ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ - Τρῳάδες (686-708)

ΕΚ. αὐτὴ μὲν οὔπω ναὸς εἰσέβην σκάφος,
γραφῇ δ᾽ ἰδοῦσα καὶ κλύουσ᾽ ἐπίσταμαι.
ναύταις γὰρ ἢν μὲν μέτριος ᾖ χειμὼν φέρειν,
προθυμίαν ἔχουσι σωθῆναι πόνων,
690 ὃ μὲν παρ᾽ οἴαχ᾽, ὃ δ᾽ ἐπὶ λαίφεσιν βεβώς,
ὃ δ᾽ ἄντλον εἴργων ναός· ἢν δ᾽ ὑπερβάλῃ
πολὺς ταραχθεὶς πόντος, ἐνδόντες τύχῃ
παρεῖσαν αὑτοὺς κυμάτων δραμήμασιν.
οὕτω δὲ κἀγὼ πόλλ᾽ ἔχουσα πήματα
695 ἄφθογγός εἰμι καὶ παρεῖσ᾽ ἐῶ στόμα·
νικᾷ γὰρ οὑκ θεῶν με δύστηνος κλύδων.
ἀλλ᾽, ὦ φίλη παῖ, τὰς μὲν Ἕκτορος τύχας
ἔασον· οὐ μὴ δάκρυά νιν σώσῃ τὰ σά·
τίμα δὲ τὸν παρόντα δεσπότην σέθεν,
700 φίλον διδοῦσα δέλεαρ ἀνδρὶ σῶν τρόπων.
κἂν δρᾷς τάδ᾽, ἐς τὸ κοινὸν εὐφρανεῖς φίλους
καὶ παῖδα τόνδε παιδὸς ἐκθρέψειας ἂν
Τροίᾳ μέγιστον ὠφέλημ᾽, ἵν᾽ εἴ ποτε
ἐξ οὗ γενόμενοι παῖδες Ἴλιον πάλιν
705 κατοικίσειαν, καὶ πόλις γένοιτ᾽ ἔτι.
ἀλλ᾽, ἐκ λόγου γὰρ ἄλλος ἐκβαίνει λόγος,
τίν᾽ αὖ δέδορκα τόνδ᾽ Ἀχαιικὸν λάτριν
στείχοντα καινῶν ἄγγελον βουλευμάτων;

***

ΕΚΑ. Σε πλοίο ποτέ δεν μπήκα, μα, από κείνα
που ᾽δα σε ζωγραφιές και μου είπαν, ξέρω.
Σα βρει τους ναύτες μέτρια τρικυμία,
βάζουν τα δυνατά τους, να γλιτώσουν·
690 τρέχει άλλος στο τιμόνι, άλλος στα ξάρτια,
άλλος βγάζει νερά· μ᾽ αν η φουρτούνα
με υπέρμετρη μανία χτυπήσει, αφήνουν
στην ορμή των κυμάτων τον εαυτό τους.
Έτσι κι εγώ απ᾽ το πλήθος των βασάνων
σωπαίνω απελπισμένη· τ᾽ άγριο κύμα
της συμφοράς το θεόσταλτο με πνίγει.
Μ᾽ άφησε πια τον Έχτορα εκεί που ᾽ναι,
κόρη μου, δεν τον σώζεις με τα δάκρυα·
τίμα τον τωρινό σου αφέντη· κοίτα
700 με τον καλό να τον τραβήξεις τρόπο.
Έτσι αν φερθείς, χαρά θα δώσεις σε όλους
τους φίλους μας, κι αυτόν, το γιο του γιου μου,
για το καλό της Τροίας μας θ᾽ αναθρέψεις·
κι οι απόγονοί του κάποτε —ποιός ξέρει;—
ίσως μ᾽ αυτό τον τρόπο ξαναχτίσουν
την Τροία και ξαναγίνει η πολιτεία.
Μα άλλη κουβέντα αυτή μας θ᾽ ακλουθήσει·
των Αχαιών έρχεται, βλέπω, ο δούλος·
τάχα τί νέες βουλές να φέρνει πάλι;
Έρχεται ο Ταλθύβιος με μερικούς στρατιώτες.

Ιστορία της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας: Οι διάλεκτοι της αρχαίας ελληνικής γλώσσας

8.5 Τί σημαίνει «αναβαθμίστηκε»;

Σημαίνει ότι εμπλουτίστηκε το λεξιλόγιο της ώστε να είναι σε θέση να εκφράσει τις έννοιες που χρειάζεται μια κοινωνική δομή πιο σύνθετη (η δομή του κράτους) από τη δομή του χωριού, τις ανάγκες της οποίας αρχικά εξυπηρετούσε. Έτσι προστέθηκαν πολλές καινούργιες λέξεις είτε με δανεισμό από τα αρχαία ελληνικά είτε μεταφράζοντας στα ελληνικά όρους από άλλες γλώσσες (κυρίως από τα γαλλικά). 

Για παράδειγμα, η λέξη διαμέρισμα είναι ακριβής μετάφραση του γαλλικού appartement και «φτιάχνεται» τον 19ο αιώνα για να περιγράψει μια πραγματικότητα που δεν υπήρχε παλιότερα. Οι λέξεις νόμος, διοίκηση, εξουσία, εφετείο, βουλή, βουλευτής, πρόεδρος και πολλές άλλες «ξαναμπαίνουν» στην κοινή ελληνική από τα αρχαία ελληνικά. 

Οι τουρκικές λέξεις που αποδίδουν έννοιες της διοίκησης στα χρόνια της Τουρκοκρατίας (ντοβλέτι, φιρμάνι, αγάς, πασάς, μπέης κ.ά.) αντικαθίστανται από ελληνικής καταγωγής λέξεις, και όσες επιζούν χρησιμοποιούνται μόνο στον οικείο, καθημερινό λόγο, συχνά με μεταφορική σημασία. Ακόμα και σήμερα μπορεί να ακούσει κανείς την έκφραση πασά μου! ως χαϊδευτική προσφώνηση ή την έκφραση ζει μπέικα, δηλαδή 'σαν μπέης'. Έτσι λοιπόν δημιουργήθηκε η κοινή νεοελληνική.

Εκείνοι που νιώθουν χωρίς φίλτρο

Δίπολο όλα στη ζωή. Συμφωνώ/Διαφωνώ, Μου αρέσει /Δε μου αρέσει. Εμπόδια και λύσεις. Ο καθένας επιλέγει να βλέπει αυτό που τον εξυπηρετεί. Η οπτική αλλάζει, τα φίλτρα μπαίνουν για να μάς προστατέψουν. Έτσι νομίζουμε. Και βάζουμε και άλλη στρώση. Προσθέτουμε και άλλο φίλτρο, για να επιλέξουμε το κατάλληλο, το σωστό για εμάς. Έρχεται όμως μια στιγμή που τελικά το είδωλο που βλέπουμε μπροστά στα μάτια μας, είναι τόσο αλλοιωμένο και δεν μπορούμε να θυμηθούμε πώς ήταν τότε που βλέπαμε απλά, με μάτια παιδικά, χωρίς φίλτρα και περιορισμούς.

Παιδικά μάτια. Τι έχουν τόσο μοναδικό και ξεχωριστό; Δεν έχουν φίλτρα. Είναι αγνά. Τα βλέπουν όλα για πρώτη φορά, απολαμβάνουν αυτή την αίσθηση, χωρίς πρίσματα, χωρίς εμπόδια. Μια απελευθερωμένη ματιά. Όσοι καταφέρουν να διατηρήσουν αυτή την παιδική ματιά, βλέπουν καθαρά. Δεν είναι πάντα ευτυχισμένοι -και ποιος είναι άλλωστε, πάντα ευτυχισμένος;- όμως έχουν μια άλλη ποιότητα στη ζωή και στη σκέψη τους. Βλέπουν τα πράγματα όπως είναι, τα νιώθουν αλλιώς, ενθουσιάζονται, εκτιμούν τα απλά, μικρά και καθημερινά. Δίνουν σημασία στις πράξεις, στην πραγματική παρουσία, στην αληθινή ζωή.

Αυτοί οι άνθρωποι ψάχνουν την αλήθεια και στους άλλους. Αποστρέφονται την πλαστή πραγματικότητα, απομακρύνονται από το ψεύτικο, δεν αντέχουν την παραπλάνηση. Βρίσκουν λύσεις. Αναγνωρίζουν τα εμπόδια, αλλά δε μένουν εκεί. Με τον ενθουσιασμό που τούς δίνει αυτή η απελευθερωμένη παιδική ματιά, ψάχνουν λύσεις, προχωράνε, μαθαίνουν. Περιμένουν με ανυπομονησία τη συνέχεια. Ξέρουν ότι εδώ είμαστε για να μάθουμε. Τίποτα δεν ξέρουμε, όλο μαθαίνουμε, συνέχεια εξελισσόμαστε. Παρατηρούν και ζουν σαν μικροί μαθητές, περιμένοντας το επόμενο μάθημά τους. Αποδέχονται την αλήθεια του άλλου. Όμως πάντα κάτι ψάχνουν κοιτώντας μέσα στα μάτια των άλλων. Ψάχνουν μάτια αφιλτράριστα, παιδικά. Μάτια που βλέπουν λύσεις κι όχι εμπόδια. Μάτια που σε κοιτάζουν, όπως είσαι, μάτια που βλέπουν βαθιά μέσα σου.

Δύσκολο να το βρεις. Δεν υπάρχουν πολλοί. Όμως είναι εκεί έξω. Θα τούς αναγνωρίσεις από την ευαισθησία τους για τη φύση, από την αγάπη τους στη μουσική. Είναι καλλιτεχνικές φύσεις. Συγκινούνται με στιγμές που άλλοι θα προσπερνούσαν. Δακρύζουν συχνά, αγαπάνε δυνατά. Βλέπουν τα πάντα σαν να είναι η πρώτη φορά. Ζουν στο τώρα, αναγνωρίζουν και απολαμβάνουν την ομορφιά της στιγμής.

Υπάρχουν όμως και κάποιοι άλλοι άνθρωποι, που ξεκίνησαν χωρίς φίλτρα. Πόνεσαν και πληγώθηκαν. Δεν μπόρεσαν να επουλώσουν τις πληγές τους. Τους πονάει πολύ, όταν αγγίζουν την ουλή που έχει μείνει. Και έτσι σκλήρυναν. Πέτρωσαν. Και ο χρόνος πάγωσε. Συνεχίζουν να ζουν, αλλά δεν είναι εκεί, πραγματικά. Κρατάνε απόσταση ασφαλείας, γίνονται παρατηρητές της ζωής τους. Κάθονται στον πάγκο, δεν το ζουν, κάτι περιμένουν. Κάποιον περιμένουν. Κάποιον που θα τούς βάλει ξανά στο παιχνίδι, θα τούς αναγνωρίσει και θα τους δώσει ώθηση.

Έχουν κι αυτοί παιδικά μάτια, αυτά τα μάτια όμως του παιδιού που κανείς δε διαλέγει για να παίξει στην ομάδα του, του παιδιού που κοροϊδεύουν επειδή φοράει γυαλιά, επειδή έχει άλλο βάρος, επειδή είναι διαφορετικό. Έχουν μάτια παγωμένα. Πόσες ταμπέλες, πόσες ευφάνταστες βρισιές και λόγια θα βρούμε να πούμε σε κάποιον που δε μας μοιάζει. Μα ποιος είναι ίδιος με τον άλλον; Κανείς. Όλοι μοναδικοί και ξεχωριστοί. Στα λόγια που παρακινούν, που αναγνωρίζουν, που ξεπαγώνουν, οι περισσότεροι χάνουν τη μιλιά τους. Τι περίεργο που είναι αυτό.

Εάν είσαι από αυτούς που έχουν κρατήσει την παιδική τους ματιά, μην τη στρέφεις μόνο σε αυτούς που έχουν τα ίδια μάτια με εσένα. Ψάξε και για τα άλλα μάτια, τα παγωμένα. Γίνε η αιτία να ξεπαγώσει κάποιος, να βγει από τον πάγκο. Βοήθησε κι άλλους να βλέπουν λύσεις κι όχι εμπόδια. Είναι μια αργή και επίπονη διαδικασία, αλλά εσύ έχεις αποθέματα, αφού είσαι ακόμη παιδί μέσα σου. Δώσε την ώθηση. Αναγνώρισε την προσπάθεια. Ποτέ όμως μην ξεφύγεις από τον στόχο σου. Να μην αφήσεις ποτέ και τα δικά σου μάτια να παγώσουν. Κράτα τα αφιλτράριστα.

Κοινωνική επιρροή: Πώς το άτομο επηρεάζεται από τους άλλους

Κοινωνική επιρροή ονομάζουμε τον τρόπο με τον οποίο οι στάσεις, οι πεποιθήσεις ή η συμπεριφορά ενός ατόμου διαφοροποιούνται λόγω της παρουσίας ή της δράσης των άλλων. Οι τομείς κοινωνικής επιρροής χωρίζονται σε τέσσερις: Τη συμμόρφωση, τη συμφωνία, την υπακοή και την επιρροή των μειονοτήτων. Αυτά δηλώνουν το πώς το άτομο διαφοροποιεί τον χαρακτήρα του, ώστε να μπορέσει να ανήκει στο κοινωνικό σύνολο και εξηγούν το γιατί.

Συμμόρφωση ή πλειοψηφία

Η συμμόρφωση αφορά στην αλλαγή της συμπεριφοράς και των πιστεύω του ατόμου, με σκοπό την επιβίωση σε σχέση με την πραγματική ή αντιλαμβανόμενη κοινωνική πίεση. Η συμμόρφωση ορίζεται αλλιώς και ως επιρροή της πλειοψηφίας.

Συμμόρφωση-Συμφωνία

Αυτός ο τύπος σχετίζεται με την κατάσταση όπου ένα άτομο συμφωνεί δημόσια με μια αντίληψη μιας ομάδας ανθρώπων, αλλά διαφωνεί ιδιωτικά με την άποψη και τη συμπεριφορά αυτής της ομάδας. Το άτομο, λοιπόν, αλλάζει προσωρινά την άποψή του, για παράδειγμα, θα συμφωνήσει με μια άποψη (π.χ. ότι κάποιο δημοφιλές άτομο έχει δίκιο σε μια διαφωνία). Ωστόσο, αν έπρεπε να εκφράσει άποψη, απομονωμένος από τον κοινωνικό περίγυρο, θα έλεγε ότι δε συμφωνεί με τη μεριά του διάσημου.

Το πείραμα του Asch

Μια σχετική μελέτη με τη συμμόρφωση, είναι το πείραμα Asch’s Line. Σε αυτή τη μελέτη, ο ερευνητής Asch, προσπάθησε να προσεγγίσει το αν θα υπάρξει συμμόρφωση με την πλειοψηφία σε ερώτημα που η απάντηση ήταν προφανής. Συγκεκριμένα, ο Asch τοποθέτησε 5-7 συμμετέχοντες ανά ομάδα, εκ των οποίων μόνο ένας ήταν πραγματικός συμμετέχοντας, ενώ οι υπόλοιποι είχαν οδηγίες για το τι θα πουν.

Σε όλους, παρουσιάστηκε σε έναν πίνακα, μια μεμονωμένη γραμμή και πιο δίπλα, τρεις γραμμές σε διαφορετικά μεγέθη. Η ερώτηση που τέθηκε ήταν: «Ποια γραμμή έχει το ίδιο μάκρος με τη γραμμή στα αριστερά (τη μεμονωμένη);»

Η πρώτη ήταν εμφανώς μικρότερη, η δεύτερη ίση και η τρίτη επιλογή ακόμη πιο μικρή από την πρώτη. Οι συμμετέχοντες -εκτός του πραγματικού- είχαν την εντολή να δηλώσουν μια λάθος απάντηση στις 12 από τις 18 φορές. Όσοι ήταν οι αληθινοί συμμετέχοντες στις ομάδες, έδειξαν συμμόρφωση τάξεως 32%, όπου οι υπόλοιποι είχαν λάθος απαντήσεις. Παράλληλα, φάνηκε πως το 75% συμμορφώθηκε με την πλειοψηφία τουλάχιστον σε μία δοκιμή.

Όταν ερωτήθηκαν οι αληθινοί συμμετέχοντες και τους γνωστοποιήθηκε ότι οι υπόλοιποι έλεγαν εσκεμμένα λάθος απαντήσεις, ανέφεραν ότι ήθελαν να ταιριάζουν με την ομάδα.

Αυτή η απάντηση, ταιριάζει με την επιρροή που δηλώνει πως οι άνθρωποι συμμορφώνονται δημόσια, παρόλο που διαφωνούν ιδιωτικά.

Εσωτερίκευση

Η εσωτερίκευση συμβαίνει όταν το άτομο αλλάζει συμπεριφορά δημόσια, ώστε να ταιριάξει με την ομάδα, αλλά παράλληλα αλλάζει και τις πεποιθήσεις του ιδιωτικά. Συνεπώς, γίνεται μια ταυτόχρονη συμπεριφορική αλλαγή τόσο εσωτερική (ιδιωτική), όσο και εξωτερική (δημόσια).

Αυτού του είδους η συμμόρφωση λειτουργεί σε βαθύτερο επίπεδο, εφόσον η συμμόρφωση δεν αφορά μόνο στην δημόσια εικόνα, αλλά το άτομο το ασπάζεται πράγματι. Για παράδειγμα, κάποιος που η αγαπημένη του είναι χορτοφάγος, αποφασίζει να γίνει και ο ίδιος επειδή συμφωνεί με την άποψή της.
Πείραμα Jenness Bean Jar Experiment

Στο συγκεκριμένο πείραμα, χρησιμοποιήθηκε ένα βάζο με φασόλια και οι συμμετέχοντες καλέστηκαν να εκτιμήσουν πόσα φασόλια περιείχε το βάζο αυτό. Ο καθένας έκανε μια εκτίμηση ατομικά, ενώ στη συνέχεια έκαναν μια εκτίμηση ανά ομάδες. Αρχικά, τα άτομα είχαν διαφορετικές εκτιμήσεις σε σχέση με τη στιγμή που εντάχθηκαν σε μια ομάδα και έπειτα. Όταν δημιουργήθηκαν οι ομάδες, οι συμμετέχοντες ανέφεραν ποσότητες περίπου ίδιας κλίμακας.

