Τι παθαίνουμε, όταν μας λείπουν τα χρήματα;

Θεωρητικά το χρήμα δεν φέρνει ευτυχία. Όταν όμως μας λείπει, όχι μόνο νιώθουμε ανήμποροι και ανασφαλείς, αλλά πονάμε! Στην κυριολεξία, ψυχικά και σωματικά. Το επιβεβαίωσαν επιστημονικά Κινέζοι και Αμερικανοί ψυχολόγοι τονίζοντας ότι ακόμα και το άγγιγμα ή η απλή σκέψη του χρήματος μπορούν να μας ανακουφίσουν τόσο από τον φυσικό πόνο, όσο και από το άγχος της κοινωνικής απόρριψης. Τώρα μπορούμε να το επιβεβαιώσουμε κι εμείς που το βιώνουμε καθημερινά.

Έχω χρήματα; Αντέχω τον πόνο…
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι και μόνο στη σκέψη του χρήματος οι άνθρωποι νιώθουν μεγαλύτερη φυσική δύναμη (π.χ. έχουν μεγαλύτερη αντοχή να κρατήσουν το χέρι τους μέσα σε ένα δοχείο με σχεδόν καυτό νερό) και ταυτόχρονα νιώθουν λιγότερο εξαρτημένοι από τους άλλους για την ικανοποίηση των αναγκών τους. Όπως τόνισαν: «Το χρήμα ενεργοποιεί ένα γενικό αίσθημα εμπιστοσύνης, δύναμης και αποτελεσματικότητας». Από την άλλη, όπως αποφάνθηκαν, η ανάμνηση των ξοδεμένων χρημάτων μπορεί να επιδεινώσει τον πόνο και το άγχος.

Το χρήμα προκαλεί εθισμό
«Το χρήμα μπορεί να ενεργοποιεί τα νευρωνικά κυκλώματα του εγκεφάλου που εμπλέκονται με τους μηχανισμούς απόλαυσης, να προκαλεί διέγερση και στη συνέχεια εθισμό, όπως το ναρκωτικό», υποστηρίζουν οι ψυχολόγοι Στέφεν Λία και Πολ Γουέμπλι των πανεπιστημίων του Έξετερ και του Λονδίνου, αντίστοιχα.

Το χρήμα είναι κληρονομική παρεξήγηση!
Άλλη μια ενδιαφέρουσα άποψη εκφράζει και ο Ινδός καθηγητής Ψυχολογίας στο πανεπιστήμιο του Χάρβαντ Ταλ Μπεν Σαχάρ: Ότι η ανάγκη να έχουμε πολλά χρήματα βρίσκεται βαθιά ριζωμένη μέσα μας από αρχαιοτάτων ετών.
«Πρόκειται για μια κληρονομική παρεξήγηση, μια πλάνη, την οποία οι άνθρωποι καλλιεργούν ασυνείδητα και πιθανότατα προέρχεται από μια κατάσταση που ίσχυε προ χιλιάδων ετών, όπου έπρεπε να συσσωρεύσουμε αγαθά για να περάσουμε τον χειμώνα. Έτσι πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να πιστεύουν πως όσο πιο πολλά κατέχουμε, τόσο πιο ασφαλής είναι η επιβίωσή μας και πιο σίγουρη η ευτυχία μας».

Θα το βάλουμε κάτω;
Όχι, σε καμιά περίπτωση δεν θα αφήσουμε τις οικονομικές δυσκολίες να μας καταβάλουν. Ακόμα και αν αυτή τη στιγμή δεν έχουμε το χρήμα που θα θέλαμε, μπορούμε να το ονειρευόμαστε! Ώσπου να ξαναμπεί στο πορτοφόλι μας, τουλάχιστον θα νιώθουμε καλύτερα, χωρίς ψυχικούς και σωματικούς πόνους.

Οδηγίες οικονομικής επιβίωσης:
Αν έχεις εξασφαλίσει τα προς το ζην, βάλε στην άκρη του μυαλού σου τα οικονομικά θέματα και φέρε στο προσκήνιο άλλες χαρές. Τα επιπλέον χρήματα δεν μπορούν να αγοράσουν αγάπη, έρωτα, φιλίες, εσωτερική γαλήνη, λένε οι ειδικοί επί του θέματος.

Να μην σε νοιάζει πόσα έχουν οι άλλοι. Ας δείχνουν ότι με πολλά λεφτά είναι ευτυχισμένοι. «Η τηλεόραση και το διαδίκτυο μας δείχνουν έναν τεράστιο αριθμό ανθρώπων επιφανειακά ευτυχισμένων. Είμαστε περικυκλωμένοι από την καθημερινότητα πλούσιων και επώνυμων ανθρώπων, γεγονός που μας θυμίζει συνεχώς πως κάποιοι έχουν πιο πολλά από εμάς», αναφέρει χαρακτηριστικά στο βιβλίο του. «Κι αν συναντούσατε ξαφνικά την ευτυχία;» ο καθηγητής Ψυχολογίας του Χάρβαρντ Ντάνιελ Γκίλμπερτ. Έχει άδικο; Γι΄ αυτό μην παρασύρεσαι. Έχεις τη δική σου ζωή και σίγουρα μέσα σου ξέρεις πώς να της δίνεις – με αυθεντικό τρόπο – ουσία (κι όχι να παίρνεις ουσίες για να την αντέχεις!).

Αυτά που έκανες, ξέχασέ τα. Μην γυρίζεις συνεχώς στο παρελθόν αναλογιζόμενος/η πόσα άσκοπα έξοδα έκανες και σε ποιες οικονομικές περιπέτειες μπήκες. Το πεπραγμένα δεν αλλάζουν και τέτοιου είδους αναμνήσεις μόνο πόνο και άγχος μπορούν να σου προσφέρουν. Οπότε, τακτοποίησε τα οικονομικά σου όσο καλύτερα μπορείς στην παρούσα φάση και να είσαι προσεκτικός/ή στην επόμενη οικονομική κίνηση που θα κάνεις, για να μην την μετανιώσεις.

Καιρός να το οραματιστείς! «Όσοι πιστεύουν ότι η ζωή τους θα βελτιωθεί, νιώθουν σαφώς πιο ευτυχείς από αυτούς που ζουν υπό καλύτερες συνθήκες αλλά δεν ελπίζουν σε τίποτα», υποστηρίζει η οικονομολόγος Kάρολ Γκράχαμ του Iνστιτούτου Mπρούκινγκς της Oυάσιγκτον. Αυτό σημαίνει ότι και εδώ η θετική σκέψη παίζει σημαντικό ρόλο.

Γιατί η NASA εκτόξευσε μισό δισεκατομμύριο χάλκινες βελόνες σε τροχιά γύρω από τη Γη;

Κανείς δεν το θυμάται πια ή δεν το έμαθε ποτέ, αλλά κάποια στιγμή η Γη είχε τον δικό της τεχνητό μεταλλικό δακτύλιο, χάρη στις 500 εκατομμύρια χάλκινες βελόνες που εκτόξευσαν οι Αμερικανοί στο Διάστημα το 1963! Το Project West Ford, που έμεινε γνωστό στη NASA ως «Επιχείρηση Βελόνες», ήταν άλλη μια τεράστια επιχείρηση που πυροδότησε η παράνοια του Ψυχρού Πολέμου και το σαμποτάζ που φοβούνταν οι ΗΠΑ ότι θα έκαναν οι Σοβιετικοί στις επίγειες επικοινωνίες τους, τα υποθαλάσσια καλώδια δηλαδή, διακόπτοντας την απρόσκοπτη ροή της πληροφορίας. Κι έτσι σκέφτηκαν απλά: πού δεν μπορούν να φτάσουν ακόμα οι Ρώσοι; Στην ιονόσφαιρα. Η ιονόσφαιρα μαστιζόταν όμως από απρόβλεπτες ηλιακές καταιγίδες, κι έτσι έπρεπε να στρέψουν το βλέμμα τους ακόμα πιο ψηλά, στο ίδιο το Υπερπέραν! Η πρώτη απόπειρα του 1961 στέφθηκε από απόλυτη αποτυχία, αν και το 1963 η NASA τα κατάφερε: έφτιαξε τον χάλκινο δακτύλιο γύρω από τη Γη και τον δοκίμασε με επιτυχία. Σήμερα, οι περισσότερες από αυτές τις διαστημικές βελόνες έχουν καταπέσει στη Γη, αν και οι επιστήμονες εκτιμούν ότι χιλιάδες από δαύτες συνεχίζουν να βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη μας, ως υπόμνηση της τρέλα μιας εποχής και των ακροτήτων του ακήρυχτου Ψυχρού Πολέμου. Η ιστορία της μετατροπής της Γης σε Κρόνο παραμένει ωστόσο εντελώς ενδιαφέρουσα…

Η προϊστορία του Project West Ford
Το καλοκαίρι του 1963, την ίδια χρονιά που ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ έκανε τη μεγαλειώδη πορεία του στην Ουάσιγκτον και η λαϊκή τρέλα της Beatlemania γεννιόταν στις ΗΠΑ, ένα άλλο κατακλυσμιαίο γεγονός λάμβανε χώρα με τη δέουσα μυστικότητα: η NASA εκτόξευε μισό δισεκατομμύριο χάλκινες βελόνες (με πάχος σαν μουστάκια γάτας, όπως ήταν η επιστημονικότατη περιγραφή!) σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη μας, προσπαθώντας να φορέσει έναν δακτύλιο στη Γη. Ως το τρανότερο ίσως παράδειγμα ψυχροπολεμικής υστερίας και μιλιταριστικής νοοτροπίας, το Project West Ford ενσάρκωνε τις πρώιμες αυτές στιγμές της κατάκτησης του Διαστήματος από σπόντα, καθώς ο σκοπός του ήταν να απαλλάξει τις ΗΠΑ από την επαπειλούμενη δολιοφθορά των Σοβιετικών. Η αμερικανική Αεροπορία και το υπουργείο Άμυνας οραματίστηκαν λοιπόν τον χάλκινο δακτύλιο ως τη μεγαλύτερη ραδιοφωνική κεραία που είχε φτιάξει ποτέ η ανθρωπότητα. Ο σκοπός της ήταν να προστατεύσει τις μεγάλης εμβέλειας επικοινωνίες του έθνους από την ολοένα και αυξανόμενη επιθετικότητα της ΕΣΣΔ, καθώς ο «κόκκινος» εχθρός έμοιαζε πλέον απειλητικότερος από ποτέ. Είμαστε στα τέλη της δεκαετίας του 1950, όταν οι τηλεπικοινωνίες βασίζονταν είτε σε υποθαλάσσια καλωδίωση είτε στα υπέργεια ραδιοκύματα της ιονόσφαιρας. Παρά το γεγονός ότι έμοιαζαν ρωμαλέες, δεν ήταν ωστόσο καθόλου άτρωτες: αν έκοβαν οι Σοβιετικοί τα υπόγεια τηλεφωνικά και τηλεγραφικά καλώδια, τότε η Αμερική θα έπρεπε να βασιστεί στις ραδιοεκπομπές. Αλλά η αξιοπιστία της ιονόσφαιρας, του ατμοσφαιρικού στρώματος δηλαδή που έκανε δυνατές τις ραδιοφωνικές εκπομπές μεγάλου βεληνεκούς, ήταν στο έλεος του ήλιου, καθώς διακόπτονταν συχνά πυκνά από ηλιακές καταιγίδες. Ο αμερικανικός Στρατός εντόπισε λοιπόν το πρόβλημα, πανικός επικράτησε στην κυβέρνηση και όλοι έψαχναν τώρα στο εσωτερικό των ΗΠΑ μια λύση, καθώς το σοβιετικό σαμποτάζ είχε λογιστεί πιθανότατο. Μια πιθανή απάντηση στο πιεστικό πρόβλημα ήρθε το 1958 από το περίφημο MIT και το ακόμα γνωστότερο στην εποχή του εργαστήριο Lincoln Labs, μια ερευνητική δομή μέσα σε αεροπορική βάση της Βοστόνης. Η «Επιχείρηση Βελόνες», όπως ήταν αρχικά γνωστό το φιλόδοξο πρόγραμμα, ήταν μια ιδέα του Walter E. Morrow. Ο επιστήμονας σκέφτηκε πως αν η Γη διέθετε ένα μόνιμο ραδιοφωνικό κάτοπτρο, με τη μορφή ενός χάλκινου δακτυλίου σε τροχιά γύρω από τη Γη, τότε οι αμερικανικές τηλεπικοινωνίες θα έμεναν στο απυρόβλητο τόσο των ηλιακών διαταραχών όσο και των ρωσικών μηχανορραφιών. Το πλάνο του Morrow έσωζε λοιπόν την Αμερική από την ομολογουμένως δεινή θέση στην οποία είχε πιστέψει ότι περιήλθε, κι έτσι τώρα όλοι δούλευαν πυρετωδώς για να κρατήσουν τις τηλεπικοινωνίες άθικτες. Αν και το απόκοσμο σχέδιό του ούτε το πρώτο ήταν που έψαχνε να δαμάσει το Υπερπέραν ούτε και το πιο τρελό φυσικά, καθώς διάφορα εξωφρενικά πλάνα για την κατασκευή πλανητικών ραδιοφωνικών κατόπτρων είχαν κατά καιρούς προταθεί. Μνεία αξίζει στον θρύλο της επιστημονικής φαντασίας Άρθουρ Κλαρκ, ο οποίος πρότεινε το 1945 να χρησιμοποιηθεί το ναζιστικό οπλοστάσιο των διαβόητων πυραύλων V2 για να στηθεί ένα εκτεταμένο σύστημα κεραιών σε «γεωστατική τροχιά» γύρω από τη Γη. Τόσο προφητικό ήταν μάλιστα το όραμα του μεγάλου γραφιά που οι σημερινοί τηλεπικοινωνιακοί δορυφόροι, που κατοικούν στα σταθερά αυτά σημεία πάνω από τον πλανήτη μας, λέγεται ότι βρίσκονται σε «Τροχιά Κλαρκ»! Πέρα από την επιστημονική φαντασία όμως, αμερικανοί επιστήμονες είχαν αποπειραθεί να χρησιμοποιήσουν τη Σελήνη ως τηλεπικοινωνιακό αναμεταδότη, ένας άθλος που θα ολοκληρωνόταν ήδη από το 1946 με το Project Diana, που θα άξιζε ιδιαίτερης αναφοράς. Ένα ακόμα πιο φιλόδοξο πλάνο σκαρώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960 (Project Echo), που έψαχνε να εγκαταστήσει ένα ζεύγος από κάτοπτρα μικροκυμάτων σε τροχιά μέσω φουτουριστικών μεταλλικών μπαλονιών…

 Πώς θα γινόταν το μαγικό
Σύμφωνα με τις τεχνικές προδιαγραφές της «Επιχείρησης Βελόνες», κάθε χάλκινο καλώδιο θα είχε μήκος στα 1,8 εκατοστά. Το μισό δηλαδή από το μήκος κύματος του σήματος μετάδοσης των 8 GHz που εξέπεμπε η Γη, κάτι που θα μετέτρεπε κάθε χάλκινο νήμα σε αυτό που είναι γνωστό ως διπολική κεραία! Οι ραδιοκεραίες αυτές θα διευκόλυναν τις μεγάλης εμβέλειας ραδιοφωνικές εκπομπές χωρίς να βασίζονται στην άστατη και ευμετάβλητη ιονόσφαιρα. Μπορεί σήμερα να μην μπορεί κανείς να φανταστεί πώς θεωρήθηκε καλή ιδέα να γεμίσεις το Διάστημα με μικροσκοπικές μεταλλικές ίνες, μιλάμε ωστόσο για μια εποχή που η διαστημική περιπέτεια ήταν στα σπάργανα. Το Project West Ford γεννήθηκε σε μια περίοδο που ο άνθρωπος δεν είχε πατήσει το πόδι του στο Σύμπαν, την ίδια ώρα που τη NASA διαφέντευαν στρατηγοί και συνταγματάρχες. Και βέβαια κάθε ανθρώπινος δορυφόρος και διαστημόπλοιο δεν είχε εγκαταλείψει ακόμα το σχεδιαστήριο. Αλλά και χωρίς αυτά, τίποτα δεν μπορούσε να συγκριθεί με την απειλή του κομμουνισμού που πλανιόταν σαν φάντασμα πάνω από τη Δύση, κι έτσι κάθε πρόβλημα έπρεπε λοιπόν να υπερπηδηθεί για να διασωθεί η τηλεπικοινωνιακή ρώμη των ΗΠΑ. Όταν η «Επιχείρηση Βελόνες» εγκρίθηκε από κυβερνητικούς και στρατιωτικούς κύκλους, μετονομάστηκε σε «West Ford», από τη διπλανή κωμόπολη της Μασαχουσέτης, Westford. Όσο το ακραίο πλάνο αναπτυσσόταν όμως, τόσο πλήθαιναν οι αναφορές για τις συνέπειες που θα επέφερε σε μια σειρά τομέων. Οι αστρονόμοι, για παράδειγμα, ανησυχούσαν ότι το μεταλλικό αυτό νέφος θα σμπαράλιαζε τις αστρονομικές παρατηρήσεις, την ίδια ώρα που όλοι είχαν στον νου τους τι θα γινόταν με τα διαστημικά αυτά σκουπίδια που θα έφερναν ανενόχλητα γυροβολιές πάνω από τη Γη. Αν και όλα αυτά υπερπηδήθηκαν τελικά στα γρήγορα καθώς προείχε η εθνική ασφάλεια αλλά και η διατήρηση της αμερικανικής υπεροχής στην ψυχροπολεμική κούρσα. Το Space Science Board της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών έκανε μια σειρά μυστικών επαφών για να καταλαγιάσει τους φόβους των αστρονόμων και το 1961 επιστρατεύτηκε ακόμα και ο πρόεδρος Κένεντι ώστε να συμβιβάσει τις αντίθετες πλευρές. Το τελικό πλάνο, που προέκυψε με την ευθεία παρεμβολή του Λευκού Οίκου, κατέληξε ότι οι διαστημικές βελόνες θα τοποθετούνταν σε χαμηλή τροχιά, ώστε να επιστρέψουν τα χάλκινα καλώδια στη γήινη επικράτεια το πολύ σε δύο χρόνια και να μην αφήσουν διαστημικά υπολείμματα πίσω τους. Συμφωνήθηκε μάλιστα να μη φτιαχτεί νέος δακτύλιος πριν μελετηθούν επαρκώς οι περιβαλλοντικές και άλλες επιπτώσεις του πρώτου. Παρά το γεγονός ότι οι ανησυχίες της παγκόσμιας αστρονομικής κοινότητας κατευνάστηκαν και οι εντάσεις κόπασαν, κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει τι θα συμβεί αν διασκορπίσεις 20 κιλά χάλκινων συρμάτων στο Διάστημα…

 Η ολοκλήρωση της μετατροπής της Γη σε Κρόνο
Το ημερολόγιο έγραφε 21 Οκτωβρίου 1961 όταν η NASA εκτόξευσε στο Σύμπαν το πρώτο φορτίο των διπολικών κεραιών του West Ford. Την επόμενη μέρα έγινε βέβαια αντιληπτό ότι οι βελόνες δεν είχαν εγκαταλείψει ποτέ τη διαστημική κάψουλα και, ακόμα χειρότερα, η τραγική μοίρα τους δεν εντοπίστηκε ποτέ επακριβώς! «Οι ΗΠΑ μολύνουν το Διάστημα», διάβαζες στο πρωτοσέλιδο της σοβιετικής εφημερίδας «Pravda», με την κατακραυγή να είναι οικουμενική. Η Αμερική εξαναγκάστηκε σε ταπεινωτική δήλωση πριν λάβει το ραπόρτο από τον ΟΗΕ ότι θα πρέπει να συμβουλευτεί την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα πριν αποπειραθεί δεύτερη εκτόξευση των χάλκινων μαραφετιών. Ταυτοχρόνως, πολλοί είχαν τις αμφιβολίες τους για το ίδιο το πλάνο, θεωρώντας πως πρόκειται για μασκαρεμένη στρατιωτική επιχείρηση. Και δεν ήταν μόνο οι κυβερνήσεις που μπλέχτηκαν στον ψυχροπολεμικό χορό, καθώς ακόμα και προβεβλημένοι επιστήμονες, όπως ο περίφημος αστρονόμος του Κέιμπριτζ, Fred Hoyle, κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι προωθούν μυστικό στρατιωτικό σχέδιο αποκαλώντας το West Ford ως «διανοητικό έγκλημα». Μέσα στο κλίμα των διεθνών αυτών αντιδράσεων έλαβε χώρα η δεύτερη, και πετυχημένη αυτή τη φορά, εκτόξευση των χάλκινων βελονών στις 9 Μαΐου 1963. Αυτή τη φορά το φορτίο διασκορπίστηκε στο Διάστημα σύμφωνα με τον σχεδιασμό, στα 3.500 χιλιόμετρα από τη Γη, μπαίνοντας σε μια τροχιά που διέτρεχε Βόρειο και Νότιο Πόλο. Στους δοκιμαστικούς ελέγχους, οι φωνητικές εκπομπές μεταξύ Καλιφόρνια και Μασαχουσέτης ήταν καθαρότατες και όλα τα τεχνικά χαρακτηριστικά του δακτυλίου χαρακτηρίστηκαν επιτυχημένα. Όσο τα χάλκινα δίπολα διασκορπίζονταν όμως στο Διάστημα ακόμα περισσότερο, τόσο μικρότερη γινόταν η εμβέλεια των εκπομπών, παρά το γεγονός ότι το πείραμα απέδειξε ότι η βασική αρχή της συλλογιστικής ήταν σωστή. Όχι ότι κόπασαν βέβαια οι ανησυχίες και η καχυποψία πίσω από τον επικοινωνιακό δακτύλιο των Αμερικανών, καθώς είμαστε στον κολοφώνα του Ψυχρού Πολέμου και κανείς δεν πιστεύει τον άλλον για τίποτα. Ενδεικτική είναι εδώ η στάση κορυφαίων επιστημόνων της εποχής, όπως ο βρετανός αστρονόμος Sir Bernard Lovell, ο οποίος δήλωσε δημοσίως: «Η ζημιά έγκειται όχι μόνο στο ίδιο το πείραμα, αλλά στη λογική που το φέρνει σε πέρας χωρίς διεθνή συναίνεση και μέσα προστασίας». Και μάλλον δεν είχαν άδικο, καθώς η πρόσφατη αμερικανική διαστημική δραστηριότητα της είχε κολλήσει τη ρετσινιά του παράτολμου και απρόσεκτου, όπως ας πούμε με την πυρηνική δοκιμή που έκαναν οι ΗΠΑ σε μεγάλο υψόμετρο το 1962 (το τρομακτικότατο Starfish Prime) και διασκόρπισε επικίνδυνη ραδιενεργή ακτινοβολία στις τέσσερις γωνιές της Γης.

