Κυριακή 29 Ιανουαρίου 2023

Ο Αχιλλέας και η γενιά του μέσα από τους μύθους

Το όνομα του κεντρικού ήρωα της Ιλιάδας είναι Αχιλλεύς.
 
Η ετυμολόγηση της λέξης δημιουργεί πολλές περιπλοκές. Κατά μία εκδοχή προέρχεται από τη λέξη «άχος-εος» (=λύπη, θλίψη) από όπου προέρχεται και το ρήμα αχεύω- αχέω= στενάζω, θλίβομαι, εξ ου και Αχέρων ποταμός. Άλλη εκδοχή σχετίζει τη λέξη Αχιλλεύς με πολλά γνωστά ελληνικά υδρωνύμια: Αχελώος, Ίναχος, Αχάμης, (ίσως και Σπερχειός)… αφού όλα αυτά έχουν στενή σχέση με τη λέξη «Αχαιός», που χρησιμοποιούνταν και ως υδρωνύμιο. Όλες οι ονομασίες που προαναφέρθηκαν έχουν μια κοινή ρίζα, την ινδοευρωπαϊκή* «akw» (=νερό), την οποία κάποια προελληνική διάλεκτος μετέτρεψε σε «αχ» και κατόπιν υιοθετήθηκε με αυτή τη μορφή από τους Έλληνες (Αχαιούς). Είναι πάντως βέβαιο πως ο Αχιλλέας λατρεύτηκε ως θεότητα του υγρού στοιχείου σε αρκετές αποικίες του Ευξείνου Πόντου, ως «Αχιλλέας Ποντάρχης», ενώ, ως θεότητα, απολάμβανε λατρεία σε πολλές άλλες περιοχές της Ελλάδας.

Η θεωρία του «ιστορικού πυρήνα». Ένα γεγονός γέννησε τους μύθους.

Ο Ούγκο Γουίνκλιρ μας λέγει πως «για τη συγγραφή της ιστορίας ο μύθος έχει την αξία που έχει το φως, η σκιά και το χρώμα για τη ζωγραφική.

Με την Αίγινα (κόρη του ποταμού Ασωπού και της Μετόπης), έσμιξε ερωτικά ο Δίας και καρπός του έρωτά τους ήταν ο Αιακός, γενάρχης των Αιακιδών. Αυτός ζώντας μόνος του στην Αίγινα και βλέποντας μια μυρμηγκοφωλιά παρακάλεσε τον Δία να του δώσει τόσους ανθρώπους, όσα τα μυρμήγκια που έβλεπε. Ο Δίας εισάκουσε την προσευχή του και του έδωσε λαό, τους περιβόητους Μυρμηδόνες. Κατά μία άλλη εκδοχή (του μύθου) ο Αιακός, που ήταν ο πρώτος βασιλιάς της Αίγινας, βλέποντας τους υπηκόους του να πεθαίνουν από τα δηλητηριασμένα νερά του νησιού, παρακάλεσε το Δία να μεταμορφώσει τα μυρμήγκια μιας βελανιδιάς σε ανθρώπους, όπως κι έγινε. Ο Αιακός, δίκαιος και ευσεβής βασιλιάς, απέκτησε τρεις γιους, τον Πηλέα, τον Τελαμώνα και τον Φώκο. Ο Φώκος δολοφονήθηκε από τα αδέρφια του και ο Αιακός εξόρισε τους δολοφόνους. Ο Τελαμώνας, μετά την εξορία του, κατέφυγε στη Σαλαμίνα, παντρεύτηκε την κόρη του βασιλιά Κυχρέα και μετά το θάνατό του, έγινε αυτός βασιλιάς. Ο Πηλέας εξορίσθηκε στη Φθία, όπου εκεί, ο βασιλιάς Ευρυτίωνας τον εξάγνισε και τον πάντρεψε με την κόρη του Αντιγόνη. Στο κυνήγι όμως του Καλυδώνιου κάπρου, όπου συμμετείχαν και οι δύο, ο Πηλέας, κατά λάθος, σκότωσε τον πεθερό του. Εξόριστος και πάλι ο Πηλέας καταφεύγει στην Ιωλκό, όπου εκεί τον εξαγνίζει από το φόνο ο βασιλιάς Άκαστος, όμως η γυναίκα του η Αστυδάμεια ερωτεύθηκε τον Πηλέα και, επειδή δεν βρήκε ανταπόκριση στον έρωτά της, έστειλε μήνυμα στη γυναίκα του Πηλέα Αντιγόνη, ότι εκείνος παντρεύτηκε την κόρη του Ακάστου, με συνέπεια η Αντιγόνη ν΄ αυτοκτονήσει. Στη συνέχεια τον διέβαλε και στον Άκαστο, λέγοντάς του ότι την παρενόχλησε και εκείνος επειδή δεν μπορούσε να σκοτώσει τον Πηλέα, γιατί είχαν αναμεταξύ τους θρησκευτικούς δεσμούς, τον εγκατέλειψε σ΄ ένα βουνό στο έλεος των Κενταύρων. Όμως εκεί, ο Κένταυρος Χείρων, μαζί με τον Ιάσονα και τους Διόσκουρους, τον βοήθησαν και γυρίζοντας στην Ιωλκό σκότωσε τον Άκαστο και τη γυναίκα του. Επιστρέφοντας ο Πηλέας στη Φθία παντρεύτηκε τη Νηρηίδα Θέτιδα. Ο γάμος έγινε στο Πήλιο, όπου συμμετείχαν όλοι οι θεοί, εκτός από την Έριδα, η οποία έριξε ένα χρυσό μήλο με την επιγραφή να δοθεί στην ομορφότερη, για το οποίο φιλονίκησαν η Ήρα, η Αθηνά και η Αφροδίτη και κλήθηκε ως κριτής ο Πάρης, γιος του Πριάμου, ο οποίος δελεάστηκε από την υπόσχεση της Αφροδίτης ότι θα του δώσει γυναίκα την ομορφότερη (Ελένη) και πρόσφερε το μήλο στην Αφροδίτη.

Η Θέτιδα απέκτησε πολλά παιδιά, αλλά στην προσπάθειά της να τα κάνει αθάνατα, τα σκότωνε. Όταν, λοιπόν πέθαναν έξι παιδιά, στο έβδομο (Αχιλλέας), ενώ επαναλάμβανε την ίδια διαδικασία, ο Πηλέας την ανακάλυψε την ώρα που η Θέτιδα το είχε θέσει πάνω στη φωτιά, για να κάψει τα φθαρτά του στοιχεία κι έτσι γλίτωσε από το θάνατο. Όμως κάηκε η φτέρνα του, την οποία ο Χείρωνας αντικατέστησε. Η Θέτιδα έφυγε θυμωμένη και δεν ξαναγύρισε, επιστρέφοντας στον πατέρα της Νηρέα. Ο Αχιλλέας, στο Πήλιο, κοντά στον Κένταυρο Χείρωνα, ο οποίος, σε αντίθεση με τους άλλους Κενταύρους, εμφανίζεται ως σοφός, ευσεβής δάσκαλος του δάσους και γνώστης πολλών τεχνών, διδάχθηκε μουσική, ρητορική, ιατρική και την πολεμική τέχνη.

Ο Πηλέας συμμετείχε στην Αργοναυτική εκστρατεία και σύμφωνα με κάποιες παραδόσεις, γέρος πλέον, δολοφονήθηκε από τους γιους του Ακάστου. Κατά άλλη παράδοση πέθανε στην Κω. Ο Όμηρος αναφέρει επίσης και μια κόρη του Πηλέα, την Πολυδώρη, για την οποία δεν μας λέγει τίποτε άλλο, παρά μόνο ότι με τον ποταμό Σπερχειό απέκτησε το Μενέσθιο, ο οποίος πήρε μέρος στην εκστρατεία εναντίον της Τροίας, παρέα με τον Αχιλλέα.

Επίσης ο Όμηρος θέλει τον Πηλέα να δέχεται στη Φθία ως φυγάδες τους Φοίνικα και Πάτροκλο. Ο Φοίνικας εγκατέλειψε την πατρίδα του, που ονομαζόταν Ελλάδα και ο Πηλέας τον εγκατέστησε βασιλιά στους Δόλοπες και ο Αχιλλέας τον τοποθέτησε διοικητή ενός από τα πέντε τμήματα του στρατού του, ενώ υπήρξε και παιδαγωγός του. Ο άλλος φυγάς, ο Πάτροκλος, ήρθε από τον Οπούντα (Λοκρίδα) και τον έφερε, παιδί ακόμα, ο πατέρας του, επειδή πάνω στο παιχνίδι των αστραγάλων σκότωσε ένα συνομήλικό του. Ο Όμηρος υποστηρίζει πως μεγάλωσαν μαζί με τον Αχιλλέα και υπονοεί ότι ο Πάτροκλος ήταν ηνίοχος του Αχιλλέα στην Τροία.

Την εποχή της φυγής της Ελένης ο Αχιλλέας ήταν εννέα χρονών και κατά τη στρατολογία βρίσκεται στο νησί Σκύρο, κρυμμένος από τη μητέρα του Θέτιδα, ανάμεσα στις κόρες του βασιλιά Λυκομήδη. Εκεί τον συναντά ο Οδυσσέας, υποδυόμενος τον πραματευτή και τον πείθει ν΄ ακολουθήσει τους Έλληνες στην Τροία (τότε ήταν δεκαπέντε ετών). Στη Σκύρο, απέκτησε με την κόρη του Λυκομήδη Δηιδάμεια ένα γιο τον Νεοπτόλεμο, ο οποίος και αποτελεί συνέχεια της γενιά του.

Μετά την πρώτη (από λάθος απόβαση) αποτυχημένη εκστρατεία, τα στρατεύματα συγκεντρώθηκαν ξανά, πρώτα στο Άργος κι ύστερα στην Αυλίδα κι επειδή επικρατούσε άπνοια, ο μάντης Κάλχας πρότεινε τη θυσία της κόρης του Αγαμέμνονα, της Ιφιγένειας, γιατί εκείνος σκότωσε ένα από τα ιερά ελάφια της Άρτεμης. Με το πρόσχημα ότι θα την παντρεύανε με τον Αχιλλέα, έφεραν την Ιφιγένεια από τις Μυκήνες και μετά τη θυσία φύσηξαν ούριοι άνεμοι και τα καράβια έφυγαν. Στην Τένεδο κάνουν στάση και ο Αχιλλέας φιλονικεί με τον Οδυσσέα για τον τρόπο κατάληψη της Τροίας, γιατί ο Αχιλλέας προτείνει την ανδρεία και ο Οδυσσέας το δόλο. Κατά τα εννέα χρόνια, από τα δέκα της πολιορκίας της Τροίας, ο Αχιλλέας ηγήθηκε σε είκοσι τρεις εκστρατείες σε κοντινές περιοχές και πολιτείες, πιθανόν για λόγους πορισμού εφοδίων.

Το δέκατο έτος του πολέμου ο Αχιλλέας πρωταγωνιστεί σ΄ ένα επεισόδιο φιλονικίας με τον Αγαμέμνονα, που ξέσπασε, όταν εκείνος έδιωξε περιφρονητικά τον ιερέα του Απόλλωνα Χρύση, που ήρθε στο ελληνικό στρατόπεδο να εξαγοράσει την κόρη του Χρυσηίδα. Ο λοιμός που ακολούθησε, ερμηνεύθηκε από τον Κάλχα ως τιμωρία του Απόλλωνα για το περιστατικό και στη συνέλευση του στρατού οι δυο βασιλείς συγκρούονται. Ο Αγαμέμνονας του αφαιρεί τη Βρισηίδα και ο Αχιλλέας αποσύρεται στα καράβια, μέχρι τη στιγμή που ο Έκτορας φθάνει στα καράβια, νικώντας τους Αχαιούς. Επιτρέπει στον Πάτροκλο να φορέσει τα δικά του όπλα και να σπεύσει σε βοήθεια, αλλά στη μονομαχία που ακολουθεί αυτός νικιέται και σκοτώνεται από τον Έκτορα. Το γεγονός αυτό αναγκάζει τον Αχιλλέα να επιστρέψει στη μάχη και μετά από μια σειρά από συγκρούσεις με σημαντικούς Τρώες πολεμιστές μονομαχεί με τον Έκτορα, έξω από τα τείχη και τον σκοτώνει.

Δένει το άψυχο σώμα στο άρμα και το περιφέρει γύρω από τα τείχη, αλλά μετά την ταφή του Πατρόκλου, δέχεται τα λύτρα του Πριάμου και αποδίδει το νεκρό στους Τρώες.

Ο θάνατος του Αχιλλέα έρχεται κατόπιν, στη συνέχεια του πολέμου, από ένα βέλος του Πάρη, που το καθοδήγησε στο τρωτό του σημείο (πτέρνα) ο Απόλλωνας. Ο Οδυσσέας με το Διομήδη καλούν στην Τροία το Νεοπτόλεμο, που ονομαζόταν και Πύρρος, όπου θα ηγηθεί των Μυρμηδόνων και θα τους συνοδέψει, μετά την άλωση με το τέχνασμα του Δούρειου Ίππου, στην επιστροφή. Ο Νεοπτόλεμος λοιπόν είναι ο διάδοχος, ο γιος του Αχιλλέα και είναι αυτός που θα αντικαταστήσει το βασιλιά της Φθίας και θα συνεχίσει τη δυναστεία του Πηλέα. Ανήκει στην ομάδα εκείνων που κρύφθηκαν στο Δούρειο Ίππο και, κατά την άλωση σκότωσε τον Πρίαμο, το γιο του Έκτορα Αστυάνακτα και θυσίασε την Πολυξένη (κόρη του Πριάμου που ερωτεύθηκε ο Αχιλλέας) στον τάφο του πατέρα του, ενώ στην τελική διανομή των λαφύρων πήρε την Ανδρομάχη (γυναίκα του Έκτορα).

Με την Αδρομάχη απέκτησε τρεις γιους, το Μολοσσό, τον Πίελο και τον Πέργαμο. Υπέταξε την Ήπειρο, όταν έχασε το πατρικό του βασίλειο, εκεί αφήνει διάδοχο το Μολοσσό. Κατά τον Όμηρο, ο Νεοπτόλεμος παντρεύτηκε την κόρη του Μενέλαου Ερμιόνη, με την οποία όπως λέγεται, δεν απέκτησε παιδιά και εκείνη κάλεσε τον Ορέστη να τον σκοτώσει. Κατά άλλη εκδοχή, σκοτώθηκε στους Δελφούς από έναν ιερέα όταν προσπάθησε να καταστρέψει το ιερό, για να εκδικηθεί τον Απόλλωνα για το θάνατο του πατέρα του. Όμως ο Νεοπτόλεμος εμπλέκεται στη δίκη του Οδυσσέα, που έγινε μετά το φόνο των μνηστήρων και καταδίκασε τον Οδυσσέα σε εξορία.

Η μνήμη του Νεοπτόλεμου μένει ζωντανή στους βασιλείς της Ηπείρου, που θεωρούνται απόγονοί του (Αιακίδες), ενώ από τη δική του γενιά κρατούσε και η καταγωγή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αφού η μητέρα του η Ολυμπιάδα, είναι κόρη του βασιλιά των Μολοσσών Νεοπτόλεμου Α΄ και αδερφή του Αλέξανδρου Α΄ του Μολοσσού.

Ας δούμε το άλλο σκέλος της γενιάς του Αιακού, στους απογόνους του Τελαμώνα. Από τον Τελαμώνα γεννήθηκαν δυο σημαντικοί ήρωες, που συμμετείχαν στον Τρωικό Πόλεμο: ο Αίαντας και ο Τεύκρος. Ο Αίαντας εκστράτευσε στην Τροία με 12 πλοία και πολέμησε γενναία καθ΄ όλη τη διάρκεια του πολέμου, μάλιστα αντιμετώπισε και τον Έκτορα σε ισόπαλη μονομαχία. Μετά το θάνατο του Αχιλλέα, η μητέρα του Θέτιδα ζήτησε τα όπλα του γιου της να δοθούν στον πιο γενναίο και με τη βοήθεια της Αθηνάς τα πήρε ο Οδυσσέας. Όμως η υποβάθμιση του Αίαντα τον οδήγησε στην τρέλα, μάλιστα έμεινε παροιμιώδες το γέλιο της τρέλας του, το «Αιάντειο γέλιο». Όταν συνήλθε, αυτοκτόνησε από ντροπή. Λατρεύτηκε στην Αθήνα, στο Βυζάντιο και στη Σαλαμίνα. Ο Τεύκρος, ο άλλος, ετεροθαλής αδελφός του Αίαντα, δεν έγινε δεκτός από τον πατέρα του στη Σαλαμίνα, γιατί δεν συμπαραστάθηκε στον αδερφό του, εγκαταστάθηκε στην Κύπρο, όπου έχτισε μια νέα πόλη, τη Σαλαμίνα.

Ο μύθος των Αιακιδών, στον οποίο περιληπτικά αναφερθήκαμε παραπάνω, όπως κάθε ελληνικός μύθος, συνδυάζει το υπερφυσικό με το ρεαλιστικό στοιχείο, σε μια αφήγηση που δηλώνει εμφανώς «ιστορικό» υπόβαθρο, αφού εξελίσσεται αφηγηματικά με γενιές και πρόσωπα, που διαδέχονται το ένα το άλλο, ενώ καταγράφει γεγονότα, που εξελίσσονται μέσα σε πλαίσια χρονικά. Τα γεωγραφικά δεδομένα του μύθου, που προσεδαφίζουν την αφήγηση σε υπαρκτούς χώρους και αποτελούν γνωστές περιοχές, μνημονεύονται συχνά και σε άλλους ελληνικούς μύθους και σε μεταγενέστερους συγγραφείς. Τα πρόσωπα που στήνουν το γενεαλογικό ιστό δένονται με σταθερούς συγγενικούς δεσμούς πάνω σε ένα χωρο-χρονικό οικοδόμημα και συνδέονται επίσης στενά και με άλλες μορφές(Ηρακλής, Ιάσονας, Οδυσσέας…) για τις οποίες υπάρχει μια ισχυρή παράδοση ώστε να εντάσσονται όλα μαζί σε ένα κοινό χωρο-χρονικό παρελθόν. (ιστορία;) Αυτό όμως που μας ενδιαφέρει είναι η διαπίστωση ότι ο μύθος, που είναι μείγμα από αναφορές της μεταγενέστερης γραμματείας, αλλά και του Ομήρου, σχετίζει τη Φθία με τους Πηλέα, Αχιλλέα, Νεοπτόλεμο, καθώς και με άλλα πρόσωπα που έχουν εξουσία και ηγετικούς ρόλους σε κοντινές περιοχές ή στην ευρύτερη περιοχή.