Το πείραμα τελικά, δείχνει την επιρροή της πλειοψηφίας, καταλήγοντας στο ότι η συμπεριφορά και οι πεποιθήσεις μπορεί να επηρεάζονται από την ομάδα.

Ταύτιση

Η κοινωνία αναγνωρίζει εύκολα όταν κάποιος ανταποκρίνεται επιτυχώς σε κάποιο κοινωνικό ρόλο. Δηλαδή, ένας πολιτικός, ένας καθηγητής ή ένας γιατρός έχουν έναν κοινωνικό ρόλο στο εργασιακό τους πλαίσιο κ.ο.κ. Στην ταύτιση, υπάρχει συμμόρφωση στην εξωτερική συμπεριφορά, αλλά όχι στην εσωτερικευμένη άποψη.

Πείραμα του Zimbardo

Στο πείραμα του Zimbardo, το ερώτημα ήταν αν οι φύλακες των αμερικάνικων φυλακών ήταν βίαιοι εν γένει ή το περιβάλλον της φυλακής και ο ρόλος μέσα σε αυτή τους επηρέαζε. Για να το εξετάσει αυτό, καλέστηκαν εθελοντές που τυχαία τους δόθηκε ο ρόλος είτε του φυλακισμένου, είτε του φύλακα.

Οι ερευνητές είχαν προσαρμόσει το περιβάλλον του πειράματος (το πανεπιστήμιο Stanford) να θυμίζει σωφρονιστικό πλαίσιο και εξ αρχής συμπεριφερόντουσαν στους φυλακισμένους όπως θα έκαναν σε πραγματικές συνθήκες (π.χ. σύλληψη από το σπίτι τους κτλ.). Το μόνο που είχαν να κάνουν οι συμμετέχοντες ήταν να ακολουθούν τους ρόλους τους. Το πείραμα αυτό κράτησε μόνο 6 μέρες, ενώ είχε προοριστεί για μεγαλύτερη διάρκεια.

Η αναστολή προήλθε από την έντονη ταύτιση των συμμετεχόντων-φυλάκων και των συμμετεχόντων-φυλακισμένων στον ρόλο τους. Οι φύλακες, γινόντουσαν λεκτικά επιθετικοί, συμπεριφερόντουσαν αναλόγως και πολλές φορές έδιναν αυστηρές τιμωρίες (π.χ. απομόνωση ή αφαίρεση προσωπικών αντικειμένων από τους φυλακισμένους).

Αντίστοιχα, οι φυλακισμένοι, γινόντουσαν όλο και πιο υποτακτικοί στις οδηγίες και τις προσταγές των φυλάκων. Το πείραμα μάλιστα ήταν τόσο ρεαλιστικό για όλους, που ακόμη και οι ερευνητές, που είχαν το ρόλο των διευθυντών της «φυλακής» πολλές φορές κάλυπταν τις πράξεις των φυλάκων, όπως κάνουν συνήθως και οι διευθυντές των πραγματικών φυλακών.

Γιατί όμως συμβαίνει η συμμόρφωση;

Κανονιστική επιρροή

Αυτή η έννοια αφορά στην επιθυμία του κάθε ατόμου να ανήκει σε μια ομάδα, να ταιριάξει και να μοιάζει μέλος της. Αν δεν υπάρξει η συμμόρφωση, αυτό μπορεί να μην επιτευχθεί. Πολλές φορές το συναντάμε σε νεαρά άτομα και την ανάγκη τους να δοκιμάσουν το κάπνισμα ή άλλες ουσίες λόγω του ότι και άλλοι συνομήλικοι της κοινωνικής τους ομάδας το κάνουν. Το άτομο ξεκινά το κάπνισμα και συμμορφώνεται, όμως στην πραγματικότητα δε θέλει να καπνίσει.

Ενημερωτική επιρροή ή πληροφοριακή επιρροή

Αυτή η εκδοχή, εξηγεί την συμμόρφωση ως την επιθυμία να προσαρμοστούμε παρακολουθώντας πώς κινούνται οι άλλοι, επειδή εμείς δεν έχουμε γνώσεις για την παρούσα κατάσταση ή δεν έχουμε επαρκείς πληροφορίες και θεωρούμε πως οι άλλοι έχουν. Αυτό μπορεί να οδηγήσει και στην εσωτερίκευση. Σύμφωνα με αυτόν τον τρόπο, ένα άτομο που δεν έχει εξοικειωθεί με το πώς να κρατήσει ξυλάκια σε ένα ιαπωνικό εστιατόριο, θα παρακολουθήσει ή θα ζητήσει από κάποιον άλλο που ξέρει για το πώς να το κάνει.

Ανθρώπινες φυσαλίδες

Οι άνθρωποι έχουν όνειρα και σκοπούς για τη ζωή. Οραματίζονται φαντασίες και γεμίζουν συνεχώς την ύπαρξή τους με νοήματα που τους τροφοδοτούν με την απαιτούμενη ενέργεια για να συνεχίσουν να σηκώνονται από το κρεβάτι τους κάθε μουντό πρωινό.

Προσηλώνονται σε ιδανικά και εφευρίσκουν κίνητρα που υπερβαίνουν τα επίγεια όρια σε μία ασύμβατη προσπάθειά τους να κερδίσουν την άνιση μάχη με την ανηλεή φθορά του χρόνου.

Οι άνθρωποι μοιάζουν με τις φυσαλίδες που πλέουν στο γαλάζιο του ουρανού, παρασυρμένες από τη δροσερή θέλησή τους για ζωή.

Ωστόσο, γεμίζουν τις αιθέριες φούσκες τους με περιττά πάθη και νοσηρές επιθυμίες, με βαρίδια που φέρουν τη χαρακτηριστική αρτηριοσκλήρωση μίας τρομοκρατημένης ψυχοσύνθεσης, μόνο και μόνο επειδή στην πραγματικότητα φοβούνται τις υψηλές πτήσεις προς την πλέρια ελευθερία.

Οι ανθρώπινες φυσαλίδες ονειρεύονται να φτάσουν ψηλότερα από τον καθένα, έχουν όμως βραχεία διάρκεια παρουσίας στα επίγεια δεινά και είναι καταδικασμένες να σκάσουν ανά πάσα στιγμή με την παραμικρή διαταραχή του αγέρα, επιβεβαιώνοντας ξανά και ξανά το εφήμερο του είναι τους.

Το μοναδικό αποτύπωμα που αφήνουν πίσω τους είναι ένας ισχνός αχός που μόλις και μετά βίας φτάνει στην επόμενη γενιά των νεότερων, μα εξίσου θνητών με τις ίδιες, φυσαλίδων.

Η ελεγεία αυτή είναι απολογητική και κρύβει θλίψη για ανεκπλήρωτους έρωτες που δε βιώθηκαν και για λανθασμένες διαδρομές που πάρθηκαν, ωστόσο δε καταφέρνει να συνταράξει τη ζωή που εξακολουθεί να κυλάει απρόσκοπτη στους δικούς της ξεχωριστούς και «μεταφυσικούς» ρυθμούς.

Οι φυσαλίδες φτάνουν στο απόγειό τους κάθε φορά που ανυψώνονται από το έδαφος, ανεμπόδιστες από τα δεσμά της αριβιστικής επιθυμίας για οικονομική καταξίωση και της ασίγαστης, μυστικιστικής δίψας για υστεροφημία.

Τα ζωτικά «καύσιμα», άλλωστε, που διαρκούν πιότερο, είναι αυτά του συντροφικού χαμογέλιου και της απελευθερωμένης ερωτοαγάπης.

Η καλοσύνη δεν είναι πάντα αρε(σ)τή

Το φίδι ήταν μοχθηρό, διαβολικό και επικίνδυνο. Σκορπούσε παντού τον τρόμο. Δάγκωνε τα παιδιά και τρομοκρατούσε τους κατοίκους του χωριού. Αλλά καμιά φορά αισθανόταν μόνο του και αναζητούσε παρέα.

Μια μέρα ένας σοφός άντρας πέρασε από το χωριό και παρατήρησε το χάος που επικρατούσε, από όλα όσα έκανε το φίδι. Επειδή αυτή είναι μια ιστορία και ο άντρας ήταν σοφός, μπορούσε να μιλήσει στο φίδι και να κερδίσει την εμπιστοσύνη του. Οπότε του είπε, «άκου, φίδι. Όχι μόνο κάνεις τους ανθρώπους δυστυχισμένους με την συμπεριφορά και τις πράξεις σου, αλλά και συ γίνεσαι δυστυχισμένο. Φαίνεται ξεκάθαρα ότι η ζωή σου είναι μίζερη. Σταμάτα να δαγκώνεις και άρχισε να εξασκείσαι στην καλοσύνη και στην ευγένεια, για να βελτιώσεις τη ζωή σου αλλά και τη ζωή των υπολοίπων». Αυτά είπε ο σοφός άντρας και έφυγε.

Μετά από χρόνια πέρασε πάλι από το ίδιο χωριό. Προς μεγάλη του έκπληξη είδε ένα αδρανές και παθητικό ζώο το οποίο κλωτσούσαν και κακομεταχειρίζονταν κάποια παιδιά. Συνειδητοποίησε εκείνη την στιγμή ότι πρόκειται για εκείνο το “μια φορά και έναν καιρό” επιθετικό ερπετό, με το οποίο πριν χρόνια είχαν διασταυρωθεί οι δρόμοι τους. Το φίδι προσπάθησε να φύγει από τα μανιασμένα πόδια των βασανιστών του και σύρθηκε προς τον σοφό.

«Η συμβουλή σου ήταν καταστροφική», του είπε. «Εξασκήθηκα στην καλοσύνη και τι έγινε; Τώρα είμαι μια τελείως μίζερη ύπαρξη. Με χρησιμοποιούν σαν παιγνίδι, με κοροϊδεύουν και με θεωρούν δεδομένο. Τελικά ήμουν καλύτερα κάποτε».

Ο σοφός άντρας του απάντησε: «Εφάρμοσες λάθος την συμβουλή που σου έδωσα χωρίς καμία απολύτως σκέψη. Σου είπα να μην δαγκώνεις, αλλά δε σου είπα να μην συρίζεις ποτέ». (συριγμός = ήχος που κάνει το φίδι).

Το φίδι ναι μεν έγινε καλό, το μόνο που κατάφερε όμως, είναι να κάνει τα παιδιά χειρότερους ανθρώπους. Έγιναν βίαια, αυθάδη, αναίσθητα και σκληρά. Το να είσαι τελικά πάντα “το καλό παιδί” στερεί από τους άλλους τη δυνατότητα να συμπεριφέρονται όμορφα και με σεβασμό.

Όταν περιγράφουμε κάποιον ως το “καλό παιδί” συνήθως εννοούμε:

• Είναι πάντα πρόθυμος να μας δώσει αυτά που θέλουμε

• Είναι προβλέψιμος

• Δεν είναι απόλυτος

• Σπανίως φέρνει αντίρρηση

• Θέλει πάντα να ευχαριστεί τους άλλους

• Βάζει τον εαυτό του τελευταίο στην λίστα των προτεραιοτήτων του

και πολλά άλλα ….

Όταν κάτι είναι συνεχώς διαθέσιμο, τότε η αξία του πέφτει. Εθιζόμαστε στο τζόγο επειδή το κέρδος από αυτήν τη δραστηριότητα είναι απρόβλεπτο και μη δεδομένο. Αν οι τζογαδόροι κέρδιζαν κάθε φορά, ο τζόγος – είτε το πιστεύουμε είτε όχι- θα τους φαινόταν λιγότερο συναρπαστικός. (Μη κατηγορείς εμένα για αυτό. Δεν είμαι εγώ εκείνη που δημιούργησα την περίπλοκη ανθρώπινη φύση). Με τον ίδιο τρόπο όταν κάποιος είναι συνεχώς καλός, η καλοσύνη του χάνει την αξία της. Αν όμως κάποιος είναι κάποιες φορές καλός και κάποιες όχι, τότε εκτιμάμε την καλοσύνη του και της δίνουμε περισσότερη αξία.

Ποιο είναι λοιπόν το αντίδοτο για το σύνδρομο του “καλού παιδιού”; Να γίνουμε πικρόχολα στραβόξυλα; Όχι βέβαια!

• Να είμαστε καλοί, αλλά να θυμόμαστε να συρίζουμε όταν πρέπει και να μην αφήνουμε τους άλλους να μας κακομεταχειρίζονται και να εκμεταλλεύονται την καλοσύνη μας. Αυτό στην αρχή μπορεί να συγχύσει και να αναστατώσει κάποιους που τους είχαμε κακομάθει. Δεν πειράζει, θα τους περάσει.

• Να ξεκινήσουμε να βάζουμε τον εαυτό μας πάνω-πάνω στην λίστα των προτεραιοτήτων μας και αργά ή γρήγορα θα βρεθούν άνθρωποι που θα βάζουν κι εμάς πάνω-πάνω στη δική τους. Αν δείχνουμε ότι σεβόμαστε τον εαυτό μας, τότε θα μας σέβονται και οι άλλοι. Κανόνας.

• Να θυμόμαστε πως όπως και να συμπεριφερόμαστε, πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που θα έχουν να πουν κάτι αρνητικό για εμάς.

• Να μην λέμε αμέσως “ΝΑΙ”. Αν είναι κάτι που δεν μπορούμε να κάνουμε ή δε μας αρέσει να κάνουμε, τότε να λέμε “OXI”. Δεν είμαστε το τζίνι κανενός.

• Είτε το πιστεύουμε, είτε όχι, αν μέχρι σήμερα υποφέρουμε και πληγωνόμαστε επειδή είμαστε τα καλά παιδιά, αυτό δε θα αλλάξει στο μέλλον. Κάποιοι θα συνεχίζουν να μην το εκτιμούν.

Είναι καλό να μην είσαι συνέχεια εσύ το “καλό παιδί” στην παρέα, στην οικογένεια, στο εργασιακό σου περιβάλλον. Έχεις σκεφτεί ποτέ μήπως με αυτόν τον τρόπο στερείς από κάποιον άλλον τη δυνατότητα, να γίνει το “καλό παιδί”; Πού ξέρεις, μπορεί να πληροί όλες τις προϋποθέσεις. Δώσε μια ευκαιρία και στους άλλους!…

Ωδή στην καλοσύνη

Σπάνιο πράγμα στις μέρες μας η καλοσύνη. Συνήθως επικρατεί η μοχθηρία, η κακία, η ζήλεια και όλα τα αρνητικά συναισθήματα τα οποία είναι παράταιρα της καλοσύνης.

Πράξεις μίσους και χάους οδηγούν την πλειοψηφία της ανθρωπότητας σε τέλμα και αυτό είναι παραπάνω από προφανές. Η κακή νοημοσύνη σε συνδυασμό με τις άσχημες ανθρώπινες ρίζες και τα δυνατά ένστικτα, δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα το οποίο οδηγεί σε αλυσιδωτή αντίδραση. Είτε σε μικρές κοινωνικές ομάδες, είτε σε μεγαλύτερες. Και το χειρότερο απ’ όλα είναι πως η κακία τείνει να γίνει μόδα. Το “σωστό” παράδειγμα που “πρέπει” να δίνεται στους νεότερους και μη. Δηλαδή από το κακό στο χειρότερο. Αλήθεια όμως, η καλοσύνη υπάρχει. Και μπορεί να βρίσκεται και μέσα μας αλλά και γύρω μας. Το μόνο που πρέπει να καταλάβουμε είναι πως δεν ζούμε για πάντα για να είμαστε μοχθηροί. Δεν ζούμε για πάντα για να θέλουμε το κακό του συνανθρώπου μας. Και πάνω απ’ όλα δεν μας ανήκει τίποτα σε αυτή την ζωή, παρά μόνο οι σκέψεις και τα συναισθήματα μας. Αυτά μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο όλο, αν και για αρχή καλύτερα να αλλάξουμε τον κόσμο γύρω μας. Η καλοσύνη είναι μια υπέροχη “ασθένεια”, τόσο ποιητική και όμορφη που μεταδίδεται με το παράδειγμα και τις πράξεις. Βέβαια, ακόμα και μια καλή κουβέντα μπορεί να μην αλλάξει τον κόσμο όλο, αλλά μπορεί να αλλάξει τον κόσμο ενός συνανθρώπου μας. Σε ποιούς πυλώνες πρέπει να στηρίζεται όμως η καλοσύνη για να ευοδώσει;

ΑΝΙΔΙΟΤΕΛΕΙΑ

Ο πρώτος και κυριότερος πυλώνας της καλοσύνης. Αν δείξουμε καλοσύνη σε κάποιον ή σε κάποιους με απώτερους σκοπούς, τότε παύει να υφίσταται η καλοσύνη. Εδώ μιλάμε για επένδυση. Εξανεμίζεται η καλοσύνη και υπάρχει το κίνητρο για κάτι άλλο, ίσως κερδοφόρο για αυτόν που φόρεσε την μάσκα του καλοσυνάτου ανθρώπου. Σίγουρα θα έρθει κάποια στιγμή να ζητήσει την “χάρη” που του “οφείλεται”. Είναι συνετό λοιπόν οι πράξεις καλοσύνης να συνοδεύονται με ανιδιοτέλεια. Άλλωστε ο βαθιά καλός άνθρωπος θα δει την ψυχή του να φωτίζει την στιγμή της πράξης του και αυτό θα είναι το βραβείο του. Δεν χρειάζεται να ζητήσει κάτι γιατί πολύ απλά το έδωσε μόνος του στον εαυτό του. Εν κατακλείδι, η ανιδιοτέλεια είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πρόθεση.

ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ

Δύσκολο πράγμα και η εμπιστοσύνη στις μέρες μας. Αλλά το βλέπουμε λάθος κατά κάποιο τρόπο. Κάθε άνθρωπος θέλει να δείχνει και να του δείχνουν εμπιστοσύνη. Από κει και πέρα είναι καθαρά δικό του θέμα πως θα την διαχειριστεί. Αν ένας άνθρωπος πετάξει στα σκουπίδια την εμπιστοσύνη που του έδειξε ένας συνάνθρωπός του, τότε δίνεται ένα όμορφο μάθημα και στους δύο. Στον πρώτο για να καταλάβει τι πρέπει να διορθώσει και στον δεύτερο για να αναλογιστεί τα κριτήρια που πρέπει να θέσει για τον επόμενο. Κερδισμένοι και οι δύο σε κάθε περίπτωση. Φυσικά υπάρχουν και εξαιρέσεις. Πως όμως συνδέεται η καλοσύνη με την εμπιστοσύνη; Είναι πολύ απλό. Εφόσον η καλοσύνη “μεταδίδεται” με τα παραδείγματα, ώστε κάποιος να τα μιμηθεί, θα είναι δύσκολο να μην συνοδεύεται με το αίσθημα της εμπιστοσύνης που πρέπει να διαχέεται σε κάθε αλληλεπίδραση μεταξύ των. Δεν νομίζω να έχει ακούσει ποτέ κανείς την φράση “Είναι καλός άνθρωπος αλλά δεν τον εμπιστεύομαι”. Εκτός αν είναι καλός άνθρωπος αλλά δεν τον εμπιστεύεται να του φυλάξει τον σκύλο όταν θα λείπει. Κάτι το οποίο είναι αστείο και δεν έχει να κάνει με την μεγάλη εικόνα της σχέσης μεταξύ εμπιστοσύνης και καλοσύνης. Συνεπώς, δεν πρέπει να διστάζουμε να δείχνουμε εμπιστοσύνη ακόμα και αν έχουμε έχουμε πληγωθεί στο παρελθόν. Αν πήραμε το μάθημά μας, τότε δείχνοντας εμπιστοσύνη εκεί που μας “βγαίνει” μόνο κέρδος θα έχουμε. Και αν εκτιμηθεί αυτή η εμπιστοσύνη, τότε το κέρδος θα είναι διπλό.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΙΚΟΝΑ

Μετά την ανιδιοτέλεια και την εμπιστοσύνη, αφήνουμε τελευταία την μεγάλη εικόνα της καλοσύνης. Ίσως είναι και ο σημαντικότερος πυλώνας της, γιατί ως αυτοσκοπός δεν περιορίζεται μόνο σε μια απλή καλή πράξη, αλλά στο φύτεμα του σπόρου της καλοσύνης στους ανθρώπους γύρω μας. Φανταστείτε για λίγο μια όμορφη εικόνα στο μυαλό σας. Βοηθάτε έναν συνάνθρωπό σας σε μια κατάσταση μεγάλης ανάγκης. Σας λέει ευχαριστώ και σας χαμογελάει. Μετά από κάποιο διάστημα, μαθαίνετε ότι ο ίδιος άνθρωπος βοήθησε έναν άλλο συνάνθρωπό του. Πως θα αισθανθείτε; Εδώ φυσικά υπάρχουν πολλά σενάρια που μπορεί να σκεφτεί κάποιος. Ότι απλά μπορεί να είχε ήδη την καλοσύνη μέσα του και δεν χρειάστηκε κάποιο “παράδειγμα” για να κάνει παρόμοια πράξη. Δεν θα το μάθουμε ποτέ όμως, γιατί εσείς κάνατε αυτό που έπρεπε και κατα συνέπεια η πράξη σας συνεχίστηκε. Δεν έχει σημασία πως, αλλά σημασία έχει μόνο το αποτέλεσμα. Μια καλή πράξη δεν δίνει εφήμερη βοήθεια σε μερικούς ανθρώπους μόνο, αλλά μπορεί να δώσει όραμα και ελπίδα. Ελπίδα πως η καλοσύνη υπάρχει και μεταδίδεται. Ελπίδα πως η κακία στον κόσμο αυτό, είναι απλά μια αρρώστεια προς εξάλειψη.

Μην σταματάτε να δείχνετε καλοσύνη και τα συναφή συναισθήματα αυτής. Δεν ζούμε για πάντα, δεν μας ανήκει τίποτα. Ας αφήσουμε ένα όμορφο περιβάλλον για τους επόμενους που θα έρθουν με παραδείγματα. Με σημειώσεις. Κάποιος θα τις διαβάσει και θα τις εφαρμόσει. Που θα πάει;

Ζητήστε, Πιστέψτε, Αποκτήστε

Όλα είναι εναντίον σου; Η τύχη δεν είναι με το μέρος σου; Πέρα από την γενικότερη κρίση που επικρατεί, έχεις αναρωτηθεί ποτέ μήπως έχεις και εσύ μερίδιο ευθύνης που όλα σου πάνε στραβά;

Το μεγάλο μυστικό της ζωής είναι οι καλές και θετικές σκέψεις. Οι σκέψεις μας είναι μαγνητικές και έχει η καθεμία τους τη δική της συχνότητα. Καθώς τις πραγματοποιούμε, αυτές εκπέμπονται στο Σύμπαν και προσελκύουν όλα όσα βρίσκονται στην ίδια συχνότητα. Ό, τι εκπέμπετε επιστρέφει στην πηγή του, δηλαδή σε εσάς.

Πώς μπορούμε να πραγματοποιήσουμε τις επιθυμίες μας;

Τρία είναι τα βήματα:

1. Ζητήστε. Το να ζητήσετε από το σύμπαν αυτό που θέλετε σας δίνει τη θαυμάσια ευκαιρία να ξεκαθαρίσετε μέσα σας τι πραγματικά θέλετε.

2. Πιστέψτε. Το να πιστέψετε προϋποθέτει να ενεργείτε, να μιλάτε και να σκέφτεστε σα να έχετε ήδη αποκτήσει αυτό που ζητήσατε. Όταν “εκπέμπετε στη συχνότητα της απόκτησης”, ο «νόμος της έλξης» κινεί ανθρώπους, γεγονότα και καταστάσεις έτσι ώστε εσείς να αποκτήσετε.

3. Αποκτήστε. Το να αποκτήσετε προϋποθέτει να νιώθετε όπως θα νιώσετε όταν πραγματοποιηθεί η επιθυμία σας. Το να αισθάνεστε καλά τώρα σας βάζει στη συχνότητα αυτού που επιθυμείτε.

Για παράδειγμα, για να χάσετε βάρος, μην εστιάζετε στην επιθυμία απώλειας βάρους. Αντίθετα, εστιάστε στο ιδανικό βάρος σας. Νιώστε την αίσθηση του ιδανικού βάρους σας και θα το προσελκύσετε.

Εστιάζοντας, λοιπόν, στη θετική πλευρά κάθε επιθυμίας μας, μπορούμε να την υλοποιήσουμε αρκεί να εφαρμόσουμε πιστά τα παραπάνω! Για να αποκτήσουμε κάτι, δεν αρκεί μόνο να το θέλουμε, αλλά να το πιστέψουμε και να εκπέμπουμε σκέψεις και συναισθήματα θετικής συχνότητας.

Όπως έγραψε και ο Paulo Coelho στον Αλχημιστή: «Όταν θέλεις κάτι πάρα πολύ, όλο το σύμπαν συνωμοτεί για να το αποκτήσεις».

Νικολό Μακιαβέλι: Η τύχη ορίζει τις μισές μας πράξεις

Στο απόσπασμα που ακολουθεί από τον «Ηγεμόνα» ο Νικολό Μακιαβέλι γράφει για την τύχη και πώς επηρεάζει την ζωή των ανθρώπων:

«Ο πολύς κόσμος πιστεύει πως η ζωή μας εξαρτάται κυρίως είτε από το Θεό είτε από την τύχη.

Η αλήθεια είναι πως η τύχη ορίζει τις μισές μας πράξεις αλλά αφήνει σε μας να κανονίσουμε τις άλλες μισές.

Η τύχη είναι σαν τα καταστροφικά εκείνα ποτάμια που όταν αγριεύουν κατακλύζουνε κάμπους, τσακίζουνε δέντρα και κτίσματα, σηκώνουν το χώμα και το πάνε μίλια μακριά και οι πάντες κάνουν τόπο στην ορμή τους χωρίς να μπορούν να την ανακόψουν.

Όπως οι άνθρωποι στους γαληνεμένους καιρούς λαβαίνουν τα μέτρα τους και φτιάχνουν προχώματα και φράγματα για τα άγρια ποτάμια, ώστε όταν φουσκώσουν να μη σταθεί τόσο ξέφρενη και Βλαβερή η ορμή τους, έτσι πρέπει να κάνουν και με την τύχη.

Η τύχη στρέφει την ορμή της εκεί που δεν υπάρχει αξιοσύνη, επειδή ξέρει πως εκεί δε φτιάχτηκαν προχώματα και φράγματα για να τη βαστάξουν.

Είναι συχνό το φαινόμενο να ευτυχεί σήμερα ένας Ηγέτης και αύριο να καταστρέφεται χωρίς για αυτό να φταίει κάποια αλλαγή στην αξιοσύνη ή στο χαρακτήρα του.

Είναι καλότυχος ο Ηγέτης που έτυχε να συνταιριάξει τον τρόπο να μπορεί να πολιτεύεται ανάλογα με τη φυσιογνωμία των καιρών κι αλίμονο σε εκείνον που στα φερσίματά του διχογνωμούν οι καιροί.

Σημασία δεν έχει στην επιτυχία του Ηγέτη αν επιδιώκει τους σκοπούς του με περίσκεψη ή πέφτει με τα μούτρα σ’ αυτούς, αν ασκεί βία ή με τέχνη κυβερνά, αν έχει υπομονή ή βιάζεται. Σημασία έχει αν από τύχη ή επιλογή η εκάστοτε συμπεριφορά του ταιριάζει με τις επιταγές των καιρών.

Είναι προτιμότερο λοιπόν να είσαι στη ζωή σου ορμητικός παρά επιφυλακτικός.»

Προτροπές για μελλοντικούς ηγέτες

«Ο θεός δε θέλει να κάνει τα πάντα για λογαριασμό μας για να μη μας στερεί την ελευθερία της βούλησης και το μεγαλείο της δόξας που μας ανήκει. Μπορεί λοιπόν ο θεός να ανοίξει τη θάλασσα να περάσουμε, να στείλει ένα σύννεφο να μας δείξει το δρόμο, να κάνει μια πέτρα να βγάλει νερό, να βρέξει μάννα εξ ουρανού. Όμως, τα υπόλοιπα πρέπει να τα κάνουμε εμείς, μόνοι.»

Νικολό Μακιαβέλι, Ο Ηγεμόνας.

ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ: Όποιος είναι λυτρωμένος στο σώμα αλλά δέσμιος στην ψυχή είναι δούλος

ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ περ.55-120 (135;)μ.Χ.

Διατριβαί Γ’ 7.2-6

Κανείς σχεδόν δεν αντιλέγει ότι τρία πράγματα αφορούν τον άνθρωπο, η ψυχή, το σώμα και τα εξωτερικά πράγματα- δικό σας έργο, λοιπόν, είναι ν’ απαντήσετε ποιο είναι το καλύτερο. Τι θα πούμε στους ανθρώπους; Η σάρκα; Γι’ αυτήν έπλευσε ο Μάξιμος μέχρι την Κασσιόπη, χειμωνιάτικα, με τον γιο του στο πηδάλιο; Για την ηδονή της σάρκας;

Εκείνος αρνήθηκε και είπε: Κάθε άλλο.

Οπότε ο Επίκτητος συνέχισε: —Δεν πρέπει ν’ αναζητούμε το καλύτερο;

—Πάνω απ’ όλα αυτό πρέπει.

—Τι καλύτερο, λοιπόν, έχουμε από τη σάρκα;

—Την ψυχή, είπε.

—Και ποια είναι καλύτερα, τα αγαθά του καλύτερου ή του χειρότερου;

— Του καλύτερου.

-Τα αγαθά της ψυχής εξαρτώνται από την ελεύθερη βούλησή μας ή όχι; –

Εξαρτώνται.

— Άρα η ηδονή της ψυχής εξαρτάται από την ελεύθερη βούλησή μας;

-Το παραδέχτηκε.

-Και η ηδονή αυτή πως δημιουργείται; Αφ’ εαυτού της; Αυτό είναι αδιανόητο, προηγούμενη αυτής πρέπει να υπάρχει η ουσία του καλού που, άμα την έχουμε, θα νιώσουμε την ηδονή στην ψυχή μας.

Διατριβαί Δ’ 11. 5-8

Πρώτη, λοιπόν, και πάνω απ’ όλα εμφανίζεται στην ψυχή η καθαρότητα- το ίδιο και η ακαθαρσία. Στην ψυχή, βέβαια, δεν θα βρεις την ίδια ακαθαρσία που βρίσκεις στο σώμα και, προκειμένου για την ψυχή, ποιαν άλλη θα έβρισκες παρά αυτή που την καθιστά ρυπαρή ως προς την επιτέλεση των έργων της; Τα έργα της ψυχής είναι οι επιλογές ή οι αρνήσεις, οι επιθυμίες η οι αποστροφές, η προπαρασκευή, οι προθέσεις, οι συγκαταθέσεις. Στα παραπάνω έργα, λοιπόν, ποιο είναι εκείνο που την κάνει ρυπαρή και ακάθαρτη; Τίποτε άλλο από τις κακές κρίσεις. Ώστε ακαθαρσία για την ψυχή είναι οι λανθασμένες κρίσεις, και κάθαρση η πρόσκτηση των κρίσεων που πρέπει. Καθαρή ψυχή είναι αυτή που έχει τις πρέπουσες κρίσεις, διότι μόνο αυτή μπορεί ν’ αποφύγει τη σύγχυση και τη ρυπαρότητα στα έργα της.

Απόσπ. 20

Όσοι έχουν σώμα σε καλή κατάσταση, αντέχουν τις ζέστες και τα κρύα· με τον ίδιο τρόπο, όσοι έχουν ψυχή σε καλή κατάσταση, αντέχουν και την οργή και τη λύπη και τη μεγάλη χαρά και τα άλλα πάθη.

Απόσπ. (Στοβαίου) 2

Η ψυχή που συνδέεται στενά με την αρετή μοιάζει με πηγή που συνεχώς αναβλύζει· το νερό της, δηλαδή, είναι καθαρό, ατάραχο, πόσιμο, νόστιμο, άφθονο, πλούσιο, αβλαβές, άκακο.

Απόσπ. (Στοβαίου) 32-33

Είναι κακά δεσμά για το σώμα η τύχη και για την ψυχή η κακία. Όποιος είναι λυτρωμένος στο σώμα αλλά δέσμιος στην ψυχή είναι δούλος. Όποιος πάλι είναι δέσμιος στο σώμα αλλά λυτρωμένος στην ψυχή είναι ελεύθερος.

Κι εμείς χάρη σε μια τέτοια παιδεία μάθαμε και καταλάβαμε τόσα πράγματα

Ο Μύρης στον Λεύκιο

Δεν έχω τίποτε να σου πω, όμως σου γράφω τα ίδια, γιατί νιώθω σαν να σου μιλώ.

Τι τα θες, Λεύκιε, τι τα θες; Καλά σ᾽ τα έλεγα εγώ. Ο αγαπημένος σου Παναίτιος και ο Ποσειδώνιος έφεραν τους Ρωμαίους των ανώτερων τάξεων κοντά στη φιλοσοφία και συγκεκριμένα στη Στοά. Η δημοφιλία αυτή είχε κόστος για τη φιλοσοφία.

Δεν με πειράζουν τα πλατωνικά στοιχεία που εισήγαγαν, που χώρισε ο Ποσειδώνιος την ψυχή σε δύο μέρη, ένα καλό κι ένα κακό. Ταιριάζει, εξάλλου, και στην εποχή μας ο χωρισμός του κόσμου σε δύο επίπεδα – δες μόνο τις λατρείες που κυριαρχούν σήμερα: όλοι αναζητούν τη σωτηρία της ψυχής τους. Ούτε νοιάζομαι που εγκατέλειψε ο Παναίτιος την άποψη ότι ο κόσμος τελικά εκπυρώνεται ή ότι υπάρχει μια συνεχής επανάληψη κοσμικών κύκλων.

Καλά έκαναν οι νέοι Στωικοί που έδωσαν τέτοια αξία στη γενική παιδεία και δεν έμειναν αποκλειστικά στη διδασκαλία των δικών τους δογμάτων, όπως οι Επικούρειοι.

Κι εμείς χάρη σε μια τέτοια παιδεία μάθαμε και καταλάβαμε τόσα πράγματα: διδαχτήκαμε λογοτεχνία και μυθολογία, αλλά βρίσκαμε μέσα σ᾽ αυτές το βαθύτερο νόημά τους, χάρη στην αλληγορική ερμηνεία των κειμένων.

Το κλειδί όμως για τη διάδοση της Στοάς εδώ στη Ρώμη το βλέπω πια ξεκάθαρα: ήταν που ο Παναίτιος έκανε πιο προσιτό το ιδεώδες του σοφού, χαμήλωσε τον πήχυ που λέμε σήμερα. Χάθηκε η αυστηρότητα και υποστηρίχθηκε ότι ο ενάρετος βίος είναι δυνατός χωρίς μεγάλες θυσίες.

Εγώ αυτά, και συγχώρεσέ με, τα λέω συμβιβασμό.

Σας φάνηκε δύσκολο να επιτευχθεί ο στωικός τρόπος ζωής και μειώσατε τις απαιτήσεις σας για να βρείτε οπαδούς, ή τέλος πάντων εκσυγχρονίσατε τη διδασκαλία σας ακολουθώντας τα αιτήματα των καιρών (αν σε ικανοποιεί περισσότερο η τελευταία διατύπωση).

Και τι πετύχατε, κι εσείς αλλά και οι Κυνικοί; Οι φιλόσοφοί σας όχι απλώς συναναστράφηκαν με βασιλείς και τους έδωσαν συμβουλές (αυτό το έκανε και ο θεϊκός Πλάτων), αλλά έφτασαν στο σημείο να αποτελούν την αυλή των ηγεμόνων δίπλα στους γελωτοποιούς, τους χορευτές, τις παλλακίδες και (πού είσαι Πλάτωνα!) τους ποιητές.

Καταλαβαίνω ότι στις μέρες μας, και εδώ και στην Αθήνα και στην Αλεξάνδρεια, όλοι είναι όλα. Για να γίνεις φιλόσοφος παίρνεις ό,τι σου ταιριάζει από τον καθένα: λίγο Πλάτωνα, λίγη Στοά, λίγο Πυθαγόρα, λίγο (πιο λίγο) Αριστοτέλη, μια πινελιά από Κυνικούς – μόνο οι Επικούρειοι μένουν εκτός. Και μήπως αντλούν από πρώτο χέρι; Κάθε άλλο: όπως στο σχολείο, όλοι διαβάζουν συλλογές και ανθολόγια κειμένων, εγχειρίδια και συνόψεις. Με λίγο κόπο μαθαίνουν λίγα πράγματα για όλες τις φιλοσοφίες. Έτσι που πάμε, αύριο θα εκδίδουν βιβλία Ο Πλάτωνας σε τρεις ώρες, Ο Αριστοτέλης για όλους, ή Πώς να γίνεις καλός στωικός σε δέκα μαθήματα. Όλα συμβαίνουν μέσα στις σχολές και μέσα στα βιβλία. Όμως δεν ταιριάζουν όλα μεταξύ τους! Καλά τους τα έγραψε ο Αττικός στο έργο του Εναντίον όσων επιχειρούν να ερμηνεύσουν τον Πλάτωνα μέσω του Αριστοτέλη.

Κάτι λείπει, Λεύκιε, και αυτό το διαισθάνεσαι καλύτερα στη Ρώμη, όπου υπάρχουν τα πάντα: όλες οι φιλοσοφίες, όλες οι θρησκείες, όλες οι φυλές του κόσμου. Σε προλαβαίνω: δεν θεωρώ άχρηστη την περιπλάνησή μου, είδα κι έμαθα πολλά. Έκλεισε κιόλας ένας χρόνος· καιρός να γυρίσω. Αλλά ο νόστος μου δεν είναι τόσο στην πατρίδα, είναι ένας γυρισμός στον ίδιο μου τον εαυτό, μια στροφή στην ψυχή μου. Δεν ήμουν κοσμοπολίτης όταν ξεκίνησα, ούτε έγινα τώρα που γυρνώ. Ο δικός μου τόπος είναι το μέσα μου· εκεί θέλω να πάω, εκεί θέλω να μείνω. Καλό το ταξίδι που μου έδωσε η φιλοσοφία. Αλλά κακά τα ψέματα: θέλω να φτάσω και κάπου.

Άσχετο: άκουσα ότι στην Αλεξάνδρεια άνοιξε σχολή ένας Αμμώνιος (το Σακκάς τι σημαίνει;), μυστήριος άνθρωπος και δυναμικός. Γιατί δεν μου το έγραψες; Προφανώς δεν θα είναι του γούστου σου, για σκληρός πλατωνικός περνιέται, αλλά στα τόσα που μου γράφεις εντύπωση μου κάνει αυτή η παράλειψη.

Και μια και το ᾽φερε η κουβέντα: εγώ όλο για φιλοσοφία σού γράφω κι εσύ τίποτε, λέξη! Μόνο για την υγεία γνωστών και φίλων, τις γιορτές, τον σεισμό. Ούτε μπαίνεις στον κόπο να αντιπαρατεθείς μαζί μου στα φιλοσοφικά! Τι τρέχει, Λεύκιε; Βαρέθηκες τη φιλοσοφία; Βαρέθηκες εμένα; Βρήκες άλλα ενδιαφέροντα και μου τα κρύβεις;

Έγραψα βιαστικά αυτή την επιστολή στο φως του λυχναριού, γι᾽ αυτό αν κάτι μου ξέφυγε μην το κρίνεις αυστηρά. Υγίαινε, φίλτατε Λεύκιε.

Αναγνωρίζοντας τους μεμονωμένους νευρώνες που κρατούν τα κρυφά μας πιστεύω

Η ικανότητα να καταλαβαίνεις τις κρυμμένες σκέψεις και πιστεύω των άλλων είναι ένα ουσιαστικό συστατικό της ανθρώπινης κοινωνικής συμπεριφοράς. Οι νευροεπιστήμονες έχουν, τώρα, για πρώτη φορά αναγνωρίσει ειδικούς νευρώνες βασικούς για την κοινωνική συλλογιστική, μια γνωστική διαδικασία που οδηγεί τα άτομα να αναγνωρίζουν και να προβλέπουν τα κρυμμένα πιστεύω και σκέψεις των άλλων. Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Nature, ανοίγουν – σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης – νέους δρόμους μελέτης των διαταραχών που επηρεάζουν την κοινωνική συμπεριφορά.

Στη δημοσίευση, ομάδα ερευνητών της Ιατρικής Σχολής του Harvard με βάση το Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης και συνάδελφοί τους από το MIT, αναφέρουν τα αποτελέσματα μιας σπάνιας ερευνητικής ματιάς που έριξαν στο πώς μεμονωμένοι νευρώνες αναπαριστάνουν τα πιστεύω των άλλων. Το έκαναν εγγράφοντας τη δραστηριότητα των νευρώνων ασθενών που υποβάλλονταν σε νευρο-χειρουργείο για να μετριάσουν τα συμπτώματα κινητικών διαταραχών, όπως η ασθένεια Parkinson. Οι ερευνητές εστίασαν σε μια πολύπλοκη κοινωνική γνωστική ικανότητα που αποκαλείται «θεωρία του νου». Για να την επεξηγήσουμε, ας πούμε ότι μια φίλη εμφανίζεται να είναι λυπημένη στα γενέθλιά της. Κάποιος μπορεί να συμπεράνει ότι είναι λυπημένη επειδή δεν πήρε δώρο, ή είναι αναστατωμένη επειδή μεγαλώνει.

Η ικανότητα αυτή, της κοινωνικής συλλογιστικής, αναπτύσσεται κατά τη διάρκεια της πρώιμης παιδικής ηλικίας και είναι βασική για την επιτυχημένη κοινωνική συμπεριφορά. Άτομα με αυτισμό, σχιζοφρένεια, διπολική συναισθηματική διαταραχή και τραυματικές εγκεφαλικές κακώσεις πιστεύεται ότι έχουν έλλειμα της ικανότητας της θεωρίας του νου. Προηγούμενες μελέτες στις γνωστικές διαδικασίες που υπόκεινται στη θεωρία του νου έχουν εμπλέξει μελέτες λειτουργικού MRI, όπου επιστήμονες παρατηρούν ποια μέρη του εγκεφάλου είναι ενεργά καθώς οι εθελοντές εκτελούν γνωστικές δράσεις.

Όμως, οι μελέτες απεικόνισης συλλαμβάνουν τη δραστηριότητα πολλών χιλιάδων νευρώνων. Αντιθέτως, ο κύριος συγγραφέας της μελέτης Ziv Williams και οι συνεργάτες κατέγραψαν τις επεξεργασίες των ατομικών νευρώνων – ένα τυπικό προκαταρτικό βήμα για νευροχειρουργείο – όμως για ένα νέο σκοπό: για να δώσει μια λεπτομερή εικόνα του πώς οι νευρώνες κωδικοποιούν κοινωνικές πληροφορίες. «Οι μεμονωμένοι νευρώνες, ακόμη και μέσα σε μια περιοχή του εγκεφάλου, κάνουν πολύ διαφορετικά πράγματα, από τα οποία, όμως, δεν εμπλέκονται όλα στην κοινωνική συλλογιστική», αναφέρει ο Williams, αναπληρωτής καθηγητής της νευροχειρουργικής στην HMS (Harvard Medical School). «Χωρίς εμβάθυνση στις επεξεργασίες των μεμονωμένων κυττάρων, είναι πολύ δύσκολο να χτιστεί μια κατάσταση κατανόησης των πολύπλοκων γνωστικών διεργασιών που υπόκεινται στην ανθρώπινη κοινωνική συμπεριφορά και πώς, αυτή, αποκλίνει στις ψυχικές διαταραχές».

Αυτό που οι ερευνητές βρήκαν στη μελέτη αυτή, είναι ότι ορισμένοι νευρώνες είναι εξειδικευμένοι και θα αποκριθούν μόνο όταν η αξιολόγηση του πιστεύω ενός άλλου, για παράδειγμα, είναι λάθος. Άλλοι νευρώνες κωδικοποιούν πληροφορίες για να διακρίνουν τα πιστεύω ενός ανθρώπου από έναν άλλο. Ακόμη, άλλοι νευρώνες δημιουργούν μια αναπαράσταση ενός συγκεκριμένου θέματος, όπως ένα φλυτζάνι ή ένα φαγητό, που αναφέρονται στην ιστορία – η οποία αποτελεί μέρος του πρωτοκόλλου της έρευνας. Κάποιοι νευρώνες πραγματοποιούν πολλαπλές λειτουργίες ταυτόχρονα και δεν είναι προορισμένοι αποκλειστικά στην κοινωνική συλλογιστική.

«Κάθε νευρώνας κωδικοποιεί διαφορετικές ψηφίδες πληροφορίας», αναφέρει ο νευροεπιστήμονας και πρώτος συγγραφέας της μελέτης Mohsen Jamali. «Συνδυάζοντας τους υπολογισμούς όλων των νευρώνων, μπορείτε να έχετε μια πολύ λεπτομερή αναπαράσταση των περιεχομένων των πιστεύω ενός άλλου και μια ακριβή πρόβλεψη για το εάν είναι αληθή ή ψευδή».

Τώρα που οι επιστήμονες κατανοούν τον βασικό κυτταρικό μηχανισμό που υπόκειται στην θεωρία του νου του ανθρώπου, έχουν ένα λειτουργικό πλαίσιο με το οποίο να αρχίσουν την διερεύνηση διαταραχών από τις οποίες επηρεάζεται η κοινωνική συμπεριφορά, προσθέτει ο Williams. «Η κατανόηση της κοινωνικής συλλογιστικής είναι επίσης σημαντική σε πολλά διαφορετικά πεδία, όπως η ανάπτυξη του παιδιού, τα οικονομικά και η κοινωνιολογία και θα μπορούσε να βοηθήσει στην ανάπτυξη περισσότερο αποτελεσματικών θεραπειών για παθήσεις όπως το φάσμα διαταραχών αυτισμού».

Επίκουρος: Θεός και θρησκεία

Το μακάριο και άφθαρτο ον, ούτε το ίδιο έχει προβλήματα ούτε και σε άλλους προκαλεί· έτσι δεν οργίζεται με κανέναν και δεν χαρίζεται σε κανέναν. Γιατί όλα αυτά είναι γνωρίσματα των αδύναμων όντων.

Πρώτα-πρώτα, τον θεό να τον θεωρείς ως ένα ον άφθαρτο και μακάριο, όπως μας τον παρουσιάζει η κοινή, σε όλους τους ανθρώπους, παράστασή του. Μην του προσάπτεις τίποτα το άσχετο με την αφθαρσία και αταίριαστο με τη μακαριότητά του. Πίστευε, αντίθετα, σε οτιδήποτε μπορεί να διαφυλάξει τη μακαριότητα και την αφθαρσία του.

Οι θεοί υπάρχουν, μιας και η γνώση που έχουμε γι’ αυτούς είναι ολοκάθαρη. Δεν είναι όμως τέτοιοι όπως τους φαντάζεται ο πολύς ο κόσμος. Γιατί ο κόσμος δεν κρατά ακέραιη την αρχική παράσταση των θεών.

Ασεβής δεν είναι αυτός που βγάζει από τη μέση τους θεούς στους οποίους πιστεύει ο πολύς κόσμος· ασεβής είναι αυτός που αποδίδει στους θεούς τις δοξασίες των πολλών.

Οι απόψεις του κόσμου για τον θεό δεν είναι ξεκάθαρες προλήψεις, αλλά ψευδείς δοξασίες. Από δω και η ιδέα ότι οι θεοί προκαλούν στους κακούς τα μεγαλύτερα δεινά και ότι ευεργετούν τους καλούς. Διότι οι άνθρωποι είναι εξοικειωμένοι με τις δικές τους αρετές και αποδέχονται τους ομοίους των, ενώ το διαφορετικό το θεωρούν ξένο και εχθρικό.

Επίκουρος, Κύριαι δόξαι

Fr. Nietsche: Κοινωνία και Πολιτική (2)

Friedrich Nietzsche: 1844–1900

Κόμμα, πολιτικοί και διανοούμενοι

§ 1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Σχεδόν σε όλα τα έργα του ο Νίτσε εκκινεί από μια ριζοσπαστική (αριστοκρατικής φαινομενικότητας ή υφής) κριτική στην κλειστότητα της πολιτικής για να θέσει στην ημερήσια διάταξη της ζωής του ανθρώπινου ατόμου αλλά και του συνόλου το ζήτημα της πολιτικής χειραφέτησης. Σε κάθε περίπτωση όμως σκέπτεται το εν λόγω ζήτημα όχι από τη σκοπιά κάποιου κοινωνικού αναμορφωτή, ήτοι εκφραστή μιας συλλογικής συνείδησης ή οποιασδήποτε κοινότητας, αλλά από τη σκοπιά του διανοητή, του (οραματιστή) φιλοσόφου που τείνει να θέτει εαυτόν πάνω από το θέατρο της καθημερινής ύπαρξης. Το «όραμα» του Νίτσε είναι αφενός εκείνος ο αριστοκρατικός νους που ως χαρισματικός ηγέτης θα ανοίγει νέους δρόμους στη μάζα, στην αγέλη· αφετέρου εκείνος ο φιλοσοφικός άνθρωπος που ξέρει και δύναται να συνυπάρχει με την αγέλη. Ομιλώντας ο φιλόσοφος για αγέλη, προσλαμβάνει τη μάζα, όπως είναι, εκφράζεται και συμπεριφέρεται στην καθημερινότητα της υποδουλωμένης της ύπαρξης. Την προσλαμβάνει μάλιστα ως μέσο υπέρβασης της αντίθεσης ατομικού και κοινωνικού βίου και εν τέλει ως μέσο υπέρβασης της ίδιας της κοινωνίας. Η ανάγνωση έτσι του Νίτσε όπως και όλων των άλλων μεγάλων διανοητών της ιστορίας προσφέρει δυνατότητες για αναζήτηση της ιδιάζουσας στο κάθε άτομο οδού και όχι για δογματική προσήλωση στο αρεστό ή για επιπόλαια απόρριψη του μη αρεστού και μη κολακευτικού για τον ιδεολογικό ή ιδεοληπτικό εγωισμό.

§ 2 Κείμενα

1. «Ο άνθρωπος του κόμματος. –ο αυθεντικός άνθρωπος του κόμματος δεν μαθαίνει πλέον τίποτα παρά μόνο μένει στις εμπειρίες και κρίνει: ενώ ο Σόλων, που δεν υπήρξε ποτέ άνθρωπος του κόμματος, αλλά επεδίωκε τον σκοπό του πέρα και πάνω από τα κόμματα ή και ενάντιά τους, είναι ο πατέρας –κι αυτό είναι χαρακτηριστικό– εκείνης της απλής ρήσης, η οποία περικλείει το μυστικό της υγείας και του ανεξάντλητου, της ζωτικότητας της Αθήνας: “Γηράσκω αεί διδασκόμενος”» (Menschliches, Allzumenschliches II, 301).

Σχόλιο: Ο εμπειρισμός και η δεσμευτικότητα των ιδεολογικών δογμάτων που διέπουν το κόμμα ως τέτοιο δεν του επιτρέπουν να σκέπτεται ελεύθερα, γιατί ακριβώς δεν έχει μάθει να σκέπτεται και να αμφισβητεί δημιουργικά και τον ίδιο του τον εαυτό. Ο άνθρωπος του κόμματος, συνεπώς, αποδεικνύεται ως το κατ΄ εξοχήν σύμβολο της αγελαίας συμπεριφοράς και, καθότι άσκεπτος, σε δύσκολες πολιτικοκοινωνικές συνθήκες, σαν αυτές της τωρινής Ελλάδας, αποφασίζει ενάντια στα συμφέροντα της χώρας με ιδεολογικό πρόσχημα την υπεράσπιση των συμφερόντων της χώρας μας.

2. «Τακτική των κομμάτων. – Όταν ένα κόμμα αντιλαμβάνεται πως ένα από τα μέχρι τώρα μέλη του έχει γίνει από απόλυτος οπαδός συμβατικός, ανέχεται τόσο λίγο τούτη τη μεταστροφή, ώστε να επιδιώκει με παντός είδους παρόξυνση και προσβολή να το ωθήσει σε οριστική αποσκίρτηση και να το κάνει αντίπαλο: γιατί έχει την υποψία ότι η πρόθεση του μέλους, να βλέπει στα πιστεύω του κόμματος κάτι το σχετικά αξιόλογο που αναγνωρίζει τα υπέρ και τα κατά, τη στάθμιση, την προσεκτική εξέταση, και το ξεδιάλεγμα, την επιλογή, είναι πιο επικίνδυνη για το ίδιο το κόμμα απ’ ό,τι μια απόλυτη αντίθεση» (ό.π., 305).

Σχόλιο: Ο κριτικός νους δεν έχει θέση στους κόλπους ενός κόμματος, γιατί είναι εγγενώς πολέμιος της ανεστραμμένης λογικής και πολιτικής αυτού του κόμματος. Γι’ αυτό βλέπουμε πας μη συμφωνών με τα ευτράπελα του κάθε δοτού κυβερνήτη να διαγράφεται και να σπιλώνεται. Τούτο βέβαια δεν σημαίνει ότι όποιος διαγράφεται είναι και κριτικός νους απροϋπόθετα.

3. «Συγγραφείς του κόμματος. –Οι τυμπανοκρουσίες, οι οποίες χαροποιούν τόσο πολύ τους νέους συγγραφείς που υπηρετούν ένα κόμμα, ηχούν σε εκείνον που δεν ανήκει στον κόμμα σαν κλαγγή από αλυσίδες και προκαλούν περισσότερο συμπόνια παρά θαυμασμό» (ό.π., 308).

