησιόδειων επών καθώς και της ορφικής γραμματείας.

Η νεοπλατωνική φιλοσοφία αποτελούσε μία εκλεκτική, πολυθεϊστική σχολή φιλοσοφίας, η οποία είχε ως κύριο αντικείμενο την πνευματική φιλοσοφία, τη μεταφυσική αναζήτηση και τον μυστικισμό. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο προσπάθησε να συμβιβάσει την πλατωνική διδασκαλία και το αριστοτελικό σύστημα με την ανατολική θεοσοφία ενσωματώνοντας,παράλληλα,διάφορα στοιχεία από την ιουδαϊκή και τη χριστιανική θρησκεία. 'Eφτασε δε κατά το αποκορύφωμά του μεταξύ του 250 - 550 μ.Χ. και, στη συνέχεια, ετέθη στο περιθώριο, τουλάχιστον επίσημα, υπό την πίεση του Ορθόδοξου Χριστιανισμού .

Ωστόσο, οι πλατωνικές διδασκαλίες έστω και συγκαλυμμένες, δεν έπαψαν να εμφανίζονται περιοδικά με τη μία ή την άλλη μορφή σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας, επιδρώντας στον Μυστικιστικό Χριστιανισμό αρχικά μέσω του Κλήμη του Αλεξανδρέα και του Ωριγένη, αν και ο κύριος υπεύθυνος για τη διάδοσή τους ήταν ο Αυγουστίνος. Εκτός από τον Αυγουστίνο, τις ιδέες του νεοπλατωνισμού διέδωσε στη Δύση και ο φιλόσοφος Βοήθιος, ενώ στην ανατολική Εκκλησία ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης.

Στον χώρο της ελληνόφωνης γραμματείας κύριος εκφραστής αυτής της τάσης είναι ο Ψευδο-Διονύσιος Αρεοπαγίτης (5ος-6ος αι.) αλλά αξίζει να μνημονευθούν, επιπλέον, οι Συνέσιος Κυρήνης (π.373-π.414) και Αινείας Γαζαίος (;-518). Επίσης, φιλόσοφοι και θεολόγοι της ισλαμικής παράδοσης επηρεασμένοι από τον Νεοπλατωνισμό ενίοτε χαρακτηρίζονται ως Νεοπλατωνικοί.

Ορισμένες φορές, ο όρος αποδίδεται και σε μεταγενέστερους πνευματικούς άνδρες που προσπάθησαν να αναγεννήσουν τον αρχαίο (νεο-) πλατωνισμό, όπως ήταν στο ύστερο Βυζάντιο ο Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων (π.1355-1452/1454), στην Αναγέννηση ο Marsilio Ficino (1433-1499) και ο Giovanni Pico della Mirandola (1463-1494). Μεταγενέστερα, ιδέες των νεοπλατωνιστών ευρίσκονται στα κείμενα του Τόμας Τέιλορ, μεταφραστή και λάτρη της αρχαίας Ελλάδας και των συγγραφέων της κυρίως του Πλάτωνα και των νεοπλατωνιστών Πρόκλου και Ιάμβλιχου και στις επιστημονικές μελέτες του Σλάϊερμαχερ (1768 - 1834) στις αρχές του 19 ου αιώνα, κλασσικού μεταφραστή του Πλάτωνα στα Γερμανικά, πατέρα της σύγχρονης προτεσταντικής θεολογίας.

Τerra incognita (άγνωστη γη) στη μέση ηλικία

Οι ψυχολόγοι ξέρουν ότι η δυνατότητα για ανάπτυξη εξαρτάται από την ικανότητα του ατόμου να εσωτερικεύει και να αναλαμβάνει την ευθύνη για τη ζωή του. Αν βλέπουμε τη ζωή μας σαν ένα δίλημμα που άλλοι έχουν θέσει, σαν ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί, τότε δεν θα υπάρξει καμία αλλαγή. Αν χάσουμε το κουράγιο μας, τότε δεν μπορούμε να ξαναφτιάξουμε τις αποσκευές μας.

Αντίθετα, αν αντιμετωπίζουμε τη ζωή μας ως προϊόν της δικής μας φαντασίας – σαν ένα μυστήριο που πρέπει να διαλευκανθεί – τότε τείνουμε να παραμείνουμε ευέλικτοι και ανοιχτοί.

Αν είμαστε πρόθυμοι να πάρουμε ευθύνες και να αντιμετωπίσουμε νέες προκλήσεις, μπορούμε διαρκώς να ξαναδημιουργούμε τον εαυτό μας, ώστε να είμαστε σε θέση να αντεπεξέλθουμε στις μεταβαλλόμενες συνθήκες της διαρκώς εξελισσόμενης εμπειρίας μας.

Η πρόσκληση να ξαναφανταστούμε τη ζωή μας είναι μια προτροπή να συνειδητοποιήσουμε (να αδειάσουμε τις αποσκευές μας), να αποδεχτούμε την ευθύνη (να ξαναφτιάξουμε τις αποσκευές μας) και να ρισκάρουμε στο ταξίδι της ζωής που μας καλεί.