Ο Όμηρος κάνει 504 αναφορές στο πρόσωπο του Αχιλλέα και το όνομά του συνοδεύεται από πολλά επίθετα ή επιθετικούς προσδιορισμούς, όπως: δίος, φίλος Διός, διογενής, ποδάρκης, πόδας ωκύς, ποδώκης, θεοείκελος (θεόμορφος), Πηλείων, Πηλείδης, Αιακίδης…

Ως ήρωας, εκφράζει βασικά μηνύματα του ομηρικού έργου, αφού ενσαρκώνει το ηρωικό ιδεώδες, τον άνθρωπο που επιλέγει τη σύντομη και ένδοξη ζωή, ενώ περιφρονεί τη μακρά, ήσυχη και άδοξη ζωή. Έτσι η τιμή, το θάρρος, η ανδρεία, η γενναιότητα, η περιφρόνηση προς το θάνατο, η υπόληψη, ο σεβασμός από την κοινωνική ομάδα, η υπεράσπιση της προσωπικής τιμής του, από εχθρούς και φίλους, είναι οι υψηλές αρετές, που εκπροσωπεί η παρουσία του Αχιλλέα.

Ο Όμηρος φιλοτεχνεί τη μορφή του Αχιλλέα σε 6 βασικά σημεία της Ιλιάδας, εναρμονίζοντας την αφήγηση με την προσωπικότητά του.

1. Στη σκηνή της έριδας με τον Αγαμέμνονα.

2. Στη σκηνή της πρεσβείας.

3. Στη συνομιλία του με τον Πάτροκλο, για να σωθούν τα καράβια και κατόπιν στο θρήνο- υπόσχεση εκδίκησης προς το νεκρό Πάτροκλο.

4. Στην ανάληψη πολεμικής δράσης και την υλοποίηση της εκδίκησης.

5. Κατά την ταφή του Πατρόκλου (επιτάφιες τιμές-αγώνες)

6. Στη συνάντηση Πριάμου –Αχιλλέα, για την απόδοση του νεκρού Έκτορα.

Το ταξίδι της Αυτογνωσίας

Η ψυχική υγεία και η ποιότητα ζωής είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένες και δεν δύναται να υπάρξει η μία χωρίς την άλλη. Αυτό θα διαπιστώσουμε αν δούμε τον ορισμό που δίνουν για την ψυχική υγεία ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ψυχική υγεία αποτελεί όχι μόνο την απουσία της ψυχικής ασθένειας αλλά «την κατάσταση ευεξίας, όπου το άτομο αντιλαμβάνεται τις ικανότητές του, μπορεί να αντιμετωπίσει τις συνήθεις δυσκολίες της ζωής και είναι σε θέση να εργάζεται παραγωγικά και να είναι ικανό να προσφέρει στην κοινότητα».

H ψυχική υγεία ορίζεται ως μία κατάσταση ισορροπίας, με κύρια χαρακτηριστικά:

α) θετική αυτοαντίληψη,

β) δυνατότητα για αυτοδυναμία,

γ) δυνατότητα αντίστασης στο στρες,

δ) δυνατότητα για ενεργητικότητα και ανεξαρτησία από τις κοινωνικές επιρροές,

ε) ικανότητα ελέγχου του περιβάλλοντος,

στ) ικανότητα για εργασία, διασκέδαση και αγάπη

ζ) ικανότητα επίλυσης προβλημάτων.

Γίνεται σαφές ότι χρειάζονται οι παραπάνω προϋποθέσεις ώστε το άτομο να έχει θετική εκτίμηση της ζωής και του εαυτού του και να λαμβάνει ικανοποίηση από το περιβάλλον και τις σχέσεις του, ώστε να έχει μια καλή ποιότητα ζωής.

Στις σημερινές κοινωνίες όμως όπου ολοένα και αυξάνονται οι κοινωνικές αναταραχές οι αντικοινωνικές συμπεριφορές και οι οικονομικές απαιτήσεις για την επιβίωση του ατόμου, η εμφάνιση αγχώδους διαταραχής και κατάθλιψης είναι συχνά φαινόμενα που άμεσα ή έμμεσα απειλούν τη ζωή και υποσκάπτουν την ποιότητά της.

Το ουσιαστικό νόημα της αυτογνωσίας σύμφωνα τις αρχές της προαγωγής ψυχικής υγείας εντοπίζεται στην ικανότητα του ατόμου να αξιολογεί τα όρια, τις δυνατότητες και τις ικανότητες του αποφεύγοντας τις διαστρεβλώσεις.

Επομένως η αυτογνωσία (αυτονατίληψη) μπορεί να θεωρηθεί μια υποθετική κατασκευή ταυτότητας του ατόμου, όσο το δυνατόν λιγότερο διαστρεβλωμένη, που συνεχώς εμπλουτίζεται από τις εμπειρίες και τις επιρροές μέσα σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό και κοινωνικό – πολιτισμικό περιβάλλον.

Έτσι κάθε άτομο πρέπει να αναζητά εκείνα τα χαρακτηριστικά και ιδιοσυγκρασιακά δεδομένα που διαθέτει ως θετικά και να τα αναπτύσσει περαιτέρω κατά την διάρκεια της ζωής του, ωριμάζοντας.

Σύμφωνα με την Αξιολογική Ανθρωπολογία το άτομο πρέπει να συγκρίνει τα θετικά του χαρακτηριστικά σύμφωνα με την κοινωνία στην οποία ζει και ταυτόχρονα με αρχέτυπα ιδανικά – ιδιότητες που χρησιμοποιούνται στην περιγραφή της ψυχοκοινωνικής συμπεριφοράς του ατόμου.

Προκειμένου το άτομο να έχει τα μέγιστα οφέλη από την παραπάνω σύγκριση, θα πρέπει να συνυπάρχουν οι παρακάτω τρεις προυποθέσεις:

1. Ο λόγος που το άτομο επιλέγει το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας του ως μέσο σύγκρισης θα πρέπει να είναι εύκολα κατανοητό από αυτό.

2. Το μέτρο σύγκρισης που χρησιμοποιείται πρέπει να έχει επιλεχθεί αβίαστα από το πρόσωπο.

3. Το άτομο να έχει επιλέξει το συγκεκριμένο μέτρο σύγκρισης έχοντας σαν βασικό του κριτήριο την μέγιστη ωφέλεια που θα του προσφέρει.

Αξίζει να αναφέρουμε την διατύπωση του Μητρόπουλου σχετικά με την αυτογνωσία: «Ο εαυτός μας είναι, όσα πραγματικά είμαστε μαζί με όσα νομίζουμε ότι είμαστε, με όσα νιώθουμε ότι νομίζουν οι άλλοι ότι είμαστε και με όσα θα θέλαμε να είμαστε».

Ποια είναι τα εμπόδια στην αυτογνωσία

Στη συνέχεια θα αναφέρουμε τα κυριότερα εμπόδια που συναντά το άτομο κατά την διαδικασία της αυτογνωσίας, αυτά χωρίζονται σε δυο κατηγορίες:

1. Ανεπάρκεια ευπροσαρμοστικών συγκριτικών σχημάτων.

2. Αρνητικά κριτήρια ορισμού του ‘’εαυτού’’.

Ανεπάρκεια ευπροσαρμοστικών συγκριτικών σχημάτων.
Το άτομο καλείται να συγκρίνει και να εντοπίσει, χαρακτηριστικά, ιδιότητες και ικανότητες προκειμένου να ολοκληρώσει το ταξίδι της αυτογνωσίας. Όμως τα παραπάνω δεν είναι σταθερά μεγέθη (όπως το βάρος, ύψος, ταχύτητα) με αποτέλεσμα οι αξιολογήσεις που προκύπτουν να μην είναι πάντα αξιόπιστες και χρήσιμες.

Αυτό το γεγονός δυσκολεύει ιδιαίτερα το άτομο καθώς θα πρέπει να είναι ικανό να αξιολογήσει αντικειμενικά τα ατομικά του χαρακτηριστικά, να είναι ικανό να οικοδομήσει την ταυτότητα του με βάση τις προσωπικές επιλογές μέτρων σύγκρισης που έχει βάλει.

Επίσης επειδή η αξιολόγηση αφορά αξίες όπως η καλοσύνη, το κουράγιο, η τιμιότητα και η συγχωρητικότητα που στις μέρες μας θεωρούνται από μεγάλο μέρος του πληθυσμού ως αρνητικές ή λιγότερο θετικές για το άτομο, αυτό έχει σαν αποτέλεσμα πολλοί άνθρωποι να επιλέγουν είτε να μειώσουν είτε να κρύψουν μερικές από τις παραπάνω αξίες τους, ώστε να είναι ευκολότερα αποδεκτοί.

Αρνητικά κριτήρια ορισμού του ‘’εαυτού’’.

Στην σύγχρονη ζωή τα άτομα επιθυμούν να τελειοποιήσουν την εικόνα τους προκειμένου να βελτιώσουν την προσωπική και επαγγελματική τους κατάσταση και να αποκτήσουν την μέγιστη κοινωνική καταξίωση. Αυτή η διαδικασία λειτουργεί πιεστικά και χειριστικά για τους ανθρώπους με αποτέλεσμα να ορίζουν αρνητικά τον εαυτό τους κάνοντας μερικά από τα παρακάτω:

1. Προσπαθούν να αποκρύψουν τις αδυναμίες που έχουν ή που πιστεύουν ότι έχουν θεωρώντας πως δεν ταιριάζουν με την επιταγή της τελειότητας που αποζητά η σύγχρονη ζωή. Έτσι παρουσιάζουν στους άλλους μια επιφανειακή προσωπικότητα που δεν εκφράζει τις πραγματικές σκέψεις και συναισθήματα του ατόμου, φοβούμενος ότι αν το κάνει θα χαρακτηριστεί αδύναμός, ευαίσθητος ή ευάλωτος.

2. Στην αντίθετη περίπτωση ενδέχεται το άτομο αφού αποτύχει να αποκρύψει όσα χαρακτηριστικά θεωρεί ως αδυναμίες, να προσπαθήσει να υπερασπιστεί το δικαίωμα του ‘’ να είναι ο εαυτός του’’, ακολουθώντας πρόχειρα δημοφιλείς και υπεραπλουστευμένες παροτρύνσεις της εποχής.

Όπως για παράδειγμα επικρατεί η τάση να βαφτίζουν την αγένεια προς τον άλλο με ειλικρίνεια. Προσπαθούν δηλαδή να πείσουν τους άλλους ότι τα ελαττώματα τους είναι βιολογικά και φυσικά καθορισμένα και αν δεν μπορούν οι άλλου να τα θαυμάσουν τουλάχιστον θα πρέπει να τα αποδεχθούν στο πλαίσιο της διαφορετικότητας. Με λίγα λόγια προβάλλουν στον άλλο το πρόβλημα της μη αποδοχής σημείων της προσωπικότητας του ως δική του ανικανότητα, τόσο αντίληψης ή αποδοχής και δεν αναλαμβάνουν την προσωπική τους ευθύνη για τα ‘’ελαττώματα’’ τους. Φυσικά τέτοιες μεθοδεύσεις απέχουν πολύ από κάθε ρεαλιστική έννοια της αυτοαντίληψης και αυτογνωσίας.

Τρόποι αξιολόγησης και προσέγγισης της αυτογνωσίας.

Προκειμένου η αυτοαξιολόγηση που θα κάνει το άτομο κατά την διαδικασία τη αυτογνωσίας να είναι ωφέλιμη και όσο τον δυνατόν λιγότερο τραυματική κρίνεται αναγκαία ο εντοπισμός των θετικών προσωπικών χαρακτηριστικών του ατόμου.

Άλλωστε θεωρείται περισσότερο ευεργετική η ανάπτυξη των θετικών χαρακτηριστικών του ατόμου και πιο παραγωγική από την προσπάθεια του να αποκρύψει τα ελαττώματα του.

Υπάρχουν δυο βασικοί άξονες πάνω στους οποίους μπορεί να κινηθεί το άτομο για να το επιτύχει:

1. Να εξετάζουν διαρκώς τις ανάγκες τους σε σχέση με το κατά πόσο είναι ρεαλιστικές και προσαρμοστικές.

2. Να εντοπίσουν και να ορίσουν τα θετικά τους χαρακτηριστικά σαν τις ικανότητες που αν τις αξιοποιήσουν θα καλύψουν τις παραπάνω ανάγκες τους ατόμου.

Στη συνέχεια θα αναφέρουμε επιγραμματικά πως το άτομο μπορεί να βελτιώσει την αξιολόγηση της ταυτότητας τους με παραγωγικό και επωφελή τρόπο.

Θα πρέπει λοιπόν το άτομο να είναι σε θέση να:
  • Ακούει τους άλλους με υπομονή.
  • Έχει ενσυναίσθηση.
  • Κρίνει και να υπολογίζει με επιείκεια ότι θεωρεί αρνητικό.
  • Δέχεται τα θετικά του χαρακτηριστικά χωρίς ίχνος ανταγωνισμού και ζήλειας αλλά με αγάπη και πνεύμα θάρρους.
  • Να συνειδητοποιήσει πως κατέχει από την φύση την δυνατότητα να αναπτύσσει τις ικανότητες που έχει ώστε να επιτύχει τους στόχους και σκοπούς του.
Το ταξίδι της αυτογνωσίας είναι μια απαραίτητη αλλά παράλληλα και δύσκολη διαδρομή, θα πρέπει να γνωρίζει κανείς ότι είναι μια διαδικασία που δεν σταματά και συνεχώς εξελίσσεται και ωριμάζει μαζί μας.

Το ταξίδι δεν τελειώνει, αλλά αν κανείς αφεθεί στην διαδικασία και δεσμευτεί σε αυτή, θα διαπιστώσει πως το να ταξιδεύεις γνωρίζοντας τον εαυτό σου μια διαδρομή που θα σου χαρίσει πολύτιμα δώρα, όταν θα αρχίσεις να τα αναγνωρίζεις τότε σίγουρα δεν θα θες να τελειώσει το ταξίδι.

Βαφτίζει το κρέας ψάρι

Η φράση του τίτλου φαίνεται να προήλθε από τη θρυλούμενη πρακτική των καλογήρων του Μεσαίωνα, να «βαφτίζουν» τα κρέατα ψάρια, ώστε να τα τρώνε κατά τη διάρκεια της νηστείας με ήσυχη τη συνείδηση τους· λέγεται για κάποιον που αλλάζει -κατά βούληση- τα δεδομένα της πραγματικότητας. 

Ο Εμμανουήλ Ροΐδης γράφει: Η θέα του οβελού και το άσμα της χύτρας ηύφραναν την καρδίαν των καλών πατέρων, οίτινες καθήσαντες μετ’ ου πολύ περί μαρμαρίνην τράπεζαν ηκόνιζον ήδη τας μαχαίρας και τους οδόντας ίνα σπαράξωσι την λείαν, ότε αίφνης οχληρά ανάμνησις ήπλωσε μέλαν νέφος επί της φαιδράς όψεως των δαιτυμόνων. «Παρασκευή!» είπεν ο Ραλήγος, απωθών το πινάκιον «Παρασκευή!» απεκρίθη ο Ληγούνος καταθέτων την περόνην· «Παρασκευή!» ανέκραξεν ο Ρεγιβάλδος, κλείων το πλατύ του στόμα, και πάντες εθεώρουν τας χήνας ως ο Αδάμ τον απολωλότα παράδεισον, τρώγοντες αντ’ αυτών τους όνυχας εκ της απελπισίας. Οι τότε άνθρωποι ήσαν μεν διεφθαρμένοι, μέθυσοι, ασελγείς και απατεώνες, αλλά δεν είχον ακόμη καταντήσει ως οι σημερινοί να τρώγωσι κρέας κατά τας νηστησίμους ημέρας, εις τον τότε παράδεισον υπήρχον, ως εις τον Όλυμπον των αρχαίων, Άγιοι προστάται της μέθης, επί δε της γης επίσκοποι επιτρέποντες αυτήν κατά το παράδειγμα του Εκκλησιαστού και του ιερού Αυγουστίνου· αλλ’ όστις δεν ετήρει τας νηστείας ή εκεραυνούτο από του θείου πυρός, ή ευθύς απηγχονίζετο υπό των δορυφόρων του Αυτοκράτορος εις δένδρον υψηλόν.

Η Ιωάννα γνωρίζουσα εκ πείρας τι έστι πείνα ελυπείτο τους πεινώντας συντρόφους, δεινή δε ούσα περί την καζουϊστικήν επιστήμην άγνωστον εις τους ανατολίτας, αντικείμενον δ’ έχουσαν ν’ αποδεικνύη το μέλαν λευκόν, την σελήνην τετράγωνον και την κακίαν αρετήν, επειράθη ν’ ανεύρη δι’ αυτής τίνι τρόπω ηδύναντο να δειπνήσωσιν αναμαρτήτως. Αφού δε επί ικανήν ώραν έξυσε την κεφαλήν, «Βαπτίσατε», είπε, «την χήνα ταύτην εις ιχθύν και φάγετε αυτήν αφόβως. Ούτω έπραξεν ο καλός πατήρ μου ότε συλληφθείς υπό των ειδωλολατρών ηναγκάσθη επί απειλή θανάτου να φάγη ολόκληρον αρνίον την παραμονήν του Πάσχα. Άλλως δε τα τε οψάρια και τα πτηνά επλάσθησαν κατά την αυτήν ημέραν ώστε η σαρξ αυτών συγγενεύει».

Το επιχείρημα αν ουχί καλόν, ήτο τουλάχιστον καλώς εξευρημένον· έπειτα δε η πείνα, ήτις καθιστά νόστιμον και τον ξηρόν άρτον, έχει, φαίνεται, την ιδιότητα να ενισχύη και τα αμφίβολα των επιχειρημάτων, παρά τοις ενόρκοις τουλάχιστον, οίτινες αθωούσι πολλάκις τους ληστάς, διότι ότε έπραξαν το έγκλημα ήσαν νήστεις προ πολλού. Διά τον αυτόν λόγον έπρεπεν ίσως ν’ αθωώνται και οι ένοχοι βιασμού, οσάκις αποδείξουν ότι, κατά τον Θεόκριτον, «Είχον ανάγκαν».

Εμμανουήλ Ροΐδης, Πάπισσα Ιωάννα

Σοφιστές, οι Διαφωτιστές της Αρχαιότητας

1.Ιστορικό πλαίσιο – Έννοια

Στις Ελληνικές πόλεις του 5ου π.χ. αιώνα, την περίοδο δηλαδή από το τέλος των Μηδικών πολέμων (470 π.χ.) έως και το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου (401π.χ), έδρασε μια ομάδα παιδαγωγών, που οι σύγχρονοί τους τους ονόμασαν σοφιστές. Οι σοφιστές ήταν διδάσκαλοι και παιδαγωγοί προερχόμενοι από όλη την Ελλάδα, οι οποίοι ταξίδευαν σε όλες τις πόλεις, αλλά η φήμη τους ήκμασε κυρίως στην Αθήνα που ήταν και το πνευματικό κέντρο της εποχής. Σκοπός της διδασκαλίας τους ήταν να διδάξουν τους νέους και γενικά τους πολίτες της δημοκρατικής Αθήνας την πολιτική τέχνη, την Ρητορική, την φιλοσοφία και την ηθική. Οι κυριότεροι σοφιστές για τους οποίους έχουμε και τις περισσότερες πληροφορίες είναι: ο Πρωταγόρας, ο Αντιφών, ο Θρασύμαχος, ο Κριτίας, ο Λυκόφρων, ο Γοργίας, ο Πρόδικος και ο Ιππίας.