Σχόλιο: Άβυσσος χωρίζει τον πραγματικό διανοητή από τον αγκιτάτορα-συγγραφέα του κόμματος, ο οποίος λειτουργεί ως ένας αξιολύπητος μισθοφόρος.

4. «Η χαρά στο να προστάζει κανείς και να υπακούει. –Το να προστάζει κανείς δίνει χαρά ακριβώς όπως και το να υπακούει· το πρώτο, όταν δεν έχει γίνει ακόμα συνήθεια, το δεύτερο, απεναντίας, όταν έχει γίνει συνήθεια. Παλιοί υπηρέτες κάτω από νέα αφεντικά ενθαρρύνονται αμοιβαία στο να δίνουν χαρά ο ένας στον άλλο» (ό.π., 311).

Σχόλιο: Εδώ αξίζει να θυμίσουμε αυτό που έλεγε ο Χίτλερ, όταν τον ρωτούσαν πώς θα κυβερνούσε τον κόσμο που κατακτούσε: «πάντοτε θα βρίσκονται προδότες της πατρίδας τους που πρόθυμα θα με υπηρετούν». Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί τώρα τι σημαίνει αγέλη: αυτός ή αυτές οι ομάδες, αυτό το σύνολο πολιτικών αντιπροσώπων, οπαδών κ.λπ., που δεν θέλουν ή δεν είναι σε θέση να αναγνωρίζουν και να καταδικάζουν μια προδοτική πολιτική του κόμματός τους.
5. «Ήθη του κόμματος. –Κάθε κόμμα προσπαθεί να παρουσιάσει ως ασήμαντα τα σπουδαία πράγματα που έχουν επιτευχθεί έξω από αυτό· αν όμως δεν το κατορθώσει αυτό, θα τα εχθρεύεται τόσο πιο πολύ όσο πιο υπέροχα θα είναι» (ό.π., 314).

6. «Να ζει κανείς, στο δυνατό βαθμό, χωρίς οπαδούς. –Καταλαβαίνει κανείς πόσο λίγη αξία έχουν οι οπαδοί, μόνο όταν πάψει να είναι οπαδός των οπαδών του» (ό.π., 367).

Σχόλιο: Αυτός που αποζητά οπαδούς είναι ο ίδιος ένα οπαδός, δηλαδή ένα εξαρτημένο ον από συμφέροντα, ιδεοληψίες, εκδουλεύσεις και παρόμοια, ένα ετερόφωτο στοιχείο που άγεται και φέρεται. Βασικά οπαδούς ζητούν οι επαγγελματίες πολιτικοί και τα κόμματα.

7. «Αθώα διαφθορά. –Σε όλους τους θεσμούς, στους οποίους δεν φυσά το αιχμηρό αεράκι της δημόσιας κριτικής, φύεται σαν μανιτάρι μια αθώα διαφθορά …» (Menschliches, Allzumenschliches I, 468).

8. «Οι διανοούμενοι ως πολιτικοί. –Στους διανοούμενους, που γίνονται πολιτικοί, ανατίθεται συνήθως ο κωμικός ρόλος, να πρέπει κατ’ ανάγκη να είναι η καλή συνείδηση μιας πολιτικής» (ό.π., 469).

Σχόλιο: Η μεταποίηση του διανοούμενου σε υπηρέτη πολιτικών συμφερόντων παραπέμπει αφενός στον προδοτικό ρόλο ορισμένων διανοουμένων και αφετέρου στη σαθρότητα εκείνης της πολιτικής που περιμένει να εξωραϊσθεί με την δικαιολογητική συμπεριφορά του διανοούμενου.

9. «Ο λύκος που κρύβεται πίσω από τα’ αρνί. –Σχεδόν κάθε πολιτικός, σε ορισμένες περιστάσεις έχει τέτοια ανάγκη ενός έντιμου ανθρώπου, ώστε ορμάει μέσα σε ένα μαντρί με πρόβατα, όπως ένας πεινασμένος λύκος: όμως, όχι για να καταβροχθίσει το κλεμμένο κριάρι, αλλά για να κρυφτεί πίσω από τη μαλλιαρή του ράχη» (ό.π., 470).

ΠΛΑΤΩΝ: Πρωταγόρας (353c-354e)

[353c] Πάλιν τοίνυν, ἔφην ἐγώ, εἰ ἔροιντο ἡμᾶς· «Τί οὖν φατε τοῦτο εἶναι, ὃ ἡμεῖς ἥττω εἶναι τῶν ἡδονῶν ἐλέγομεν;» εἴποιμ᾽ ἂν ἔγωγε πρὸς αὐτοὺς ὡδί· Ἀκούετε δή· πειρασόμεθα γὰρ ὑμῖν ἐγώ τε καὶ Πρωταγόρας φράσαι. ἄλλο τι γάρ, ὦ ἄνθρωποι, φατὲ ὑμῖν τοῦτο γίγνεσθαι ἐν τοῖσδε, οἷον πολλάκις ὑπὸ σίτων καὶ ποτῶν καὶ ἀφροδισίων κρατούμενοι ἡδέων ὄντων, γιγνώσκοντες ὅτι πονηρά ἐστιν, ὅμως αὐτὰ πράττειν; ― Φαῖεν ἄν. ― Οὐκοῦν ἐροίμεθ᾽ ἂν αὐτοὺς ἐγώ τε καὶ σὺ πάλιν· Πονηρὰ δὲ αὐτὰ πῇ φατε εἶναι; [353d] πότερον ὅτι τὴν ἡδονὴν ταύτην ἐν τῷ παραχρῆμα παρέχει καὶ ἡδύ ἐστιν ἕκαστον αὐτῶν, ἢ ὅτι εἰς τὸν ὕστερον χρόνον νόσους τε ποιεῖ καὶ πενίας καὶ ἄλλα τοιαῦτα πολλὰ παρασκευάζει; ἢ κἂν εἴ τι τούτων εἰς τὸ ὕστερον μηδὲν παρασκευάζει, χαίρειν δὲ μόνον ποιεῖ, ὅμως δ᾽ ἂν κακὰ ἦν, ὅτι μαθόντα χαίρειν ποιεῖ καὶ ὁπῃοῦν; ἆρ᾽ οἰόμεθ᾽ ἂν αὐτούς, ὦ Πρωταγόρα, ἄλλο τι ἀποκρίνασθαι ἢ ὅτι οὐ κατὰ τὴν αὐτῆς τῆς ἡδονῆς τῆς παραχρῆμα ἐργασίαν κακά ἐστιν, [353e] ἀλλὰ διὰ τὰ ὕστερον γιγνόμενα, νόσους τε καὶ τἆλλα. ― Ἐγὼ μὲν οἶμαι, ἔφη ὁ Πρωταγόρας, τοὺς πολλοὺς ἂν ταῦτα ἀποκρίνασθαι. ― Οὐκοῦν νόσους ποιοῦντα ἀνίας ποιεῖ, καὶ πενίας ποιοῦντα ἀνίας ποιεῖ; Ὁμολογοῖεν ἄν, ὡς ἐγᾦμαι. ― Συνέφη ὁ Πρωταγόρας. ― Οὐκοῦν φαίνεται, ὦ ἄνθρωποι, ὑμῖν, ὥς φαμεν ἐγώ τε καὶ Πρωταγόρας, δι᾽ οὐδὲν ἄλλο ταῦτα κακὰ ὄντα ἢ διότι εἰς ἀνίας τε ἀποτελευτᾷ καὶ ἄλλων [354a] ἡδονῶν ἀποστερεῖ; Ὁμολογοῖεν ἄν; ― Συνεδόκει ἡμῖν ἀμφοῖν. ― Οὐκοῦν πάλιν ἂν αὐτοὺς τὸ ἐναντίον εἰ ἐροίμεθα· Ὦ ἄνθρωποι οἱ λέγοντες αὖ ἀγαθὰ ἀνιαρὰ εἶναι, ἆρα οὐ τὰ τοιάδε λέγετε, οἷον τά τε γυμνάσια καὶ τὰς στρατείας καὶ τὰς ὑπὸ τῶν ἰατρῶν θεραπείας τὰς διὰ καύσεών τε καὶ τομῶν καὶ φαρμακειῶν καὶ λιμοκτονιῶν γιγνομένας, ὅτι ταῦτα ἀγαθὰ μέν ἐστιν, ἀνιαρὰ δέ; Φαῖεν ἄν; ― Συνεδόκει. ― Πότερον [354b] οὖν κατὰ τόδε ἀγαθὰ αὐτὰ καλεῖτε, ὅτι ἐν τῷ παραχρῆμα ὀδύνας τὰς ἐσχάτας παρέχει καὶ ἀλγηδόνας, ἢ ὅτι εἰς τὸν ὕστερον χρόνον ὑγίειαί τε ἀπ᾽ αὐτῶν γίγνονται καὶ εὐεξίαι τῶν σωμάτων καὶ τῶν πόλεων σωτηρίαι καὶ ἄλλων ἀρχαὶ καὶ πλοῦτοι; Φαῖεν ἄν, ὡς ἐγᾦμαι. ― Συνεδόκει. ― Ταῦτα δὲ ἀγαθά ἐστι δι᾽ ἄλλο τι ἢ ὅτι εἰς ἡδονὰς ἀποτελευτᾷ καὶ λυπῶν ἀπαλλαγάς τε καὶ ἀποτροπάς; ἢ ἔχετέ τι ἄλλο τέλος [354c] λέγειν, εἰς ὃ ἀποβλέψαντες αὐτὰ ἀγαθὰ καλεῖτε, ἀλλ᾽ ‹ἢ› ἡδονάς τε καὶ λύπας; Οὐκ ἂν φαῖεν, ὡς ἐγᾦμαι. ― Οὐδ᾽ ἐμοὶ δοκεῖ, ἔφη ὁ Πρωταγόρας. ― Οὐκοῦν τὴν μὲν ἡδονὴν διώκετε ὡς ἀγαθὸν ὄν, τὴν δὲ λύπην φεύγετε ὡς κακόν; ― Συνεδόκει. ― Τοῦτ᾽ ἄρα ἡγεῖσθ᾽ εἶναι κακόν, τὴν λύπην, καὶ ἀγαθὸν τὴν ἡδονήν, ἐπεὶ καὶ αὐτὸ τὸ χαίρειν τότε λέγετε κακὸν εἶναι, ὅταν μειζόνων ἡδονῶν ἀποστερῇ ἢ ὅσας αὐτὸ ἔχει, ἢ λύπας μείζους παρασκευάζῃ τῶν ἐν [354d] αὐτῷ ἡδονῶν· ἐπεὶ εἰ κατ᾽ ἄλλο τι αὐτὸ τὸ χαίρειν κακὸν καλεῖτε καὶ εἰς ἄλλο τι τέλος ἀποβλέψαντες, ἔχοιτε ἂν καὶ ἡμῖν εἰπεῖν· ἀλλ᾽ οὐχ ἕξετε. ― Οὐδ᾽ ἐμοὶ δοκοῦσιν, ἔφη ὁ Πρωταγόρας. ― Ἄλλο τι οὖν πάλιν καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ λυπεῖσθαι ὁ αὐτὸς τρόπος; τότε καλεῖτε αὐτὸ τὸ λυπεῖσθαι ἀγαθόν, ὅταν ἢ μείζους λύπας τῶν ἐν αὐτῷ οὐσῶν ἀπαλλάττῃ ἢ μείζους ἡδονὰς τῶν λυπῶν παρασκευάζῃ; ἐπεὶ εἰ πρὸς ἄλλο τι τέλος ἀποβλέπετε, ὅταν καλῆτε αὐτὸ τὸ λυπεῖσθαι [354e] ἀγαθόν, ἢ πρὸς ὃ ἐγὼ λέγω, ἔχετε ἡμῖν εἰπεῖν· ἀλλ᾽ οὐχ ἕξετε. ― Ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις, ὁ Πρωταγόρας.

***

[353c] Αν λοιπόν, του είπα, μας ξαναρωτούσαν οι άνθρωποι: Ποιό όνομα δίνετε εσείς σ᾽ αυτό που εμείς ονομάζουμε «η αδυναμία μας μπροστά στην ηδονή»; Νά με ποιό τρόπο θα τους απαντούσα: Δώστε προσοχή· γιατί εγώ κι ο Πρωταγόρας θα προσπαθήσουμε να σας το πούμε. Τί λέτε ότι σας συμβαίνει σε τέτοιες περιστάσεις, άνθρωποί μου; δε θέλετε να πείτε αυτό, ότι πολλές φορές, με την ηδονή που δίνουν τα φαγητά και τα ποτά κι η ερωτική πράξη, σας νικούν, ώστε ακόμη κι όταν ξέρετε ότι αυτά είναι κακά, πάλι τα κάνετε; Θα συμφωνούσαν. Λοιπόν, θα τους ξαναρωτούσαμε εγώ κι εσύ: Και από ποιά άποψη λέτε ότι είναι κακά; [353d] Επειδή σας δίνουν αυτή την ηδονή της στιγμής και το καθένα τους είναι ευχάριστο ή επειδή σας ρίχνουν αργότερα σε αρρώστιες και σε φτώχειες και ανοίγουν το δρόμο σε πολλά άλλα παρόμοια; Ή μήπως, ακόμη κι αν δεν ανοίγουν αργότερα το δρόμο σ᾽ αυτά, και το μοναδικό αποτέλεσμά τους είναι η ηδονή που σας δίνουν, και πάλι θα ήταν κακά, μόνο και μόνο επειδή δεν ξέρω τί τους ήρθε και με τον ένα ή τον άλλο τρόπο σας προξενούν ηδονή; Μπορούμε να υποθέσουμε ότι θα μας έδιναν κάποια άλλη απάντηση, Πρωταγόρα, και όχι αυτήν: ότι δηλαδή αυτά δεν είναι κακά, επειδή μας δίνουν εκείνη την ηδονή της στιγμής, [353e] αλλά για τα μελλοντικά τους αποτελέσματα — τις αρρώστιες και τα λοιπά;
Εγώ πιστεύω ότι οι πολλοί αυτή την απάντηση θα μας έδιναν, είπε ο Πρωταγόρας.
Φέρνοντάς μας λοιπόν αρρώστιες, μας φέρνουν στεναχώριες, και φέρνοντάς μας φτώχεια, μας φέρνουν στεναχώριες; Κατά τη γνώμη μου, θα συμφωνούσαν.
Ο Πρωταγόρας το παραδέχτηκε.
Λοιπόν, άνθρωποί μου, έγινε φανερό ότι —όπως λέμε εγώ κι ο Πρωταγόρας— το μόνο που μας κάνει να τα θεωρούμε αυτά κακά είναι επειδή στο τέλος φέρνουν στεναχώριες [354a] και μας στερούν από άλλες ηδονές; Τί λες, θα συμφωνούσαν;
Το παραδεχτήκαμε κι οι δυο μας.
Λοιπόν, αν τώρα τους κάναμε την αντίθετη ερώτηση και τους λέγαμε: Άνθρωποί μας, εσείς από την άλλη μεριά λέτε ότι υπάρχουν ορισμένα δυσάρεστα πράγματα που είναι καλά. Λέγοντας αυτά δεν έχετε στο νου σας κάτι τέτοιο, λόγου χάρη τις γυμναστικές ασκήσεις, τις εκστρατείες, τις θεραπείες που εφαρμόζουν οι γιατροί —καυτηριασμούς, εγχειρήσεις, φάρμακα, δίαιτες φοβερές— αυτά δε λέτε ότι είναι καλά βέβαια, αλλά δυσάρεστα; Θα το παραδέχονταν;
Συμφώνησε ο Πρωταγόρας.
[354b] Λοιπόν από ποιάν άποψη τα ονομάζετε αυτά καλά; επειδή τη στιγμή εκείνη σας φέρνουν τους πιο φριχτούς πόνους και δάκρυα ή επειδή σας φέρνουν αργότερα την υγεία και την ευεξία του σώματος και τη σωτηρία της πατρίδας και το άπλωμα της εξουσίας σας πάνω σ᾽ άλλους και τα πλούτη; Νομίζω ότι η απάντησή τους θα ήταν καταφατική.
Το πιστεύω.
Κι όλα αυτά είναι καλά, επειδή στο τέλος φέρνουν ηδονές και σας σώζουν και διώχνουν μακριά τη λύπη ή για κάποιον άλλο λόγο; Ή μήπως παίρνετε υπόψη σας κάτι άλλο [354c] κι όχι τις ηδονές και τις λύπες, όταν αυτά τα ονομάζετε καλά; μπορείτε να μας πείτε ποιό είναι αυτό; Νομίζω ότι δε θα μπορούσαν να το πουν.
Το ίδιο νομίζω κι εγώ, είπε ο Πρωταγόρας.
Λοιπόν, την ηδονή τη ζητάτε, επειδή είναι κάτι καλό· και αποφεύγετε τη λύπη, επειδή είναι κάτι κακό;
Συμφώνησε.
Έτσι κατά τη γνώμη σας τούτο είναι κάτι κακό, η λύπη, και η ηδονή κάτι καλό; Γιατί κατά τα λεγόμενά σας και η ευχαρίστηση στην ουσία της τότε είναι κάτι κακό, όταν εξαιτίας της χάνετε μεγαλύτερες ηδονές απ᾽ εκείνες που σας χαρίζει αυτή ή επειδή σας ρίχνει σε λύπες μεγαλύτερες [354d] από τις ηδονές που μπορεί να σας δώσει· γιατί, αν από κάποια άλλη άποψη και στηριγμένοι σε κάποιο άλλο κριτήριο ονομάζετε την ίδια τη λύπη χαρά, πολύ θα θέλαμε να τ᾽ ακούσουμε κι εμείς· αλλά πού να το βρείτε;
Κι εγώ την ίδια γνώμη έχω, είπε ο Πρωταγόρας.
Κι αν πάλι πάρουμε την ίδια τη λύπη, δε συμβαίνουν τα ίδια πράγματα; Πότε ονομάζετε την ίδια τη λύπη κάτι καλό; Όταν σας λυτρώνει από λύπες μεγαλύτερες απ᾽ αυτές που μπορεί να σας δώσει αυτή ή σας φέρνει χαρές μεγαλύτερες από τις λύπες· ειδάλλως, αν, λέγοντας την ίδια τη λύπη [354e] καλό, έχετε στο νου σας κάποιο διαφορετικό κριτήριο κι όχι αυτό που έχω εγώ, πολύ θα θέλαμε να τ᾽ ακούσουμε κι εμείς· αλλά πού να το βρείτε;
Πολύ σωστά, είπε ο Πρωταγόρας.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ - Τρῳάδες (634-685)

