Oι Σοφιστές θεωρούνται οι πιο ρηξικέλευθοι και καινοτόμοι στοχαστές της αρχαίας Ελλάδας.
Δημιούργησαν κίνηση ιδεών και ανέπτυξαν έναν γόνιμο διάλογο μεταξύ των φιλοσόφων και των διανοουμένων της εποχής. Στηρίχτηκαν στην εμπειρία και στον λόγο, άσκησαν κριτική στον μυθικό, μεταφυσικό και θρησκευτικό τρόπο σκέψης και υποστήριξαν την κοινωνική ισότητα.
Εισήγαγαν στη φιλοσοφία τον ανθρωποκεντρισμό και τη γνωσιολογία, εκφράζοντας με αυτόν τον τρόπο τη δυνατότητα του ανθρώπου να γνωρίσει τον υλικό κόσμο μέσω της σύγκρισης, της παρατήρησης και της επαγωγής, απαλλαγμένο από την επέμβαση υπερφυσικών παραγόντων.
Πρωταγωνιστής του σοφιστικού κινήματος στην Αθήνα και ιδρυτής του ο ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ο Αβδηρίτης και ακολούθως ο ΑΝΤΙΦΩΝ, ο ΓΟΡΓΙΑΣ, ο ΠΡΟΔΙΚΟΣ, ο ΚΡΙΤΙΑΣ, ο ΑΛΚΙΔΑΜΑΣ, ο ΙΠΠΙΑΣ, ο ΘΡΑΣΥΜΑΧΟΣ, ο ΛΥΚΟΦΡΩΝ.
Tα κυριότερα θέματα που τους απασχόλησαν:
-Η πολύπλευρη μόρφωση των νέων και η ηθική συμπεριφορά τους.
-H διδασκαλία της αρετής, ηθικής και πολιτικής.
-H αντίθεση «φύσης» και «νόμου», φυσικής πραγματικότητας και κοινωνικών συμβάσεων, στις πολιτικά οργανωμένες πολιτείες, και η έννοια της δικαιοσύνης.
-H σχετικότητα της γνώσης και της αλήθειας (σχετικισμός), που οφείλεται στις πλάνες των αισθήσεων και την υποκειμενικότητα των αισθημάτων.
-Η προέλευση της θρησκείας και η κοινωνιολογική ερμηνεία των θρησκευτικών δοξασιών.
Ο ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ
Θεωρείται ο θεμελιωτής του ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟΥ δίνοντας ερείσματα στην υποκειμενική άποψη σχετικά με την ΑΛΗΘΕΙΑ
Πάντων χρημάτων μέτρον εστίν άνθρωπος, των μεν όντων ως έστιν, των δε ουκ όντων ως ουκ έστιν
Απόδοση: [Για όλα τα πράγματα μέτρο είναι ο άνθρωπος, γι’ αυτά που υπάρχουν, ότι υπάρχουν, και γι’ αυτά που δεν υπάρχουν, ότι δεν υπάρχουν...]
Ο Πρωταγόρας θεωρείται επίσης ο πρώτος ΑΓΝΩΣΤΙΚΙΣΤΗΣ, όπως προκύπτει από τις θέσεις που εκφράζει στο έργο του Περί Θεών:
«Περὶ μὲν θεῶν οὐκ ἔχω εἰδέναι, οὔθ' ὡς εἰσὶν οὔθ' ὡς οὐκ εἰσὶν οὔθ' ὁποῖοί τινες ἰδέαν· πολλὰ γὰρ τὰ κωλύοντα εἰδέναι, ἥ τ' ἀδηλότης καὶ βραχὺς ὤν ὁ βίος τοῦ ἀνθρώπου».
Απόδοση: [Για τους θεούς, δεν μπορώ να ξέρω ούτε αν υπάρχουν ούτε αν δεν υπάρχουν ούτε ποια είναι η μορφή τους. Γιατί πολλά πράγματα εμποδίζουν τη γνώση: το γεγονός ότι πολλά πράγματα είναι άδηλα και δεν φαίνονται και η συντομία της ανθρώπινης ζωής].
Οι μέθοδοι διδασκαλίας του ήταν πρόδρομοι των σημερινών διαλέξεων και είχαν ως περιεχόμενο ανάλυση ποιημάτων, συζητήσεις για τα νοήματα και τις σωστές χρήσεις των λέξεων και γενικούς κανόνες ρητορικής ενώ οι μαθητές του ήταν πλούσιοι και οικονομικά ευκατάστατοι Αθηναίοι με κοινωνικό υπόβαθρο.
Εστίαζε την εκπαίδευση που παρείχε σε πρακτικά ζητήματα αποδίδοντας μεγάλη αξία στη ρητορική δεινότητα και ευγλωττία (ορθοέπεια). Θεωρώντας πως για κάθε θέση μπορούν να διατυπωθούν επιχειρήματα υπέρ και κατά, προετοίμαζε τους μαθητές του με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι σε θέση να υπερασπιστούν αλλά και να επικρίνουν, με λογικά επιχειρήματα, κάθε αμφιλεγόμενη θέση.
Συμπερασματικά:
Οι Σοφιστές διακρίνονται από ορθολογισμό, κριτικό πνεύμα και από ενδιαφέρον για τα προβλήματα της ανθρώπινης ζωής και της κοινωνίας.
Eγκαινίασαν τη συζήτηση κύριων φιλοσοφικών προβλημάτων που σχετίζονταν με τη γνώση και την αλήθεια, την αρετή, το πολιτικό σύστημα της εποχής, τους θεσμούς, την κοινωνία και τη θρησκεία.
Για τον λόγο αυτόν, τον 19ο αιώνα τούς χαρακτήρισαν ως «Διαφωτιστές» και τη σοφιστική κίνηση ως τον «Αρχαίο Ελληνικό Διαφωτισμό».
Oι ιδέες τους, αν και είχαν μεγάλη επίδραση στην εποχή τους, δέχτηκαν αρνητική κριτική, κυρίως από τον Σωκράτη και τον Πλάτωνα που τους κατηγόρησαν για θρησκευτικό αγνωστικισμό, αμφισβήτηση των παραδοσιακών αξιών και για επαγγελματισμό επειδή πληρώνονταν για τη διδασκαλία τους.
Αποτέλεσμα της αρνητικής κριτικής ήταν ο όρος «σοφιστές», που είχαν κερδίσει ως ειδικοί σε θέματα σοφίας, να καταλήξει και να παραμείνει στην κοινή χρήση, ως τις μέρες μας, ως συνώνυμος του αμοραλιστή και του «επαγγελματία φιλοσόφου».
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου