Οι τελευταίοι Έλληνες: Ο κόσμος της ύστερης αρχαιότητας

Φιλοσοφία και παγανισμός, περίπου 260-360 μ. X.

 

Τον 3o αιώνα, η ιντελιγκέντσια του ελληνικού κόσμου ζούσε μία προστατευμένη ζωή. Κατά την όξυνση της οικονομικής κρίσης, γύρω στο 260, ο φιλόσοφος Πλωτίνος είχε εγκατασταθεί ανενόχλητος σε μια έπαυλη στην Καμπανία, υπό την προστασία Ρωμαίων συγκλητικών και οι μαθητές του έφταναν από την Αίγυπτο, τη Συρία και την Αραβία. Αργότερα, κατά τον 4o και τον 5ο αιώνα, παγανιστές φιλόσοφοι και ρήτορες ευδοκιμούσαν στις παραλιακές πόλεις του Αιγαίου που ζούσαν ακόμα με την ανάμνηση της Ελλάδας. Όπως και στην περίπτωση των αριστοκρατών γαιοκτημόνων βρίσκουμε εδώ έναν κόσμο με μακρόχρονες παραδόσεις που άλλαζε βραδύτατα και ανασυντασσόταν χωρίς να αποκόβεται από το παρελθόν του.

 

Αυτοί οι άνθρωποι αποκαλούσαν τους εαυτούς τους «Έλληνες» και τα πιστεύω τους «ελληνισμό». Είχαν ανορθώσει το απειλούμενο προπύργιο της αυθεντικής ελληνικής σοφίας. Στα τέλη του 3oυ αιώνα είχαν απωθήσει για τα καλά αυτόν το βάρβαρο επιδρομέα του πνεύματος – το γνωστικισμό. Ο ζοφερός, πλαστός πλατωνισμός των γνωστικών είχε βρει απήχηση σε διανοούμενους μιας προηγούμενης γενιάς αλλά αντί να γίνουν ακόμα πιο απαισιόδοξοι και να απορρίψουν ριζικότερα τον φυσικό κόσμο, οι άνθρωποι του τέλους του 3oυ αιώνα αποτίναξαν αυτή τη σκοτεινή διάθεση και δεν ξαναγύρισαν να κοιτάξουν πίσω τους. Η ήττα του γνωστικισμού στους κύκλους της διανόησης είναι ένα εντυπωσιακό παράδειγμα της ικανότητας της αριστοκρατικής κουλτούρας κατά την ύστερη αρχαιότητα να αναχαιτίσει ένα κίνημα που έναν αιώνα νωρίτερα φαινόταν να οδηγεί στην πλήρη «προδοσία των διανοουμένων».

Έως τα τέλη του 6ου αιώνα, ένας ευρύς κύκλος «Ελλήνων» πρόβαλε αντίσταση σ’ αυτή τη «βάρβαρη θεοσοφία» – το χριστιανισμό. Ενδεικτικό του γοήτρου αυτού του κύκλου είναι πως, στον ελληνικό κόσμο, «Έλληνας» σήμαινε «παγανιστής». Εδώ υπάρχει κάτι το παράδοξο: στον ελληνικό κόσμο, ο Κωνσταντίνος είχε εκχριστιανίσει εξ ολοκλήρου τον κρατικό μηχανισμό. Τον 4ο αιώνα η ανατολική αυτοκρατορία ήταν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό μια «χριστιανική αυτοκρατορία» απ’ ό,τι η δυτική. Και όμως, ο παγανισμός επιβίωσε στην πολιτιστική ζωή της ανατολικής αυτοκρατορίας για πολύ μεγαλύτερο διάστημα απ’ ό,τι στη Δύση: «Έλληνες» που έχαιραν μεγάλου σεβασμού συντήρησαν την πανεπιστημιακή ζωή της Αθήνας, της Αλεξάνδρειας και αμέτρητων άλλων μικρότερων κέντρων μέχρι τα χρόνια της αραβικής κατάκτησης. Στην περιοχή της Χαρράν (Κάρραι), έξω από την Έδεσσα (σημερινή Ούρφα, ανατολική Τουρκία), παγανιστές γαιοκτήμονες έμειναν ανενόχλητοι ως τον 10ο αιώνα. Είχαν οικειοποιηθεί τις εικασίες και τις ανησυχίες της ύστερης περιόδου της ελληνικής σκέψης. Αποτελούσαν μια εκπληκτική όαση «ελληνισμού», λατρεύοντας μια τριάδα Θεϊκών Πνευμάτων που ονομάζονταν «Σωκράτης, Πλάτων και Αριστοτέλης»· πίστευαν πως ο Κωνσταντίνος ήταν ένας λεπρός, ο οποίος, με πανουργία, είχε μετατρέψει το χριστιανισμό σε μια απομίμηση του ρωμαϊκού πολυθεϊσμού· ήταν πεπεισμένοι ότι η άνοδος του χριστιανισμού είχε σημάνει το τέλος της ελληνικής επιστήμης.

 

Αυτοί οι «Έλληνες» μας εντυπωσιάζουν διότι, ενώ ήταν ανοιχτοί στις πνευματικές ζυμώσεις των καιρών τους, στρέφονται στις αρχαίες μεθόδους για να αντιμετωπίσουν σύγχρονα προβλήματα. Η ήρεμη πίστη τους σε μια διαρκώς εξελισσόμενη παράδοση που ξεκινούσε από τον Πλάτωνα αποτελούσε πιθανόν την πιo καθησυχαστική όψη του πολιτισμού της ύστερης αρχαιότητας. Γιατί πολλές είναι εκείνες οι κλασικές και φωτισμένες κοινωνίες που έχουν καταρρεύσει κάτω από το βάρος της ίδιας της παράδοσής τους αφήνοντας στους άμεσους διαδόχους τους μόνο αγχώδεις και εφιαλτικές μνήμες. Το ότι αυτό δεν συνέβη στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αναγέννηση των «Ελλήνων» και στο διάλογό τους με τη νέα πνευματική ηγεσία των χριστιανών.

 

Ο Πλωτίνος, αν και εξαιρετικός ως στοχαστής, είναι ένα τυπικό δείγμα αυτών των «Ελλήνων». Αιγύπτιος, γεννημένος σε μια μικρή επαρχιακή πόλη γύρω στο 205, είχε ασχοληθεί σοβαρά με το γνωστικισμό. Είχε τον ίδιο δάσκαλο με το χριστιανό Ωριγένη. Επιχείρησε να εξιχνιάσει την εξωτική φιλοσοφία των Περσών και των Ινδών. Μόνο αργότερα, και με αυξανόμενη ηρεμία, βυθίστηκε στην αρχαία διαλεκτική του Πλάτωνα. Τα γραπτά του έχουν τη γοητεία ενός ανήσυχου, επίμονου ανθρώπου που βρήκε το δρόμο του μέσα από σκληρή, λογική πειθαρχία στη γλυκύτητα και στη διαύγεια της ωριμότητάς του. Οι μαθητές του εξακολουθούσαν να του θέτουν τα αγωνιώδη ερωτήματα της προηγούμενης γενιάς: πώς και γιατί ενώθηκε η ψυχή με το σώμα; Αλλά ο Πλωτίνος δεν έδινε έτοιμες απαντήσεις: επέμενε να αναλύει το θέμα διεξοδικά, «με τον ελληνικό τρόπο» – με εξαντλητικές διαλεκτικές έρευνες στηριγμένες στα γραπτά του Πλάτωνα.

 

Όπως εκείνος, έτσι και οι οπαδοί του επάνδρωσαν τη θρησκευτική μεθόριο της εποχής τους. Ο Πορφύριος από την Τύρο (περ. 232-303) επέκρινε δριμύτατα και εμπεριστατωμένα τις χριστιανικές Γραφές: οι κριτικές του παρατηρήσεις δεν ξεπεράστηκαν παρά από την Κριτική του 19ου αιώνα. Ο νεότερος συνάδελφος του Πορφύριου, ο Ιάμβλιχος από την Απάμεια (πέθανε γύρω στο 330), δίδαξε μια ολόκληρη γενιά Ελλήνων νέων. Όπως πολλοί καθηγητές, τότε και τώρα, εμφανιζόταν πρόθυμα ως μυσταγωγός χρησιμοποιούσε την εξοργιστική ευφράδεια του δημοφιλούς δασκάλου που σκορπάει φανταχτερούς αντιθρησκευτικούς αφορισμούς. Όμως, σε μια εποχή που ο Κωνσταντίνος συγκέντρωνε γύρω του μια χριστιανική αυλή, ο Ιάμβλιχος διαβεβαίωνε μία γενιά Ελλήνων αριστοκρατών πως οι παραδοσιακές τους πεποιθήσεις ήταν απολύτως συμβατές με τον πιο υψηλό πλατωνισμό. Κατάφερε να εκδικηθεί τον Κωνσταντίνο. Ο τελευταίος εκπρόσωπος της οικογένειας του Κωνσταντίνου, ο προικισμένος ανιψιός του Ιουλιανός, μετεστράφη από το χριστιανισμό στον «ελληνισμό» από τους μαθητές του Ιάμβλιχου. Ο Ιουλιανός ο «Αποστάτης» , έγινε αυτοκράτορας από το 361 έως το 363. Και ενάμιση αιώνα μετά την επικράτηση του χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας της αυτοκρατορίας, ο φιλόσοφος Πρόκλος έγραφε με το ύφος της ηρεμίας που ακολουθεί την καταιγίδα προσωπικούς ύμνους προς τους αρχαίους θεούς και ένα έργο (Στοιχείωσις θεολογική) ολωσδιόλου παγανιστικό.

 

Οι «Έλληνες» δημιούργησαν την κλασική γλώσσα της φιλοσοφίας του πρώιμου Μεσαίωνα της οποίας η χριστιανική, η εβραϊκή και η ισλαμική σκέψη, ως τον 120 αιώνα, δεν είναι παρά αποδόσεις στην καθομιλουμένη. Όταν οι ουμανιστές της Αναγέννησης ανακάλυψαν και πάλι τον Πλάτωνα, εκείνο που προκάλεσε τον ενθουσιασμό τους δεν ήταν ο Πλάτων των σημερινών κλασικών φιλολόγων αλλά ο ζωντανός Πλάτων των θρησκευτικών στοχαστών της ύστερης αρχαιότητας.

 

Με δυο λόγια, πίστευαν πως μέσα από τον Πλάτωνα και την πνευματική πειθαρχία των ελληνικών πανεπιστημίων είχαν βρει έναν τρόπο να αποφεύγουν τις εντάσεις, να κρατούν σταθερά ένα τεντωμένο σχοινί, εκεί που πιο ριζοσπαστικοί στοχαστές και πιο επαναστατικά κινήματα γύρω τους το είχαν τραβήξει τόσο που είχε σπάσει. Υπογράμμιζαν πως ήταν δυνατόν, μέσω της λογικής σκέψης, να αντιληφθεί κανείς τον εσώτερο σύνδεσμο ανάμεσα στα επίπεδα του ορατού κόσμου και την πηγή τους στον Ένα Θεό. Μπορούσε, δηλαδή, να «αγγίξει» κανείς με τη σκέψη το περιεκτικό κέντρο το οποίο γινόταν αισθητό μέσα από την ομορφιά όλων των ορατών πραγμάτων. Για να χρησιμοποιήσουμε μια απλή εικόνα, έβλεπαν τον κόσμο και τη σχέση του με τον Θεό σαν ένα γιο-γιο που ανεβοκατέβαινε γοργά πάνω σε μια κλωστή. Γι’ αυτούς, οι γνωστικοί είχαν κόψει αυτή την κλωστή: γιατί οι γνωστικοί υποστήριζαν πως δεν υπήρχε κανένας σύνδεσμος ανάμεσα στο σύμπαν και τον αγαθό Θεό, ανάμεσα στον εσώτερο άνθρωπο και τον εξωτερικό του κόσμο, ανάμεσα στο σώμα του και την ψυχή του. Από την άλλη, οι χριστιανοί δεν είχαν αφήσει το γιο-γιο να ξετυλιχτεί: είχαν εστιάσει την προσοχή τους στον Ένα Θεό· η λάμψη του ακατέργαστου μονοθεϊσμού τους έσβηνε τις πολύχρωμες εκφάνσεις των ορατών και των αόρατων θεοτήτων μέσα από τις οποίες η ομορφιά του Ενός έφτανε, κατ’ ανάγκην, στα μάτια των θνητών.

 

Η υπηρεσία που προσέφερε ο Πλωτίνος στους συγχρόνους του και στους διαδόχους του ήταν ότι υπογράμμισε το σύνδεσμο ανάμεσα στο ορατό και το αόρατο, -ανάμεσα σ’ έναν άρρητο εσωτερικό κόσμο και τη συγκροτημένη έκφρασή του στον εξωτερικό κόσμο-, καθώς επίσης και τη δυνατότητα των φυσικών πραγμάτων να φορτιστούν με νόημα από την ψυχή. Δύο χριστιανοί των οποίων η σκέψη κυριάρχησε στο Μεσαίωνα, ο άγιος Αυγουστίνος στη Δύση και ο άγνωστος συγγραφέας του έργου Ουράνιες ιεραρχίες (μετέπειτα γνωστός ως «Ψευδο-Διονύσιος») που έγραφε στην Ανατολή γύρω στο 500, οφείλουν εξίσου πολλά στην ισορροπία που υποστήριξε με πάθος ο Πλωτίνος.

 

Για έναν πλατωνιστή, η σχέση ανάμεσα στο σώμα και την ψυχή ήταν μια μικρογραφία του δύσκολου προβλήματος της σχέσης του Θεού με το σύμπαν. Η απάντηση του Πλωτίνου είναι χαρακτηριστική. Αποφάνθηκε πως το να έχει κανείς σώμα δεν ήταν μεγαλύτερη «αμαρτία» από το να δημιουργεί σκιά. Πράγματι, το σώμα ήταν ένα όμορφο όργανο μέσα από το οποίο αναζητούσε έκφραση η ψυχή: ο άνθρωπος πρέπει να φροντίζει και να γυμνάζει το σώμα του, όπως ο μουσικός κρατάει τη λύρα του κουρδισμένη. Πρόκειται για ένα λεπτό, ευαίσθητο ιδεώδες, κάθε άλλο παρά ασκητικό. Μπορούμε να καταλάβουμε καλύτερα τι εννοούσε ο Πλωτίνος αν στραφούμε προς την τέχνη που υποστήριζε η γενιά των ακροατών του. Η τέχνη αυτή δεν είναι του «άλλου κόσμου»· είναι του «ένδον κόσμου». Χωρίς να εγκαταλείπεται η χάρη και η ατομικότητα του σώματος, εκείνο που τονίζεται στα πορτραίτα της ύστερης αυτοκρατορίας είναι οι θύρες μέσω των οποίων περνάει κανείς κατευθείαν από το σώμα στο πνεύμα του ανθρώπου. Η έμφαση βρίσκεται στα μάτια. Μας καθηλώνουν με το βλέμμα τους αποκαλύπτοντας μια εσωτερική ζωή κρυμμένη σ’ ένα φορτισμένο σύννεφο σάρκας. Η ύστερη αρχαιότητα είναι μια εποχή συναρπαστικών πορτραίτων.

 

Δεν είναι περίεργο ότι εκείνος που μας έδωσε την πρώτη και μία από τις σημαντικότερες «αυτοπροσωπογραφίες» είναι ένας άνθρωπος αυτής της εποχής: στις αυτοβιογραφικές Εξομολογήσεις (Confessίones) του Αγίου Αυγουστίνου, που γράφηκαν το 397, ο πιο ιδιοφυής Λατίνος αναγνώστης του Πλωτίνου μεταστοιχείωσε το απρόσωπο πνευματικό πάθος του παλαιού διδασκάλου στην πρώτη αληθινή «αυτοπροσωπογραφία» της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας.

 

Ο Πλωτίνος και ο Αυγουστίνος αντιπροσωπεύουν ένα από τα ρεύματα της πλατωνικής αναβίωσης στην ύστερη αρχαιότητα – εκείνο που πλησιάζει περισσότερο τον νεότερο άνθρωπο. Όμως για τους συγχρόνους τους, και για τον κόσμο ως τον 17ο αιώνα, ένα εξίσου σημαντικό χαρακτηριστικό του πλατωνισμού ήταν η στάση του σχετικά με τη θέση του ανθρώπου στο σύμπαν. Στα γραπτά των «Ελλήνων», οι άνθρωποι ξανάβρισκαν τη χαμένη αίσθηση οικειότητας με τον κόσμο που τους περιέβαλλε.

 

Οι μαύρες εικασίες των γνωστικών, ο χριστιανικός μονοθεϊσμός και ο ύστερος χριστιανικός ασκητισμός απειλούσαν τον άνθρωπο με τη μοναξιά ενός κόσμου στερημένου νοήματος. Για τους φιλοσόφους της ύστερης αρχαιότητας, ο κόσμος ήταν, ομολογουμένως, μυστηριώδης. Ατένιζαν την ομορφιά του με σκέψεις θλιβερές, σαν το τελευταίο, εύθραυστο φως ενός ήλιου που έχει δύσει προ πολλού. Αλλά αυτός ο κόσμος, αν και μυστηριώδης, ήταν γεμάτος νόημα: ήταν ένα σημάδι από τον Θεό. Τους κληρονομημένους μύθους μπορούσαν οι φιλόσοφοι να τους δεχτούν σαν σημάδια (σαν να είχαν κληρονομήσει οι σημερινοί πυρηνικοί φυσικοί από το παρελθόν – αντί να τα φτιάξουν οι ίδιοι για τον εαυτό τους- τα απλοϊκά δισδιάστατα σκίτσα της τροχιάς των νετρονίων και των πρωτονίων που, για τον απλό άνθρωπο, συνοψίζουν καίριες αλήθειες για τον φυσικό κόσμο). Απέναντι στην κενότητα της «πνευματικής λατρείας» των χριστιανών μέσα στις κρύες βασιλικές τους, οι παγανιστές φιλόσοφοι αντιπαρέθεταν την «ψυχική φόρτιση» της παραδοσιακής θυσίας, όπου ο καιόμενος βωμός μετέτρεπε το θυσιαστικό αφιέρωμα σε μια απλή, διάφανη, υψούμενη φλόγα.

 

Η λαχτάρα για οικειότητα μέσα σε ένα αχανές σύμπαν εκφράζεται με την επανάληψη των όρων που χρησιμοποίησαν οι νεοπλατωνικοί για να αποδώσουν τη συγγένεια του Ενός Θεού με τις άπειρες εκφάνσεις του ορατού κόσμου: υπογράμμιζαν την «αλυσίδα» των όντων, τη «συνύφανση», την «ανάμιξη» που συνέδεαν τον άνθρωπο με την Επιβλητική πηγή του. Όλα τα πλάσματα ανταποκρίνονταν σ’ αυτό το αόρατο κέντρο, όπως τα άνθη του λωτού ανοίγουν τα πέταλά τους στον ήλιο που ανεβαίνει στο στερέωμα.

 

Κατά τον 4ο αιώνα τέτοιες ιδέες θεωρούνταν το πιο υψηλό επίτευγμα και η μόνη ελπίδα όλων των πολιτισμένων στοχαστών της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Τις συμμερίζονταν και οι χριστιανοί στο βαθμό που θεωρούσαν τους εαυτούς τους πολιτισμένους. Στη Δύση, όπου η πνευματική ζωή ήταν σπασμωδική και στερημένη από τα γερά στηρίγματα ενός παγανιστικού πανεπιστημιακού περιβάλλοντος, οι χριστιανοί στοχαστές έγιναν οι σχεδόν αδιαμφισβήτητοι κληρονόμοι του Πλωτίνου: χριστιανοί, όπως ο Μάριος Βικτωρίνος στα μέσα του 40υ αιώνα, ο Αμβρόσιος, ο Αυγουστίνος, και αργότερα ο Βοήθιος (περ. 480-524), αποτέλεσαν τις γέφυρες ανάμεσα στην ελληνική φιλοσοφία και τον λατινικό Μεσαίωνα. Ακόμα και στην Ανατολή, παγανιστές δάσκαλοι προσέφεραν απλόχερα τις γνώσεις τους τόσο σε χριστιανούς όσο και στους δικούς τους: μια τυπική ήρεμη μετάβαση από τα διδασκαλεία των φιλοσόφων στη θέση του επισκόπου βρίσκουμε στην περίπτωση του Συνεσίου, επισκόπου Πτολεμαίδος από το 410 έως το 414. Ο Συνέσιος μπορούσε να παραμένει φίλος μιας επιφανούς εθνικής φιλοσόφου, της Υπατίας από την Αλεξάνδρεια. Έγινε επίσκοπος το 410 υπό τον όρο ότι, ενώ στην εκκλησία θα «μιλούσε με μύθους», κατ’ ιδίαν θα μπορούσε «να στοχάζεται ως φιλόσοφος».

 

Αυτό ακριβώς το στοιχείο του αναβιωμένου πλατωνισμού, που έσωσε τους ανθρώπους από την ερημία και την απουσία νοήματος στη σχέση τους με τον ορατό κόσμο, κληρονόμησαν οι χριστιανοί από τους εθνικούς δασκάλους τους. Ο κόσμος που τον 2ο και τον 3ο αιώνα παραλίγο να χλομιάσει από τις μονότονες εκκλήσεις των χριστιανών Απολογητών για τη λατρεία ενός μισοαγνώστου υψίστου Θεού, πνίγηκε και πάλι στο χρώμα. Ο Αυγουστίνος απελευθερώθηκε από το μανιχαισμό, ένα γνωστικό δόγμα παρόμοιο με εκείνα με τα οποία ο Πλωτίνος είχε αρχίσει την πνευματική του οδύσσεια, αφού διάβασε το Περί του καλού (= περί του ωραίου) του τελευταίου. Έλληνες θεολόγοι συζητούσαν το ρόλο και τη φύση του Χριστού όπως Εκείνος εμφανίστηκε στους ανθρώπους με φόντο την πλατωνική σκέψη για τη σχέση του Θεού με τον ορατό κόσμο. Η «συνύφανση» του ανθρώπινου και του θείου μέσα από ορατά σύμβολα που τόσο γοήτευε τον Ιάμβλιχο, είναι επίσης ένα από τα βασικά θέματα που απασχολούν τον νεότερό του άγιο Αθανάσιο όταν γράφει για τη Σάρκωση του Χριστού. Ο απόηχος μιας υποβλητικής θείας ομορφιάς που είχε καταστεί ορατή μέσω της υλικής απεικόνισης των παγανιστικών θεών, συναντιέται αργότερα με την ίδια δύναμη στη χριστιανική εικόνα. Οι ζωγραφιές που καλύπτουν τους τοίχους μιας βυζαντινής εκκλησίας: οι άγιοι άνθρωποι που κοιτάζουν τον πιστό στα μάτια κάτω από σκηνές του βίου του σαρκωθέντος Χριστού· οι ψηλοί Αρχάγγελοι που συνδέσουν τον Χριστό Βασιλέα του Ορατού Σύμπαντος, το απόμακρο πρόσωπο του οποίου χάνεται στο χρυσό του υψηλότερου θόλου, με τις σκηνές που γλιστρούν χαμηλά στους τοίχους για να αναμιχθούν με το πλήθος των πιστών όλη αυτή η σύνθεση με τις μορφές που ανεβαίνουν προς τον ουρανό προκαλεί μια αίσθηση δέους για έναν αόρατο κόσμο που έγινε ορατός μέσω της τέχνης μεταδίδει, σε ψυχές παγιδευμένες μέσα σε σώματα, την ίδια συγκίνηση που κατέκλυσε κάποτε τον αυτοκράτορα Ιουλιανό όταν στάθηκε μπροστά στο βωμό των θεών του.

 

Αυτή η αίσθηση της προσωπικής και άυλης παρουσίας του αοράτου παρηγορούσε τους τελευταίους εθνικούς. Το να ισχυρίζεσαι, όπως θα έκανε στα τέλη του 40υ αιώνα ο όχλος των χριστιανών, ότι έχεις καταστρέψει τους θεούς με το να καταστρέφεις τους ναούς τους ήταν εξίσου κουτό με το να ισχυρίζεται κανείς σήμερα πως εξαλείφοντας όλες τις πρίζες και τους διακόπτες έχει εξαλείψει τον ηλεκτρισμό. Τα όμορφα κλασικά αγάλματα των θεών είχαν καταστραφεί: αλλά, όπως έλεγε ο Ιουλιανός, οι Αθηναίοι είχαν καταστρέψει από καιρό το «ζωντανό άγαλμα» του σώματος του Σωκράτη – η ψυχή του όμως επέζησε. Το ίδιο συνέβαινε και με τους θεούς. Στα αστέρια της νύχτας οι θεοί είχαν βρει σχήματα που άρμοζαν καλύτερα στην άφθαρτη αιωνιότητά τους απ’ ό,τι τα φθαρτά ανθρώπινα αγάλματα. Γιατί στα αστέρια, τα διαθλασμένα χρώματα της γης φώτιζαν με μια σταθερή, αδιατάρακτη λάμψη. Τα αστέρια και οι πλανήτες λικνίζονταν με σιγουριά πάνω από τα κεφάλια των τελευταίων εθνικών, απαστράπτοντα αγάλματα των θεών απρόσβλητα από το βανδαλισμό των μοναχών. Καθ’ όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα τα αστέρια πάνω από τη χριστιανική Ευρώπη αποτελούσαν μια ανησυχητική υπόμνηση της αθανασίας των θεών. Οι θεοί είχαν αφήσει τα ονόματά τους στις ημέρες της εβδομάδας. Οι ιδιότητές τους έμεναν στους πλανήτες και αυτοί οι πλανήτες καθόριζαν τη συμπεριφορά των πολιτισμένων ανθρώπων μέχρι το τέλος του 17ου αιώνα. Μετά από χίλια τριακόσια χρόνια οι άνθρωποι θα γεύονταν, σε μια λίγο-πολύ χριστιανική φόρμα, αυτό το ρίγος της συγγένειας με τον τέλειο και απαραβίαστο κόσμο που είχε απομακρύνει κάποτε τον νεαρό Ιουλιανό από το χριστιανισμό.

 

Κάθισε, Γέσικα: δες πως η ουράνια άπλα

είναι με πούλιες πυκνοκέντητη από μάλαμα λαμπρό·

κι η πιο μικρή κουκκίδα που θωρείς στην κίνησή της

τραγουδάει σαν άγγελος,

πάντα αρμονία με τα’ αγνόθωρα τα χερουβείμ

τέτοια αρμονία έχουν οι αθάνατες ψυχές

μα ενόσω τούτο το ντύμα της φθοράς το πήλινο

τις περικλείνει από παντού, δεν την ακούμε.

(Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Ο έμπορος της Βενετίας, πράξη Ε’, σκηνή 1η, 58-65)

Επιλόχειος κατάθλιψη

Αυτά είναι λόγια γυναικών που υποφέρουν από την επιλόχειο κατάθλιψη:

• «Όλη την ώρα κλαίω. Δεν μπορώ να οργανωθώ με τίποτα εδώ και καιρό. Είναι τόσα που πρέπει να κάνω. Νιώθω μια ολοκληρωτική αποτυχία ως μητέρα.»
• «Δεν μπορώ να αποφασίσω τι θέλω ή τι πρέπει να κάνω. Νιώθω γεμάτη με μπερδεμένες σκέψεις και νιώθω ότι ξεσπάω σε όλους για μικροπράγματα. Θα έπρεπε να νιώθω χαρούμενη και ευτυχισμένη, αλλά αντιθέτως νιώθω μίζερη και δυστυχισμένη.»
• «Το μωρό κλαίει συνεχώς και δεν μπορώ να κάνω τίποτα για αυτό. Νιώθω ότι είμαι μια αποτυχημένη και θυμώνω τόσο με τον εαυτό μου. Μετά νιώθω ενοχές που θυμώνω τόσο πολύ. Δεν είναι λάθος του μωρού. Είναι καθαρά δικό μου λάθος.»
• «Νιώθω σα να έχω χάσει εντελώς την αυτοπεποίθηση μου. Φαίνομαι χάλια και νιώθω πολύ μεγάλη δυσφορία καθημερινά.

Τί είναι η επιλόχειος κατάθλιψη;

Η επιλόχειος κατάθλιψη είναι ένα είδος κατάθλιψης που αναπτύσσεται στην μητέρα μετά από την γέννηση του μωρού. Η κατάθλιψη μπορεί κάποιες φορές να ξεκινήσει στην αρχή της εγκυμοσύνης, αλλά θα λέγεται επιλόχειος κατάθλιψη μόνο αν τα συμπτώματα της συνεχίσουν και μετά την γέννηση. Η επιλόχειος κατάθλιψη είναι σχετικά συχνή και περίπου 14 στις 100 γυναίκες που θα γεννήσουν, θα βιώσουν αυτό το είδος κατάθλιψης. Το ποσοστό μπορεί να είναι μεγαλύτερο καθώς πολλές γυναίκες επιλέγουν να μην αναζητούν βοήθεια ή να μην εκφράζουν τα συναισθήματα τους στους γύρω τους.

 

Πώς η επιλόχειος κατάθλιψη διαφέρει από την ‘κανονική’ κατάθλιψη;

Τα συμπτώματα είναι ακριβώς τα ίδια. Η καθημερινή πεσμένη διάθεση και η απώλεια ενδιαφέροντος σε δραστηριότητες που πριν ήταν ευχάριστες είναι τα κυρίαρχα συμπτώματα. Η μόνη διαφορά είναι ότι στην επιλόχειο κατάθλιψη τα συμπτώματα αυτά ξεκινούν γύρω στους 3 μήνες αφότου έχει γεννηθεί το παιδί. Είναι πιθανόν τα συμπτώματα να ξεκινήσουν και αργότερα, αλλά αν για παράδειγμα ξεκινήσουν 1 χρόνο μετά την γέννηση του παιδιού, τότε δεν μπορούμε να μιλάμε για επιλόχειο κατάθλιψη. Το ενθαρρυντικό κομμάτι είναι ότι, όπως και με τις περισσότερες μορφές κατάθλιψης, η επιλόχειος κατάθλιψη έχει θετική θεραπευτική έκβαση και οι περισσότερες γυναίκες αναρρώνουν πλήρως.

 

Υπάρχουν άλλα συμπτώματα που μπορεί να βιώσει μια γυναίκα μετά την γέννηση;

Υπάρχουν άλλες δύο δύσκολες συναισθηματικά καταστάσεις που μπορεί να βιώσει μια γυναίκα μετά την γέννηση.

 

Η πρώτη κατάσταση έχει να κάνει με μια ήπια μορφή κατάθλιψης που συμβαίνει στις 8 από τις 10 γυναίκες μερικές μέρες μετά την γέννηση. Συνήθως, η μητέρα αισθάνεται έντονη συναισθηματική φόρτιση και μπορεί να ξεσπάσει σε κλάματα χωρίς κάποιον ιδιαίτερο λόγο. Κάποιες άλλες μπορεί να νιώθουν άγχος, ένταση, κόπωση και να έχουν δυσκολίες στην έλευση του ύπνου. Οι ξαφνικές ορμονολογικές αλλαγές σε συνδυασμό με το οργανικό τραύμα της γέννησης, μπορεί να οδηγήσει σε τέτοια δυσφορικά συναισθήματα. Βέβαια, αυτά κρατάνε μία με δύο μέρες και τείνουν να εξασθενούν σε ένταση και συχνότητα. Στην περίπτωση που συνεχίζονται, τότε μπορεί να είναι η έναρξη της επιλόχειου κατάθλιψης.

 

Η δεύτερη κατάσταση είναι λιγότερη συχνή και ονομάζεται επιλόχειος ψύχωση. Αυτή συμβαίνει σε 1 στις 1000 γυναίκες και είναι πιο σοβαρή από την επιλόχειο κατάθλιψη. Ξεκινάει ξαφνικά τις πρώτες 2 εβδομάδες μετά την γέννηση με πολύ πεσμένη διάθεση και αποδιοργανωτική συμπεριφορά. Οι γυναίκες με επιλόχειο ψύχωση μπορεί να γίνουν ιδιαίτερα ανήσυχες και μπερδεμένες έχοντας συνήθως αλλόκοτες και ανησυχητικές πεποιθήσεις για τον εαυτό τους και το μωρό. Σε μια τέτοια περίπτωση, θα πρέπει αμέσως να αναζητήσετε βοήθεια από κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας και από τον γιατρό σας. Η θεραπεία αποτελείται από φαρμακευτική αγωγή και ίσως μία βραχύχρονη παραμονή της μητέρας και του μωρού στην κλινική. Παρόλο που μια τέτοια κατάσταση μπορεί να είναι τρομακτική για την μητέρα και όλη την οικογένεια, συνήθως η θεραπεία είναι πολύ αποτελεσματική και οι περισσότερες μητέρες αναρρώνουν πλήρως.