 Η σημερινή μοίρα του γήινου δακτυλίου
Η τελική τύχη των διαστημικών βελονών περιβάλλεται ακόμα και σήμερα από ένα πέπλο μυστηρίου, ή ένα νέφος αβεβαιότητας, αν προτιμάτε, απότοκο των πλημμελών υπολογισμών της πρώιμης αυτής εποχής της διαστημικής κούρσας. Εξαιτίας του μικροσκοπικού βάρους των χάλκινων συρμάτων, οι επιστήμονες της NASA υπέθεσαν ότι μέσα σε εφτά χρόνια θα έχουν καταπέσει στη Γη και πράγματι αναρίθμητα από δαύτα (τόσο του 1961 όσο και του 1963) ακολούθησαν το πλάνο. Πολλές βελόνες εντοπίστηκαν αργότερα θαμμένες κάτω από τους πάγους των δύο γήινων πόλων. Αλλά δεν επέστρεψαν όλες στη γήινη ατμόσφαιρα. Και σίγουρα δεν επέστρεψαν οι δύο διαστημικές κάψουλες που τις μετέφεραν εκεί πάνω! Χάρη σε ένα κατασκευαστικό ψεγάδι, χιλιάδες συστάδες από χάλκινες κεραίες βρίσκονται ακόμα σε τροχιά γύρω από τη Γη. Η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία δημοσίευσε το 2001 τη μελέτη της για τη μοίρα των χάλκινων αυτών σμηνών από τις δύο αποστολές του West Ford. Αντίθετα από τα μεμονωμένα χάλκινα σύρματα, τα συμπλέγματα που έχουν δημιουργήσει οι βελόνες (εξαιτίας ενός τζελ που θα έλιωνε υποτίθεται στο κενό του Διαστήματος, αν και κάτι τέτοιο δεν συνέβη ποτέ) θα παραμείνουν στο Διάστημα για αρκετές δεκαετίες, με τα διαστημικά αυτά συντρίμμια να αποτελούν ενδεχόμενο κίνδυνο για τις μελλοντικές αποστολές. Στον τελικό κατάλογο με τα διαστημικά σκουπίδια που έχουμε ήδη προλάβει να γεμίσουμε τα εξώτατα του πλανήτη μας, τα χάλκινα αυτά υπολείμματα αντιπροσωπεύουν βέβαια ένα πολύ μικρό ποσοστό, έχουν ωστόσο στα σίγουρα την πιο παράξενη ιστορία να διηγηθούν. Όσο για τη λειτουργικότητά τους, παρέμεινε περιορισμένη και συντομότατη. Ήδη από το 1962 είχε εκτοξευτεί ο πρώτος σύγχρονος τηλεπικοινωνιακός δορυφόρος (Telstar), αναμεταδίδοντας τηλεοπτικά σήματα κατά μήκος του Ατλαντικού για δύο ώρες την ημέρα. Από την επόμενη χρονιά, ο γήινος δακτύλιος του Project West Ford πέρασε στα αζήτητα, αν και συνεχίζει να υφίσταται εκεί πάνω ως τρανό μνημείο του ανθρώπινου παραλογισμού…

Magnetars, τα άστρα με το ισχυρότερο μαγνητικό πεδίο στο Σύμπαν

Τον Νοέμβριο του 1996 ένας δορυφόρος της NASA, κατέγραψε ένα σπάνιο τύπο pulsar, σε απόσταση περίπου 40.000 έτη φωτός μακριά από τη γη. Το άστρο αυτό ονομάστηκε  SGR 1806-20, και είναι ένα περιστρεφόμενο άστρο νετρονίων, το οποίο περιοδικά εκπέμπει τεράστιες εκλάμψεις ακτίνων γ. Τώρα μια ομάδα αστροφυσικών έχει βρει ενδείξεις ότι πρόκειται για ένα magnetar, το πιο ισχυρό μαγνητικό αντικείμενο του Σύμπαντος. 

Τα Πάλσαρ είναι περιστρεφόμενοι αστέρες νετρονίων, που εμφανίζονται σαν γιγάντιοι κοσμικοί φάροι. Με μάζα 1,5 φορές αυτή του ήλιου, συμπιεσμένη όμως σε μια σφαίρα ακτίνας 10km, οι αστέρες νετρονίων είναι τα πιο πυκνά αντικείμενα που γνωρίζουμε. Η περιστροφή τους μπορεί να δημιουργήσει ένα ρυθμικό ραδιοσήμα, και τότε το αστέρι νετρονίων λέγεται πάλσαρ. Το βασικό μοντέλο για ένα πάλσαρ, θεωρεί το αστέρι αυτό ως ένα μαγνητικό δίπολο, το οποίο σχηματίζει κάποια γωνία με τον άξονα περιστροφής. Το δίπολο αυτό εκπέμπει ραδιοκύματα κατά μήκος του άξονα του διπόλου, καθώς το άστρο περιστρέφεται. 

       

Πως μετράμε τα ισχυρά μαγνητικά πεδία

Η ηλεκτρομαγνητική εκπομπή από ένα πάλσαρ προκύπτει με απώλεια της ενέργειας περιστροφής του, πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα την ελάττωση της γωνιακής ταχύτητας περιστροφής, όπως και της στροφορμής, και μας δίνει έτσι τη δυνατότητα να μετρήσουμε το μαγνητικό πεδίο. Ο ρυθμός της ελάττωσης της στροφορμής  είναι μόνο 1/1.000.000 του δευτερολέπτου στα 100 χρόνια, αλλά μπορεί να μετρηθεί με μεγάλη ακρίβεια στην περιοχή ραδιοκυμάτων του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. Υποθέτοντας ένα απλό μοντέλο διπόλου, ο ρυθμός ελάττωσης της στροφορμής είναι ανάλογος προς το B²/P, όπου P  είναι η περίοδος περιστροφής και  B  είναι η ένταση του μαγνητικού πεδίου. 

Η άμεση όμως αυτή τεχνική μέτρησης του Β, δεν μπορεί να εφαρμοστεί όταν οι απώλειες της ενέργειας περιστροφής οφείλονται και σε ισχυρή εκπομπή ακτίνων Χ. Στις περιπτώσεις όμως που υπάρχει ένα ισχυρό μαγνητικό πεδίο εφαρμόζεται μια άλλη μέθοδος. Σ' ένα ισχυρό μαγνητικό πεδίο, τα ηλεκτρόνια ωθούνται να κινηθούν κατά μήκος των δυναμικών γραμμών του πεδίου, αλλά όταν ο περιορισμός αυτός των ηλεκτρονίων τα περιορίζει σε μια εγκάρσια διεύθυνση μεγέθους μικρότερου από το μήκος κύματος de Broglie, τότε τα κβαντικά φαινόμενα γίνονται σημαντικά. Η εγκάρσια κίνηση των ηλεκτρονίων κβαντίζεται, με διακριτά ενεργειακά επίπεδα. Τα επίπεδα αυτά της ενέργειας λέγονται στάθμες Landau. 

Στην περίπτωση αυτή η μέτρηση του μαγνητικού πεδίου επιτυγχάνεται με τη μέτρηση της συχνότητας κατά την εκπομπή φωτονίου όταν τα ηλεκτρόνια μεταπηδούν μεταξύ των ενεργειακών σταθμών Landau. Τυπικά οι φασματικές αυτές γραμμές ανήκουν στην περιοχή των σκληρών ακτίνων Χ και η ενέργειa των φωτονίων τους τους είναι αρκετές δεκάδες ΚeV. 

Οι αστέρες νετρονίων γνωρίζουμε ότι έχουν μαγνητικά πεδία της τάξης των 100 εκατομμυρίων Tesla. Η τιμή αυτή είναι 6 τάξεις μεγέθους μεγαλύτερη από το μαγνητικό πεδίο ενός συνηθισμένου αστεριού, η του πιο ισχυρού εργαστηριακού μαγνητικού πεδίου. Υπάρχουν όμως και κάποιες θεωρητικές προβλέψεις για τα μαγνητικά πεδία κάποιων πάλσαρς, τα οποία σε ορισμένες φάσεις τους μπορούν να έχουν μαγνητικά πεδία έως και 100 δισεκατομμύρια Tesla. Αστέρια με τέτοια τερατώδη μαγνητικά πεδία ονομάστηκαν magnetars, και οι αστρονόμοι άρχισαν να τα αναζητούν. 

       

Το κυνήγι των magnetars

ΟΙ πρώτοι υποψήφιοι ως magnetar ήταν η σπάνια και ιδιόμορφη οικογένεια των γαλαξιακών πηγών ακτίνων γ και Χ, οι οποίες ονομάστηκαν επαναληπτικές πηγές μαλακών ακτίνων γ (SGR). Αυτά τα αργόστροφα πάλσαρ, εκπέμπουν ήσυχα στην περιοχή των ακτίνων Χ για αρκετά χρόνια, και τότε ξαφνικά γίνονται βίαια ενεργά για μια περίοδο μερικών εβδομάδων ή μηνών. Στη φάση αυτή εκπέμπουν εκατοντάδες βραχύβιων εκλάμψεων (~0.1 s), μαλακών ακτίνων γ, κάθε φορά με φωτεινότητα δισεκατομμυρίων φορών αυτής του ήλιου.  Οι εκλάμψεις αυτές πιθανόν να υποδεικνύουν ότι τα SGR περιέχουν κάποιο magnetar. Η θεωρία προβλέπει ότι καθώς το κολοσσιαίο μαγνητικό πεδίο των magnetar κινείται μέσα από το στερεό φλοιό του αστεριού, θα μπορούσε να στρεβλώσει και μερικές φορές να σπάσει τον φλοιό και να παράγει αυτό που ονομάζεται σεισμός στο αστέρι. 

Κατά τη διάρκεια του σεισμού, βίαια σεισμικά κύματα αλλοιώνουν τον φλοιό του αστεριού, μετατοπίζοντας τα ίχνη των δυναμικών γραμμών του πεδίου επί του φλοιού. Οι δυναμικές γραμμές δρουν σαν τεντωμένα νήματα, γεννώντας ελαστικά κύματα που λέγονται κύματα Alfven, τα οποία με τη σειρά τους επιταχύνουν νέφη σωματιδίων πάνω από την επιφάνεια του αστέρα. Αυτή η επιτάχυνση είναι που παράγει τελικά τις εκλάμψεις των ακτίνων γ. Αν αυτή η ερμηνεία είναι σωστή τότε η δραστηριότητα των SGR είναι περίπου όμοια με τις ηλιακές εκλάμψεις αλλά με πολύ μεγαλύτερη απελευθέρωση ενέργειας. Και στις δύο περιπτώσεις είναι η μετακίνηση των ιχνών του μαγνητικού πεδίου επί της επιφανείας (οφειλόμενη σε ισχυρά ρεύματα διάδοσης στον ήλιο και σε σεισμική δραστηριότητα στον αστέρα νετρονίων), που προκαλούν την γένεση των κυμάτων Alfven. 

Τα Magnetars, όπως και οι συνήθεις ραδιοαστέρες  pulsars, αναμένεται να χάνουν στροφορμή. Δεδομένου όμως ότι η ένταση του πεδίου ενός magnetar, είναι 1000 φορές μεγαλύτερη, ο ρυθμός ελάττωσης της στροφορμής είναι τώρα ουσιαστικός, περίπου 1 χιλιοστό του δευτερολέπτου ανά έτος. Στο τέλος της δεκαετίας του 1990 μια ομάδα υπό την καθοδήγηση της Χρύσσας Κουβελιώτου του Κέντρου Πτήσεων Marshall της NASA, και του Kevin Hurley του πανεπιστημίου της California στο Berkeley, πέτυχαν να μετρήσουν ένα ρυθμό ελάττωσης στροφορμής σ' αυτή την περιοχή τιμών για δύο SGR. Αυτό ενίσχυσε την άποψη για την δημιουργία των magnetar στα SGR. 

Παρά τις ισχυρές έμμεσες ενδείξεις όμως, η οριστική απόδειξη της ύπαρξης των magnetar έλειπε. Οι αστρονόμοι έπρεπε  να μετρήσουν απευθείας το μαγνητικό πεδίο, με την ανίχνευση της φασματικής γραμμής από μετάπτωση στις στάθμες Landau, για να σιγουρευτούν. Για ένα πεδίο όμως της τάξης των 100.000.000.000 Tesla, η ενέργεια που αντιστοιχεί στις μεταπτώσεις αυτές είναι αρκετές δεκάδες MeV. Η περιοχή αυτή δεν είναι μέσα στις παρούσες πειραματικές φασματοσκοπικές δυνατότητές μας στα διαστημικά προγράμματα. Η ακτινοβολία όμως που οφείλεται στις μεταπτώσεις μεταξύ ενεργειακών σταθμών πρωτονίων, αναμένεται να είναι της τάξης μερικών KeV και θα μπορούσε να ανιχνευτεί από τα εν ενεργεία παρατηρητήρια ακτίνων Χ. Μέχρι σήμερα όμως το ψάξιμο μεταξύ των υποψηφίων magnetar δεν έχει οδηγήσει στην ανίχνευση της φασματικής γραμμής από μετάπτωση μεταξύ ενεργειακών γραμμών πρωτονίων, τουλάχιστον στη φάση της ηρεμίας των υποψηφίων αυτών. 

Τα νέα αποτελέσματα που αναφέρθηκαν στην αρχή, βασίζονται σε δεδομένα κατά την διάρκεια έντονων εκλάμψεων του SGR 1806-20. Το 2002 διάφορες ομάδες βρήκαν την ύπαρξη φασματικών γραμμών με ενέργεια περί τα 5KeV που δικαιολογείται από ακτινοβολία πρωτονίου όταν αυτό παγιδευτεί σε  μαγνητικό πεδίο της τάξης των 100 δισεκατομμυρίων Tesla. Μια συντηρητική εκτίμηση του αριθμού των magnetar τα αναβιβάζει περίπου σε 1 εκατομμύριο στο γαλαξία μας, αλλά θα μπορούσαν κάλλιστα να είναι μεταξύ 30 και 100 εκατομμυρίων. 

Το κυνήγι της παρατήρησής τους μόλις τώρα αρχίζει. 

Τα μάγναστρα αμφισβητούν τις μαύρες τρύπες

Ότι ήξεραν μέχρι τώρα οι επιστήμονες για τις μαύρες τρύπες, μοιάζει να ανατρέπεται, καθώς η ανακάλυψη ενός άστρου που ήταν 40 φορές μεγαλύτερο από τον Ήλιο και μετατράπηκε σε αστέρα νετρονίων με ασύλληπτη βαρύτητα, αλλάζει τα δεδομένα

Η ανακάλυψη ενός άστρου νετρονίων με ισχυρό μαγνητικό πεδίο, το οποίο γεννήθηκε από την κατάρρευση ενός πολύ μεγάλου άστρου που θα έπρεπε να δημιουργήσει μια μαύρη τρύπα, προκαλεί το ενδιαφέρον των αστρονόμων καθώς θέτει εν αμφιβόλω τις θεωρίες για την εξέλιξη των άστρων, σύμφωνα με εργασίες που δημοσιεύθηκαν σήμερα.

Ένα άστρο νετρονίων, η πυκνότητα του οποίου μπορεί να φτάσει τους εκατό εκατομμύρια τόνους ανά κυβικό εκατοστό, δημιουργείται κατά την κατάρρευση ορισμένων μεγάλων άστρων στο τέλος της ζωής τους, τα μεγαλύτερα από τα οποία δημιουργούν μαύρες τρύπες.

Το μάγναστρο, ένας ιδιαίτερος τύπος άστρου νετρονίων που έχει μαγνητικό πεδίο ένα εκατομμύριο δισεκατομμύρια φορές ισχυρότερο αυτού της Γης, παρατηρήθηκε μέσα στον αστερισμό Westerlund 1, σε απόσταση 16.000 ετών φωτός από τη Γη, χρησιμοποιώντας το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο (VLT) που είναι εγκατεστημένο στη Χιλή, διευκρινίζει σε ανακοίνωσή του το Νότιο Ευρωπαϊκό Αστεροσκοπείο (ESO).

Όσο πιο μεγάλο είναι ένα άστρο, τόσο συντομότερη είναι η ζωή του. Τα άστρα του αστερισμού, όλα σχετικά νέα, είχαν κατά προσέγγιση την ίδια ηλικία, από 3,5 ως 5 εκατομμύρια έτη, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις.

Αυτό που έγινε μάγναστρο είχε ζωή συντομότερη από τους συντρόφους του που βρίσκονται ακόμη "εν ζωή", συνεπώς "πρέπει να ήταν ακόμη πιο μεγάλο", εξηγεί ο Σάιμον Κλαρκ (Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Βρετανία), υπεύθυνος της ομάδας και μεταξύ των συντακτών του άρθρου που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Astronomy and Astrophysics.

Αφού προσδιόρισαν, χάρη στις κινήσεις τους, τη μάζα των άστρων που εξελίσσονται σε ζεύγη μέσα στον αστερισμό, οι αστρονόμοι υπολόγισαν ότι το μάγναστρο προήλθε από ένα άστρο μεγάλο όσο 40 Ήλιοι.

Όμως, σύμφωνα με τις θεωρίες για την εξέλιξη των άστρων που ίσχυαν ως τώρα, τα άστρα των οποίων η αρχική μάζα είναι από 10πλάσια ως 25πλάσια του Ήλιου σχηματίζουν άστρα νετρονίων και αυτά των οποίων η μάζα είναι μεγαλύτερη από το 25πλάσιο αυτής του Ήλιου παράγουν μαύρες τρύπες.

"Τα άστρα αυτά πρέπει να απαλλαγούν τουλάχιστον από τα εννέα δέκατα της μάζας τους πριν εκραγούν σε σούπερνόβα, διαφορετικά σχηματίζουν μαύρη τρύπα", λέει ο Ιγνάσιο Νεγκερουέλα (Πανεπιστήμιο του Αλικάντε, Ισπανία), που συμμετείχε στις εργασίες αυτές.

Το άστρο που έγινε μάγναστρο φέρεται ότι είχε έναν αστρικό σύντροφο ο οποίος απορρόφησε ένα μέρος της ύλης του αδυνατίζοντάς το, πράγμα που εξηγεί το ότι δεν έγινε μαύρη τρύπα.

Όμως αν ένα άστρο με μάζα 40πλάσια αυτής του Ήλιου καταφέρνει να μην εξελιχθεί σε μαύρη τρύπα, οι αστρονόμοι αναρωτιούνται: ποια μάζα πρέπει πραγματικά να έχει ένα άστρο για να καταρρεύσει και να σχηματίσει μια μαύρη τρύπα;

Οι μαύρες τρύπες στρέφονται τώρα πιο γρήγορα από ποτέ

<Μια καλλιτεχνική εικόνα μιας υπερβαρέας μαύρης τρύπας με τους εντυπωσιακούς πίδακες της στο κέντρο του γαλαξία PKS 0521-36

 

Γιγάντιες μαύρες τρύπες στα κέντρα των γαλαξιών περιστρέφονται τώρα πιο γρήγορα από κάθε άλλη στιγμή στην ιστορία του σύμπαντος, ισχυρίζονται επιστήμονες. Συγκεκριμένα ο Alejo Martinez-Sansigre του Πανεπιστημίου του Πόρτσμουθ και ο Steve Rawlings της Οξφόρδης, σύγκριναν θεωρητικά μοντέλα περιστρεφόμενων μαύρων οπών με παρατηρήσεις στα ραδιοφωνικά, οπτικά και ακτίνες Χ μήκη κύματος, που έγιναν χρησιμοποιώντας μια ποικιλία παρατηρητηρίων και διαπίστωσαν ότι οι θεωρίες μπορούν να εξηγήσουν πολύ καλά τον πληθυσμό των υπερβαρέων μαύρων οπών με πίδακες.