Ο Ντάνιελ Μπούρστιν, στο μνημειώδες έργο του «Οι Εξερευνητές» καταγράφει ότι γεωγράφοι και θεολόγοι του Μεσαίωνα εμπόδιζαν την εξερεύνηση νέων κόσμων επί αιώνες, επειδή αρνούνταν να χρησιμοποιήσουν τον λατινικό όρο terra incognita (άγνωστη γη), προκειμένου να περιγράψουν μέρη στο χάρτη τους όπου δεν είχε πατήσει άνθρωπος.

Προτιμούσαν να μην συμπεριλάβουν αυτά τα μέρη καθόλου. Το έβρισκαν ασφαλέστερο να περιορίσουν την απεικόνιση του κόσμου, παρά να παραδεχτούν ότι μεγάλο μέρος του ήταν άγνωστο.

Περιπέτεια όμως σημαίνει, εκτός από εξερεύνηση του εξωτερικού χώρου, μια εσωτερική δραστηριότητα, μια ιχνηλάτηση του εντός κόσμου. Προκειμένου να βρει κανείς νέα γη και να μεταβεί εκεί όπου κανείς άλλος δεν είχε φτάσει ποτέ, πρέπει πρώτα να περιπλανηθεί στην καρδιά, στο μυαλό και στην ψυχή του.

Για να ταξιδέψουμε μέχρι εκείνο το μέρος που αποκαλούμε καλή ζωή, απαιτείται μα παρόμοια εσωτερική διαδρομή. Συμπεριφερόμαστε ακριβώς όπως σε ένα αχαρτογράφητο ταξίδι.

Κάνουμε έρευνα για την περιοχή που αναζητούμε και σημειώνουμε στον χάρτη την πορεία για να φτάσουμε εκεί. Αυτού του είδους η προγραμματισμένη εσωτερική περιπέτεια είναι το αντίθετο της ασυνείδητης επανάληψης των δρόμων του παρελθόντος μας.

Η εσωτερική περιπέτεια απαιτεί την προθυμία να αποδεχτούμε τη δική μας terra incognita, την άγνωστη διάσταση αυτού που δεν γνωρίζουμε.

Οι εσωτερικοί ερευνητές, οι άνθρωποι που θέλουν να ζήσουν μια τέτοια ενδότερη περιδίνηση, τιμούν το άγνωστο και σέβονται το απρόσμενο, όπως ακριβώς την αινιγματική ζούγκλα.

Ο φυσιοδίφης Έλιοτ Πόρτερ ισχυριζόταν ότι «στην άγρια φύση βρίσκεται η προστασία και η διατήρηση του κόσμου». Ας δούμε λοιπόν την εσωτερική περιπέτεια της μέσης ηλικίας ως προστασία του εσωτερικού μας κόσμου.

Όλοι μας προσπαθούμε να εκφράσουμε πιο ολοκληρωμένα ποιοι είμαστε. Όλοι μας έχουμε βαδίσει σε ένα μοναδικό μονοπάτι μέσα από την άγρια φύση.

Υπάρχει κάτι πολύ σπουδαίο, ίσως ακόμα και ιερό, στην ποικιλομορφία μας.

Χωρίς την άγνωστη γη, την terra incognita, η διαδικασία της ζωής θα έχανε πολύ από τη ζωτικότητα και το νόημά της. Μια ζωή εσωτερικής αναζήτησης βρίσκει ενέργεια στην ανακάλυψη και στην ανάπτυξη.

Μερικοί άνθρωποι μοιάζουν να ζουν έτσι αυθόρμητα. Οι περισσότεροι πρέπει να δουλέψουμε για να το πετύχουμε.

Σε ένα πρόσφατο εργαστήριό μου, ένας κύριος κάποιας ηλικίας διηγήθηκε ότι, από τη στιγμή που έχασε τη θέση του ως προσωπάρχης σε μια εταιρεία μέχρι να αρχίσει να διδάσκει σε ένα μικρό κολέγιο καλών τεχνών, είχε αφήσει να παρέλθουν αρκετά χρόνια.

Στο διάστημα αυτό, πέρασε από αρκετούς κύκλους: έκανε ένα μεταπτυχιακό, δούλεψε με ημιαπασχόληση με έναν φίλο του που έστηνε τη δική του επιχείρηση, μείωσε τα καθημερινά έξοδά του.

Στο εργαστήριο αυτό μίλησε λοιπόν για το μέλλον του. Είχε δάκρυα στα μάτια. «Μερικοί άνθρωποι, όταν καταλαβαίνουν ότι θα πεθάνουν λένε: Ω, σκατά! Δεν θα γίνω ένας από αυτούς.

Τολμώ να δημιουργήσω το δεύτερο μισό της ζωής μου. Επιτέλους το κατάλαβα: υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στην επιτυχία και στην ολοκλήρωση.

Είχα επιτυχία αλλά δεν ένιωθα πλήρης. Ίσως επιτυχία είναι να έχεις αυτό που θέλεις. Ολοκλήρωση, ωστόσο, είναι να θέλεις αυτό που έχεις. Κι εγώ δεν ήθελα αυτό που πήρα!»

Τα λόγια αυτού του άντρα – η αίσθηση ότι έχασε το κέντρο του – πολύ γνωστά σε οποιονδήποτε έχει διαχειριστεί απαιτήσεις εξωτερικής επιτυχίας, ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να ικανοποιήσει εσωτερικές ανάγκες και αξίες.

Για εκείνους που το παλεύουν, ωστόσο, ο Κίρκεγκαρντ έχει κάτι παρήγορο να πει: «Το να τολμήσεις, προκαλεί άγχος. Το να μην τολμήσεις σημαίνει ότι χάνεις τον εαυτό σου».