 

Ποιά είναι τα συμπτώματα της επιλόχειου κατάθλιψης;

Συναισθήματα:

• Αισθάνεστε απελπισία και νιώθετε λυπημένη και θυμωμένη
• Κλαίτε πολύ ή νιώθετε πολύ αδύναμη για να κλάψετε
• Νιώθετε ανάξια
• Η διάθεση σας αλλάζει πολύ γρήγορα
• Νιώθετε ενοχικά
• Απώλεια ενδιαφερόντων και ευχαρίστησης
• Είστε αγχωμένη, πανικοβλημένη και υπάρχει έντονη ανησυχία
• Είστε ευερέθιστη και δε νιώθετε όπως θα θέλατε για το μωρό σας

 

Σωματικά συμπτώματα:

• Απώλεια ενέργειας και αίσθημα κόπωσης
• Δυσκολίες στον ύπνο
• Αδυναμία να χαλαρώσετε
• Οι κινήσεις σας είναι είτε πολύ αργές (βραδύτητα) είτε πολύ νευρικές και γρήγορες (διέγερση)
• Έλλειψη ενδιαφέροντος για σεξ
• Αλλαγές στην όρεξη – τρώτε πολύ ή τρώτε πολύ λίγο

Σκέψεις: όταν οι άνθρωποι έχουν καταθλιπτική διάθεση, γίνονται ‘ειδικοί’ στο να σκέφτονται με έναν αρνητικό τρόπο.

• Αρνητική αυτοκριτική: ‘Είμαι άχρηστη σαν μητέρα’, ‘Φαίνομαι χάλια’, ‘Δεν μπορώ να καταλάβω τι λέει αυτό το άρθρο, θα πρέπει να είμαι πολύ άχρηστη!’
• Υπερβολική ανησυχία: ‘Το μωρό δεν ταΐζεται σωστά!’
• Αυθαίρετα συμπεράσματα: ‘Είναι καθαρά δικό μου λάθος!’
• Περιμένοντας το χειρότερο σενάριο: ‘Όλα θα πάνε στραβά και ποτέ δεν πρόκειται να νιώσω καλά’
• Σκέψεις απελπισίας: ‘Δεν υπάρχει ελπίδα. Μερικές φορές πιστεύω ότι όλοι θα αισθανόντουσαν καλύτερα, αν δεν ήμουν εδώ’
• Αρνητικές σκέψεις για τους άλλους και τον κόσμο: ‘Όλοι αντιμετωπίζουν αυτά που τους συμβαίνουν, ενώ εγώ είμαι ανίκανη να το κάνω. Δε νοιάζεται κανείς για εμένα και το πώς νιώθω’ – ‘Τι τρομακτικό μέρος για να φέρεις ένα παιδί…’

Η σκέψη, αλλά και η συμπεριφορά επηρεάζεται και με άλλους τρόπους:

• Έλλειψη συγκέντρωσης
• Αναποφασιστικότητα
• Μπερδεμένες σκέψεις
• Αποφυγή κοινωνικών συναναστροφών
• Αναβλητικότητα
• Περισσότεροι τσακωμοί στο σπίτι και απώλεια ελέγχου των αρνητικών συναισθημάτων

Αν παρουσιάζετε κάποια από τα παραπάνω συμπτώματα και νιώθετε έτσι για την περισσότερη διάρκεια της ημέρας τις τελευταίες 2 εβδομάδες ή και περισσότερο, τότε είναι πολύ πιθανόν να πάσχετε από κάποια μορφή κατάθλιψης. Αν αυτά έχουν ξεκινήσει τις πρώτες εβδομάδες ή μήνες αφότου γεννήσατε, τότε είναι πολύ πιθανόν να πάσχετε από την επιλόχειο κατάθλιψη.

 

Πρέπει να ζητήσω βοήθεια;

Αν πάσχετε από επιλόχειο κατάθλιψη, είναι σημαντικό να το αποδεχτείτε και να αναζητήσετε βοήθεια από κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας. Θυμηθείτε, ότι η επιλόχειος κατάθλιψη ανταποκρίνεται πολύ καλά στην ψυχολογική θεραπεία.

 

Συνήθως, η επιλόχειος κατάθλιψη δεν αναγνωρίζεται εγκαίρως. Συμβαίνει την ίδια στιγμή που συμβαίνουν σημαντικές αλλαγές στην ζωή του ζευγαριού και οι καινούριες μητέρες συνήθως δεν γνωρίζουν τι είναι φυσιολογικό ή τι να περιμένουν μετά από μια γέννα. Το πρόβλημα μπορεί να ξεκινήσει ύπουλα και να αυξηθεί σταδιακά, κάνοντας τις νέες μητέρες να πιστεύουν ότι είναι ανίκανες να το αντιμετωπίσουν, αντί να αναγνωρίσουν ότι πάσχουν από επιλόχειο κατάθλιψη. Άλλες γυναίκες αισθάνονται ντροπή και μειονεξία, με αποτέλεσμα να ‘κρύβουν’ τα συμπτώματα τους.

 

Ποιες γυναίκες είναι πιο ευάλωτες στην επιλόχειο κατάθλιψη;

Όλες οι γυναίκες μετά την γέννα είναι πιθανόν να αναπτύξουν επιλόχειο κατάθλιψη ή να έχουν πεσμένη διάθεση. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιοι παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα για μια γυναίκα να αναπτύξει επιλόχειο κατάθλιψη.

• Αν είχατε κατάθλιψη στο παρελθόν

• Αν η γέννα αποτέλεσε για εσάς μία επίπονη και τραυματική εμπειρία
• Αν έχετε προβλήματα στην σχέση σας
• Αν βιώνετε άλλες δυσκολίες στην ζωή σας (π.χ. οικονομικά προβλήματα)
• Αν είστε κοινωνικά απομονωμένη (χωρίς οικογένεια ή φίλους να σας υποστηρίξουν)

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει, ότι όποιος βιώνει τα παραπάνω, θα αναπτύξει επιλόχειο κατάθλιψη.

 

Από τι προκαλείται η επιλόχειος κατάθλιψη;

Η γέννηση ενός μωρού φέρνει σημαντικές αλλαγές στην οικογένεια. Οι νέες μητέρες βιώνουν:

• Βιολογικές αλλαγές (ξαφνικές ορμονολογικές αλλαγές)
• Σωματικές αλλαγές (οργανικός πόνος ιδιαίτερα μετά από καισαρική, έλλειψη ξεκούρασης και αϋπνία, πιθανότητα φτωχής σε θρεπτικά συστατικά διατροφής, μείωση αυτοπεποίθησης και αρνητική εικόνα σώματος λόγω των αλλαγών που συμβαίνουν στο σχήμα του σώματος μετά την γέννηση)
• Συναισθηματικές αλλαγές (μερικές γυναίκες έχουν την προσδοκία ότι πρέπει να νιώσουν υπέροχα μετά την γέννηση, ωστόσο αυτό δεν ισχύει καθώς κάποιες μπορεί να νιώσουν στην αρχή εξουθενωμένες και αποστασιοποιημένες και αυτό είναι απόλυτα αναμενόμενο)
• Κοινωνικές αλλαγές (απαιτήσεις βρέφους και ελάττωση κοινωνικής ενεργητικότητας, δυσκολίες στην σχέση του ζευγαριού, μύθοι και εξιδανίκευση, από τα ΜΜΕ και τα περιοδικά, της περιόδου μετά την γέννηση ως μία ‘τέλεια’ περίοδο όπου η μητέρα θα έπρεπε να αισθάνεται υπέροχα, δυσκολίες στην φροντίδα του βρέφους λόγω εργασιακών υποχρεώσεων της μητέρας).

Είναι πολύ πιθανόν, η ανάπτυξη της επιλόχειου κατάθλιψης να σχετίζεται με έναν συνδυασμό των παραπάνω αλλαγών. Αν συνυπάρχουν και άλλα στρεσογόνα γεγονότα την περίοδο εκείνη, σίγουρα μπορεί να αποτελέσουν επιβαρυντικό παράγοντα. Τέτοια γεγονότα μπορεί να είναι μία προηγούμενη αποβολή, πένθος, οικονομικά προβλήματα και πρακτικά προβλήματα στο σπίτι. Τέλος, είναι σημαντικό να θυμάστε ότι η πιο πιθανή αιτία του στρες είναι η ίδια η αλλαγή και τίποτα δεν αλλάζει τη ζωή σας τόσο ξαφνικά όσο η γέννηση ενός μωρού.

ΛΕΩΝ Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ Ή ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ

Η ιστορία του Λέοντος του φιλοσόφου, καταδεικνύει με τον πιο ανάγλυφο τρόπο την σκοταδιστική νοοτροπία των Βυζαντινών χρόνων. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 8ου αιώνα και πέθανε το 869. Στην Πόλη έλαβε στοιχειώδη μόρφωση, και μετά πήγε στην Άνδρο όπου σπούδασε ρητορική, φιλοσοφία, μαθηματικά, αστρονομία, γεωμετρία, και μουσική, από ιδιώτη δάσκαλο, καθ’ ότι αυτά τα θεωρούσαν ειδωλολατρικά μαθήματα των Ελλήνων και δεν διδάσκονταν στην Πόλη.

Στην συνέχεια βρήκε και αγόρασε από μοναστήρια σημαντικά χειρόγραφα.

Λέγετε ότι είχε συγκεντρώσει χειρόγραφα μηχανικής του Απολλώνιου, του Περγαίου, του 200π.χ. Μαθηματικών του Πτολεμαίου, και μηχανικής του Αρχιμήδη. Μετά επέστρεψε στην πόλη όπου παρέδιδε μαθήματα ιδιωτικά για 20 χρόνια περίπου, με πολύ πενιχρές απολαβές, και για τους Βυζαντινούς ήταν άσημος.

Πρώτοι οι Άραβες πληροφορήθηκαν τις μαθηματικές και γεωμετρικές του γνώσεις, από ένα παλιό του μαθητή που ήταν αιχμάλωτος του χαλίφη Αλ Μαμούν. Αυτός θαύμασε τις γεωμετρικές γνώσεις του μαθητή, και εξεπλάγη όταν ο μαθητής του είπε ότι αυτά που γνωρίζει είναι πολύ λίγα μπροστά σε όσα γνωρίζει ο δάσκαλος του ο Λέων στην Πόλη. Τότε ο Μαμούν κάλεσε τον Λέοντα στην Βαγδάτη και υποσχέθηκε αμύθητα πλούτη.

Η πρόσκληση αυτή έγινε γνωστή στον αυτοκράτορα Θεόφιλο, ο οποίος του απαγόρευσε να φύγει, και του έδωσε κάποιο ποσό να διδάσκει δημόσια, καθ’ ότι δεν υπήρχε δημόσιο πανεπιστήμιο στην Πόλη. Στο μεταξύ ο Μαμούν ζητούσε γεωμετρικές πληροφορίες από τον Λέοντα, και ο Λέων ανταποκρίνονταν και με έξτρα πληροφορίες.

Τόσο πολύ ενθουσιάστηκε ο χαλίφης που πρότεινε στο Θεόφιλο μακροχρόνιο σύναψη ειρήνης και φιλίας, και ένα σημαντικό ποσόν να διδάξει για ορισμένο χρονικό διάστημα στην Βαγδάτη.

Οι χρονογράφοι της εποχής αναφέρουν ότι το ποσόν ήταν 20 «κεντενάρια».
Δηλαδή 2000 χρυσές λίρες. Ο Κεδρηνός πάλι αναφέρει ότι η προσφορά ανέρχονταν σε 100 «κεντενάρια».

Παρ’ όλα αυτά ο Θεόφιλος έστειλε τον Λέοντα στην Θεσσαλονίκη και του ανέθεσε τα καθήκοντα του μητροπολίτη. Με τη ίδρυση αργότερα του πανδιδακτηρίου στην Πόλη ο Λέων διορίστηκε διευθυντής του. Γιατί τότε κατάλαβαν τι αξία είχαν η «των όντων γνώσις των Ελλήνων».

Οι γνώσεις του τον βοήθησαν να επινοήσει τον «οπτικό τηλέγραφο».
Αυτό ήταν το σημαντικότερο από τα επιτεύγματα του.

Έτσι οι Βυζαντινοί μπορούσαν σε διάστημα λιγότερο από μια ώρα να λαμβάνουν πληροφορίες για τις κινήσεις των Αράβων στα σύνορα με την αυτοκρατορία, σε μια απόσταση που υπερέβαινε τα 1 000 χιλιόμετρα. Αυτό έγινε εφικτό με την εγκατάσταση «φρυκτωρίων» στις κορυφές μιας σειράς βουνών που ξεκινούσαν από τα ΝΑ σύνορα, και έφθαναν μέχρι το παλάτι, με μέσες αποστάσεις μεταξύ των στα 80 χιλιόμετρα.

Είχε προβεί στη συγγραφή πολλών συγγραμμάτων, που αφορούσαν όλους τους τομείς που είχε λάβει γνώσεις από τους δασκάλους του, και από τα χειρόγραφα, αλλά και σε όσους είχε ο ίδιος προάγει μελετώντας τους. Φαίνεται ότι υπήρξε ο πρώτος εκδότης Πλατωνικών διαλόγων εις το Βυζάντιο. Δυστυχώς όμως πολύ λίγα από τα έργα του διασώθηκαν.

Οι αστρολογικές και μαντικές ενασχολήσεις του Λέοντος, και η μελέτη των αρχαίων φιλοσοφικών και επιστημονικών έργων, οδήγησαν τον πρώην μαθητή του Κωνσταντίνο Σικελιώτη να τον κατηγορήσει ως ειδωλολάτρη.

Έγραψε συγκεκριμένα, «έχασε την ψυχή του και έγινε οπαδός του Δία», τον αποκαλεί «κακή κεφαλή», και τον προσκαλεί «να κατέβει στον Άδη, όπου θα καίγεται μαζί με τους οπαδούς του Χρυσίππου, του Σωκράτη, του Πρόκλου, του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, του Επίκουρου, του Ευκλείδη, του Πτολεμαίου του αστρονόμου, του Ησίοδου και του Αράτου».

Ο μαθητής του αναφέρει ότι αυτή η συνέλευση των κολασμένων θα προεδρεύετε από την σοφή Μούσα του Ομήρου. Η κατηγορία του Σικελιώτη δείχνει την σκοταδιστική νοοτροπία που επικρατούσε στο Βυζάντιο ακόμη και σε ανθρώπους που δεν στερούντο μόρφωσης. Ο ίδιος ο Λέων επιθυμούσε να αποκαλείτε «Λέων ο Έλλην».

Το πάθος και ο φόβος της οικειότητας

Τί θυμόμαστε περισσότερο όταν περάσουν τα χρόνια; Τις στιγμές πάθους ή αυτές όπου νιώσαμε οικειότητα, αγάπη; Λέγεται ότι οι χημικές ουσίες του έρωτα που εκλύονται στο μυαλό μοιάζουν με τρέλα, η αγάπη με λογική…Το πρώτο μοιάζει με έντονο μεθύσι που όμως κάποτε θα φύγει, το δεύτερο μας προσφέρει, ασφάλεια, έμπνευση, την εξέλιξη μας.

Η πένα από φτερό κύκνου του Τζιάκομο Τζιρολάμο Καζανόβα χάραζε με χαρακτηριστικό ήχο και ταχύτητα πάνω στο χαρτί, αφήνοντας το μαύρο μελάνι της, που γρήγορα έδινε σχήμα σε λέξεις… Παρά τα εξήντα εννιά χρόνια του, το χέρι του έγραφε σαν άνεμος, από την επιθυμία να προλάβει να ολοκληρώσει την εξιστόρησή του…

Στην κορυφή της σελίδας υπήρχε ο τίτλος «Η ιστορία της ζωής μου». Επρόκειτο για την αυτοβιογραφία του…Θα έμενε γνωστός ως ένας από τους μεγαλύτερους καρδιοκατακτητές της ιστορίας και ως αντικείμενο θαυμασμού για πολλές γενεές…

Η αίσθηση μοναξιάς προέρχεται από την αίσθηση αδυναμίας ενός ανθρώπου να επικοινωνήσει για ότι θεωρεί σημαντικό για τον εαυτό του ή επειδή μπορεί να κρατά μέσα του απόψεις για πράγματα που οι άλλοι θεωρούν μη αποδεκτές.
– Καρλ Γιουνγκ

Κανείς όμως δε μπορούσε να φανταστεί τα «εσωτερικά κενά» που ένιωθε, τις μεγάλες περιόδους μελαγχολίας, μοναξιάς, αλλά και μεταπτώσεων της συναισθηματικής του διάθεσης… Κανείς δε θα μπορούσε εύκολα να φανταστεί ότι η συμπεριφορά του ήταν αποτέλεσμα ασυνείδητων φόβων…Η απροθυμία του να δεθεί συναισθηματικά αντιθέτως τον έκανε πάντοτε πιο γοητευτικό και την σεξουαλική του κατάκτηση μία πρόκληση.

Συμβαίνει συχνά να υπερεκτιμούμε την ευτυχία και τη συναισθηματική διάθεση των άλλων, κρίνοντας από την επιφανειακή συμπεριφορά τους προς άλλους, στο λίγο χρόνο που περνούμε κοντά τους.

Θεωρούμε ότι βιώνουμε με τον ίδιο τρόπο εγκεφαλικά το σεξ και τη σεξουαλική επιθυμία, ως βίωμα αγνοώντας ότι η προσωπικότητά μας λαμβάνει πάντοτε, εκείνη τη στιγμή μέρος στη διαδικασία, επηρεάζοντας την ένταση αλλά και την ποιότητα του βιώματος.