ΑΝ. ὦ μῆτερ, οὐ τεκοῦσα κάλλιστον λόγον,

635 ἄκουσον, ὥς σοι τέρψιν ἐμβαλῶ φρενί.
τὸ μὴ γενέσθαι τῷ θανεῖν ἴσον λέγω,
τοῦ ζῆν δὲ λυπρῶς κρεῖσσόν ἐστι κατθανεῖν.
ἀλγεῖ γὰρ οὐδὲν τῶν κακῶν ᾐσθημένος·
ὁ δ᾽ εὐτυχήσας ἐς τὸ δυστυχὲς πεσὼν
640 ψυχὴν ἀλᾶται τῆς πάροιθ᾽ εὐπραξίας.
κείνη δ᾽, ὁμοίως ὥσπερ οὐκ ἰδοῦσα φῶς,
τέθνηκε κοὐδὲν οἶδε τῶν αὑτῆς κακῶν.
ἐγὼ δὲ τοξεύσασα τῆς εὐδοξίας
λαχοῦσα πλεῖον τῆς τύχης ἡμάρτανον.
645 ἃ γὰρ γυναιξὶ σώφρον᾽ ἔσθ᾽ ηὑρημένα,
ταῦτ᾽ ἐξεμόχθουν Ἕκτορος κατὰ στέγας.
πρῶτον μέν, ἔνθα κἂν προσῇ κἂν μὴ προσῇ
ψόγος γυναιξίν, αὐτὸ τοῦτ᾽ ἐφέλκεται
κακῶς ἀκούειν, ἥτις οὐκ ἔνδον μένει,
650 τούτου παρεῖσα πόθον ἔμιμνον ἐν δόμοις·
ἔσω τε μελάθρων κομψὰ θηλειῶν ἔπη
οὐκ εἰσεφρούμην, τὸν δὲ νοῦν διδάσκαλον
οἴκοθεν ἔχουσα χρηστὸν ἐξήρκουν ἐμοί.
γλώσσης τε σιγὴν ὄμμα θ᾽ ἥσυχον πόσει
655 παρεῖχον· ᾔδη δ᾽ ἁμὲ χρῆν νικᾶν πόσιν,
κείνῳ τε νίκην ὧν ἐχρῆν παριέναι.
καὶ τῶνδε κληδὼν ἐς στράτευμ᾽ Ἀχαιικὸν
ἐλθοῦσ᾽ ἀπώλεσέν μ᾽· ἐπεὶ γὰρ ᾑρέθην,
Ἀχιλλέως με παῖς ἐβουλήθη λαβεῖν
660 δάμαρτα· δουλεύσω δ᾽ ἐν αὐθεντῶν δόμοις.
κεἰ μὲν παρώσασ᾽ Ἕκτορος φίλον κάρα
πρὸς τὸν παρόντα πόσιν ἀναπτύξω φρένα,
κακὴ φανοῦμαι τῷ θανόντι· τόνδε δ᾽ αὖ
στυγοῦσ᾽ ἐμαυτῆς δεσπόταις μισήσομαι.
665 καίτοι λέγουσιν ὡς μί᾽ εὐφρόνη χαλᾷ
τὸ δυσμενὲς γυναικὸς εἰς ἀνδρὸς λέχος·
ἀπέπτυσ᾽ αὐτὴν ἥτις ἄνδρα τὸν πάρος
καινοῖσι λέκτροις ἀποβαλοῦσ᾽ ἄλλον φιλεῖ.
ἀλλ᾽ οὐδὲ πῶλος ἥτις ἂν διαζυγῇ
670 τῆς συντραφείσης ῥᾳδίως ἕλκει ζυγόν.
καίτοι τὸ θηριῶδες ἄφθογγόν τ᾽ ἔφυ
ξυνέσει τ᾽ ἄχρηστον τῇ φύσει τε λείπεται.
σὲ δ᾽, ὦ φίλ᾽ Ἕκτορ, εἶχον ἄνδρ᾽ ἀρκοῦντά μοι
ξυνέσει γένει πλούτῳ τε κἀνδρείᾳ μέγαν·
675 ἀκήρατον δέ μ᾽ ἐκ πατρὸς λαβὼν δόμων
πρῶτος τὸ παρθένειον ἐζεύξω λέχος.
καὶ νῦν ὄλωλας μὲν σύ, ναυσθλοῦμαι δ᾽ ἐγὼ
πρὸς Ἑλλάδ᾽ αἰχμάλωτος ἐς δοῦλον ζυγόν.
ἆρ᾽ οὐκ ἐλάσσω τῶν ἐμῶν ἔχει κακῶν
680 Πολυξένης ὄλεθρος, ἣν καταστένεις;
ἐμοὶ γὰρ οὐδ᾽ ὃ πᾶσι λείπεται βροτοῖς
ξύνεστιν ἐλπίς, οὐδὲ κλέπτομαι φρένας
πράξειν τι κεδνόν· ἡδὺ δ᾽ ἐστὶ καὶ δοκεῖν.
ΧΟ. ἐς ταὐτὸν ἥκεις συμφορᾶς· θρηνοῦσα δὲ
685 τὸ σὸν διδάσκεις μ᾽ ἔνθα πημάτων κυρῶ.

***

ΑΝΤ. Μάνα, σωστός δεν είν᾽ αυτός ο λόγος·
κάτι θα πω κι εγώ που θα σ᾽ αρέσει.
Ανυπαρξία και θάνατος είναι ένα,
κι έτσι, από μια ζωή γεμάτη πίκρες
ανώτερο το θάνατο εγώ κρίνω·
δε νιώθεις το κακό, δεν έχεις πόνο·
μα απ᾽ τ᾽ αγαθά στη δυστυχία σαν πέσεις,
640 θυμάται τα παλιά η ψυχή και κλαίει.
Στον κόσμο ως να μην ήρθε η Πολυξένη,
πέθανε, συμφορά καμιά δεν ξέρει.
Εμένα, της ζωής μου τ᾽ όνειρο ήταν
ένα όνομα καλό· το βρήκα· κι όμως
την ευτυχία γι᾽ αυτό ίσα ίσα χάνω.
Ποιές αρετές ζητούν απ᾽ τη γυναίκα;
στου αντρός μου αυτές το σπίτι ακολουθούσα.
Οποιανής πρώτα πρώτ᾽ αρέσει το έξω,
βγάζει όνομα κακό, κι ας βρίσκει ή όχι
σ᾽ αυτό ψεγάδι ο κόσμος· τέτοιον πόθο
650 τον έδιωξα και σπίτι έμενα πάντα·
σε γυναικών κουσκουσουριές κλεισμένη
η πόρτα μου· κανόνιζα μονάχη
πώς να βαδίζω· δάσκαλός μου ο νους μου.
Στον άντρα μου μπροστά σιωπή, ησυχία·
ήξερα σε τί πράματα σωστό ηταν
τον άντρα να νικώ, και πότε πάλι
σ᾽ αυτόν ν᾽ αφήνω θα ᾽πρεπε τη νίκη.
Αυτών των αρετών μου η φήμη πήγε
ως τους Αχαιούς κι αυτό ήταν ο χαμός μου·
όταν με πιάσαν, τ᾽ Αχιλλέα ο γιος
γυναίκα του με θέλησε, και σκλάβα
660 πηγαίνω στων φονιάδων μας τα σπίτια.
Τη μορφή αν διώξω του Έχτορα απ᾽ το νου μου
και την καρδιά στο νέο μου άντρα ανοίξω,
άπιστη θα ᾽μαι στο νεκρό· αν το νέο
μισώ, θα ᾽χω του αφέντη μου την έχθρα.
Μια νύχτα, λένε, αρκεί για να λυγίσει
την αντιπάθεια πὄχει μια γυναίκα
για ενός αντρός τ᾽ αγκάλιασμα· το ξέρω·
για μέ είναι σιχαμένη όποια ξεχνάει
τον πρώτον άντρα κι άλλη αγάπη νιώθει.
Ως κι η φοράδα, αν βγει η συντρόφισσά της
670 απ᾽ το ζευγάρι, σέρνει δίχως κέφι.
Κι όμως το ζώο κατώτερη έχει φύση,
δεν έχει δα ούτε φρόνηση ούτε γλώσσα.
Άντρας δικός μου εσύ ᾽σουν, Έχτορά μου,
τρανός σε νου, γενιά κι αντρεία και πλούτη·
αγνή απ᾽ το πατρικό με πήρες σπίτι,
παρθενική μου η κλίνη εσένα εδέχτη·
και τώρα εχάθης, μ᾽ έπιασαν κι εμένα,
τα πλοία με παίρνουν σκλάβα στην Ελλάδα.
Τί ειν᾽ ο χαμός λοιπόν της Πολυξένης,
680 που τον θρηνείς, μπροστά στις συμφορές μου;
Και το στερνό που μένει στον καθέναν,
η ελπίδα, πάει για μένα, ούτε κι η πλάνη
δε με γελά πως φως θα δω μια μέρα·
κι όμως κι η ιδέα κάποια χαρά σού δίνει.
ΚΟΡ. Κοινή ᾽ναι η συμφορά μας· τα δικά σου
θρηνώντας πάθη λες και τα δικά μου.

Ιστορία της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας: Οι διάλεκτοι της αρχαίας ελληνικής γλώσσας

8.4 Η κοινή νέα ελληνική γεννήθηκε από μια διάλεκτο

Η κοινή ομιλούμενη νέα ελληνική γλώσσα, η δημοτική, βασίστηκε λοιπόν σε μία διάλεκτο. Και αυτό έγινε για ιστορικούς λόγους, γιατί η συγκεκριμένη διάλεκτος ήταν «ισχυρή» σε σύγκριση με άλλες διαλέκτους λόγω του ιστορικού ρόλου των ομιλητών της. 

Αυτό λοιπόν που ονομάζουμε κοινή νέα ελληνική γλώσσα, η δημοτική, είναι μια αναβαθμισμένη διάλεκτος που γενικεύθηκε η χρήση της. Με ανάλογους τρόπους δημιουργήθηκαν και σε άλλες χώρες οι κοινές ομιλούμενες γλωσσικές τους μορφές. Η κοινή αγγλική βασίστηκε σε διαλέκτους την νότιας Αγγλίας, που αποτελούσε το «κέντρο» του αγγλικού κρά­τους. Η κοινή ιταλική βασίστηκε, για αντίστοιχους λόγους, σε διαλέκτους της βόρειας Ιταλίας, και μάλιστα σε διαλέκτους που χρησιμοποιήθηκαν στη λογοτεχνία και γι' αυτό απέκτησαν γόητρο. 

Μπορείτε λοιπόν τώρα να καταλάβετε τη διαφορά μεταξύ των νεοελληνικών διαλέκτων και της κοινής γλώσσας που μιλάμε όλοι μας. Η κοινή γλώσσα δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία από τις πολλές διαλέκτους η οποία, για λόγους ιστορικούς, ξεχώρισε από τις άλλες, αναβαθμίστηκε και κατέληξε να μιλιέται από όλους - έγινε κοινή.

Επειδή κάποιος δε σου έδωσε αρκετά, δε σημαίνει πως δεν αξίζεις τα πάντα

Ο άνθρωπος είναι μοναδικός. Το πρόβλημα είναι ότι δεν το γνωρίζει. Από τη στιγμή που γεννιέται προσπαθεί να μάθει τον εαυτό του μέσα από τους άλλους. Και φυσικά πρώτοι απ’ όλους είναι οι γονείς που συμβάλλουν στη δημιουργία της αυτοεικόνας του.

Εκφράσεις όπως «είσαι άχρηστος», «ο αδερφός σου είναι καλύτερος», «δεν μπορείς να κάνεις τίποτα σωστό» διαγράφονται στον ψυχισμό του παιδιού και μπορεί να τον ακολουθούν όλη του τη ζωή.

Έπειτα, μεγαλώνοντας, συναντάμε δασκάλους, φίλους, σχέσεις, οι οποίοι κι αυτοί με τη σειρά τους τροφοδοτούν την αυτοεικόνα μας.

Το αποτέλεσμα είναι ότι φτάνουμε σε κάποια ηλικία έχοντας μια υποτιθέμενη αντίληψη του εαυτού μας η οποία μπορεί να είναι εντελώς λάθος. Και το χειρότερο είναι ότι αισθανόμαστε τόσο σίγουροι για αυτή την εικόνα που αρχίζουμε να την υπηρετούμε.

Ξαφνικά γινόμαστε άχρηστοι, τεμπέληδες, ανίκανοι να κάνουμε πράγματα στη ζωή μας. Και έτσι έρχεται μια ώρα που νιώθουμε συντετριμμένοι και αρχίζουμε να αναζητούμε απαντήσεις.

Αρχίζουμε την ψυχοθεραπεία, μπαίνουμε σε ομάδες αυτογνωσίας, διαβάζουμε, μελετάμε, ταξιδεύουμε. Και όλα αυτά γιατί; Γιατί μέσα μας υπάρχει κάτι που αντιδρά σε αυτή την ψεύτικη αυτοεικόνα που υπηρετούμε.

Και σιγά – σιγά αρχίζουμε να «ξεφλουδίζουμε» την προσωπικότητά μας και προχωράμε προς τα μέσα σε ένα ταξίδι γνωριμίας με τον πραγματικό μας εαυτό. Και εκεί, σε αυτό το ταξίδι αρχίζουμε να κατανοούμε ότι αυτό που φαινόταν σαν «ο χαρακτήρας μας», ήταν απλά προγράμματα καλά φυτεμένα στον εγκέφαλό μας και αρχίζουμε την προσπάθεια να τα ξεφορτωθούμε.

Αυτός είναι ένας αγώνας που μπορεί να μην τελειώσει ποτέ. Και όλη αυτή η προσπάθεια, γιατί; Επειδή κάποιος μας είπε ότι δεν αξίζουμε όταν εμείς ήμασταν ευάλωτοι; Επειδή κάποιος μας φέρθηκε υποτιμητικά και πιστέψαμε ότι έτσι πρέπει να μας φέρονται όλοι;

Την επόμενη φορά λοιπόν που κάποιος δεν θα σας φερθεί όπως σας αξίζει, υπερασπιστείτε τον εαυτό σας, προστατέψτε τα όριά σας και μην επιτρέψετε στον εαυτό σας να υιοθετήσει οτιδήποτε από όλα αυτά.

Μην ξεχνάτε ότι οι μεγαλύτερες προσωπικότητες που άλλαξαν τον κόσμο ήταν άνθρωποι οι οποίοι απορρίφθηκαν επανειλημμένως, και όμως δεν το έβαλαν κάτω. Επέμειναν στο όνειρό τους, στο όραμά τους… και τα κατάφεραν!

Ίσως η απόρριψη είναι ο τρόπος που η ζωή δοκιμάζει την αποφασιστικότητά μας να υλοποιήσουμε τα όνειρά μας. Ίσως είναι ένα τεστ για να αποδείξουμε ότι όντως αξίζουμε τα πάντα!

Αγάπη είναι να ξαναγεννιέμαι με ένα σου χαμόγελο

Η αγάπη είναι φλόγα, σε ζεσταίνει, γεμίζει την ψυχή μας με τρυφερότητα, γαλήνη και φως. Πάντα εκεί που νιώθεις πως σε αγαπούν αληθινά εκεί αναζητάς να πηγαίνεις. Το πιο μεγάλο, το πιο ασφαλές καταφύγιο και δύναμη μαζί είναι μονάχα η αγάπη.

Σε μια ιστορική ταινία όταν γινόταν μια μεγάλη φυσική καταστροφή, απέμειναν δύο ήρωες μονάχοι στο τέλος. Αφού είχαν παλέψει με όλες τους τις δυνάμεις να κρατηθούν στη ζωή και να επιβιώσουν ήξεραν πως σε λίγο θα τελείωναν όλα αναπόφευκτα. Ένα τεράστιο κύμα ήταν έτοιμο να τους καταποντίσει κι όμως εκείνοι σε μια στιγμή έζησαν όχι απλώς μια ζωή αλλά μια αιωνιότητα. Κέρδισαν την αθανασία γιατί η αγάπη σε κάνει αθάνατο, η αγάπη μένει εις τον αιώνα.

Κοιτάχτηκαν στα μάτια ο άνδρας κι η γυναίκα που αγαπιόντουσαν κι έδωσαν το πιο τρυφερό φιλί την ώρα που το κύμα θα έπεφτε επάνω τους. Δεν κοίταζαν το χάος, τον τρόμο, την καταστροφή που ερχόταν απειλητικά επάνω τους αλλά κοίταζαν ο ένας το πρόσωπο του άλλου. Έβλεπαν στα μάτια τους τον αντικατοπτρισμό του έρωτά τους κι αυτόν τον έρωτα κανένα κύμα κι κανένας θάνατος δεν μπορούσε να τον σβήσει γιατί δεν του το επέτρεπαν οι ίδιοι.

Πόσο όμορφο παράδειγμα για τα ζευγάρια στις δυσκολίες και στις δοκιμασίες της ζωής να μην λυγίζουν, να μην απελπίζονται αλλά να κρατούν ο ένας το χέρι του άλλου σαν να κρατούν τον πιο πολύτιμο θησαυρό. Να προχωρούν μαζί με πίστη, αισιοδοξία και εμπιστοσύνη στο μέλλον.

Ενεργητική ακρόαση στην συντροφικότητα

Αν στα μάτια σου και στο χαμόγελο σου ξαναγεννιέμαι όλος ο κόσμος είναι παράδεισος μονομιάς. Σίγουρα θα υπάρξουν διαφωνίες αλλά υπάρχει τρόπος να επιλυθούν κι ο πιο εποικοδομητικός είναι ο διάλογος με σεβασμό και η ενεργητική ακρόαση.