Τα «κλειδιά» των στόχων

Ψυχολογικές μελέτες σχετικά με την προσωπική απόδοση έχουν δείξει ότι όσοι έχουν σχέδιο και στόχους για τη ζωή, είναι πιο ευτυχισμένοι και πιο επιτυχημένοι από όσους δεν έχουν.

Σε αυτό το στάδιο της ανάπτυξής σας, είναι σημαντικό να καταστρώσετε ένα σχέδιο ζωής που θα αξιοποιεί όλα τα ταλέντα και τις ικανότητές σας. Πρέπει να αφιερώσετε χρόνο τώρα για να καταλάβετε τι θέλετε να κάνετε και πόσο μακριά θέλετε να φτάσετε. Διαφορετικά η ζωή σας, όπως ένα πλοίο χωρίς καπετάνιο, θα καταλήξει σε ναυάγιο.

Εξετάστε κάθε πλευρά της ζωής σας και καταστρώστε ένα σχέδιο για το πού επιθυμείτε να πάτε, τι θέλετε να πετύχετε και το σημαντικότερο, πώς επιθυμείτε να είστε! ’Έτσι θα γνωρίσετε κατά πόσο σημειώνετε πρόοδο. Διαφορετικά, αν δεν θέσετε κάποιο στόχο ή προσανατολισμό, πώς είναι δυνατόν να γνωρίζετε αν σημειώνετε επιτυχία ή πρόοδο;

Όταν το κάνετε, θα ανακαλύψετε την ευχαρίστηση, την ικανοποίηση και την αξία της δημιουργίας λεπτομερών σχεδίων για όλα όσα επιθυμείτε να πετύχετε. Ένα από τα βασικότερα μυστικά για την επιτυχία των στόχων μας είναι να διαιρούμε τους μεγαλύτερους στόχους σε μικρότερους. Τίποτα δεν είναι πραγματικά δύσκολο όταν είναι χωρισμένο σε μέρη.

Καθώς το κάθε μέρος – δηλαδή ο κάθε επιμέρους στόχος – πραγματοποιείται, η ικανοποίηση που προκαλεί η επίτευξή του λειτουργεί ως έναυσμα για να φτάσουμε στο επόμενο. Αδυνατώντας να κατανοήσουν αυτή την αρχή, πολλοί αποφεύγουν να θέτουν μεγαλεπήβολους στόχους, γιατί η συνολική προσπάθεια που απαιτείται για την επίτευξή τους φαίνεται αποκαρδιωτική.

Ένα και μόνο ποτήρι νερό μπορεί να δημιουργήσει πυκνή ομίχλη. Αν διαχωρίσετε το νερό σε εξήντα δισεκατομμύρια σταγόνες, μπορεί να καλύψει ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο και να φτάσει σε ύψος τα τριάντα μέτρα. Το ίδιο ισχύει και για τις προσπάθειές σας. Αν προσπαθείτε κάθε μέρα, στο τέλος θα έχουν εξίσου εντυπωσιακά αποτελέσματα.

Στο παιχνίδι του προσδιορισμού στόχων δεν απαιτείται να έχετε εκατό τοις εκατό επιτυχία. Ακόμη κι αν δεν πετυχαίνετε όλα όσα ξεκινάτε να κάνετε, παρ’ όλα αυτά θα βρίσκεστε πολύ πιο μπροστά απ’ ό,τι αν δεν κάνατε τίποτα, όπως συμβαίνει με τους περισσότερους ανθρώπους. Είναι δεδομένο ότι οι στόχοι, είτε τελικά πραγματοποιούνται είτε όχι, αλλάζουν εποικοδομητικά τις ζωές των ανθρώπων. Κατευθύνουν τις νοητικές μας δυνάμεις προς θετικούς διαύλους. Το μόνο που χρειάζεται είναι να γνωρίζετε τι επιθυμείτε να αποκτήσετε, τι θέλετε να κατορθώσετε και πώς επιθυμείτε να είστε.

Μπορείτε να αποκτήσετε τα πάντα στη ζωή αν έχετε μια σαφή ιδέα του τι επιθυμείτε. Τις περισσότερες φορές, όταν προσπαθούμε να διαπιστώσουμε τι ακριβώς επιθυμούμε, είμαστε υπερβολικά ασαφείς. Έτσι, πολλοί από τους στόχους μας χάνονται στη σφαίρα των ευσεβών πόθων.

Συχνά κάποιοι μου λένε: «Δεν ξέρω τι θέλω πραγματικά». Αυτό αποτελεί απλώς δικαιολογία για να μην ξεκινήσουν να προσπαθούν. Αν δεν πάρουν καμία απόφαση, αποκλείεται να κάνουν λάθος! Ο φόβος της απόρριψης ή της αποτυχίας που αισθάνονται και η ανάγκη τους για αποδοχή τους κρατούν δέσμιους.

Το να μην αποφασίζει κανείς αποτελεί από μόνο του μια απόφαση, γιατί η επιλογή αντίδρασης σε κάθε κατάσταση είναι αναπόφευκτη, έστω κι αν επιλέξουμε να μην αντιδράσουμε. Το να μην επιλέξετε την επιτυχία είναι ισοδύναμο με το να επιλέξετε την αποτυχία. Το πρόβλημα με την αναποφασιστικότητα είναι ότι δημιουργεί απόγνωση.