Οι γνώσεις μας για τους Σοφιστές είναι έμμεσες και αποσπασματικές, τα συγγράμματα τους δυστυχώς έχουν χαθεί για πάντα. Οι πηγές από τις οποίες αντλήσαμε πληροφορίες για τη ζωή και το έργο των Σοφιστών προέρχονται από σκόρπιες προτάσεις και αποσπάσματα που βρίσκονται μέσα σε κείμενα προγενέστερων ιστορικών και φιλοσόφων και τα οποία είναι συχνά παραποιημένα (κυρίως από τον Πλάτωνα).

H λέξη Σοφιστής προέρχεται από το ρήμα Σοφίζομαι, που σημαίνει εξασκώ την σοφία. Είναι δηλαδή παράγωγο ρήματος που δηλώνει το πρόσωπο που ενεργεί. Η σοφία των σοφιστών είναι πρακτική και θεωρητική, μεταδίδουν γνώσεις και υποδεικνύουν ηθικές συμπεριφορές που αφορούν τον κοινωνικό και πολιτικό βίο. Σε κάποιες περιπτώσεις οι σοφιστές ταυτίζονταν και με τους ποιητές ή τους καλλιτέχνες, καθώς μια άλλη σημασία της λέξης ήταν και αυτή του «εφευρίσκω», επινοώ. Η έννοια Σοφιστής ενώ αρχικά ταυτιζόταν με το σοφό, εξαιτίας της οξείας κριτικής του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη άρχισε να παίρνει αρνητική σημασία, που διατηρείται ως και σήμερα: σοφιστής θεωρείται εκείνος που προσπαθεί να παραπλανήσει με σοφιστείες και σοφίσματα, δηλαδή με αληθοφανείς και κυρίως αναληθείς συλλογισμούς. Οι αντιδημοκρατικοί φιλόσοφοι κυρίως κατηγορούσαν τους σοφιστές ως παραπλανητικούς και εριστικούς εμπόρους γνώσης, που έβλαπταν τους νέους. Η λέξη «Σόφισμα» όπως χρησιμοποιείται σήμερα έχει την έννοια του τεχνάσματος δηλαδή της επιχειρηματολογίας με σκοπό την εξαπάτηση.

2. Δημοκρατία – Πόλις

Πριν προχωρήσουμε στην ανάλυση της φιλοσοφίας των σοφιστών καλό θα ήταν να μιλήσουμε με λίγα λόγια για το πολίτευμα μέσα στο οποίο διαδραματίζονταν όλα αυτά τα πνευματικά επιτεύγματα. Το πολίτευμα λοιπόν της Αθήνας τον 5ο π.χ. αιώνα ήταν η Δημοκρατία, (σύνθετη λέξη από το Δήμος + κρατώ, ο λαός δηλαδή έχει την δύναμη να αποφασίζει μόνος του χωρίς αντιπροσώπους). Η Δημοκρατία των Αθηνών δεν έχει καμία σχέση με την σημερινή κάλπικη αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Ήταν το πολίτευμα όπου οι άρχοντες κληρώνονταν στα δημόσια αξιώματα μέσα από το σώμα των πολιτών και η θητεία τους διαρκούσε περίπου ένα χρόνο. Όλες οι αποφάσεις παίρνονταν ισότιμα και δημόσια από κοινού στις συνελεύσεις της εκκλησίας του δήμου ύστερα από εξοντωτικές συζητήσεις για όλα τα θέματα που αφορούσαν την πόλη, πολλά από τα οποία ήταν πολύ σοβαρά, όπως για παράδειγμα ο πόλεμος. Όλοι οι πολίτες στην διάρκεια της ζωής τους θα έκαναν την θητεία τους ως βουλευτές, δικαστές, ταμίες και φυσικά ως στρατιώτες – οπλίτες. Στο τέλος της θητείας τους ήταν υποχρεωμένοι να κάνουν απολογισμό του έργου τους, πράγμα που σημαίνει ότι αν τα έργα τους δεν συμφωνούσαν με τον συμφέρον της Πόλεως, η ζωή τους απειλούνταν με εξοστρακισμό, κάτι χειρότερο ακόμα και από το θάνατο. Οι πολίτες όφειλαν να έχουν και την κατάλληλη παιδεία, για να μπορούν να διαβάζουν τους νόμους, να ασκούν πολιτική μιλώντας στις συνελεύσεις (αυτό λεγόταν ρητορική) και να μπορούν να σκέφτονται κριτικά χρησιμοποιώντας την φιλοσοφία. Αυτό ακριβώς το έργο είχαν αναλάβει οι Σοφιστές. Την εκπαίδευση των πολιτών.

3. Βασικές Αρχές – Θεωρία

Οι Σοφιστές λοιπόν είναι στοχαστές που ασχολήθηκαν με πληθώρα φιλοσοφικών και πολιτικών προβλημάτων. Ο στοχασμός τους στρέφεται γύρω από τη γλώσσα, την αλήθεια, την γραμματική, τη Φύση, την ηθική, την δουλεία, την θρησκεία, τη ρητορική, αλλά κυρίως έθιξαν προβλήματα συνδεδεμένα με την ανθρώπινη φύση, την συμπεριφορά και τις κοινωνικές αντιδικίες του καιρού τους. Αρκετοί ιστορικοί και μελετητές του αρχαίου κόσμου, κυρίως η Γαλλική σχολή με ονόματα όπως, Ζ.P. Vernant, V. Naquet. Cl. Mosse, και J. De Romilly, θεωρούν τη Σοφιστική επιστέγασμα της πνευματικής εξέλιξης ‘από το Μύθο στο Λόγο’ και του ‘δημοκρατικού τρόπου ζωής’ στην κλασσική Αθήνα και δικαιολογημένα κάνουν λόγο για ‘Χρυσό αιώνα του πνεύματος και του Πολιτισμού’. Και σημειώνουν πρώτα ότι η Σοφιστική δεν είναι πνευματικό δημιούργημα μια ομάδας τυχοδιωκτών εμπόρων σοφίας, αλλά φυσιολογικό βλάστημα της κοινωνικής, πνευματικής και πολιτικής ζωής των ελληνικών πολιτειών, όπου επιζούσε ο ενθουσιασμός της νίκης και θριάμβευε το δημοκρατικό πολίτευμα στη γνησιότερη μορφή του: της προσωπικής και άμεσης συμμετοχής.

α. Γιατί Διαφωτισμός

Τον όρο Διαφωτισμός για την Αρχαία Σοφιστική μεταχειρίστηκαν οι νεώτεροι ιστορικοί της Φιλοσοφίας κατ’ αναλογία προς το νεότερο Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό (17ος -18ος αιών μ.χ.) , για να δηλώσουν μιαν ανάλογη και αντίστοιχη περίοδο της Αρχαίας Ελληνικής φιλοσοφίας. Τον όρο επινόησε πρώτος ο Γερμανός φιλόσοφος Hegel και ακολούθησαν πολλοί ιστορικοί και μελετητές του αρχαίου κόσμου (Ed. Zeller, Peter Gay, W.K.C. Gurthie κ.λ.π). Τα σημεία εκείνα που θεώρησαν ότι ταιριάζουν με τις βασικές αρχές του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού είναι τα εξής:
  • προσπάθεια λογικής ερμηνείας του κοινωνικού γίγνεσθαι και των κοινωνικών προβλημάτων,
  • εμπιστοσύνη στην λογική δύναμη του ανθρώπου και της εξελικτικής ικανότητας της,
  • ενίσχυση του Υποκειμενισμού και της σχετικοκρατίας.
  • εισαγωγή αντιλήψεων περί κοινωνικού συμβολαίου, φυσικού δικαίου και κοινωνικής δικαιοσύνης,
  • καλλιέργεια διανθρώπινης συνείδησης και αισθήματος κοινότητας όλων των ανθρώπων,
  • έμπιστοσύνη στη γλώσσα και τον ανθρώπινο λόγο.
β. Άνθρωπος – Παιδεία

Ο κύριος άξονας λοιπόν της διδασκαλίας των Σοφιστών στρέφεται γύρω από την εκπαίδευση του Δημοκρατικού Πολίτη και γενικότερα γύρω από την καλλιέργεια του Ανθρώπινου όντος, όπως αυτός συμπεριφέρεται μέσα στην ‘Πόλη’. Το ερώτημα ‘Αν μπορεί να διδαχτεί η αρετή’ διαχέεται στην Αγορά και τα Συμπόσια, όπου οι φιλόσοφοι μαζεύονται για να συζητήσουν τα κοινωνικά ζητήματα.

Οι προηγούμενοι χρονικά Προσωκρατικοί φιλόσοφοι (7ος – 6ος αιων π.χ.) είχαν ρίξει το βάρος της φιλοσοφικής τους αναζήτησης στην ορθολογική εξήγηση των φυσικών φαινομένων και της γέννησης του Κόσμου (Κοσμογονία) ή για να μιλήσουμε φιλοσοφικά, τους απασχόλησαν τα «Οντολογικά ζητήματα» (Όν – μη Όν) (Είναι – Γίγνεσθαι). Τα κοινωνικά ζητήματα και ειδικότερα τα ζητήματα της αρετής έρχονται σε δεύτερη μοίρα, προετοιμάζουν όμως το έδαφος για την αξία και χρησιμότητα της παιδείας μέσα στα πλαίσια της πόλεως.

«Άνδρες γάρ Πόλις» (Τη Πόλη την αποτελούν οι άνθρωποί της) μας λέει ο Θουκυδίδης, ενώ από την άλλη ο ποιητής Σιμωνίδης προειδοποιεί: «Πόλις Άνδρα Διδάσκει», (Η πολιτεία διαμορφώνει και μορφώνει τον άνδρα, τον πολίτη). Σε αυτό το πνεύμα κινείται σχεδόν ολόκληρος ο 5ος αιώνας. Η Πόλις και η συγκρότηση του ανθρώπου ενδιαφέρουν πλέον τους πάντες: φιλοσόφους, ρήτορες, καλλιτέχνες, πολιτικούς. Στην Αθήνα του «χρυσού αιώνα» συντελείται πλέον μια μοναδική πνευματική αφύπνιση με κέντρο τον Άνθρωπο. Οι Σοφιστές ακολουθώντας την πνευματική και πολιτισμική επανάσταση της εποχής τους δεν έχασαν την ευκαιρία να εξυψώσουν τον άνθρωπο και τις δυνατότητες του. Μας λέει λοιπόν ο Πρωταγόρας ο Αβδηρίτης και φίλος του Περικλή: «Πάντων χρημάτων μέτρον ἐστὶν ἄνθρωπος, τῶν μὲν ὄντων ὡς ἔστιν, τῶν δὲ ουκ οὐκ ὄντων ὡς οὐκ ἔστιν». ( Μέτρο για όλα τα πράγματα αποτελεί ο Άνθρωπος. Για όσα υπάρχουν, ότι υπάρχουν και για όσα δεν υπάρχουν, ότι δεν υπάρχουν).

Πάνω σε αυτό το συγκλονιστικό απόσπασμα μπορούν να γραφούν εκατοντάδες βιβλία, η βαθύτερη ουσία του όμως είναι ότι ο άνθρωπος είναι η πηγή των πάντων, είναι αυτός που αποφασίζει για το πεπρωμένο του και όχι κάποιος θεός ή κάποια έξωθεν δύναμη. Αυτός θέτει τους νόμους του και ανακαλύπτει την γνώση, ακόμα και αν είναι σχετική. Αυτός δημιουργεί κοινωνίες και ασύλληπτα έργα που μένουν αναλλοίωτα στα βάθη των αιώνων. Οι δυνατότητες του είναι τεράστιες. Δεν είναι τυχαίο που ο Σοφοκλής τον αποκαλεί Τρομερό ον, μας λέει στην Αντιγόνη: «πολλὰ τὰ δεινὰ κοὐδὲν ἀνθρώπου δεινότερον πέλει» (Πολλά τα δεινά, αλλά τίποτα τρομερότερο από τον Άνθρωπο). Ταυτόχρονα οφείλει να αναπτύξει τις αρετές εκείνες που θα τον εντάξουν στο πλαίσιο της ‘Πόλεως’, ως ισότιμο και ενεργό μέλος του πολιτικού της γίγνεσθαι. Οι αρετές αυτές, που γίνονται σημείο αναφοράς για όλους του Πολίτες και όχι σε μια ορισμένη κατηγορία ανθρώπων, είναι η ανδρεία, η σωφροσύνη, η φιλία, το δίκαιον, η φρόνησις, χωρίς τις οποίες η ύπαρξη, η συνοχή, η ομόνοια και η διατήρηση της πόλεως – κοινωνίας δεν μπορούν να υπάρξουν. Η παιδεία επομένως αποτελεί το κύριο φορέα εξύψωσης του Πολίτη σε ενάρετο όν. Ο Αντιφών αναφέρει «και εν γαρ σώματι όταν τις την παίδευσιν γενναίαν ενάρωση, ζη τούτο και θάλλει δια παντός του βίου, και αυτό ούτε όμβρος ούτε ανομβρία αφαιρείται», (όταν σε ένα νέο άνθρωπο δοθεί η σωστή παιδεία, τότε ζει κι ανθίζει σ’ όλη του τη ζωή και δεν μπορεί να του την καταστρέψει ούτε η καταιγίδα ούτε η αναβροχιά). Κάπου αλλού πάλι τονίζει: «Πρώτον οίμαι των εν ανθρώποις εστί παιδευσις», (η παιδεία θεωρώ είναι το σημαντικότερο πράγμα).

Παράλληλα με την εξύψωση του έλλογου όντος που λέγεται άνθρωπος παρατηρείται μια αμφισβήτηση σε καθιερωμένες αξίες που αφορούν την θρησκεία και την θεότητα. Κάποτε η εξήγηση του κόσμου ήταν μυθική και τα πάντα αποδίδονταν σε δυνάμεις φανταστικές και υπερκόσμιες. Αυτό άλλαξε με την έλευση της φιλοσοφίας. Ξανά ο σοφιστής Πρωταγόρας σαν γνήσιος μαθητής του ατομικού-φυσικού φιλοσόφου Δημόκριτου μας υπενθυμίζει: «Περί μεν Θεών ούκ έχω ειδέναι, ουθ’ως εισίν ουθ’ως ούκ εισίν ουθ’οποίοι τινές ιδέαν, πολλά γαρ τα κωλύοντα ειδέναι ή τ’αδηλότης και βραχύς ων ο βίος του ανθρώπου», (Για τους θεούς δεν μπορώ να γνωρίζω τίποτα. Ούτε ότι υπάρχουν, ούτε ότι δεν υπάρχουν, ούτε τι λογής μορφή έχουν. Γιατί είναι πολλά τα όσα εμποδίζουν να τους γνωρίζουμε: από τη μία το άδηλο του ζητήματος και από την άλλη η συντομία της ανθρώπινης ζωής).

γ. Κοινωνική Ισότητα – Δικαιοσύνη

Επιπλέον οι Σοφιστές για την εποχή τους ήταν οι φορείς της διαμαρτυρίας και συνήγοροι της κοινωνικής δικαιοσύνης. Άσκησαν δριμύτατη κριτική σε όσους έκαναν ταξικές διακρίσεις και διακρίνονταν από ένα πνεύμα αντι-σωβινισμού που μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα στις μέρες μας. Σύγχρονος του Σωκράτη, ο ορθολογιστής σοφιστής Αντιφών δίνει ένα ορισμό της δικαιοσύνης που τον κατατάσσει στους οπαδούς του Θετού δικαίου, «Δικαιοσύνη ούκ τα της Πόλεως νόμιμα παραβαίνειν», (δικαιοσύνη είναι να μην παραβαίνει κανείς τους νόμους της πόλεως).

Η έννοια της δικαιοσύνης αποτελεί συνεχές πεδίο διαμάχης ανάμεσα στους φιλοσόφους της εποχής. Ας μην ξεχνάμε ότι την εποχή της ακμής της Αθήνας δεν απολάμβαναν όλοι οι κάτοικοι της πόλεως τα δημοκρατικά δικαιώματα, δηλαδή η έννοια του Πολίτη δεν αποδίδονταν σε όλους ανεξαιρέτως, η διάκριση αυτή γινόταν στους μέτοικους (ξένοι) και τις γυναίκες. Επίσης ανάμεσα στον πληθυσμό της Αθήνας περιλαμβανόταν και ένας τεράστιος αριθμός δούλων. Ο Αριστοτέλης ο Σταγειρίτης για παράδειγμα θεωρούσε ότι υπάρχουν «φύσει δούλοι», άνθρωποι δηλαδή που γεννιούνται δούλοι, κάτι ανάρμοστο για ένα φιλόσοφο του μεγέθους του Αριστοτέλη. Οι σοφιστές και πάλι είναι οι πρώτοι που θέτουν ζητήματα ισότητας και σεβασμού στα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο Αντιφών τολμά να διατυπώσει στα μέσα του 5ου π.χ. αιώνα τη ρηξικέλευθη άποψη ότι «επεί φύσει πάντα πάντες ομοίως πεφύκαμεν και βάρβαροι και Έλληνες είναι», (Όλοι οι άνθρωποι είναι από τη φύση ίσοι και οι Έλληνες και οι βάρβαροι). Αυτή η φράση είναι μέρος των Πάπυρων της Οξυρρύγχου (πρόκειται για μεγάλο αριθμό παπυρικών χειρογράφων που βρέθηκαν σε ανασκαφές μεταξύ 1895-1934) και ολόκληρο το κείμενο που βρέθηκε αναφέρει τα εξής: [Εκείνους που κατάγονται από πατέρες ευυπόληπτους τους σεβόμαστε και υποκλινόμαστε μπροστά τους, ενώ εκείνους που κατάγονται από ταπεινή οικογένεια ούτε τους σεβόμαστε ούτε υποκλινόμαστε μπροστά τους. Ως προς αυτό λοιπόν το πεδίο συμπεριφοράς μας, έχουμε γίνει βάρβαροι, απολίτιστοι, γιατί ως προς τη φυσική μας υπόσταση όλοι έχουμε φτιαχτεί από την ίδια φύση και οι Βάρβαροι και οι Έλληνες…ως προς τις φυσικές μας ιδιότητες ούτε οι βάρβαροι διαφέρουν σε τίποτε (για να θεωρούνται κατώτεροι) ούτε οι Έλληνες (για να θεωρούνται ανώτεροι), αφού αέρα αναπνέουμε όλοι με το στόμα και τη μύτη και τρώμε όλοι με τη βοήθεια των χεριών μας…]. Φαίνεται καθαρά ότι η δικαιοσύνη για την οποία πάλευαν οι Σοφιστές είχε και ταξικό χαραχτήρα, γεγονός που σημαίνει ότι δεν αρκεί να σταματήσει η διάκριση ανάμεσα σε έλληνες και βαρβάρους, αλλά και ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς.