Χρησιμοποιώντας δε ραδιοφωνικές παρατηρήσεις, οι δύο αστρονόμοι ήταν σε θέση να πάρουν ένα δείγμα του πληθυσμού των μαύρων οπών, και να μελετήσουν την εξάπλωση της ισχύος των πιδάκων. Εκτιμώντας εν συνεχεία το πως αυτές αποκτούν το υλικό τους, με τη διαδικασία της προσαύξησης, οι δύο επιστήμονες θα μπορούσαν να συμπεράνουν το πόσο γρήγορα περιστρέφονται αυτά τα αντικείμενα.

Οι παρατηρήσεις τους δίνουν επίσης πληροφορίες για το πώς έχουν εξελιχθεί τα σπιν σε αυτές τις υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες. Στο παρελθόν, όταν το Σύμπαν είχε το μισό από το σημερινό μέγεθος του, σχεδόν όλοι οι υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες είχαν πολύ χαμηλά σπιν (ιδιοπεριστροφή), ενώ σήμερα ένα μικρό μέρος από αυτές έχουν πολύ υψηλά σπιν. Έτσι, κατά μέσο όρο, αυτές περιστρέφονται πιο γρήγορα από ποτέ.

Τα συμπεράσματα έχουν δημοσιευθεί στο περιοδικό Monthly Notices της Βασιλικής Αστρονομικής Εταιρείας.

Μια υπερβαρέα μαύρη τρύπα εκπέμπει μια ακτίνα σωματιδίων τρεις φορές μεγαλύτερη από το Γαλαξία μας

<Στην εικόνα του Chandra που άνιχνεύει ακτίνες-Χ μια δέσμη ύλης ξεκινά από την μελανή οπή και με ταχύτητες κοντινές σε αυτές του φωτός διατρέχει το Διάστημα σε απόσταση εκατοντάδων χιλιάδων ετών φωτός. Στην πορεία αυτής της πορείας μέρος της ύλης επιβραδύνεται και διασκορπίζεται σχηματίζοντας κοσμικές δομές που μοιάζουν με νέφη και έχουν λάβει τον χαρακτηρισμό «λοβοί». Δύο τέτοιοι λοβοί διακρίνονται στην εικόνα.

 

Αστρονόμοι έδωσαν στην κυκλοφορία μια εκπληκτική εικόνα μιας γιγαντιαίας δέσμης σωματιδίων, που κινείται στο διάστημα από μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα, που το μήκος της είναι τρεις φορές μεγαλύτερη από τη διάμετρο του Γαλαξία μας.

 

Ο γαλαξίας Pictory A βρίσκεται σε απόσταση 500 εκ. ετών φωτός από εμάς. Η NASA έδωσε στη δημοσιότητα μια εικόνα από τις παρατηρήσεις που κάνει σε αυτόν τον γαλαξία ομάδα αστρονόμων χρησιμοποιώντας το διαστημικό τηλεσκόπιο Chandra. Η εικόνα καταγράφει την δράση της μελανής οπής που βρίσκεται στο κέντρο του γαλαξία. Η μελανή οπή όπως συμβαίνει πολλές φορές σε ενεργές μελανές οπές θερμαίνει την ύλη που απορροφά από το περιβάλλον του και την επιταχύνει σχεδόν στην ταχύτητα του φωτός, εκτοξεύοντας την στο Διάστημα.

Αυτό που κάνει ενδιαφέρον το φαινόμενο σε αυτή την περίπτωση είναι ότι η μελανή οπή εκτοξεύει την ύλη σε τρομερές αποστάσεις. Οι ερευνητές εντόπισαν δέσμες ύλης (αέρια) να εκτοξεύονται από την μελανή οπή σε αποστάσεις 300 χιλιάδων ετών φωτός. Η διάμετρος του γαλαξία μας είναι περίπου 100 χιλιάδες έτη φωτός. Με απλά λόγια μέσα σε μια από αυτές τις δέσμες ύλης που εκτοξεύει η μαύρη τρύπα θα μπορούσαν να χωρέσουν άνετα τρεις γαλαξίες σαν τον δικό μας. Η ανακάλυψη αναμένεται να προσφέρει νέα στοιχεία τόσο για αυτό το φαινόμενο όσο και γενικότερα για την λειτουργία των μελανών οπών.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η εκπομπή των ακτίνων Χ πιθανότατα προέρχεται από ηλεκτρόνια που κινούνται σπειροειδώς γύρω από τις γραμμές του μαγνητικού πεδίου, σε μια διαδικασία που ονομάζεται εκπομπή σύγχροτρον. Δεν είναι πλήρως κατανοητό το πώς αυτό συμβαίνει εδώ, αλλά οι ερευνητές πιστεύουν ότι τα ηλεκτρόνια πρέπει συνεχώς να επιταχύνονται καθώς κινούνται κατά μήκος του πίδακα.

Η έρευνα που περιγράφεται σε ένα δελτίο διαθέσιμο στο διαδίκτυο, θα δημοσιευθεί στην επιθεώρηση Monthly Notices της Βασιλικής Αστρονομικής Εταιρείας.

Τα παράξενα “πορτοκάλια” του Δαρβίνου!

Αν αναρωτιέστε τι στον κόσμο είναι αυτές οι παράξενες πορτοκαλί “μπάλες” που… συνωστίζονται στον κορμό των δέντρων, και πιο συγκεκριμένα, των οξιών, δεν έχετε και άδικο! Άλλωστε και ο ίδιος ο Κάρολος Δαρβίνος, σπουδαίος φυσιοδίφης, συλλέκτης και γεωλόγος που έμεινε στην ιστορία ως ο θεμελιωτής της θεωρίας της εξέλιξης παραξενεύτηκε αρκετά όταν συνάντησε αυτά τα περίεργα “πορτοκάλια” στο ταξίδι του στη Γη του Πυρός. Γνωστές στο νοτιότερο άκρο της Νότιας Αμερικής ως “τα πορτοκάλια της οξιάς” δεν είναι τίποτα άλλο από εντυπωσιακοί μύκητες που φέρουν την επιστημονική ονομασία Cyttaria darwini προς τιμήν του βιολόγου που τους εντόπισε.

Χωρίς να το γνωρίζει ο Δαρβίνος ανακάλυψε ένα σημαντικό μέρος της διατροφής των κατοίκων της Χιλής και της Αργεντινής, νόστιμα μανιτάρια με γλυκιά γεύση και ελαφρά οσμή τα οποία αποτελούν άριστη τροφή, ενώ οι ντόπιοι παρασκευάζουν με αυτά ένα λαχταριστό και θρεπτικό αλκοολούχο ποτό εν ονόματι chicha del llau-llau. Πέρα από αυτά όμως, οι εν λόγω μύκητες αποτελούν ένα άριστο όσο και ασυνήθιστο θέαμα στα δέντρα των περιοχών όπου ευδοκιμούν, προκαλώντας το ενδιαφέρον όσων τα αντικρίζουν για πρώτη φορά.

Η «Ενότητα του Θεού», το «Ομούσιον» και ο «Μονογενής»

Σχιζοφρένεια: Πρόκειται για μια ψυχική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από διαταραχές της αντίληψης της πραγματικότητας.

Το θέμα της φύσεως και των ιδιοτήτων του χριστιανικού θεού και τι περιλαμβάνει, είναι ένα από τα πλέον προβληματικά στην χριστιανική θεολογία. Αυτό συμβαίνει, γιατί εκ των πραγμάτων οι χριστιανοί είναι δεσμευμένοι από τις αποφάσεις των οικουμενικών συνόδων τους που έγιναν τον 4ο-8ο αιώνα. Από την άλλη, είναι δεσμευμένοι από τα μυθολογικά και αντιφατικά κείμενα της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης και κυρίως, από τον αυστηρό και υποχρεωτικό μονοθεϊσμό της Παλαιάς Διαθήκης (“ούκ έσσονται έτεροι θεοί”), που δεν μπορούν με τίποτα να αγνοήσουν. Πώς λοιπόν δίπλα στον ήδη υπάρχοντα θεό θα κολλήσει ένας νέος και αυτός, χωρίς να υπάρξουν προβλήματα δυ-θεΐας;
Η βάση είναι, ότι δεν μπορούν να αγνοήσουν τον Ιησού που θεωρείται και ο δημιουργός της θρησκείας και θεωρήθηκε θεός (όχι από όλους αρχικά). Επίσης, δεν μπορούν να αγνοήσουν τον Ιεχωβά, τον θεό που έχει αγαπημένο λαό τους Εβραίους, που φέρεται από κάποια κείμενα (της Καινής μόνο) ως πατέρας του Ιησού. Ο δυισμός όμως θα ήταν πρόβλημα. Σύντομα ο κάθε ένας από τους δύο θα νοηματοδοτούσε διαφορετικές καταστάσεις και αυτό δεν μπορούσαν να αφήσουν να συμβεί. Το πρόβλημα λύθηκε με την διανοητική κατασκευή ενός επιπλέον φανταστικού τριπλού “όντος” της “Αγίας Τριάδας” τον 4ο αιώνα, που αν και είναι “ένα”, τελικά είναι “τρία”, και περιλαμβάνει εκτός των “γνωστών” “δύο” και το “Πνεύμα του θεού”, μια έννοια βολική και ουδέτερη, που σαν εικόνα βρίσκεται πραγματικά ή φαντασιακά εύκολα στην Αγία Γραφή. Το φανταστικό αυτό τριπλό “ον”, επιβλήθηκε σαν αδιαμφισβήτητο επίσημο και κρατικό δόγμα διά της βίας σε όλη την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, επικουρούμενου και του υποχρεωτικού νηπιοβαπτισμού, και αναγράφεται 17 αιώνες μετά ακόμα και στο σύγχρονο (2016) ελληνικό σύνταγμα, δίνοντάς του “ισχύ”, τα αποτελέσματα της οποίας είναι ορατά διαχρονικά.
Επιπλέον, αποφασίστηκε ότι η “έννοια” αυτή της “Αγίας Τριάδας” περιλαμβάνει μια τόσο αποκλειστικά δεμένη σύζευξη των δύο συν “ένα” “θεών” ώστε να μην θεωρούνται σαν τρεις διαφορετικές οντότητες, αλλά με την ασαφή χριστιανική ορολογία τρία “πρόσωπα” ή και τρεις “υποστάσεις” (μην ξεχνάτε, δεσμεύονται από τον ανθρωπομορφισμό του: “καὶ εἶπεν ὁ Θεός• ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾿ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν” [Γένεσις, 1: 26]), αλλά τελικά να είναι ή να θεωρείται σαν μόνο ένας θεός, μία ουσία, με κοινή βούληση και ενέργεια ανάμεσα στα 3 μέλη του(!), ώστε να εξασφαλίσουν (ποιοί; οι άνθρωποι, ερήμην για τους υποτιθέμενους θεούς τους δηλαδή) ότι δεν θα νοηματοδοτούν διαφορετικές καταστάσεις, και δεν θα έρθουν ποτέ σε σύγκρουση, ενώ ταυτόχρονα αν και είναι αρκετοί, τρεις δηλαδή, έχουμε...μονοθεϊσμό!
Επειδή η κατανόηση μιας τέτοιας διανοητικής ακροβασίας ήταν και είναι δύσκολη έως αδύνατη, δημιουργήθηκαν χιλιάδες αιρέσεις και προβλήματα στην Εκκλησία, αλλά και το χειρότερο και στο ίδιο το κράτος που την θεράπαινε, το ρωμαϊκό–βυζαντινό. Διότι όποιος δεν μπορούσε να καταλάβει την αδιανόητη και παράλογη ιδεοληψία αυτή, ακριβώς όπως την όρισαν οι “πατέρες” της τον 4ο αιώνα, εθεωρείτο “αιρετικός” και κυνηγιόταν μέχρι εξαφανίσεως ή της απόλυτής του φίμωσης.
Οι πρώτες διαμάχες άρχισαν νωρίς πριν ακόμα η Εκκλησία γίνει εξουσία. Όταν όμως ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος τούς κάλεσε με έξοδα του κράτους να σταματήσουν οι έριδες (κυρίως με τους αρειανιστές) και να συμφωνήσουν, έπρεπε να βγει μια καθολική θέση που θα ήταν σεβαστή και από την κρατική εξουσία. Αυτό σήμαινε ότι αυτοί που θα είχαν την “σωστή” (τελικά) τοποθέτηση από την αρχή, θα ήταν και οι ευνοούμενοι της εξουσίας. Για τον λόγο αυτό και οι περισσότεροι δεν είχαν απόλυτα ξεκαθαρισμένη θέση και επαμφοτέριζαν, αφού τελικά η διαμάχη ήταν για την εξουσία. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν ότι ο ίδιος ο Κωνσταντίνος επέβαλε τον όρο “ομοούσιον” όπως αναφέρει ο Κ. Ντέσνερ, κάτι που δεν ήταν στις μέχρι τότε προτάσεις.
Ας δούμε τι λένε σήμερα για το “ον” αυτό οι χριστιανοί σε δύο ενδεικτικά κείμενα:

Την ενότητα του Θεού στοιχειοθετούν οι λεγόμενες «ενώσεις» οι οποίες είναι: α) Η μία ουσία, ή οποία πληρούται απαράλλαχτα σε κάθε πρόσωπο της τριαδικής θεότητος, ώστε ν' αποκρούεται η ιδέα του τριθεϊσμού. β) η μία βουλή και ενέργεια, η οποία είναι κοινή σε όλα τα πρόσωπα της θεότητας και γ) η αγαπητική περιχώρηση των προσώπων, το ότι δηλαδή τα θεία πρόσωπα, αν και επί μέρους και ίδια, δεν αποχωρίζονται αλλήλων, αλλά το ένα ενοικεί στα άλλα με αγάπη, η οποία είναι ο σύνδεσμος της θεότητας. Όλα τα στοιχεία αυτά απεργάζονται τη θεότητα σε μία υπερφυσική ενότητα, η οποία αποκρούει κάθε ιδέα μονωτική και διασπαστική στο Θεό.

Την πολυδυναμία αφ' ετέρου του ενός Θεού συνθέτουν οι διακρίσεις πού υπάρχουν σ' αυτόν, οι οποίες είναι: α) η τριαδικότητα αυτού, το γεγονός δηλαδή ότι σ' αυτόν υπάρχουν τρία αδιαχώριστα και αδιαίρετα πρόσωπα, τρεις διακεκριμένες και αχώριστες υποστάσεις πού εξαίρουν τον προσωπικό χαρακτήρα του χριστιανικού Θεού και β) η πολλότητα των ενεργειών, των δυνάμεων εκείνων, πού δημιουργούν, ζωοποιούν και αγιάζουν τα κτιστά όντα.

users.sch.gr

Το ομοούσιον αναδεικνύει την πληρότητα της θεότητος τού Χριστού, ο οποίος είναι «ίσος τω Πατρί», δεν υπάρχει ιδιότητα τού Πατρός που να μην την έχει και αυτός· έχει την αυτή τιμή και την αυτή δόξα με τον γεννήτορα και είναι ισοδύναμος με αυτόν που αϊδίως τον γεννά...

«Τον εκ τού Πατρός γεννηθέντα προ πάντων των αιώνων». Δηλαδή ο Υιός γεννάται πριν από το χρόνο. Επομένως η εκ τού Πατρός προέλευσή του δεν τοποθετείται σε όρια χρονικά, αλλ' είναι αΐδια, που σημαίνει ότι δεν έχει χρονική αφετηρία και αρχή.

egolpion.net

Οι περίφημες “ισοθεΐα” και “ομοουσία” πέρα από την εγγενή παραλογία τους, έχουν και άλλες παράπλευρες επιπτώσεις ιδιαίτερα αντιεπιστημονικές που αντιβαίνουν πλήρως στην λογική, όπως:
• Η γέννηση όπως είδαμε του υιού σε μη χρονικά όρια, που είναι εκ των πραγμάτων, χωρίς νόημα. Ο όρος “γέννηση” είναι ταυτόσημη με τον χρόνο που αυτή γίνεται και δηλώνει και αρχή ζωής.
• Η μετάδοση του “προπατορικού” αμαρτήματος μέσω του...ανδρικού σπέρματος, που αφού ο Ιησούς εθεωρείτο αναμάρτητος, δεν το είχε κληρονομήσει, άρα γεννήθηκε και αυτός όπως όλοι οι καθώς πρέπει θεοί από...παρθένα. Δεν ήξεραν τότε ότι τα μισά γονίδια ήταν από την “αμαρτωλή” θνητή, μάνα του και τα άλλα μισά από άρρενα θνητό, ειδάλλως δεν θα ήταν άνδρας.
• Η μητέρα του, φυσικά τον γέννησε ως παρθένα ως λένε και παρέμεινε παρθένα για πάντα. Δηλαδή, έγινε η περίφημη γονιμοποίηση όχι με σπέρμα ανδρός όπως λέει η βιολογία, αλλά θεού, δηλαδή με τον κρίνο, το Άγιο Πνεύμα ή και τον άγγελο, και η οποία ακόμα και μετά την γέννα, πάλι παρθένα ήταν, άσχετα αν φαίνεται στα ίδια τα κείμενά τους ότι ο Ιησούς είχε και άλλα αδέλφια (λένε ότι ήταν του Ιωσήφ, ή ότι όλους τους θεωρούσε αδέρφια του και άλλες αστήριχτες φαιδρότητες).
• Το ότι ένεκα αυτού, οι “ψυχές δημιουργούνται” μόνο από τον Θεό, αφού μόνο αυτός με το Άγιο Πνεύμα δίνει ζωή, μέχρι φυσικά να γίνουν οι εξωσωματικές που τότε οι γιατροί αποφασίζουν αυτοί πότε ο Θεός θα αποφασίσει.
• Το ότι αφού ο Ιησούς είπε “γεννήθηκα πριν τον Αβραάμ” και δεν μπορεί να τοποθετηθεί αλλού, έγινε και αυτός...προαιώνιος και που “γεννήθηκε” και δεν “δημιουργήθηκε” από τον μπαμπά με έναν “θαυμαστό” τρόπο (αφού ο Ιεχωβάς φαίνεται ότι είναι βέρος άνδρας και γέννηση από άνδρα λίγο δύσκολα την φαντάζεσαι).
• Και χίλιες δυο λεπτομέρειες, όπως οι κτιστές και άκτιστες ενέργειες, η “θεϊκή” και η “ανθρώπινη” φύση του Ιησού (διαφορετική με την θεϊκή για να μας βγει το παραμύθι), και άλλα πολλά.
Τα κείμενα αυτά, μας δίνουν λοιπόν να καταλάβουμε μια θεωρούμενη από τους χριστιανούς πραγματικότητα που βγαίνει, από κάποια κείμενα στην Αγία Γραφή με κάποιο τρόπο, και που πάνω σε αυτή στηρίζονται βασικά δόγματα τους, δηλαδή ξεκάθαρες ιδεοληψίες, αυτές είναι στις οποίες επιμένει ακόμα αυτό που λέμε σήμερα Εκκλησία για να μας πείσει για την αλήθεια της.
Ας δούμε τώρα μια άλλη πραγματικότητα από άλλα κείμενα των ίδιων των γραφών τους, που μας δείχνουν ότι οι αρχικές θεωρήσεις και η “πραγματικότητα” που μας λένε, είναι απλή ιδεοληψία που αντιφάσκει με τα ίδια τους τα κείμενα.

