Η Επικούρεια Φιλοσοφία

 

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΝΕΟΚΛΕΟΥΣ ΚΑΙ ΧΑΙΡΕΣΤΡΑΤΗΣ, ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ ΓΑΡΓΗΤΤΙΟΣ, ΓΕΝΟΥΣ ΤΟΥ ΤΩΝ ΦΙΛΑΪΔΩΝ ....

 

 

Η φιλοσοφία στην γέννησή της ήταν η καθολική επιστήμη. Προέκυψε από την ανάγκη του ανθρώπου να εξηγήσει τον κόσμο που τον περιβάλλει και ορίσει τη θέση του εντός του(Θεοδωρίδης). Γεννήτορες της φιλοσοφίας ήταν οι Έλληνες περίπου δύο χιλιάδες επτακόσια έτη πριν από σήμερα. Ο φιλόσοφος Επίκουρος γεννήθηκε κατά το τρίτο έτος της εκατοστής ενάτης ολυμπιάδος, στις επτά του μηνός Γαμηλιώνος (341 π.χ.). Πατέρας του ήταν ο Νεοκλής και μητέρα του η Χαιρεστράτη. Ήταν Αθηναίος πολίτης(Δήμος Γαργηττού) και ανήκε στο γένος των Φιλαϊδών. Ανατράφηκε στη Σάμο επειδή η οικογένειά του μετέβηκε στο νησί ως κληρούχος.

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΝΕΟΚΛΕΟΥΣ ΚΑΙ ΧΑΙΡΕΣΤΡΑΤΗΣ, ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ ΓΑΡΓΗTΤΙΟΣ, ΓΕΝΟΥΣ ΤΟΥ ΤΩΝ ΦΙΛΑΪΔΩΝ .... ΚΛΗΡΟΥΧΗΣΑΝΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΤΗ ΣΑΜΟΝ ΕΚΕΙΘΙ ΤΡΑΦΗΝΑΙ.

(Διογένης Λαέρτιος – Βίοι Φιλοσόφων- Επίκουρος 1.1)

Ήρθε σε επαφή με τη φιλοσοφία στην ηλικία των δεκατεσσάρων ετών. Σύμφωνα με τις πηγές την εποχή αυτή στράφηκε προς τη φιλοσοφία επειδή οι γραμματοδιδάσκαλοί του δεν μπορούσαν να ερμηνεύσουν τις απόψεις του Ησίοδου περί χάους, δηλαδή να εξηγήσουν τη θέση του Ησίοδου ότι αφού στην αρχή υπήρχε το χάος(ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ ΤΟ ΧΑΟΣ) πως το χάος εγεννήθη(ΤΟ ΧΑΟΣ ΠΟΘΕΝ ΓΕΝΝΗΘΗ).

Ο Επίκουρος γνώρισε τις διάφορες φιλοσοφικές σχολές της εποχής του.Διδάσκαλοί του ήταν ο πλατωνικός φιλόσοφος Πάμφιλος στη Σάμο, ο Ξενοκράτης της Ακαδημίας στην Αθήνα και ο Δημοκρίτειος Ναυσιφάνης στην Τέω, πόλη κοντινή στη Κολοφώνα. Από τους παλαιότερους φιλοσόφους περισσότερο εκτιμούσε τον Αναξαγόρα, τον Αρχέλαο και τον Δημόκριτο.Στην ηλικία των τριάντα ετών μετέβηκε στο Γυμνάσιο της Μυτιλήνης για να διδάξει φιλοσοφία, αλλά σύντομα εγκατέλειψε το νησί για να μετεγκατασταθεί στην Λάμψακο της Ιωνίας. Εκεί δίδαξε για μια πενταετία, δημιουργώντας τον πρώτο επικούρειο φιλοσοφικό του κύκλο.Σε μια εποχή πολιτικής και κοινωνικής αναστάτωσης(την αυτοκρατορία του Αλέξανδρου διαδέχονταν τα μεγάλα βασίλεια των Αντιγονιδών,Πτολεμαίων και Σελευκιδών), ο Επίκουρος μεταφέρει στην Αθήνα το 306π.χ. την σχολή του. Ιδρύει τον Κήπο όπως τον έλεγαν, σε μια ιδιόκτητη έκταση που αγόρασε ως Αθηναίος πολίτης. Από τον Κήπο η φιλοσοφία του διαδόθηκε σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο.

Στις ημέρες μας η επικούρεια φιλοσοφία εξακολουθεί να αγγίζει ανθρώπους με νου και κρίση σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης. Ένα ερώτημα που μπορεί να τεθεί είναι το γιατί θεωρούμε απαραίτητο να φιλοσοφούμε και μάλιστα το γιατί να φιλοσοφούμε ειδικότερα ως επικούρειοι. Η απάντηση ίσως να είναι απλούστερη απ’ ότι θα περιμένατε. Φιλοσοφούμε και ειδικότερα ως επικούρειοι, διότι θέλουμε στην ζωή μας να μετέχουμε της αληθινής ευδαιμονίας. Όπως ορίζει ο ίδιος ο Επίκουρος στην επιστολή του προς Μενοικέα, η ευδαιμονία έγκειται στη μακαρία ζωή,δηλαδή στο να μην υποφέρει κάποιος από σωματικούς πόνους και να μην είναι η ψυχή του ταραγμένη.

ΜΗΤΕ ΑΛΓΕΙΝ ΚΑΤΑ ΣΩΜΑ ΜΗΤΕ ΤΑΡΑΤΤΕΣΘΑΙ ΚΑΤΑ ΨΥΧΗΝ, ΕΠΕΙ ΤΟΥΤΟ ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΩΣ ΖΗΝ ΕΣΤΙ ΤΕΛΟΣ. (Διογένης Λαέρτιος- Βίος Επίκουρου, Προς Μενοικέα)

Για εμάς τους επικούρειους, δεν αρκεί μόνο το να λέμε ότι επιθυμούμε να είμαστε ευδαίμονες. Αυτό βεβαίως το δηλώνουν και πολλοί άλλοι,παραμένοντας όμως μόνο στην θεωρία. Εμείς αντίθετα επιδιώκουμε και κάνουμε πράξη το να ζούμε ευχάριστα, το να βιώνουμε πραγματικά την ευδαιμονική αυτή κατάσταση. Αυτό το τελευταίο λοιπόν, είναι «τέχνη»και ως τέτοια διδάσκεται και εφαρμόζεται. Η «τέχνη» του ΗΔΕΩΣ ΖΗΝ, του να ζεις δηλαδή με μεγάλη ευχαρίστηση, ηδονικά.

Δάσκαλός μας στη «τέχνη» αυτή είναι ο Επίκουρος και το«εκπαιδευτήριο», ο Κήπος, στον οποίο «η φιλοσοφία υπηρετεί τη ζωή κι έχει μοναδικό σκοπό όπως κάθε γνώση ή ενέργεια, να φέρει τη γαλήνη και την ευτυχία» στη ψυχή και το σώμα του ανθρώπου, όπως έγραψε ο μεγάλος σύγχρονος δάσκαλος Χαράλαμπος Θεοδωρίδης στο βιβλίο του ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ - Η αληθινή όψη του αρχαίου κόσμου (Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ), αποδίδοντας με τον τρόπο αυτό τα λόγια του Σέξτου Εμπειρικού,

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΜΕΝ ΕΛΕΓΕ ΤΗΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΝ ΕΙΝΑΙ ΛΟΓΟΙΣ ΚΑΙ ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΙΣ ΤΟΝ ΕΥΔΑΙΜΟΝΑ ΒΙΟΝ ΠΕΡΙΠΟΙΟΥΣΑΝ.(Σέξτος Εμπειρικός - Προς Ηθικούς)

Η φιλοσοφία του Επίκουρου, η επικούρεια δηλαδή φιλοσοφία, συγκροτείται στο σχήμα ΚΑΝΟΝΙΚΟ – ΦΥΣΙΚΟ – ΗΘΙΚΟ.

Το Κανονικό, ορίζεται ως η μέθοδος που οδηγεί στην αντίληψη και εξήγηση του περιβάλλοντος κόσμου και του ίδιου του ανθρώπου. Στηρίζεται στις αισθήσεις, στις προλήψεις και στα πάθη(συναισθήματα). Αυτά, αποτελούν για εμάς τους επικούρειους τα μοναδικά και αξιόπιστα κριτήρια της Αλήθειας.

ΕΝ ΤΟΙΝΥΝ ΤΩ ΚΑΝΟΝΙ ΛΕΓΩΝ ΕΣΤΙΝ Ο ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΤΑΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΘΗ. (Διογένης Λαέρτιος- Βίος Επίκουρου)

Με τα κριτήρια της Αλήθειας ο άνθρωπος μπορεί να αντιληφθεί και να εξηγήσει τα περί της Φύσεως πράγματα και να αναπτύξει το Φυσικό μέρος της φιλοσοφίας. Δηλαδή να εξηγήσει την λειτουργία και τα αίτια της ύλης, των φυσικών φαινομένων, της γης, του ουρανού, των αστέρων αλλά και του χώρου, του χρόνου και βέβαια των όντων. Η επικούρεια θέαση των πραγμάτων περί της Φύσεως, 23 αιώνες από την απαρχή της,επιβεβαιώνεται και μάλιστα σχεδόν στο σύνολό της, από την διαθέσιμη επιστημονική γνώση του καιρού μας.

Ο τρόπος που αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος τα περί της Φύσεως, οδηγούν στην παραγωγή της Ορθής Ηθικής Φιλοσοφίας. Το ζητούμενο για εμάς, δηλαδή η πρακτική εφαρμογή της φιλοσοφίας μας, μας δίδεται με το Ηθικό μέρος της επικούρειας φιλοσοφίας. Αυτό αποτελείται ουσιαστικά από μια σειρά γνωμών και θέσεων περί των προτιμήσεων και αποφυγών των ανθρώπινων ενεργειών, που αν τηρηθούν οδηγούν στην ευδαιμονία του βίου. Κάτω από αυτή την οπτική η φιλοσοφία του Κήπου εξετάζει μια σειρά σχετικών ζητημάτων. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα περί αρετών, επιθυμιών,δικαιοσύνης, φιλίας, ασφάλειας, αυτάρκειας, αλλά και περί Θεών,ψυχής, φόβου του θανάτου, πρόνοιας, τύχης, δεισιδαιμονίας κ.α.

ΑΦΟΒΟΝ Ο ΘΕΟΣ, ΑΝΥΠΟΠΤΟΝ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΑΓΑΘΟΝ ΜΕΝ ΕΥΚΤΗΤΟΝ, ΤΟ ΔΕ ΔΕΙΝΟΝ ΕΥΕΚΚΑΡΤΕΡΗΤΟΝ. (Φιλόδημος - Τετραφάρμακος)

Τα παραπάνω εξετάζονται διεξοδικά με στόχο την απονία και την αλυπία.Όταν ο άνθρωπος βιώνει μια τέτοια κατάσταση δεν έχει ανάγκη από τίποτε άλλο, διότι δεν υπάρχει λόγος να ζητήσει κάτι περισσότερο για να συμπληρώσει την ευεξία της ψυχής και του σώματος. Αυτή η κατάσταση είναι θεωρητική για τον άνθρωπο διότι οι άνθρωποι είναι γεμάτοι από θυμούς, έννοιες και άλλα κακά. Οι Θεοί για τον Επίκουρο είναι αυτοί που ζώντας γαλήνια και ατάραχα στα μετακόσμια, είναι υποδείγματα μακαριότητας για τους ανθρώπους. Τη γαλήνη και την τελειότητα εκείνων θέλουν να φτάσουν οι οπαδοί του Κήπου. Όταν όμως οι άνθρωποι στερούνται των παραπάνω, οδηγούνται στην αναζήτησή αυτών μέσω της οδού της ηδονής, όπως αυτή ορίζεται επακριβώς από τον Επίκουρο.