4. Αιδώς – Δίκη ( ο Μύθος της Δημοκρατίας)

Ο εχθρός της δημοκρατίας Πλάτων έτρεφε τέτοιο μένος για τους Σοφιστές, που δεν έχανε την ευκαιρία να τους γελοιοποιήσει μέσα στα έργα του. Ευτυχώς όμως μέσα από το έργα του καταφέραμε να αντλήσουμε εξαιρετικές πληροφορίες για το ήθος και την φιλοσοφία των σοφιστών γενικά καθώς και για τη λειτουργία της δημοκρατίας των Αθηνών. Σε ένα βιβλίο του που φέρει το όνομα του διάσημου σοφιστή περιγράφεται ο περίφημος «Μύθος του Πρωταγόρα» ή αλλιώς ο «Μύθος της Δημοκρατίας». Ο μύθος ξεκινάει με αφορμή την συζήτηση που έχει προηγηθεί ανάμεσα στο Σωκράτη και τον Πρωταγόρα σχετικά με τα επαγγέλματα και τις ειδικότητες στη σχέση τους με την πολιτική. Ο Σωκράτης περιφρονώντας την δημοκρατική συνέλευση παρατηρεί ειρωνευόμενος ότι σχετικά με την κατασκευή στόλου οι Αθηναίοι συμβουλεύονται μια ειδική κατηγορία τεχνιτών: τους ναυπηγούς, αν πρόκειται για την κατασκευή ναών, συμβουλεύονται τους χτίστες, αν πρόκειται για την κατασκευή ασπίδων, τους σιδεράδες κ.ο.κ, όταν όμως πρόκειται να πάρουν σοβαρές πολιτικές αποφάσεις σε ουσιώδη θέματα διακυβέρνησης όλοι ανεξαιρέτως συμμετέχουν επί ίσους όρους και παίρνουν αποφάσεις ισότιμα ανεξάρτητα αν είναι σιδεράδες, χτίστες, γιατροί, έμποροι κ.λ.π. Αυτή η ειρωνεία του Σωκράτη χτυπά την καρδιά της Δημοκρατίας.

Ο Πρωταγόρας απάντησε στο Σωκράτη ότι όλοι έχουν δικαίωμα να έχουν γνώμη μέσα στη συνέλευση και άρχισε να του εξιστορεί ένα μύθο. Ο μύθος λοιπόν μας λέει ότι στην αρχή οι άνθρωποι ζούσαν μόνοι χωρίς κοινωνίες με αποτέλεσμα ο καθένας να κινδυνεύει και να πέφτει θύμα τόσο των φυσικών φαινομένων, όσο και των άγριων θηρίων. Κατά συνέπεια οι άνθρωποι, λόγω των δεινών συνθηκών, συνενώθηκαν για να εξασφαλίσουν την ζωή τους και ίδρυσαν πόλεις ώστε όλοι μαζί να αντιμετωπίσουν τους κοινούς εχθρούς τους. Επειδή όμως η Πολιτική τέχνη δεν είχε ακόμα ιδρυθεί, οι άνθρωποι άρχισαν να αλληλοσπαράσσονται και να αδικεί ο ένας τον άλλον, κοιτώντας ο καθένας ανάλογα με το συμφέρον του να επιβληθεί με τη βία στον συμπολίτη του. Οι άνθρωποι κόντευαν να αφανιστούν τελείως από προσώπου γης. Επενέβη τότε ο Δίας, ο οποίος φοβούμενος ότι όλη αυτή η σύγκρουση θα οδηγήσει στην εξολόθρευση του ανθρώπινου γένους, έστειλε τον Ερμή πίσω στη γη με δύο δώρα: την Αιδώ και την Δίκη δύο έννοιες συνυφασμένες με την πολιτική τέχνη. Αιδώς είναι το ενδιαφέρον για την καλή γνώμη την άλλων (η αιδώς δεν έχει να κάνει με την ντροπή, όπως εσφαλμένα μας την έχουν μάθει στα σχολεία). Η έννοια έχει καθαρά κοινωνική και πολιτική σημασία. Είναι το αίσθημα ευθύνης απέναντι στα υπόλοιπα άτομα της κοινωνίας. Από την άλλη, Δίκη σημαίνει ο σεβασμός για τα δικαιώματα των άλλων, το αίσθημα δηλαδή ισότητας και δικαιοσύνης να ισχύει για όλους τους ανθρώπους χωρίς εξαιρέσεις.

Αυτά τα δύο θεμελιώδη δώρα λοιπόν θα έφερναν την κοινωνική αρμονία και θα συντελούσαν στην επιβίωση του ανθρώπινου είδους. Ο Ερμής όμως πριν μοιράσει τα δύο αυτά δώρα ρώτησε τον Δία ποιοι θα είναι οι αποδέκτες τους. Θα είναι συγκεκριμένες ομάδες πολιτών, όπως οι γιατροί, οι τεχνίτες, οι ναυπηγοί κ.λ.π, όπως έκανε δηλαδή και με τις άλλες τέχνες παλιότερα; Και ο Δίας του απαντάει όχι: η Αιδώς και η Δίκη να μοιραστούν σε όλους το ίδιο. Όλοι να έχουν μερίδιο στην πολιτική τέχνη. Και τελειώνει με την εντολή ότι «όποιος δεν δεχτεί την αιδώ και την δίκη να πεθάνει σαν σκυλί». Με αυτό το μύθο ο Πρωταγόρας θέλει να διαβεβαιώσει τον Σωκράτη ότι η ανάμειξη με τα κοινά δεν αποτελεί προνόμιο κανενός, η πολιτική δεν είναι ειδικότητα, δεν είναι επάγγελμα, αλλά αποτελεί υπόθεση όλων και πρέπει όλοι να συμμετέχουν με λογική και δικαιοσύνη στα προβλήματα της κοινωνίας αλλιώς η Πόλις θα καταστραφεί.

5. Η φιλοσοφική διάκριση ΦΥΣΙΣ – ΝΟΜΟΣ

Σε άμεση συνέχεια και σχέση με τα παραπάνω έρχεται ένα άλλο θεμελιώδες ζήτημα που απασχόλησε τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους και ειδικότερα τους Σοφιστές. Το ζήτημα αυτό αφορά την διάκριση Φύσις – Νόμος. Εάν με τους προσωκρατικούς η επινόηση της έννοιας της φύσεως εγκαινιάζει της αρχή της φιλοσοφίας, η αντίθεση Φύσις – Νόμος σηματοδοτεί την ανάπτυξη της πολιτικής φιλοσοφίας. Τα ερωτήματα που σχετίζονται με την παραπάνω διάκριση έχουν να κάνουν με την Πόλη, πώς αυτή δημιουργήθηκε, γιατί υπάρχει, έχει κάποια φύσιν, δηλαδή κάποια κατάσταση που προσιδιάζει αποκλειστικά στη πόλη; Μπορεί να εξασφαλισθεί η συνοχή της Πόλεως καταφεύγοντας στη φύσιν ή στο Θεό; Ο προσωκρατικός Αρχέλαος πρώτος μας λέει « το δίκαιον και το αισχρόν ου φύσει αλλά νόμω», ( το δίκαιο και το κακό δεν κρίνεται με βάση την φύση αλλά τον νόμο). Στο ίδιο πνεύμα ο Πρωταγόρας θα πει ότι το δίκαιο δεν υπάρχει φύσει (από την φύση δοσμένο), ούτε έχει κάποια ουσία καθ’ αυτή, αλήθεια είναι η κοινή δόξα της πόλης, δηλαδή η γνώμη που έχει σχηματίσει μόνο εκείνη και για όσο χρόνο κρίνει σωστό. Αυτή η σκέψη είναι άμεση συνέχεια του πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος. Ο άλλος σοφιστής Θρασύμαχος επίσης διαπιστώνει την κοινωνική διάσταση του νόμου όταν λέει ότι οι νόμοι εκφράζουν τα συμφέροντα των ισχυρών. Ο Αντιφών και ο Ιππίας με βάση αυτή την συζήτηση εισάγουν την δύναμη του νόμου για να επεκτείνουν την ισότητα και στα άλλα στρώματα της κοινωνίας. Επομένως με τους Σοφιστές Μέτρο της κοινωνίας γίνεται ο άνθρωπος και νόμος η δόξα (γνώμη) του.

Ας αναλύσουμε όμως περαιτέρω αυτή την διάκριση. Η λέξη νόμος έχει την έννοια της ιστορικής δημιουργίας, της ανθρώπινης δυνατότητας να οριστεί τι είναι δίκαιο και τι άδικο. Έτσι ο νόμος περιλαμβάνει μια σχετικότητα καθώς το νόημα του μεταβάλλεται ανάλογα με τις αποφάσεις του ανθρώπου. Αντίθετα η έννοια Φύσις έχει την έννοια της ακίνητης Ουσίας, μιας ουσίας a-priori (εξαρχής δοσμένης). Η ουσία αυτή αποκτά θεϊκή σημασία, η οποία καθορίζει το πεπρωμένο της κοινωνίας και των ανθρώπων, κάτι που οι αρχαίοι Έλληνες δεν δέχονταν εύκολα. Θα μπορούσαμε να πούμε λοιπόν ότι ο νόμος δεν είναι φύσει, ενώ η φύσις είναι νόμω. Η ανάλυση αυτή είναι απόρροια της αντίληψης ότι η κοινωνία, οι θεσμοί, οι νόμοι αποτελούν συμβάσεις και δεν υπάρχουν φύσει, δεν αποτελούν “δώρα της φύσης ή του θεού”, αναγνωρίζεται δηλαδή η δύναμη της κοινωνικο – ιστορικής δημιουργίας μέσα στα πλαίσια μιας δημοκρατίας.

Ακόμα και ο άνθρωπος δεν έχει κάποια φύσιν προκαθορισμένη, ούτε κάποιο προκαθορισμένο τέλος (τελεολογία), αλλά αυτό-δημιουργείται συνεχώς εντός της κοινωνίας και της ιστορίας. Επίσης η φιλοσοφική – οντολογική διάσταση έχει ως εξής: αν ο κόσμος είναι φύσει (ή θεός), έργο της σκέψης είναι η ανακάλυψη αυτής της αναλλοίωτης ουσίας και τότε τα πάντα εξαρτώνται από αυτή την ουσία. Αν από την άλλη ο κόσμος είναι νόμω, τότε η ατομική και συλλογική βούληση των ανθρώπων, το ποιείν και το πράττειν τους, είναι αυτό που κάθε φορά διαμορφώνει, ύστερα από έλλογη συζήτηση και ελεύθερο στοχασμό, τους θεσμούς και τους νόμους μια δημοκρατικής Πόλεως. Η αντίθεση φύσις – νόμος συνδέεται άμεσα και με το “αλήθεια- δόξα”, όπως και με το “είναι – φαίνεσθαι”’. Όλα αυτά μαζί είναι ζητήματα που θα απασχολήσουν την φιλοσοφία τους επόμενους αιώνες και θα καθορίσουν το μέλλον της.

Επίλογος

Είδαμε λοιπόν σε αυτή την σύντομη ανάλυση την σπουδαιότητα της Σοφιστικής τέχνης, θίξαμε όμως μόνο το πυρήνα της σκέψης τους, ο χρόνος δεν μας επιτρέπει να αναλύσουμε την πληθώρα των ζητημάτων που τους απασχόλησαν. Παρά την έλλειψη πληροφοριών για αυτούς, μπορούμε να συμπεράνουμε την ριζοσπαστικότητα της σκέψης τους, το βαθύ δημοκρατικό χαρακτήρα τους, της αγάπη τους για τον άνθρωπο και τις δυνατότητες του, καθώς και τον αγώνα τους για την ανάδειξη της παιδείας στην διαμόρφωση του ατόμου. Επίσης η επαναστατικότητά τους είναι έκδηλη σε μια εποχή όπου κυριαρχούσε έντονα το μυθικό στοιχείο. Η προσφορά τους στο χώρο της φιλοσοφίας, αν και παραμελημένη, παραμένει ανεκτίμητη.

Σκάνδαλα Παιδοφιλίας στην Εκκλησία

«Έξω από την εκκλησία βρίσκονται οι άχρηστοι, οι εγκληματίες και οι εκφυλισμένοι, αυτοί που αποτελούν βάρος για την κοινωνία και όχι βοήθεια». -William Jennings Bryan, θρησκευτικός χειραγωγός.

Η γενική αντίληψη είναι ότι αν είναι θρησκευτικό, πρέπει να είναι και καλό (sic). Η επίκριση της θρησκείας αποθαρρύνεται και καταπνίγεται. Παραμένει κοινωνικά απαράδεκτο να επισημάνουμε τις κύριες αντιρρήσεις που έχουν οι σκεπτικιστές και οι ελεύθεροι στοχαστές για την θρησκεία: ότι είναι και αναληθής και επιβλαβής. Η χριστιανική θρησκευτική κατήχηση έχει διδάξει στους πιστούς ότι αυτό που σε κάνει καλό άνθρωπο είναι αυτό που πιστεύεις, όχι αυτό που κάνεις.

«Να τα έχετε καλά με τον θεό κι όλα τα άλλα έρχονται», είναι η χριστιανική, φονταμενταλιστική άποψη. Σε αυτόν τον ασπρόμαυρο κόσμο, οι καλοί είναι οι χριστιανοί που πάνε στον παράδεισο, ενώ οι κακοί είναι οι κολασμένοι άπιστοι. Ενώ οι πιο φιλελεύθεροι κλάδοι του χριστιανισμού συνήθως απορρίπτουν αυτή την απλοϊκή διχοτόμηση του κόσμου και αυτή την στενή κατανόηση της ηθικής, πιστεύουν επίσης, ότι, το να είσαι χριστιανός είναι αυτό που κάνει κάποιον «καλό».

Η καλοπροαίρετη άποψή τους για τον Ιησού και τα μέρη της Βίβλου που αξιοπρεπώς αναγνωρίζουν ως σχετικά με τον σημερινό κόσμο, δεν επιτρέπει την εξερεύνηση της πιο σκοτεινής, βδελυρής πλευράς του χριστιανισμού. Η ιστορία είναι γεμάτη από καταγεγραμμένες καταχρήσεις και αγριότητες της οργανωμένης θρησκείας όταν έρχεται στην εξουσία.

Ανθρωποθυσίες για να κατευνάσουν τους θεούς. Σταυροφορίες. Ιερά Εξέταση. Εκτέλεση εκατομμυρίων γυναικών υπό τις οδηγίες της Βίβλου. Πογκρόμ κατά των Εβραίων. Το Ολοκαύτωμα Jonestown, Γουιάνα κι άλλα αναλόγου κάλους και καλοσύνης δρώμενα από την εκκλησία της “αγάπης”.

Οι πιστοί στην κοινωνία μας έχουν γαλουχηθεί ώστε να αγνοούν την αιματηρή ιστορία της θρησκείας και να μιλούν με έντονο τρόπο στην πίστη προς τον θεό, τον Γιαχβέ-Ιησού, την Βίβλο και τους αγίους εκπροσώπους του θεού τους στην γη. Οι χειροτονημένοι λειτουργοί και ιερείς είναι «άνθρωποι του θεού», «άγια όργανα του θεού», μια φυλή ξεχωριστά, χρισμένοι. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που οι κληρικοί που επιθυμούν να (και) κάνουν κατάχρηση εξουσίας και προδίδουν κατάφωρα την εμπιστοσύνη, βρίσκονται σε μοναδική θέση για να το κάνουν.

Οι εφημερίδες είναι γεμάτες από αναφορές οικονομικής εκμετάλλευσης, σεξουαλικών παραβάσεων κατά την διάρκεια της ποιμαντικής συμβουλευτικής και αυτό που έχει εμφανιστεί από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 ως ένα από τα πιο επίμονα προβλήματα δημοσίων σχέσεων που αντιμετωπίζουν σήμερα τόσο οι Καθολικές όσο και οι Προτεσταντικές Εκκλησίες: η εγκληματική σεξουαλική κακοποίηση παιδιών και εφήβων από χειροτονημένους κληρικούς.

Όπως λέει ο Βρετανός φιλόσοφος Μπέρτραντ Ράσελ το 1916: «Σχετικά με την συνήθεια ότι οι κληρικοί είναι πιο ενάρετοι από τους άλλους άνδρες κατά μέσο όρο» στο βιβλίο του «Η Θρησκεία και οι Εκκλησίες».

Ο φιλόσοφος-θεολόγος Μάρτιν Μπούμπερ, στο Καλό και το Κακό, έκανε την εξής διαπίστωση:

«Δεδομένου ότι το πρωταρχικό κίνητρο του κακού είναι η μεταμφίεση, ένα από τα μέρη που είναι πιο πιθανό να βρεθούν οι κακοί άνθρωποι είναι μέσα στην εκκλησία. Ποιος καλύτερος τρόπος για να κρύψει κανείς το κακό του από τον εαυτό του, καθώς και από τους άλλους, από το να είναι διάκονος ή κάποια άλλη πολύ ορατή μορφή χριστιανού μέσα στον πολιτισμό μας; Δεν θέλω να υπονοήσω ότι οι κακοί είναι τίποτα άλλο από μια μικρή μειοψηφία μεταξύ των θρησκευόμενων ή ότι τα θρησκευτικά κίνητρα των περισσότερων ανθρώπων είναι καθ’ οποιονδήποτε τρόπο πλαστά. Εννοώ μόνο ότι οι κακοί άνθρωποι τείνουν να έλκονται προς την ευσέβεια, για την μεταμφίεση και την απόκρυψη που μπορεί να τους προσφέρει».

Οι παιδεραστές φαίνεται να επιλέγουν καριέρες που θα τους προστατεύουν και θα τους καμουφλάρουν, ενώ ταυτόχρονα θα τους παρέχουν πρόσβαση στα θύματα. Ο Robin Levett και ο Bob Crane γράφουν στο It’s OK To Say No!:

“Επειδή η κακοποίηση των παιδιών είναι μια σεξουαλική προτίμηση που διαμορφώνεται σχετικά νωρίς στην ζωή, ορισμένοι παραβάτες συνειδητά ή ασυνείδητα επιλέγουν επαγγελματικούς δρόμους που θα τους φέρουν τακτικά σε επαφή με τα παιδιά. Άλλοι μπορεί να προσφέρονται εθελοντικά για να επιβλέπουν αθλητικές δραστηριότητες παιδιών ή δραστηριότητες συλλόγων. Πολλά είναι μέλη της κοινότητας με μεγάλη εκτίμηση στο πρόσωπό τους. Μερικοί είναι σε θέσεις εξουσίας επί των παιδιών- δάσκαλοι, γιατροί, αστυνομικοί, κληρικοί, προπονητές.”

Οι επαγγελματίες συμφωνούν ότι οι παιδόφιλοι, οι σεξουαλικοί κακοποιοί παιδιών, συχνά αναζητούν επαγγέλματα ή δραστηριότητες που τους φέρνουν σε επαφή με παιδιά. Σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητος είναι ο ρόλος που μπορεί να παίξει ο χριστιανισμός στην πιθανή διαμόρφωση εγκληματιών. Οι ερευνητές γνωρίζουν ότι ένας τυπικός κακοποιός παιδιών είναι «καλός χριστιανός» και συχνά εκκλησιαστικά ενεργός σε εκκλησιαστικές δραστηριότητες. Γιατί να συμβαίνει αυτό;

Ο Havelock Ellis έγραψε: «Σε όλες τις χώρες, η θρησκεία και η δεισιδαιμονία συνδέεται στενά με το έγκλημα».

Δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το έγκλημα συνδέεται με την θρησκευτική νοοτροπία και την ιδεολογία του: πεποιθήσεις όπως το προπατορικό αμάρτημα, η ιερότητα των φρικιαστικών διδασκαλιών της Βίβλου, η ακαμψία στους ηθικούς κώδικες, η άφεση αμαρτιών μέσω της εξομολόγησης, η έλλειψη προσωπικής ευθύνης για τις πράξεις του καλού χριστιανού και τα τρομακτικά φαντάσματα ενός ζηλότυπου θεού και κακών διαβόλων. Βοηθούν να διαιωνίζονται τα εγκλήματα.

Το θρησκευτικό δόγμα ενθαρρύνει τις ανισότητες εξουσίας απέναντι στις γυναίκες και τα παιδιά και τέτοιες ανισότητες οδηγούν πάντα σε κακοποίηση.

Το χριστιανικό δόγμα δίνει έμφαση στην υποταγή και διδάσκει τον υποδειγματικό χριστιανό να ακολουθεί σαν πρόβατο και να «γίνεται σαν μικρό παιδί» (Ματθαίος 18:3). Η κλασική χριστιανική αντίληψη ότι η ανθρώπινη φύση είναι εκ φύσεως «διεφθαρμένη» και αμαρτωλή είναι επίσης μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Η χριστιανική διακονία προσελκύει τους σεξουαλικά παρεκκλίνοντες ή τους πλάθει η ίδια;

Όταν κάποιος κοιτάζει τον έκπτωτο τηλευαγγελιστή Jimmy Swaggart, μπορεί να υποθέσει ότι όσο περισσότερο έτρεχε ενάντια στους πειρασμούς της πορνογραφίας και των παράνομων σεξουαλικών σχέσεων, τόσο περισσότερο προσπαθούσε να ξεπεράσει τις δικές του παρορμήσεις και να πολεμάει την φύση του. Ή μπορεί κανείς να υποθέσει ότι οι βαθιές σεξουαλικές καταστολές και καταπιέσεις της φονταμενταλιστικής θρησκείας, σε συνδυασμό με την ανθυγιεινή λατρεία που έλαβε ως ένας από τους εκλεκτούς του θεού τους, διέφθειραν αυτό που κάποτε ήταν μια αθώα φύση. Και στις δύο περιπτώσεις, το κοκτέιλ της υπουργικής εξουσίας με τις κοινωνικές ανισότητες και τα κατασταλτικά δόγματα της θρησκείας είναι αποδεδειγμένα εκρηκτικό.

Μια μελέτη που κυκλοφόρησε από τον αιδεσιμότατο Ronald Barton και την Reve Karen Lebaczq (Μάρτιος, 1990) για το Κέντρο Ηθικής και Κοινωνικής Πολιτικής της Graduate Theological Union στο Μπέρκλεϋ, διαπίστωσε ότι το 1/4 του συνόλου των κληρικών έχουν εμπλακεί σε σεξουαλική ανάρμοστη συμπεριφορά.

Έκταση του Προβλήματος.

Μελέτες σχετικά με τους παιδόφιλους δεν έχουν διερευνήσει την έκταση αυτού του εγκλήματος εντός του ιερατείου ή κατά πόσον η αναλογία των παιδόφιλων στο ιερατείο είναι υψηλότερη από εκείνη των συγκρίσιμων επαγγελμάτων υψηλού κινδύνου. Οι ειδικοί συμφωνούν ότι ο κακοποιός ιερέας είναι ένα υποσύνολο της επικίνδυνης τάξης των «σεβαστών μελών της κοινότητας» που προδίδουν την θέση εξουσίας και εμπιστοσύνης που κατέχουν, επιτιθέμενοι σεξουαλικά σε παιδιά. Πολλοί προειδοποιούν ότι οι κακοποιοί είναι συχνά «καλοί χριστιανοί».

Ο κοινωνικός μύθος επιμένει ότι ένας παιδεραστής είναι πιο πιθανό να ανήκει σε μια φυλή χαμηλής κοινωνικής τάξης που παραμονεύει σε σκοτεινούς διαδρόμους και ενδιαφέρεται για την απαγωγή παιδιών που δεν γνωρίζει. Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι σεξουαλικοί κακοποιοί παιδιών είναι αξιοσέβαστοι, κατά τα άλλα νομοταγείς άνθρωποι που καλλιεργούν φιλικές σχέσεις με το θήραμα που επιλέγουν και μπορεί να διαφύγουν της ανίχνευσης για αυτούς ακριβώς τους λόγους. Όπως ακριβώς στην εγκληματική υπόθεση της 12χρονης στον Κολωνό.

Η έρευνα συμφωνεί ότι ο τυπικός παιδεραστής μπορεί να βλάψει μεγάλο αριθμό παιδιών χωρίς να πιαστεί, εν μέρει, επειδή έχει ήδη δημιουργήσει μια σχέση εμπιστοσύνης, παίζοντας με την αίσθηση πίστης, ευαλωτότητας, ντροπής και αφέλειας των παιδιών και ενισχύοντας την δύναμή του να τους φιμώσει μέσω δωροδοκίας, εξαναγκασμού και βίαιων απειλών. Στην περίπτωση ενός κακοποιού ιερέα, προσθέστε σε αυτές τις απειλές τις υπερφυσικές δυνάμεις της οργής του θεού, της αμαρτωλής φύσης του θύματος, ή την φωτιάς της κόλασης.

Η μεγαλύτερη μελέτη για τους παιδόφιλους διεξήχθη από τον ερευνητή, γιατρό και ψυχίατρο Gene G. Abel, MD, της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Emory, για τον κλάδο Αντικοινωνικής και Βίαιας Συμπεριφοράς του Εθνικού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας. Η οκταετής μελέτη ορόσημο αποκάλυψε ότι, «οι κακοποιοί γίνονται συχνά καθοδηγητικοί λειτουργοί νεολαίας, εργαζόμενοι σε παιδικούς σταθμούς, ηγέτες προσκόπων, δάσκαλοι και παιδίατροι».

Η μελέτη του Abel ανακάλυψε ότι 403 παιδόφιλοι είχαν κακοποιήσει περισσότερα από 67.000 παιδιά! Οι παιδόφιλοι που στόχευαν αγόρια ήταν κατά μέσο όρο 282 τα θύματα, ενώ οι παιδόφιλοι που στόχευαν κορίτσια ήταν κατά μέσο όρο 23 τα θύματα. Άλλες μελέτες έχουν αποκαλύψει πιο παραδοσιακά ευρήματα υψηλότερων περιπτώσεων κακοποίησης κοριτσιών.

Υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με ιερείς που κακοποιούν παιδιά. Η Church Mutual Insurance Company, του Merrill του Ουισκόνσιν, η οποία ασφαλίζει 46.000 εκκλησίες, έχει δει περίπου 200 αξιώσεις κατά ιερέων για σεξουαλική κακοποίηση παιδιών στα τέλη της δεκαετίας του ’80. Η εταιρεία υπολόγισε ότι το 1990 υπήρχαν έως και 2.000 περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης από κληρικούς στα δικαστήρια.

Ο Τζέφρι Άντερσον, δικηγόρος από την Μινεσότα που ειδικεύεται σε αστικές αγωγές σεξουαλικής κακοποίησης, γνώριζε περισσότερες από 300 αστικές αξιώσεις κατά καθολικών ιερέων σε 43 πολιτείες μέχρι το 1991 και έχει χειριστεί ο ίδιος 80 υποθέσεις. Ο καθολικός ρεπόρτερ Τζέισον Μπέρι έχει παρακολουθήσει τουλάχιστον 100 αστικούς οικισμούς από την Καθολική Εκκλησία κατά τα έτη 1984-1990, συνολικού ύψους 100 έως 300 εκατομμυρίων δολαρίων. Φυσικά πολλές τέτοιες αστικές υποθέσεις διευθετούνται μυστικά.

Ο Ρωμαιοκαθολικός δικηγόρος, πατέρας Thomas Doyle, έχει υπολογίσει ότι περίπου 3.000 Ρωμαιοκαθολικοί ιερείς είναι παιδεραστές που κακοποιούν παιδιά, κατά μέσο όρο 16 ιερείς σεξουαλικοί κακοποιοί ανά επισκοπή.

Ο ψυχοθεραπευτής της Βαλτιμόρης και πρώην ιερέας AW Richard Sipe, συγγραφέας του A Secret World: Sexuality and the Search for Celibacy, 1990 (Σεξουαλικότητα και αναζήτηση της αγαμίας, 1990), έκανε μια ολοκληρωμένη μελέτη της σεξουαλικής συμπεριφοράς των ιερέων. Ως αποτέλεσμα της μελέτης του, το Harper’s Index 1990 δημοσίευσε την εξής στατιστική: “Εκτιμώμενες πιθανότητες ένας καθολικός ιερέας στις Ηνωμένες Πολιτείες να είναι σεξουαλικά ενεργός είναι 1 στις 2.”

Ο Sipe μελέτησε 1.000 ιερείς και 500 «εραστές» ή θύματά τους. Πρόσφερε την εξής ανάλυση: το 20% των ιερέων εμπλέκονται σε σεξουαλικές σχέσεις με γυναίκες. Το 8-10% στην «ετεροφυλοφιλική εξερεύνηση», το 20% είναι ομοφυλόφιλοι με τους μισούς από αυτούς ενεργούς, το 6% είναι παιδόφιλοι, σχεδόν το 4% από αυτούς στοχεύουν αγόρια. Ωστόσο, ο Sipes παρατήρησε ότι «οι ομοφυλοφιλικές επαφές είναι τέσσερις φορές πιο πιθανό να έρθουν στην προσοχή των γονέων ή των αρχών, ειδικά εάν η σεξουαλική εμπλοκή σταματήσει πριν από την σεξουαλική επαφή».

Τα γραφεία του εθνικού μηνιαίου Freethought Today από το Μάντισον του Ουισκόνσιν, λαμβάνουν τρία έως τέσσερα αποκόμματα εφημερίδων την εβδομάδα από αναγνώστες που περιγράφουν λεπτομερώς μια νέα ποινική ή αστική κατηγορία δικαστηρίου εναντίον ιερέα ή προτεστάντη λειτουργού. Έχει ερευνήσει αναφερθείσες περιπτώσεις στην Βόρεια Αμερική κατά τα έτη 1988 και 1989 και βρήκε 250 αναφερθείσες περιπτώσεις ποινικών διώξεων που αφορούσαν ιερείς, υπουργούς ή υπηρεσιακό προσωπικό που κακοποιούσαν παιδιά στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά.

Από τους κατηγορούμενους κληρικούς, οι 75 ήταν καθολικοί ιερείς (39,5%) και οι 111 ήταν προτεστάντες ιερείς (58%). Επίσης κατηγορήθηκαν ένας μορμόνος κληρικός, ένας αποκρυφιστής λειτουργός και δύο ιερείς αιρέσεων. Οι προτεσταντικές υποθέσεις αφορούσαν ίσους αριθμούς κυρίαρχων και φονταμενταλιστικών/ευαγγελικών δογμάτων.

Παρόλο που οι ιερείς αποτελούν μόνο το 10% περίπου του κλήρου της Βόρειας Αμερικής, ήταν το 40% των κατηγορουμένων, εγκαταλείποντας την Καθολική Εκκλησία, η οποία παραπονιέται ότι τα μέσα ενημέρωσης «χτυπούν τον ιερέα», χωρίς λόγο. Με άγνωστη έκβαση σε περίπου το 1/5 των περιπτώσεων, η μελέτη διαπίστωσε ότι το 88% όλων των κατηγορουμένων κληρικών καταδικάστηκαν, με ελαφρώς χαμηλότερο ποσοστό καταδίκης για τους ιερείς.

Η πλειονότητα των υποθέσεων δεν πήγε σε δίκη, με το 61% των κατηγορουμένων αιδεσιμότατων να παραδέχονται την ενοχή τους (53%) ή χωρίς αμφισβήτηση (8%). Τα 3/4 του συνόλου των κληρικών που δήλωσαν αθώοι, κρίθηκαν ένοχοι. Περίπου οι μισοί από τους καθολικούς ιερείς που επικαλούνταν αθώοι, καταδικάστηκαν.

Η μελέτη αποκάλυψε ότι οι Καθολικοί ιερείς αθωώθηκαν ή απορρίφθηκαν από κατηγορίες για παιδική παρενόχληση σε υψηλότερο ποσοστό από τους προτεστάντες λειτουργούς. Ομοίως, οι καθολικοί ιερείς έλαβαν υψηλότερο ποσοστό ποινών με αναστολή όταν δικάζονταν και όταν καταδικάζονταν, περνούσαν πολύ λιγότερο χρόνο στην φυλακή. Το 78% των καταδικασθέντων υπουργών φυλακίστηκαν με ποινές από 30 ημέρες φυλάκιση έως και τρεις ισόβιες.

Ωστόσο, μόνο το 68,5% των καταδικασμένων ιερέων τελικά φυλακίζονται. Ο μέσος προτεστάντης κληρικός που οδηγήθηκε στην φυλακή έλαβε 11,5 χρόνια, ενώ ο μέσος ρωμαιοκαθολικός ιερέας έλαβε μόνο 3,6 χρόνια. Από τους 21 ιερείς που στάλθηκαν στην φυλακή, κανένας δεν εξέτισε ποινή μεγαλύτερη από εννέα χρόνια. Αντίθετα, από τους 58 καταδικασμένους προτεστάντες κληρικούς, το 45% έλαβε δέκα ή περισσότερα χρόνια, συμπεριλαμβανομένων τριών κληρικών σε ισόβια.

Σχεδόν διπλάσιο ποσοστό ιερέων έλαβε ποινές με αναστολή. Επιπλέον, ένας ιερέας έλαβε θεραπεία μόνο ως ποινή και ένας άλλος οδηγήθηκε σε προδικαστική παρέμβαση με τις κατηγορίες να αποσύρονται μετά την επιτυχή ολοκλήρωση.

Συνολικά, το 7,4% των υποθέσεων εναντίον προτεσταντών ιερέων απορρίφθηκαν και το 4,7% αθωώθηκαν. Οι υποθέσεις κατά ιερέων απορρίφθηκαν με υψηλότερο ποσοστό 12,5% απόλυσης και 6,3% αθώωσης. Οι περιπτώσεις αυτές αφορούσαν 190 χειροτονημένους κληρικούς και 60 μη χειροτονούμενους κληρικούς, όπως δασκάλους Κυριακής, τα εγκλήματα συνέβησαν κυρίως σε χώρους εκκλησιών.

Ένας καταδικασμένος ιερέας κακοποιούσε θύματα ακόμα και λίγο πριν ξεκινήσει την λειτουργία. Σεξουαλική κακοποίηση σημειώθηκε στο σκευοφυλάκιο, στο πρυτανείο ή στο φορτηγό της εκκλησίας.

Περίπου οι μισοί από τους κληρικούς συμμετείχαν επίσημα σε εκδηλώσεις νεολαίας. Περίπου το 1/3 κατηγορήθηκε για παρενόχληση νεαρών κατά την διάρκεια ταξιδιών σε κάμπινγκ και δραστηριότητες ομάδων νέων. Περίπου το 20% κατηγορήθηκε για παρενόχληση παιδιών σε θρησκευτικά σχολεία, το 21% σε εκκλησιαστικά σπίτια για παιδιά ή μέσω αναδοχής. Το 11% κατηγορήθηκε για κακοποίηση παιδιών αποκλειστικά κατά την διάρκεια συμβουλευτικών συνεδριών, αν και άλλες περιπτώσεις αφορούσαν μια συμβουλευτική σχέση.

Οι περισσότεροι ιερείς κατηγορήθηκαν για κακοποίηση τουλάχιστον τεσσάρων ή πέντε θυμάτων, αλλά πιστεύεται ότι επιτέθηκαν σε πολλά άλλα. Οι κατηγορίες για σεξουαλική επίθεση κυμαίνονταν από άσεμνο άγγιγμα, μέχρι βιασμό, σοδομισμό και παιδική πορνογραφία. Μεγάλο μέρος της κακοποίησης ήταν μακροχρόνια, με μερικά παιδιά να τους επιτίθενται έως και 1.000 φορές. Στην μελέτη συμπεριλήφθηκαν εξέχοντες κληρικοί και ευαγγελιστές που είχαν κάνει “ονόματα μέσω ειδικών διακονιών ή αγαθοεργιών”.

Οι κατηγορίες και για τις 190 περιπτώσεις αφορούσαν συνολικά 847 ταυτοποιημένα θύματα. Συντηρητικά, σύμφωνα με εικασίες που έγιναν από τους ανακριτές, οι 190 κληρικοί είχαν τουλάχιστον 4.000 άλλα θύματα, για μια χαμηλή εκτίμηση κατά μέσο όρο 21 θυμάτων ο καθένας. Αυτά τα θύματα συχνά δεν περιλαμβάνονταν στις κατηγορίες για ρεαλιστικούς νομικούς λόγους, επειδή είχαν παρενοχληθεί σε άλλες δικαιοδοσίες ή εποχές ή επειδή είχε υπερβεί το καθεστώς παραγραφής.

Το προφίλ του τυπικού κληρικού που κατηγορείται για κακοποίηση παιδιών: ένας άνδρας 45 ετών (η ηλικία κυμαινόταν από 24 έως 80 κατά την στιγμή της σύλληψης), με τέσσερα έως πέντε κατονομασμένα θύματα, πιο συχνά αγόρια στην πρώιμη εφηβεία τους. Από το σύνολο των κατηγορουμένων, το 37% αφορούσε εγκλήματα κατά θυμάτων κοριτσιών, το 58% αγόρια θύματα, το 3,2% παιδιά και των δύο φύλων, το 1% δεν διευκρινίστηκε το φύλο.

Η μελέτη παρακολούθησης του Freethought Today για περιπτώσεις του 1990, βρήκε ότι ένας κληρικός ή ηγέτης της εκκλησίας συλλαμβάνεται κάθε τρεις μέρες για σεξουαλική κακοποίηση παιδιών. Τα 2/3 από αυτούς τους 106 δράστες ήταν ιερείς ή προτεστάντες λειτουργοί. Αυτή η μελέτη ολοκληρώθηκε σε ένα σημείο όπου ελαφρώς περισσότερες από το 1/3 των υποθέσεων έκλεισαν.

Από εκείνες που είχαν οριστική απόφαση, -το 98%- των κατηγορουμένων είχαν καταδικαστεί. Μόνο μία από τις υποθέσεις που έκλεισαν είχε λήξει με αθωωτική απόφαση. Η πιο σύντομη μελέτη επιβεβαίωσε τα προηγούμενα ευρήματα για την ύπαρξη διπλών προτύπων μεταξύ καθολικών και προτεσταντών, με τους καθολικούς ιερείς να λαμβάνουν ελαφρύτερες ποινές από τους προτεστάντες ιερείς και το μη ιερατικό προσωπικό να λαμβάνει μακράν τις βαρύτερες ποινές.