54 ἀπεκρίθη Ἰησοῦς• Ἐὰν ἐγὼ δοξάζω ἐμαυτόν, ἡ δόξα μου οὐδέν ἐστιν• ἔστιν ὁ πατήρ μου ὁ δοξάζων με, ὃν ὑμεῖς λέγετε ὅτι Θεὸς ἡμῶν ἐστι• 55 καὶ οὐκ ἐγνώκατε αὐτόν• ἐγὼ δὲ οἶδα αὐτόν. καὶ ἐάν εἴπω ὅτι οὐκ οἶδα αὐτόν, ἔσομαι ὅμοιος ὑμῶν ψεύστης• ἀλλ' οἶδα αὐτὸν καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶ. 56 Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν, καὶ εἶδε καὶ ἐχάρη. 57 εἶπον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι πρὸς αὐτόν• Πεντήκοντα ἔτη οὔπω ἔχεις καὶ Ἀβραὰμ ἑώρακας; 58 εἶπεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς• Ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, πρὶν Ἀβραὰμ γενέσθαι ἐγὼ εἰμί. 59 ἦραν οὖν λίθους ἵνα βάλωσιν ἐπ' αὐτόν• Ἰησοῦς δὲ ἐκρύβη, καὶ ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ, διελθὼν διὰ μέσου αὐτῶν⋅ καὶ παρῆγεν οὕτως

(Κατά Ιωάννην, 8: 54)

Δηλαδή, ο Ιησούς δεν αξίζει της τιμής που αξίζει ο Ιεχωβάς (που οι ίδιοι οι Εβραίοι θεωρούν ότι είναι θεός τους, δηλαδή ο ίδιος παίζεται αν τον θεωρεί θεό), ο ίδιος πάντως, είδε τον Ιεχωβά και τον γνώρισε. Το ότι “ο Υιός γεννάται πριν από το χρόνο”, επειδή είπε ότι...“υπήρχε πριν τον Αβραάμ”, είναι ούτως ή άλλως αυθαίρετο και αόριστο, το ίδιο και η “κοινή ουσία” και “βούληση”, γιατί εδώ ο Ιησούς μιλάει σαν να γνώρισε κάτι άλλο και διαφορετικό, για το οποίο δεν μπορεί να πει ψέματα, μόνο που αυτό που λέει ότι είδε, δεν είναι κάτι κοινό με αυτόν, ίδιας ουσίας και βούλησης γιατί θα έλεγε κάτι άλλο και σίγουρα όχι αυτό που φέρεται να είπε. Τόνισα επίσης το “Ἰησοῦς δὲ ἐκρύβη”, γιατί έχει ενδιαφέρον να βλέπεις τον “ομοούσιο” και “αδιαίρετο” με τον θεό Ιεχωβά να κρύβεται για να αντιμετωπίσει τις “πέτρες” που του έρχονται και σε αντίθεση με το ίδιο του το κήρυγμα “να γυρίζει και το άλλο μάγουλο” αντί να κρυφτεί, όπως δηλαδή έκανε, ή έστω να υπερασπιστεί το ευφάνταστο “Ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, πρὶν Ἀβραὰμ γενέσθαι ἐγὼ εἰμί”, αντί αυτών των άπιστων, δηλαδή των Εβραίων, που δεν είχαν τόσο μεγάλη φαντασία για να το καταλάβουν. Κάτι άλλο επίσης έκανε τότε, όταν τον ράπισε κάποιος υπηρέτης (Κατά Ιωάννην, 18: 22-23), πάλι σε αντίθεση με το ίδιο το κήρυγμα του. (Ενδιαφέρον για την κατανόηση της αντιφατικότητας των κειμένων, αλλά άσχετο επίσης, ότι για τους Εβραίους που τον έβλεπαν, έδειχνε πενηντάρης και όχι τριαντάρης σύμφωνα με το “ιερό” κείμενο αυτό και σε αντίθεση με τα άλλα που τον έβγαλαν 33 ετών). Δεν ισχύει λοιπόν εδώ, ούτε η “μία βουλή και ενέργεια”, ούτε υπάρχει η “μία κοινή ουσία”.

28 ἠκούσατε ὅτι ἐγὼ εἶπον ὑμῖν, ὑπάγω καὶ ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς• εἰ ἠγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἄν ὅτι εἶπον, πορεύομαι πρὸς τὸν πατέρα• ὅτι ὁ πατὴρ μου μείζων μού ἐστι. 29 καὶ νῦν εἴρηκα ὑμῖν πρὶν γενέσθαι, ἵνα ὅταν γένηται πιστεύσητε. 30 οὐκέτι πολλὰ λαλήσω μεθ' ὑμῶν• ἔρχεται γὰρ ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων, καὶ ἐν ἐμοὶ οὐκ ἔχει οὐδέν• 31 ἀλλ' ἵνα γνῷ ὁ κόσμος ὅτι ἀγαπῶ τὸν πατέρα, καὶ καθὼς ἐνετείλατό μοι ὁ πατήρ, οὕτω ποιῶ. ἐγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν.

Εδώ, μας λέει ότι θα πάει στον πατέρα του που είναι μεγαλύτερος από αυτόν, ενώ παρακάτω λέει ότι κάνει αυτό ακριβώς που ο πατέρας του διέταξε, άρα υπακούει στον πατέρα, δεν συναποφασίζει. Πάει λοιπόν και η “κοινή ουσία” και η “κοινή θέληση”.

33 οὕτως καὶ ὑμεῖς, ὅταν ἴδητε ταῦτα πάντα, γινώσκετε ὅτι ἐγγύς ἐστιν ἐπὶ θύραις. 34 ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεὰ αὕτη ἕως ἂν πάντα ταῦτα γένηται. 35 ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσιν. 36 Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης καὶ ὥρας οὐδεὶς οἶδεν, οὐδὲ οἱ ἄγγελοι τῶν οὐρανῶν οὐδὲ ὁ υἱός, εἰ μὴ ὁ πατὴρ μόνος.

(Κατά Ματθαίον, 24: 33)

32 Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἢ τῆς ὥρας οὐδεὶς οἶδεν, οὐδὲ οἱ ἄγγελοι ἐν οὐρανῷ οὐδὲ ὁ υἱός, εἰ μὴ ὁ πατήρ.

(Κατά Μάρκον, 13:32)

Στο αντίστοιχο σημείο στον Λουκά (κεφ. 21) το επίμαχο σημείο παραλείπεται. Εδώ που είναι και η αποτυχημένη προφητεία του Ιησού, πάλι έχουμε άρνηση της παντογνωσίας του Ιησού από τον ίδιο, και επιπλέον διαφορετική γνώση άρα και βούληση από τον πατέρα. “Γνωρίζει” υποτίθεται σαν “καλός” προφήτης που νομιζόταν ότι είναι, ότι η “Δευτέρα Παρουσία” θα γίνει σε αυτή (εκείνη) την γενιά, λάθος προφητεία θα μου πείτε, αλλά δεν έχει σημασία στο θέμα μας. Το θέμα μας εδώ, είναι ότι του διαφεύγει η ημερομηνία και η ώρα, γιατί δεν έχει την ακρίβεια ή την ίδια “θέληση” ή γνώση με τον μπαμπά Ιεχωβά που είναι ο μόνος που τα γνωρίζει αυτά. Πάει και η “κοινή ουσία” πάει και η “κοινή θέληση”.

«εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς• Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς, ὁ Θεός!

(Κατά Λουκάν, 18: 19)

«18 ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ• Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός.

(Κατά Μάρκον, 10: 18)

Και εδώ το ίδιο πρόβλημα: Ο μόνος αγαθός για τον Ιησού, είναι ένας και είναι ο Ιεχωβάς, που είναι θεός, σε αντιδιαστολή με αυτόν που δεν είναι τόσο αγαθός. Άλλη ουσία, άλλη θέληση, στο συγκεκριμένο χωρίο, διαχωρίζει ξεκάθαρα την θέση του από τον ίδιο τον θεού τους.

45 καὶ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς• Τίς ὁ ἁψάμενός μου; ἀρνουμένων δὲ πάντων εἶπεν ὁ Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ• Ἐπιστάτα, οἱ ὄχλοι συνέχουσί σε καὶ ἀποθλίβουσι καὶ λέγεις τίς ὁ ἁψάμενός μου; 46 ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν• Ἥψατό μού τις• ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξελθοῦσαν ἀπ' ἐμοῦ. 47 ἰδοῦσα δὲ ἡ γυνὴ ὅτι οὐκ ἔλαθε, τρέμουσα ἦλθε καὶ προσπεσοῦσα αὐτῷ δι' ἣν αἰτίαν ἥψατο αὐτοῦ ἀπήγγειλεν αὐτῷ ἐνώπιον παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ ὡς ἰάθη παραχρῆμα.

(Κατά Λουκάν, 8: 45-47)

Άλλη μια άρνηση της παντογνωσίας του Ιησού από τον ίδιο, κατάλαβε ότι κάποιος τον άγγιξε αλλά δεν ξέρει ποιος. Πάει η κοινή ουσία δηλαδή η γνώση εν προκειμένω που υποτίθεται θα έπρεπε να είχε αν δεχθούμε φυσικά ότι ο Γιαχβέ ήταν παντοδύναμος.

40 τὸ δὲ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου καὶ ἐξ εὐωνύμων οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾿ οἷς ἡτοίμασται.

(Κατά Μάρκον, 10: 40)

Ούτε αυτός αποφασίζει ποιος θα κάτσει δίπλα του όταν έρθει “εν τη δόξη του”. Δηλαδή, πάει πάλι η κοινή ουσία με τον μπαμπά.

“παρένεγκε τὸ ποτήριον ἀπ᾿ ἐμοῦ τοῦτο· ἀλλ᾿ οὐ τί ἐγὼ θέλω, ἀλλ᾿ εἴ τι σύ.

(Κατά Μάρκον, 14: 36)

Ξεκάθαρα άλλη θέληση για την οποία δεν έχει σημασία ότι είναι διαφορετική, που είναι, το λέει ξεκάθαρα, αλλά πρέπει να ταυτιστεί με του Γιαχβέ, πρέπει να γίνει προσπάθεια για αυτό.

41 ἦραν οὖν τὸν λίθον οὗ ἦν ὁ τεθνηκὼς κείμενος. ὁ δὲ Ἰησοῦς ἦρε τοὺς ὀφθαλμοὺς ἄνω καὶ εἶπε• Πάτερ, εὐχαριστῶ σοι ὅτι ἤκουσάς μου. 42 ἐγὼ δὲ ᾔδειν ὅτι πάντοτέ μου ἀκούεις• ἀλλὰ διὰ τὸν ὄχλον τὸν περιεστῶτα εἶπον, ἵνα πιστεύσωσιν ὅτι σύ με ἀπέστειλας.

(Κατά Ιωάννην, 11: 41)

Το συμβάν είναι από τον Ιωάννη, ο μόνος συμπτωματικά που παρατήρησε την ανάσταση του Λαζάρου στην οποία αναφέρεται. Εδώ ο “ομοούσιος” ευχαριστεί τον επίσης “ομοούσιο” μπαμπά του, γιατί τον...άκουσε, όπως ο ίδιος γνωρίζει καλά γιατί πάντα τον...ακούει. Τον ευχαριστεί λοιπόν, γιατί κατάφερε ώστε να καταλάβουν οι υπόλοιποι ότι τον απέστειλε ο μπαμπάς, και δεν ήρθε αφ' εαυτού δηλαδή με δική του θέληση, δεν έχει τις ίδιες δυνάμεις και δυνατότητες όπως εκείνος (ο Γιαχβέ) υποτίθεται έχει.

4 ἔλεγε δὲ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς ὅτι Οὐκ ἔστι προφήτης ἄτιμος εἰ μὴ ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ καὶ ἐν τοῖς συγγενέσι καὶ ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ. 5 καὶ οὐκ ἠδύνατο ἐκεῖ οὐδεμίαν δύναμιν ποιῆσαι, εἰ μὴ ὀλίγοις ἀρρώστοις ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας ἐθεράπευσε• 6 καὶ ἐθαύμαζε διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν.

(Κατά Μάρκον, 6: 4-6).

Εδώ, βλέπουμε ότι όταν ο Ιησούς δεν έχει δεκτικό ακροατήριο, οι “δυνάμεις” του δεν “δουλεύουν”. Και μια που μιλάμε για δυνάμεις αξιοσημείωτο είναι το:

30 καὶ εὐθέως ὁ Ἰησοῦς ἐπιγνοὺς ἐν ἑαυτῷ τὴν ἐξ αὐτοῦ δύναμιν ἐξελθοῦσαν, ἐπιστραφεὶς ἐν τῷ ὄχλῳ ἔλεγε• Τίς μου ἥψατο τῶν ἱματίων; 31 καὶ ἔλεγον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ• Βλέπεις τὸν ὄχλον συνθλίβοντά σε, καὶ λέγεις• τίς μου ἥψατο; 32 καὶ περιεβλέπετο ἰδεῖν τὴν τοῦτο ποιήσασαν. 33 ἡ δὲ γυνὴ φοβηθεῖσα καὶ τρέμουσα, εἰδυῖα ὃ γέγονεν ἐπ' αὐτῇ, ἦλθε καὶ προσέπεσεν αὐτῷ καὶ εἶπεν αὐτῷ πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν.

(Κατά Μάρκον, 5: 30-33)

Το ξαναείδαμε πάρα πάνω, εδώ μας λέει ότι ο (παντογνώστης;) Ιησούς αισθάνθηκε μια δύναμη να φεύγει από μέσα του (αποφορτίστηκε;) χωρίς να ξέρει τον λόγο που μάλλον ο Γιαχβέ θα ήξερε.
Για να ξεκαθαρίσουμε το θέμα, εκτός από τον Παύλο και άλλοι χριστιανοί πριν από τον καθορισμό του δόγματος, είχαν ή μιλούσαν με σαφή διαχωρισμό του “Υιού” ως κατώτερου από τον “Πατέρα”, όπως ο Ευσέβιος. Η τεράστια τότε δύναμη του αρειανισμού, που ποτέ δεν έσβησε, το τονίζει αυτό.
Στο “Παράρτημα” στο τέλος, θα βρείτε αρκετά στοιχεία από τις χριστιανικές γραφές που έρχονται σε αντίθεση με την νεότερη χριστιανική άποψη περί ομοουσίας, αδιαιρετότητας και ισοθεΐας.
Οι απολογητές αφού έχουν φτιάξει ένα παράλληλο σύμπαν για να χωρέσουν όλες τις αντιφατικές ιδιότητες που του έχουν δώσει, όταν βρουν τα σκούρα, λένε ότι ο θεός είναι ακατάληπτος, ή ψελλίζουν διάφορες άσχετες απαντήσεις με ερμηνείες πάνω σε άλλες ερμηνείες και το τελευταίο αποκούμπι τους είναι μια νέα ορολογία. Λένε ότι αν και θεός, επειδή ήταν και άνθρωπος έχει και την “ανθρώπινη φύση”, που σαν πασπαρτού, θεωρητικά, καλύπτει κάποιες από τις αντιφάσεις. Φυσικά, με ποια λογική σε αυτές εμφανίζεται η μία φύση και σε άλλες η άλλη η “θεϊκή”, αυτό είναι ένα ερώτημα που θέλει επί πλέον ερμηνείες, δηλαδή τελικά όποτε τους συμφέρει είναι θεός, όποτε τους συμφέρει άνθρωπος, δηλαδή κατώτερος από τον θεό και έτσι αισθάνονται ικανοποιημένοι μέσα στην θολούρα τους, γιατί όπως νομίζουν, “έλυσαν” την αντίφαση.
Ξαναρωτάμε λοιπόν: Πού κολλάει η παντογνωσία του θεού–Ιησού, η κοινή ουσία με τον μπαμπά Ιεχωβά, η κοινή βούληση και ενέργεια, που μας λένε συνέχεια με τα αναγραφόμενα στα κείμενα αυτά –τα δικά τους κείμενα; Πού κολλάνε όλα αυτά στις αυθαίρετα αποδιδόμενες ιδιότητες και στην κατασκευή του τρικέφαλου θεού που δημιουργήθηκε τον 4ο αιώνα και που αναφέρεται σαν προμετωπίδα στο ελληνικό σύνταγμα τονίζοντας και συμβολικά τον ανορθολογισμό που κυριαρχεί σε αυτή τη χώρα; Πάρα κάτω θα δούμε τα της “ανθρώπινης φύσης”.

Μονογενής
Δηλαδή μοναδικός -σήμερα θα λέγαμε μοναχοπαίδι. Πού το στηρίζουν αυτό οι χριστιανοί; Μα μόνο στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη που είναι και το νεώτερο από όλα.

14 Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας 18 Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν πώποτε• ὁ μονογενὴς υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ πατρὸς ἐκεῖνος ἐξηγήσατο.

(Κατά Ιωάννην, 1: 14-18)

16 Οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται ἀλλ' ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον 18 ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν οὐ κρίνεται• ὁ δὲ μὴ πιστεύων ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενοῦς υἱοῦ τοῦ Θεοῦ.

(Κατά Ιωάννην, 3: 16-18)

Δηλαδή, μόνο την Μαρία φημολογείται ότι “επισκεύθηκε” ο “Κύριος”; Όχι, έχουμε και άλλες φημολογούμενες “επισκέψεις” και αναφορές για παιδιά του “Θεού” στην Αγία Γραφή όπως:
Η “επίσκεψη του “Κυρίου” στην Άννα που γέννησε 3 αγόρια (το ένα ήταν ο Σαμουήλ) και 2 κορίτσια με το θεϊκό σπέρμα που “απότισε” ο Κύριος...

20 καὶ εὐλόγησεν Ἡλὶ τὸν Ἑλκανὰ καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ λέγων• ἀποτίσαι σοι Κύριος σπέρμα ἐκ τῆς γυναικὸς ταύτης ἀντὶ τοῦ χρέους, οὗ ἔχρησας τῷ Κυρίῳ. καὶ ἀπῆλθεν ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ, 21 καὶ ἐπεσκέψατο Κύριος τὴν Ἄνναν, καὶ ἔτεκεν ἔτι τρεῖς υἱοὺς καὶ δύο θυγατέρας. καὶ ἐμεγαλύνθη τὸ παιδάριον Σαμουὴλ ἐνώπιον Κυρίου.

(Βασιλειών Α'[Σαμουήλ Α'], 2: 21)

Ας δούμε ένα άλλο κείμενο από την “θεόπνευστη” Αγία Γραφή...

ἰδόντες δὲ οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων ὅτι καλαί εἰσιν, ἔλαβον ἑαυτοῖς γυναῖκας ἀπὸ πασῶν, ὧν ἐξελέξαντο.

(Γένεσις, 6: 2)

Αλήθεια, με ποιά λογική μετά από αυτά ο Ιησούς αναφέρεται ως “μονογενής”, την στιγμή που έχουμε αναφορές και για άλλα παιδιά του Ιεχωβά και επισκέψεις του στα ίδια κείμενα που επικαλούνται ως ιερά; Εδώ έχουμε φυσικά και άλλα ερωτήματα, αν υπάρχουν και άλλα παιδιά τι σχέση έχουν με το τελευταίο το “καλό” το παιδί;
Αξίζει εδώ να πούμε μερικές από τις απαντήσεις-ερμηνείες που δίνουν οι απολογητές. Η επίσκεψη λένε του Κυρίου δεν ήταν “επίσκεψη” σαν αυτή που καταλαβαίνουμε, ή σαν αυτή που έγινε με τον κρίνο στην Μαρία την Παρθένα, αλλά άλλου είδους επίσκεψη, για να βοηθήσει το σπέρμα του Ελκανά που από μόνο του φαίνεται “δεν δούλευε”, το ότι το “απόδωσε” ο ίδιος ο Κύριος και για την σχετική “επίσκεψη” που έκανε ό ίδιος αυτοπροσώπως και που αναφέρει το κείμενό τους, προφανώς δεν έχει για αυτούς τόση σημασία, ή απλά το ξεχνούν.
Για το δεύτερο απόσπασμα με τους γιους του θεού, ερμηνεύουν ότι με το “οι γιοί του θεού” δεν εννοεί τους γιους του Γιαχβέ που γράφει, αλλά εννοεί τους...“γιους του Σήθ”(!), ενώ οι “κόρες των ανθρώπων” εννοεί ότι ήταν του Κάϊν! Αν και δεν αναφέρεται κάτι σχετικό στην Παλαιά Διαθήκη που να δικαιολογεί την συγκεκριμένη ερμηνεία. Δηλαδή, χρειάζονται ειδικές επιπλέον ερμηνείες για να διαβαστεί το κείμενο όπως ακριβώς το θέλουν. Ενδεικτικά αναφέρω τι λέει η Παλαιά Διαθήκη για το θέμα...
Το κεφ ε' ξεκινά ως εξής:

Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως ἀνθρώπων• ᾗ ἡμέρᾳ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν Ἀδάμ.

Ακολουθεί η γενεαλογία Σηθ, Ενώς, Καϊνάν, Μαλεήλ, Ιάρεδ, Ενώχ, Μαθουσάλας, Λάμεχ, Νώε. Είμαστε δηλαδή λίγο πριν τον Κατακλυσμό και συνεχίζει να μιλάει για “ανθρώπους” μέχρι τον Νώε.
Το κεφ. ς' ξεκινάει ως εξής:

α' Καὶ ἐγένετο ἡνίκα ἤρξαντο οἱ ἄνθρωποι πολλοὶ γίνεσθαι ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ θυγατέρες ἐγεννήθησαν αὐτοῖς. β' ἰδόντες δὲ οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων ὅτι καλαί εἰσιν, ἔλαβον ἑαυτοῖς γυναῖκας ἀπὸ πασῶν, ὧν ἐξελέξαντο.γ' καὶ εἶπε Κύριος ὁ Θεός• οὐ μὴ καταμείνῃ τὸ πνεῦμά μου ἐν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις εἰς τὸν αἰῶνα διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρκας.

Και μετά κάνει τον “Κατακλυσμό” και πνίγει τα “εγγόνια” του τις νύφες του και ίσως και τα παιδιά του φυσικά πάντα μιλάμε για “ανθρώπους”. Παρακάτω συνεχίζει και αναφέρει τον Νώε ως “άνθρωπο”. Καταλαβαίνετε τώρα για τι ακροβασίες μιλάμε πάνω στην ίδια την θολή αυτή μυθολογία τους.
Διαβάστε τώρα το κείμενο ενός θεολόγου:

Aπάντησε ο Σίμωνας Πέτρος και είπε: «EΣΥ ΕΙΣΑΙ Ο (ένας και μοναδικός, υπεσχημένος και αναμενόμενος Μεσσίας) XΡΙΣΤΟΣ, Ο ΜΟΝΟΓΕΝΗΣ ΥΙΟΣ ΤΟΥ ΖΩΝΤΑΝΟΥ ΘΕΟΥ», η πηγή της ζωής εννοείται, και όχι όπως τα είδωλα μια νεκρή θεότητα. Ίσως οι υπόλοιποι μαθητές δεν είχαν τελείως ξεκαθαρίσει, αφού δεν είχαν ακόμη το Πνεύμα, τι είδους υιός του Θεού ήταν ο Ιησούς. Δεν αποκλείεται ορισμένοι να θεωρούσαν Αυτόν ως έναν ιδιαίτερα άγιο και χαρισματούχο προφήτη, πλην όμως όχι και κατά φύσει Υιόν του Θεού, ως ο Πέτρος αναφωνεί.