ΤΗΝ ΗΔΟΝΗΝ ΑΡΧΗΝ ΚΑΙ ΤΕΛΟΣ ΛΕΓΟΜΕΝ (Διογένης Λαέρτιος- Βίος Επίκουρου,Προς Μενοικέα)

Με τη λέξη ηδονή εκφράζουμε την αντίληψη από μέρους μας του συνόλου των συναισθημάτων που δηλώνουν απόλαυση όπως η τέρψη , η ευαρέσκεια, η ευεξία, η ευθυμία κ.α. και ισχύουν τόσο για τη ψυχή - οι καταστηματικές (μόνιμες) ηδονές, όσο και για το σώμα - οι εν κινήσει ηδονές. Όπως έχει διατυπωθεί από τον Επίκουρο, αυτά που γεννούν τον ευχάριστο βίο δεν είναι οι αδιάκοπες διασκεδάσεις, ούτε οι απολαύσεις αγοριών και γυναικών, ούτε των ιχθύων και άλλων εδεσμάτων που φέρουν τα πολυτελή τραπέζια, αλλά ο νηφάλιος στοχασμός και η εξερεύνηση των αιτιών για κάθε προτίμηση ή αποφυγή …

ΟΥ ΓΑΡ ΠΟΤΟΙ ΚΑΙ ΚΩΜΟΙ ΣΥΝΕΙΡΟΝΤΕΣ ΟΥΔ’ ΑΠΟΛΑΥΣΕΙΣ ΠΑΙΔΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΟΥΔ’ ΙΧΘΥΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ, ΟΣΑ ΦΕΡΕΙ ΠΟΛΥΤΕΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑ, ΤΟΝ ΗΔΥΝ ΓΕΝΝΑ ΒΙΟΝ, ΑΛΛΑ ΝΗΦΩΝ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΑΣ ΑΙΤΙΑΣ ΕΞΕΡΕΥΝΩΝ ΠΑΣΗΣ ΑΙΡΕΣΕΩΣ ΚΑΙ ΦΥΓΗΣ … (Διογένης Λαέρτιος- Βίος Επίκουρου, Προς Μενοικέα)

Για τον Επίκουρο , αλλά και για εμάς τους σύγχρονους επικούρειους η φιλοσοφία οφείλει να οδηγεί στη γνώση ή ενέργεια για τον ευδαίμονα βίο, αλλιώς είναι γράμμα κενό για την ίδια την ζωή μας, μια φλυαρία που δεν οδηγεί πουθενά στην πραγματικότητα. Ο δάσκαλος έλεγε σχετικά ότι, «μη προσποιείστε ότι φιλοσοφείτε, αλλά να φιλοσοφείτε πραγματικά, γιατί δεν έχουμε ανάγκη του να νομίζουμε ότι υγιαίνουμε,αλλά το να υγιαίνουμε αληθινά».

ΟΥ ΠΡΟΣΠΟΙΕΙΣΘΑΙ ΔΕΙ ΦΙΛΟΣΟΦΕΙΝ, ΑΛΛ’ ΟΝΤΩΣ ΦΙΛΟΣΟΦΕΙΝ. ΟΥ ΓΑΡ ΠΡΟΣΔΕΟΜΕΘΑ ΤΟΥ ΔΟΚΕΙΝ ΥΓΙΑΙΝΕΙΝ, ΑΛΛΑ ΤΟΥ ΚΑΤ’ ΑΛΗΘΕΙΑΝ ΥΓΙΑΙΝΕΙΝ(Επίκουρου Προσφώνησις - LIV)

Τα κύρια σημεία της φιλοσοφίας του Επίκουρου

Ο Τόμας Τζέφερσον το 1799, παραμονές της εκλογής του ως πρόεδρος των ΗΠΑ, έγραψε μια συνοπτική περίληψη των δογμάτων του Επίκουρου, σε επιγραμματικό ύφος:

Φυσική

Το σύμπαν είναι αιώνιο.
Τα μέρη του, μεγάλα και μικρά, εναλλάσσονται.
Ύλη και κενό μόνο.
Κίνηση συνδεόμενη με τη βαρύτητα και τη παρέγγλιση.
Αιώνια ανακύκλωση των στοιχείων των σωμάτων.
Οι Θεοί ως όντα αμέσως ανώτερα των ανθρώπων, απολαμβάνουν στη δική τους σφαίρα την ευτυχία τους, αλλά δεν ανακατεύονται με τις ανησυχίες της κλίμακας των όντων που βρίσκονται κάτω από αυτούς.

Ηθική

Η ευτυχία είναι ο σκοπός της ζωής.
Η αρετή είναι το θεμέλιο της ευτυχίας.
Η ωφέλεια είναι το κριτήριο της αρετής.
Καταστηματική ηδονή και απονία.
Η απονία είναι η έλλειψη του πόνου, η αληθινή ευδαιμονία.
Η ενέργεια της κινητικής ηδονής δεν είναι ευτυχία, αλλά την παράγει.
Έτσι η απουσία της πείνας είναι ένα στοιχείο ευδαιμονίας. Το να τρως είναι το μέσο για να την αποκτήσεις.
Ευδαιμονία είναι το να μην υποφέρει το σώμα και να μην ταράσσεται ο νους.
Απονία του σώματος, αταραξία του νου.
Για προσλάβουμε την ηρεμία του νου πρέπει να αποφεύγουμε τις επιθυμίες και τους φόβους, τις δύο κύριες ασθένειες του νου.
Ο άνθρωπος είναι ελεύθερη ατομικότητα.

Η αρετή συνίσταται στα εξής μέρη : 1.Φρόνηση 2.Εγκράτεια 3.Ανδρεία 4.Δικαιοσύνη
Τα οποία αντιπαραθέτονται στα εξής : 1.Αφροσύνη2.Επιθυμία 3.Φόβο 4.Εξαπάτηση

Σχήμα Επικούρειας Φιλοσοφίας>

SQUEEZE MY LEMON...

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΟΥ BLUES Η μουσική τού blues έχει τη δική της ποίηση και το δικό της λεξιλόγιο. Συνεπώς, μελετώντας συγκεκριμένες λέξεις και φράσεις, που βρίσκονται στους στίχους των τραγουδιών τού blues, μπορεί κάποιος να καταλάβει καλύτερα όχι μόνο το blues σα μουσικό είδος, αλλά σαν ένα είδος κουλτούρας και τρόπου ζωής, που εμπεριέχει πολλά στοιχεία, τα οποία αφορούν στις σχέσεις των ανθρώπων, τη δομή των κοινωνικών τάξεων, τον έρωτα, την εργασία, τον τρόπο, που κάποιος βιώνει την ίδια τη ζωή. Το blues λοιπόν, έχει τη δική του μυθολογία. Οι θρύλοι και παραδόσεις των αφροαμερικανών σκλάβων, που στη συνέχεια αναμείχθηκαν με τους θρύλους και τις παραδόσεις των λευκών, με έντονα στοιχεία θρησκευτικότητας, αλλά συνάμα και δεισιδαιμονίας, δημιούργησαν όχι μόνο αυτή τη νέα κουλτούρα, αλλά και μια νέα γλώσσα, που τη συναντάμε σχεδόν σε κάθε blues τραγούδι. Με αυτό σα σκεπτικό, σταχυολόγησα και σάς παραθέτω αρκετές εκφράσεις και φράσεις από το λεξιλόγιο τού blues. Αν κανείς τις διαβάσει προσεκτικά, θα καταλάβει όχι μόνο καλύτερα το blues, αλλά και όλες του τις παραφυάδες, που ανάμεσα σε αυτές, βρίσκεται σίγουρα και το rock. Alligator / 'Gator Είδος χορού με καταγωγή από τη Florida των ΗΠΑ. Περιλαμβάνει στριφογύρισμα στο πάτωμα και πολλές φιγούρες. Axe Gang Η φράση αναφέρεται σε εργάτες, που κόβουν ξύλα και τελούν υπό την επίβλεψη κάποιου επιστάτη. Οι περισσότεροι από αυτούς τους εργάτες ήταν μαύροι φυλακισμένοι. Ανάλογη φράση είναι το «Chain Gang», όπου φυλακισμένοι μαύροι, δεμένοι με αλυσίδες, έσπαγαν πέτρες, ώστε αυτές να χρησιμοποιηθούν ως δομικό υλικό. Back Door Man Αναφέρεται στη κρυφή σχέση παντρεμένης γυναίκας με τον εραστή της, που το σκάει από τη πίσω πόρτα, όταν έρχεται ο σύζυγος. Balling the Jack Φράση, που προέρχεται από τους σιδηρόδρομους. Αργότερα, το νόημά της άλλαξε και η φράση υπονοούσε την ερωτική πράξη. Έγινε, επίσης και είδος χορού με έντονα ερωτικά στοιχεία, που άκμασε στα χρόνια τού μεσοπολέμου. Barrelhouse 1. Φράση, που επινοήθηκε στα τέλη τού 1800 και αναφερόταν σε μπαρ, που σέρβιραν αλκοόλ απ' ευθείας από το βαρέλι. Αργότερα, πήρε το νόημα τού φασαριόζικου και σαματατζίδικου καπηλειού.

Σα ρήμα, η λέξη σημαίνει τριγυρνάω και αλητεύω,
όπως επίσης και αλλάζω εύκολα και γρήγορα ερωτικούς συντρόφους. «Ainʼt gonna barrelhouse no more», μια συνήθης φράση, που απαντάται στη blues ποίηση.

Η φράση «barrelhouse piano» αναφέρεται στους γρήγορους ρυθμούς, που έβγαζε ο πιανίστας συνοδευόμενος από οχλοβοή και σαματάδες.


2. Tο «barrelhouse» προήρθε από τα πρώτα αυτοσχέδια bar, αν μπορούμε να τα ονομάσουμε έτσι, με βάση τη σημερινή τους μορφή, όπου τότε δεν είχαν μπάρα, για να κάθεται ο κόσμος, αλλά δυο βαρέλια σε κάθε άκρη και μια τάβλα πάνω τους για να ακουμπάνε οι πελάτες και να σερβίρονται.

Beale Street
Οδός, που βρίσκεται στο Memphis, Tennessee και από πολλούς θεωρείται η πρωτεύουσα των αφροαμερικανών. Προσέφερε μια διαφορετική αίσθηση ελευθερίας στους κατοίκους της και προσέλκυε πολλούς πλανόδιους μουσικούς. Θεωρείται ο κατʼ εξοχήν δρόμος τού blues. Μετά το 1960, έπαψε να λειτουργεί ως τέτοια, αλλά τα τελευταία χρόνια καταβάλλονται προσπάθειες, ώστε να αποκτήσει ξανά τη χαμένη της δόξα και να ξαναγίνει το κέντρο τού blues, όπως ήταν κάποτε.

Biscuit / Biscuit Roller
Με τη λέξη «biscuit» γίνεται αναφορά στη νεαρή και άκρως επιθυμητή γυναίκα. Η φράση «biscuit roller» αναφέρεται στον καλό εραστή, αυτόν, που πραγματικά ξέρει να μεταχειρίζεται μια γυναίκα.

Black Cat Bone
Πιθανότατα κάποια μυστηριακή τελετή, που κουβάλησαν μαζί τους οι μαύροι σκλάβοι από την Αφρική και με την πάροδο τού χρόνου
ενσωματώθηκε στην κουλτούρα τού blues. Χρησιμοποιείτο σα φυλαχτό, που θα έφερνε πίσω τον ξεστρατισμένο εραστή, αλλά και για να κάνει αόρατο (υποτίθεται) όποιον το είχε στην κατοχή του.

Ένα εξαιρετικά σπάνιο είδος φυλαχτού, τού οποίου η σπανιότητα είχε σχέση με το τελετουργικό τής παρασκευής του. Το τελετουργικό περιελάμβανε το βράσιμο μιας ζωντανής μαύρης γάτας τα μεσάνυχτα. Το ζώο πέθαινε με αγωνία και ο «μάγος», ο «ειδικός» αν θέλετε αυτής τής πράξης, περίμενε μέχρι τα κόκκαλα να αποχωριστούν τη σάρκα.