Ξέρουμε ότι θα έπρεπε να κάνουμε κάτι δημιουργικό, αλλά αντί γι’ αυτό αρκούμαστε στην αναποφασιστικότητα και στα αισθήματα αυτοαμφισβήτησης και ανεπάρκειας.

Θα αισθανθείτε μια τρομερή έκρηξη αυτοπεποίθησης και δύναμης αν αφιερώσετε χρόνο για να επιλέξετε έναν αξιόλογο στόχο και να καταστρώσετε ένα πλάνο ζωής. Αφού επιλέξετε το στόχο σας, αξιολογήστε τον, προτού παρουσιάσετε το σχέδιο στο υποσυνείδητό σας.

Προσωπικό σύστημα πεποιθήσεων: Ο μεγάλος «τύραννος» της ζωής μας

Τα συστήματα πεποιθήσεων δίνουν μορφή στην εικονική μας πραγματικότητα. Με κάθε συμφωνία που κάνουμε, η δομή ισχυροποιείται ολοένα και περισσότερο, και αποκτά μεγαλύτερη δύναμη. Τελικά, γίνεται τόσο άκαμπτη όσο ένα τούβλο.

Αν φανταστούμε κάθε σύμβολο, κάθε έννοια και κάθε συμφωνία σαν ένα τούβλο, τότε η πίστη μας είναι το κονίαμα που συγκρατεί τα τούβλα. Καθώς συνεχίζουμε να αποκτάμε γνώσεις, αναμειγνύουμε τα σύμβολα που γνωρίζουμε με κάθε πιθανό τρόπο.

Έτσι, οι έννοιες που αναπαριστούν αλληλοεπηρεάζονται και δημιουργούνται ακόμη πιο περίπλοκες θεωρίες. Ο αφηρημένος από τη φύση του νους οργανώνεται με ιδιαίτερα περίπλοκο τρόπο. Μάλιστα, αυτή η οργάνωση συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό, μέχρις ότου συμπεριλάβει όλες τις γνώσεις μας.

Οι Τολτέκοι αποκαλούν αυτή την οργάνωση ανθρώπινη μορφή. Αυτή η ανθρώπινη μορφή δεν έχει να κάνει με τη μορφή του υλικού μας σώματος, αλλά με τη μορφή που παίρνει ο νους μας.

Είναι οι οργανωμένες πεποιθήσεις μας για τον εαυτό μας, για οτιδήποτε μας βοηθά να ερμηνεύσουμε το όνειρό μας. Η ανθρώπινη μορφή μας δίνει την αίσθηση της ταυτότητας. Ωστόσο, δεν ταυτίζεται με το πλαίσιο του ονείρου.

Το πλαίσιο του ονείρου είναι ο υλικός κόσμος έτσι όπως είναι – η αγνή αλήθεια. Η ανθρώπινη μορφή είναι το σύστημα πεποιθήσεων που ασπαζόμαστε, καθώς και όλες μας οι κρίσεις.

Ό,τι εμπεριέχεται στο σύστημα πεποιθήσεων που ασπαζόμαστε είναι η προσωπική μας αλήθεια. Κρίνουμε τα πάντα ανάλογα με τις πεποιθήσεις μας, ακόμη και αν αυτές οι πεποιθήσεις αντιτίθενται στην εσωτερική μας φύση.

Κατά την «εξημέρωση», το σύστημα πεποιθήσεων γίνεται το βιβλίο των νόμων που καθορίζει όλες τις πτυχές της ζωής μας. Όταν ακολουθούμε τους κανόνες αυτού του βιβλίου, επιβραβεύουμε τον εαυτό μας. Όταν τους παραβαίνουμε, αυτοτιμωρούμαστε.

Το σύστημα πεποιθήσεων γίνεται ένας αυστηρός κριτής που εδρεύει μέσα στο νου μας. Αυτός ο κριτής βγάζει κρίσεις και επιβάλλει κυρώσεις. Έτσι, γινόμαστε θύματα του ίδιου μας του νου.

Ο μεγάλος, αυστηρός κριτής αποτελείται από σύμβολα και μέσα από αυτά κρίνει οτιδήποτε αντιλαμβανόμαστε, ακόμη και τα ίδια τα σύμβολα.

Ουσιαστικά, θύμα είναι το τμήμα του εαυτού μας που υφίσταται την τιμωρία. Και όταν ερχόμαστε σε επαφή με το εξωτερικό όνειρο, κρίνουμε και τιμωρούμε τους πάντες σύμφωνα με τις προβλέψεις του δικού μας βιβλίου των νόμων.

Ο μεγάλος κριτής κάνει πολύ καλή δουλειά, αφού συμφωνούμε με όλους τους νόμους του. Το πρόβλημα είναι ότι το σύστημα πεποιθήσεων χρησιμοποιεί τις γνώσεις μας εναντίον μας.

Χρησιμοποιεί όλες τις γνώσεις και τους κανόνες μας για να μας τιμωρήσει. Χρησιμοποιεί τη γλώσσα μας για να μας ωθήσει σε αυτομομφές, αυτοαπόρριψη, ενοχές και ντροπή.

Μας κακοποιεί λεκτικά και μας κάνει δυστυχείς δημιουργώντας τους προσωπικούς μας δαίμονες, την προσωπική μας κόλαση.