Διαφορετικά όμως βιώνεται από κάποιον που το βλέπει ως κατάκτηση, διαφορετικά ως απλή απόλαυση, διαφορετικά ως πράξη αγάπης.


…Η μύτη της πένας βυθιζόταν με μανία στο μαύρο μελάνι λερώνοντας συχνά τα ροζιασμένα του δάχτυλα, όμως ο ηλικιωμένος Καζανόβα συνέχιζε το γράψιμό του με πάθος… Αυτή η εξιστόρηση τον έκανε να νιώθει κάποια αξία…

Το χειρόγραφο της αυτοβιογραφίας του Καζανόβα

Μεγάλωσε μακριά από τη μητέρα του, η οποία ως ηθοποιός, περιόδευε με θιάσους την Ευρώπη. Τον πατέρα του τον έχασε στην ηλικία των οκτώ ετών. Τελικά μεγάλωσε με την γιαγιά του, όμως στην ηλικία των εννιά ετών, τον έστειλαν λόγω συχνών ρινορραγιών σε οικοτροφείο στην Padua.

Για τον Καζανόβα, η παραμέληση από τους γονείς του ήταν μία πικρή ανάμνηση… Με πικρία αναφέρει στην αυτοβιογραφία του … «Τελικά με ξεφορτώθηκαν…»

Ως ενήλικος, θα αλλάξει αμέτρητα επαγγέλματα στη ζωή του χωρίς να μπορεί να στεριώσει σε κανένα, γραφιάς, βιολιστής, τζογαδόρος …

Οι εμπλοκές του με το τζόγο του δημιούργησαν ένα τεράστιο χρέος και αναγκάστηκε να το εγκαταλείψει… Φαίνεται ότι αναζητούσε διακαώς έντονες συγκινήσεις προκειμένου να μπορέσει να νιώσει κάποιο συναίσθημα στην ένταση που το βιώνει εύκολα ένας άλλος άνθρωπος…

Ο Καζανόβα, παρότι δε βρίσκεται μπροστά μας για να τον γνωρίσουμε με βεβαιότητα, φαίνεται να αναζητεί το πάθος και μέσα από αυτό την αίσθηση, ότι είναι έντονα επιθυμητός…Κάτι που δεν ένιωσε στην οικογενειακή του ζωή.

Η σεξουαλική επιθυμία που προκαλούσε στα μάτια των γυναικών ήταν ένας συμβολικός τρόπος να νιώθει επιθυμητός πάντοτε…Η σεξουαλική επιθυμία συμβόλιζε ασυνείδητα ότι τον επιθυμούν ως κάτι παραπάνω από ένα σώμα, ένα αντικείμενο για το μυαλό του. Όμως αυτό δε συνέβαινε ποτέ… Η πραγματική επιθυμία για τον άλλον άνθρωπο φαίνεται στη μακροχρόνια οικειότητα… Και αν αυτή όμως δεν ερχόταν μετά; Ο φόβος αυτής της απόρριψης τον έκανε να φεύγει πάντοτε πρώτος ή τουλάχιστον να αποφεύγει τη μακροχρόνια συνύπαρξη με μια γυναίκα.

Όπως ο ίδιος γράφει στην αυτοβιογραφία του, σύντομα μετά από μία κατάκτησή του ερχόταν ένα αίσθημα ανίας…Τότε δήλωνε στην ερωμένη του πόσο ανάξιος ήταν για αυτήν και φρόντιζε ώστε αυτή να γνωρίσει ή να παντρευτεί με έναν «αξιόλογο» άνθρωπο…Αυτός ήταν ο τρόπος «εξόδου» του από τη ζωή της…

Τα χημικά του πάθους τα οποία εκκρίνονται από τον εγκέφαλο είναι πανίσχυρα και εθιστικά…Τόσο ισχυρά μάλιστα που μπορεί να παρομοιαστούν με ένα ισχυρό αντικαταθλιπτικό το οποίο μπορεί να ανακουφίσει προσωρινά από εσωτερικό ψυχικό πόνο, από συναισθήματα του ατόμου ότι δεν αξίζει (αναξιότητα), να προσφέρει προσωρινή απόδραση από τη μοναξιά και γρήγορη αλλαγή της διάθεσης.

Μία άλλη πλευρά της σεξουαλικής πράξης, είναι η έκκριση της ωκυτοκίνης, της ορμόνης της αγάπης, η οποία φαίνεται ότι μας δένει με το σύντροφό μας, μας κάνει να τον συναισθανόμαστε, να νιώθουμε τον πόνο του άλλου, να είμαστε πιστοί σε έναν άνθρωπο…

Η ουσία αυτή δρα σε συγκεκριμένους υποδοχείς των νευρώνων του εγκεφάλου…Το πολύ ενδιαφέρον είναι ότι η αλληλεπίδραση με τους γονείς μας, οι τρόποι συναισθηματικής έκφρασης και σχέσεων μαζί τους, που μαθαίνουμε από μικροί παρατηρώντας τους, φαίνεται να επιδρούν στο σχηματισμό του αριθμού (θα λέγαμε απλοϊκά) των υποδοχέων ωκυτοκίνης που θα διαθέτουμε…

Ο ψυχισμός μας είναι αποτέλεσμα επιδράσεων του περιβάλλοντος στο μυαλό μας αλλά χρειάζεται αυτές οι επιδράσεις να γίνουν συνειδητές, ώστε να μπορούμε με τη σκέψη μας να επιδράσουμε και εμείς στο μυαλό και τη βιολογία μας…

Έχουν υπάρξει περιπτώσεις ανθρώπων που θεωρούν κατ αυτόν τον τρόπο ως διεγερτική ακόμη και την πρόκληση πόνου από τον σεξουαλικό σύντροφό τους (σωματικού ή ψυχικού) διότι νιώθουν ότι «αυτό αξίζουν» ή την έντονη μείωση της προσωπικής τους αξίας από αυτόν…Διότι αυτό έμαθαν να πιστεύουν από μικρή ηλικία για τον εαυτό τους καθώς και να επαναλαμβάνουν συνεχώς το ίδιο μοτίβο βρίσκοντας παρόμοιο σύντροφο και επαναλαμβάνοντας τη συμβολική αυτοτιμωρία τους. Το ασυνείδητο τους προκαλεί να ξαναζούν την ίδια μοίρα και ως άμυνα συχνά παρουσιάζουν τη συμπεριφορά τους ως μία ευτυχισμένη επιλογή τους.

Λέγεται ότι «…Αληθινή αγάπη δεν είναι εκείνη που αντέχει το μακροχρόνιο χωρισμό, αλλά εκείνη που αντέχει την μακροχρόνια οικειότητα…»

Η συχνή εγκατάλειψη του Τζιάκομο από τη μητέρα του δεν είναι μόνο μία παλιά γραμμένη μνήμη η οποία από το ασυνείδητό, φέρνει φόβο καικατευθύνει συνεχώς και εν αγνοία του, τη συμπεριφορά του Καζανόβα…Γίνεται το πεπρωμένο του στις σχέσεις του με το άλλο φύλο. Το μυαλό του ως άμυνα αποφεύγει αυτή τη συνειδητοποίηση διότι προσωρινά έστω θα έφερνε εσωτερική σύγκρουση, φόβο, άγχος, πόνο.

Ο Τζιάκομο Καζανόβα πιθανά νιώθει φόβο ίσως και τρόμο στο ενδεχόμενο να δεθεί… Νιώθει ότι έχει απορριφθεί από το πρωταρχικό σύμβολο της γυναίκας για έναν άνδρα, τη μητέρα του. Ένας τρόπος υπάρχει για να αποφύγει να ξαναζήσει τον εσωτερικό ψυχικό πόνο…να εγκαταλείπει πρώτος τη σύντροφό του…

Ένας επίσης τρόπος υπάρχει για να νιώθει επιθυμητός με ασφάλεια να μην απορριφθεί…να είναι επιθυμητός σεξουαλικά.

Όπως αναφέρει ο Έριχ Φρομ, η σεξουαλική επιθυμία μπορεί να διεγερθεί από την αγωνία της μοναξιάς. Καμιά φορά από ματαιοδοξία. Η πηγή της μπορεί να είναι η επιθυμία για κατάκτηση, για εκδίκηση ή για καταστροφή. Η αγάπη είναι μόνο ένα από τα δυνατά συναισθήματα που μπορούν να προκαλέσουν σεξουαλική επιθυμία.

Ο Τζιάκομο Καζανόβα είναι ένα ακραίο έντονο παράδειγμα για το πώς η σεξουαλική επιθυμία μπορεί να υποκαταστήσει συναισθήματα που ένας άνθρωπος μπορεί να φοβάται ασυνείδητα να νιώσει…και στην προσπάθεια να αποφύγει αυτή τη συνειδητοποίηση, αποφεύγει την αλλαγή και την ίασή του…Αντίθετα παγιδεύεται σε ένα φαύλο κύκλο σα Σίσυφος επαναλαμβάνοντας τον ίδιο τρόπο να παίρνει ψίχουλα συναισθημάτων…

Είναι μέρος του παιχνιδιού της ζωής να διεκδικούμε ανθρώπους, τίτλους, πράγματα, ως σύμβολα για την αξία μας, και όχι επειδή είχαμε πραγματικά την ανάγκη τους…

Πολύ περισσότερο αναζητείται μόνο το πάθος, όταν υπάρχει φόβος να δεθεί ο άνθρωπος με την αγάπη… Η οικειότητα και η συντροφικότητα φέρνουν μεγαλύτερη απόλαυση αλλά μαζί και το ενδεχόμενο του τέλους τους και ενός μεγαλύτερου πόνου. Κατ αυτόν τον τρόπο το πάθος είναι μία ασφαλής επιλογή διότι αν τελειώσει ο πόνος θα είναι μικρότερος. Όμως έτσι δε ζούμε βαθύτερα. Ο ιδανικός συνδυασμός πάθους και συντροφικότητας είναι ο σκοπός…

Κανένα από τα δύο φύλα στην πλειοψηφία, δε φαίνεται να επιλέγει ως μόνιμο σύντροφο εκείνον με τον οποίο έζησε το καλύτερο σεξ… Φαίνεται ότι αυθόρμητα δείχνεται μια προτίμηση στην ψυχική επαφή χωρίς να σημαίνει ότι το πάθος δεν θα υπάρχει ή ότι αν δε το επιτρέψουμε χάνεται…

Αντιθέτως πολλά ζευγάρια δημιουργούν το πάθος μέσα από τη βαθύτερη επικοινωνία τους.

Τέσσερα χρόνια μετά το τέλος της αυτοβιογραφίας του, Ο Τζιάκομο Τζιρολάμο Καζανόβα ζούσε ακόμη μόνος του, όταν έφυγε από τη ζωή…

Ήταν 4 Ιουνίου του 1798…

Το πάθος, είναι ιδιαίτερα σημαντικό… Ένα δώρο της φύσης με σκοπό να παρακινήσει για την αναπαραγωγή… Εγκεφαλικά, τα «χημικά» του ακολουθούνται από τα χημικά της συντροφικότητας… Όταν όμως υπάρχει φόβος για δέσμευση και συντροφικότητα, είναι ικανό σα ναρκωτικό, να σβήνει προσωρινά τις βαθύτερες ψυχικές ανάγκες, ακόμη και να αναβάλλει την αναζήτηση τους… Διότι στη συναισθηματική επένδυση της αγάπης ελλοχεύει ο κίνδυνος μεγαλυτέρου πόνου… τον οποίο πάντοτε θέλουμε να αποφεύγουμε…

Αληθινή αγάπη δεν είναι εκείνη που αντέχει το μακροχρόνιο χωρισμό, αλλά εκείνη που αντέχει την μακροχρόνια οικειότητα.

Η Νάια και το Φεγγάρι

Ο υδρόκρινος του Αμαζονίου είναι ο μεγαλύτερος κρίνος του κόσμου. Τα
φύλλα του είναι στρογγυλά και φτάνουν σε διάμετρο τα δύο μέτρα. Τα λουλούδια
του είναι άσπρα ή απαλά ροζ με ελαφρές κόκκινες ραβδώσεις στις άκρες τους.

Τα παλιά χρόνια, στις όχθες του Αμαζόνιου, μαζεύονταν οι κοπέλες
μιας φυλής ιθαγενών για να συζητήσουν, να τραγουδήσουν, να κάνουν όνειρα
για τη ζωή τους. Έμεναν εκεί ώρες, πολλές φορές μέχρι αργά τη νύχτα,
θαυμάζοντας την ομορφιά του φεγγαριού, το μυστήριο του έναστρου ουρανού
και συχνά φαντάζονταν ότι είχαν γίνει ένα με τα άστρα και κοιτούσαν από
εκεί ψηλά τη γη.

Το άρωμα της τροπικής νύχτας έκανε πιο δυνατά τα όνειρά τους. Το
φεγγάρι έμοιαζε να τραβά σαν μαγνήτης τη νεότερη και ομορφότερη από τις
κοπέλες, τη Νάια, που σαν ονειροπαρμένη ανέβηκε σ’ ένα δέντρο για να
βρεθεί πιο κοντά του και να το αγγίξει. Αλλά δεν τα κατάφερε.

Την άλλη μέρα ανέβηκε με τις φίλες της σε έναν ψηλό λόφο μακριά από το σπίτι τους, θέλοντας να νιώσει στα δάχτυλά της το χάδι του φεγγαριού, αλλά πάλι δεν τα κατέφερε. Όσο πιο πάνω ανέβαιναν, τόσο πιο πολύ εκείνο έμοιαζε να απομακρύνεται. Οι κοπέλες γύρισαν στο ξύλινο σπίτι τους απογοητευμένες και μελαγχολικές. Πίστευαν ότι αν κατάφερναν να αγγίξουν το φεγγάρι ή
κάποιο αστέρι, αμέσως θα μεταμορφώνονταν σε ένα από αυτά.

Την επόμενη νύχτα η Νάια έφυγε μόνη της από το σπίτι της,
αποφασισμένη να ικανοποιήσει το όνειρό της, να αγγίξει το φεγγάρι. Ήταν
ολόγιομο, ολόφωτο, μεγαλοπρεπές, μαγευτικό, καθώς αντικαθρεφτιζόταν στα
ήσυχα νερά του ποταμού.

Η κοπέλα, με την αθωότητά της, αλλά και το πάθος της να αγγίξει το
όνειρό της, πίστεψε ότι το φεγγάρι είχε κατεβεί να λουστεί στο ποτάμι και
ρίχτηκε να το αγκαλιάσει. Αλλά όσο προσπαθούσε να το πλησιάσει, τόσο
εκείνο απομακρυνόταν από την όχθη.

Η Νάια χάθηκε για πάντα στα βαθιά νερά. Και το φεγγάρι, νιώθοντας
λύπη για την αγνή, αθώα, ονειροπαρμένη κοπέλα, τη μεταμόρφωσε σε
νερόκρινο, το τεράστιο λουλούδι με το σαγηνευτικό άρωμα, που απλώνει τα
πέταλά στα νερά του Αμαζόνιου για να δεχτεί όλο το φως του φεγγαριού.

Οι πρώτοι Φιλόσοφοι με μία ματιά

Γιατί στην Μίλητο;

Η Μίλητος ιδρύθηκε τον 11ο αι. π.Κ.Χ από γιο του Κόδρου, τον Νηλέα, στα δυτικά παράλια της Μ. Ασίας, εκεί που εκβάλλει ο ποταμός Μαίανδρος. Ο αποικισμός αυτός ολοκληρώθηκε με την σταδιακή άφιξη διαφόρων ομάδων, που προέρχονταν κυρίως από την Β.Α Πελοπόννησο και η Μίλητος εξελίχθηκε σε εμπορικό κέντρο μεγάλης σπουδαιότητας.

Οι Μιλήσιοι διεύρυναν τον ορίζοντά τους και ήρθαν σε επαφή με τις ιδέες άλλων πολιτισμών, όπως η Αίγυπτος, οι Σάρδεις και ο Πόντος, οι οποίες απετέλεσαν το θεωρητικό υπόβαθρο της ιωνικής σκέψης. Επιπλέον, η έλλειψη οργανωμένης θρησκείας και ιερατείου ευνόησε την ανάπτυξη της επιστημονικής σκέψης, η οποία εκλαμβάνεται εδώ ως μοχλός ανάπτυξης και όχι ως κίνδυνος για το υπάρχον καθεστώς, όπως συνέβαινε στις χώρες με ισχυρή θρησκευτική τάξη. Επιστημονική σκέψη και φιλοσοφικός στοχασμός γεννήθηκαν μαζί, ως μία διανοητική σύλληψη και πέρασαν πολλά χρόνια μέχρι να χωρίσουν οι δρόμοι τους.