Ποιο όμως ήταν αυτό το κόκκαλο; Κάποιοι λένε, πως ήταν το πρώτο κόκκαλο, που αναδυόταν από τον αποχωρισμό τής σάρκας από το σκελετό. Άλλοι πάλι λένε, πως όλα τα κόκκαλα διαχωρίζονταν και ένας δοκιμαστής τα τοποθετούσε ένα-ένα κάτω από τη γλώσσα του μέχρι να πετύχει το κόκκαλο, που τον έκανε αόρατο.

Ένας άλλος πάλι άλλος τρόπος, για να ξεχωρίσει κανείς αυτό το κόκκαλο, είναι να τα πετάξει όλα σʼ ένα ρυάκι, που τρέχει προς το βορρά και να δει ποιο από αυτά επιπλέει. Το συγκεκριμένο κόκκαλο φυλασσόταν σε μια ειδική σακούλα, (mojo bag) αρωματισμένο με ένα ειδικό λάδι φτιαγμένο από χόρτα τής Ανατολής (van van oil). Για το σχετικό λάδι, υπάρχει αναφορά παρακάτω. Το λίπος τής γάτας το έλιωναν και το έκαναν λάδι, που στη συνέχεια εμφιάλωναν. Χρησίμευε για την επάλειψη των «γουριών» τού κάθε χαρτοπαίκτη.

Black Gypsy (Woman)
Η συγκεκριμένη φράση επινοήθηκε όταν γύρω στο 1920, οι αφροαμερικανοί ήρθαν σε επαφή με διάφορες πλανόδιες τσιγγάνες (gypsies) χαρτορίχτρες (fortune tellers). Από την επαφή αυτή προέκυψε μία νέα κατηγορία αφροαμερικανών γυναικών, που ασχολούνταν με πρακτικές, που αφορούσαν τα μελλούμενα, την εκδίωξη τού κακού και την καλή ερωτική διάθεση.

Blues - Επίσημη ιστορική καταγραφή
Σαν την πρώτη καταγραφή τής μουσικής τού blues, έχουμε το «Mr. Crump Blues» στο Beale Street στο Memphis τού Tennesse, γύρω στο 1909 από τον W.C. Handy, τον πρώτο μουσικολόγο τής εποχής, που αποτύπωσε τα blues, που άκουγε, σε νότες.

 

Boll Weevil
Ένα έντομο, πoυ κατέστρεφε τις βαμβακοφυτείες. Η λέξη σημαίνει και κακοπροαίρετος άνθρωπος, σαματατζής, εκμεταλλευτής και αδίστακτος.

Boogie Chillun
Η λέξη boogie έχει διάφορα νοήματα. Σημαίνει γρήγορες κινήσεις, διασκεδάζω ζωηρά και χορεύω, επίσης ζωηρά. Το «Chillun» είναι νέγρικη παραφθορά τού «children». Σε πιο ελεύθερη μετάφραση, τα παιδιά, που χορεύουν ή τα παιδιά γεννημένα, για να χορεύουν.

Boogie-Woogie
Ο όρος Boogie-woogie αναφέρεται στον έντονο ρυθμό από πιάνο πάνω σε jazz/blues φόρμες. Πιθανότατα, ξεκίνησε στο αμερικάνικο Midwest στις αρχές τού 20ού αιώνα και γρήγορα εξαπλώθηκε σε όλες τις ΗΠΑ. Για πολλούς, ο συγκεκριμένος ρυθμός αποτελεί πρόδρομο τού rock and roll.



Bourbon Street
Ο κεντρικός δρόμος τής Νέας Ορλεάνης με πιθανή ημερομηνία ονομασίας γύρω στα 1700, όπου υπήρχε η γαλλική κυριαρχία στην περιοχή. Δρόμος, όπου άνθισαν μπαρ και κλαμπ με ζωντανή μουσική jazz/blues όλο το 24ωρο. Από πολλούς χαρακτηρίζεται σαν το μεγάλο σχολείο για κάθε μουσικό, γιατί εκεί είχε την ευκαιρία να ακούσει πολλές διαφορετικές μουσικές φόρμες αλλά και πολύ αυτοσχεδιασμό από συναδέλφους του.

Canned Heat Ένα θανατηφόρο ποτό, που προκύπτει από την εξαγωγή τής αλκοόλης από στερεοποιημένα προϊόντα μεθυλενίου. Η κύρια χρήση του ήταν για μαγείρεμα σε εξωτερικούς χώρους. Αργότερα, ονομάστηκε έτσι και το αλκοόλ, που έβγαινε από γυαλιστικό υγρό παπουτσιών με ειδική διαδικασία.

Captain
Όρος, που αναφέρεται στα λευκά αφεντικά και ειδικότερα στους δεσμοφύλακες.

C.C. Rider Ο φίλος μαύρης πόρνης, που απολαμβάνει δωρεάν την ερωτική πράξη. Συνώνυμό του το «Easy Rider». Chicken Shack Περιθωριακό εστιατόριο, που σέρβιρε και αλκοόλ.

Coffee Grinder / Grinding
Μεταφορικός όρος, που αναφέρεται στην ερωτική πράξη.

Cold In Hand
Απένταρος, χωρίς καθόλου χρήματα.

Creeper
Ο κρυφός εραστής, που ξεγλιστρούσε από τα μάτια τού απατημένου συζύγου.

Doney / Doe
Όρος, που αναφέρεται σε γυναίκα με κακό χαρακτήρα.

Dozens
To dozens δεν είναι μόνο μια βρισιά, που αφορά στη μάνα κάποιου, αλλά παραδοσιακό παιχνίδι των αφροαμερικανών, κατά το οποίο ο ένας προσπαθεί να προσβάλει τον άλλο ξεστομίζοντας ατάκες κατά τού αντίπαλου και πολλές φορές και για την μητέρα του. Ο νικήτης κρίνεται από τους θεατές. Ονομάστηκε «the dozens», διότι για έναν σκλάβο ήταν πολύ υποτιμητικό να πουλιέται με ντουζίνες (συνήθως με ντουζίνες πωλούνταν οι σκλάβοι, που είχαν διαμελιστεί για τιμωρία). Στις μέρες μας έχει αλλάξει όνομα και ονομάζετε «battle rap»...

Dry Long So
Η φράση δηλώνει μεγάλη διάρκεια φτώχειας και ανέχειας.

Dust My Broom
Η φράση υποδηλώνει τον τερματισμό μιας σχέσης και το ξεκίνημα μιας νέας ζωής.

Eagle Rock
Διάσημος χορός τής εποχής 1920 και λίγο μετά. Ιδιαίτερα ζωηρός με σπάσιμο τής μέσης και ζωηρές κινήσεις των χεριών. Όμως, η φράση «The eagle flies on Friday» στο «Stormy Monday» τού T-Bone Walker, αναφέρεται στην πληρωμή των εργατών κάθε Παρασκευή. Ο αετός ήταν το σύμβολο στα αμερικανικά νομίσματα.

Faror
Η λέξη σημαίνει «φιλενάδα» και προέρχεται από τις περιοχές πέριξ τού Mississippi.

Fat Mouth Ο κόλακας, ο σαγηνευτής γυναικών, ο ειδικός στο να κολακεύει και να ρίχνει γυναίκες. Flagging (a train, a ride) Σινιάλο σε τρένο, που μεταφέρει φορτίο, για να ανέβει κάποιος και να ταξιδέψει με αυτό.

Goofer / Goofy Dust
Χώμα και σκόνη από τάφο συνήθως μικρού παιδιού, που ριχνόταν πάνω στο μαξιλάρι τού θύματος ή και στα ρούχα του, για να τού έρθει κακή τύχη και στη συνέχεια ο θάνατος. Η διαδικασία ονομαζόταν «fixing». Γνωστό και σαν «black dust».

High Yeller (yellow)
Ο μαύρος με πιο λευκή απόχρωση δέρματος.

Highway 51
Ξεκινούσε από το La Place, Louisiana και έφτανε στο Hurley, Wisconsin. Σήμερα έχει παρακαμφθεί από το Interstate 55 και λόγω αυτού τού γεγονότος, το όνομά του φθίνει. Ο συγκεκριμένος αυτοκινητόδρομος αποτέλεσε την πεπατημένη έξοδο των μαύρων προς το βορρά κατά την εποχή τής μεγάλης μετανάστευσης από το Νότο. Μεταφορικά σημαίνει, αλλάζω σελίδα στη ζωή μου.

Ηobo
Ο άνθρωπος, που επιβιβάζεται σε τρένα, που μεταφέρουν φορτία με σκοπό την αναζήτηση δουλειάς. Ο περιπλανώμενος, ο άστεγος και ο απατεωνίσκος. Σε κάθε περίπτωση πάντως, ο άφραγκος.

HooDoo
Το κράμα, που προέκυψε με την ανάμειξη τής αφρικανικής «μαγείας» με το χριστιανισμό. Παράφραση τού Voodoo. Ένα μείγμα αφρικανικών και ευρωπαϊκών παραδόσεων. Κάτι, που φέρνει κακή τύχη. Λειτουργεί και σαν επιθετικός προσδιορισμός για κάποιον, που κατέχει καλά την τέχνη τής μαγείας, τής μαντικής, αλλά και τού θεραπευτή.

Hoochie Coochie Man Είδος ζωηρού χορού, αλλά και γνώστη τής μαγείας. Αργότερα απέκτησε και το νόημα τού γυναικά και τού καρδιοκατακτητή. Honeydripper Ο σούπερ γυναικάς και καρδιοκατακτητής.

Jelly / Jelly Roll
Η ερωτική πράξη. «Jelly bean», ο άντρας εραστής και «jelly» η γυναίκα. Επίσης συναντάται και η φράση «good jelly-roll baker», που αναφέρεται σε επιδέξιο εραστή, κάποιον, που ικανοποιεί κάθε γυναίκα. Η λέξη «Jello» αναφερόταν στο αιδοίο.

Jim Crow
Το σύνολο των ρατσιστικών νόμων τού αμερικανικού νότου και τού διαχωρισμού από τους λευκούς πολίτες.

Jinx
Ο κακότυχος.

Jitterbug
Δημοφιλής χορός, που άκμασε τη δεκαετία τού 1940. Η φράση επίσης, σημαίνει, νευρικά κλονισμένος άνθρωπος, αλλά επίσης έχουμε αναφορές και στο τρακ, που νιώθουν νέοι μουσικοί πριν ανέβουν στη σκηνή.

Jive
Φράση με πολλά νοήματα. Αναφέρεται κυρίως στο swing και στο jump blues. Είναι επίσης φράση, που χρησιμοποιείται, για να δηλώσει, ότι κάποιος μιλάει ακαταλαβίστικα ή λέει ανοησίες. -«Don't listen to him, man, he's just talkin' jive».

Johnny Conqueroo
1. Ρίζα φυτού παρόμοιου με τη γλυκοπατάτα με ιδιότητες παρόμοιες των ήπιων ηρεμιστικών. Στην τέχνη τής μαγείας χρησιμοποιείται για να φέρει τύχη σε τυχερά παιχνίδια, να ενισχύσει τη γοητεία κάποιου απέναντι στις γυναίκες και να αυξήσει τις ερωτικές του επιδόσεις. Φυλάσσεται σε ειδικό σακούλι το Mojo bag, όπως και το black cat bone.

2. Το Johnny Conqueroo, είναι εν μέρει ονομασία, που δόθηκε λόγω ενός αφρικανού πρίγκιπα, ο οποίος είχε αρπαχτεί από το λαό του και πουλήθηκε ως σκλάβος στην Αμερική και επίσης λόγω τού Ιωάννη Βαπτιστή, όπου κατά τους αμερικανούς μεθοδιστές εκτός από «Βαπτιστής» ή Ιωάννης ο «Αποκαλυπτής» (John the Revelator) ονομαζόταν και «Κατακτητής» (Conqueror). Εκτός αυτού, το φυτό χρησιμοποιούταν ως συστατικό τής hoodoo λατρείας λόγω των ιδιοτήτων του ως καθαρτικό και πως γενικά καθάριζε την ψυχή. Επίσης, συνδυαζόταν στις λατρείες αυτές λόγω τής μυρωδιάς του, που μοιάζει με τον καπνό πίπας.