Καθολικοί ιερείς που κατηγορήθηκαν το 1990 διώχθηκαν κυρίως για κακοποίηση αγοριών, ενώ περίπου οι μισοί προτεστάντες κληρικοί κατηγορήθηκαν για εγκλήματα που αφορούσαν γυναίκες θύματα. Συγκαλύψεις σημειώθηκαν συγκεκριμένα σε δημοσιεύματα εφημερίδων στο 38% των περιπτώσεων, συμπεριλαμβανομένων πολλών προτεσταντικών υποθέσεων. Συγκλονίζει το γεγονός ότι 11 από τους 46 προτεστάντες λειτουργούς που κατηγορήθηκαν το 1990 για εγκληματική σεξουαλική κακοποίηση είχαν προηγούμενες καταδίκες- σχεδόν το 1/4 των υποθέσεων, όλες χρονολογούνται από το 1985. Οι περισσότεροι από τους άνδρες είχαν λάβει ελαφρές ποινές που τους επέτρεψαν να επιστρέψουν στον άμβωνα και να συνεχίσουν γρήγορα ξανά την σεξουαλική κακοποίηση παιδιών.

Οι εκκλησίες όχι μόνο δεν ελέγχουν τα μητρώα των ιερέων, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις προσλαμβάνουν εν γνώσει τους καταδικασμένους παιδεραστές. Η πιο κραυγαλέα συγκάλυψη εκείνης της χρονιάς αφορούσε έναν ιερέα του Στρατού Σωτηρίας, στον οποίο επετράπη να διατηρήσει την δουλειά του και του δόθηκε συνεχής πρόσβαση σε παιδιά μετά από αλλεπάλληλες συλλήψεις για σεξουαλική κακοποίηση παιδιών κατά την διάρκεια μαθημάτων της Βίβλου. Οι κατηγορούμενοι συχνά χρησιμοποιούσαν ασύστολα την ευσέβεια και τις θέσεις τους για να ζητήσουν (και μερικές φορές να λάβουν) δικαστική επιείκεια.

Σκηνή των Εγκλημάτων

Πολλοί γονείς υποθέτουν ότι τα παιδιά τους δεν θα μπορούσαν να είναι πιο ασφαλή από όταν βρίσκονται υπό την φροντίδα ενός εκκλησιαστικού ιδρύματος ή ενός κληρικού. Ομάδες νέων, εκδρομές στο Κυριακάτικο Σχολείο (κατηχητικό), χριστιανικός προσκοπισμός, ημερήσιες κατασκηνώσεις, εκκλησιαστικές καλοκαιρινές κατασκηνώσεις, εκκλησιαστικά σχολεία και αθλήματα, εκκλησιαστικοί παιδικοί και βρεφονηπιακοί σταθμοί, όλα παρέχουν στους κληρικούς ειδική πρόσβαση σε παιδιά και νεαρούς εφήβους -συχνά ασυναγώνιστες.

Οι ιερείς έχουν πρόσβαση σε ιδιωτικές εκκλησιαστικές εγκαταστάσεις καθώς και σε δημόσιες. Οι παρενοχλούντες ιερείς συχνά θα καλούν ένα νεαρό αγόρι για εκδρομές το Σαββατοκύριακο, «υπνώσεις» στην πρυτανεία και παρόμοιες εξόδους, οι οποίες διαφορετικά θα μπορούσαν να απαγορευθούν ή κανονικά θα προκαλούσαν υποψίες στους γονείς. Οι γονείς μπορεί και να κολακεύονται όταν ένας «άνθρωπος του θεού» περνά πολύ χρόνο μόνος με το παιδί τους… τρομάρα τους.

Η πρώτη εθνική είδηση ​​σχετικά για την συγκάλυψη σεξουαλικών εγκλημάτων από την εκκλησία έγινε γνωστή το 1984, όταν η γνωστή δικηγόρος Gloria Allred από το Λος Άντζελες άσκησε την πρώτη αγωγή της χώρας για κληρικό εκείνο το έτος, για λογαριασμό της Rita Milla, μιας αφοσιωμένης καθολικής έφηβης.

Μια μέρα ο πατέρας Σαντιάγο Ταμάγιο έφτασε μέσα από το σπασμένο παραβάν στο εξομολογητήριο για να χαϊδέψει το στήθος της. Μέχρι τον Ιανουάριο του 1980, είχε σεξουαλική επαφή μαζί της. Την σύστησε στον πατέρα Κρούς, ο οποίος την χρησιμοποιούσε επίσης σεξουαλικά. Συνολικά, άλλοι πέντε ιερείς ενθάρρυναν την “συμμόρφωσή” της, επιδεικνύοντας την θρησκευτική τους εξουσία πάνω στην προστατευμένη έφηβο. Η Ρίτα αργότερα είπε στα μέσα ενημέρωσης ότι οι ιερείς της είχαν πει ότι η σεξουαλική πράξη ήταν κάτι φυσικό γιατί «οι ιερείς νιώθουν μοναξιά». Και πως έτσι τους βοηθούσε στο θρησκευτικό τους έργο.

Όταν έμεινε έγκυος τον Ιανουάριο του 1982, την πήγαν στις Φιλιππίνες. Είπε στην οικογένειά της ότι θα «σπούδαζε ιατρική». Οι ιερείς σκόπευαν να αποκτήσει το μωρό της με μυστικότητα και να το αφήσει εκεί, δίνοντάς της μόνο 450 δολάρια για να αντέξει επτά μήνες. Ζούσε με κατσαρίδες και έτρωγε μόνο ένα γεύμα την ημέρα, παραλίγο να πεθάνει κατά την διάρκεια του τοκετού από εκλαμψία. Η οικογένειά της την έσωσε και η Rita μαζί με την νεογέννητη κόρη της επέστρεψαν στις πολιτείες, αφού ο επίσκοπος Abaya των Φιλιππίνων υποσχέθηκε να την βοηθήσει. Όταν αυτή η βοήθεια απέτυχε να υλοποιηθεί, η Ρίτα πήγε στον Επίσκοπο Ward του Λος Άντζελες για βοήθεια. Εκείνος είπε ότι δεν μπορούσε να κάνει τίποτα.

Μετά από αυτή την τελική προδοσία εμπιστοσύνης, η Rita και η μητέρα της κατέθεσαν μήνυση κακομεταχείρισης από τον κλήρο, επιδιώκοντας να διαπιστώσουν την πατρότητα, να ορίσουν διατροφή για το παιδί και να μηνύσουν τους ιερείς και την εκκλησία για αστική συνωμοσία για παραβίαση της εμπιστευτικής υποχρέωσης, απάτη, εξαπάτηση και κακομεταχείριση του κλήρου – καθώς και “για να προστατεύσουν άλλες νεαρές γυναίκες από τον πόνο και την ταλαιπωρία που προκαλούν ιερείς που καταχρώνται την θέση εμπιστοσύνης τους”, δήλωσε η δικηγόρος Allred.

Τα δικαστήρια απέρριψαν την υπόθεση, επικαλούμενα προθεσμία ενός έτους.

Όταν η Allred καλέστηκε σε συνέντευξη Τύπου για να αποκαλύψει το σκάνδαλο και να ανακοινώσει την μήνυση και οι επτά ιερείς εξαφανίστηκαν μυστηριωδώς χωρίς ίχνη, σύμφωνα με την αρχιεπισκοπή του Λος Άντζελες. Το 1991, ο Tamayo επανεμφανίστηκε τελικά, τεκμηριώνοντας στα μέσα ενημέρωσης ότι η επισκοπή είχε προειδοποιήσει τον ίδιο και τους υπόλοιπους να φύγουν από την χώρα. Ο Tamayo προσέφερε αποδείξεις ότι η εκκλησία γνώριζε που βρισκόταν για χρόνια, μεταξύ άλλων κατά την διάρκεια της περιόδου που ο Allred προσπάθησε ανεπιτυχώς να εξυπηρετήσει αυτόν και τους άλλους ιερείς με νομικά έγγραφα. Η αρχιεπισκοπή του έστελνε κανονικά την μηνιαία του μισθοδοσία για χρόνια ενώ κρυβόταν στις Φιλιππίνες.

Το 1988, η εκκλησία είχε τελικά δημιουργήσει ένα καταπιστευματικό ταμείο 20.000 δολαρίων για την κόρη της Μίλα, αφού συμφώνησε να αποσύρει την μήνυση συκοφαντίας εναντίον ενός επισκόπου. Ο δικηγόρος της εκκλησίας υποστήριξε ότι δεν ήταν μια παραδοχή ευθύνης, αλλά μια πράξη καλοσύνης για το παιδί. Η αγωγή πατρότητας δεν έχει ακόμα επιλυθεί.

Μια δεύτερη εθνικά αναγνωρισμένη υπόθεση κατατέθηκε το 1985, εστιάζοντας περισσότερο την προσοχή του κοινού στις συγκαλύψεις των Καθολικών. Ο πατέρας Gilbert Gauthe, από την Λουιζιάνα, παραδέχτηκε ότι κακοποίησε 37 αγόρια κι ένα κορίτσι. Δήλωσε ένοχος για διάφορες κατηγορίες τον Οκτώβριο του 1985 και του επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης 20 ετών, χωρίς αναστολή. Οι οικογένειες πολλών από τα θύματά του προσέφυγαν στο δικαστήριο όταν έμαθαν για τις αναφορές παιδικής παρενόχλησης εναντίον του Gauthe. Ένας επίσκοπος και ο ιερέας γνώριζαν για περισσότερα από δέκα χρόνια πριν για το θέμα.

Οι φανατικοί καθολικοί της μικρής πόλης στράφηκαν εναντίον των οικογενειών ως ταραχοποιών. Όλες οι οικογένειες εκτός από μία συμφώνησαν να διευθετήσουν τις αστικές αγωγές τους εξωδικαστικά. Όμως η Φαίη και ο Γκλεν Γκάσταλ συνέχισαν δικαστικά. Αφού ο γιος τους, έντεκα ετών, κατέθεσε στο δικαστήριο, έλαβε αποζημίωση ενός εκατομμυρίου δολαρίων για αποζημίωση από την καθολική εκκλησία στις 7 Φεβρουαρίου 1986. Οι γονείς του έλαβαν 250.000 δολάρια ως αποζημίωση για τον πόνο, τον εξοστρακισμό και την παρενόχλησή τους.

Ο Gauthe είχε κακοποιήσει ορισμένα από τα παιδιά έως και 200 ​​φορές κατ’ επανάληψη, κατά την διάρκεια εκκλησιαστικών εξόδων, όταν ήταν μόνος με τα παιδιά, στο πρυτανείο, στο σκευοφυλάκιο, στο εξομολογητικό και στο τροχόσπιτό του. Το αγόρι, ο Gastal, κατέθεσε ότι οδηγήθηκε να πιστέψει ότι η παρενόχληση από ιερείς ήταν μέρος της δουλειάς του ως αγόρι του ιερού. Νόμιζε ότι οι γονείς του ήξεραν τι συνέβαινε: «Νόμιζα ότι έκανα το σωστό γιατί ήταν ιερέας». Αργότερα, ο ιερέας εγγυήθηκε την σιωπή του απειλώντας ότι «θα έκανε κακό στον μπαμπά μου, θα τον σκότωνε».

Με τον κλασικό καθολικό τρόπο αντιμετώπισης των κατηγοριών εναντίον ιερέων, αποκαλύφθηκε ότι η εκκλησία είχε απλώς μεταφέρει τον Gauthe σε νέες, ανυποψίαστες εκκλησιαστικές κοινότητες.

Οι γονείς είχαν έρθει αντιμέτωποι με τον ιερέα ήδη από το 1972. Το 1974, ο Gauthe παραδέχτηκε σε έναν επίσκοπο ότι είχε κάνει “απερίσκεπτα αγγίγματα” σε “μια μεμονωμένη περίπτωση”. Τον επόμενο χρόνο, ο επίσκοπος τον διόρισε ιερέα των Προσκόπων της Επισκοπής. Το 1977, πολλοί γονείς παραπονέθηκαν. Ο Gauthe κλήθηκε να αναζητήσει ψυχιατρική θεραπεία από εκκλησιαστικούς αξιωματούχους, αλλά το 1978 απλά μεταφέρθηκε σε άλλη ενορία. Η ένορκη δήλωση ενός εκκλησιαστικού αξιωματούχου ήταν: «Είμαι εκπαιδευμένος ως ιερέας να ξεχνάω τις αμαρτίες». Το μέγεθος του σκανδάλου ώθησε ακόμη και τον National Catholic Reporter να καταδικάσει τις συγκαλύψεις.

Η εκκλησία έχει πληρώσει τουλάχιστον 14 εκατομμύρια δολάρια μόνο στα θύματα του Gauthe.

Η περίπτωση του πατέρα Carmelo “Mel” Baltazar αποτελεί παράδειγμα της ληστρικής φύσης των εγκλημάτων. Σε μια εκκλησία στο Queen of the Valley Hospital στην Νάπα της Καλιφόρνια, κακοποιήθηκε από τον εν λόγο ιερέα ένα αγόρι στο μηχάνημα αιμοκάθαρσης! Παρόλα αυτά, η καθολική εκκλησία στο Boise ήταν πρόθυμη να τον προσλάβει ως ιερέα του Περιφερειακού Ιατρικού Κέντρου St. Alphonsus. Δεν ανέλαβαν καμία ενέργεια αφού ένας επισκοπικός λειτουργός ανέφερε στον επίσκοπο Σιλβέστερ Τρέινεν ότι ο Μπαλταζάρ είχε χαϊδέψει ένα αγόρι. Ο Επίσκοπος Treinen συνέκρινε την συμπεριφορά του Baltazar με αυτή ενός αυτοκινήτου που, «όσο καλά κι αν το φροντίζεις» περιστασιακά μπορεί να παθαίνει λάστιχο.

Τελικά διώχθηκε γιατί παρέσυρε δύο έφηβα αγόρια στο σπίτι της εκκλησίας του στην επισκοπή Boise. Μετά την σύλληψή του, μαθεύτηκε ότι το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ τον απώθησε από την θέση του ιερέα και ότι είχε μετατεθεί από τρεις επισκοπές για υβριστική συμπεριφορά. Το 1987, καταδικάστηκε σε επτά χρόνια για σεξουαλικές πράξεις με ένα έφηβο αγόρι που γνώρισε στην ψυχιατρική πτέρυγα. Ο δικαστής Άλαν Σβαρτς είπε κατά την καταδίκη: “Νομίζω ότι και η Καθολική Εκκλησία έχει να κάνει την δική της εξιλέωση”.

Η προθυμία των συναδέλφων να υποστηρίξουν έναν κατηγορούμενο κληρικό έχει πολλά παραδείγματα. Σε μια ποινική υπόθεση του 1986 αποκάλυψε το βαθμό στον οποίο θα έφταναν οι φονταμενταλιστές υποστηρικτές ενός καταδικασμένου ιεροκήρυκα που παρενοχλούσε. Υποστηρικτές χριστιανοί από τρεις πολιτείες γέμισαν την αίθουσα του δικαστηρίου κατά την διάρκεια ακροάσεων εναντίον του ιερέα Τζέιμς Μπρίτον Μάγιερς, από την Κενόσα του Ουισκόνσιν. Αν και καταδικάστηκε για το αποτρόπαιο έγκλημα του βιασμού ενός μικρού κοριτσιού στο χριστιανικό του σχολείο επί μια πενταετία, ξεκινώντας από την ηλικία των πέντε ετών, ένα μέλος της εκκλησίας του αποκάλεσε το έγκλημα «μία σταγόνα μελάνι σε κρυστάλλινο νερό».

Ένας δικαστής στην Καλιφόρνια πλημμύρισε με επιστολές υποστήριξης που του ζητούσαν να δώσει χάρη στον πατέρα Άντριου Κρίστιαν Άντερσεν, ο οποίος κρίθηκε ένοχος το 1986 για 26 κατηγορίες παιδικής παρενόχλησης. Μετά την ένοχη ετυμηγορία, ο Άντερσεν αγκαλιάστηκε από έναν πάστορα της εκκλησίας και δεκάδες υποστηρικτές του. Ο δικαστής τον καταδίκασε μόνο σε πενταετή φυλάκιση με αναστολή και όρο να την εκτίσει σε μια μονάδα θεραπείας που ανήκει σε εκκλησία στο Νέο Μεξικό.

Αν και η Επισκοπή του Orange είχε λάβει αναφορά από μια μητέρα ότι ο γιος της είχε κακοποιηθεί από εν λόγο ιεροκήρυκα, ο Άντερσεν είχε επιτραπεί να συνεχίσει την τακτική επαφή με αγόρια του ιερού για τα επόμενα τρία χρόνια. Η εκκλησία δεν ανέφερε ποτέ τίποτα.

Τον είχαν στείλει για συμβουλευτική παρακολούθηση, αλλά γρήγορα ξανάρχισε την παρενόχληση και δεν απομακρύνθηκε από θέσεις που αφορούσαν την επίβλεψη αγοριών. Τελικά αναφέρθηκε στις αρχές από έναν ψυχίατρο που παρακολουθούσε ένα 13χρονο αγόρι του ιερού. Το υστερόγραφο αυτής της συγκάλυψης είναι ότι η υπό όρους αποφυλάκιση του Άντερσεν ανακλήθηκε το 1990 και καταδικάστηκε σε έξι χρόνια κρατική φυλάκιση, μετά την σύλληψή του στο Νέο Μεξικό επειδή εξανάγκασε ένα έφηβο αγόρι να μπει σε αυτοκίνητο, του επιτέθηκε και προσπάθησε να το κακοποιήσει.

Ο Στρατός της Σωτηρίας δεν απομάκρυνε τον ιερέα του, Γκάρι Χάλοκ από την Πενσυλβάνια, από τα καθήκοντά του να διδάσκει σε παιδιά ιστορίες της Βίβλου, ακόμη και αφού είχε συλληφθεί για σεξουαλική κακοποίηση παιδιών στην εκκλησία του!

Ο ιερέας αυτός, είχε θύματα επτά παιδιά, ηλικίας τεσσάρων έως 15 ετών, ακόμη και ένα 15χρονο αγόρι με βαθιά καθυστέρηση. Καταδικάστηκε το 1990 σε κάθειρξη έως και 72 ετών. Εν τω μεταξύ, ασκήθηκε και πολιτική αγωγή κατά του Στρατού της Σωτηρίας για αμέλεια από γονείς των θυμάτων.

Ο βαθμός στον οποίο ένας ιερέας θεωρείται υπεράνω υποψίας, παρά τις κατάφωρες εγκληματικές πράξεις, φαίνεται από μια ποινική αγωγή του 1987 στο Νάσβιλ. Η σύλληψη του αιδεσιμότατου Jack Law, ενός βαπτιστή ιερέα, προαναγγέλθηκε με τον τίτλο “Κορίτσι, 5 ετών, βιάστηκε κάτω από το τσουκάλι”. Κατηγορήθηκε όχι μόνο γι’ αυτό, αλλά και για κακοποίηση και βιασμό των δύο αδελφών της.