Χρειάζεται να μάθω να ακούω με την καρδιά μου και με όλη μου την προσοχή για να νιώθεις πως σε αγαπώ και νοιάζομαι αληθινά για εσένα και τα συναισθήματά σου. Μου είσαι πολύτιμη/ος. Τι όμορφο τα ζευγάρια κάθε ημέρα να προσπαθούν να θυμούνται και να καταγράφουν κάπου που να μπορούν να βλέπουν συχνά όλα εκείνα τα θετικά στοιχεία που τους έκαναν αρχικά να ερωτευτούν τον άνθρωπό τους.

Σε κάθε βλέμμα του ανθρώπου που αγαπά σκιρτά η ψυχή του και αποπνέει την τρυφερότητα που πλημμυρίζει και τρέφει την καρδιά του. Αγαπώ σημαίνει εμπιστεύομαι, νοιάζομαι, συμπαραστέκομαι, προσφέρω, ακούω. Αγαπιόμαστε σημαίνει από το εγώ πορευόμαστε στο εμείς.

Το χαμόγελο όπως αποδεικνύουν και ψυχολογικές έρευνες και μελέτες ομορφαίνει τη ζωή μας και μας προσφέρει άπλετη χαρά τόσο σε εμάς τους ίδιους όσο και στους ανθρώπους γύρω μας. Θυμήσου πως με ένα σου χαμόγελο η ζωή αποκτά και πάλι χρώμα και οι άνθρωποι γύρω σου παίρνουν δύναμη και θάρρος.

Επένδυση στην αυθεντική επικοινωνία

Στη σημερινή σύγχρονη εποχή των μεγάλων τεχνολογικών εξελίξεων η ανθρώπινη διαπροσωπική επικοινωνία πολλές φορές γνωρίζει διακυμάνσεις και προβλήματα. Πολλοί άνθρωποι ιδιαίτερα τώρα στην περίοδο της καραντίνας λόγω του κορωνοϊού αισθάνονται απομονωμένοι, νιώθουν πως κανείς δεν νοιάζεται πραγματικά για αυτούς. Αυτό μας φέρνει αντιμέτωπους με μια νέα πραγματικότητα. Είναι η ιδανική εποχή να επενδύσουμε στην αγάπη και στην αυθεντική επικοινωνία με γνώμονα την άνευ όρων αποδοχή και την ενσυναίσθηση.

Ο κόσμος είναι πανέμορφος για όσους μαθαίνουν να βλέπουν με ευγνωμοσύνη τη ζωή και να μοιράζονται προσφέροντας με ελπίδα και καλοσύνη. Στην αγάπη δεν περιμένεις εύσημα κι ανταπόδοση. Η αγάπη είναι το μεγαλύτερο δώρο από μόνη της. Πας να προσφέρεις και διαπιστώνεις πως τελικά σου χαρίστηκε απλόχερα το πιο σπουδαίο δώρο.

Ενσυναίσθηση στη συντροφικότητα

Όταν δύο άνθρωποι φροντίζουν και προσπαθούν να ομορφαίνουν ο ένας τη ζωή του άλλου καθημερινά τότε κάθε στιγμή τους θα είναι γιορτή. Ακόμη και οι δυσκολίες θα ενδυναμώνουν τον μεταξύ τους άρρηκτο σύνδεσμο της αγάπης. Είναι θείο δώρο να αισθάνεσαι πως ο άνθρωπος σου προσπαθεί πραγματικά να σου δείξει ενσυναίσθηση, να καταλάβει τον τρόπο που σκέφτεσαι, τα συναισθήματα, τα όνειρα, τους στόχους σου κι εσύ το ίδιο πράττεις για αυτόν.

Έτσι η σχέση γίνεται φυτώριο αγάπης, τρυφερότητας και η συμπόρευση είναι ένα ταξίδι που το απολαμβάνουν κι οι δύο με όλη τους την καρδιά και τις αισθήσεις.

Αγαπώ σημαίνει εξελίσσομαι και επιχειρώ να είμαι διαλλακτικός. Δεν μένω προσκολλημένος σε δικές μου θέσεις και απόψεις αλλά μπορώ να αφήνω χώρο και χρόνο για τον άνθρωπο μου να ζει ελεύθερα και να μπορεί να μου εκφράζεται ανοιχτά χωρίς φόβους και προκαταλήψεις για όλα τα θέματα.

Η αγάπη είναι συνάντηση

Χρειάζεται να υπάρχει ψυχοσωματική ένωση, να αγκαλιάζονται οι ψυχές και τα σώματα και οι καρδιές να γίνονται μια.

Η προσπάθεια να επενδύσουμε στην αυτογνωσία αλλά και σε μια υγιή συντροφικότητα και συζυγία μπορεί να προσφέρει ψυχοσωματική ευεξία στη ζωή όλων μας.

Οι ψυχές που αγαπιούνται καλούνται να συμπορεύονται και να προσπαθούν για την αρμονική και εποικοδομητική συνέξελιξη τους. Τίποτα δεν μένει στάσιμο κι όλα χρειάζονται και τη δική μας προσπάθεια. Η συντροφικότητα αποζητά την προσοχή μας, τη ζεστή αγκαλιά και το χαμόγελο μας.

Η αγάπη χρειάζεται αρετή, τόλμη και πίστη. Να μπορέσουμε να συνδεθούμε με την πιο ευαίσθητη πλευρά του εαυτού μας, να κάνουμε βουτιά στα ενδόμυχα της ψυχής μας. Μπορεί στην αρχή κάτι τέτοιο να μας τρομάζει αλλά είναι μια απελευθερωτική πορεία που συνεχώς μας βοηθά να γνωρίζουμε τον εαυτό μας και να συμφιλιωνόμαστε με εμάς τους ίδιους όλο και πιο πολύ.

Η αγάπη σε κάνει να ξαναγεννιέσαι με μια τρυφερή αγκαλιά και να ανασταίνεσαι μόνο με ένα βλέμμα!

Τα αντίποινα της ψυχής: Πώς γινόμαστε οι αυτουργοί της μοναξιάς μας και του συναισθηματικού κενού

«Η μοναξιά για την ψυχή είναι ότι η πείνα για το σώμα» Μια λέξη, πόσο μάλλον συναισθηματική, ποτέ δεν έρχεται μόνη της. Ακόμα και η λέξη «μοναξιά» χρειάζεται κάποιον που να υποφέρει από αυτήν. Η μοναξιά συνιστά μια υποκειμενική αίσθηση, μοναδική για τον καθένα.

Η οργάνωση σε ομάδες και η μοναξιά

Η πεποίθηση ότι ο άνθρωπος που βιώνει μοναξιά είναι απομονωμένος στο σπίτι του, μελαγχολικός δίχως ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον εαυτό του και τους άλλους χάνει τη δόξα της, καθώς πολλά ζευγάρια, οικογένειες και φιλικές παρέες, ενώ βρίσκονται μαζί και μοιράζονται τον χωροχρόνο τους, αισθάνονται αποπνικτικά μόνοι.

Παρατηρείται συχνά πόσο μοναχικοί και απομονωμένοι αισθάνονται οι άνθρωποι, παρόλο το γεγονός που συμβιώνουν με άλλους ή έχουν μια επαρκή κοινωνική δικτύωση.

Παντρεμένα ζευγάρια, επιτυχημένοι καριερίστες και ταλαντούχοι επαγγελματίες, αναφέρουν με αυξητική τάση μια οδυνηρή αίσθηση αποσύνδεσης και αποξένωσης.

«Ο εξαναγκασμός για απομόνωση είναι και η πιο επώδυνη συνθήκη μοναξιάς»

Αποτελεί πλέον ιστορικά αποδεδειγμένο ότι η επιβίωση του ανθρώπου στηρίζεται στην οργάνωσή του σε ομάδες, προσδίδοντας στο άτομο ταυτότητα, ασφάλεια και ψυχική ευημερία.

Επειδή όμως πάντα στη ζωή ανασύρονται μεγάλοι κίνδυνοι πίσω από τους οποίους η απειλή της μοναξιάς καραδοκεί, ο άνθρωπος ενστικτωδώς παλεύει να κρατήσει γερή την αλυσίδα που τον συνδέει με την ομάδα του, κάνοντας ότι περνάει από το χέρι του για να γίνεται αποδεκτός, και να νιώθει προστατευμένος και σημαντικός. Ο χωρισμός από την ομάδα, προβλέπει μια θλίψη τόσο επώδυνη που κλονίζει τον υπαρξιακό πυρήνα της ζωής.

Απομόνωση και ένστικτα επιβίωσης

Ειδικότερα, όταν η μοναξιά δεν αποτελεί επιλογή δική μας, πυροδοτούνται αισθήματα δυσφορίας, σύγχυσης, άγχους, κατάθλιψης και ανασφάλειας. Η πανδημία του κορωνοϊού σηματοδοτεί το πιο πρόσφατο αντιπροσωπευτικό και βαθιά βιωματικό γεγονός για τον εγκλεισμό του ανθρώπου, το οποίο επικυρώνει όλο τον συναισθηματικό μαραθώνιο που αναγκάζεται να τρέξει κανείς μέχρι τέλους.

Δεν είναι τυχαίο που η σκληρότερη ποινή στη φυλακή είναι ο εγκλεισμός του ατόμου σε κελί απομόνωσης. Επίσης, σε ορισμένες φυλές η πιο βάρβαρη τιμωρία είναι ο αποκλεισμός από την ομάδα, γεγονός που σπρώχνει το άτομο σε γρήγορο και επώδυνο θάνατο.

Είναι τυχαία η έκφραση «όποιος βγαίνει από το μαντρί τον τρώει ο λύκος»; Πόσα υπαρξιακά ερωτήματα έχουν ειπωθεί όπως «Θα πεθάνω μόνος μου»; Πώς αναπληρώνεται, άραγε, η μοναξιά σε μικρά παιδιά που έχασαν τους γονείς τους εξαιτίας ενός ατυχήματος, μιας ασθένειας ή εξαφάνισης;

Η μοναξιά, λοιπόν, που εισβάλει στη ζωή μας με εξαναγκαστικό ύφος, χωρίς να μας ρωτήσει είναι και η πιο επώδυνη.

Γαντζωμένοι στα δίχτυα «έχω»

Ο ατομισμός αναπαράγεται και διαφημίζεται μέσω μιας ρητορικής που όχι μόνο μας παραπλανεί και μας πείθει για μια ευτυχέστερη ζωή αλλά και μας απομαγνητίζει από τον πυρήνα της ύπαρξής μας.

Συγχέουμε το «είμαι» με το «έχω»

Πλαστές επιθυμίες και ανάγκες πλακώνουν τις φυσικές και αυθεντικές ανάγκες. Όσο περισσότερες είναι οι ευκολίες τόσο περισσότερο φουντώνει η σπίθα του ανικανοποίητου που δύσκολα ελέγχεται και της φιληδονίας, που η γεύση της εθίζει και θεωρείται απαραίτητη.

«Θέλω αυτό, θέλω εκείνο αλλά το άλλο είναι καλύτερο», «Πώς θα ζήσω εάν δεν το έχω; Πώς θα με βλέπουν οι άλλοι;»

Αχ, αυτοί οι άλλοι! Αυτοί οι άλλοι που είναι το άλλο μας μισό!

Η ιδιαίτερη βαρύτητα που δίνεται στην ατομικότητα, την αυτάρκεια και την αυτονομία με την επαναστατική φιγούρα της τεχνολογίας έχει διεγείρει σε πολλούς ανθρώπους την μοναξιά και την απομόνωση.

Συνυπάρχουμε με τους υπολογιστές, γινόμαστε εραστές των κινητών μας και οι πιο πιστοί φίλοι των social media, φουντώνοντας την επιδημία μοναξιάς στην κοινωνία μας. Σαν να προσλαμβάνουμε άλλα σημαντικά αντικείμενα αφού έχουμε απολύσει το υποκείμενο, το εγώ. Αυτό συμβαίνει τόσο εμπειρικά, μέσα από τη ζωή, όσο και ερευνητικά μέσα από την μελέτη της επίδρασης του ατομισμού, της νέας κουλτούρας στον εαυτό και την κοινωνία.

Υποκατάστατα εαυτού

Ο εγκλωβισμός του σύγχρονου ατόμου στην ειδωλοποίηση της εικόνας και ο καταιγισμός των αναρίθμητων «πρέπει» για επένδυση στο «φαίνεσθαι» οδηγούν τελικά στην στέρηση του πραγματικού εαυτού. Η κατάσταση αυτή μοιάζει σαν να εθίζεται ο άνθρωπος με «υποκατάστατα εαυτού», διότι δεν του αρέσει ή έχει πεισθεί ότι δεν του αρέσει ο εαυτός του.

Όσο λιγότερο, λοιπόν, μοιραζόμαστε τις αληθινές και αυθεντικές πτυχές του εαυτού μας, τόσο περισσότερο παγιδεύουμε εμείς οι ίδιοι την ελευθερία μας σε μια φυλακή, βιώνοντας το κενό και συνεπώς την μοναξιά.

Οι ιλιγγιώδεις ρυθμοί ζωής του σήμερα, μας βαραίνουν διαρκώς με νέους ρόλους, υποχρεώσεις, περιορισμούς και καθήκοντα με αποτέλεσμα να διαθέτουμε όλο και λιγότερο ποιοτικό χρόνο για τον εαυτό μας. Αυτό συνιστά ένα πραγματικό εμπόδιο στο να αναζητήσουμε το γνήσιο «είναι» μας και την ευτυχία και να αποφύγουμε την αλλοτρίωση και την αποξένωση.

Το σημείο ισορροπίας

Ειδικότερα, στον επαγγελματικό χώρο πολλά άτομα που διακατέχονται από έντονο ανταγωνισμό και ηγετικές τάσεις, προτιμούν να «παγώσουν» ή να θυσιάσουν κάποιες από τις αρχές τους στο βωμό του χρήματος, του συμφέροντος και του ατομικού κέρδους, κάτι που δεν οδηγεί απαραίτητα στην αυτό-ικανοποίηση και την συναισθηματική πληρότητα.

Όσο βοηθητικά και αν είναι τα μέσα που διαθέτουμε στην σύγχρονη εποχή και μας εξυπηρετούν σε πολλές πλευρές της καθημερινότητας, σίγουρα δεν είναι τόσο ισχυρά ώστε να αντιστρέψουν την φυσική λειτουργία των γονιδίων μας και τις ενστικτώδεις παρορμήσεις και επιθυμίες για κοινωνικοποίηση και ανθρώπινη επαφή.

Το μυστικό είναι η ισορροπία μεταξύ του εξωτερικού με τον εσωτερικό μας κόσμο

Όλα αυτά είναι μια κοινότυπη αλήθεια που εδώ και πολύ καιρό έχει επιβεβαιωθεί. Πρακτικά όμως είναι δύσκολο να εφαρμοσθεί. Δεν μπορούμε ξαφνικά να αφαιρέσουμε τα κινητά και όλες τις ανέσεις από τη ζωή μας, προκειμένου να έρθουμε σε επαφή με τον εαυτό μας. Κανείς δεν το θέλει αυτό. Το μυστικό όμως είναι η επίτευξη της ισορροπίας μεταξύ του εαυτού μας και της κουλτούρας αυτής. Να μάθουμε εμείς να την χειραγωγούμε και όχι αυτή να έχει το πάνω χέρι σε εμάς.

Λύνεται η εξίσωση της μοναξιάς;

Είναι δύσκολο να ερμηνεύσουμε το σύμπλεγμα της μοναξιάς στον άνθρωπο. Η γονιδιακή προδιάθεση, οι περιβαλλοντολογικές συνθήκες, τα προσωπικά βιώματα, η ιδιοσυγκρασία, τα παιδικά τραύματα και η ανασφαλής προσκόλληση του βρέφους/παιδιού με την μητέρα, σηματοδοτούν την ευαλωτότητα του ατόμου απέναντι στην μοναξιά και την ένταση με την οποία τη βιώνει.

Η μοναξιά μπορεί να μπει αιφνίδια στη ζωή ή λόγω κάποιων συνισταμένων σταδιακά να αναπτύσσεται. Μπορεί να είναι εσκεμμένη, θέλοντας κάποιος να αποσυρθεί αυτοβούλως, μπορεί να είναι μια ασυνείδητη τάση χωρίς να καταλαβαίνει το άτομο γιατί απομονώνεται, μπορεί να είναι εξαναγκαστική από τους άλλους, μπορεί να είναι μια αμυντική αντίδραση, μπορεί να είναι η ανασφάλεια και το αίσθημα κατωτερότητας, μπορεί να είναι μια ένδειξη ότι το άτομο ζητάει την προσοχή και την φροντίδα του άλλου, μπορεί να είναι ο,τιδήποτε για τον καθένα.

Κοινά χαρακτηριστικά μοναχικών ανθρώπων

Παρόλο που υπάρχουν ποικίλοι λόγοι για να βιώσουμε μια αίσθηση μοναξιάς και απομόνωσης, τα μεγαλύτερα ποσοστά μοναχικών ανθρώπων που έρχονται στην ψυχοθεραπεία μοιράζονται ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά.

«Τίποτα δεν έχει την δύναμη να μας απομονώσει, παρά μόνο τα μυστικά μας»

Άραγε, φταίμε εμείς; Φταίνε οι άλλοι για την μοναξιά μας;

Υπό το φως των παρακάτω συνηθισμένων περιπτώσεων μπορούμε να προχωρήσουμε και οι ίδιοι σε μια αυτό-αξιολόγηση για το τι θα μπορούσε να μας οδηγήσει στην απομόνωση και την μοναξιά.

Ο ρόλος της κριτικής στη μοναξιά

Ασκούμε κριτική στους άλλους.

«Οι άνθρωποι που ασκούν κριτική, κατά βάθος τρέχουν να προλάβουν την κριτική των άλλων»

Η κριτική είναι ένας παράγοντας που πολλές φορές οδηγεί σε διάρρηξη σχέσεων. Η κριτική είναι η ομπρέλα που στεγάζει συμπληρωματικούς τύπους συμπεριφοράς, όπως η περιφρόνηση, η αποδοκιμασία και η επιθετικότητα.