Jug Band
Μουσικά σχήματα, που γεννήθηκαν πιθανότατα στο Louisville, Kentucky, στις αρχές τού 20ού αιώνα και χρησιμοποιούσαν σαν μουσικά όργανα κατσαρολικά, σκάφες πλυσίματος, σκούπες και μπουκάλια από whiskey. Αργότερα, προστέθηκε η φυσαρμόνικα και η ακουστική κιθάρα. Η μουσική που έπαιζαν ήταν ζωηρό και γρήγορο blues.

Juju Είδος αφρικανικής μουσικής, αλλά επίσης και είδος φυλαχτού που έφεραν μαζί τους οι μαύροι τής δυτικής Αφρικής. Juke Joint Η λέξη «Juke» έχει σαν προέλευση τη δυτική Αφρική και σημαίνει «αχρείος» και «διεστραμμένος». Η φράση σημαίνει θορυβώδες μέρος (εστιατόριο, μπαρ) με δυνατή ζωντανή μουσική, που αργότερα αντικαταστάθηκε από το γνωστό μας juke box. Laissez les bon temps rouler Δημοφιλής φράση των γαλλόφωνων Cajun τής Νέας Ορλεάνης, που σημαίνει «Let the good times roll».

Killing Floor
Στην κυριολεξία σημαίνει «σφαγείο» και αναφέρεται στην περιοχή Chicago Stockyards, όπου υπήρχαν σφαγεία. Στο συγκεκριμένο μέρος έβρισκαν εργασία πολλοί μαύροι, που έφευγαν διωγμένοι από το νότο τις δεκαετίες τού ʼ20, ʼ30, αλλά και τού ʼ40. Μεταφορικά, η φράση σημαίνει να είναι κανείς σε άθλια ψυχολογική κατάσταση λόγω χωρισμού ή άλλων προβλημάτων.

Lucille Η κιθάρα τού B.B King, που πήρε το όνομα μιας κοπέλας, εξ αιτίας τής οποίας κάηκε (από τον εραστή της) ένα ολόκληρο κλαμπ, στο οποίο έπαιζε ο B.B King. Όταν το μέρος άρπαξε φωτιά, ο Β.Β. άρπαξε την κιθάρα του κυριολεκτικά μέσα από τις φλόγες και κατάφερε να τη γλυτώσει. Στη συνέχεια, τής έδωσε το όνομα τής κοπέλας, που ήταν η αιτία για τη φωτιά. Maxwell Street Δρόμος στο Σικάγο με τεράστια λαϊκή αγορά, που ξεκίνησε από τις αρχές τού 1900 και συνεχίστηκε μέχρι και σήμερα. Λαϊκό παζάρι με ο,τιδήποτε εξωτικό, που κάποιος μπορεί να φανταστεί να πωλείται, φαγητό αλκοόλ και πολλές υπαίθριες μπάντες, που έπαιζαν μουσική. Τόπος συγκέντρωσης νεοφερμένων στο Σικάγο, αλλά και πολλών μεταναστών, που έψαχναν για δουλειά.

Mojo
Το σύνολο των φυλαχτών και των γουριών, που είχαν στην κατοχή τους οι τυχοδιώκτες, οι εραστές και οι χαρτοπαίκτες. Μπορεί να περιελάμβανε όλων των ειδών τα αντικείμενα. Από ειδικά φυλαχτά μέχρι και τρίχες από μαλλιά, δόντια, αγαλματίδια κ.λπ.. Φυλάσσονταν προσεκτικά σε ειδικές σακούλες. Η χρήση τους ήταν ανάλογη των επιθυμιών τού κατόχου. Απομάκρυνση κακής τύχης, πρόκληση συμφοράς σε αντίπαλο, αύξηση ερωτικής επιθυμίας κ.λπ..

Moonshine
Παράνομα αποσταγμένο whiskey, που φτιαχνόταν, όταν έβγαινε το φεγγάρι προς αποφυγή πρόκλησης προσοχής. Συχνά το μείγμα περιελάμβανε πατάτες, καλαμπόκι και φρούτα, που αποστάζονταν σε ειδικούς παράνομους βραστήρες. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ το 1894 υπολόγισε, πως η παραγωγή τού συγκεκριμένου ποτού ανερχόταν στα 5 έως 10 εκατ. γαλόνια ετησίως.

Nation Sack
Αναφέρεται στο τραγούδι τού Robert Johnson, «Come On In My Kitchen» και έχει σχέση με τα φυλαχτά, που χρησιμοποιούσαν οι γυναίκες.

Parchman Farm
Είναι το επίσημο όνομα τής φυλακής τής πολιτείας τού Mississippi (Mississippi State Penitentiary). Στην ουσία όμως, ήταν τόπος συγκομιδής μπαμπακιού. Οι συνθήκες εργασίας για τους μαύρους σκλάβους ήταν άθλιες, όπως και η μεταχείρισή τους από τα λευκά αφεντικά. Πολλοί μεγάλοι μουσικοί τού blues πέρασαν από εκεί κι έγραψαν τραγούδια γιʼ αυτό το άθλιο μέρος.

Ramblin'
Φράση, που υποδηλώνει περιπλάνηση, αναζήτηση νέων ερωτικών συντρόφων και εργασίας.

Rider / Riding
Ο ερωτικός παρτενέρ και η σεξουαλική πράξη. Συνώνυμα τα «balling the jack» και «grinding».

Ride the Blinds
Η παράνομη επιβίβαση σε τρένο, που μεταφέρει φορτία.

Roadhouse Θορυβώδες μπαρ ή εστιατόριο, ανάλογο με το juke joint. Roll Αρχικά σήμαινε τη εργασία τυλίγματος τού μπαμπακιού. Κατέληξε όμως, να σημαίνει και αυτό την ερωτική πράξη.

Root Doctor
Ο πλανόδιος «γιατρός-μάγος», που χρησιμοποιούσε πολλά ματζούνια στις θεραπείες του.

Rounder
Ο γυναικάς, αυτός που κλέβει γυναίκες από άλλους άντρες, ο μεγαλο-χαρτοπαίχτης.

Salty (Dog)
Ο άνδρας με αυξημένη ερωτική διάθεση. Σημαίνει επίσης, ο σκληροτράχηλος κι ο τσαμπουκάς.

Seventh Son
Η ειδική τύχη, που οι μαύροι πίστευαν, πως έχει ο έβδομος γιος τού έβδομου γιου. Γενικά, ο αριθμός επτά φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σημασία σε πολλές κουλτούρες τού κόσμου.

Shakin' That Thing
Έγινε δημοφιλές από τον Papa Charlie Jackson το 1925 στο ομώνυμο τραγούδι. Η σεξουαλική πράξη.

Smokestack Lightin'
Τα «αέρια» τού μουλαριού . Είναι επίσης και ο καπνός, που βγάζει το τρένο με ατμομηχανές, οι οποίες είναι και περισσότερο διακριτές τη νύχτα. Υποδηλώνει και τη φυγή, τη δραπέτευση αν θέλετε.

Spoonful
Αναφέρεται στη κοκαΐνη και την ηρωίνη, αλλά έχει σχέση και με την ερωτική πράξη, κυρίως το προκαταρκτικό στάδιο.

Squeeze My Lemon
Η λέξη «lemon» αναφέρεται στη γενετήσια περιοχή. Η ερωτική πράξη.

Stagger Lee
Αναφέρεται σε ένα πιθανότατα μυθικό καβγά μεταξύ ενός προαγωγού τού Lee Shelton, (aka Stack Lee), που πυροβόλησε τον Billy Lyons, επειδή τού έκλεψε το καουμπόικο καπέλο του (Stetson hat) και δέν τού το επέστρεφε.

Stavin' Chain Το εργαλείο, που χρησιμοποιούσαν για να φτιάξουν βαρέλια, αλλά και για να ενώσουν μεταξύ τους τις αλυσίδες των μαύρων σκλάβων, που δούλευαν στις φυτείες και στα λατομεία. Σημαίνει και δέσμιος σε ψυχοφθόρο έρωτα.

Steel-Driving Man
Οι εργάτες, που με ειδικά σιδερένια καλέμια άνοιγαν τρύπες σε πέτρες, που τις χρησιμοποιούσαν στις κατασκευές σιδηροδρομικών γραμμών.

Stingaree
Είδος ψαριού, αλλά στο λεξιλόγιο τού blues αναφέρεται στην ερωτική πράξη και τα σεξουαλικά όργανα των γυναικών.

Strut / Strut Your Stuff
Αρχικά, είχε τη σημασία τού «χορεύω καλά». Αργότερα, κατέληξε να σημαίνει τις ρυθμικές κινήσεις των παρτενέρ μιας ερωτικής πράξης. Επίσης, σημαίνει κάνω επίδειξη και περπατώ υπερήφανα.

Sugar Mama H έμπειρη ερωτικά γυναίκα, που ξετρελαίνει τους άνδρες με τη τσαχπινιά της. Συνήθως αναφέρεται σε ώριμες και άνω των τριάντα ετών γυναίκες, ενώ το «Candy Cane» αναφέρεται σε κορίτσια εφηβικής ηλικίας με έντονο ερωτισμό.

Van Van Oil
Ειδικό λάδι από αρωματικά χόρτα, που χρησιμοποιούνταν, για να αλείφονται τα φυλαχτά.

Whoopie, Making
Περνάω καλά, κυρίως ερωτικά.

Yas Yas (Yas)
Η ρυθμική αντικατάσταση τής λέξης «ass» (οπίσθια), που απαγορευόταν να ακούγεται δημοσίως.

Yea You Right
Με καταγωγή τη Νέα Ορλεάνη, η φράση αυτή αποτελεί την απάντηση σε κάθε ερώτηση.


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Leroi Jones: «The Blues People»
Debra de Salvo: «The Language of the Blues: From Alcorub to Zuzu»
Oldrich Bartas: «The Blues Language-Bluesology»
Guy Davis: «The Language of the Blues

 

Ο Σωκράτης και η Διδασκαλία του

Black Μπεε!

  

Sam Harris - Γιατί η Επιστήμη είναι Τυφλή στις Θρησκείες

Επιλογή Θεού και Θρησκείας!

Εάν έχεις την πρωτόγονη άγνοια και συναίσθημα και θέλεις να πιστεύεις σε Θεό(ους) και Θρησκεία μελέτησε τα παρακάτω!

 

ΤΟ ΠΥΡ!