Αυτά τα εγκλήματα έγιναν στο σπίτι της οικογένειας καθώς και κατά την διάρκεια μιας εκδρομής που οργάνωσε ο ίδιος, ώστε τα κορίτσια να μπορούν να τον βοηθήσουν στην διανομή θρησκευτικών φυλλαδίων. Τα κορίτσια προσπάθησαν να το πουν στους γονείς τους, αλλά δεν έγιναν πιστευτές. «Όντας ιεροκήρυκας», είπε ο πατέρας για αυτόν στα τοπικά μέσα ενημέρωσης, «νομίζαμε ότι ήταν καλός άνθρωπος». Ο Law αυτοκτόνησε εκείνη την χρονιά αντί να δικαστεί.

Οι γονείς θεωρούν συχνά αδιανόητο ότι ένα αξιοσέβαστο μέλος του κλήρου θα μπορούσε να κακοποιεί παιδιά, ειδικά αγόρια, που συχνά θεωρούνται άτρωτα στην εκμετάλλευση. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα συνέβη στην Τάμπα της Φλόριντα, όταν μια μητέρα “έπιασε” τον αιδεσιμότατο Fonville Gandy πάνω που χάιδευε τον γιο της σε απαγορευμένα σημεία. Της είπε ότι έδινε στον γιο της ένα «μάθημα ανατομίας» και εκείνη τον πίστεψε!

Προφανώς δεν μπορούσε να επιτρέψει στον εαυτό της να πιστέψει τα στοιχεία μπροστά στα μάτια της ότι ένας ιερέας θα μπορούσε να προδώσει την εμπιστοσύνη της, να κακοποιήσει σεξουαλικά το παιδί της και μετά να πει ψέματα για να συγκαλύψει την πράξη του. Η μητέρα συνειδητοποίησε την αλήθεια όταν ο αιδεσιμότατος Gandy συνελήφθη αργότερα για άλλες παρενοχλήσεις και κατέθεσε εναντίον του κατά την διάρκεια της δίκης του. Ο Γκάντι καταδικάστηκε το 1986 σε πέντε χρόνια φυλάκιση.

Γιατί οι εκκλησίες είναι ένα ασφαλές λιμάνι για εγκληματίες που κακοποιούν παιδιά;

Υπάρχουν πολλές απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα. Είναι, εν μέρει, επειδή τα παιδιά διδάσκονται να δίνουν στους «ανθρώπους του θεού» ιδιαίτερο σεβασμό και υπακοή. Η Sherryll Kerns Kraizer, συγγραφέας του Safe Child Book και πρωτοπόρος στην ανάπτυξη πρόληψης της σεξουαλικής κακοποίησης, γράφει:

«Πολλά παιδιά μου λένε ότι το σώμα τους ανήκει στον θεό». Ένα μικρό παιδί που θεωρεί ότι το σώμα του δεν είναι δικό του, αλλά «είναι ιδιοκτησία του θεού», είναι ευάλωτο στην κακοποίηση από έναν αξιότιμο «άνθρωπο του θεού».

Οι κληρικοί, του οποίου ο ρόλος περιλαμβάνει την «ποιμαντική συμβουλευτική», είναι έμπιστοι και περιζήτητοι για καθοδήγηση. Ωστόσο, το να είσαι πάστορας δεν αποτελεί εγγύηση ότι έχεις επαγγελματική κατάρτιση, ούτε χρειάζεται απαραίτητα πτυχίο, ούτε καν άδειες επαγγελματικής παροχής συμβουλών ή ακαδημαϊκές γνώσεις. Οι κληρικοί έρχονται συχνά σε επαφή με καταθλιπτικούς ή πληγωμένους ενορίτες, οι οποίοι αναμένεται να ομολογήσουν και να εκμυστηρευτούν βαθιά προσωπικά συναισθήματα.

Η παραδοσιακή τελετουργική ομολογία των «αμαρτιών» της καθολικής εκκλησίας δημιουργεί μια ευκαιρία για τα παιδιά να ανακρίνονται ακατάλληλα από ιερείς για προσωπικά ή ενοχλητικά για αυτά θέματα. Οι ποιμενικοί σύμβουλοι ενώνονται με κοσμικούς επαγγελματίες σε έναν τομέα στον οποίο τουλάχιστον το 10% των συμβούλων παραδέχονται ότι κακοποιούν σεξουαλικά έναν πελάτη, ενώ οι μισοί από όλους τους συμβούλους αναφέρουν ότι θεραπεύουν πελάτες που έχουν κακοποιηθεί σεξουαλικά από άλλους στο επάγγελμά τους. Οι ανισότητες εξουσίας κατά την διάρκεια μιας συμβουλευτικής κατάστασης έχουν οδηγήσει σε σεξουαλικά εκμεταλλευτικές σχέσεις που έχουν συγκριθεί με αιμομικτική προδοσία.

Η άρνηση, που μπορεί να είναι φυσική όταν μαθαίνεται ότι ένα σεβαστό μέλος της κοινότητας έχει κατηγορηθεί για μια επαίσχυντη πράξη, φαίνεται να μεγεθύνεται στους εκκλησιαστικούς κύκλους, υπό τον φόβο του θεού… Οι εκκλησίες θα σχηματίσουν έναν κύκλο προστασίας γύρω από τον κατηγορούμενο επιτιθέμενο, εξοστρακίζοντας τα θύματα και τις οικογένειές τους. Η ιεραρχία της εκκλησίας ενεργά θα συγκαλύψει, θα δωροδοκήσει, θα ενεργήσει ή θα μεταβιβάσει εν γνώσει του έναν παιδεραστή σε άλλη ενορία ή εκκλησία. Οι εκκλησιαστικές διδασκαλίες περί «άφεσης» αμαρτιών μπορεί να προωθηθούν σε βάρος των θυμάτων.

Οι εκκλησίες συνηθίζουν να λειτουργούν σαν να είναι υπεράνω του νόμου.

Σε αντίθεση με άλλες μη κερδοσκοπικές ομάδες, οι εκκλησίες δεν απαιτείται καν να υποβάλλουν πληροφορίες σχετικά με οικονομικές ρυθμίσεις και χρησιμοποιούνται για ειδικές χάρες και έγκριση της κοινότητας. Ενώ πολλοί δεν έρχονται να σώσουν την καταπατημένη αρχή του διαχωρισμού κράτους/εκκλησίας όταν δέχεται επίθεση, ανεμίζουν δυναμικά το πανό της Πρώτης Τροποποίησης όταν πρόκειται για έρευνες από τις δημόσιες αρχές για αδικήματα μέσα από τις πόρτες της εκκλησίας. Αντιμετωπίζουν αυτές τις περιπτώσεις ως κρίση πίστης, παρά ως εγκληματικές ενέργειες.

Οι εκκλησίες δεν αστυνομεύονται από μόνες τους και συχνά δεν αστυνομεύονται ούτε από το κράτος.

Ακόμη και κάτω από πυρά, οι εκκλησίες σέρνουν τα πόδια τους για να θεσπίσουν μεταρρυθμίσεις. Από το 1986, η Church Mutual Insurance Company έχει επισήμως συμβουλέψει τους φορείς της εκκλησίας να παίρνουν δακτυλικά αποτυπώματα σε όλους τους αιτούντες για τις θέσεις στην εκκλησιαστική κοινότητα, να ελέγχουν προσεκτικά τα βιογραφικά τους, να ζητούν συστάσεις και να τις απαιτούν για εργασία με παιδιά, να θεσπίζουν προσεκτική παρακολούθηση των εκκλησιαστικών παιδικών σταθμών, να διασφαλίζουν ότι δύο ενήλικες ενεργούν ως συνοδοί στις εκδρομές, να λαμβάνουν, εν ολίγοις, τα είδη των προφυλάξεων που τα δημόσια σχολεία και οι καλύτερες εγκαταστάσεις παιδικής φροντίδας λαμβάνουν εδώ και χρόνια.

Το κάνουν αυτό οι εκκλησίες; Όχι. Η ιεραρχία της καθολικής εκκλησίας επιμένει ότι κάθε επισκοπή πρέπει να κάνει τις δικές της πολιτικές και προσδιορισμούς. Το 1990, ο βοηθός επίσκοπος Α. Τζέιμς Κουίν του Κλίβελαντ είπε σε μια διάσκεψη δικηγόρων να εξετάσουν το ενδεχόμενο απόκρυψης των εγκλημάτων, στέλνοντας φακέλους για ιερείς που κατηγορούνται για παιδική παρενόχληση στην πρεσβεία του βατικανού στην περιφέρεια της Κολούμπια, η οποία, όπως υποστηρίζει, είναι εκτός της εμβέλειας των Αμερικανικών δικαστηρίων. “Αν υπάρχει κάτι εκεί που πραγματικά δεν θέλετε να δει ο κόσμος, θα μπορούσατε να το στείλετε στον Αποστολικό Αντιπρόσωπο”, δήλωσε ο Κουίν.

Επιπλέον, οι εκκλησιαστικοί αξιωματούχοι είτε εξαιρούνται από τους νόμους περί υποχρεωτικής αναφοράς κακοποίησης παιδιών, είτε οι εισαγγελείς ερμηνεύουν τους νόμους αυτούς σαν να εξαιρούνται. Οποιαδήποτε δράση αναλαμβάνεται από τις εκκλησίες σε μεγάλο βαθμό είναι αντίδραση στις αστικές αγωγές εναντίον τους, όταν απειλείται η τσέπη τους και σε μικρότερο βαθμό, λόγω δυσμενούς δημοσιότητας.

Η καθολική ιεραρχία ειδικότερα προσπάθησε να ελαχιστοποιήσει ή να υπερασπιστεί τους καταχραστές στις τάξεις της. Χαρακτηριστική των δημόσιων δηλώσεων ήταν η γνώμη του Αρχιεπισκόπου James Hayes, που αναφέρεται στο Toronto Star (2 Ιουλίου 1989): «Η εκκλησία υπάρχει για να συγχωρεί και να θεραπεύει… Μπορεί να υπάρχουν περιπτώσεις όπου το παιδί κυνηγούσε τον άνδρα, αναζητώντας στοργή και ό,τι έγινε, έγινε μόνο μία φορά».

Ο Αρχιεπίσκοπος του Milwaukee Rembert Weakland έγραψε στο Catholic Herald του Μαΐου 1988: «Δεν πρέπει να υπονοούμε ότι ο θύτης δεν είναι ένοχος σοβαρού εγκλήματος, αλλά θα μπορούσαμε εύκολα να δώσουμε μια εσφαλμένη εντύπωση ότι κάθε έφηβος που εμπλέκεται σεξουαλικά με ένα ηλικιωμένο άτομο το κάνει χωρίς βαθμό προσωπικής ευθύνης. Μερικές φορές δεν είναι όλοι οι έφηβοι θύματα και τόσο αθώοι κάποιοι μπορεί να είναι σεξουαλικά πολύ δραστήριοι και επιθετικοί και συχνά αρκετά επιδέξιοι.»

Με τέτοιες συμπεριφορές, δεν ήταν περίεργο το γεγονός ότι ο καρδινάλιος John O’Connor της Νέας Υόρκης ήθελε να προσφέρει στον πατέρα Bruce Ritter μια δουλειά, ακόμη και όταν μια έρευνα του φιλανθρωπικού δικτύου του Covenant House για φυγάδες τον βρήκε ένοχο για σεξουαλική και οικονομική ανάρμοστη συμπεριφορά το 1990. Ο Ρίτερ δεν διώχθηκε ποτέ για την 20ετή σεξουαλική παρενόχληση.

Ένας καθολικός ιερέας καταδικάστηκε με την κατηγορία της συγκάλυψης. Το 1990 ο Αρχιεπίσκοπος Alphonsus Penney της Νέας Γης παραιτήθηκε, αφού μια δικαστική έρευνα απέδειξε ότι είχε στοιχεία κακοποίησης αγοριών στο ορφανοτροφείο Mount Cashel ήδη από το 1979. Είκοσι ιερείς και πρώην ιερείς αντιμετώπιζαν κατηγορίες ή είχαν ήδη καταδικαστεί για κακοποίηση αγοριών, ορφανών και προστατευόμενων από το κράτος. Αγόρια ηλικίας μόλις έξι ετών κακοποιήθηκαν σεξουαλικά, το ένα μέσα σε λίγες ώρες από την εισαγωγή του στο ορφανοτροφείο.

Ο Penney είχε επιπλήξει μια μητέρα για “κουτσομπολιό” όταν παραπονέθηκε ότι είδε έναν ιερέα να κακοποιεί τον τρίχρονο γιο της κατά την διάρκεια μιας “ευλογίας”.

Μια δικαστική έρευνα έδειξε ότι οι ιερείς υποθέτουν ότι το επάγγελμά τους τους δίνει άδεια κακοποίησης και ότι ζήτησαν και έτυχαν ειδικής μεταχείρισης από τον γενικό εισαγγελέα, τους κοινωνικούς λειτουργούς και την αστυνομία. Η αστυνομία είχε πάρει συνέντευξη από 26 αγόρια το 1975, αλλά είχε σταματήσει την έρευνα μέχρι το 1988, όταν μερικά από τα ενήλικα θύματα εμφανίστηκαν για άλλη μια φορά. Ο Penney παραδέχτηκε: “Είμαστε μια αμαρτωλή εκκλησία. Είμαστε απογυμνωμένοι.”

Η περίπτωση του πατέρα Μπαλταζάρ, ο οποίος είχε κακοποιήσει σεξουαλικά ένα αβοήθητο αγόρι που ήταν συνδεδεμένο σε μηχάνημα αιμοκάθαρσης, αποτελεί την επιτομή της αδίστακτης συμπεριφοράς των παιδεραστών, της σκληρότητας της ιεραρχίας και της ευαλωτότητας των θυμάτων τους. Οι εγωμανίες και οι ληστρικές ορμές ενός παιδεραστή που σβήνει κάθε αίσθηση του σωστού και του λάθους, αδιαφορώντας βάναυσα για τον πόνο που προκαλεί στα παιδιά, έχουν συχνά βρει ένα παραλληλισμό στις εκκλησίες που θέλουν να προστατεύσουν τον εαυτό τους σε βάρος χιλιάδων θυμάτων.

Εάν η θρησκεία ή οποιοσδήποτε θεσμός εξαρτάται από την σεξουαλική υποταγή ή την εκμετάλλευση παιδιών ή γυναικών, τότε είναι καλύτερα να πάψουν να υπάρχουν τέτοιοι θεσμοί.

Εάν πρόκειται για την επιβίωση των εκκλησιών έναντι της ασφάλειας των παιδιών, τότε η πίστη μας πρέπει σαφώς να είναι με τα παιδιά.

Το 1988, εμφανίστηκα σε μια τηλεοπτική εκπομπή “People Are Talking” στο Σαν Φρανσίσκο, για να μιλήσω για το βιβλίο μου, Προδοσία της εμπιστοσύνης: Clergy Abuse of Children, μαζί με μια καθολική μητέρα της οποίας ο γιος είχε κακοποιηθεί από έναν ιερέα και απέναντι από έναν τοπικό ιερέα και φονταμενταλιστή ιερέα στο Σαν Φρανσίσκο.

Το ακροατήριο παρέμεινε στωικό όσο η καθολική μητέρα και εγώ τους προβληματίζαμε με ιστορίες φρίκης για προδοσία και σεξουαλική κακοποίηση παιδιών από κληρικούς. Αλλά όταν ένας από τους κληρικούς στην εκπομπή “αποκάλυψε” το γεγονός ότι είμαι άθεος, ακούστηκε ένα δυνατός συλλογικός αναστεναγμός από τους καλούς χριστιανούς στο ακροατήριο.

Ήταν μια αποκαλυπτική απόδειξη αυτής της στενής μισαλλοδοξίας, που έχει ενσταλάξει σε τόσους πολλούς χριστιανούς, ότι η καλοσύνη έχει πολύ περισσότερο να κάνει με τα λεγόμενα της πίστης κάποιου παρά με την συμπεριφορά και τις πράξεις. Αυτή η διεφθαρμένη ιδέα της ηθικής όχι μόνο παράγει ένα κοινό που είναι περισσότερο σοκαρισμένο από τον αθεϊσμό παρά για τα θύματα των κακοποιητικών ιερέων, αλλά έχει δημιουργήσει μια κακοήθεια συνωμοσίας και συγκάλυψης στις εκκλησίες.

Το θρησκευτικό σκάνδαλο των κληρικών που κακοποιούν παιδιά θα έπρεπε δικαίως να κλείσει πολλές πόρτες εκκλησιών.

Τα εκκλησιαστικά σκάνδαλα σε Ελλάδα, Γαλλία, Ισπανία.

Τα σεξουαλικά σκάνδαλα με την κακοποίηση ανηλίκων από θύτες κληρικούς δεν είναι πρωτόγνωρη υπόθεση και για την Ελληνική εκκλησία.

Τα τελευταία χρόνια, η εμπλοκή ιερωμένων σε υποθέσεις παιδοφιλίας και σεξουαλικής κακοποίησης έχει συγκλονίσει την κοινή γνώμη, αλλά αφήνει αδιάφορα τα ηγετικά κλιμάκια της Ελληνικής εκκλησίας, αν κι έχει απασχολήσει την Δικαιοσύνη επανειλημμένως.

Μάλιστα, δεν λείπουν και οι περιπτώσεις όπου το Διαδίκτυο με την πληθώρα των ανατριχιαστικών σε περιεχόμενο ιστοσελίδων του αποτελεί το πεδίο δράσης των κληρικών αυτών, που είτε διακινούν είτε παρακολουθούν τέτοιου είδους σκληρό, πορνογραφικό υλικό, όπως στην υπόθεση του αρχιμανδρίτη από την Μητρόπολη Σπάρτης, ο οποίος συνελήφθη και εν συνεχεία τέθηκε σε καθεστώς προσωρινής κράτησης στον Κορυδαλλό. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις, οι καταγγελίες αφορούσαν ακόμη και κληρικούς που εκδίδονταν μέσω ιστότοπων ανάλογου περιεχομένου.

Στις αρχές Δεκεμβρίου του 2008, το Μεικτό Ορκωτό Εφετείο Αθηνών καταδίκασε, σε δεύτερο βαθμό, σε ποινή κάθειρξης 11 ετών τον 65χρονο ιερέα Ανδρέα Παπαϊωάννου για τον βιασμό δύο αγοριών. Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, ο ιερέας στα μέσα της δεκαετίας του 1990 συμμετείχε σε εκδρομή στο Κάιρο και στην Ιερουσαλήμ, που είχε διοργανωθεί από το πνευματικό κέντρο στο οποίο εκτελούσε χρέη συμβούλου. Στην ίδια εκδρομή είχαν πάρει μέρος και τα δύο αγόρια, αδέλφια μεταξύ τους, ηλικίας τότε 11 και 10 ετών.

Σύμφωνα με τις καταθέσεις των δύο παιδιών, ο ιερέας τα είχε βιάσει στην διάρκεια αυτής της εκδρομής. Ο ίδιος ο Παπαϊωάννου είχε αρνηθεί τις κατηγορίες, χωρίς όμως να πείσει τους δικαστές. Μάλιστα, είχε προξενήσει εντύπωση ότι ο κατηγορούμενος ιερωμένος είχε εμφανιστεί στην διάρκεια της δεύτερης δίκης, μόνο για να απολογηθεί, χωρίς να παρακολουθήσει την υπόλοιπη ακροαματική διαδικασία.