Το σύστημα πεποιθήσεων που ασπαζόμαστε είναι ο τύραννος της ζωής μας. Μας στερεί την ελευθερία μας, μας κάνει σκλάβο του. Απομυζά τη δύναμη από τον πραγματικό μας εαυτό, από τη ζωή μας – και δεν έχει απολύτως καμία υπόσταση!

Ο πραγματικός μας εαυτός είναι κρυμμένος μέσα στο νου μας. Ο νους μας ελέγχεται από τις γνώσεις που αποκτήσαμε και απ’ όσα συμφωνήσαμε να πιστεύουμε.

Το ανθρώπινο σώμα, που είναι όμορφο και τέλειο, γίνεται θύμα κρίσεων και τιμωριών. Γίνεται το όχημα προβολής του νου.

Το σύστημα πεποιθήσεων υπάρχει στο νου. Δεν μπορούμε να το δούμε, ούτε να το αγγίξουμε, αλλά ξέρουμε πως υπάρχει. Αυτό που ενδεχομένως δεν γνωρίζουμε είναι ότι αυτό το σύστημα υπάρχει μόνο επειδή εμείς το δημιουργήσαμε.

Αυτό το δημιούργημά μας μας ακολουθεί παντού, όπου κι αν πάμε. Ζούμε κατ’ αυτό τον τρόπο εδώ και τόσο καιρό, που ούτε καν αντιλαμβανόμαστε ότι η ζωή μας ορίζεται από αυτό το σύστημα.

Και παρότι ο νους δεν είναι αληθινός αλλά εικονικός, έχει τεράστια επίδραση πάνω μας, επειδή και αυτός έχει δημιουργηθεί από τη ζωή.

Προκειμένου να αποκτήσουμε περισσότερη επίγνωση, είναι σημαντικό να έχουμε επίγνωση των δημιουργημάτων μας, να καταλαβαίνουμε ότι εμείς οι ίδιοι τα τροφοδοτούμε.

Όλες οι πεποιθήσεις μας, από τις πιο ασήμαντες που αφορούν σε καθημερινά συνηθισμένα πράγματα, μέχρι τη φιλοσοφία μας για τη ζωή, επιβιώνουν απομυζώντας τη ζωτική μας δύναμη.

Αν μπορούσαμε να αντιληφθούμε το νου μας, θα διακρίναμε εκατομμύρια μορφές ζωής, θα βλέπαμε ότι εμείς τροφοδοτούμε τα δημιουργήματά μας μέσα από την πίστη και την προσοχή μας.

Διοχετεύουμε μεγάλο μέρος της ζωτικής μας δύναμης για τη στήριξη του συστήματος πεποιθήσεων που ασπαζόμαστε. Χωρίς εμάς, αυτές οι ιδέες δεν θα υπήρχαν. Χωρίς εμάς, όλο το οικοδόμημα των πεποιθήσεων θα κατέρρεε.

Eίμαστε φτιαγμένοι να ζούμε στο «εμείς», αντί για το «εγώ»

Το νόημα της ζωής κρύβεται πίσω από την έννοια της ψυχικής σχέσης μας με τους άλλους ανθρώπους και όχι στον απομονωτισμό του ατομικού ψυχισμού μας.

Τα πάντα μέσα στο σύμπαν είναι ένα. Μια απέραντη, ενιαία και αδιαίρετη ενότητα. Μέσα σε αυτή την ενότητα χάνεται η έννοια της εξατομίκευσης της προσωπικής ύπαρξης. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να ευτυχεί το μέρος αν πάσχει το όλον. Η ευτυχία των μερών μπορεί να επιτευχθεί μέσω της ευτυχίας του συνόλου. Η διαπίστωση αυτή οδηγεί σε μια κοινωνική φιλοσοφία του “εμείς” και του “είμαι” καταργώντας την κοινωνική φιλοσοφία του “εγώ” και του “έχω”».

«Η έννοια “άνθρωπος” είναι εντελώς αντίθετη εκείνων της “κατάτμησης” και της “απομόνωσης”. Η σύγχρονη Φυσική διδάσκει ότι δεν υπάρχουν άνθρωποι απομονωμένοι. Δεν τους χωρίζει κενό. Τους συνδέει φως, ακτινοβολία. Μέσα στο Σύμπαν δεν υπάρχουν μαύρες, σκοτεινές περιοχές, αλλά περιοχές που δεν έχουμε τη δυνατότητα να αντιληφθούμε το φως τους. Τα πάντα μέσα στο σύμπαν είναι πυκνώματα του ίδιου υλικού και πάντοτε επικοινωνούν ενεργητικά και δυναμικά μεταξύ τους.

Ο κοινωνικός και ψυχολογικός απομονωτισμός και ο εγκλωβισμός του “ανθρώπου”, στα πλαίσια των όρων “άτομο” και “πρόσωπο”, είναι το προϊόν μιας καταρρέουσας πολιτισμικής δομής.

Η δομή αυτή αγνοεί τη σύγχρονη επιστημονική σκέψη και δεν κατανοεί ότι αν νοιώθουμε ψυχικά μόνοι είναι γιατί δεν κατανοούμε τη συνέχεια των πάντων μέσα στο σύμπαν και ότι η φύση δε μας γέννησε μόνους, αλλά επιλέξαμε την ψευδαίσθηση της μοναξιάς. Η μοναξιά είναι αποτέλεσμα των δικών μας πράξεων, της δικής μας αντίληψης, της δικής μας άγνοιας».