Οι πρώτοι φιλόσοφοι εμφανίζονται την εποχή της ειρήνευσης που συνήψαν ο τύραννος της Μιλήτου Θρασύβουλος με τον Αλυάττη, βασιλιά της Λυδίας (λίγο πριν το 594 π.Κ.Χ) και η φιλοσοφία ακμάζει όσο αναπτύσσεται η οικονομία. Όταν γύρω στο 530 π.Κ.Χ το εμπόριο παρακμάζει, η πολιτική κατάσταση είναι ταραχώδης και η στρατιωτική ισχύς της πόλης αποδυναμώνεται, το κέντρο της ελληνικής διανόησης μεταφέρεται στις αποικίες της Κ. Ιταλίας, όπου το αντικείμενο της φιλοσοφίας διαφοροποιείται.

Το ερώτημα που απασχόλησε αυτούς τους πρώτους διανοητές ήταν «ποιο είναι το πρωταρχικό στοιχείο της σύστασης του κόσμου και με ποιες διεργασίες επιτυγχάνεται η διαφοροποίησή του». Προσπαθώντας να βρουν λογικές απαντήσεις απομακρύνθηκαν από τους κοσμογονικούς μύθους, χωρίς όμως να εξορίσουν τη θεότητα από το σύστημά τους.

Θαλής: Ο πρώτος που αποκάλυψε στους Έλληνες τη φυσική έρευνα

«Μερικοί λένε πως η ψυχή είναι αναμεμειγμένη με το σύμπαν· ίσως γι’ αυτό και ο Θαλής θεωρούσε πως όλος ο κόσμος είναι γεμάτος θεούς»

 Ο Θαλής ο Μιλήσιος έζησε από το 624 έως το 545 π.Κ.Χ περίπου, και διακρίθηκε ως μαθηματικός, μηχανικός και αστρονόμος. Είναι ο αρχαιότερος φυσικός φιλόσοφος που γνωρίζουμε ενώ συγκαταλέγεται ανάμεσα στους επτά σοφούς. Γεννήθηκε στη Μίλητο από την Κλεοβουλίνη και τον Εξάμυο, ο οποίος καταγόταν από την ίδια οικογένεια με τον Κάδμο και τον Αγήνορα. Ωστόσο φαίνεται πως δεν ήταν αριστοκράτης και ούτε φρόντισε να αποκτήσει περιουσία, αλλά προτίμησε να αφοσιωθεί στην έρευνα.

Ταξιδεύοντας στην Αίγυπτο είχε την ευκαιρία να συγκεντρώσει στοιχεία από τους επιτυχημένους χωρομέτρες και να γίνει ο πρώτος γεωμέτρης στην Ελλάδα. Για τους αρχαίους ήταν ένα λαμπρό παράδειγμα επινοητικότητας, καθώς είχε προβλέψει μία έκλειψη ηλίου (585 π.Κ.Χ), είχε σχεδιάσει εκτροπή ποταμού και είχε καταφέρει να κερδίσει πολλά χρήματα, προβλέποντας από νωρίς την αυξημένη παραγωγή ελιάς. Ως μαθηματικός, υπολόγισε το ύψος μίας πυραμίδας και έλυσε μερικά ακόμα προβλήματα, που για εκείνη την εποχή ήταν εντυπωσιακά. Ένα από αυτά ήταν το θεώρημα πως οι κατά κορυφήν γωνίες είναι ίσες. Δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε αν είχε διατυπώσει κάποιες συγκεκριμένες γεωμετρικές αρχές, αλλά οι μετρήσεις του είχαν εντυπωσιάσει τους συγχρόνους του. Περιγράφοντας κάποιον επινοητικό άνδρα, ένα πρόσωπο στις Όρνιθες του Αριστοφάνη λέει «αυτός είναι ίδιος Θαλής».

Σχετικά με την φύση, ο Θαλής κατέληξε στο συμπέρασμα πως το πρωταρχικό στοιχείο του κόσμου είναι το νερό. Αυτό σημαίνει είτε πως η γη προήλθε από το νερό, ή, όπως τον ερμηνεύει ο Αριστοτέλης, πως τα πάντα στη γη είναι νερό σε διαφορετικές μορφές.

Αναξίμανδρος: Ο πρώτος μεθοδικός μελετητής

«Όπως όλα τα ζώα, έτσι και ο άνθρωπος δεν παρέμεινε ο ίδιος αλλά εξελισσόταν καθώς προσπαθούσε να επιβιώσει υπό διαφορετικές, κάθε φορά, συνθήκες.»

 Ο Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος (610-545 π.Κ.Χ), γιος του Πραξιάδη ήταν 14 χρόνια νεότερος του συμπατριώτη του, Θαλή, ίσως μάλιστα να ήταν φίλος ή συγγενής του. Η δική του γνώμη ήταν πως το πρωταρχικό στοιχείο του κόσμου είναι το άπειρο, δηλαδή, μία απροσδιόριστη ύλη η οποία διαφέρει από οποιαδήποτε άλλη συναντούμε στον ορατό κόσμο και δεν έχει χρονικούς και χωρικούς περιορισμούς. Από την ύλη αυτή δημιουργήθηκαν «όλοι οι ουρανοί και οι κόσμοι που υπάρχουν σε αυτούς, και σε αυτή αποσυντίθενται». Κάθε ον προέρχεται από το άπειρον, την αθάνατη αυτή αρχή και σε αυτήν χρωστά την ύπαρξή του. Ο θάνατος των όντων θεωρείται η ανταπόδοση της οφειλής. Η ζωή του ενός είναι ο θάνατος του άλλου, όπως η νύχτα χάνεται για να γεννηθεί η ημέρα, ο σπόρος πεθαίνει στο χώμα για να γεννηθεί το φυτό, η φωτιά σβήνει για να απομείνει η στάχτη κ.τ.λ. Αυτή η ισορροπία ανάμεσα στις εναντιότητες, κρατά τον κόσμο αιώνιο και αναλλοίωτο.

Ο Αναξίμανδρος ήταν ο πρώτος που προσπάθησε να δώσει μία ορθολογική εξήγηση της προέλευσης της ζωής μέσω μίας πρώιμης εξελικτικής θεωρίας.

Ο Αναξίμανδρος ήταν επικεφαλής του αποικισμού της Απολλωνίας στη Μαύρη θάλασσα (σημερινή Σωζόπολη στη Βουλγαρία). Προσφάτως, στο κοντινό νησάκι του Αγ. Κηρύκου, η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως ευρήματα που σχετίζονται με τον χαμένο ναό του Απόλλωνα, πολιούχου της αρχαίας πόλης (www.bhfieldschool.org)

Αναξιμένης: Το απροσδιόριστο «άπειρο» προσδιορίζεται

«Ο «αέρας» είναι για το σύμπαν ό, τι η ψυχή για το ανθρώπινο σώμα» – Αυτή είναι η πρώτη σχετική με την ψυχή αναφορά που έχουμε στην ελληνική φιλοσοφία.

Οι μοναδικές πληροφορίες που έχουμε για τον Αναξιμένη τον Μιλήσιο (περ.585-525 π.Κ.Χ) είναι πως ο πατέρας του ονομαζόταν Εύστρατος και πως δάσκαλός του ήταν ο Αναξίμανδρος. Αν και σήμερα δεν τον μνημονεύουμε συχνά, η σκέψη του εκτιμήθηκε πολύ και αξιοποιήθηκε από τους μεγάλους φιλοσόφους του 5ου αιώνα π.Κ.Χ, όπως ο Δημόκριτος, ο Αναξαγόρας και ο Διογένης. Αργότερα, ο Θεόφραστος (μαθητής του Αριστοτέλη) έγραψε ένα ολόκληρο έργο που πραγματευόταν τη θεωρία του.

Η θεωρία αυτή ήταν ένας συγκερασμός των απόψεων των δύο προηγούμενων Μιλησίων. Βασιζόταν στο «άπειρο» του Αναξίμανδρου, αλλά με συγκεκριμένη πλέον μορφή, την οποία ονομάζει «αέρα», εννοώντας πιθανότατα ένα τμήμα του ατμοσφαιρικού αέρα. Αυτό το πρωταρχικό στοιχείο συμπυκνώνεται και αραιώνει, σχετίζεται με τα υπόλοιπα στοιχεία της φύσης (φωτιά, γη και νερό), και με τον τρόπο αυτό σχηματίζει όλα όσα βλέπουμε σήμερα. Παράλληλα, είναι το πνεύμα που ζωοποιεί τον κόσμο και είναι θεϊκής φύσης, σκέψη που συμφωνεί και με τα συμπεράσματα του Θαλή.

Η Μίλητος αρχίζει να παρακμάζει οικονομικά, κυρίως εξαιτίας των πολυετών και σφοδρών πολιτικών συγκρούσεων, λίγο μετά την κατάληψή της από τους Πέρσες. Τρεις άλλες ιωνικές πόλεις όμως, έχουν ήδη φέρει στον κόσμο τους δικούς τους φιλοσόφους, οι οποίοι θα αφήσουν ισχυρό αποτύπωμα στην πορεία της δυτικής σκέψης: Ο Ηράκλειτος από την Έφεσο, ο Πυθαγόρας, που θα αφήσει την πατρίδα του Σάμο για να μεγαλουργήσει στον Κρότωνα της Κ. Κάτω Ιταλίας και ο Ξενοφάνης από την Κολοφώνα, ο οποίος επίσης θα εγκατασταθεί στην Μ. Ελλάδα. Εκεί, στις ελληνικές αποικίες της Μ. Ελλάδας, η φιλοσοφία πήρε έναν διαφορετικό δρόμο προς μεταφυσικές αναζητήσεις. Η επιστημονική αναζήτηση των Μιλησίων εγκαταλείφθηκε, για να επανέλθει στην Αθήνα του 5ου αιώνα με τον Αναξίμανδρο, τον Λεύκιππο και τον Δημόκριτο.

Στο βυθό των Κυθήρων οι θησαυροί του Παρθενώνα που ο Λόρδος Έλγιν δεν πήρε ποτέ μαζί του

Ένας ολόκληρος θησαυρός, που περιλαμβάνει από αιγυπτιακά αγάλματα μέχρι νομίσματα και αμφορείς, βρέθηκε στο ναυάγιο του «Mentor» (Μέντωρ), του πλοίου που χρησιμοποιήθηκε για τη μεταφορά των μαρμάρων του Παρθενώνα που λεηλάτησε ο λόρδος Έλγιν από την Ελλάδα στην Αγγλία, με την άδεια των Οθωμανών.

 

Όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα-αφιέρωμα της ισραηλινής Haaretz, η βαρυφορτωμένη φρεγάτα βυθίστηκε νοτιοδυτικά των Κυθήρων, κατά το ταξίδι επιστροφής της στη Βρετανία.

 

Τα μάρμαρα που μετέφερε διασώθηκαν (ο ίδιος ο Έλγιν ζήτησε βοήθεια σχετικά, αναφέροντας πως «είχε κάποιες ποσότητες κιβωτίων με πέτρες χωρίς αξία, αλλά μεγάλης σημασίας για εμένα»), ωστόσο είναι πολλά αυτά τα οποία έμειναν στο ναυάγιο, ακόμα και αν επί 200 χρόνια ήταν στο έλεος των απανταχού «ενδιαφερομένων».

 

Ομάδα αρχαιολόγων με επικεφαλής τον Δημήτρη Κουρκουμέλη, της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων επισκέφθηκε ξανά το ναυάγιο και πραγματοποίησε ευρύτερη ανασκαφή στο κύτος, του οποίο έχει υποστεί πολλές ζημιές από τις λεηλασίες και τις επιχειρήσεις ανάσυρσης που έχουν γίνει ανά τα χρόνια.

 

«Αποκαλύψαμε το υπόλοιπο κύτος, τμήματα της πλώρης, ένα τέταρτο του σκάφους» είπε ο ο κ. Κουρκουμέλης στη Haaretz, προσθέτοντας πως δυστυχώς το υπόλοιπο κύτος έχει καταστραφεί από τον 19ο και τον 20ό αιώνα, από κυνηγούς θησαυρών οι οποίοι αναζητούσαν περισσότερα μάρμαρα που πιστευόταν πως είχαν απομείνει στο ναυάγιο.

 

Η ιστορία του Σκωτσέζου αριστοκράτη, ο οποίος ανέλαβε καθήκοντα πρέσβη της Βρετανίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1801 και απέσπασε γλυπτά από τον Παρθενώνα είναι γνωστή.

 

Στις 15 Σεπτεμβρίου 1802, το «Mentor» σάλπαρε από τον Πειραιά για τη Βρετανία, φορτωμένο με τα μάρμαρα και άλλα αρχαία ανεκτίμητης αξίας. Το πλοίο έφτασε στο ακρωτήριο Ταίναρο (κάβο Ματαπά) όπου και πέρασε τη νύχτα λόγω ισχυρών ανέμων.

 

Ωστόσο, το πρωί ο καπετάνιος συνειδητοποίησε πως το πλοίο έμπαζε νερά. Σημειώνεται ότι ο καπετάνιος, Ουίλιαμ Έγκλεν, είχε διαφωνήσει έντονα στον Πειραιά με τον γραμματέα του Έλγιν επειδή θεωρούσε πως τα κιβώτια ήταν πολύ βαριά για το πλοίο.

 

Όπως αποδείχτηκε, είχε δίκιο. Ελπίζοντας να σώσει το σκάφος, έβαλε πορεία για τα Κύθηρα και παραλίγο να φτάσει: Το απόγευμα έφτασε στο μικρό λιμάνι του Αβλέμονα, αλλά ο καιρός ήταν πολύ κακός για να δέσει το καράβι.

 

Οι ναύτες προσπάθησαν να το σταθεροποιήσουν με δύο άγκυρες στα ανοιχτά του λιμανιού, αλλά τελικά το πλοίο παρασύρθηκε, έπεσε σε βράχια και βυθίστηκε σε βάθος 23 μέτρων. Οι επιβάτες και το πλήρωμα διασώθηκαν το «Ανίκητος».

 

Όταν ο Έλγιν έμαθε για την καταστροφή, οργάνωσε αποστολή ανάσυρσης, με βουτηχτές από την Κάλυμνο. Τα γλυπτά του Παρθενώνα εν τέλει ανασύρθηκαν, απεστάλησαν στη Μάλτα και μετά στη Βρετανία.

 

Παρά τις «επισκέψεις» κυνηγών θησαυρών, το ναυάγιο συνέχισε να αποδίδει πολύτιμα ευρήματα, όπως αρχαία νομίσματα από την αρχαϊκή μέχρι τη ρωμαϊκή περίοδο, ροδιακούς αμφορείς, απολιθώματα ψαριών και φυτών από τον Λεβάντε (το σημερινό Ισραήλ και τον Λίβανο) και πολλά άλλα αντικείμενα που αποτελούσαν το φορτίο του «Mentor».

 

Σημειώνεται πως από τις αρχές του 19ου αιώνα και μετά, η Ελλάδα και ο Λεβάντες είχαν γίνει «της μόδας» στη Δύση, και ως εκ τούτου πάρα πολλοί ήθελαν «κάτι» από εκεί. Όπως εξηγεί στην ισραηλινή εφημερίδα ο κ. Κουρκουμέλης, το «Mentor» προηγουμένως ταξίδευε κατά μήκος της ακτής του Λεβάντε, συλλέγοντας και μεταφέροντας αντικείμενα για συλλέκτες στην Ευρώπη.

 

Το 1816 ο Έλγιν πούλησε τα γλυπτά του Παρθενώνα στη βρετανική κυβέρνηση, και από το 1817 εκτίθενται στο Βρετανικό Μουσείο- γεγονός που αποτελεί λόγω αντιπαράθεσης μεταξύ του μουσείου και των ελληνικών κυβερνήσεων, που ζητούν την επιστροφή τους στη χώρα στην οποία ανήκουν.

 

Το μυστήριο της σκοτεινής πλευράς του φεγγαριού - Γιατί είναι τόσο διαφορετική από την φωτεινή

Οι διαφορές ανάμεσα στις όψεις των δύο πλευρών του φεγγαριού, εκείνη που βλέπουμε και εκείνη που παραμένει κρυφή, οφείλεται στον τρόπο γέννησής του και τις υψηλές θερμοκρασίες της πρώιμης Γης, υποστηρίζει πρόσφατη μελέτη. Η νέα θεωρία επιχειρεί να εξηγήσει τον λόγο που οι κρατήρες στη σκοτεινή πλευρά της Σελήνης είναι πολύ περισσότεροι.

Το φωτεινότερο αντικείμενο στον νυχτερινό ουρανό μας, το φεγγάρι, αποτελεί, από την πρώτη στιγμή της ανθρώπινης παρουσίας στη Γη, αφορμή για μύθους, έμπνευση για καλλιτεχνήματα, ή απλά ένα υπέροχο θέαμα για να χαζέψει κανείς τα βράδια.