Από την ελληνική Κοσμολογία,
στην πυρομανία των χριστιανών

To πυρ-φωτιά αποτελεί ίσως την απλούστερη και βασικότερη μορφή ενέργειας, που συνοδεύει τον άνθρωπο απʼ τις απαρχές της ύπαρξής του εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Οι πυρκαϊές, που προέρχονταν απʼ τα πυρακτωμένα ποτάμια λάβας ενός ηφαιστείου, οι πτώσεις των κεραυνών στην γη και οι τυχαίες αυταναφλέξεις λόγω ξηρασίας και υψηλών θερμοκρασιών, αποτέλεσαν το φυσικό φαινόμενο, που πολύ αργότερα ο έλλογος άνθρωπος ονόμασε πυρ η φωτιά. Ο φόβος, η απορία και ο θαυμασμός του για το φυσικό και ανεξέλεγκτο αυτό φαινόμενο χάραξαν ανεξίτηλα σημάδια στα βαθιά στρώματα του ψυχισμού του, αλλά και μνήμες, που τον συνοδεύουν σε όλη την διάρκεια της εξέλίξής του. Ο πρωτόγονος άνθρωπος αρχικά προσπαθούσε να συντηρεί ζωντανή την φωτιά και να την αναζωπυρώνei κατά βούληση, διατηρώντας την στις κρύες περιόδους και στα παγωμένα σκοτάδια της νύκτας, αποκτώντας έτσι το φως και την θερμότητα. Όμως η ανακάλυψη της δημιουργίας της φωτιάς απετέλεσε το μεγαλύτερο βήμα στην εξέλιξη και στην πορεία της ανθρωπότητας.   Ετυμολογικά οι ρίζες «πυ-ρ», «φυ-ρ», «φυ-σ», «φω-σ», «φω-τ», «φα-ο» είναι κοινές (Λεξικό Σκαρλάτου Βυζαντίου). Απʼ την ρίζα πυ- γεννιούνται οι λέξεις πυρά, πυραμίς («το της φλογός σχήμα πυραμοειδές εστι», Δημόκριτος), πύργος, πυρήν, πύθων (ο δράκος που φυσά φωτιά). Από την ρίζα φυ- γεννιούνται οι λέξεις φύσις (κατά τον Αριστοτέλη «πάσα ουσία φύσις λέγεται»), φύσα (ενέργεια, εισπνοή), φύω, φυτόν (αυτό που γεννιέται-ζη), φυλή (γενεά-γέννησις), φύλον, φύλαξις κ.α. Επίσης οι λέξεις φως, φωτιά, φωνή παράγονται από την ίδια ρίζα. Από όλες αυτές τις λέξεις γεννιώνται χιλιάδες άλλες σύνθετες λέξεις στην Ελληνική και τη Λατινική Γλώσσα, όπως πυρκαϊά, πυροβασία, φύραμα, φυσιολογικός, φυσάω, φυτόν, φωνόγραφος, φωστήρ, φωσφόρος, φάος, φαιδρόν και fire (φωτιά), fur (γούνα), physic (φυσικό), physiology (φυσιολογία) και άλλες αντίστοιχα. Ο Πλάτων στον «Κρατύλο» εκ στόματος Σωκράτους μας λέει, ότι πιθανόν η λέξη πυρ να είναι αντιδάνειο, που επανήλθε στην Ελληνική Γλώσσα, απʼ τους Φρύγες. Ίσως και η λαϊκή ρήση «στο πι και φι», δηλαδή κάτι που γίνεται πολύ γρήγορα, να συμβολίζει την ταχύτατη ανάφλεξη και εμφάνιση του πυρός.   Στην τριλογία του Αισχύλου «Προμηθεύς» ο Τιτάνας Προμηθέας εμφανίζεται ως ο δωρητής της φωτιάς, των τεχνών και των επιστημών στους ανθρώπους. Ο Ζευς τιμώρησε τον Προμηθέα σταυρώνοντάς τον στον Καύκασο. Ο Προμηθέας, αν και είχε καλές και αγνές προθέσεις έναντι των ανθρώπων, άνοιξε το κουτί της Πανδώρας, απʼ όπου ξεπήδησε το πιο χρήσιμο μα και επικίνδυνο αγαθό, το «πυρ». [Ο εικονιζόμενος πίνακας είναι του Γάλλου ζωγράφου Γκυστάβ Μορώ (1826-1898).] Σε όλες τις αρχαίες θρησκείες το πυρ αποτέλεσε την βασική συμβολική απεικόνιση των θεών. Η ελληνική μυθολογία βρίθει από ιστορίες θεών και μυθικών ανθρώπων, που σχετίζονται με την φωτιά. Ο Ήφαιστος είναι ο θεός της φωτιάς, που κατασκεύασε τα πύρινα όπλα των Ολυμπίων για την μεγάλη αναμέτρησή τους με τους Τιτάνες. Οι τρεις Κύκλωπες Βρόντης (βροντή), Στερόπης (αστραπή) και Άργης (φως) δώρισαν τις δεξιότητές τους στον Δία. Γιʼ αυτό ο Ζευς χαρακτηρίζεται στον Oρφικό Ύμνο του «φλογόεις», «βρονταίος», «κεραύνιος» και «πυρίδρομος». Εκείνος με όπλο του το «ουράνιο πυρ», δηλαδή τον κεραυνό, κατατρόπωσε τους Τιτάνες και έγινε κυρίαρχος του Ολύμπου. Ο Διόνυσος γεννήθηκε μέσα απʼ την φωτιά του κεραυνού του πατέρα του Δία, γιʼ αυτό και ονομάζεται «πυρίσπορος», «πυριφεγγής», «πυρόεις», «πυρίπαις» και «πυριγενής» στον Ορφικό του Ύμνο. Η κόρη του Κρόνου και αδελφή του Διος, Εστία, είναι η θηλυκή θεϊκή εκδοχή του πυρός. Στον Ορφικό Ύμνο της αναφέρεται ως εκείνη, η οποία κατέχει τον «μέσο οίκο του αιωνίου και μεγίστου πυρός». Αλλά και οι Κάβειροι, οι Τελχίνες και οι Κουρήτες ήταν οι τεχνίτες της φωτιάς, που έδωσαν τα επιτεύγματά τους στους ανθρώπους.   Κατά την εποχή του Παυσανία στο Άργος υπήρχε βωμός, που έκαιγε άσβεστο πυρ, προς τιμή του πανάρχαιου ήρωα και δημιουργού της πόλης, Φορωνέως. Σύμφωνα με την Μυθολογία των Αργείων ο Φορωνεύς ήταν εκείνος, που ανακάλυψε το πυρ και το έδωσε στους ανθρώπους. Στις παραδόσεις όλων των λαών της αρχαιότητας το πυρ υπήρχε σε πολλούς μύθους και τελετουργικά. Στους Ρωμαίους η Vesta-Εστία, το αιώνιο πυρ, ήταν ο αγγελιαφόρος μεταξύ των θεών και των ανθρώπων, η δε φωτιά έπρεπε να διατηρείται άσβεστη από τις Εστιάδες παρθένες ιέρειες της φωτιάς. Οι λαμπαδηδρομίες, που τελούνταν βράδια σε όλη την Μεσόγειο, ήταν πομπές, που συμβόλιζαν την εμφάνιση του πρωταρχικού ουρανίου πυρός μέσα στο έρεβος και τη νύχτα. Οι λαμπαδηδρομίες ήταν πομπές, που συμβόλιζαν την εμφάνιση του πρωταρχικού ουρανίου πυρός μέσα στο έρεβος και τη νύχτα. Οι περισσότερες θρησκείες των αρχαίων πολιτισμών ήταν ηλιολατρικές. Ο Ήλιος, ως ο πύρινος και αισθητός δημιουργός της ζωής, λατρεύτηκε όσο κανείς άλλος θεός. Στην Ευρώπη και τη Μεσόγειο η ηλιολατρεία αντιπροσωπεύεται απʼ τους θεούς: Ήλιο-Sol, Απόλλωνα, Άδωνι, Διόνυσο-Βάκχο, Ηρακλή στην Ελληνική Επικράτεια, τον Όσιρι στην Αίγυπτο, τον Οντίν στην Βόρειο Ευρώπη, τους Μίθρα, Μπελ, Θαμμούζ και Σαμάς στην Μέση Ανατολή και Μεσοποταμία και την Αματεράσου στην Ιαπωνία. Στην Αμερικανική Ήπειρο ανάμεσα στους λαούς των Ίνκας, Μάγιας, Αζτέκων και των λοιπών Ινδιάνων ο θεός Ήλιος κατείχε την σημαντικότερη θέση λατρείας. Στην Σκανδιναβική Μυθολογία ο Θωρ είναι γυιός της Γιορτ και του θεού Ηλίου Οντίν και είναι ο πολεμιστής θεός της φωτιάς και των κεραυνών. Στην αρχαία ιρανική Ζωροαστρική θρησκεία ο μέγιστος θεός Αχούρα Μάζντα συμβολιζόταν από το πυρ. Στον Μιθραϊσμό επικράτησε η περσική πυρολατρία και η λατρεία του πυρφόρου θεού Ηλίου-Μίθρα. Στην ινδική θρησκεία ο Άγκνι είναι ο θεός της φωτιάς, που γεννήθηκε απʼ την τριβή δύο ξύλων και καταβρόχθισε τους γονείς του και έκτοτε τρέφεται απʼ τις προσφερόμενες θυσίες.   H φιλοσοφική έννοια και η Κοσμολογία του πυρός Στην αρχαία ελληνική φιλοσοφική σκέψη, η έννοια και ο συμβολισμός του πυρός έχουν εξέχουσα θέση. Στα φιλοσοφικά κείμενα όμως, υφίσταται ένας θεμελιακός διαχωρισμός δύο διαφορετικών ειδών πυρός. Ο διαχωρισμός αυτός αναφέρεται καθαρά στον Περιπατητικό φιλόσοφο Θεόφραστο: «Αυτό είναι που έλεγαν και οι παλαιοί, ότι το πυρ ζητεί πάντοτε τροφή και δεν ενδέχεται να διατηρήται χωρίς την καύσιμη ύλη. Γιʼ αυτό φαίνεται άτοπο να το χαρακτηρίζουμε πρωταρχική ουσία και αρχή, αν δεν μπορή να υπάρξη χωρίς ύλη. Διότι ούτε ως απλό στοιχείο ούτε προηγούμενο του υποκειμένου και της καύσιμης ύλης μπορεί να είναι (το πυρ), εκτός αν υπάρχη τέτοια φύσις στην πρώτη σφαίρα, η οποία είναι αμιγής και καθαρή θερμότητα. Έτσι δεν θα καίη καθόλου. Αυτή όμως είναι η φύσις του πυρός (το να καίη), πλην εάν υπάρχουν πολλές και διαφορετικές φύσεις του πυρός. Και η μεν πρώτη φύσις είναι καθαρή και αμιγής, η δε περί την γήινη σφαίρα είναι αναμεμειγμένη (με άλλα στοιχεία) και πάντοτε σε διαδικασία γενέσεως» («Περί Πυρός», παρ. 4).   Αλλά και ο δάσκαλός του, ο Αριστοτέλης, κάνει τον ίδιο διαχωρισμό: «Από μίαν άποψη υπάρχει το πυρ ως στοιχείον (που είναι ίσως αυτό καθʼ εαυτό το άπειρον ή κάτι άλλο παρόμοιο), από μίαν άλλη άποψη όχι, διότι πυρ δεν είναι το ίδιο στοιχείο. Το πυρ είναι στοιχείο θεωρούμενο σαν κάτι το φυσικό, το όνομα όμως σημαίνει το τι έχει συμβεί σʼ αυτό, δηλαδή γίνεται κάτι εξ αυτού ως πρώτου ενυπάρχοντος.» («Μετά τα Φυσικά», 1052, παρ. 9.) Δηλαδή το πρώτο «ενυπάρχον πυρ» του Αριστοτέλους η «η θερμότητα της πρώτης σφαίρας» του μαθητή του Θεοφράστου μας δίνουν ξεκάθαρα μίαν άλλη, διαφορετική ποιότητα του πυρός ως ενέργειας, ως κάτι που προϋπήρχε.   