Για να καταλάβετε, με τι ταΐζεται ένας χριστιανός, όταν επιλέγεις ότι θέλεις από κείμενα που θεωρείς ιερά, για να ακροβατείς νοητικά και να αγνοείς ότι δεν σου αρέσει, όταν δέχεσαι κατά γράμμα αυτά που θεωρείς καλά και τα υπόλοιπα που αντιβαίνουν στα πρώτα, τα ερμηνεύεις ακριβώς όπως σε συμφέρει, για να αποκτήσουν όλα ένα ψεύτικο, αλλά αληθοφανές νόημα, που αποδίδει “αλήθεια” σε μυθολογικά κείμενα, άσχετα αν αυτή η “αλήθεια” αντιβαίνει στη λογική και στην πραγματικότητα.
Καταλαβαίνετε μετά από όλα αυτά, πόσο εξωφρενική είναι η επίκληση της Αγίας Τριάδας σαν “θεό” και μάλιστα αυτόν που δίνει ισχύ στο σύνταγμα της “Ελληνικής Δημοκρατίας”; Το μοναδικό ακόμα “θεοκρατικό” σύνταγμα στην Ευρώπη. Καταλαβαίνετε άραγε γιατί η κοινωνία μας τείνει στην σχιζοφρένεια όταν αποδέχεται μια ψευτοθεϊκή αυθαίρετη θεώρηση ως “θεϊκή” αναφορά στο σύνταγμα της χώρας; Της χώρας που έτυχε να βρίσκεται στον τόπο που γεννήθηκε η αμφισβήτηση του μύθου, οι επιστήμες, η φιλοσοφία, ο πολιτισμός και η δημοκρατία;
Αν θέλετε να πάρετε μια εικόνα της αντιφατικότητας των εδαφίων της Αγίας Γραφής γενικότερα, μπορείτε εδώ να βρείτε μαζεμένα αρκετά μαργαριτάρια.

Η ιδεοληψία της "ανθρώπινης φύσης"
Είδαμε, ότι όπου δεν τους βγαίνει το θεϊκό από τα ίδια τα λόγια που αντιφάσκουν και που έχει η Αγία Γραφή, έχουν εφεύρει την “ανθρώπινη φύση”, όπως και άλλη μια ιδεοληψία, αυτή του “τέλειου θεού” και “τέλειου ανθρώπου” ταυτόχρονα. Για τον “τέλειο θεό” ήδη είπαμε αρκετά. Φάνηκε σε όλα τα αποσπάσματα που παραθέσαμε, και θα δείτε αν θέλετε στο παράρτημα, ότι υπάρχουν αρκετά σημεία που η τέλεια αυτή θεότητα δεν υπάρχει, όπως δεν υπάρχει το ομοούσιο, η κοινή θέληση δύναμη κ.λπ. Στα σημεία που αναιρείται η δηλούμενη τελειότητα, οι θεολόγοι δεν θέλουν να το παραδεχθούν και αρχίζουν τις ερμηνείες με την “ανθρώπινη φύση” και την ιδεοληψία του “τέλειου ανθρώπου”. Ας δούμε πόσο μπορεί να έχει σχέση αυτό με την πραγματικότητα.
Τί θα μπορούσε να είναι ο τέλειος άνθρωπος; Θεωρητικά δεν υπάρχει, αλλά αν θέλαμε να τον προσδιορίσουμε τι ιδιότητες θα του δίναμε;
Θα θεωρούσαμε ότι είναι αυτός που ρέπει προς τα ένστικτα και τα συναισθήματα ή προς την νόηση; Αυτός που δειλιάζει στον φόβο, ή αυτός που τον παλεύει ή τον αγνοεί; Θεωρούμε έναν φοβητσιάρη πιο τέλειο άνθρωπο από έναν ανδρείο που αντιμετωπίζει τον πόνο και τις κακουχίες χωρίς κομπασμό*;
[* Για την δειλία του Ιησού πριν την προαναγγελμένη Σταύρωση που είχε υποτίθεται γνωστή για αυτόν ημερομηνία λήξεως τριών ημερών, έχουν ειπωθεί πολλά. Οι χριστιανοί απλά την δικαιολογούν με την “ανθρώπινη φύση” του “τέλειου ανθρώπου”, μόνο που ο “τέλειος άνθρωπος” δεν είναι τόσο τέλειος όσο άλλοι συντοπίτες του. Ο Ιώσηπος γράφει για μια χαρακτηριστική περίπτωση σταύρωσης ενός ανώνυμου Εβραίου, που παρά τα βασανιστήρια δεν είπε κουβέντα δειλίας, ενώ οδηγήθηκε στον σταυρό χαμογελώντας παρόλο που σε αντίθεση με τον Ιησού, γνώριζε ότι δεν θα κατέβαινε ποτέ από εκεί με κανένα θαύμα.
Ιουδαϊκός πόλεμος 3.321.3. ή Flavius Josephus The Judean War Book3 chapter 7 winston section 33
317 (...) αὐτομολεῖ δέ τις πρὸς τὸν Οὐεσπασιανὸν τῆς αὐτῆς ἡμέρας τήν τε ὀλιγότητα τῶν ἐπὶ τῆς πόλεως ἐξαγγέλλων καὶ τὴν ἀσθένειαν, (...) 319 περὶ γὰρ τὴν ἐσχάτην φυλακήν, καθ᾽ ἣν ἄνεσίν τε τῶν δεινῶν ἐδόκουν ἔχειν καὶ καθάπτεται μάλιστα κεκοπωμένων ἑωθινὸς ὕπνος, καταδαρθάνειν ἔφασκεν τοὺς φύλακας συνεβούλευέν τε κατὰ ταύτην τὴν ὥραν ἐπελθεῖν. 320 τῷ δ᾽ ἦν μὲν δι᾽ ὑπονοίας ὁ αὐτόμολος τό τε πρὸς ἀλλήλους πιστὸν εἰδότι τῶν Ἰουδαίων καὶ τὴν πρὸς τὰς κολάσεις ὑπεροψίαν, 321 ἐπειδὴ καὶ πρότερον ληφθείς τις τῶν ἀπὸ τῆς Ἰωταπάτης πρὸς πᾶσαν αἰκίαν βασάνων ἀντέσχεν καὶ μηδὲν διὰ πυρὸς ἐξερευνῶσι τοῖς πολεμίοις περὶ τῶν ἔνδον εἰπὼν ἀνεσταυρώθη τοῦ θανάτου καταμειδιῶν·]
Θεωρούμε τελειότερο τον θρησκόληπτο που στηρίζεται σε παραδοσιακές “αλήθειες” αγαπητές στους αμαθείς της εποχής, αλλά που σήμερα ξέρουμε ότι είναι μύθος, ή αυτόν που στηρίζεται σε ξεκάθαρες αποδείξεις και απτές αλήθειες κοινές σε όλους.
Θεωρούμε τέλειο αυτόν που αγαπάει χωρίς παρενθέσεις ή αυτόν που βάζει όρους και θυμώνει όταν δεν τον ακούνε και απειλεί με καταστροφές και αιώνια τιμωρία τους άπιστους;
Αυτός που κρύβεται και μιλάει με υπονοούμενα ή αυτός που είναι ξεκάθαρος και μιλάει σταράτα. Ας πούμε, θεωρούμε έναν κλασικό πολιτικάντη που λέει συχνά ψέματα ή συχνότερα μισές αλήθειες, που έχει μάθει να κρύβεται πίσω από τις λέξεις ή τους “χρησμούς” ή απευθύνεται στο συναίσθημα του κόσμου, ποιο σωστό από έναν επιστήμονα, που μιλάει ξεκάθαρα και απευθύνεται στην λογική;
Θεωρούμε τέλειο στο τέλος, αυτόν που απευθύνεται σε ανθρώπους κάνοντας διακρίσεις, ή αυτόν που απευθύνεται σε όλη την ανθρωπότητα**.
[** Στον Λουκά (8: 10), υπάρχει η παρακάτω ομολογία του Ιησού:
“10 ὁ δὲ εἶπεν• Ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, τοῖς δὲ λοιποῖς ἐν παραβολαῖς, ἵνα βλέποντες μὴ βλέπωσι καὶ ἀκούοντες μὴ συνιῶσιν. 11 Ἔστι δὲ αὕτη ἡ παραβολή• ὁ σπόρος ἐστὶν ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ• 12 οἱ δὲ παρὰ τὴν ὁδόν εἰσιν οἱ ἀκούσαντες, εἶτα ἔρχεται ὁ διάβολος καὶ αἴρει τὸν λόγον ἀπὸ τῆς καρδίας αὐτῶν, ἵνα μὴ πιστεύσαντες σωθῶσιν”.
Στον Ματθαίο (13: 10) είναι πιο ξεκάθαρο:
“Διὰ τί ἐν παραβολαῖς λαλεῖς αὐτοῖς; 11 ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν [αὐτοῖς] ὅτι Ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ἐκείνοις δὲ οὐ δέδοται. 12 ὅστις γὰρ ἔχει, δοθήσεται αὐτῷ καὶ περισσευθήσεται• ὅστις δὲ οὐκ ἔχει, καὶ ὃ ἔχει ἀρθήσεται ἀπ’ αὐτοῦ. 13 διὰ τοῦτο ἐν παραβολαῖς αὐτοῖς λαλῶ, ὅτι βλέποντες οὐ βλέπουσιν καὶ ἀκούοντες οὐκ ἀκούουσιν οὐδὲ συνίουσιν”.
Ενώ στον Μάρκο (4: 10) ακόμα πιο ξεκάθαρο:
“11 καὶ ἔλεγεν αὐτοῖς• Ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ• ἐκείνοις δὲ τοῖς ἔξω ἐν παραβολαῖς τὰ πάντα γίνεται, 12 ἵνα βλέποντες βλέπωσι καὶ μὴ ἴδωσι, καὶ ἀκούοντες ἀκούωσι καὶ μὴ συνιῶσι, μήποτε ἐπιστρέψωσι καὶ ἀφεθῇ αὐτοῖς τὰ ἁμαρτήματα”.
Φοβάται ότι αν ακούσουν ξεκάθαρη την διδασκαλία του όλοι και όχι με παραβολές, θα σωθούν όλοι από τις αμαρτίες του και δεν το θέλει. Τελικά απευθύνεται σε όλους, αλλά θέλει να σώσει τους εκλεκτούς του.]
Από ό,τι αντιλαμβάνεστε, υπάρχουν κείμενα που δείχνουν ότι ο Ιησούς ανήκει στην πρώτη κατηγορία και όχι στην δεύτερη, ήδη είδαμε κάποια κείμενα πάρα πάνω θα δούμε και άλλα σύντομα στην ηθική διδασκαλία του Ιησού.
Βλέπετε τώρα πως η “ανθρώπινη φύση” του είναι απλά μια εύσχημη δικαιολογία, γιατί δεν υπάρχει καμιά λογική απάντηση στις αντιφάσεις των Γραφών και στις ιδεοληψίες περί ισότητας, ομοουσίου, κοινής θέλησης κ.λπ. κ.λπ. που επιβλήθηκαν από την φαντασία κάποιων, αργότερα.-

*Παράρτημα
Για την κατανόηση ότι τα κείμενα που στηρίζεται ο Χριστιανισμός είναι μυθολογικά και αντιφατικά, ακριβώς λόγω της μυθικής τους αυτής προέλευσης και για συγκέντρωση των σχετικών αναφορών για περαιτέρω χρήση, επισυνάπτω τα σχόλια για το θέμα, από μια παρόμοια συζήτηση που είχα στο παρελθόν. Στην αρχή αναφέρονται τα ας πούμε “συμβατά” με την χριστιανική “πραγματικότητα”, ακολουθούν τα ασύμβατα. Όλα αναφέρονται στα ίδια τα δικά τους “ιερά” κείμενα και μόνον, εσείς το μόνο που έχετε είναι να προσέξετε την τυπολογία και τις αντιφάσεις αν και εφόσον υπάρχουν, και είναι αρκετές.