Για τους φανατικούς των επιστημών του διαστήματος, αποτελεί και μία πρώτης τάξεως ευκαιρία, για να μελετήσουν ένα ουράνιο σώμα άλλο από τη Γη. Γιατί μπορεί να γεννήθηκε από τον πλανήτη μας, αλλά δεν παύει από το να είναι, σήμερα, ξεχωριστό.

Αμέτρητοι φακοί τηλεσκοπίων έχουν στραφεί προς το μέρος του, στο πέρασμα των αιώνων, λοιπόν. Όλοι, όμως, αντικρίζουν την ίδια εικόνα, την πλευρά του που βλέπει προς τη Γη, αφού το φεγγάρι είναι "παλλιροϊκά κλειδωμένο" με τον πλανήτη μας.

Οι δύο διαφορές μεταξύ "σκοτεινής" και κοντινής πλευράς του φεγγαριού

Το φαινόμενο που ονομάζουμε "παλλιροϊκό κλείδωμα" ή σύγχρονη περιστροφή, έχει ως αποτέλεσμα το φεγγάρι να μας δείχνει πάντα την ίδια πλευρά του, επειδή ο χρόνος περιστροφής του γύρω από τη Γη (29,5 μέρες) και γύρω από τον εαυτό του (27,3 μέρες) εξισώνεται.

Έτσι, η μεριά του που κοιτάζει προς την αντίθετη κατεύθυνση από εμάς, παρέμενε άγνωστη μέχρι και πριν από μισό αιώνα, όταν οι Σοβιετικοί έστειλαν το Luna 3, το οποίο φωτογράφισε, για πρώτη φορά, τη "σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού".

Από τότε, έχουμε καταφέρει να εξασφαλίσουμε και άλλες εικόνες της, αλλά από εκείνη την πρώτη φωτογραφία, δύο πράγματα έκαναν εντύπωση στους ειδικούς: η σκοτεινή πλευρά έχει (α) περισσότερους κρατήρες και (β) καθόλου σεληνιακές θάλασσες.


Αριστερά, η κοντινή πλευρά του φεγγαριού. Δεξιά, η μακρινή πλευρά του.

Οι δύο παρατηρήσεις προβλημάτισαν τους επιστήμονες, οι οποίοι χρειάστηκαν, σχετικά, μεγάλο χρονικό διάστημα για να καταλήξουν σε μία θεωρία. Κατ' αυτή, η εξωτερική πλευρά του δορυφόρου μας έχει πιο πολλούς κρατήρες, επειδή δέχεται περισσότερα χτυπήματα από αστεροειδείς.

Η υπόθεση ακούγεται σωστή, αφού, όντως, η λογική λέει ότι η κοντινή πλευρά είναι πιο δύσκολο να "βομβαρδιστεί" από αντικείμενα, προστατευμένη από τη Γη. Τελικά, η εικασία αποδεικνύεται λανθασμένη! Τα πάντα έχουν, μάλλον, να κάνουν με τον τρόπο γέννησης της Σελήνης.

Όπως είδαμε πρόσφατα και αναφέραμε παραπάνω, το φεγγάρι δημιουργήθηκε όταν η Γη συγκρούστηκε με ένα ουράνιο σώμα (τη Θεία) στο μέγεθος του Άρη, πριν από κάτι περισσότερο από 4 δισεκατομμύρια χρόνια, εκτοξεύοντας το υλικό που σχημάτισε τη Σελήνη, στο διάστημα.

Νέα μελέτη προτείνει νέα θεωρία ως την εξήγηση των διαφορών

Τώρα, νέα μελέτη συνδέει αυτό το γεγονός με τον αριθμό των κρατήρων και θαλασσών στις δύο πλευρές του φεγγαριού. Συγκεκριμένα, οι Jason Wright, Stein Sigurdsson και Arpita Roy (επικεφαλής συγγραφέας) υποστηρίζουν ότι οι διαφορές οφείλονται στη θερμότητα της πρώιμης Γης.

Ειδικότερα, την εποχή που ο πλανήτης μας συγκρούστηκε με τη Θεία υπολογίζεται ότι είχε θερμοκρασία πάνω από 2400 βαθμούς Κελσίου - ήταν, ουσιαστικά, μία μπάλα από μάγμα. Οπότε, το νεογέννητο φεγγάρι δεχόταν πολύ μεγάλη ζέστη.

Σύμφωνα, λοιπόν, με μοντέλο που έφτιαξαν οι ανωτέρω ερευνητές, στα πλαίσια της μελέτης τους, αυτή η θερμότητα ήταν ικανή να κρατά το φεγγάρι σε ημιρευστή κατάσταση. Και, αφού το φεγγάρι ήταν από τότε "παλλιροϊκά κλειδωμένο" με τη Γη, η μακρινή του πλευρά κρύωσε και σταθεροποιήθηκε νωρίτερα.



H σύγκρουση Γης και Θείας έγινε μία εποχή που ο πλανήτης μας "κόχλαζε" και αυτό επηρέασε το φεγγάρι, λέει η μελέτη

Το αποτέλεσμα ήταν, πάντα κατά τη νέα μελέτη, πολλοί αστεροειδείς και κομήτες που συγκρούονταν με την κοντινή πλευρά του - αυτή που βλέπουμε - να βυθίζονται μέσα σε ωκεανούς από μάγμα, τις σημερινές σεληνιακές θάλασσες, χωρίς να αφήνουν σημάδια στην επιφάνεια.

Την ίδια περίοδο, η σκοτεινή πλευρά γέμιζε κρατήρες, αφού από την επιφάνειά της έλειπε το υγρό στοιχείο που θα "κατάπινε" τους ιπτάμενους "εισβολείς". Η θεωρία που προτείνουν οι τρεις ερευνητές, εξηγεί και τη χημική διαφορά των δύο πλευρών, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται.

Και κάπως έτσι, φτάσαμε στη σημερινή εικόνα του δορυφόρου μας. Ένα ακόμα κομμάτι στο παζλ της δημιουργίας και της εμφάνισης του φεγγαριού, αν η νέα θεωρία αποδειχθεί, μπαίνει στη θέση του. Ακόμα κι έτσι, το σίγουρο είναι ότι η Σελήνη θα παραμένει, πάντα, μυστηριώδης και σαγηνευτική.

Είναι, μάλλον, που βρίσκεται τόσο κοντά, αλλά και τόσο μακριά, ταυτόχρονα. Τόσο οικεία, αλλά και τόσο ξένη, όσο χρειάζεται για να μας κρατά μαγευτικά κλειδωμένους μαζί της, όπως είναι και αυτή κλειδωμένη με το σπίτι μας.

Υπό αμφισβήτηση ο τρόπος δημιουργίας της Σελήνης όπως και το νερό που διαθέτει

Όπως και η Γη έτσι και η Σελήνη διαθέτει σημαντική ποσότητα νερού, λένε τώρα οι επιστήμονες, θέτοντας υπό αμφισβήτηση και τα όσα πιστεύαμε μέχρι σήμερα σχετικά με τη δημιουργία του δορυφόρου του πλανήτη μας.

Η Σελήνη διαθέτει εκατό φορές περισσότερο νερό από όσο πιστεύαμε μέχρι τώρα, σύμφωνα με επιστήμονες, θέτοντας έτσι υπό αμφισβήτηση και το πως δημιουργήθηκε.

Σύμφωνα λοιπόν με τη νέα αυτή μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο Science Express, το περισσότερο νερό ενισχύει τη θεωρία εκείνη που θέλει τη Γη και το Φεγγάρι να έχουν κοινή προέλευση. Όπως επεσήμανε ένας από τους ερευνητές ο James Van Orman, καθηγητής Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Case Western Reserve στο Κλίβελαντ του Οχάιο, «το εσωτερικό της Σελήνης φαίνεται να είναι αρκετά παρόμοιο με το εσωτερικό της Γης ως προς αυτά που γνωρίζαμε για την αφθονία του νερού».

Φωτογραφία από λιωμένο συστατικό του δείγματος 74220 που έφερε πίσω η αποστολή Απόλλων 17, το οποίο περικλείεται μέσα σε ένα κρύσταλλο ολιβίνη. Το συστατικό έχει διάμετρο μόλις 30 μικρόμετρα

Οι επιστήμονες κατέληξαν σε αυτά τα συμπεράσματα, αφού εντόπισαν μόρια νερού και άλλα πτητικά στοιχεία – όπως φθόριο, χλώριο και θείο – σε ποσότητα μάγματος που είχαν φέρει πίσω στη Γη οι αστροναύτες του Apollo 17 στην τελευταία αποστολή στο φεγγάρι τον Δεκέμβρη του 1972. Οι ερευνητές θεωρούν ότι το νερό στο φεγγάρι προέρχεται από κομήτες και μετεωρίτες που έπεφταν κατά καιρούς στο έδαφός του.

Αυτό βεβαίως είναι αρχικά ένα καλό νέο για τις μελλοντικές αποστολές στη Σελήνη, όμως το κακό με αυτό το νερό είναι ότι είναι «εγκλωβισμένο» μέσα σε μικροσκοπικούς ηφαιστειακούς κρυστάλλους. Έτσι οι αστροναύτες που θα επισκεφθούν στο μέλλον τη Σελήνη είναι απαραίτητο να έχουν μαζί τους νερό από τη Γη.

Οι γεωλόγοι οι οποίοι ανέλυσαν δείγματα σεληνιακών βράχων που είχε φέρει πίσω στη Γη η αποστολή «Απόλλων 17» το 1972, ανακάλυψαν ότι υπάρχει πολύ μεγάλη ομοιότητα σε ό,τι αφορά την περιεκτικότητα σε νερό του ανώτερου μανδύα της Γης με αυτή του υπεδάφους της Σελήνης. Και μπορεί στην όψη το φεγγάρι να φαίνεται άγονο, ωστόσο η άνυδρη επιφάνειά του κρύβει μέσα της πολύ νερό, σημειώνουν οι ερευνητές. Τόσο ώστε, όπως εκτιμούν, πιθανότατα κάτω από την επιφάνεια της Σελήνης βρισκόταν κάποτε μια ολόκληρη Καραϊβική.

Οι θεωρίες της «γέννησης» της Σελήνης

Η νέα ανακάλυψη περιπλέκει τα πράγματα σχετικά με τη θεωρία που αναφέρει ότι η Σελήνη δημιουργήθηκε όταν ένα μεγάλο τμήμα της πρώιμης Γης αποχωρίστηκε από αυτήν πριν από περίπου 4,5 δις χρόνια κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης με έναν άλλον πλανήτη που είχε μέγεθος περίπου όσο εκείνο του Άρη. Και αυτό διότι εάν η Σελήνη είχε «γεννηθεί» από ένα τόσο βίαιο γεγονός όλο το νερό που περιείχε θα έπρεπε να έχει εξατμιστεί κατά τη σύγκρουση εξαιτίας των πολύ υψηλών θερμοκρασιών που θα αναπτύσσονταν.

Ωστόσο η θεωρία της μεγάλης σύγκρουσης ενισχύεται από πολλά άλλα στοιχεία. Για παράδειγμα το σχετικά μεγάλο μέγεθος του δορυφόρου μας σε σύγκριση με τη Γη αποτελεί παράγοντα που μαρτυρεί ότι η Σελήνη δημιουργήθηκε μετά από σύγκρουση με κάποιον διερχόμενο πλανήτη. Επίσης. άλλη μια ένδειξη που συνάδει με αυτή τη είναι ότι στη Σελήνη εμφανίζεται έλλειψη σιδήρου, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τον μανδύα της Γης από την οποία υποτίθεται ότι «γεννήθηκε».

Ένα άλλο ενισχυτικό στοιχείο της επικρατούσας θεωρίας σχετικά με τη σύγκρουση αφορά τα ισότοπα οξυγόνου που εντοπίζονται τόσο στη Γη όσο και στη Σελήνη και τα οποία είναι παρόμοια σε αναλογία στον πλανήτη μας και τον δορυφόρο του – δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με τα ισότοπα του Άρη και των μετεωριτών.

«Θεωρώ ότι στη βασική μορφή της η θεωρία της σύγκρουσης πιθανότατα είναι σωστή, ωστόσο υπάρχει κάτι θεμελιώδες στη διαδικασία που ακόμη δεν έχουμε κατανοήσει» ανέφερε ο επικεφαλής της μελέτης Erik Hauri γεωχημικός στο Ιδρυμα Carnegie.

«Παράθυρο» στη γνώση

Παρότι τα καινούργια στοιχεία δεν δίνουν μια οριστική απάντηση σχετικά με τον σχηματισμό του δορυφόρου μας, θεωρούνται άκρως σημαντικά από τους επιστήμονες σε ό,τι αφορά την καλύτερη μελέτη της Σελήνης.

«Τα δείγματα αυτά μας προσφέρουν το καλύτερο ‘παράθυρο’ μέχρι σήμερα προκειμένου να δούμε πόσες είναι οι ποσότητες νερού στο εσωτερικό της Σελήνης» ανέφερε ο καθηγητής James Van Orman. «Το εσωτερικό της Σελήνης προσομοιάζει σε μεγάλο βαθμό με εκείνο της Γης σε ό,τι αφορά την αφθονία σε νερό» κατέληξε ο καθηγητής.

Έτσι, κατά τα φαινόμενα η γέννηση της Σελήνης θα συνεχίσει να αποτελεί μυστήριο.

Μια κοσμική έκρηξη που έγινε μόλις 520 εκατομμύρια χρόνια μετά το Big Bang!

Η κατακλυσμική έκρηξη ενός γιγαντιαίου άστρου κοντά στα πέρατα του Σύμπαντος ίσως αποτελεί το πιο μακρινό αντικείμενο που έχει μέχρι σήμερα παρατηρηθεί από τον άνθρωπο.

Επιστήμονες πιστεύουν ότι η έκρηξη, την οποία κατέγραψε το διαστημικό παρατηρητήριο Swift της NASA, σημειώθηκε περίπου 520 εκατομμύρια χρόνια μετά το Big Bang. Αυτό σημαίνει ότι το φως από την κατάρρευσή του, χρειάστηκε 13,14 δισεκατομμύρια χρόνια για να φτάσει στη Γη.

Την εποχή που έγινε η συγκεκριμένη έκρηξη, υπολογίζεται ότι το σύμπαν είχε λιγότερο από το 4% της σημερινής ηλικίας του και λιγότερο από το ένα δέκατο (10%) του σημερινού μεγέθους του.

Η έκρηξη των ακτίνων γάμμα πήρε την κωδική ονομασία GRB 090429Β.

«Θα ήταν ένας τεράστιος αστέρι, ίσως 30 φορές μεγαλύτερος από τον δικό μας Ήλιο», δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής Antonino Cucchiara του πανεπιστημίου Berkeley.

«Δεν διαθέτουμε αρκετές πληροφορίες για να πούμε ότι πρόκειται για ένα άστρο από τα επονομαζόμενα ‘πληθυσμού III’, τα οποία είναι από τα πρώτα που γέννησε το Σύμπαν. Όμως σίγουρα είναι από τις πιο πρώιμες φάσεις της δημιουργίας των αστεριών», δήλωσε ο Antonino Cucchiara.

Υπάρχουν πάντως και άλλα κοσμικά συμβάντα στις εσχατιές και τις απαρχές του σύμπαντος, που ερίζουν για τον τίτλο του πιο μακρινού «αντικειμένου», κυρίως μετά τα νέα πιο εξελιγμένα όργανα παρατήρησης που τοποθετήθηκαν το 2009 στο διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble, αν και υπάρχει ένας βαθμός αβεβαιότητας σε αυτούς τους ισχυρισμούς.

Η σχετική λεπτομερής επιστημονική ανακοίνωση πρόκειται να γίνει σύντομα στο περιοδικό αστροφυσικής «Astrophysical Journal».

Δεν παράγονται πια τόσα νέα άστρα στον Γαλαξία μας ενώ ανήκει σε ένα σπάνιο τύπο

Σύμφωνα με μια νέα έρευνα ο Γαλαξίας μας περνάει την κρίση της μέσης ηλικίας, έχοντας αφήσει πίσω του τη φάση της μαζικής παραγωγής νέων άστρων. Δηλαδή, η παραγωγή νέων άστρων έχει ατονήσει και οδεύει σε μια φάση που δεν θα γεννιούνται πλέον καθόλου νέα άστρα.

Η συντριπτική πλειοψηφία των γαλαξιών ανήκουν σε δύο κατηγορίες που χαρακτηρίζονται από την απόχρωση τους. Πρόκειται για τους μπλε γαλαξίες οι οποίοι αποτελούν εργοστάσια συνεχούς παραγωγής νέων άστρων και για τους κόκκινους γαλαξίες που βρίσκονται σε κατάσταση παραγωγής ελάχιστων ή καθόλου άστρων.