Κατά τον Ηράκλειτο το «αείζωον πυρ» είναι αυτό το κοσμογονικό στοιχείο, που «εποίησε» τον κόσμο και όχι κάποιος θεός η άνθρωπος. «Κόσμον τόνδε των αυτών απάντων ούτε τις θεών ούτε τις ανθρώπων εποίησεν, αλλά ην αεί και έστιν και έσται πυρ αείζωον, απτόμενον μέτρα και αποσβεννύμενον μέτρα.» (Μετ.: «Τον κόσμο τούτο τον κοινό για όλους μήτε θεός μήτε άνθρωπος τον εποίησε, μα ήταν, είναι και θα είναι πυρ αείζωον, που ανάβει και σβήνει με μέτρο.») Ο Αριστοτέλης στο έργο του «Μετά τα Φυσικά», 984 α, αναφέρει για την Κοσμολογία του Ηρακλείτου: «Ο Ίππασος ο Μεταποντίνος και ο Ηράκλειτος ο Εφέσιος λένε, ότι το Σύμπαν είναι ένα, κινούμενο και πεπερασμένο, και το πυρ θεωρούν ως την αρχή των όλων αλλά και των όντων, και δημιουργούνται τα όντα από την φωτιά με πύκνωση και αραίωση, ενώ διαλύονται και πάλι στο πυρ, ως αυτή να είναι μία υποκείμενη φύση που υπάρχει. Θεωρούν, ότι τα πάντα μεταβάλλονται με την φωτιά, και υπάρχει κάποια τάξη και καθωρισμένος χρόνος της μεταβολής του κόσμου, που διέπεται από ειμαρμένη – ανάγκη.»   Ο Αριστοτέλης ήταν εκείνος, που τεκμηρίωσε τις ηρακλείτειες απόψεις περί του πρωταρχικού πυρός, υποστηρίζοντας, ότι το πυρ ως στοιχείο συνιστά κοσμολογική αρχή, καθʼ ότι είναι το περισσότερο ασώματο στοιχείο σε σχέση με τʼ άλλα στοιχεία, ενώ είναι αυτό που κινείται συνεχώς και κινεί τα υπόλοιπα πρωτίστως.   «Κόσμον τόνδε των αυτών απάντων ούτε τις θεών ούτε τις ανθρώπων εποίησεν, αλλά ην αεί και έστιν και έσται πυρ αείζωον, απτόμενον μέτρα και αποσβεννύμενον μέτρα.» Ηράκλειτος («Τον κόσμο τούτο τον κοινό για όλους μήτε θεός μήτε άνθρωπος τον εποίησε, μα ήταν, είναι και θα είναι πυρ αείζωον, που ανάβει και σβήνει με μέτρο.») Ο Διογένης Λαέρτιος στο έργο του («Βίοι Φιλοσόφων», βιβλίο 9, παρ. 7-1) μας λέει για τον Ηράκλειτο: «Εκ του πυρός τα πάντα συνέστησαν και σε αυτό τα πάντα διαλύονται. Τα πάντα τελούνται συμφώνως προς τους νόμους της ειμαρμένης και δια της αντιθέσεως τελείται η αρμονία του κόσμου (…). Το πυρ είναι στοιχείο και δια της μετατροπής του γεννώνται τα πάντα, δια της αραιώσεως και της πυκνώσεως. Ωστόσο δεν ξεκαθαρίζει (ο Ηράκλειτος) τελείως την σκέψη του. Λέει, ότι τα πάντα γίνονται δια της εναντιώσεως και ότι τα πάντα ρέουν ως ποταμός. Το Σύμπαν είναι πεπερασμένο και ένας μόνο κόσμος υπάρχει, εγεννήθη δε εκ πυρός και στο πυρ θα επανέλθη μετά από κάποιες περιόδους εναλλάξ, αιωνίως, συμφώνως προς τους νόμους της ειμαρμένης. Μεταξύ των αντιθέτων υφίσταται ένας αγών, και όταν το αποτέλεσμα της διαμάχης πηγαίνει προς την γένεση καλείται πόλεμος και έρις, όταν δε προς την εκπύρωση ομόνοια και ειρήνη. Η κίνηση προς τα άνω και προς τα κάτω παράγει τον κόσμο κατά τον εξής τρόπο: Το πυρ συμπυκνούμενο υγροποιείται και καθίσταται ύδωρ, το δε ύδωρ, όταν πήζη, μετατρέπεται σε γη, αυτή δε είναι η προς τα κάτω πορεία. Αντιθέτως η γη μεταβάλλεται σε ύδωρ, και από αυτό παράγονται τα λοιπά, διότι ανάγει σχεδόν τα πάντα σε αναθυμίαση (εξάτμιση) της θαλάσσης. Αυτή δε είναι η πορεία προς τα άνω.»   Εδώ βλέπουμε μία ακριβή περιγραφή της φυσικής δημιουργίας από το κοσμογονικό πυρ μέσω της μετατροπής του στα τρία άλλα στοιχεία: ύδωρ, γη, αέρα, αλλά και την μεταβολή του ξανά σε πυρ. Επομένως το «άπειρον» του Αναξιμάνδρου, το «ύδωρ» του Θαλή, ο «αήρ» του Αναξιμένη και παρόμοιες τέτοιες αναφορές έχουν να κάνουν με πρωταρχικές κοσμογονικές καταστάσεις, που μόνο οι «Δήλιοι κολυμβητές» της σκέψης θα μπορέσουν νʼ αποκρυπτογραφήσουν. Αλλά και ο Πλούταρχος στο «Περί του ΕΙ του εν Δελφοίς», 388 Ε, αναφέρει: «Τα πάντα προκύπτουν απʼ την ανταμοιβή της φωτιάς και με την σειρά τους όλα φωτιά γίνονται, όπως το χρυσάφι γίνεται χρήμα και το χρήμα χρυσάφι.»   Ο Αέτιος υπήρξε ένας έλληνας δοξογράφος, που έζησε κατά το τέλος του α΄ έως τις αρχές του β΄ μ.Χ. αιώνα. Απʼ το έργο του «Περί των αρεσκόντων τοις φιλοσόφοις φυσικών δογμάτων, Επιτομή», μπορούμε να δούμε γενικά διάφορες φιλοσοφικές απόψεις περί πυρός: Στο «Περί θεού», 302, 13, μας λέει, ότι ο Δημόκριτος αποκαλεί τον θεό νου πύρινο και σφαιροειδή: «Δημόκριτος νουν τον θεόν εν πυρί σφαιροειδεί.» Για την ψυχή ο Δημόκριτος λέει, ότι είναι πύρινο κράμα εκ θεωρητών λόγων, όπου φέρει σφαιρικές τις ιδέες της, πύρινη την δύναμή της, η οποία σώμα (άυλο) αποτελεί: «Δημόκριτος πυρώδες σύγκριμα εκ λόγων θεωρητών, σφαιρικάς μεν εχόντων τας ιδέας, πυρίνην δε την δύναμιν, όπερ σώμα είναι.» («Περί ψυχής», 388, 5.) Οι πυθαγόρειοι, λέει, ότι θεωρούσαν το Σύμπαν ως σφαιρικό αποκύημα των τεσσάρων στοιχείων. Το δε πυρ ήταν ανώτατο των άλλων στοιχείων και είχε σχήμα κώνου. Αυτό μπορούμε να το δούμε και από το σχήμα της φλόγας, που ομοιάζει με πυραμίδα. «Οι από Πυθαγόρου τον κόσμον σφαίραν κατά σχήμα των τεττάρων στοιχείων. Μόνον δε το ανώτατον πυρ κωνοειδές.» («Περί ελαχίστου», 312, 14.) Για τους Πυθαγορείους η αρχή της γένεσης του Σύμπαντος έγινε απʼ το πυρ και το πέμπτο στοιχείο μαζί, τον αιθέρα. «Άρξασθαι δε την γένεσιν του κόσμου από πυρός και του πέμπτου στοιχείου.» («Πόθεν τρέφεται ο κόσμος», σελ. 333, 19.)   Όπως ο Αέτιος μας πληροφορεί, παρόμοια άποψη περί της πυρώδους φύσης της ψυχής φέρουν και οι Παρμενίδης, Ίππασος, Ηρακλείδης, Λεύκιππος και οι Στωικοί. Κατά τον Παρμενίδη το γήρας επέρχεται από την έλλειψη του θερμού στοιχείου: «Παρμενίδης γήρας γίνεσθαι παρά την του θερμού υπόλειψιν.» («Περί τροφής», σελ. 443, 8.) Στο «Περί βροντών, αστραπών, κεραυνών, πρηστήρων, τυφώνων», 367-70, 19-22, αναφέρει και για ένα άλλο είδος πυρός, που εκδηλώνεται και στην φύση, τον «πρηστήρα», που είναι ένας θερμός και ορμητικός ανεμοστρόβιλος, που κατέρχεται ως θύελλα και εκτονώνεται μέσω κεραυνών.   Ο Αριστοτέλης στα «Μετεωρολογικά», 371a, 16-19, αναφέρει για τον πρηστήρα: «Όταν δε κατασπώμενον εκπυρωθή (τούτο δʼ εστίν εάν λεπτότερον το πνεύμα γένηται) καλείται πρηστήρ.» Δηλαδή όταν κατερχόμενο (το πνεύμα) σπάσει και εκπυρωθεί (και αυτό γίνεται, εάν το πνεύμα γίνει λεπτότερο) καλείται πρηστήρ. Πάλι εδώ βλέπουμε μία διαφορετική πρωταρχική έννοια του πρηστήρος. Ο Πυθαγόρας δίδασκε, ότι όλα τα ουράνια σώματα περιστρέφονται γύρω από ένα «κεντρικό πυρ» με αρμονία. Σύμφωνα με το κοσμολογικό πρότυπο του Πυθαγόρειου Φιλόλαου, στο κέντρο του κόσμου βρίσκεται η κεντρική Εστία. Στην εικονιζόμενη μεσαιωνική ζωγραφιά απεικονίζεται ο Πυθαγόρας με τον Φιλόλαο να πειραματίζονται στις σχέσεις μουσικής και αριθμών. Οι πυθαγόρειοι θεωρούσαν, ότι όλα τα ουράνια σώματα περιστρέφονται κυκλικά και με αρμονία γύρω από ένα «κεντρικό πυρ». Ο Ιωάννης Στοβαίος στο «Ανθολόγιο», βιβλίο 1, παρ. 22, 1, αναφέρει: «Ο Φιλόλαος τοποθετεί το πυρ στο μέσον, στο κέντρο. Το ονομάζει εστία των πάντων, οίκον του Διος, μητέρα των θεών, βωμό και συνοχή και μέτρο φύσεως. Επίσης τοποθετεί ένα δεύτερο πυρ, ανώτατο όλων, που περιέχει μέσα του τον κόσμο. Το κέντρο, λέει, είναι από την φύση του πρώτο, γύρω απʼ αυτό τα δέκα διαφορετικά σώματα εκτελούν τον ομαδικό τους χορό.»   Η ύπαρξη ενός τέτοιου πυρώδους κέντρου συμβολιζόταν από την ιερή και άσβεστη εστία κάθε βωμού και ναού, αποτελώντας την έδρα της τιμώμενης θεότητος σε κάθε οικία με την κεντρική εστία, όπου η οικογένεια μαζευόταν γύρω απʼ την φωτιά-τζάκι, αλλά και απʼ το τιμητικό και άσβεστο πυρ του Πρυτανείου. Κατά την ελληνική φιλοσοφική σκέψη. τα φαινόμενα, που εξελίσσονται στο φυσικό Σύμπαν, είναι προϊόντα αντανάκλασης αντιστοίχων διεργασιών που συμβαίνουν σε ένα κοσμογονικό επίπεδο. Πρόκειται για την αντιστοιχία του μικρόκοσμου και του μακρόκοσμου.   Το πυρ στην εβραϊκή μυθολογία Στους εβραίους το πυρ δεν είχε τόσο συμβολικό χαρακτήρα, όσο κυρίως αποκαλυπτικό, μαγικό και ταχυδακτυλουργικό. Στην Παλαιά Διαθήκη ο Γιαχβέ παρουσιάζεται αρκετές φορές ως θεός πυρομανής. Και οι δέκα εντολές του Γιαχβέ δόθηκαν στον Μωυσή μέσω αστραπών, βροντών και καπνών: «Και πας ο λαός έβλεπε τας βροντάς και τας αστραπάς και την φωνήν της σάλπιγγος και το όρος καπνίζον.» («Έξοδος», κεφ. 21, παρ. 18.) Παρακάτω πάλι ο Γιαχβέ αποκαλύπτεται στον Μωυσή ως «πυρ κατατρώγον»: «Και η θέα της δόξης του Κυρίου ήτο εις τους οφθαλμούς των υιών Ισραήλ ως πυρ κατατρώγον επί της κορυφής του όρους.» («Έξοδος», κεφ. 24, παρ. 17.) Η τελετή της θυσίας και του ολοκαυτώματος ως προσφορά στον Γιαχβέ ήταν καθημερινή ρουτίνα για τους Εβραίους. Η καιόμενη βάτος εμφανίζεται ως θεϊκό σημάδι στους Εβραίους: «Βάτος εκαίετο υπό του πυρός και δεν κατεκαίετο» («Έξοδος», κεφ. 3, παρ. 2). Άλλο ένα θεϊκό πυρ εκ Γιαχβέ ήταν η «νάφθα του Νεεμία», που αναφέρεται στο «Μακκαβαίων Β », κεφ. 1, παρ. 20.   