Στην Καινή Διαθήκη, 89 φορές ο ίδιος ο Ιησούς αναφέρει τον εαυτόν του αμέσως ή εμμέσως είτε άλλοι τον αναφέρουν, ως «υιόν του ανθρώπου». Αυτός ο όρος αναφέρεται τακτικά στην Παλαιά Διαθήκη. (Στα Βιβλία των Προφητών βλέπομε τον όρο τακτικά και ακόμα να αποκαλούν, ιδίως ο ίδιος ο Γιαχβέχ, τον προφήτη υιόν ανθρώπου, Ψαλμός 143: 3, Ιώβ 25: 6, κ.λπ.).
Αναφέρονται 46 φορές όπου άλλοι τον αποκαλούν «υιόν του Θεού». Μεταξύ αυτών ήταν: Ο Πέτρος κατά την περίφημη και πολυσχολιασμένη ομολογία του στο Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον (16: 13-20), ο Παύλος στην Προς Ρωμαίους (1: 3-4), κ.ά., και διάφορα δαιμόνια σε πολλές περιπτώσεις.
Ο ίδιος κάνει τέτοια δήλωση για τον εαυτόν του μόνο δύο φορές και μόνο στον Ιωάννην (9: 35-37 και 10: 36). Επίσης, στον Ιωάννην (4: 25-26), βεβαιώνει την Σαμαρείτιδα ότι αυτός ήταν ο Μεσσίας ο λεγόμενος Χριστός, πράγμα που το είχε επίσης παραδεχθεί και πρωτύτερα κατά την ομολογία του Πέτρου (Ματθαίος 16: 13-20, Μάρκος 8: 27-30, Λουκάς 9: 18-21).
Στα τρία πρώτα Συνοπτικά Ευαγγέλια αποκαλείται ή αναφέρεται και ως «υιός Δαυίδ» 14 φορές, πράγμα που το επιβεβαιώνει και ο Παύλος στην Προς Ρωμαίους (1: 3), Β΄ Προς Τιμόθεον (2: 8) και σε άλλα σημεία των επιστολών του.
Άλλοι ομολογούν ότι ήταν Θεός· ως Θεό τον ομολογούν οι:
1) Ο Ιωάννης (Κατά Ιωάννην, 1: 1): «ήταν με τον Θεό... και... ήταν Θεός», 1: 14.
2) Ο ίδιος ο Χριστός Ιησούς, Ιωάννης 10: 30 «εγώ και ο πατήρ έν εσμεν».
3) Ο Θωμάς, Ιωάννης 20: 28 «ο Κύριός μου καί ο Θεός μου». [2]
4) Ο Παύλος, Β΄ Πρός Κορινθίους 5: 19 «ως ότι Θεός ην εν Χριστω κόσμον καταλλάσσων εαυτώ…», Πρός Φιλιππησίους 2: 6 «ός εν μορφή Θεού υπάρχων ουχ αρπαγμόν ηγήσατο τό είναι ίσα Θεώ», Πρός Κολασσαείς 2: 9 «ότι εν αυτώ κατοικεί πάν τό πλήρωμα τής θεότητος σωματικώς». (Γνωστικιστικά σημεία εντός του Παύλου τα οποία πρέπει να εισήλθαν εντός των κειμένων από το τέλος του πρώτου αιώνα και μετά).
[Υποσημείωση: Όσον αφορά τα Ευαγγέλια, βλέπομεν ότι μόνο στο Κατά Ιωάννην απαντάμε τέτοια ομολογία. Όπως μας εξηγεί ο Μέγας Ιουλιανός στα γραπτά του, ο ίδιος ο Ιησούς ουδέποτε ομολόγησε ότι ήταν Θεός και διά τούτο δεν υπάρχει καμία τέτοια ομολογία στα τρία συνοπτικά Ευαγγέλια. Επειδή όμως το Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον είναι αρκετά μεταγενέστερο όλων των άλλων και την εποχή που γράφτηκε είχε αρχίσει εντός μερικών χριστιανικών ομάδων να επικρατεί η πεποίθηση ότι ο Ιησούς Χριστός ήταν Θεός όπως και ο Πατήρ Θεός, διά τούτο ο συγγραφέας του έλαβε το θάρρος και έθεσε τέτοιες ομολογίες εντός των κειμένων του, όπως και τα διάφορα γνωστικίζοντα σημεία που υπάρχουν σπαρμένα εδώ και ‘κει λόγω των γνωστικιστικών πεποιθήσεων και επιρροών του δευτέρου αιώνα.]
Πολλές φορές ο ίδιος ισχυριζόταν ότι είχε διάφορες θεϊκές δυνάμεις και εξουσίες, οι οποίες σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη ανήκαν μόνο στη δικαιοδοσία του Θεού Πατρός Γιαχβέχ. (Από την Παλαιά Διαθήκη κατ’ ουδένα τρόπον δεν εξάγεται ούτε το δόγμα περί μονογενούς Υιού του Θεού Γιαχβέχ, όπως το έχουν διατυπώσει οι Χριστιανοί, ούτε το δόγμα περί Αγίας Τριάδος, παρά τα φούμαρα της χριστιανικής θεολογίας. Αν θέλετε να πεισθείτε μελετήσετε την Παλαιά Διαθήκη και συζητήσετε το θέμα με Εβραίους ραβίνους). Ένας τύπος τού δόγματος αυτού, αλλά όχι ταυτόσημος με τον τελικό τύπο, απαντάται για πρώτη φορά στον υπερφανατικό Τερτυλλιανό, γύρω στο +200.
Εκτός από αυτές τις δυνάμεις και εξουσίες, μερικές φορές ισχυριζόταν και ότι ήταν Θεός, δηλαδή ίσος με τον Πατέρα Θεό. Αυτά συνάγονται και συμπεραίνονται από τους εξής στίχους, τους οποίους παραθέτομε εδώ ταξινομημένους:
1) Έχει τη δύναμη να συγχωρεί αμαρτίες: Ματθαίος 9: 2-6, Μάρκος 2: 5-7, Λουκάς 5: 20-21.
2) Ο Θεός παρέδωσε στα χέρια του τα πάντα: Ματθαίος 11: 27, Λουκάς 10: 22, Ιωάννης 3: 35, 16: 15 (κατέχει όλα όσα έχει ο Πατήρ).
3) Θα κρίνει πάντα τα έθνη: Ματθαίος 25: 31-46.
4) Έχει τον έλεγχο των αγγέλων: Ματθαίος 13: 41-42, 24: 31, Μάρκος 13: 26-27, Λουκάς 12: 8-9.
5) Θα αποστείλει τους αγγέλους του για να συνάξουν τους εκλεκτούς του: Ματθαίος 24: 31, 25: 32.
6) Δίδει στον Πέτρο τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών και του απονέμει θεϊκή εξουσία: Ματθαίος 16: 19. Στον Ιωάννη 20: 22-23 δίδει Πνεύμα Άγιον (πριν την Πεντηκοστή) και θεϊκή εξουσία στους ένδεκα μαθητές.
7) Ευρίσκεται πάντα ανάμεσα σε κείνους που συγκεντρώνονται εν ονόματί του: Ματθαίος 18: 20.
8) Θα ανταμείψει τα καλά έργα και θα τιμωρήσει τα κακά: Ματθαίος 13: 41-42, 16: 27, 19: 27-28, 25: 32-33.
9) Ο καθένας πρέπει να είναι πρόθυμος να θυσιάσει και τη ζωή του για χάρη του: Ματθαίος 10: 39, 16: 25, Μάρκος 8: 35, Λουκάς 9: 24.
10) Είναι ίσος με τον Θεό: Μάρκος 9: 37 «καί ός εάν εμέ δέξηται, ουκ εμέ δέχεται, αλλά τόν αποστείλαντά με.», Ιωάννης 5: 17-26, 8: 19, 17: 10.
11) Έχει εξουσία επί της ζωής του και επί πάσης σαρκός και αυτός δίδει «ζωήν αιώνιον»: Ιωάννης 10: 17-18, 17: 2
12) Κατά θεϊκό τρόπο, παραδίδει στους μαθητές του υπερφυσικές δυνάμεις: Ματθαίος 10: 1, Μάρκος 3: 15, Λουκάς 9: 1, 10, 19.
13) Βεβαιώνει ότι ως Θεός έχει την εξουσία να διορίζει και να αποστέλλει προφήτες: Ματθαίος 23: 34.
14) Θα επανεμφανισθεί καθήμενος επί των νεφελών του ουρανού: Ματθαίος 24: 30, Μάρκος 13: 26, Λουκάς 21: 27.
15) Ισχυρίζεται ότι είναι ο μεσάζων μεταξύ Θεού και ανθρώπων: Ματθαίος 10: 32-33, Ιωάννης 14: 6, 15: 5.
16) Το «συμβάν» της μεταμορφώσεως υπονοεί την θεότητα του Ιησού κατά τους χριστιανούς και ότι το πάθος του ήταν εκούσιο: Ματθαίος 17: 1-13, Μάρκος 9: 2-13, Λουκάς 9: 28-36, Β΄ Πέτρου 1: 17-18.
17) Είναι αιώνιος και προϋπάρχων: Ματθαίος 22: 45 (ήταν ο κύριος του Δαυίδ στον ουρανό πριν ακόμα έλθει στη γη), Ιωάννης 8: 58-59 (υπήρχε πριν τον Αβραάμ), 17: 5 (είχε δόξα μαζί με τον Θεό προτού ακόμα δημιουργηθεί ο κόσμος), 24 (ο Θεός τον αγάπησε πριν από τις καταβολές του κόσμου).
18) Λέγει ότι: «Οτιδήποτε ζητήσετε από τον Πατέρα εν ονόματί μου, θα σας το δώσει»: Ιωάννης 14: 12-14, 15: 16, 16: 23-24.
19) Ο Πατήρ θα πέμψει τον Παράκλητο εν ονόματί του: Ιωάννης 14: 26, 15: 26, 16: 7.
20) Του εδόθη πάσα εξουσία στον ουρανό και στη γη: Ματθαίος 28: 18.
21) Ο Θεός του έδωσε εξουσία να δίδει αιώνια ζωή πάνω σε κάθε σάρκα (που ο ίδιος θελήσει): Ιωάννης 17: 2.
22) Είναι ο πρίγκιπας του κόσμου: Ιωάννης 16: 11.
23) Κάθεται επί θρόνου δόξης που περιστοιχίζεται από τους αγγέλους: Ματθαίος 15:31 31, Ιωάννης 1: 51.
24) Όχι ο Θεός, αλλά αυτός ο ίδιος θα κρίνει τους ανθρώπους: Ιωάννης 5: 22, 27.
25) Ισχυρίζεται ότι: «ίνα πάντες τιμώσι τόν υιόν καθώς τιμώσι τόν πατέρα, ο μή τιμών τόν υιόν ου τιμά τόν πατέρα τόν πέμψαντα αυτόν,»: Ιωάννης 5: 23.
26) Είναι ένα με τον Πατέρα: Ιωάννης 10: 30, 17: 11, 22.
27) Ο Πατέρας είναι μέσα του και αυτός μέσα στον Πατέρα: Ιωάννης 10: 38.
28) Όποιος πιστεύει σ’ αυτόν πιστεύει σ’ αυτόν που τον έστειλε: Ιωάννης 12: 44.
29) Όποιος βλέπει αυτόν βλέπει και αυτόν που τον έστειλε: Ιωάννης 12: 45.
30) Όποιος πιστεύει ή βλέπει αυτόν, πιστεύει ή βλέπει και τον Πατέρα και ότι αυτός ο ίδιος είναι στον Πατέρα και ο Πατέρας σ’ αυτόν: Ιωάννης 14: 1, 5-11, 17: 21.
31) Όποιος μισεί αυτόν μισεί και τον Πατέρα: Ιωάννης 15: 23-24.
32) Προήλθε από τον Πατέρα: Ιωάννης 16: 27-28.
Εδώ αναφέρομε ότι, πολλοί πιστοί εννοούν ή δίδουν άλλες ερμηνείες σ’ αυτά τα χωρία ώστε να ισχυρίζονται πως ο Ιησούς Χριστός ουδέποτε απεκάλεσε τον εαυτόν του Θεό αλλά μόνον Υιόν του Θεού και Μεσσία Χριστό. Αυτές οι ερμηνείες μπορεί να είναι υποκειμενικές μπορεί και να μην είναι. Δεν θα μας απασχολήσουν εδώ. Εμείς προς χάριν των ορθοδόξων και τα δόγματά τους κρατάμε την «ορθόδοξη» και κυριολεκτική θέση που διατυπώσαμε στην προηγούμενη παράγραφο και που νοείται περισσότερο από το περιεχόμενο των ανωτέρω στίχων. Αν τώρα διάφορες χριστιανικές ομάδες ή αιρέσεις διαφωνούν ως προς την ερμηνεία, κλπ., αυτών των χωρίων ας κάνουν καλά μόνες τους με την ανόητη, βλακώδη και αντιφατική χριστιανική θεολογία και Αγία Γραφή που ασπάζονται.
Προς αλήθειαν αυτής της σκληρής κριτικής προσφέρομε τις παρακάτω σχιζοφρενικές αντιφάσεις που προκύπτουν από άλλους στίχους των Ευαγγελίων. Απ’ αυτούς τους στίχους συνάγεται το συμπέρασμα ότι ο Ιησούς Χριστός ήταν κατώτερος του Θεού Πατρός (αποκαλυφθέντος στον Μωυσή ως Γιαχβέχ) και συνεπώς δεν ήταν Θεός. Π.χ.:
1) Ο Πέτρος στην πρώτη και δεύτερη ομιλία του, στις Πράξεις 2: 22, 24, 32 «τούτον τον Ιησούν ανέστησεν ο Θεός, ου πάντες ημείς εσμεν μάρτυρες», 3: 15, 4: 10, 10: 41 λέγει ότι ο Θεός ανέστησε και ήγειρε τον Ιησού εκ νεκρών. Δηλαδή δεν ανέστηθηκε αφ’ εαυτού του ως Θεός, αλλά ανεστήθηκε κατόπιν επενεργείας του Θεού. Το επαναλαμβάνει και στην Α΄ Πέτρου 1: 21. Το ίδιο ακριβώς δηλώνει και ο Παύλος στις Πράξεις 13: 32-34, 17: 3, 31, Πρός Ρωμαίους 4: 24, 8: 11, 10: 9, Πρός Γαλάτας 1: 1, Πρός Εφεσίους 1: 20, Πρός Εβραίους 11: 19, 13: 20, κ.λπ.
2) Ο εκλεκτός απόστολος του Ιησού Χριστού Παύλος στην Επιστολή Πρός Ρωμαίους 1: 3-4 σαφώς δηλώνει ότι ο Ιησούς έγινε εκ σπέρματος Δαυίδ και όχι από το Άγιο Πνεύμα: «περί του υιού αυτού, του γενομένου εκ σπέρματος Δαυίδ κατά σάρκα, του ορισθέντος υιού Θεού εν δυνάμει κατά πνεύμα αγιωσύνης εξ αναστάσεως νεκρών, Ιησού Χριστού του Κυρίου ημών» και το επαναλαμβάνει στην Β΄ Πρός Τιμόθεον 2: 8. Αυτό έρχεται σε κατάφορη αντίφαση με το επίσημο χριστιανικό δόγμα, τον Ματθαίον 1: 18, 20 και τον Λουκάν 1: 34-35, κ.λπ.
3) Όπως αφηγούνται τα κανονικά Ευαγγέλια ο Ιησούς Χριστός εβαπτίσθη από τον Ιωάννη Βαπτιστή, ενέργεια εντελώς αχρείαστη εάν ήταν ίδιος με τον Θεό. Μετά, κατά την ομολογία του ίδιου του Ιησού δεν υπήρχε άνθρωπος που έχει γεννηθεί από γυναίκα ανώτερος του Ιωάννου (Ματθαίος 11: 11, Λουκάς 7: 28). Ο Ιησούς είχε γεννηθεί από γυναίκα (Πρός Γαλάτας 4: 4, κλπ.). Άρα ο Ιησούς ήταν κατώτερος και του Ιωάννου!
4) Αν ήταν ίδιος με τον Θεό, τότε τί ήθελε να προσεύχεται και να παρακαλεί τον Πατέρα Θεό όλη την ώρα, όπως αφηγούνται τα κανονικά Ευαγγέλια.
5) Αν ήταν Θεός τότε τί ήθελε να ομιλεί συνεχώς με αλληγορίες, μεταφορές και άλλα διάφορα ακατανόητα στοιχεία και έτσι να παραμείνουν τα λόγια του ως θέματα ερμηνείας και όχι κυριολεξίας.
6) «Πάντα μοι παρεδόθη υπό του πατρός μου• και ουδείς επιγινώσκει τον υιόν ει μη ο πατήρ, ουδέ τον πατέρα τις επιγινώσκει ει μη ο υιός και ώ εάν βούληται ο υιός αποκαλύψαι». Ματθαίος 11: 27 και Λουκάς 10: 22.
7) «ο δε είπεν αυτώ• τι με λέγεις αγαθόν; ουδείς αγαθός ει μη είς ο Θεός». Ματθαίος 19: 17 και Μάρκος 10: 18. Άρα δεν ήταν αγαθός όπως ο Θεός.
8) «...το δε καθίσαι εκ δεξιών μου και εξ ευωνύμων μου ουκ έστιν εμόν δούναι, αλλ’ οίς ητοίμασται υπό του πατρός μου». Ματθαίος 20: 23, Μάρκος 10: 40.
9) Κανείς δεν γνωρίζει την ώρα και τη στιγμή της Δευτέρας Παρουσίας, ούτε ο Υιός, παρ’ όλο που ο ίδιος ο Υιός θα παρουσιαστεί για δεύτερη φορά, παρά μόνον ο Πατήρ. Ματθαίος 24: 36, Μάρκος 13: 32, Πράξεις 1: 7.
10) «και προελθών μικρόν έπεσεν επί πρόσωπον αυτού προσευχόμενος και λέγων• πάτερ μου, ει δυνατόν εστι, παρελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτο• πλήν ουχ ως εγώ θέλω, αλλ’ ως συ» Ματθαίος 26: 39, Μάρκος 14: 35, Λουκάς 22: 43. Αυτά όμως έρχονται σε αντίφαση με τον Ιωάννην 18: 11 «είπεν ουν ο Ιησούς τω Πέτρω• βάλε την μάχαιραν εις την θήκην• το ποτήριον ό δέδωκέ μοι ο πατήρ, ου μη πίω αυτό;». (Προσθήκη. Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Ιωάννης εδώ έχει σχέση με το παρακάτω χωρίο: “36 εἶπεν οὖν αὐτοῖς• Ἀλλὰ νῦν ὁ ἔχων βαλάντιον ἀράτω, ὁμοίως καὶ πήραν, καὶ ὁ μὴ ἔχων πωλήσει τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ καὶ ἀγοράσει μάχαιραν. 37 λέγω γὰρ ὑμῖν ὅτι ἔτι τοῦτο τὸ γεγραμμένον δεῖ τελεσθῆναι ἐν ἐμοί, τὸ καὶ μετὰ ἀνόμων ἐλογίσθη• καὶ γὰρ τὰ περὶ ἐμοῦ τέλος ἔχει“ (Λουκ. 22: 36-37), του οποίου χωρίου την μετάφραση οι χριστιανοί δολοφονούν ασύστολα. Εδώ ούτε λίγο ούτε πολύ, ο Ιησούς λέει στους μαθητές του ότι θα παρανομήσει και τους καλεί να αγοράσουν ...όπλα).
11) «...Θεέ μου Θεέ μου, ινατί με εγκατέλειπες;» Ματθαίος 27: 46, Μάρκος 15: 34.
12) «ο δε Ιησούς έλεγε• πάτερ, άφες αυτοίς• ου γαρ οίδασι τι ποιούσι...» Λουκάς 23: 34.
13) «...πάτερ, εις χείράς σου παρατίθεμαι το πνεύμα μου...» Λουκάς 23: 46.
14) Χρειάστηκε δύο προσπάθειες για να θεραπεύσει έναν τυφλό, η πρώτη απέτυχε. Μάρκος 8: 22-26.
15) Ιωάννης 7: 16 «απεκρίθη ουν αυτοίς ο Ιησούς και είπεν• η εμή διδαχή ουκ έστιν εμή, αλλά του πέμψαντός με•».
16) Μόνον ο Πατήρ αποστέλλει το Άγιο Πνεύμα, ο Υιός δεν μπορεί να το αποστείλει, Ιωάννης 14: 26. Αλλά ο Ιωάννης έρχεται σε αντίφαση με τον εαυτόν του στον στίχο 20: 22, όπου ο ίδιος ο Χριστός ενεφύσησε και έδωσε Πνεύμα Άγιον στους ένδεκα μαθητές του. (Βρείτε άκρη με τις χριστιανικές αντιφάσεις που είναι πανταχού παρούσες, πιο πολύ και από το άγιο πνεύμα.).
17) «...ότι ο πατήρ μου μείζων μού εστι•» Ιωάννης 14: 28.
18) «...ο παράκλητος... το Πνεύμα της αληθείας ό παρά του πατρός εκπορεύεται...» Ιωάννης 15: 26.
19) Την εξουσία, την αποστολή και τη δόξα την έλαβε από τον Πατέρα. Ιωάννης 17: 2-5, 22.
20) Ιωάννης 20: 17 «λέγει αυτή ο Ιησούς• μη μου άπτου• ούπω γαρ αναβέβηκα προς τον πατέρα μου• πορεύου δε προς τους αδελφούς μου και ειπέ αυτοίς• αναβαίνω προς τον πατέρα μου και πατέρα υμών, και Θεόν μου και Θεόν υμών».
21) Πράξεις 2: 22 «Άνδρες Ισραηλίται, ακούσατε τους λόγους τούτους. Ιησούν τον Ναζωραίον, άνδρα από του Θεού αποδεδειγμένον εις υμάς δυνάμεσι και τέρασι και σημείοις οίς εποίησε δι’ αυτού ο Θεός εν μέσω υμών, καθώς και αυτοί οίδατε».
22) «Ιησούν τον από Ναζαρέτ, ως έχρισεν αυτόν ο Θεός Πνεύματι Αγίω και δυνάμει...» Πράξεις 10: 38.
23) «περί του υιού αυτού, του γενομένου εκ σπέρματος Δαυίδ κατά σάρκα, του ορισθέντος υιού Θεού εν δυνάμει κατά πνεύμα αγιωσύνης εξ αναστάσεως νεκρών, Ιησού Χριστού του Κυρίου ημών» Πρός Ρωμαίους 1: 3-4, 9: 5
24) Ο Θεός Πατήρ είναι ανώτερος του Ιησού, Α΄ Πρός Κορινθίους 3: 23, 11: 3 «θέλω δε υμάς ειδέναι ότι παντός ανδρός η κεφαλή ο Χριστός εστι, κεφαλή δε γυναικός ο ανήρ, κεφαλή δε Χριστού ο Θεός».
25) «Μνημόνευε Ιησούν Χριστόν εγηγερμένον εκ νεκρών, εκ σπέρματος Δαυίδ, κατά το ευαγγέλιόν μου», Β΄ Πρός Τιμόθεον 2: 8.
26) (Πολλοί άλλοι στίχοι στις Πράξεις των Αποστόλων και στις Επιστολές. Αναγράφομε μερικούς εντός των ενταύθα κειμένων μας αλλά και μόνοι σας μπορείτε να βρείτε και πολλούς άλλους).
Μόνοι σας μπορείτε να βρείτε ακόμα περισσότερες τέτοιες αναφορές. Άντε λοιπόν να βρείτε άκρη μ’ αυτόν τον «θεόπνευστο» κυκεώνα αλληλοαντικρουόμενων στίχων! Κι από πάνω, μερικοί διατείνονται ότι ο Ιησούς Χριστός των Ευαγγελίων είναι ιστορικό πρόσωπο, ενώ ιστορικές μαρτυρίες δεν υπάρχουν παρά μόνον αυτές οι αντιφατικές και μυθολογικές της Καινής Διαθήκης.
(Οι αντιφάσεις και παντός είδους λάθη είναι φαινόμενο συχνό πυκνό σ’ όλη την Βίβλο. Κάπου επτά χιλιάδες, αντιφάσεις, λάθη, κλπ. έχουν εντοπιστεί και καταγραφεί στη διεθνή βιβλιογραφία. Οπότε καταλαβαίνει κανείς πόσο μπορεί να βασίζεται στα Ευαγγέλια, αλλά και σε ολόκληρη την Βίβλο, είτε σαν ιστορικά κείμενα είτε σαν κείμενα πίστεως και να τα θεωρεί θεόπνευστα. Στην προκειμένη περίπτωση οι Χριστιανοί θεολόγοι και απολογητές νομίζουν ότι ξεμπέρδεψαν την κατάσταση με το να αποδώσουν στον Ιησού Χριστό δύο φύσεις ή δύο θελήσεις. Την ανθρώπινη και την θεϊκή. Οπότε όταν ο Ιησούς συμπεριφέρεται ή ομιλεί κατά τρόπον ανάρμοστο προς την θεότητα, τότε είναι άνθρωπος, αλλιώς είναι θεός. Είδατε τί ωραία που βρήκανε τη λύση;! Τέτοιες λύσεις που δεν είναι ελέγξιμες, μπορεί ο καθένας να βρει όσες του κατέβουν στη ξερή... Αλλά δεν είναι δική μας δουλειά και ούτε μας ενδιαφέρει να «ξεμπερδέψομε» τις χριστιανικές θεόπνευστες αντιφάσεις, ανοησίες, απάτες, μηχανορραφίες, κ.λπ., τις οποίες ούτε το άγιο πνεύμα μπορεί να ξεμπερδέψει!).
Οι περισσότεροι χριστιανοί πιστοί ισχυρίζονται ότι τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια εγράφησαν από μαθητές του Ιησού Χριστού και από μαθητές των μαθητών. Αυτή είναι η επίσημη θέση και το μόνιμο δόγμα της εκκλησίας μαζί με το ότι οι συγγραφείς ήταν εμπνευσμένοι από το Άγιο Πνεύμα (θεόπνευστοι). Όμως όλοι οι επιστήμονες και ακόμα πολλοί Χριστιανοί θεολόγοι ομολογούν ότι τα Ευαγγέλια εγράφησαν πολύ καιρό μετά τον θάνατο του υποτιθεμένου Χριστού και από αγνώστους συγγραφείς. Τα ονόματα των συγγραφέων που φέρουν δεν είναι τα ονόματα των πραγματικών συγγραφέων και διά τούτο είναι ψευδεπίγραφα κείμενα. Οι διαφορετικές, αποκλίνουσες, αντιφατικές, λανθασμένες και ασυμβίβαστες αφηγήσεις που περιέχουν αποδεικνύουν πέραν πάσης αμφιβολίας ότι αυτά δεν είναι δυνατόν να είναι γραμμένα από θεόπνευστους μαθητές και αυτόπτες μάρτυρες, όπως ο Ματθαίος και ο Ιωάννης.

Αριστοτέλης: Φιλοσοφία και Μεσότητα

Αριστοτέλης: Φιλοσοφία και Σοφία για ποιο Σκοπό;
Πρέπει κανείς νά άσχολείται μέ τή φιλοσοφία, άφού αύτή άποβλέπει στήν άπόκτηση καί τήν ασκηση τής παιδείας. ‘Η παιδεία δμως είναι άπό τά μεγαλύτερα άγαθά. Καί δέν έπιτρέπεται βέβαια γιά νά κερδίσει κανείς χρήματα νά φθάνει ως τήν ακρη τού κόσμου (τίς στήλες τού Ήρακλέους), γιά ν’ άποκτήσει δμως φρόνηση δέν είναι διατεθειμένος νά κουρασθεί καί νά κάνει θυσίες.
Δέν είναι βέβαια διόλου κακό, αν ή φιλοσοφία δέ φαίνεται νά είναι χρήσιμη καί ώφέλιμη. Γιατί έμείς δέν ύποστηρίζουμε δτι είναι ώφέλιμη άλλά άπλώς καλή καί ότι δέν άρμόζει νά τήν προτιμάει κανείς γιά κάτι αλλο παρά μόνο γι’ αύτή τήν ίδια (καθαυτή). Γιατί όπως ταξιδεύουμε γιά νά παρακολουθήσουμε τούς ‘Ολυμπιακούς άγώνες, άκόμα καί όταν δέν έχουμε νά κερδίσουμε τίποτε, γιατί τό ίδιο τό θέαμα τών άγώνων άξίζει πιό πολύ άπό τά χρήματα, — καί όπως παρακολουθούμε τίς θεατρικές παραστάσεις στά Διονύσια, όχι βέβαια μέ τήν πρόθεση νά κερδίσουμε κάτι άπό τούς ηθοποιούς άλλά άντίθετα ξοδευόμαστε άπό πάνω, καί πολλά άλλα θεάματα θά τά προτιμούσαμε άπό τά χρήματα, έτσι πρέπει νά προτιμούμε καί τή θέα τού ούρανού περισσότερο παρά όσα φαίνονται άπλώς χρήσιμα. Δέν έπιτρέπεται, λοιπόν, κανείς νά σκοτώνεται νά πάει νά δεί άνθρώπους πού παίζουν τούς ρόλους γυναικών καί δούλων, ή μονομαχούν καί τρέχουν (καί νά παθαίνεται), καί άπό τί άλλο μέρος νά νομίζει πώς δέν πρέπει νά σπουδάζει τή φύση τών όντων καί τής άλήθειας.