Υπάρχει και μια ενδιάμεση σπάνια ομάδα γαλαξιών που ονομάζονται «πράσινες κοιλάδες». Οι γαλαξίες αυτοί βρίσκονται στην διαδικασία μετάβασης από την μπλε κατηγορία στην κόκκινη και η παραγωγή νέων άστρων έχει αρχίσει να ατονεί. Επιστήμονες του Πανεπιστημίου Swinburne στην Αυστραλία με επικεφαλής τον Simon Mutch υποστηρίζουν ότι ο γαλαξίας μας βρίσκεται σε αυτή την σπάνια ομάδα γαλαξιών, όπου ανήκουν μόνο το 4% όλων των γαλαξιών.

Οι ερευνητές κατέληξαν στα συμπεράσματα τους μελετώντας μέσα από προσομοιώσεις τη δημιουργία και εξέλιξη 25 εκατομμυρίων γαλαξιών. Θεωρούν ότι η κολοσσιαία μαύρη τρύπα που βρίσκεται στο κέντρο του Γαλαξία μας είναι υπεύθυνη για την «γήρανσή» του.

Εκτιμούν ότι η ακτινοβολία που εκπέμπει η μαύρη τρύπα καθώς ρουφάει ύλη καταστρέφει ή απομακρύνει έξω από τον γαλαξία μας τα κοσμικά αέρια η παρουσία των οποίων είναι απαραίτητη για την γέννηση νέων άστρων. Υπολογίζουν ότι σε 1,5 δις έτη ο γαλαξίας μας θα μπει στην κόκκινη φάση του.

Αναφέρουν επίσης ότι ακόμη και μια ενδεχόμενη συγχώνευση του γαλαξία μας με κάποιον άλλο, όπως τον γαλαξία της Ανδρομέδας σε μερικά δισεκατομμύρια χρόνια, δεν θα σταματήσει το ρολόι του χρόνου αλλά απλά θα καθυστερήσει την όλη διαδικασία. Η συγχώνευση θα οδηγήσει στην γέννηση νέων άστρων αλλά μετά από κάποιο σχετικά μικρό χρονικό διάστημα η δημιουργία νέων άστρων θα σταματήσει.

Η Πίστη είναι Άρνηση της Αλήθειας

Ερώτηση: Η πίστη στο Θεό υπήρξε πάντα ένα ισχυρό ερέθισμα για μια καλύτερη ζωή. Γιατί αρνείστε το Θεό; Γιατί δεν προσπαθείτε να αναζωογονήσετε την πίστη του ανθρώπου στην ιδέα του Θεού;

-Ας κοιτάξουμε το πρόβλημα ευρύτερα και με νοημοσύνη. Μόνο ο άνθρωπος που δεν ξέρει την πραγματικότητα απολαμβάνει να χρησιμοποιεί λέξεις χωρίς νόημα. Ο άνθρωπος που λέει ότι ξέρει, δεν ξέρει, ο άνθρωπος που όντως βιώνει την πραγματικότητα την κάθε στιγμή, δεν έχει κανέναν τρόπο για να μεταδώσει αυτή την πραγματικότητα.

Η πίστη είναι άρνηση της αλήθειας, η πίστη εμποδίζει την αλήθεια. Το να πιστεύεις στο Θεό δεν είναι το να βρεις το Θεό. Ούτε ο πιστός ούτε ο άπιστος πρόκειται να βρουν το Θεό, γιατί η πραγματικότητα είναι το άγνωστο, και η πίστη σου ή η απιστία σου στο άγνωστο είναι απλώς μια προβολή του εαυτού σου, κι επομένως δεν έχει σχέση με την αλήθεια. Ξέρω ότι πιστεύετε και ξέρω ότι αυτό παίζει πολύ μικρό ρόλο στη ζωή σας. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που πιστεύουν, εκατομμύρια πιστεύουν στο Θεό και αντλούν παρηγοριά.

Πρώτα απ’ όλα, γιατί πιστεύετε; Πιστεύετε γιατί αυτό σας δίνει ικανοποίηση, παρηγοριά, ελπίδα και λέτε ότι αυτό δίνει νόημα στη ζωή σας. Στην πράξη, η πίστη σας παίζει πολύ μικρό ρόλο στη ζωή σας, γιατί πιστεύετε και εκμεταλλεύεστε άλλους• πιστεύετε και σκοτώνετε πιστεύετε σ’ ένα παγκόσμιο Θεό και δολοφονείτε ο ένας τον άλλον. Ο πλούσιος πιστεύει επίσης στο Θεό και εκμεταλλεύεται αλύπητα τους άλλους για να συσσωρεύει χρήματα και μετά χτίζει κάποιο ναό ή κάνει φιλανθρωπίες.

Οι άνθρωποι που έφτιαξαν και έριξαν την ατομική βόμβα στη Χιροσίμα είπαν ότι ο Θεός ήταν με το μέρος τους. Εκείνοι που πέταγαν με τ’ αεροπλάνα στον πόλεμο για να βομβαρδίζουν πόλεις έλεγαν ότι ο Θεός ήταν δίπλα τους στο πιλοτήριο. Οι δικτάτορες, οι πρωθυπουργοί, οι στρατηγοί, οι πρόεδροι, όλοι μιλάνε για το Θεό κι έχουν απέραντη πίστη στο Θεό. Όλοι αυτοί προσφέρουν καμιά υπηρεσία που κάνει καλύτερη τη ζωή των ανθρώπων; Όλοι αυτοί που λένε ότι πιστεύουν στο Θεό έχουν καταστρέψει τη μισή ανθρωπότητα και όλη η ανθρωπότητα βρίσκεται σε άθλια κατάσταση. Η θρησκευτική αδιαλλαξία έχει διαιρέσει τους ανθρώπους σε πιστούς και σε άπιστους και αυτό οδηγεί σε θρησκευτικούς πολέμους. Αυτό δείχνει σε τι μεγάλο βαθμό ο νους σας πολιτικοποιεί τα πάντα, ακόμα και το Θεό.

Είναι η πίστη στο Θεό «ισχυρό ερέθισμα για μια καλύτερη ζωή», όπως ισχυρίζεται εκείνος που έκανε την ερώτηση; Γιατί θέλετε να έχετε ένα ερέθισμα για να ζήσετε μια καλύτερη ζωή; Το «ερέθισμά σας» θα πρέπει, σίγουρα, να είναι η ίδια σας η επιθυμία να ζείτε απλά και καθαρά, έτσι δεν πρέπει; Όταν αναζητάς κάποιο ερέθισμα, τότε δεν σ’ ενδιαφέρει να κάνεις τη ζωή ίδιο καλή για όλους, αλλά ενδιαφέρεσαι μόνο για το «ερέθισμά σου», που είναι διαφορετικό από το δικό μου – και θα τσακωνόμαστε για το ερέθισμα. Αν ζούμε ευτυχισμένα μαζί, όχι γιατί πιστεύουμε στο Θεό αλλά επειδή είμαστε ανθρώπινα πλάσματα, τότε θα μοιραστούμε όλα τα μέσα παραγωγής, για να παράγουμε πράγματα για όλους.

Από έλλειψη νοημοσύνης, δεχόσαστε την ιδέα μιας σούπερ νοημοσύνης που την ονομάζετε «Θεό». Αλλά αυτός ο «Θεός», αυτή η σούπερ νοημοσύνη δεν πρόκειται να σας δώσει μια καλύτερη ζωή. Εκείνο που οδηγεί σε καλύτερη ζωή είναι η νοημοσύνη και δεν μπορεί να υπάρξει νοημοσύνη όταν υπάρχει πίστη, όταν υπάρχουν διαχωρισμοί, όταν τα μέσα της παραγωγής είναι στα χέρια των λίγων, όταν υπάρχουν ξεχωριστές εθνικότητες και ηγεμονικές κυβερνήσεις. Όλα αυτά δείχνουν, προφανώς, έλλειψη νοημοσύνης, και είναι αυτή η έλλειψη νοημοσύνης που εμποδίζει την καλύτερη ζωή και όχι η έλλειψη πίστης στο Θεό.

Όλοι πιστεύετε διάφορα, αλλά η πίστη σας δεν έχει κανένα αντίκρισμα στην πραγματικότητα. Η πραγματικότητα είναι εκείνο που είστε, εκείνο που κάνετε, εκείνο που σκέφτεστε, και η πίστη σας στο Θεό είναι απλώς μια φυγή από την ανόητη, μονότονη και σκληρή ζωή σας. Επιπλέον, η πίστη αναπόφευκτα χωρίζει τους ανθρώπους• υπάρχουν οι ινδουιστές, οι βουδιστές, οι χριστιανοί, οι κομουνιστές, οι σοσιαλιστές, οι καπιταλιστές κ.λπ.

Η πίστη, η ιδέα, διαιρεί. Ποτέ δεν ενώνει τους ανθρώπους.

Μπορεί να ενώσει μερικούς ανθρώπους σε μια ομάδα, αλλά αυτή η ομάδα θα είναι αντίθετη προς κάποια άλλη ομάδα. Οι ιδέες και οι πίστεις δεν ενώνουν ποτέ. Αντίθετα, χωρίζουν, διασπάνε και καταστρέφουν. Οπότε η πίστη σας στο Θεό στην πραγματικότητα σκορπίζει δυστυχία στον κόσμο. Παρόλο που μπορεί να σας έφερε μια στιγμιαία παρηγοριά, στην πραγματικότητα σας έφερε περισσότερη δυστυχία και καταστροφή με τη μορφή πολέμων, πείνας, ταξικών διαιρέσεων και άσπλαχνης δράσης κάποιων ιδιαίτερων ατόμων. Η πίστη σας λοιπόν δεν έχει καμιά αξία. Αν πιστεύατε αληθινά στο Θεό, αν ήταν ένα αληθινό βίωμα για εσάς, τότε το πρόσωπό σας θα ήταν πάντα χαμογελαστό- δεν θα βλάπτατε άλλα ανθρώπινα πλάσματα.

»Έχουμε την τάση να πιστεύουμε ότι αν δεν αναζητάμε, δεν αγωνιζόμαστε, δεν παλεύουμε, δεν ψάχνουμε – αδιάκοπα – θα μαραζώσουμε και δεν ξέρω γιατί δεν θα πρέπει να μαραζώσουμε -λες και δεν μαραζώνουμε τώρα.

Η ζωή μας είναι άδεια, και συνειδητοποιώντας το αυτό θέλουμε να τη γεμίσουμε. Ψάχνουμε τρόπους και μέσα, όχι μόνο για να γεμίσουμε αυτό το κενό αλλά και για να βρούμε κάτι που δεν μπορεί να μετρηθεί από τον άνθρωπο. Μερικοί μπορεί να παίρνουν ναρκωτικά – το LSD ή κάποιο άλλο από τα διάφορα είδη των ψυχεδελικών ναρκωτικών που προσφέρουν «επέκταση της συνείδησης» – και σε εκείνη την κατάσταση αποκτά κανείς ή βιώνει κάποια αποτελέσματα, γιατί έχει δοθεί στον εγκέφαλο κάποια ευαισθησία. Αλλά αυτά είναι χημικά αποτελέσματα.

Είναι αποτελέσματα από εξωγενείς, από εξωτερικούς παράγοντες. Παίρνει κάποιος ναρκωτικά ευελπιστώντας για κάτι κι έπειτα, εσωτερικά έχει αυτές τις εμπειρίες, αλλά καθώς έχει κάποια «πιστεύω», ό,τι βιώνει είναι ανάλογο με εκείνα τα «πιστεύω»· οι διαδικασίες είναι ανάλογες. Και τα δύο παράγουν μια εμπειρία, όμως ο άνθρωπος και πάλι χάνεται μέσα σε μια πίστη – στο «ναρκωτικό» της πίστης του, ή στην πίστη του για το χημικό ναρκωτικό. Αναπόφευκτα παγιδεύεται στις σκέψεις του. Και κάποια στιγμή το καταλαβαίνει κανείς όλο αυτό και το απορρίπτει. δηλαδή, είναι εντελώς ελεύθερος από οποιαδήποτε πίστη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι γίνεται αγνωστικιστής, ή ότι γίνεται κυνικός ή αδιάλλακτος. Αντιθέτως, βλέπεις τη φύση της πίστης και το γιατί η πίστη γίνεται τόσο εξαιρετικά σημαντική: επειδή φοβόμαστε – αυτή είναι βασικά η αιτία. Εξαιτίας του φόβου, όχι μόνο του καθημερινού μόχθου, αλλά και του φόβου ότι δεν θα γίνουμε κάποιοι, ότι δεν θα επιτύχουμε υλικά, ότι δεν θα έχουμε δύναμη, μια θέση στην κοινωνία, κύρος, φήμη· όλα αυτά προκαλούν πολύ φόβο και υπομένει κανείς αυτό το φόβο, αλλά και εξαιτίας αυτού του εσωτερικού φόβου είναι που η πίστη έχει γίνει τόσο σημαντική. Όταν βρίσκεται κανείς αντιμέτωπος με την πλήρη κενότητα της ζωής, κρατιέται από την πίστη. παρόλο που μπορεί να απορρίπτει την εξωτερική όψη της εξουσίας της πίστης – η πίστη επινοήθηκε από τους ιερείς σε όλο τον κόσμο – δημιουργεί μόνος του τη δική του πίστη προκειμένου να βρει και να συναντήσει εκείνο το εξαιρετικό πράγμα που ο άνθρωπος από πάντα αναζητά, αναζητά, αναζητά…

Κι έτσι, λοιπόν, αναζητά κανείς. Η φύση, η δομή της αναζήτησης είναι πολύ ξεκάθαρη. Αλλά και γιατί πρέπει να αναζητά κανείς; Στην ουσία είναι από ιδιοτέλεια – φωτισμένη ιδιοτέλεια, αλλά και πάλι είναι από ιδιοτέλεια. Επειδή λέει: «Η ζωή είναι τόσο φτηνή, άδεια, ανιαρή, ανόητη, δεν μπορεί να μην υπάρχει κάτι περισσότερο. θα πάω σε εκείνο το ναό, σε εκείνη την εκκλησία, σε εκείνο το…». Κι έπειτα τα απορρίπτει κανείς όλα αυτά και αρχίζει να αναζητά βαθιά. Αλλά η αναζήτηση οποιασδήποτε μορφής σ’ αυτό το πεδίο, γίνεται ένα ψυχολογικό εμπόδιο.

Νομίζω ότι αυτό πρέπει να γίνει κατανοητό πολύ απλά και ξεκάθαρα. Μπορεί κανείς αντικειμενικά να απορρίπτει – και το κάνει – την αυθεντία κάθε εξωτερικού μεσάζοντα που ισχυρίζεται ότι τον οδηγεί στην απόλυτη αλήθεια, αλλά πρέπει να την απορρίπτει επειδή κατανοεί τη φύση της αναζήτησης, να απορρίπτει όλες τις αναζητήσεις. γιατί ρωτά: «Τι αναζητά κανείς;». Αν εξετάσετε τι είναι αυτό που ψάχνουμε, τι είναι αυτό που θέλουμε, δεν είναι συνέπεια αυτής της αναζήτησης το ότι εκείνο που θα βρεις είναι κάτι που ήδη γνωρίζεις, που το είχες και το έχασες, και που προσπαθείς να το βρεις;

Αυτό είναι ένα από όσα συνεπάγεται η αναζήτηση. Στην αναζήτηση εμπλέκεται η διαδικασία της αναγνώρισης – με άλλα λόγια, όταν το βρεις, ό,τι κι αν είναι αυτό που ψάχνεις, σημαίνει ότι είσαι σε θέση να το αναγνωρίσεις, αλλιώς η αναζήτηση δεν έχει νόημα. (Παρακολουθήστε με, σας παρακαλώ πολύ). Αναζητά κανείς κάτι ελπίζοντας να το βρει, κι όταν το βρει, να το αναγνωρίσει. αλλά η αναγνώριση είναι λειτουργία της μνήμης. οπότε αυτό συνεπάγεται ότι το ξέρατε ήδη από πριν, ότι ήδη το έχετε δει φευγαλέα. Ή, καθώς είστε τόσο βαριά διαμορφωμένοι από την έντονη προπαγάνδα όλων των οργανωμένων θρησκειών, αυτοϋπνωτίζεστε να είστε μέσα σε μια κατάσταση. Έτσι, όταν αναζητάς κάτι εσωτερικό έχεις ήδη μια άποψη, μια ιδέα γι’ αυτό που αναζητάς, κι όταν το «βρίσκεις», σημαίνει ότι ήδη το ήξερες, αλλιώς δεν μπορεί να υπάρχει αναγνώριση· γι’ αυτό το λόγο εκείνο που βρίσκεις δεν είναι αληθινό.