Για να είμαστε λοιπόν ευτυχισμένοι, τώρα ειδικά, που διανύουμε δύσκολες μέρες στην Ελλάδα, χρειάζεται να περάσουμε από το εγώ στο εμείς. Να θυμηθούμε ότι αυτά που μας ενώνουν είναι πολλά περισσότερα από αυτά που μας χωρίζουν.

Τα πραγματικά μεγάλα πνεύματα -όπως οι αετοί- φωλιάζουν ψηλά στους αιθέρες

Είναι αξιοθαύμαστο το πόσο εύκολα και γρήγορα φανερώνεται στην συνομιλία η ομοιότητα ή η διαφορετικότητα του πνεύματος και του θυμικού των ανθρώπων: γίνεται αισθητή σε κάθε λεπτομέρεια. Όταν συνομιλούν δύο άνθρωποι πού διαφέρουν ουσιωδώς μεταξύ τους, τότε η κάθε μία φράση του ενός, οσοδήποτε ξένο ή αδιάφορο και αν είναι γι’ αυτούς το θέμα στο οποίο αφορά ο διάλογός τους, θα προκαλεί μικρότερη ή μεγαλύτερη απαρέσκεια στον άλλον, μερικές μάλιστα φράσεις θα τον εξοργίζουν. Παρεμφερείς άνθρωποι, αντίθετα, διαισθάνονται αμέσως και παντού μία κάποια συμφωνία, η οποία, σε περίπτωση μεγάλης ομοιότητας, καταλήγει σύντομα σε τέλεια αρμονία, μάλιστα σε απόλυτη ομοφωνία.

Από τούτα εξηγείται, πρώτον, γιατί οι εντελώς συνηθισμένοι είναι τόσο κοινωνικοί και βρίσκουν παντού τόσο εύκολα πολύ καλή συντροφιά, ανθρώπους καλούς, συμπαθητικούς και γενναιόψυχους. Για τους ασυνήθιστους, ισχύει το αντίθετο, και μάλιστα τόσο περισσότερο όσο πιο έκτακτοι είναι, ούτως ώστε κάποτε, μέσα στην απομόνωσή τους, να νιώθουν μεγάλη χαρά, όταν διακρίνουν σ’ έναν άλλον μία κάποια ίνα, οσοδήποτετε μικροσκοπική, που να είναι της αυτής φύσεως με τη δική τους˙ διότι, βέβαια, ο καθένας δεν μπορεί να είναι για τον άλλον παρά ό,τι κι εκείνος για τον ίδιο. Τα πραγματικά μεγάλα πνεύματα -όπως οι αετοί- φωλιάζουν ψηλά στους αιθέρες, μοναχικά.

Από τα ανωτέρω, γίνεται κατανοητό, δεύτερον, πως οι ομόφρονες άνθρωποι καταφέρνουν να σμίγουν τόσο γρήγορα, σαν να ασκούν εκατέρωθεν μαγνητική έλξη – verwandte Seelen grüßen sich von ferne [συγγενείς ψυχές αλληλοχαιρετώνται από μακριά]. Συχνότερα, ωστόσο έχει κανείς την ευκαιρία να παρατηρήσει το φαινόμενο αυτό σε ανθρώπους χαμηλού ποιού ή χωρίς χαρίσματα˙ ο λόγος, ωστόσο, δεν είναι παρά το γεγονός ότι  από τούς τελευταίους αυτούς υπάρχουν στρατιές ολόκληρες, ενώ οι ανώτερου ποιού κι εξαίρετοι είναι και ονομάζονται σπάνιοι.

Arthur Schopenhauer, Εγχειρίδιο πρακτικής σοφίας

Χωρισμός

Ο χωρισμός είναι ακρωτηριασμός.

Πονάει αφόρητα. Συνθλίβει τον άνθρωπο.

Όπως λένε οι ειδικοί, «Το μέγεθος του ψυχολογικού πόνου είναι μεγαλύτερο μόνο σε πραγματικά φρικιαστικά γεγονότα, όπως η απώλεια ενός παιδιού».

Τι φταίει στη διάρρηξη μιας σχέσης;

Στην ουσία τίποτα, αν δεν υπάρχει κάποιο εμφανές ατόπημα, αλκοολισμός, ναρκωτικά, τζόγος, βία, απιστία. Απλώς δεν γεφυρώθηκε το χάσμα των δύο φύλων. Αυτό το χάσμα είναι η εγγενής κατάρα, αρρώστια, αδυναμία του ανθρώπινου είδους.

Οι εκατέρωθεν κατηγορίες δεν αρκούν· «δεν είναι πια αυτός πού ήταν» , «δεν τρέχει μέλι πια από τα μάτια της». Πίσω από κάθε χωρισμό υπάρχει σταθερά το ίδιο ρητό ή άρρητο απλό μοτίβο «γιατί δεν είσαι αυτό που θα ‘θελα να είσαι».

Όταν η ερωτική πανδαισία τελειώσει, μπορούμε να χτυπιόμαστε˙ βροχή τα παράπονα και οι κατάρες, «μαύρη η ώρα πού σε γνώρισα», «τι ήθελα κι έμπλεκα μαζί σου».