Μόνο οι φιλόσοφοι κατορθώνουν να φθάσουν σε μια εύτυχισμένη ζωή.
’Ενθαρρύνει κανείς γενικά τίς άλλες τέχνες καί έπιστήμες, έφόσον αύτούς πού τίς άσκούν τούς τιμάει καί τούς πληρώνει μισθό. Αύτούς δμως πού άσχολούνται μέ τή φιλοσοφία όχι μόνο δέν τούς ένθαρρύνουμε άλλά συχνά τούς έμποδίζουμε. Γενικά χαρακτηριστικά τού είδήμονος είναι ή ικανότητά του νά μπορεί νά μεταδίδει (διδάσκει) τίς γνώσεις του.
’Επειδή τώρα προσπαθούμε νά όρίσουμε αύτή τή θεωρητική έπιστήμη (δηλ. τή φιλοσοφία), θά έπρεπε νά έρευνήσουμε τό άκόλουθο έρώτημα, τί είδους αιτίες καί άρχές έχει ώς άντικείμενό της ή έπιστημονική γνώση, πού άποτελεί τό περιεχόμενο τής φιλοσοφίας. Άν πάρουμε τίς συνηθισμένες άντιλήψεις πού εχουμε γιά τό σοφό, ίσως τότε τό πράγμα νά γινόταν εύκολότερα κατανοητό. Πρώτα πρώτα, λοιπόν, νομίζουμε πώς ό σοφός τά ξέρει όλα, όσο είναι δυνατό αύτό, χωρίς ώστόσο νά έχει άκριβή γνώση γιά τό καθένα πράγμα χωριστά.

Έπειτα αύτός που είναι σε θέση να καταλαβαίνει τα δύσκολα πράγματα (προβλήματα), πού δέν είναι εύκολο νά τά άντιληφθεί ο οιοσδήποτε ανθρωπος, αύτός είναι έπίσης σοφός. Γιατί ή αισθητηριακή άντίληψη είναι κοινή σέ όλους, γι’ αύτό είναι εύκολη καί δέν άποτελεί καμιά σοφία. ‘Επιπλέον σοφότερο θεωρούμε αύτόν πού μπορεί νά έκθέτει μέ περισσότερη άκρίβεια καί έπαγωγικότερα τίς αιτίες γιά κάθε έπιστήμη• καί άπό τίς έπιστήμες πάλι αύτή πού τήν έπιλέγουμε γι’ αύτή τήν ίδια καί γιά τήν καθαρή γνώση καί όχι γιά τά πρακτικά της ώφελήματα, αύτή θεωρούμε ότι είναι σέ μεγαλύτερο βαθμό σοφία• έπομένως αυτή πού εχει τόν πρώτο λόγο παρά έκείνη πού ύπηρετεί είναι μάλλον σοφία• γιατί βέβαια ο σοφός δέν πρέπει νά δέχεται άλλά νά δίνει έντολές, ούτε αύτός νά ύπακούει σ’ εναν άλλο, άλλά ο λιγότερο σοφός σ’ αύτόν.
Γιά τόν Άριστοτέλη ή φιλοσοφία σημαίνει μιά ριζική διάνοιξη τού κόσμου η τού Είναι καί, σάν άναγκαιο άντίβαρο, σημαίνει καί τήν άντοχή των έμφανιζόμενων διαστάσεων. Γιατί καί ή φιλοσοφία του δέν είναι φτωχή σέ διαστάσεις: Ύπαρξη καί λογική, Ιστορία καί αίωνιότητα, γνώση καί θεώρηση, μερικό καί γενικό, γνώμη καί λόγος, προσωπική εύτυχία καί γενικό καλό, φύση κι έλευθερία. Μάλιστα, άκόμα, ή φύση πρός τήν φύση.
Αυτό πού είσέρχεται στόν εύρύ κόσμο τής φιλοσοφίας είναι κατ’ άρχήν άφετηρία . Καί τό σύστημα, λοιπόν, ό άριστοτελισμός ώς σύστημα μπορει νά κατανοηθεί σάν μιά άκατάλυτη σύνδεση των άρχων. Βέβαια μιά γερά άσφαλισμένη σύνδεση. Όμως καί ή πιό σταθερή σύνδεση είναι μέ τή σειρά της μιά άρχή πού στηρίζει όλόκληρη τή φιλοσοφία, άπό τήν άπορία καί τήν έρώτηση ώς τήν άπόδειξη καί τή διδασκαλία. Αύτή ή άρχή τής φιλοσοφίας τού Αριστοτέλη είναι ή πεποίθηση, ότι στήν πραγμάτωση τής φιλοσοφικής γνώσης, «ενα είναι» τό προορισμένο νά κυριαρχήσει στόν ανθρωπο θεϊκό πνεύμα καί ό πραγματικός κόσμος• έκεϊνος δηλαδή στόν όποιο ό ανθρωπος μπορει ν’ άναπτύξει,γεματος έπιθυμία, τή δραστηριότητά του καί νά τή διευρύνει καί νά τήν τελειοποιήσει, προσδίδοντας στήν ϋπαρξή του μορφή, χωρίς ώστόσο νά παύσουν οί ανθρωποι νά έρχονται καί νά παρέρχονται αίώνια.

Η έννοια της «μεσότητος» στην πρακτική φιλοσοφία του Αριστοτέλη
Ο Αριστοτέλης βεβαιώνει ότι ο σκοπός της ηθικής φιλοσοφίας είναι πρακτικός (να μας κάνει καλύτερους). Εντούτοις είναι φανερό ότι έχει ένα σημαντικό θεωρητικό ενδιαφέρον ως προς τα κίνητρα, το χαρακτήρα και τη συμπεριφορά σε σχέση με την ηθική πράξη, το ακούσιο ή εκούσιο αυτής, για την ελεύτερη επιλογή ή την προαίρεση. Κατά τον Αριστοτέλη, ο άνθρωπος, στη χρήση των εξωτερικών και εσωτερικών αγαθών, στις δυνατότητες που ο ψυχικός του κόσμος ή οι περιστάσεις του προσφέρουν, οφείλει να τηρεί την μεσότητα. Και όταν το αγαθό και οι δυνατότητες προσφέρονται κάτω από διάφορα σχήματα (πολλές φορές αντιφατικά) η ίδια αρχή θα τον οδηγήσει στην επιλογή που θα κάνει. Η μεσότητα είναι ο κανόνας κάθε ανθρώπινης αρετής. Αυτή είναι η αρχή και η στάση όχι μόνο της ελληνικής σοφίας αλλά και του ελληνολατινικού ουμανισμού. Ποια είναι όμως η μεσότητα για τον Αριστοτέλη;

Ας δούμε την αληθινή σημασία της, το αληθινό νόημα μιας αρχής πρακτικής, που χρησιμοποιείται συχνά σαν όρος, αλλά με αμφίβολο περιεχόμενο, θα προσπαθήσουμε να δούμε ποια απόσταση διακρίνει, παρά τις εξωτερικές ομοιότητες, τις δυο δυνατές σημασίες της μεσότητας και πόσο η μια από αυτές μπορεί να μην είναι κατάλληλη ως προς το φιλόσοφο που εξετάζουμε. Θα στηριχθούμε στα κείμενα του για να βρούμε την παραποίηση που υπέστη ο όρος κατά την Αναγέννηση, θα παρακολουθήσουμε τη σκέψη του φιλοσόφου στην πρακτική του φιλοσοφία και στις περιοχές όπου η θεωρία της μεσότητας εφαρμόζεται. Η έννοια της μεσότητας αναπτύσσεται στον Αριστοτέλη στην ηθική σημασία του όρου αλλά και γενικότερα, στα επόμενα χωρία των έργων του.

Ηθικά Ενδήμεια (HE): Β, 3, 1220 β, 20 – 1222 α, 44 που αποτελεί το κύριο μέρος και το Γ’ βιβλίο, όπου περιγράφονται κυρίως οι επιμέρους αρετές (π.χ. ανδρεία κ.ά.)

Ηθικά Νικομάχεια (ΗΝ): Β, 2, 1104α, 11-26 κ.ε. Επίσης τα κεφάλαια VI και IX του αυτού βιβλίου Β. Από το VI κεφ. μέχρι το τέλος του Ε’ βιβλίου το έργο αναφέρεται στην περιγραφή των ηθικών αρετών (θάρρος, φρόνηση κλπ.). Έπειτα ακολουθούν τα βιβλία για τις διανοητικές αρετές και για τη φιλία.
Δε χρησι­μοποιούμε τα Μεγάλα Ηθικά (ΗΜ), γιατί δεν υπάρχουν περισσότερες διευκρινίσεις ως προς το οέμα μας. Ανάμεσα από τα HE και τα ΗΝ παρατηρούμε ορισμένες διαφορές. Τα ΗΝ είναι μια πιο εξελιγμένη μορφή σε σχέση με τα HE. Οι σχολιαστές δεν έχουν ασχοληθεί ιδιαίτερα με την έννοια της μεσότητας στον Αριστοτέλη. Μόνο ο Ασπασίας (120 μ.κ.ε. Commentarla in Aristotelem Graeca, Berlin 1889) διατυπώνει μια πρωτότυπη σκέψη συγκρίνοντας την ηθική μεσότητα με το μέσο όρο του συλλογισμού. Ακόμα και ο Θωμάς ο Ακινάτος δεν προσθέτει τίποτε ως προς τους σχολιαστές, εκτός από την ανάπτυξη που κάνει στα θεολογικά του έργα. Όσοι ιστορικοί και κριτικοί ασχολούνται με τη μεσότητα τη συγκρίνουν συνήθως με την ελληνική παράδοση του «μηδέν άγαν» ή του μέτρου του Πλάτωνα.
Το αποτέλεσμα των παραπάνω μαρτυριών έχει χαρακτήρα εμπειρικό και παραδοσιακό. O Fiat αποδίνει τον όρο ως την προσωπική εξίσωση, ο Ollé-Laprune διαπιστώνει περισσότερο μια αισθητική θεωρία παρά ηθική. O Gomperz κρίνει αδόκιμη αυτή την επέκταση προς την ηθική που κάνει ο Αριστοτέλης στον όρο, ενώ ο Zeller την ταυτίζει με την πρα­κτική φρόνηση. Οι σύγχρονοι συγγραφείς υπογραμμίζουν μολαταύτα ότι αυτή η μεσότητα δεν είναι η μετριότητα, όπως συνήθως αποδίνεται ο όρος. Είναι μια παρατήρηση χρήσιμη για το μελετητή. Επίσης οι Ravaisson, Ross, Heronville και ο Cruchon μας δίνουν χρήσιμες διευκρινίσεις.

Το λεξιλόγιο
Οι όροι που χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης οι σχετικοί με το θέμα μας είναι:
α) η Μεσότης π.χ. «περί ἡδονάς καί λύπας ἁπάσας, ἧττον δε περί τάς λύπας, μεσότης μέν σωφροσύνη, ὑπερβολή δε ἀκολασία» (ΗΝ, Β, 7, 107 β 4-6.
β) το μέσον. «Πολύ γάρ ἀπάγοντες τό ἁμαρτάνειν τό μέσον ἥξομεν, ὅπερ οἱ τά διετραμμένα τῶν ξύλων ὀρθοῦντες ποιοῦσι».
Οι δύο λέξεις έχουν την ίδια σημασία, το ένα με την αφηρημένη σημα­σία και το δεύτερο με συγκεκριμένη.
γ) Το μέτρον
δ) το ίσον
ε) ο όρος αρετή – αρεταί με την έννοια της τελειότητας, της εξαιρετικής ικανότητας σε κάτι, όπως και με την ηθική σημασία.
στ) Η έξις: σταθερή ψυχική διάθεση. Η έξις είναι:
1) κάτι το επίκτητο σ’ αντίθεση με το έμφυτο, όπως και 2) μια σταθερή ψυχική κατάσταση, ένας τρόπος του είναι σ’ αντίθεση με την πρόσκαιρη ενέργεια. Σ’ αυτή τη δεύτερη σημασία είναι συνώνυμη της διάθεσης (disposition). Η υγεία π.χ. είναι διάθεση και έξη. 3) Τρίτη σημασία είναι αυτή που έχει στα δύο Ηθικά, της κίνησης (impulsion) την οποία δέχεται ο πάσχων από υπαίτιο (τον ενεργούντα) και η οποία μένει ως εν δυνάμει ενέργεια που ευνοεί τον πάσχοντα να πράξει. Μ’ αυτή την έννοια είναι ήδη μια δύναμη. Αλλά επιπλέον η ενεργητική αντίδραση του πάσχοντα κάτω απ’ αυτή την κίνηση θα μείνει μέσα του στην κατάσταση της έξης, ως μια δυναμικό­τητα ενεργητική που αναζητάει την ανανέωση της και σ’ αυτή την κατά­σταση η έξη είναι μια δύναμη – διάθεση.

Το περιεχόμενος της θεωρίας
Ο καλύτερος τρόπος για να εξετάσουμε το πρόβλημα είναι να παρα­κολουθήσουμε την εξέλιξη του στα κείμενα που αναφέραμε πιο πάνω, ιδιαίτερα στα ΗΝ. Τα κύρια σημεία της ανάπτυξης του προβλήματος της μεσότητας είναι τα ακόλουθα:

Kάθε πράξη τείνει προς το αγαθό. Σκοποί και αγαθά μπορούν να ταυτιστούν (υποκειμενική και αντικειμενική άποψη) και όπως υπάρ­χουν πολλές πράξεις, το ίδιο υπάρχουν πολλοί σκοποί και πολλά αγαθά που ιεραρχούνται προς το ανώτατο αγαθό: την ευτυχία και την ευδαιμονία.

Τι είναι η ευτυχία; ασφαλώς κάτι πλήρες και αύταρκες. Όπως κάθε αγαθό, και κάθε σκοπός, συνίσταται στην πλήρωση της λειτουργίας της ιδιαίτερης φύσης καθενός υποκειμένου, πλήρωση που αντιστοιχεί στην τελειότητα αυτής της λειτουργίας. Στον άνθρωπο αυτή η πλήρωση είναι η τέλεια ενεργητικότητα της ψυχής και επειδή η ευτυχία είναι το πιο μεγάλο αγαθό, αυτή είναι η πιο τέλεια δραστηριότητα (ενεργητικότητα).
Αλλά η ψυχή περιέχοντας διάφορες δυνάμεις – ή διάφορα μέρη -είναι προφανές ότι έχει την πιο υψηλή δραστηριότητα. Η ψυχή, κατά κύριο λόγο η ανθρώπινη, είναι διπλή στις δυνάμεις της και περιλαμβάνει μια λογική δύναμη και μια άλλη άλογη , περιοχή των παθών, που οφείλει και μπορεί να υποτάσσεται στο λόγο. Η αρετή της πρώτης δύναμης είναι η διανοητική αρετή και της δεύτερης η ηθική αρετή, που μας ενδιαφέρει κατά κύριο λόγο εδώ.
Αλλά σε τι συνίσταται αυτή η αρετή που έχει ονομαστεί ήδη ως ο κανόνας της ενεργητικότητας και ο οποίος δεν μπορεί να εφαρμοστεί παρά σε μια κατάσταση της ψυχής – ή ενέργεια της ψυχής – που εξαρτά­ται από τη βούληση. Η αρετή αυτή δε θα χαρακτηρίσει τα ίδια τα πάθη, ούτε τις ικανότητες, αλλά αυτές τις διαθέσεις – δυνάμεις που είναι μέσα μας και ρυθμίζουν την ικανότητα μας να ακολουθούμε τα πάθη μας.

Τι θα χαρακτηρίσει την τέλεια διάθεση; Αυτό που θα της επιτρέ­ψει να πράξει, να ενεργήσει κατά τον καλύτερο τρόπο και να εκπληρώσει τέλεια τις ανθρώπινες λειτουργίες. Το χαρακτηριστικό αυτό είναι μια μεσότητα. Ποια μεσότητα; Ας δούμε τώρα τη θεωρία του Αριστοτέλη γι’ αυτή.

Η θεωρία της μεσότητας
Η μεσότητα ήταν μια αντίληψη σύμφωνη με την ελληνική παρά­δοση. Από τις αρχές του φιλοσοφικού στοχασμού και της επιστημονικής έρευνας είχε υιοθετηθεί η πυθαγόρεια φράση «η αρετή είναι αρμονία» (Gomperz) σαν ένα σχήμα της ηθικής του μέτρου. Για τους πολλούς ιστο­ρικούς της φιλοσοφίας ο Αριστοτέλης ολοκλήρωσε στα Ηθικά του ένα νέο επιστημονικό σχήμα της ηθικής του μέτρου, προσαρμοσμένης στο σύνολο του έργου του. Ας επισημάνουμε αυτό που χαρακτηρίζει το νέο σχήμα, ας το ορίσουμε ακριβώς, ας δούμε ποιο είναι το νόημα του, η σημασία του και πώς εντάσσεται μέσα στην ηθική θεωρία του Σταγειρίτη.
Είναι γνωστός ο σεβασμός που ο φιλόσοφος έχει για τους προκα­τόχους του και τη λαϊκή σοφία. Τις έννοιες: αγαθό, δικαιοσύνη, αρετή γενικά τις αναφέρει συχνά μαζί με γνωστές γνώμες και αποφθέγματα. Το όγδοο κεφάλαιο του Α’ βιβλίου των ΗΝ είναι αφιερωμένο στη συμφωνία των συμπερασμάτων του με τις τρέχουσες έννοιες και τις φιλοσοφικές αντιλήψεις. Όμως στα HE και ΗΝ – στα κεφάλαια που σημειώσαμε – δεν επικαλείται τις γνώμες και τις διδασκαλίες των άλλων για τη μεσότητα. Ούτε οι στίχοι: ἐσθλοί μέν γάρ ἁπλῶς, παντοδαπῶς δέ κακοί (1106 β, 35)1, ούτε η συμβουλή της Κίρκης (και όχι της Καλυψώς)2, που δίνονται στο τέλος του Β΄ βιβλίου μπορούν να θεωρηθούν ως τέτοιοι.
Πώς εισάγει ο Αριστοτέλης για πρώτη φορά στα ΗΝ την ιδέα της ηθικής μεσότητας; Στο Β, 2, 1104α, 12-26 διαβάζουμε: φθείρεται δη ἡ σωφροσύνη καί ἡ ἀνδρεία ὑπό τῆς ὑπερβολῆς καί τῆς ἐλλείψεως, ὑπό δέ – ὡς μεσότητος σώζεται… οὕτως σύν καί ἐπί σωφροσύνης καί ἀνδρείας ἔχει καί τῶν ἄλλων ἀρετῶν. Πρόκειται για τη γέννηση και τη διατήρηση των διαθέσεων. Με την πρώτη αυτή υπόμνηση στη μεσότητα ως προς τα πάθη και τις πράξεις (βλ. συγγένεια με τις αντιλήψεις του Ιπποκράτη) διαπιστώνεται η ψυχολογική επαγωγή που χαρακτηρίζει την ηθική μέθοδο του Αριστο­τέλη και η οποία δίνει στην ηθική του, από επιστημονική άποψη, ένα υψηλό βαθμό βεβαιότητας (R.P. Gillet,o. 184). Δηλ. παρουσιάζει αυτή τη μεσότητα ως εφαρμογή μιας γενικής αρχής για πράξη, η οποία, στα παρα­δείγματα που μας δίνει, αξίζει το ίδιο τόσο για προβλήματα ηθικής φρό­νησης, όσο και υγείας.

Πώς συνδέεται η μεσότητα με την αρετή;
Ας σημειώσουμε εδώ δύο έννοιες που συνδέονται με τη μεσότητα στο χωρίο που αναφέραμε πιο πάνω: την υπερβολή και την έλλειψη, το πάρα πολύ και το πάρα πολύ λίγο, έννοιες που σχετίζονται όχι μόνο με τη μεσότητα, αλλά και με το μέτρο, την αναλογία, τη νοητική μεσότητα χρησιμοποιώντας τον όρο: σύμμετρα, όρο που εκφράζει τη βλαπτικότητα των άκρων και τον καθιστά αντίστοιχο της τελειότητας, δηλαδή της αρετής (1106α, 15).