Επομένως πρέπει να βρει κανείς εκείνη την κατάσταση του νου όπου είναι πραγματικά ελεύθερος από κάθε αναζήτηση, από κάθε πίστη – χωρίς να γίνεται κυνικός, χωρίς να βαλτώνει. Γιατί έχουμε την τάση να πιστεύουμε ότι αν δεν αναζητάμε, δεν αγωνιζόμαστε, δεν παλεύουμε, δεν ψάχνουμε – αδιάκοπα – θα μαραζώσουμε. Και δεν ξέρω γιατί δεν θα πρέπει να μαραζώσουμε – λες και δεν μαραζώνουμε τώρα. Κανείς μαραζώνει πραγματικά. καθώς έρχεται ο θάνατος, καθώς γερνάει και το σώμα του φτάνει στο τέλος.

Η ζωή μας είναι η διαδικασία του μαρασμού, γιατί σε αυτήν, στην καθημερινότητα, μιμούμαστε, αντιγράφουμε, ακολουθούμε, υπακούμε, συμμορφωνόμαστε – τα οποία είναι μορφές μαρασμού. Έτσι, ένας νους που δεν είναι πια παγιδευμένος σε καμία μορφή πίστης, δεν είναι παγιδευμένος σε κάποια πίστη που έχει επινοήσει ο ίδιος και δεν αναζητά τίποτα, παρόλο που αυτό ίσως είναι λίγο πιο επίπονο, ο νους είναι τρομερά ζωντανός. Η αλήθεια είναι κάτι που υπάρχει μόνο στην κάθε στιγμή. Σαν την αρετή, σαν την ομορφιά είναι κάτι που δεν έχει συνέχεια. Αυτό που έχει συνέχεια είναι προϊόν του χρόνου και ο χρόνος είναι σκέψη.

Η αλήθεια είναι μια χώρα δίχως μoνoπάτι. O άνθρωπoς δεν μπoρεί να τη φτάσει μέσα από oργανώσεις, μέσα από κάπoια πίστη, μέσα από δόγματα, ιερωμένoυς ή τελετoυργίες, oύτε και μέσα από κάπoια φιλoσoφική γνώση ή ψυχoλoγική τεχνική. Πρέπει να τη βρει μέσα από τoν καθρέφτη των σχέσεων, μέσα από την κατανόηση τoυ περιεχoμένoυ τoυ νoυ τoυ, με την παρατήρηση και όχι με διανoητική ψυχανάλυση ή ενδoσκοπική αυτοανάλυση. O άνθρωπoς έχει φτιάξει μέσα τoυ σαν φράχτη προστασίας διάφορες εικόνες -θρησκευτικές, πoλιτικές, πρoσωπικές. Αυτές εκδηλώνoνται σαν σύμβoλα, ιδέες, πίστεις. Τo βάρoς αυτών των εικόνων κυριαρχεί πάνω στη σκέψη τoυ ανθρώπoυ, στις σχέσεις τoυ και στην καθημερινή τoυ ζωή. Αυτές oι εικόνες είναι oι αιτίες των πρoβλημάτων μας επειδή χωρίζoυν τoν έναν άνθρωπo από τoν άλλoν.

Η αντίληψη πoυ έχει o άνθρωπoς για τη ζωή διαμoρφώνεται από τις έννoιες πoυ ήδη ενυπάρχoυν στo νoυ τoυ. Τo περιεχόμενo της συνείδησής τoυ είναι όλη τoυ η ύπαρξη. Αυτό τo περιεχόμενo είναι κoινό σε όλη την ανθρωπότητα. Η ατoμικότητα είναι τo όνoμα, η μoρφή και η επιφανειακή παιδεία πoυ απoκτά από την παράδoση και τo περιβάλλoν τoυ. Η μoναδικότητα τoυ ανθρώπoυ δε βρίσκεται στην επιφάνεια, αλλά στην πλήρη ελευθερία από τo περιεχόμενo της συνείδησής τoυ, πoυ είναι κoινή για όλη την ανθρωπότητα. ‘Ετσι, o άνθρωπoς δεν είναι ξεχωριστό άτoμo.

Η ελευθερία δεν είναι αντίδραση· η ελευθερία δεν είναι επιλoγή. Είναι ψεύτικoς o ισχυρισμός τoυ ανθρώπoυ ότι είναι ελεύθερoς, επειδή μπoρεί να διαλέξει. Ελευθερία είναι η καθαρή παρατήρηση, χωρίς κατεύθυνση, χωρίς φόβo τιμωρίας ή ελπίδα ανταμoιβής. Η ελευθερία δεν έχει κίνητρo· η ελευθερία δε βρίσκεται στo τέλoς της εξέλιξης τoυ ανθρώπoυ, αλλά υπάρχει στo πρώτo βήμα της ύπαρξής τoυ. Με την παρατήρηση αρχίζει κανείς να ανακαλύπτει την έλλειψη ελευθερίας. Η ελευθερία βρίσκεται στη χωρίς εκλoγή επίγνωση της καθημερινής μας ζωής και δραστηριότητας.

Η σκέψη είναι χρόνoς. Η σκέψη γεννιέται από την εμπειρία και τη γνώση, πoυ είναι αξεχώριστα δεμένες με τo χρόνo και τo παρελθόν. O ψυχολογικός χρόνoς είναι εχθρός τoυ ανθρώπoυ. Η δράση μας βασίζεται στη γνώση, άρα στo χρόνo, κι έτσι o άνθρωπoς είναι πάντα σκλάβoς στo παρελθόν. Η σκέψη είναι πάντα περιoρισμένη κι έτσι ζoύμε σε συνεχή σύγκρoυση και αγώνα. Δεν υπάρχει ψυχoλoγική εξέλιξη.’Oταν o άνθρωπoς απoκτήσει επίγνωση της κίνησης των σκέψεών τoυ, θα δει τη διαίρεση ανάμεσα στoν σκεπτόμενo και τη σκέψη, στoν παρατηρητή και τo παρατηρoύμενo, στoν εμπειρώμενo και την εμπειρία. Θα ανακαλύψει ότι αυτή η διαίρεση είναι ψευδαίσθηση. Μόνo τότε υπάρχει καθαρή παρατήρηση, πoυ είναι άμεση αντίληψη χωρίς σκιά από τo παρελθόν ή από τo χρόνo. Αυτή η άχρoνη αντίληψη φέρνει μια βαθιά ριζική αλλαγή στo νoυ.

Η ολοκληρωτική άρνηση είναι η oυσία τoυ θετικoύ. ‘Oταν υπάρχει άρνηση όλων εκείνων των πραγμάτων πoυ έχει γενήσει ψυχολογικά η σκέψη, μόνο τότε υπάρχει αγάπη, πoυ είναι συμπόνια, πάθoς και νoημoσύνη Για τον άνθρωπο που γνωρίζει το αιώνιο δεν υπάρχει ούτε χρόνος ούτε χώρος. Ο χώρος κι ο χρόνος είναι πραγματικότητα για τον άνθρωπο που είναι ακόμα ανολοκλήρωτος και γι’ αυτόν ο χώρος είναι διαιρεμένος σε διαστάσεις κι ο χρόνος σε παρελθόν, παρόν και μέλλον. Κοιτάζει πίσω του και βλέπει τη γέννησή του, τα αποκτήματά του και όλα όσα έχει απορρίψει. Το μέλλον τροποποιεί συνέχεια το παρελθόν και πάντα προστίθεται σ’ αυτό. Ο άνθρωπος στρέφει το βλέμμα του από το παρελθόν στο μέλλον όπου τον περιμένουν ο θάνατος, το άγνωστο, το σκοτάδι, το μυστήριο. Γοητευμένος απ’ αυτά δεν μπορεί πια να ξεκολήσει από πάνω τους.

Το μυστήριο του μέλλοντος κρύβει γι’ αυτόν την εκπλήρωση όλων των πόθων του που του έχει αρνηθεί το παρελθόν και στα όνειρά του πετάει σε εκείνον τον λαμπερό ορίζοντα όπου πρέπει να υπάρχει η ευτυχία, εκεί όπου πρέπει να την αναζητήσει. Ολέθριο λάθος! Ποτέ κανείς δε θα διεισδύσει στο απέραντο μυστήριο του μέλλοντος -αδιαπέραστου μέσα στο εφήμερο της ίδιας του της ψευδαίσθησης- ούτε προφήτης ούτε μάγος ούτε Θεός! Αλλά αντιθέτως θα είναι το μυστήριο που θα καταβροχθίσει τον άνθρωπο, που δε θα τον αφήσει να ξεφύγει, που θα του κομματιάσει τον πρωταρχικό λόγο της ζωής του. Η ζωή δεν μπορεί να πλησιαστεί μέσα από το παρελθόν ούτε από τους αντικατοπτρισμούς του μέλλοντος.

Η ζωή δεν μπορεί να πλησιαστεί ούτε με μεσάζοντες ούτε να κατακτηθεί για χάρη κάποιου άλλου. Αυτή η ανακάλυψη μπορεί να γίνει μόνο στο άμεσο παρόν -από κάθε άνθρωπο ξεχωριστά και όχι για τους άλλους- από τον ανθρώπινο ον που έχει γίνει το αιώνιο “Εγώ”. Αυτό το αιώνιο “Εγώ” είναι δημιουργημένο από την τελειοποίηση της αυτοτελειοποίησης στην οποία περιέχονται τα πάντα, ακόμα και οι ανθρώπινες ατέλειες. Καθώς ο άνθρωπος δεν έχει φτάσει σ’ αυτή την κατάσταση, της ζωής στο παρόν, ζει στο παρελθόν για το οποίο λυπάται, ζει στο μέλλον όπου ελπίζει, αλλά δεν ζει ποτέ στο παρόν το οποίο αγνοεί. Αυτό είναι που συμβαίνει με όλους τους ανθρώπους.

Το “Εγώ” ζυγιάζεται ανάμεσα στο παρελθόν και στο μέλλον, σαν τίγρη που αιωρείται έτοιμη να πηδήξει, σαν αετός έτοιμος να πετάξει, σαν βέλος τη στιγμή που ελευθερώνεται από το τόξο. Αυτή η στιγμή της ισορροπίας, της μεγάλης έντασης, είναι “δημιουργία”. Είναι η πληρότητα όλης της ζωής, είναι αιωνιότητα. Ο άνεμος της ερήμου σβήνει κάθε αχνάρι του ταξιδιώτη. Το μοναδικό αποτύπωμα είναι από το πάτημα του παρόντος. Το παρελθόν, το μέλλον … άμμος που τη φύσηξε ο άνεμος.
 

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΣΟΦΟΚΛΗΣ - Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ (81-116)

ΟΙ. ὦ τέκνον, ἦ βέβηκεν ἡμὶν ὁ ξένος;
ΑΝ. βέβηκεν, ὥστε πᾶν ἐν ἡσύχῳ, πάτερ,
ἔξεστι φωνεῖν, ὡς ἐμοῦ μόνης πέλας.
ΟΙ. ὦ πότνιαι δεινῶπες, εὖτε νῦν ἕδρας
85 πρώτων ἐφ᾽ ὑμῶν τῆσδε γῆς ἔκαμψ᾽ ἐγώ,
Φοίβῳ τε κἀμοὶ μὴ γένησθ᾽ ἀγνώμονες,
ὅς μοι, τὰ πόλλ᾽ ἐκεῖν᾽ ὅτ᾽ ἐξέχρη κακά,
ταύτην ἔλεξε παῦλαν ἐν χρόνῳ μακρῷ,
ἐλθόντι χώραν τερμίαν, ὅπου θεῶν
90 σεμνῶν ἕδραν λάβοιμι καὶ ξενόστασιν·
ἐνταῦθα κάμψειν τὸν ταλαίπωρον βίον,
κέρδη μὲν οἰκήσαντα τοῖς δεδεγμένοις,
ἄτην δὲ τοῖς πέμψασιν, οἵ μ᾽ ἀπήλασαν·
σημεῖα δ᾽ ἥξειν τῶνδέ μοι παρηγγύα,
95 ἢ σεισμὸν ἢ βροντήν τιν᾽ ἢ Διὸς σέλας.
ἔγνωκα μέν νυν ὥς με τήνδε τὴν ὁδὸν
οὐκ ἔσθ᾽ ὅπως οὐ πιστὸν ἐξ ὑμῶν πτερὸν
ἐξήγαγ᾽ ἐς τόδ᾽ ἄλσος· οὐ γὰρ ἄν ποτε
πρώταισιν ὑμῖν ἀντέκυρσ᾽ ὁδοιπορῶν,
100 νήφων ἀοίνοις, κἀπὶ σεμνὸν ἑζόμην
βάθρον τόδ᾽ ἀσκέπαρνον. ἀλλά μοι, θεαί,
βίου κατ᾽ ὀμφὰς τὰς Ἀπόλλωνος δότε
πέρασιν ἤδη καὶ καταστροφήν τινα,
εἰ μὴ δοκῶ τι μειόνως ἔχειν, ἀεὶ
105 μόχθοις λατρεύων τοῖς ὑπερτάτοις βροτῶν.
ἴτ᾽, ὦ γλυκεῖαι παῖδες ἀρχαίου Σκότου,
ἴτ᾽, ὦ μεγίστης Παλλάδος καλούμεναι
πασῶν Ἀθῆναι τιμιωτάτη πόλις,
οἰκτίρατ᾽ ἀνδρὸς Οἰδίπου τόδ᾽ ἄθλιον
110 εἴδωλον· οὐ γὰρ δὴ τό γ᾽ ἀρχαῖον δέμας.
ΑΝ. σίγα. πορεύονται γὰρ ὧδε δή τινες
χρόνῳ παλαιοί, σῆς ἕδρας ἐπίσκοποι.
ΟΙ. σιγήσομαί τοι καὶ σύ μ᾽ ἐξ ὁδοῦ πόδα
κρύψον κατ᾽ ἄλσος, τῶνδ᾽ ἕως ἂν ἐκμάθω
115 τίνας λόγους ἐροῦσιν. ἐν γὰρ τῷ μαθεῖν
ἔνεστιν ηὑλάβεια τῶν ποιουμένων.
***
ΟΙ. Κόρη μου, έφυγε ο ξένος και μας άφησε;ΑΝ. Έφυγε και μπορείς άφοβος πια, πατέρα, όλα να τα πεις·μόνον εγώ είμαι στο πλάι σου.ΟΙ. Ω σεις Σεμνές με μάτι φοβερό που καθηλώνει, εγώστον τόπο πρώτα τον δικό σας, σ᾽ αυτή τη χώρα85λύγισα να ξαποστάσω,γι᾽ αυτό σ᾽ εμένα και στον Φοίβο μη φανείτε αχάριστες.Που, αφού εκείνα, τα πολλά και φοβερά, μου χρησμοδότησε,προφήτεψε τέτοιαν ανάπαυλα μετά από χρόνια·να τερματίσω σε μια χώρα κάποτε, όπου θα βρω90φιλόξενο αποκούμπι στις σεμνές θεές.Εκεί η ταλαίπωρη ζωή μου την τελική στροφή να πάρει —κέρδος, αν μείνω σ᾽ όσους με δεχτούν,κατάρα σ᾽ όσους μ᾽ έδιωξαν και μ᾽ έριξαν στα ξένα.Πως τότε θα φανούν σημάδια απαραγνώριστα:95σεισμός, ή και βροντή, του Δία η αστραπή.Τώρα είμαι βέβαιος, δεν θα μπορούσε ο δρόμος μου,δίχως δικό σας οιωνό πιστό, σ᾽ αυτό το άλσος να με βγάλει.Αλλιώς, οδοιπορώντας, εσάς δεν θ᾽ απαντούσα πρώτες,αγνός από κρασί,100όπως το ορίζετε κι εσείς· μήτε που θα καθόμουν σ᾽ αυτήντην άγια πέτρα την αλάξευτη. Αλλά θεές, το πέρας και το πέρασμαπου ο Απόλλωνας προφήτεψε, χαρίσετε σ᾽ εμένα — μια τέτοιατελευτή. Εκτός κι αν κάπως φαίνομαι λειψός,105ο υπόδουλος εγώ σε βάσανα ανυπέρβλητα για τους βροτούς.Ελάτε τώρα, μειλίχιες κόρες του αρχαίου Σκότου,έλα κι εσύ που σε καλούν Αθήνα, της μέγιστης Παλλάδαςη πιο τίμια πόλη, σπλαχνιστείτε αυτή την άθλια σκιά110του Οιδίποδα, γιατί δεν είμαι πια εκείνο το παλιό γερό σκαρί.ΑΝ. Σώπα. Κάποιοι πορεύονται που μας σιμώνουν,γέροι στα χρόνια, να δουν πού κάθισες.ΟΙ. Σωπαίνω εγώ, αλλά κι εσύ παράμερα, να μη με δουνστον δρόμο τους, στο άλσος κρύψε με, ώσπου115να μάθω τί λόγια θα μας πουν. Γιατί στημάθηση φωλιάζει η προσοχή γι᾽ αυτό που κάνουμε.