Εκείνη η μέρα και η ώρα ήταν η ευτυχέστερη στη ζωή σου· είχες μεγάλη και πολύ βαθιά ανάγκη αυτό το πρόσωπο, ευχόσουν ολόψυχα να συμβεί.

Τα ήμουν μικρός, ήμουν μικρή, δεν περνάνε.

Αυτό ακριβώς ήθελες.

Δεν ισχύει το «μου έφαγες τα καλύτερά μου χρόνια».

Αυτά τα χρόνια ήταν όντως τα καλύτερα γιατί ήσασταν μαζί. Το πάθος, οι αγωνίες, τα καρδιοχτύπια, ο πόνος που βιώσατε είναι εντελώς σύμφυτα με την ανθρώπινη ύπαρξη˙ αυτό που ζήσατε σας πλούτισε τη ζωή ανυπολόγιστα.

Ο πόνος εξανθρωπίζει. Μας φέρνει σε επαφή με τον εσώτερο εαυτό μας. Ανακαλύπτουμε πτυχές μας που δεν γνωρίζαμε. Δεν θα υποφέρουμε μόνο για τα οικονομικά, τη δουλειά ή τα κιλά μας. Ελέγχουμε με αξιοπρέπεια τον πόνο μας, με την επίγνωση ότι μόνο όσοι δεν έζησαν δεν έχουν πονέσει.

Ο χωρισμός είναι πιο επώδυνος για τον άντρα.

Είναι αρκετά πιθανόν έναν άντρα που πρόδωσε και εγκατέλειψε η γυναίκα του, να τον προδώσει και η καρδία του˙ αυτό το συχνό φαινόμενο οι επιστήμονες το αποκαλούν «Σύνδρομο Ραγισμένης Καρδιάς». Κι αν δεν συμβεί αυτό, τα ποσοστά αυτοκτονίας των αντρών που βίωσαν την απόρριψη είναι τετραπλάσια από των γυναικών.

Ο χωρισμός δεν είναι καταστροφή. Αφορά μια μικρή περίοδο της ζωής μας, κάποια χρόνια που βραχυκυκλώσαμε, ξεμυαλιστήκαμε, είδαμε οράματα. Δεν αφορά ολόκληρη τη ζωή μας.

Όπως χάθηκε η χαρά, θα χαθεί κι ο πόνος. Νέος έρωτας θα μας προκύψει, είναι βέβαιο.

Μας διασώζει η φύση μας. Είμαστε φτιαγμένοι να ερωτευόμαστε, οι επιθυμίες μας δεν τελειώνουν˙ κι όπως λέει ένα ποίημα «Επιθυμούμε με τον ίδιο τρόπο που ένας σκύλος δηλητηριασμένος δυο φορές αντικρίζει ένα τρίτο κομμάτι κρέας».

Τα μεγάλα λάθη των γονιών που βλάπτουν ψυχολογικά το παιδί

Όλοι οι γονείς συμφωνούν πως τα παιδιά είναι πηγή ευτυχίας.

Και όλοι παραδέχονται πως το μόνο που εύχονται και επιδιώκουν για τα παιδιά τους είναι επιτυχία, αγάπη και χαρά. Ωστόσο, κάποιες φορές οι στόχοι αυτοί δεν επιτυγχάνονται, γιατί τα παιδιά δεν εισπράττουν, κατά την ανατροφή τους, θεμελιώδη στοιχεία που θα τα κάνουν πειθαρχημένους, ώριμους και ενεργούς ενήλικες.

Η Αμερικανίδα ψυχολόγος Sherrie Campbell αναφέρει, παρακάτω, οκτώ μεγάλη λάθη των γονιών που είναι πολύ πιθανό να οδηγήσουν ένα παιδί στην κατάθλιψη, το στρες, τον θυμό, τις τεταμένες οικογενειακές σχέσεις, σε προβλήματα με φίλους, χαμηλή αυτοπεποίθηση και χρόνια συναισθηματικά προβλήματα σε βάθος χρόνου:

Αγνοείτε ή υποτιμάτε τα συναισθήματα του παιδιού σας
Αν το παιδί εκφράζει λύπη, θυμό ή φόβο και εσείς το κοροϊδεύετε, το γελοιοποιείτε, το αγνοείτε ή το πειράζετε, τότε μειώνετε αυτό που νιώθει. Του λέτε, ουσιαστικά, ότι αυτό που νιώθει είναι λάθος. Όταν οι γονείς το κάνουν αυτό είναι σα να αναχαιτίζουν την αγάπη τους προς το παιδί και χάνουν την ευκαιρία να δεθούν μαζί του και να του δείξουν ότι το στηρίζουν άνευ όρων.

Ασυνεπείς κανόνες (ή έλλειψη κανόνων)
Αν δεν εκφράζετε τις προσδοκίες σας από το παιδί, μην περιμένετε να ξέρει από μόνο του πώς να συμπεριφερθεί. Τα παιδιά κάνουν αυτό που περιμένετε από αυτά. Οι κανόνες είναι που τους δίνουν τις οδηγίες και τα όρια και τα βοηθούν να προσδιορίσουν ποια είναι, με τα καλά και τα κακά τους. Αν αφήνετε το παιδί να μαντεύει πώς πρέπει να φέρεται σε διάφορες εκφάνσεις της ζωής, θα προσπαθήσει να βρει τα όρια από μόνο του, με τρόπους συχνά μη επιθυμητούς. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλή αυτοπεποίθηση και προβλήματα συμπεριφοράς.