Η συμφωνία του Γιαχβέ με τον πατριάρχη των εβραίων Αβραάμ για την γενοκτονία των λαών της Χαναάν, που θα επακολουθούσε («και θέλουσι δουλώσει αυτούς και θέλουσι καταθλίψει αυτούς»: «Γένεσις», κεφ. 15, παρ. 13), κλείσθηκε μέσω της εμφάνισης του πυρός εν μέσω της νύχτας ως θεϊκό σημάδι: «Ότε δε ο ήλιος έδυσε και έγινε πυκνόν σκότος, ιδού κάμινος καπνίζουσα και λαμπάς πυρός, ήτις διεπέρασε μεταξύ των διχοτομημάτων τούτων. Την ημέραν εκείνην έκαμε διαθήκην ο Κύριος προς τον Αβραάμ» (κεφ. 15, παρ. 17). Οι εμπρησμοί και οι σφαγές αποτελούσαν θεϊκή εντολή και είχαν χαρακτήρα εκδίκησης προς τους ξένους: «Και ως ετελείωσε προσφέρων το ολοκαύτωμα, είπεν ο Ιησού προς τους δορυφόρους και προς τους ταγματάρχας: Εισέλθετε πατάξατε αυτούς, μηδείς ας μην εξέλθη. Και επάταξαν αυτούς εν στόματι μαχαίρας και έρριψαν έξω και υπήγαν έως της πόλεως του οίκου του Βάαλ. Και εξέβαλον τα είδωλα του οίκου του Βάαλ και κατέκαυσαν αυτά. Και κατεσύντριψαν το είδωλο του Βάαλ και κατεκρήμνισαν τον οίκον του Βάαλ και έκαμον αυτόν κοπρώνα έως της ημέρας ταύτης.» («Βασιλέων Β », κεφ. 21, παρ. 25-27.)   Ο Ησαΐας απειλεί τους Ασσυρίους μέσω του Γιαχβέ με φωτιά: «Δια τούτο ο Κύριος των δυνάμεων θέλει αποστείλει εις τους παχείς αυτούς ισχνότητα και υπό την δόξαν αυτού θέλει εξαφθή καύσις, ως καύσις πυρός. Και το φως του Ισραήλ θέλει γίνει πυρ και ο Άγιος αυτού φλοξ και θέλει καύσει και καταφάγει τας ακάνθας αυτού και τους τριβόλους αυτού εν μία ημέρα. Και θέλει αφανίσει την δόξα του δάσους αυτού και του καρποφόρου αγρού αυτού από ψυχής έως σαρκός.» («Ησαΐας», κεφ. 9, παρ. 16-18.) Ο Γιαχβέ γίνεται «πυρ και μανία» στον Ιερεμία: «πυρ εξήχθη εν τω θυμώ μου, το οποίον θέλει εκκαυθή καθʼ υμών» («Ιερεμίας» κεφ. 15, παρ. 14). Ο πρώτος μεγάλος εμπρησμός πόλεων από την Εβραϊκή πυρομανία εμφανίζεται στην Πεντάπολη των Σοδόμων. Σύμφωνα με την Π. Διαθήκη ο Γιαχβέ έξαλλος θα πυρπολήσει τέσσερις πόλεις: «Ο ήλιος ανέτειλεν επί την γην, ότε ο Λωτ εισήλθεν εις Σηγώρ. Και έβρεξεν ο Κύριος επί τα Σόδομα και Γόμορρα θείον και πυρ παρά Κυρίου εκ του ουρανού. Και κατέστρεψε τας πόλεις αυτάς και πάντα τα περίχωρα και πάντας τους κατοίκους των πόλεων και τα φυτά της γης.» («Γένεσις», κεφ. 19, παρ. 24.) Θα ακολουθήσουν κι άλλοι πολλοί εμπρησμοί πόλεων απʼ τους Εβραίους, που περιγράφονται γλαφυρά σε όλη την Π. Διαθήκη.   Ο προφήτης Ηλίας, αφού έσφαξε 850 ιερείς του Βάαλ (Βασιλειών Γ , ιη 22-40) αναλήφθηκε στην ουράνια Σιών από τον Γιαχβέ πάνω σε ένα πύρινο άρμα, ανταμοιβόμενος για την θεάρεστη αυτή πράξη του. Αλλά και ο προφήτης Ηλίας, πριν σφάξει με τα χέρια του τους 850 ιερείς του Βάαλ, έκανε το «θαύμα» της φωτιάς, για νʼ αποδείξει την ύπαρξη του θεού του μέσω των μαγικών κόλπων του και των πύρινων προσευχών του: «Και φώναξε ο Ηλίας ο προφήτης. Κύριε θεέ του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, επάκουσόν με σήμερον εν πυρί, δια να γνωρίσουν ότι εσύ είσαι ο θεός (…) και έπεσε πυρ παρά Κυρίου και κατέφαγε το ολοκαύτωμα και τα ξύλα και τους λίθους και το χώμα και το ύδωρ το εν αυλάκι.» («Α Βασιλέων», κεφ. 18, παρ. 37-38.) Για τις υπηρεσίες του αναλήφθηκε στην ουράνια Σιών από τον Γιαχβέ πάνω σʼ ένα πύρινο άρμα.   Η χριστιανική πυρομανία Ο χριστιανισμός χρησιμοποίησε την ίδια πύρινη τακτική, που παρέλαβε απʼ τους Εβραίους πατριάρχες του. Η τελετουργική και η συμβολική έννοια του πυρός των αρχαίων λαών εξοβελίστηκε, αφού συμβόλιζε τους «ειδωλολατρικούς» θεούς και την κόλαση. Περιορίστηκε στα φτωχά κεριά και στα καντηλέρια. Αντʼ αυτού το πυρ απέκτησε καθαρά χαρακτήρα τιμωρίας και διʼ εμπρησμού εξαγνισμό έναντι όλων των «ειδωλολατρικών» λαών της Γης.   Οι εντολές της Π. Διαθήκης «και τα γλυπτά αυτών καύσει εν πυρί» («Δευτερονόμιον», κεφ. 7 παρ. 5), «δια τούτο οι κάτοικοι της γης κατεκαύθησαν και ολίγοι άνθρωποι έμειναν» («Ησαΐας», κεφ. 24, παρ. 6), «και θέλει κατακαύσει αυτήν (την Βαβυλώνα) εν πυρί» («Ιερεμίας», κεφ. 34 παρ. 2) εκτελέστηκαν κατά γράμμα προς όλους τους λαούς της ανθρωπότητας. Σύμφωνα με τη χριστιανική δοξασία, ο πρώην άγγελος του θεού Σατανάς ύψωσε το ανάστημά του ψηλά στον Γιαχβέ και κατακάηκε, πέφτοντας δια παντός τιμωρημένος στο πυρ της Κόλασης. Εκεί θα τιμωρείται και θα καίγεται αιώνια μαζί με όλους τους κακούς και σοφούς («η σοφία είναι μωρία» κατά τον Παύλο) «ειδωλολάτρες». Στην «Αποκάλυψη» του Ιωάννη, στο μέγιστο δεισιδαιμονικό αυτό έργο, πύρινες απειλές προορίζονται απʼ τον Γιαχβέ, για να πυρπολήσουν τα πάντα πάνω στην Γη κατά την ώρα της εσχατολογικής κρίσης, την στιγμή του Αρμαγγεδώνα: «Και ο πρώτος άγγελος εσάλπισε και έγινε χάλαζα και πυρ μεμιγμένα με αίμα και ερρίφθησαν εις την γην, και το τρίτο των δένδρων κατεκάη, και πας χλωρός χόρτος κατεκάη» (κεφ. 8, παρ. 7). «Και ο τέταρτος άγγελος εξέχεε την φιάλην αυτού επί τον ήλιον. Και εδόθη εις αυτόν να καυματίση τους ανθρώπους με πυρ. Και εκαυματίσθηκαν οι άνθρωποι με καύμα μέγα» (κεφ. 15, παρ. 8).   Το πυρ στο χριστιανισμό απέκτησε χαρακτήρα τιμωρίας. Στη φρικιαστική αγιογραφία εικονίζεται «Η Γέενα του Πυρός», με θέμα το πυρ της έσχατης κρίσης.   Στην Καινή Διαθήκη ο Ιησούς απειλεί να κάψει όσους δεν θέλουν να τον ακολουθήσουν: «Ήδη δε και η αξίνη κείται προς την ρίζαν των δένδρων. Παν λοιπόν δένδρον μη κάμνον καρπόν καλόν εκκόπτεται και εις το πυρ εμβάλλεται.» («Ματθαίος», κεφ. 3, παρ. 10.) Όσοι δεν υπακούουν τον ίδιο απειλούνται απʼ τις φωτιές της Κόλασης και το πυρ το εξώτερον: «Τότε θέλει ειπεί και προς τους εξ αριστερών· Υπάγετε απʼ εμού οι κατηραμένοι εις το πυρ το αιώνιον, το ητοιμασμένον δια τον διάβολον και τους αγγέλους αυτού. Διότι επείνασα και δεν μοι εδώκατε να φάγω, εδίψησα και δεν με εποτίσατε.» («Ματθαίος», κεφ. 25, παρ. 41.) Για τους αρνητές του, που θα κριθούν ένοχοι, τους περιμένει η γέεννα του πυρός: «Μωρέ, θέλει είσθαι ένοχος εις την γέενναν του πυρός.» («Ματθαίος» κεφ. 5, παρ. 22.) (Πρόκειται για τον σκουπιδότοπο-χωματερή, όπου οι εβραίοι έκαιγαν τα σκουπίδια τους! Οι απόστολοι του Ιησού περιβάλλονταν από πύρινες γλώσσες κατά την διάρκεια των κηρυγμάτων τους. Η ψυχωτική πυρομανία των χριστιανών ξεπέρασε κάθε νοσηρή φαντασία. Γρήγορα οι απειλές τιμωρίας, εκδίκησης και εξαγνισμού μέσω της φωτιάς έγιναν πράξεις απʼ τους φανατικούς χριστιανούς. Όπως αποδείχθηκε ιστορικά, η φωτιά που κατέκαυσε την Ρώμη επί Νέρωνα ήταν έργο του αποστόλου Παύλου και των χριστιανών, κάτι που πρώτος μας διαβεβαιώνει ο Ρωμαίος συγγραφέας Τάκιτος: «Ο αυτοκράτορας (Νέρων), για να εκδικηθή την καταστροφή της Ρώμης, διέταξε να τιμωρηθούν εκείνοι τους οποίους ο λαός μισούσε για την αισχρότητα και τα εγκλήματά τους, τους χριστιανούς.» (Τάκιτος, «Annales», 15, 38-39.) Η νεώτερη χριστιανικά ελεγχόμενη Ιστορία άδικα και ψευδώς κατηγόρησε τον φιλέλληνα ρωμαίο βασιλιά ως εμπρηστή της Ρώμης. Χιλιάδες ναοί, δημόσια κτήρια, σπίτια, άλση, τεμένη, κατακάηκαν απʼ την πυρομανία των χριστιανών.   Οι πυρές τους εξάγνιζαν τους δαίμονες από τους αρχαίους ναούς των ειδωλολατρών, ενώ στα βυζαντινά ασβεστοκάμινα έκαιγαν τα γλυπτά και τα μάρμαρα για εκατοντάδες χρόνια, εξαφανίζοντας χιλιάδες αριστουργήματα του Ελληνικού Πολιτισμού. «Μυών γαρ οικητήριον ην ο Αιγύπτιος θεός (Σέραπις), εις μικρά δε αυτόν διελόντες τα μεν παρέδωσαν τω πυρί.» (Θεοδώρητος, «Εκκλησιαστική Ιστορία», 321, παρ. 13.) Οι βυζαντινές πυρές θα κατακαύσουν χιλιάδες ανθρώπους, που έπασχαν από την «ιερόσυλον ψυχικήν νόσον των ελλήνων» (Ιουστινιάνειος Κώδιξ Ι, 11, 10).   «Εκ τούτου δε συλληφθέντες Θεόδωρός τε και οι του τρίποδος τεχνίται οι μεν εν πυρί οι δε ξίφει απολέσθαι προσετάχθησαν. Παραπλησίως δε δια την αυτήν αιτίαν διεφθάρησαν και οι ανά πάσαν την αρχομένην λαμπρώς φιλοσοφούντες ασχέτου δε της του βασιλέως οργής ούσης και εις μη φιλοσόφους.» (Σωζομενός, «Εκκλησιαστική Ιστορία», βιβλίο 6, κεφ. 35, παρ. 6.) «Άλλων τε γυναικών τα αυτά μόρια τούτο μεν σιδήρω, τούτο δε ωόσι εις άκρον πυρί θερμανθείσι προσφέροντες έκαιον.» (Σωκράτης, «Εκκλησιαστική Ιστορία», βιβλίο 2, κεφ. 38, παρ. 32.)   Το 415 μ.Χ. ο χριστιανικός όχλος της Αλεξάνδρειας καθοδηγούμενος από τον Πέτρο, πρωτοσύγκελλο του πατριάρχη Κύριλλου, τεμάχισε ζωντανή και σε μικρά κομμάτια την μέγιστη της εποχής της Αλεξανδρινή φιλόσοφο Υπατία, τα οποία εν συνεχεία έκαψαν σε πυρά. Αλλά και όλες οι χριστιανικές αιρέσεις (Αρειανοί, Νοβατιανοί, Μονοφυσίτες κ.α.) και λοιπές ασιατικές θρησκείες (Μανιχαϊστές, Μιθραϊστές και λοιποί), αλλά και οι ίδιοι οι γεννήτορες των χριστιανών Εβραίοι, εφάρμοσαν την τιμωρία της πυράς. Στο έργο της «Αλεξιάς» η Άννα Κομνηνή (κόρη του αυτοκράτορα Αλεξίου Α΄ του Κομνηνού, 1204-1222 μ.Χ.) αναφέρεται στα «πύρινα δρώμενα», δηλαδή στις κατά χιλιάδες καύσεις των αντιφρονούντων Βογόμιλων χριστιανών, που έγιναν στην Βυζαντινή επικράτεια.   Στην Δύση οι καθολικές «ιερές εξετάσεις» θα ακολουθήσουν τον δρόμο που χάραξε πρωτίστως ο άγιος των χριστιανών αυτοκράτορας Θεοδόσιος και οι μετέπειτα Βυζαντινοί. Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα αμέτρητες αρχαίες πόλεις σταματούν βίαια την ιστορία τους ξαφνικά κατά το τέλος του 4ου μ.Χ αιώνα. Κατά τον αρχαιολόγο Ν. Παπαδάκη η πόλη Λεύκη, που υπήρξε στο σημερινό Κουφονήσι, ακολούθησε την ίδια τύχη: «Τα ανασκαφικά μας συμπεράσματα ομιλούν για μία βίαιη και ολική καταστροφή. Όλα σταματούν στο τέλος του 4ου αιώνος. Υπάρχουν παντού στρώματα φωτιάς, μισοκαμμένες κολώνες, αγάλματα κι αρχιτεκτονήματα βίαια τεμαχισμένα, που φέρουν καίρια τραύματα από σιδερένια λοστάρια και άλλα θλώντα και τέμνοντα όργανα, όπως δείχνει η αρχαιολογική νεκροψία.» (Περιοδικό «Αρχαιολογία», τεύχος 6, Φεβρουάριος 1983.)   Οι τεράστιες βιβλιοθήκες της Αλεξανδρείας, του Σεραπείου, της Περγάμου και εκατοντάδες άλλες θα γίνουν παρανάλωμα του πυρός. Χιλιάδες πάπυροι και συγγράμματα ελλήνων συγγραφέων χρησιμοποιούνταν κατά το βυζαντινό μεσαίωνα για προσάναμμα στα μοναστήρια της επικράτειας.   Κατά τη σκοτεινή βυζαντινή περίοδο, έκανε την εμφάνισή του και το θαύμα-απάτη, γνωστό μέχρι σήμερα ως «το Άγιον φως της Ιερουσαλήμ», όπου δήθεν το πυρ ανάβει στα κεριά και τις λαμπάδες εξ ουρανού.   Παρατίθενται δειγματοληπτικά και χωρίς σχόλια oρισμένα αποσπάσματα επιλεγμένα ανάμεσα από αναρίθμητα χριστιανικά κείμενα, προκειμένου να πάρετε μία ιδέα για τη θεοκρατική νομιμοποίηση της πυρομανίας και των εμπρησμών στην ιδεολογία αυτής της θρησκείας.   Παλαιά Διαθήκη «Τους βωμούς αυτών καθελείτε και τας στήλας αυτών συντρίψετε και τα άλση αυτών εκκόψετε και τα γλυπτά των θεών αυτών κατακαύσετε εν πυρί.» («Έξοδος», λδ΄ 13.) «Αλλά ούτω θέλετε κάμει προς αυτούς. Τους βωμούς αυτών θέλετε καταστρέψει, και τα αγάλματα αυτών θέλετε συντρίψει, και τα άλση αυτών θέλετε κατακόψει, και τα αγάλματα αυτών θέλετε καύσει εν πυρί.» («Δευτερονόμιον», ζ΄ 5.) «Ξηρά βρωθήσεται υπό πυρός· και καυθήσεται εν τοις δάσεσι του δρυμού, και συγκαταφάγεται τα κύκλω των βουνών πάντα. Δια θυμόν οργής Κυρίου συγκέκαυται η γη όλη, και έσται ο λαός ως κατακεκαυμένος υπό πυρός.» («Ησαΐας», θ΄ 17-18.) «Και το φως του Ισραήλ θέλει γίνει πυρ και ο Άγιος αυτού φλοξ και θέλει καύσει και καταφάγει τας ακάνθας αυτού και τους τριβόλους αυτού εν μια ημέρα. Και θέλει αφανίσει την δόξαν του δάσους αυτού και του καρποφόρου αγρού αυτού από ψυχής έως σαρκός.» («Ησαΐας», ι΄ 17-18.) «Άνοιξον, Λίβανε, τας θύρας σου, και ας καταφάγη πυρ τας κέδρους σου (...) δρυς της Βασάν, διότι το δάσος το απρόσιτον κατεκόπη.» («Ζαχαρίας», ια΄ 1-2.)  «Ότι πυρ εκκέκαυται εκ του θυμού μου, καυθήσεται έως Άδου κάτω, καταφάγεται γην και τα γεννήματα αυτής, φλέξει θεμέλια ορέων.» («Δευτερονόμιον», λβ΄ 22.) «Και έβρεξεν ο Κύριος επί τα Σόδομα και Γόμορρα θείον και πυρ παρά Κυρίου εκ του ουρανού. Και κατέστρεψε τας πόλεις ταύτας, και πάντα τα περίχωρα, και πάντας τους κατοίκους των πόλεων, και τα φυτά της γης.» («Γένεσις», ιθ΄ 24-25. «Διότι Κύριος ο Θεός σου είναι πυρ καταναλίσκον, Θεός ζηλωτής.» («Δευτερονόμιον», δ 24.) «Αλλά θέλω εξαποστείλει πυρ εις το τείχος της Γάζης, και θέλει καταφάγει τα παλάτια αυτής (...). Θέλω εξαποστείλει πυρ εις το τείχος της Τύρου, και θέλει καταφάγει τα παλάτια αυτής.» («Αμώς», α΄ 7-10.) «Και η θέα της δόξης του Κυρίου ήτο εις τους οφθαλμούς των υιών Ισραήλ ως πυρ κατατρώγον επί της κορυφής του όρους.» («Έξοδος», κδ΄ 17.) «Πυρ εξήχθη εν τω θυμώ μου, το οποίον θέλει εκκαυθή καθʼ υμών.» («Ιερεμίας», ιε΄ 14.) «Και εφώναξε ο Ηλίας ο προφήτης. Κύριε, θεέ του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, επάκουσόν με σήμερον εν πυρί, δια να γνωρίσουν ότι εσύ είσαι ο Θεός (…) και έπεσε πυρ παρά Κυρίου και κατέφαγε το ολοκαύτωμα και τα ξύλα και τους λίθους και το χώμα και το ύδωρ το εν αύλακι.» («Βασιλειών Γ΄», ιη΄ 37-38.) Η φωτιά που κατέκαυσε τη Ρώμη επί Νέρωνα ήταν έργο του αποστόλου Παύλου και των χριστιανών. «Ο αυτοκράτορας (Νέρων), για να εκδικηθή την καταστροφή της Ρώμης, διέταξε να τιμωρηθούν εκείνοι, τους οποίους ο λαός μισούσε για την αισχρότητα και τα εγκλήματά τους, τους χριστιανούς.» (Τάκιτος, «Annales», 15, 38-39.) Η νεότερη χριστιανικά ελεγχόμενη Ιστορία άδικα και ψευδώς κατηγόρησε τον φιλέλληνα Ρωμαίο βασιλιά ως εμπρηστή της Ρώμης κι ότι επί πλέον έπαιζε μουσική περιχαρής βλέποντας τις φλόγες. Ο Νέρων την ημέρα της πυρκαϊάς όμως, είχε κηρύξει την πόλη σε πένθος, ενώ έλαβε άμεσα σοβαρά μέτρα για την ενίσχυση των πυροπαθών. Kαινή Διαθήκη «Πυρ ήλθον βαλείν επί την γην» («Λουκάς», ιβ΄ 49). «Και ο πρώτος άγγελος εσάλπισε και έγινε χάλαζα και πυρ μεμιγμένα με αίμα και ερρίφθησαν εις την γην, και το τρίτον των δένδρων κατεκάη, και πας χλωρός χόρτος κατεκάη. Και ο δεύτερος άγγελος εσάλπισε και ως όρος μέγα πυρί καιόμενον εβλήθη εις την θάλασσαν (...) Και ο τρίτος άγγελος εσάλπισε και έπεσεν εκ του ουρανού αστήρ μέγας καιόμενος ως λαμπάς.» («Αποκάλυψις», η΄ 7-12.) Βίοι Αγίων «Λαβών το είδωλον της μητρός των θεών Ρέας, ως φλυαρούσιν οι έλληνες, έρριψεν αυτό εις την φωτιάν και το κατέκαυσεν.» («Συναξαριστής», Άγιος μεγαλομάρτυρας Θεόδωρος Τήρων, 17 Φεβρουαρίου.) «Επειδή δε ο δαίμων δεν εδυνήθη πλέον να φέρη εμπόδιον, ήναψαν τα ξύλα και κατέκαυσαν τον ναόν.» («Συναξαριστής», Άγιος ιερομάρτυρας Μάρκελλος, 14 Αυγούστου.) Πατέρες της Εκκλησίας «Και τους εμβάλλοντάς σε εις το πυρ κατακαύσει.» (Ι. Χρυσόστομος, «Αd Theodorum lapsum», 3,73.) «Εις γέενναν εμβάλω και τω πυρί παραδώ.» (Ι. Χρυσόστομος, «Αd Theodorum lapsum», 8,49.) «Και γίνεται τα συστήματα των ασεβών πυρίκαυστα.» (Μ. Βασίλειος, «Εnarratio in prophetam», 1,19,33.) Εκκλησιαστικοί συγγραφείς «Μυών γαρ οικητήριον ην ο Αιγύπτιος θεός (Σέραπις), εις μικρά δε αυτόν διελόντες τα μεν παρέδωσαν τω πυρί...» (Θεοδώρητος, «Εκκλησιαστική Ιστορία», 321, παρ. 13.) «Εκ τούτου δε συλληφθέντες Θεόδωρός τε και οι του τρίποδος τεχνίται οι μεν πυρί οι δε ξίφει απολέσθαι προσετάχθησαν. Παραπλησίως δε δια την αυτήν αιτίαν διεφθάρησαν και οι ανά πάσαν την αρχομένην λαμπρώς φιλοσοφούντες, ασχέτου δε της του βασιλέως οργής ούσης, και εις μη φιλοσόφους.» (Σωζομενός, «Εκκλησιαστική Ιστορία», βιβλίο 6, κεφ. 35, παρ. 6.) «Άλλων τε γυναικών τα αυτά μόρια τούτο μεν σιδήρω, τούτο δε ωοίς εις άκρον πυρί θερμανθείσι προσφέροντες έκαιον.» (Σωκράτης, «Εκκλησιαστική Ιστορία», βιβλίο 2, κεφ. 38, παρ. 32.)