Οι δύο μεσότητες
Στο Β’ βιβλίο των ΗΝ3 ο Αριστοτέλης θ’ αναπτύξει την έννοια της μεσότητας με πιο αντικειμενικό τρόπο και διεξοδικότερα. Επισημαίνει: «Σε κάθε συνεχόμενο και διαιρετό μπορούμε να διακρίνουμε άλλοτε το περισσότερο, άλλοτε το λιγότερο και άλλοτε το ίσον και αυτά είτε ως προς το αντικείμενο, είτε σε σχέση με μας, ενώ το ίσο είναι κάποιο μέσον μεταξύ της υπερβολής και της έλλειψης. Διατυπώνεται εδώ μια άποψη ποσοτική που δεν εξαρτάται μόνο από την ένταση των συναισθημάτων, αλλά και από τις κατάλληλες συνθήκες (χρόνος, τόπος κλπ.).
Υπάρχουν λοιπόν για τον Αριστοτέλη δύο είδη μεσότητας: η μεσό­τητα σε σχέση με το αντικείμενο και η μεσότητα σε σχέση με μας. Η πρώτη είναι σε ίση απόσταση από τα άκρα και είναι η αριθμητική μεσό­τητα. Η δεύτερη είναι η μεσότητα σε σχέση με μας, ποικίλλει ανάλογα με τα άτομα, σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, δε συνεπάγεται έλλειψη ή υπερβολή και δεν είναι η ίδια για όλους. Είναι η μεσότητα που έχει επιλε­γεί από το λόγο και είναι ανάλογη με το σκοπό που επιδιώκουμε και ο οποίος είναι πάντα το αγαθό, η ευτυχία, η ευδαιμονία. Είναι η μεσότητα η διανοητική που έχει σχέση με την αναλογία και το μέτρο.4
Τα συμπεράσματα από το γνωστό παράδειγμα του Μίλωνα είναι ότι η δόση της τροφής για τον αθλητή, από το γυμναστή, ρυθμίζεται ανάλογα με το σκοπό της πράξης του φαγητού, που είναι η υγεία και η ακμή η σωματική. Δηλαδή είναι σχετική και ανάλογη με το άτομο και την ιδιο­συστασία του.
Εκτός από το σκοπό, αυτό που θα επιτρέψει στον άνθρωπο να πάρει την απόφαση του, είναι και η λογική εκτίμηση των μέσων (η φυσική κατάσταση, οι τροφές, οι περιστάσεις, όπως η εποχή, η ώρα κ.ά.). Έχουμε λοιπόν μεταβλητές μεσότητες ανάλογα με τα υποκείμενα και το σκοπό που επιδιώκουμε, μεσότητες που ορίζονται από το λογικό και που υπάρχουν σε κάθε τεχνική και τέχνη. Μεσότητα λογική που συνδέεται, όπως είπαμε πιο πάνω, με την αναλογία και το μέτρο. Ο άνθρωπος που στοχεύει στη λογική μεσότητα εγκαθιστά μια αναλογία μεταξύ της δραστηριότητας του, των μέσων του και του σκοπού που πρέπει να επιτύχει: Η συνείδηση του αγρυπνεί για να μην πέσει ούτε στην υπερβολή ούτε στην έλλειψη, αλλά να καταλήξει στη μεσότητα που είναι ίδια με την αρετή, δηλαδή με την εξαίρετη πράξη, με την κορυφή, με την ακρότητα, αν λάβουμε υπόψη το άριστο και το αγαθό.5 Αυτή άρα η μεσότητα σε σχέση με μας που είναι ανάλογη με το σκοπό – και το αγαθό – είναι η αρετή κάθε ανθρώπινης δραστηριότητας. Το αποτέλεσμα μιας τέτοιας στάσης είναι μια πράξη, ένα έργο, μια αναλογία φορτισμένη με νοημοσύνη, με λόγο, με ηθική κρίση.
Η διαφορά λοιπόν μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης μεσότητας είναι λογική και αναφέρεται στην πρόθεση, στην ελεύθερη απόφαση, στην προαίρεση. Έτσι ενώ ο άνθρωπος που στοχεύει στη λογική μεσότητα, ρυθμίζοντας τη δραστηριότητα του στα μέσα, στο σκοπό που πρέ­πει να επιτύχει, δέχεται τις ουσίες ως προσπάθειες με τη συνείδηση να μην πέσει ούτε στην υπερβολή ούτε στην έλλειψη, αλλά να επιτύχει τη σωστή μεσότητα, που είναι στην ουσία ακρότητα, ο άνθρωπος που αρκείται στην εμπειρική μεσότητα σε σχέση με το αντικείμενο αρνείται τις προσπάθειες και τις θυσίες και αρκείται σε μια ψευδή μεσότητα επι­διώκοντας τη μετριότητα. Η ανάλυση του παραδείγματος του Μίλωνα μας επιτρέπει να δώσουμε την ουσία της έννοιας της μεσότητας: ένα μέτρο στα μέσα (τροφή), στην πράξη (φαγητό), ένα μέτρο ανάλογο με το σκοπό (υγεία, ομορφιά), δηλαδή μια ύψιστη αρετή, μια μεσότητα σε σχέση με μας που είναι καθορισμένη από το λόγο και όπως θα το καθό­ριζε ένας άνθρωπος με φρόνηση.6
Στα HE B.II 1220β, 20-29 εξάλλου αναπτύσσει αμεσότερα τα της αριθμητικής μεσότητας στη μεσότητα στις πράξεις λέγοντας: «πρέπει να σημειώσουμε ότι σε κάθε συνεχές διαιρετό μπορούμε να έχουμε υπερ­βολή, έλλειψη και μέσο και αυτό είτε κατά τη σχέση των μερών μεταξύ τους, είτε σε σχέση με μας7 και είναι το ίδιο στη γυμναστική, στην ιατρική, στην αρχιτεκτονική και σε οποιαδήποτε δραστηριότητα επιστημονική ή όχι, φυσική ή όχι, δηλαδή η κίνηση είναι ένα διαρκές και η πράξη είναι μια κίνηση. Παντού η μεσότητα σε σχέση με μας είναι η καλύτερη. Είναι αυτή πραγματικά που είναι σύμφωνη με την επιταγή του λόγου και της επιστήμης και είναι αυτή που προϋποθέτει την καλύτερη διάθεση. Μπο­ρούμε δε να ελέγξουμε το προφανές είτε με την επαγωγή, είτε με την απόδειξη».
Την απαρίθμηση των αρετών και των ελλείψεων με την επαγωγή τη βρίσκουμε στα HE II, 2, 1220β,36- 1221β, 28 και στα ΗΝ II. 8, 1107α,28-1108β, 10. Ως προς την απόδειξη, αυτή βρίσκεται και στα δύο κείμενα· ως μέσος όρος χρησιμεύει η κίνηση στα HE – μεταξύ συνεχούς και πρά­ξεως και πιο κάτω (παραγρ. 5) η έννοια της ηδονής χρησιμεύει ως μέσος όρος μεταξύ της πράξης και της διάθεσης.

Η ηθική μεσότητα
Ως προς την ηθική μεσότητα, που μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα, αυτή αναφέρεται στις πράξεις μας και στα πάθη μας.8 Δεν πρέπει να συγχέ­ουμε την ηθική αρετή και τη φρόνηση. Η ηθική αρετή, δηλαδή η αρετή του χαρακτήρα, όχι αρετή κάθε πράξης, είναι η ηθική αυτού του μέρους της ψυχής, που ενώ είναι άψογο, μπορεί και πρέπει να υποταχθεί στο λογικό μέρος της ψυχής. Πρόκειται για το βαθμό της ευτυχίας που δεν μπορεί να παρακάμψει τελείως τα κατώτερα αγαθά, όπως και η ηθική αρετή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί ανεξάρτητα από τις εξωτερικές συνθήκες, το χαρακτήρα του ανθρώπου και τις διαθέσεις του, στοιχεία τα οποία δεν ενεργοποιούνται παρά από τις ανθρώπινες πράξεις. Όπως τονίζει ο Αριστοτέλης: η καλή πράξη, η τέλεια πράξη δεν πραγματοποιεί­ται παρά μόνο από τη σύζευξη των παραπάνω παραγόντων (μεσότητα στα πάθη, μεσότητα στην επιλογή-απόφαση των συνθηκών, μεσότητα των μέσων). Εξάλλου η ορθή απόφαση όταν πρέπει, όπου, όπως, προς ποιο, γιατί και για ό,τι πρέπει, συνεπάγεται το μέσον που είναι το άριστον, ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της αρετής.9

Άλλο γνώρισμα της μεσότητας είναι το πρέπον. Εκείνος που χαίρεται υπερβολικά διαπράττει υπερβολή στις ηδονές και εκείνος που λυπάται υπερβολικά διαπράττει την αντίθετη υπερβολή… ενώ ο καλός ενεργεί όπως πρέπει. Η έννοια του πρέποντος συνδέεται με την έννοια του σκοπού που είναι το αγαθό. Αν αναφερθούμε σε ορισμένα παραδείγματα, το θάρρος είναι η μεσότητα ως προς το φόβο και την ανδρεία, η σωφρο­σύνη ως προς τις ηδονές και τις λύπες, υπερβολή δε η ακολασία.
Η ελευθεριότητα (ως προς τα χρήματα) είναι η μεσότητα ανάμεσα από την ανελευθερία και την ασωτία, η μεγαλοψυχία είναι η μεσότητα ως προς τη μικροψυχία και τη χαυνότητα, η φιλαλήθεια ως προς την ειρωνεία και την αλαζονεία, η φιλία ως προς την επιτήδευση και την κολακεία, η ελευθερία ως προς την ανελευθερία και την ασωτία κ.ο.κ. Δηλαδή η ηθική πράξη (και η ηθική αρετή) συνίσταται στο να πράττουμε κατά προαίρεση, να εγκαθιστούμε προτιμήσεις, να υποτάσσουμε τις επιθυμίες μας και τα πάθη μας στο λόγο και να αποφασίζουμε ελεύθερα. Εδώ παρεμβαίνει ο ρόλος του εκούσιου, της βούλησης, της προαίρεσης, όπως και της πρόθεσης.
Για να είναι μια πράξη πραγματικά ηθική πρέπει α) να είναι a priori αυτή που αρμόζει καλύτερα στη δοσμένη περίσταση, β) να εμπνέε­ται από καλό κίνητρο, γ) να είναι το αποτέλεσμα μιας σταθερής διάθε­σης.10 Διαπιστώνουμε εδώ πως παρά τη σημασία που αποδίνει στο κίνητρο των πράξεων, 11 η όλη πορεία του ατόμου προς την αρετή είναι μια κατάκτηση του ατόμου που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη βούληση του.
Για να κατακτήσουμε εντούτοις τη σωφροσύνη, το θάρρος και τις άλλες αρετές πρέπει να συμμετέχουμε κάπως στους κινδύνους και στις ηδονές. «Ο άνθρωπος που αποφεύγει, γεμάτος φόβο, τον παραμικρό κίνδυνο, που δεν μπορεί να υπομένει καθόλου, είναι δειλός, ενώ εκείνος που δε φοβάται τίποτε είναι θρασύς. Έτσι και εκείνος που απολαμβάνει όλες τις ηδονές και δεν αποφεύγει τίποτε γίνεται ακόλαστος και εκείνος που αποφεύγει όλες, όπως οι αγροίκοι, είναι αναίσθητος. Η σωφροσύνη και η ανδρεία φθείρονται από την υπερβολή και την έλλειψη, σώζονται δε από τη μεσότητα.12

Ποια είναι η αιτία της υπεροχής της μεσότητας;
Είναι ο λογικός χαρακτήρας της, όλη η πρακτική φρόνηση την οποία περικλείει η λέξη του μέτρου. Η μεσότητα σε σχέση με μας είναι σύμφωνη με την επιταγή του λόγου και της επιστήμης και ο τελικός σκοπός της πράξης.
Αυτή η διαβεβαίωση ότι η μεσότητα η προς εμάς είναι ο τελικός σκο­πός της πράξης συνδέεται με δυο άλλες παραδοχές: α) τη λογική προσαρ­μογή των συνθηκών και β) τις σχέσεις μεταξύ του σκοπού και των μέσων. Για το α΄ πρέπει να συνδεθούμε με τη διδασκαλία του Αριστοτέλη πάνω στις σχέσεις μεταξύ λόγου και βούλησης, μεταξύ του πρακτικού λόγου και της ηθικής αρετής. Για το β΄ δεδομένο – σχέσεις μεταξύ σκοπού και μέσων – η μεσότητα είναι μια επιλογή μεταξύ των μέσων που οδηγούν στην πράξη και είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας λόγου και ηθικής αρετής, αλλά σύγχρονα είναι και προαίρεση (deliberation) δηλαδή με ποια μέσα μπορούμε να επιτύχουμε το σκοπό που επιλέξαμε, πώς θα βρούμε το μέσο με το οποίο θα αναγνωρίσουμε την αρχική αιτία που είναι ο τελευταίος σκοπός της έρευνας.13 Διαπιστώνουμε εδώ τον τελολο­γικό χαρακτήρα της ηθικής του Αριστοτέλη, όπως τον διατύπωσε και στην αρχή των ΗΝ για την ιεράρχηση των σκοπών.

Όμως, τελικά, η ελεύθερη βούληση και η προαίρεση αποτελεί το μεγαλύτερο βαθμό της ηθικής αρετής, αν εξαιρέσουμε την ευδαιμονία, τη μακαριότητα (contemplation), που επιφυλάσσεται σε ένα πολύ μικρό αριθμό ατόμων, τους σοφούς. Η ελεύθερη εκλογή μιας πράξης, η προαί­ρεση, είναι ο κατεξοχήν ιδιαίτερος χαρακτήρας της αρετής· χάρη σ’ αυτόν μπορούμε να κρίνουμε την ηθική αξία της πράξης.14 Σύμφωνα με τον ορισμό της αρετής ο σώφρων (ο φρόνιμος) αποτελεί τον κανόνα της συμπεριφοράς· ο σώφρων δεν αφήνεται να παρασυρθεί από τις ηδονές των αισθήσεων, αλλά αυτοκυριαρχείται, δεν κάνει τίποτε αντίθετο προς το λόγο, αν και έχει επιθυμίες.15 Έτσι ο σώφρων δε βρίσκει ευχαρίστηση σε ό,τι είναι αντίθετο με το λογικό, ενώ ο κακός δύσκολα μπορεί να ασκηθεί στην αρετή,16 γιατί» η κακία φθείρει την αρχή. Δεν μπορεί να γευθεί κανένας την ηδονή της δικαιοσύνης, εάν δεν είναι ο ίδιος δίκαιος.

Ως προς την ηδονή – το ενδιαφέρον για την ευχαρίστηση – μπορούμε να πούμε πως ο Αριστοτέλης αναγνωρίζει το σοβαρό ρόλο της, αλλά υπο­ταγμένης στο ρόλο του σώφρονος ανθρώπου. Μ’ αυτό τον τρόπο υπο­τάσσει την ηθική αρετή στη διανοητική αρετή. Η σωφροσύνη, μια από τις κατώτερες διανοητικές, είναι η αρετή της προαίρεσης (deliberation), που είναι απαραίτητη, αν θέλουμε να είναι κανένας πραγματικά σώφρων και αυτό δεν είναι δυνατό χωρίς ηθική αρετή.17 Άρα, η σωφροσύνη δεν μπο­ρεί να χωριστεί από την ηθική αρετή, επειδή οι αρχές της απορρέουν από τις ηθικές αρετές και επειδή ο ορθός λόγος στις ηθικές πράξεις προέρχε­ται από τη σωφροσύνη.
Συμπερασματικά, η πρώτη βαθμίδα της ευτυχίας βασιζόμενη στην έξη, τη δραστηριότητα, δηλαδή την πράξη και την ηδονή κατακτάται όταν ο άνθρωπος μπορεί να φτάσει στην προαίρεση, δηλαδή όταν επιλέ­γει το αγαθό έχοντας απόλυτη ελευθερία ως προς την επιλογή και ως προς τη βούληση του. Επομένως η ελεύθερη επιλογή, η προαίρεση είναι απαραίτητοι παράγοντες για την ηθική πράξη. Ο ρόλος του εκούσιου και της ευθύνης των πράξεων μας είναι σημαντικός. Ο Αριστοτέλης δέχεται ότι η κακία είναι εκούσια και ότι εναπόκειται σε μας να την αποφύγουμε με λογική απόφαση και ελεύθερη προαίρεση. Η πράξη είναι εθελούσια, όταν η αρχή της είναι μέσα σ’ αυτόν που ενεργεί και όταν αυτός γνωρίζει τις συνθήκες μέσα στις οποίες εκτελεί την πράξη. Η προαίρεση είναι το κύριο χαρακτηριστικό της ηθικής αρετής και χάρη σ’ αυτό μπορούμε να κρίνουμε την ηθική αξία.18

Η προαίρεση προϋποθέτει τη βούληση και το λόγο. Δεν υπάρχει προαίρεση άνευ νου και διανοίας. Η επιθυμία εξάλλου που είναι τάση έμφυτη και μετέχει του αισθητού και του νοητού δεν είναι πάντα υπο­ταγμένη στο λόγο. Όταν δε συμβαίνει αυτό υπάρχει εσωτερική πάλη, όταν αντίθετα υπάρχει αρμονία επιθυμίας και λογικού ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για τις πράξεις του.19

Η μεσότητα επομένως που εξασφαλίζει την ηθική πράξη είναι η μεσότητα η προς ημάς που εμπεριέχει το λόγο, το μέτρο, την ελεύθερη βούληση και προαίρεση. Αυτή η μεσότητα που, όπως είδαμε, ως ηθική ενέργεια και πράξη είναι εξαίρετη, κορυφή, ακρότητα (ενώ ως κατά­σταση είναι μεσότητα) προσανατολισμένη στο αγαθό και στην ευτυχία, προϋποθέτει μεγάλη άσκηση και πειθαρχία από μας και γι’ αυτό είναι πολύ δύσκολο να κατακτηθεί και είναι, βέβαια, πολύ μακριά από τη μετριότητα.
--------------------
Υποσημειώσεις
1. …καί διά ταῦτα τῆς μέν κακίας ἡ ὑπερβολή καί ἡ ἔλλειψις, τῆς δέ ἀρετῆς ἡ μεσότης.
2. ΗΝ 1109α, 33. Διό δεῖ τόν στοχαζόμενον τοῦ μέσου πρῶτον μέν, ἀποχωρεῖν τοῦ μᾶλλον ἐναντίου, καθάπερ ρημάτων παραινεῖ.
3. Βιβλ. II, 5, 1106α 26-29. Ἐν παντί δη συνέχει καί διαιρετῷ ἐστίν λαβεῖν τό μέν πλεῖον τό δ’ ἔλαττον τό δ’ ἴσον, καί ταῦτα ἤ κατ’ αὐτό τό πρᾶγμα ἤ πρός ἡμᾶς· τό δέ ἴσον μέσον τι ὑπερβολῆς καί ἐλλείψεως.
4. ΗΝ. Β,5, 1106α, 33- β, 4, όπου το παράδειγμα του Μίλωνα.
5. ΗΝ. Β 6, 1107α 6-8 «διό κατά μέν τήν οὐσίαν καί τόν λόγον τόν τό τί ἦν εἶναι λέγοντα μεσότης ἐστίν ἡ ἀρετή, κατά δέ τό ἄριστον καί τό εὖ ἀκρότης».
6. ΗΝ Β, 6, 1107α , 1-4 «Ἐστίν ἄρά ἀρετή ἕξις προαιρετική, ἐν μεσότητι οὖσα τῇ πρός ἡμᾶς, ὡρισμένη λόγῳ καί ὡς ἄν ὁ φρόνιμος ὁρίσειε».
7. ΗΝ. Η, 11, 1151β, 34 – 1152α, 6.
8. ΗΝ. Β, 5, 1106β, 16-17 «λέγω δέ τήν ἠθικήν, αὕτη γάρ ἐστίν περί πάθη καί πράξεις, ἐν δέ τούτοις ἐστίν ὑπερβολή καί ἔλλειψις καί μέσον». _
9. ΗΝ. Β, 5, 1106β, 21-22 «τό δέ ὅτε καί ἐφ’ οἷς καί πρός οὕς ἕνεκα καί ὡς δεῖ μέσον τε καί ἄριστον, ὅπερ ἐστί τῆς ἀρετῆς».
10. ΗΝ Β, 3, 1105α, 28-33 «Τά δέ κατά τάς ἀρετάς γινόμενα οὐκ ἐάν αὐτά πῶς ἔχῃ, δικαίως ἤ σωφρόνως πράττεται, ἀλλά καί ἐάν ὁ πράττων πῶς ἔχων πράττῃ, πρῶτον μέν εἰδώς, ἔπειτα ἐάν προαιρούμενος καί προαιρούμενος δι’ αὐτά, τό δέ τρίτον καί ἐάν βεβαίως καί ἀμετακινήτως ἔχων πράττῃ».
11. Πολιτικά, 7, 13, 5, 1331β 26-29 «Ἐπεί δέ δ’ ἐστίν ἐν’ οἷς γίγνεται τό εὖ πᾶσι, τούτοιν δ’ ἐστίν ἐν μέν ἐν τῷ τοῦ σκοποῦ κεῖσθαι καί τό τέλος (=τελικές βλέψεις) τῶν πράξεων ὀρθῶς, ἐν δέ τάς πρός τό τέλος φερούσας πράξεις εὑρίσκειν».
12. ΗΝ Β2, 1104α 20-29 και HE Β, II 1220β, 20-29, διά τήν μεσότητα τήν πρός ἡμᾶς.
13. ΗΝ Γ, 3, 1112β, 11-19.
14. ΗΝ Γ, 4, 1111 β, 5-6 «οἰκειότατον (ἡ προαίρεσις) γάρ εἶναι δοκεῖ τῇ ἀρετῇ καί μᾶλλον τά ἤθη κρίνειν τῶν πράξων».
15. ΗΝ. 4. 11, 1151β 34-1152 αβ.
16. ΗΝ Ζ, 5, 1140β 19-20 «ἐστί γάρ ἡ κακία φθαρτική ἀρχῆς».
17. ΗΝ Ζ, 13,1144β, 31-32 «δῆλον οὖν ἐκ τῶν εἰρημένων ὅτι οὐχ οἷον τε ἀγαθόν εἶναι κυρίως ἄνευ φρονήσεως, οὐδέ φρόνιμον, ἄνευ τῆς ἠθικῆς ἀρετῆς» 4. ΗΝ Κ, 8,1141α. 18-20 «εἴη ἄν ἡ σοφία νοῦς καί ἐπιστήμη…»
18. ΗΝ Γ, 4, llllß, 5-6 «οἰκειότατον (ἡ προαίρεσις) γάρ εἶναι δοκεῖ τῇ ἀρετῇ μᾶλλον τά ἤθη κρίνειν τῶν πράξεων».
19. ΗΝ Γ, 12, 1119β, 15.