Στην φάση έκδοσης βουλεύματος, με το οποίο θα αποσαφηνίζεται η παραπομπή ή όχι σε δίκη των εμπλεκομένων, βρισκόταν η υπόθεση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στο Ίλιον, που είχε έρθει στο φως της δημοσιότητας τον Δεκέμβριο του 2007. Τότε είχε αποκαλυφθεί ότι η 34χρονη Ειρήνη Τσοπανοπούλου, μαζί με τον σύντροφό της Σπύρο Σουχλέρη, 42 ετών, εξέδιδαν επ’ αμοιβή τα τρία παιδιά της πρώτης, καθώς και δύο ακόμη ανηλίκους που κατά καιρούς «φιλοξενούσε» η 34χρονη στο σπίτι της.

Ανάμεσα σε εκείνους που κατηγορούνται ότι ασελγούσαν στα παιδιά είναι και ο 65χρονος ιερέας Σωτήρης Παπαδόπουλος, ο οποίος από την πρώτη στιγμή αρνήθηκε όλες τις κατηγορίες.

«Με έμπλεξαν δόλια και επαίσχυντα στην βρώμικη αυτή υπόθεση, επειδή τους έκοψα το βοήθημα από τα έσοδα της ενορίας» υποστήριξε τότε ο ιερωμένος. Προσέθετε, μάλιστα, ότι «είχα αντιληφθεί ότι κάτι δεν πήγαινε καλά με την συγκεκριμένη οικογένεια» αλλά, όπως υποστήριζε, δεν είχε προλάβει να ενεργήσει καταλλήλως.

Τις αιτιάσεις του κληρικού διέψευσαν οι καταθέσεις των παιδιών. «Ο παπα-Σωτήρης, όπως τον είχα γνωρίσει και τον λέγαμε, ερχόταν στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στο Ίλιον. Εκεί με πήγαινε η μητέρα μου μία φορά την εβδομάδα κατά την διάρκεια της μαθητείας μου από την πρώτη έως την τετάρτη δημοτικού» είπε ένα από αυτά. Και συνέχιζε, περιγράφοντας: «Ο παπάς μου έδινε κάποια χρήματα και η μητέρα μου έβγαινε έξω κάνοντας ότι καθάριζε την εκκλησία. Εκείνος μου έβγαζε τα ρούχα… και μετά όταν τελείωνε με έβγαζε έξω και, αφού έδινα τα χρήματα στην μητέρα μου, φεύγαμε».

«Στο όνομα του θεού, σας διαβεβαιώνω, κύριοι δικαστές, ότι είμαι αθώος» ήταν η αποστροφή του ιερέα Πέτρου Παπουτσάκη, τον Ιανουάριο του 2000, στην διάρκεια της απολογίας του ενώπιον του Μεικτού Ορκωτού Δικαστηρίου Χαλκίδας. Ο 82χρονος τότε ιερέας αντιμετώπιζε την βαρύτατη κατηγορία ότι βίαζε ανήλικα κορίτσια τα οποία είχαν αναζητήσει στέγη, φροντίδα και αγάπη στο ομώνυμο ίδρυμα για ορφανά και άπορα παιδιά, που διηύθυνε ο υπερήλικας ιερωμένος στην Αγία Παρασκευή.

Όλα ξεκίνησαν όταν ένα από τα κορίτσια εξομολογήθηκε την αντιμετώπιση που του επιφύλασσε ο Παπουτσάκης σε μία από τις παιδαγωγούς που απασχολούνταν στις σχολικές εγκαταστάσεις του, το 1995. Ακολούθησαν οι συζητήσεις με πέντε ακόμη οικότροφους, που διατύπωσαν την ίδια κατηγορία. Σύντομα, το θέμα απασχόλησε την Δικαιοσύνη και ο κληρικός βρέθηκε κατηγορούμενος για βιασμό και απόπειρα βιασμού εις βάρος των έξι κοριτσιών. Στην διάρκεια της πρωτόδικης δίκης, που διεξήχθη κεκλεισμένων των θυρών, ο Παπουτσάκης άκουσε ατάραχος τις καταθέσεις των έξι κοριτσιών. Κατά την απολογία του, ισχυρίστηκε ότι «όλα τα έχουν φανταστεί, με πληρώνουν με αυτό το φρικτό νόμισμα για όσα καλά έχω κάνει γι’ αυτά τα παιδιά». Οι δικαστές καταδίκασαν τον ιερέα σε κάθειρξη 30 ετών, που συγχωνεύθηκε σε 20 έτη.

Ο Παπουτσάκης οδηγήθηκε στις φυλακές, αφέθηκε όμως ελεύθερος σχετικά σύντομα, όταν επικαλέστηκε λόγους υγείας. Εν τω μεταξύ, είχε ασκήσει έφεση. Η δίκη στον δεύτερο βαθμό, δύο χρόνια αργότερα, δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Ο κατηγορούμενος ιερωμένος επικαλέστηκε ανήκεστο βλάβη της υγείας του που συντελέστηκε το διάστημα της κράτησής του, με αποτέλεσμα να μην ολοκληρωθεί ποτέ η διαδικασία της δίκης.

Όπως επισημαίνουν νομικοί κύκλοι, που ασχολούνται για μακρό χρονικό διάστημα με υποθέσεις σεξουαλικής κακοποίησης ή παρενόχλησης ανηλίκων, οι παραπάνω περιπτώσεις είναι λίγες σε σχέση με τα πραγματικός συμβαίνοντα κυρίως στην επαρχία. Εκεί όμως επικρατεί ο νόμος της σιωπής, ο φόβος του κοινωνικού στιγματισμού και επέρχεται συνήθως ένας «άκομψος» συμβιβασμός.

Εξαίρεση σε αυτόν τον κανόνα, η υπόθεση σεξουαλικής παρενόχλησης σε χωριό κοντά στο Αγρίνιο. Δύο εξαδέλφες κατηγόρησαν τον ιερέα του χωριού ότι στην διάρκεια εξομολόγησης τις άρπαξε από το στήθος, κάνοντάς τους αντίστοιχες προτάσεις σεξουαλικού περιεχομένου. Τα κορίτσια κατήγγειλαν το περιστατικό, ο ιερέας καταδικάστηκε προ διμήνου σε τρία χρόνια με αναστολή, αλλά έσπευσε να ασκήσει έφεση, δηλώνοντας την αθωότητά του. «Τις άγγιξα στον ώμο από πατρικό ενδιαφέρον» υποστήριξε στην διάρκεια της απολογίας του.

Οι κλειστές πόρτες των μοναστηριών, τα εκκλησιαστικά σχολεία και σχολές, τα κατηχητικά, τα ενοριακά ''πνευματικά'' κέντρα, τα ορφανοτροφία, οι δομές φιλοξενίας, οι οίκοι ευηγηρίας, οι ναοί και λοιπές οργανώσεις της εκκλησίας είναι τα κολαστήρια - εκκολαπτήρια της παιδοφιλίας - παιδεραστίας, που στην Ελλάδα οι πραγματικοί αριθμοί είναι τεράστιοι και καλύπτωνται από το πνεύμα της αλληλεγγύης, αλλήλοκάλυψης, εκβιασμών, χρηματισμού και ιερής σιωπής.

450 θύματα σεξουαλικής βίας στους κόλπους της καθολικής εκκλησίας στην Γαλλία.

Σε έναν χρόνο, 450 θύματα σεξουαλικής βίας στους κόλπους της καθολικής εκκλησίας αναγνωρίστηκαν στην Γαλλία και υποστηρίζονται από την Επιτροπή Αναγνώρισης και Αποκατάστασης (CRR), εκ των οποίων 36 που έχουν λάβει οικονομική αποζημίωση, σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε 02/12/2022 στην δημοσιότητα η αρχή αυτή.

Η δομή αυτή δημιουργήθηκε στα τέλη του 2021 μετά την έκθεση κόλαφο της επιτροπής Sauvé, η οποία αποκάλυψε την έκταση των σεξουαλικών εγκλημάτων με θύματα παιδιά στους κόλπους της καθολικής εκκλησίας από το 1950.

Στόχος της είναι να καταχωρεί τα αιτήματα για οικονομικές αποζημιώσεις ή επανορθώσεις μη οικονομικού χαρακτήρα, από θύματα βιαστών στους κόλπους της καθολικής εκκλησίας και στην συνέχεια να προτείνει την διαμεσολάβηση μεταξύ των δύο πλευρών. Για να βοηθήσει στην διαδικασία, η CRR έχει δημιουργήσει ερωτηματολόγια και πίνακες με προτεινόμενα χρηματικά ποσά, που κυμαίνονται από 5.000 έως 60.000 ευρώ.

Συνολικά, «450 θύματα αναγνωρίζονται και υποστηρίζονται» από έναν από τους 25 επιτρόπους της CRR, επισημαίνει η επιτροπή σε δελτίο Τύπου που εκδόθηκε έπειτα από σχεδόν έναν χρόνο λειτουργίας της. Για αυτές τις 450 περιπτώσεις, η CRR «διατύπωσε 80 συστάσεις για αποζημίωση» σε ιδρύματα, που περιλάμβαναν τόσο την οικονομική πλευρά όσο και μια μη οικονομική πλευρά. Και σε αυτές τις 80 υποθέσεις, «ο μέσος όρος αποζημίωσης είναι 40.000 ευρώ», διευκρίνισε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο πρόεδρός της Αντουάν Γκαραπόν.

Ανάμεσα στις 80 συστάσεις, 37 περιπτώσεις έκλεισαν»: για τις 36 έχουν καταβληθεί οικονομικές αποζημιώσεις. Ένα θύμα δεν ζήτησε οικονομική αποζημίωση, σύμφωνα με την CRR. Για τις άλλες 43, η CRR απηύθυνε ειδοποιήσεις, αλλά η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί, σύμφωνα με την επιτροπή. Η επιτροπή επισημαίνει ότι «μεταξύ των 450 θυμάτων, το 85% ήταν ανήλικα την περίοδο των αξιόποινων πράξεων. Το 71% αυτών των ανήλικων θυμάτων είναι άνδρες, ενώ τα δύο τρίτα των ενήλικων θυμάτων είναι γυναίκες». Σύμφωνα με την επιτροπή, «οι επιθέσεις έγιναν κυρίως μεταξύ της δεκαετίας του 1960 και του 1980».

Οι μη οικονομικές επανορθώσεις που ζητούνται περισσότερο από τα θύματα είναι «η έκκληση για μαρτυρίες για την αναζήτηση άλλων θυμάτων, η γνώση της πορείας του θύτη και η αναγνώριση της σοβαρότητας όσων εκτυλίχθηκαν σε κάποιο συγκεκριμένο θρησκευτικό ίδρυμα».

Ισπανία: 68 καταγγελίες κακοποίησης ανηλίκων από μέλη της καθολικής εκκλησίας.

Οι ισπανικές Αρχές ερευνούν 68 περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων από μέλη της καθολικής εκκλησίας, όπως έγινε γνωστό στις 16/02/2022 από το γραφείο του γενικού εισαγγελέα, που για πρώτη φορά έδωσε στην δημοσιότητα επίσημα στοιχεία για αυτές τις υποθέσεις.

Οι καταγγελίες για κακοποίηση παιδιών από ιερείς και η πιθανή συγκάλυψή τους από την εκκλησία μόλις τώρα αναδεικνύονται στην Ισπανία, πολλά χρόνια αφότου παρόμοια σκάνδαλα συντάραξαν την καθολική εκκλησία σε άλλες χώρες, όπως στις ΗΠΑ, την Ιρλανδία και την Γαλλία.

Το γραφείο του εισαγγελέα έδωσε στην δημοσιότητα ένα αρχείο που περιλαμβάνει τις προκαταρκτικές έρευνες που διεξάγονται σε 17 περιοχές και αφορούν την σεξουαλική κακοποίηση ανηλίκων σε εκκλησίες, σχολεία και άλλα θρησκευτικά ιδρύματα. Δεν δόθηκαν ωστόσο περισσότερες λεπτομέρειες.

Πριν από δύο μήνες η εφημερίδα El País έγραψε ότι ανακάλυψε πως είχαν γίνει 1.200 τέτοιες καταγγελίες από το 1943 μέχρι το 2018.

Τον Ιανουάριο, η επισκοπική σύνοδος ανέφερε ότι θα συγκροτήσει επιτροπές, σε επίπεδο επισκοπών, για να ακούσει τις καταγγελίες των θυμάτων. Την περασμένη εβδομάδα το κυβερνών Σοσιαλιστικό Κόμμα πρότεινε την σύσταση μιας ανεξάρτητης επιτροπής για το ίδιο θέμα.

Στον ιστότοπό της η Ισπανική εκκλησία έχει μια ειδική σελίδα στην οποία αναφέρει πώς μπορεί να χειριστεί κανείς τέτοιες υποθέσεις. Λέει μεταξύ άλλων ότι αν δεχτεί κάποια καταγγελία όλες οι αποδείξεις που θα συγκεντρώσει θα σταλούν αμέσως στο βατικανό. Ενθαρρύνει επίσης τα θύματα να μιλήσουν ανοιχτά και να κάνουν καταγγελία στις τοπικές εισαγγελικές αρχές.

Κάποια στιγμή πρέπει οι άνθρωποι να τελειώσουν με αυτό το εκτρωματικό, βδελυρό κι ανίερο σύστημα που αποκαλείται “εκκλησία” ή θρησκεία, οιουδήποτε είδους.

Η Αληθινή ζωή, η όποια Αλήθεια μπορεί να έχει ελεύθερη πρόσβαση ο πνευματικός άνθρωπος, βρίσκεται στην αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία… πουθενά αλλού.

Μία έκπτωτη αξία μεταξύ άλλων

Αν κάπου έχουν τη βάση αλλά και τις ρίζες τους όλες οι αρετές, τούτη η βάση ακούει στο σαγηνευτικό όνομα της ειλικρίνειας. Ουδέποτε η ψυχή του ανθρώπου δεν λυτρώθηκε και δεν εξυμνήθηκε τόσο πολύ όσο χάρη στην συμβολή της ειλικρίνειας, καθώς μόνο εκείνη κατάφερε να την υπηρετήσει συνετά, ευλαβικά και ελεύθερα.

Ο ορισμός του ενάρετου σώματος της ειλικρίνειας δεν μπορεί να αποδοθεί εντός ολίγων λέξεων, ακόμη και ο ασύγκριτος πλούτος των λέξεων καθίσταται απογοητευτικά λειψός και ανεπαρκής ενώπιον της κατάθεσης τούτου του ορισμού. Ας πούμε όμως πως μια άδηλη και ταπεινή σοφία είναι η ειλικρίνεια στη ζωή του ανθρώπου, ατέρμονη εράστρια της αλήθειας, του συνετού και του ωραίου, ξεχωριστή και αμόλευτη.

Κι’ όμως αυτό το τόσο ευειδές ιδανικό η ανθρώπινη φύση το εκμαυλίζει και το ξεθωριάζει με αμείωτους ρυθμούς, σχεδόν αποτρόπαιους και χυδαίους. Το πατάσσει, το μάχεται και το τραυματίζει κατάφορα στο χορό της αβύσσου, δίχως περισυλλογή και ενσυναίσθηση, δηλητηριάζοντας τις παραφυάδες και τους καρπούς της. Κυριαρχεί η ανειλικρίνεια και υπέρμετρη λατρεία των αναληθειών , ενώ η αντίπερα όχθη ατροφεί και ολιγοψυχεί λόγω του χλευασμού και του αδιάκοπου εμπαιγμού. Πειρασμοί, αδυναμίες, «σειρήνες» των ημερών μας και πνευματικές διολισθήσεις αμέριστοι σύμμαχοι της ανειλικρίνειας που την ενισχύουν και την οικοδομούν.

Τα συμπτώματα αυτά της κοινωνίας μας επαληθεύουν με μαθηματική ακρίβεια τις παθογένειες και τα πλήγματα της καθιστώντας την καθηλωμένη και αιμόφυρτη στο βούρκο των «διατρητών αληθειών». Η ενσάρκωση τέτοιων καταστάσεων καταδεικνύει με απόλυτη ενάργεια τον ολικό ξεπεσμό της προσωπικότητας του ανθρώπου, την αδυναμία του να προβάλει αντιστάσεις ουσίας αλλά και να επιβληθεί στο ανειλικρινές πνεύμα που τον περιτύλιξε και τον κατέστησε ανδράποδο του εαυτού του. Λησμόνησε την τέρψη που προσφέρεται απλόχερα δια της αλήθειας αλλά και την ανάγκη για την επιδίωξη της, το στοργικό του ενδιαφέρον αλλά και την θέληση να διατηρηθεί ανέπαφη και ανεπηρέαστη από αλλοιώσεις.

Η εναγκαλίαση της ειλικρίνειας προϋποθέτει πρωταρχικώς και ουσιαστικώς εσωτερική διαπάλη με τις σκοτεινές δυνάμεις του πνεύματος και της ψυχής οι οποίες μέχρι πρότινος θριάμβευαν ακούραστα και οδηγούσαν στην εξαχρείωση και τον ευτελισμό της προσωπικότητας, πάλη όμως που θα είναι αποκύημα αληθινούς και ατόφιας θέλησης για άρδην ανατροπή των υπαρχόντων δεδομένων. Απαιτείται περιθωριοποίηση και εκτοπισμός του φαύλου αυτού φαινομένου ώστε μέσω αυτής της επίπονης διαδικασίας ο άνθρωπος να καταστεί εραστής, λάτρης, θηρευτής και πρεσβευτής της αλήθειας η οποία θα τον οδηγεί με σταδιακούς ρυθμούς στο μονοπάτι της καταξίωσης και του «ευ». Μόνο έτσι καταθέτει ψυχή, δηλώνει πρόθυμος για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της ζωής, προσεγγίζει ορθές κατευθυντήριες γραμμές, μα κυρίως έχοντας ως συνοδοιπόρο την ειλικρίνεια έχει κατορθώσει να είναι ελεύθερος και αληθινός σε κάθε πτυχή και συνιστώσα του βίου του. Τέλος, μέσω αυτής δηλώνει εμμέσως την ακόρεστη επιθυμία του να προβεί και σε άλλα σπουδαιότερες κατακτήσεις αρετών και ηθών.

Η «αξιομνημόνευτη δεξιότητα» της σημερινής εποχής έσπευσε να επισκιάσει την λαμπρότητα της ειλικρίνειας σε βωμούς της ευτέλειας. Η ευθύτητα, η ακεραιότητα και η δικαιοσύνη που εκπηγάζουν απ’ την ειλικρίνεια αφανίζονται και ηττώνται καθημερινώς με βίαιο τρόπο. Όπως είχε αναφέρει και ο εμπνευσμένος Καμύ «ελεύθερος και ευτυχής είναι εκείνος που συλλογίζεται και βουλεύεται άνευ ψεμάτων και υποκριτικών σεναρίων». Στην δειλία απαντάς με τόλμη, στην ημιμάθεια με γνώση και στην ψευδολογία με ειλικρίνεια.