Κάνετε το παιδί φίλο σας
Ποτέ δεν πρέπει να μοιράζεστε όλα τα άγχη, τις ανησυχίες σας και τα προβλήματα της σχέσης σας με το παιδί σας, ούτε να ζητάτε τη συμβουλή του. Αν στο παιδί σας δείχνετε αβοήθητοι ή ηττημένοι, δεν θα μάθει ποτέ να σας σέβεται και θα σας φέρεται ως ίσους ή και κατώτερους, επειδή το χρησιμοποιήσατε για την «ψυχοθεραπεία» σας. Πρέπει να δείχνετε στα παιδιά σας ότι μπορείτε να αντιμετωπίσετε μόνοι σας τα προβλήματα και τις προκλήσεις σας, να διαχειριστείτε τη ζωή σας, με όλο το στρες που περιλαμβάνει, και τελικά να τα καταφέρετε. Να είστε αληθινοί, να έχετε τα δικά σας αισθήματα, αλλά να μην τα φορτώνετε στα παιδιά σας.

Μειώνετε τον άλλο γονιό του παιδιού
Αν δεν δείχνετε ποτέ τρυφερότητα και αγάπη στον σύντροφο / σύζυγό σας μπροστά στο παιδί, εκείνο δεν θα μπορέσει να δημιουργήσει ένα βαρόμετρο του τι σημαίνει αγάπη και πώς εκδηλώνεται. Αν μονίμως μειώνετε και ακυρώνετε τον σύντροφό σας, απειλώντας τον ότι θα τον χωρίσετε, δημιουργείτε μία χρόνια κατάσταση άγχους στο παιδί σας. Αν έχετε ήδη χωρίσει και παραμένετε ψυχροί, απόμακροι, γεμάτοι μνησικακία για εκείνον, κατηγορώντας τον και μιλώντας άσχημα για αυτόν, τότε μεταφέρετε, έστω υποσυνείδητα, στο παιδί το μήνυμα ότι ο πρώην σύζυγός σας φταίει που χωρίσατε, άρα εσείς είστε ο «καλός» γονιός. Με τον τρόπο αυτόν, όμως, αποξενώνετε το παιδί από τον άλλον γονιό.

Τιμωρείτε την ανεξαρτησία και τον αποχωρισμό
Όταν τιμωρεί ο γονιός το παιδί που μεγαλώνει, το κάνει να νιώθει ένοχο επειδή έχει φυσιολογικές, αναπτυξιακές ανάγκες και επιθυμίες. Αυτό συχνά του προκαλεί βαθιά ανασφάλεια, τάση για ανταρσία, δηκτικότητα και άλλες συμπεριφορές που δείχνουν ότι το παιδί δεν είναι ικανό να «ανθίσει» και να είναι ο εαυτός του, ως ανεξάρτητο άτομο.

Συμπεριφέρεστε στο παιδί σαν επέκταση του εαυτού σας
Αν, ως γονείς, συνδέετε την δική σας εικόνα και αυτο-αξία με την εμφάνιση του παιδιού σας, τη συμπεριφορά του, τις σχολικές του επιδόσεις και το πόσους φίλους έχει, το κάνετε να πιστεύει πως οι άνθρωποι το αγαπούν όχι γι’ αυτό που είναι αλλά για το πόσο καλά αποδίδει και το πόσο καλούς σας κάνει να δείχνετε. Αυτό κάνει τα παιδιά να γίνονται άτομα που θέλουν μονίμως να ευχαριστούν τους άλλους, αντί για δυναμικούς και αυτόνομους χαρακτήρες, ενώ τους δημιουργεί μονίμως το άγχος να είναι καλοί σε όλα.

Ανακατεύεστε στις σχέσεις των παιδιών σας
Το να καθοδηγείτε κάθε κίνηση του παιδιού στις διαπροσωπικές του σχέσεις -από τους φίλους του έως τους δασκάλους του- παρεμποδίζει την ωριμότητά του. Για παράδειγμα, αν το παιδί έχει προβλήματα στο σχολείο και εσείς αμέσως στρέφεστε στον δάσκαλό του για να λύσει το πρόβλημα, ή αν διαρκώς λέτε στο παιδί πώς να είναι φίλος με κάποιον, αυτό μεγαλώνοντας δεν θα μάθει ποτέ να χειρίζεται τις πιο δύσκολες πλευρές που κάθε σχέση μπορεί να έχει.

Υπερ-προστασία
Όταν προστατεύετε το παιδί από κάθε πρόβλημα και συναίσθημα, του δημιουργείτε την αίσθηση ότι έχει το δικαίωμα να κάνει ή να λέει ό,τι θέλει, ενώ διογκώνετε την αυτοπεποίθησή του στα όρια του ναρκισσισμού. Το παιδί αυτό θα περιμένει ότι η ζωή είναι πιο εύκολη από όσο πραγματικά είναι. Θα θέλει τα πάντα να γίνονται για εκείνο, ανεξάρτητα με τη δική του συμπεριφορά. Στη συνέχεια, όμως, όταν δεν θα μπορεί να πάρει αυτά που πιστεύει πως δικαιούται, θα νιώθει σύγχυση και θλίψη.