Ασκώντας κριτική είναι πιθανό η κατάσταση να λάβει προεκτάσεις λεκτικής βίας, αποθαρρύνοντας τον δέκτη μέσω «ενός συναισθηματικού στριμώγματος». Η έντονη κριτική μεταξύ των ανθρώπων μπορεί να εκτοξεύσει τα επίπεδα εγωισμού και ισχυρογνωμοσύνης, γεγονός που παραλύει τη δυνατότητα επικοινωνίας και λύσης οποιουδήποτε προβλήματος.

Συνεπώς, ο δέκτης τι θα μπορούσε άλλο να κάνει παρά να εγκαταλείψει το πεδίο μάχης; Συνήθως φεύγει. Έτσι, καταλήγουμε μόνοι μας με μοναδικό υποστηρικτή τον εαυτό μας.

Η ανατροφή μας, μια αποθήκη πόνου

Πολλοί από εμάς έχουν γαλουχηθεί με επώδυνη κριτική, η οποία έχει καταστήσει τον συναισθηματικό μας πυρήνα τοξικό τρέφοντας εσφαλμένες πεποιθήσεις, πράγμα που απειλεί την ψυχική και κοινωνική πρόοδο. Εφόσον, λοιπόν, η τάση για κριτική έχει περάσει στο αίμα μας μέσω των γονιών μας, μπορεί να αντιδρούμε στην κριτική χτυπώντας το άτομο που μας έχει επικρίνει.

Από την άλλη πλευρά, η αίσθηση κριτικής στην ενήλικη ζωή μας, μπορεί να δημιουργήσει μια αποθήκη πόνου που μας κάνει να θέλουμε να αποσυρθούμε κάθε φορά που ερχόμαστε αντιμέτωποι με επεισόδια κριτικής από άλλους. Και στις δύο περιπτώσεις, της επίθεσης ή της απόσυρσης, καταλήγουμε απομονωμένοι, εφόσον έχουμε κλείσει την πόρτα στους άλλους.

Συνεπώς, κάθε δυνατότητα να χτίσουμε οικειότητα και αμοιβαία επικοινωνία καταρρέει, διότι ξεχνάμε να ακούμε πραγματικά τον άλλον, να δείχνουμε ενσυναίσθηση και τέλος καταρρίπτουμε τη σπουδαία σημασία της αποδοχής. 

Αναγνωρίζοντας τις προσωπικές μας ανάγκες

Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να γινόμαστε πιο προσεκτικοί όταν είμαστε επικριτικοί, παρατηρώντας τα συναισθήματα και τις ανεκπλήρωτες ανάγκες που διέπουν το υπόβαθρο των κριτικών μας. Αντί να πούμε στον σύντροφό μας με έντονο τόνο ότι ποτέ δεν είναι διαθέσιμος ή ότι η εργασία τους είναι πάντα πιο πάνω από τη σχέση μας, μπορούμε να το παραδεχτούμε στον εαυτό μας και να αποκαλύψουμε τη μοναξιά μας, που αυτό μας ωθεί να αναζητήσουμε μια τρυφερή αγκαλιά - ή μια ειλικρινή συνομιλία.

Καθώς αντικαθιστούμε την κριτική με μια πιο ευαίσθητη και αυθεντική έκφραση των τρυφερών συναισθημάτων μας, είναι πιο πιθανό να προσελκύσουμε τον σύντροφό μας, χωρίς να τον απορρίπτουμε, όπως και τα υπόλοιπα άτομα που μας συνοδεύουν στη ζωή.

Γεννώντας στους άλλους την ντροπή

Η επικριτική στάση είναι τοξική επειδή ερεθίζει το αίσθημα της ντροπής.

Πολλοί από εμάς ίσως να ανατράφηκαν με μια νοητική αίσθηση ότι μειονεκτούμε, ότι είμαστε δυσκίνητοι σε διάφορους τομείς, αδιόρθωτοι και ποτέ δεν κάνουμε αυτό που πρέπει. Έτσι, έχουμε ελλοχεύσει ένα γνωστικό σχήμα για τον εαυτό μας που συνεχώς μας ψυθιρίζει ότι κάτι πάει στραβά με εμάς. Όταν κάποιος μας επικρίνει, μπορεί να επιστρέψουμε «στο κακό παιδί» - αυτό δηλαδή που δεν μπορεί ποτέ να κάνει τίποτα σωστό. Έτσι, καλλιεργείται ένα αίσθημα κατωτερότητας, ανεπάρκειας και ανασφάλειας.

Η ντροπή είναι ένα εξαιρετικά επίπονο συναίσθημα που μας απομονώνει. Κρύβει την αρνητική αμηχανία και την επιθυμία να κρυφτούμε ή να εξαφανιστούμε. Όταν ενεργοποιείται, μας υπενθυμίζει τον «ελαττωματικό μας εαυτό», αυτόν που μας έχουν μάθει, ξυπνώντας όλες τις συναισθηματικές μνήμες του παρελθόντος. Οι άνθρωποι όσο επώδυνα και αν βιώνουν την ντροπή απέναντι στα βλέμματα των άλλων, προσπαθούν να εκμαιεύουν τρόπους ώστε να αποσυνδέονται από αυτήν.

Το τραύμα της ντροπής

Ορισμένοι περιγράφουν την ντροπή ως μορφή τραύματος. Η ώθηση μας είναι να το αποφύγουμε απενεργοποιώντας - ή μετατοπίζοντας την ντροπή στο άλλο άτομο, κατηγορώντας το ώστε να θρέψουμε θυμό και αρνητικά συναισθήματα. Η μεταβίβαση ντροπής στο άλλο πρόσωπο αποτελεί ένα φυσικό αντανακλαστικό της ντροπής και μια μέθοδο που φαινομενικά ανακουφίζει το άτομο από το αίσθημα της ντροπής.

Η Ντροπή επίσης φέρνει πολλές φορές και απέχθεια για τον άλλον. Η εσωτερική άρνηση να νιώσουμε και να βιώσουμε την ντροπή αλλά και να συνεργαστούμε με αυτήν θεωρείται καταλύτης για μεγάλο μέρος της απομόνωσης μας. Αντί να ελευθερώσουμε τον εαυτό μας παρατηρώντας την ντροπή, όταν αυτή αρχίζει να αναδύεται, οδηγούμαστε σε ένα συναισθηματικό «φάσκιωμα», τροποποιώντας τα ερεθίσματα γύρω μας αντί να αλλάξουμε εμάς. Απομακρυνόμαστε από το περιβάλλον όταν το αισθανόμαστε τόσο απειλητικό, κάτι που απορυθμίζει το νευρικό μας σύστημα.

Ποιος φταίει για την ντροπή που νιώθω;

Αντί να επιτρέπουμε στην ντροπή να «κουμαντάρει» τον εγκέφαλο, τα κίνητρα και τις πράξεις μας, ας προσπαθήσουμε να την αναγνωρίσουμε, να της αφήσουμε λίγο χώρο και χρόνο ώστε να συνειδητοποιήσουμε ότι η ντροπή έχει προκύψει σε εμάς μέσω ενός αρνητικού συμβάντος, και όχι ότι εμείς είμαστε η ντροπή, ούτε οι υπαίτιοι και οι φταίχτες.

Ο τελειομανής εαυτός μου

«Γιατί φοβόμαστε την τελειότητα; Ούτως ή άλλως κανείς δεν μπορεί να την φτάσει»

Οι τελειοθηρικές τάσεις και συμπεριφορές, ιδιαιτέρως του σύγχρονου ανθρώπου, είναι στην ουσία μια ανοιχτή πληγή που αναγκαζόμαστε συνέχεια να επουλώνουμε, ειδάλλως θα αιμορραγήσουμε ολόκληροι.

Η επιθυμία να είμαστε τέλειοι έχει έναν ύπουλο θα λέγαμε τρόπο να μας δεσμεύει και να μας κρατάει περιορισμένους και απομονωμένους. Η τελειομανία είναι συχνά αποτέλεσμα ντροπής και φόβου. Φόβο απέναντι στην αποτυχία και το ανεκπλήρωτο έργο μας.

Επιμένουμε στην παγιωμένη πεποίθηση, (συνήθως ασυνείδητη), ότι εάν μπορούμε να επιτεύξουμε την τελειότητα τόσο στα λόγια όσο και τις πράξεις μας, τότε κανείς δεν θα έχει αφορμή να μας ντροπιάσει ή να μας επικρίνει. Η πιθανότητα απόρριψης σε περίπτωση που βρεθεί κάποιο ψεγάδι κάνει τον εαυτό μας ευάλωτο και εύθραυστο.

Ο «τέλειος» εαυτός μένει και στο τέλος μόνος του

Ένας τελειομανής χαρακτήρας, λοιπόν, ίσως αισθάνεται πιο ισχυρός όταν είναι καλά προστατευμένος στον εαυτό του, δίχως να απειλείται η ακεραιότητά του από σχόλια και συμπεριφορές τρίτων προσώπων. Επομένως, δεν προτίθεται να βάλει σε κίνδυνο αυτήν τη «ζώνη ασφαλείας» που έχει δημιουργήσει. Η αποτυχία να δεχτούμε τις ατέλειες και τις ελλείψεις μας, έχει υπάρξει σημαντική αιτία στη διακοπή φιλικών σχέσεων και τα διαζύγια.

Αυτό εξηγείται μέσα από τον δισταγμό και την άρνηση να ξεκινήσουμε αυθεντικές, ουσιαστικές και ειλικρινείς συνομιλίες, επειδή φοβόμαστε ότι θα αποτύχουμε - ή ότι τα πράγματα θα εξελιχθούν χειρότερα.

Κρύβοντας τα αληθινά συναισθήματα και τις επιθυμίες, φοβόμαστε ότι αν τα εκθέσουμε, θα απορριφθούμε ή θα ταπεινωθούμε. Η εσωτερική μας πρόθεση είναι να προασπίσουμε τον εαυτό μας από τον πόνο, αλλά με το να τον φυλάμε κρυμμένο ενισχύει μια οδυνηρή αίσθηση απομόνωσης και μοναξιάς.

Καθώς βρίσκουμε περισσότερη εσωτερική δύναμη, συνειδητοποιούμε ότι είναι εντάξει να έχουμε ανθρώπινα ελαττώματα. Μπορούμε να αποδεχτούμε και να αγαπήσουμε τον εαυτό μας, με όλες τις εκφάνσεις του, παρά να επικεντρώνουμε την προσοχή μας στο πώς οι άλλοι ανταποκρίνονται σε εμάς.

Είναι πραγματικότητα ότι δεν μπορούμε να έχουμε κανέναν έλεγχο για το πώς μας αντιλαμβάνονται οι άλλοι. Έχουμε, όμως, τον έλεγχο του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζουμε και δίνουμε αξία στον εαυτό μας.

Η ενεργητική ακρόαση απαλύνει τη μοναξιά

Η «ανοιχτή καρδιά» χωράει πολλά εκτός του εγωισμού

Η απλή ακρόαση με ανοιχτή καρδιά είναι αυτή που θα μας ωφελήσει στο να αισθανθούμε λιγότερο απομονωμένοι. Οι βαθύτερες συνδέσεις με τα πρόσωπα στη ζωή μας προσφέρουν το δώρο της μη αμυντικής ακρόασης.

Μια λιγότερο μοναχική ύπαρξη, είναι η ψυχή που αφήνει πίσω της την πεποίθηση ότι εάν δεν μπορούμε να μιλήσουμε, να δουλέψουμε, να ντυθούμε, να φλερτάρουμε, να επιχειρηματολογήσουμε και να πράξουμε ο,τιδήποτε στην τέλεια μορφή του, τότε μην τολμήσουμε να κάνουμε ο,τιδήποτε.

Συχνά βιώνουμε το ίδιο πράγμα που οι άλλοι αισθάνονται αλλά δεν εκφράζουν. Η μοναξιά που μπορεί τότε να νιώθουμε όλοι οι άγνωστοι μεταξύ μας θα θεωρείται ανεξέλεγκτη στην κοινωνία μας. Ας φανταστούμε πως θα διαμορφωνόταν ο κόσμος γύρω μας εάν αποκαλύπταμε τον αυθόρμητο εαυτό μας. Όσα λάθη δικά μας ή των άλλων και αν μας έχουν πονέσει, και πάλι αυτό θα εξασθένιζε την ροπή προς την μοναξιά αλλά και πολλά προβλήματα (ψυχολογικά και σωματικά) που προκύπτουν από αυτήν.

Εξοστρακίζοντας τον κίνδυνο να αλληλεπιδράσουμε με τους ανθρώπους - είτε μέσω του χαμόγελου, του χιούμορ, είτε μέσω της ανταλλαγής των αυθεντικών μας συναισθημάτων - κάνουμε ένα βήμα προς τη θεραπεία της απομόνωσής μας.

Οι άνθρωποι που βιώνουν μια μοναχική ζωή, πάντοτε σκέφτονται κάτι για το οποίο ανυπομονούν να εκφραστούν. Αν τους ανοιχτούμε, θα μας ανοιχτούν και εκείνοι. Έχουν φαίνεται τα δικά τους απόκρυφα μυστικά. Εσύ, τι μυστικό έχεις;

Friedrich Nietzsche: Ό,τι ονομάζουμε «αγάπη»

Αγάπη και φιληδονία! Αλήθεια, πόσο διαφορετικά ακούγονται στις καρδιές μας οι δυο αυτές λέξεις. Κι όμως, θα μπορούσαν να εκφράζουν και οι δυο αυτές λέξεις το ίδιο ένστικτο, βαφτισμένο δυο φορές. Η πρώτη εγκωμιαστικά, απ' την άποψη των ανικανοποίητων και των ακόρεστων που βρίσκουν «καλό» το ένστικτο αυτό· τη δεύτερη με τη χυδαία έννοια, από την άποψη εκείνων που γνωρίζουν καλά πλέον, που έχουν ένα ένστικτο κατοχής κατασιγασμένο κάπως, και που τώρα φοβούνται για τα «αγαθά» τους.

Η «αγάπη για τον συνάνθρωπό» μας δεν είναι τάχα επιτακτική ανάγκη για μια καινούρια ιδιοκτησία; Και αλήθεια, το ίδιο μήπως δεν συμβαίνει και με την αγάπη μας για τη γνώση, για την αλήθεια; Και γενικότερα για κάθε επιθυμία καινούριου;

Κουραζόμαστε με το παλιό, για ό,τι γνωρίζουμε καλά και σίγουρα, έχουμε ανάγκη να τεντώσουμε τα χέρια μας ακόμα πιο μακριά. Και το πιο όμορφο τοπίο, όταν το ζήσουμε, όταν το έχουμε μπροστά στα μάτια μας για τρεις ολόκληρους μήνες, μας κουράζει· δεν είμαστε βέβαιοι για την αγάπη μας γι' αυτό. Κάποια άλλη μακρινή όχθη, μας τραβάει περισσότερο.

Γενικότερα, μια κατοχή μειώνεται με τη χρήση.

Η ευχαρίστηση που αισθανόμαστε για τον εαυτόν μας προσπαθεί να διατηρηθεί με το να μεταμορφώνει πάντοτε κάποιο καινούριο πράγμα μέσα μας· κι αυτό ακριβώς ονομάζεται «κατοχή». Όταν κουραζόμαστε από ένα απόκτημα, κουραζόμαστε με τον ίδιο μας τον εαυτό. (Μπορούμε και να υποφέρουμε απ' το παραπανίσιο· επίσης, και η ανάγκη του να πετάμε, να προσφέρουμε, μπορεί και αυτή να πάρει το κολακευτικό όνομα «αγάπη»).

Όταν βλέπουμε κάποιον να υποφέρει, με μεγάλη προθυμία αρπάζουμε την ευκαιρία που μας προσφέρεται. Αυτό κάνει ο φιλεύσπλαχνος, ο συμπονετικός άνθρωπος· και αυτός, ονομάζει «αγάπη» την επιθυμία ενός νέου αποκτήματος που έχει ξυπνήσει μέσα στη ζωή του και την χαίρεται, όπως χαίρεται κανείς την πρόσκληση μιας καινούριας κατάστασης.

Αλλά εκείνο που παρουσιάζεται σαν επιθυμία απόκτησης είναι η φυλετική αγάπη. Αυτός που αγαπά θέλει να γνωρίζει αποκλειστικά το πρόσωπο που επιθυμεί, θέλει να εξουσιάζει απόλυτα, τόσο την ψυχή του, όσο και το σώμα του, θέλει να αγαπιέται μονάχα αυτός, να κυριαρχεί και να βασιλεύει μέσα στην άλλη ψυχή, σαν το υψηλότερο και πιο επιθυμητό αγαθό.

Αν καθίσουμε και σκεφτούμε προσεκτικά όλα τα παραπάνω, θα δούμε πως αυτό, ούτε λίγο ούτε πολύ, δεν φανερώνει τίποτ' άλλο παρά απ' το να αποκλείουμε ολόκληρο τον κόσμο απ' την απόλαυση ενός αγαθού και μιας πολυτιμότατης ευτυχίας, αν σκεφτούμε πως αυτός που αγαπά προσπαθεί να κάνει φτωχούς και να στερήσει όλους τους άλλους αντιπάλους, και να γίνει ο δράκουλας του θησαυρού του σαν τον πιο αδιάκριτο «κατακτητή» και τον πιο εγωιστή εκμεταλλευτή· αν, τέλος, υποθέσουμε πως ολόκληρος ο υπόλοιπος κόσμος του είναι τελείως αδιάφορος, χωρίς χρώματα και χωρίς καμιά άξια, και πως είναι έτοιμος να κάνει κάθε θυσία, να διαταράξει κάθε καθιερωμένη τάξη, να βγάλει στο περιθώριο κάθε ενδιαφέρον, θα μείνουμε κατάπληκτοι!...

Ναι! Θα μείνουμε κατάπληκτοι και Θα αναρωτηθούμε: Πως αυτή η άγρια φιληδονία, αυτή η παράφρονη αδικία της σεξουαλικής αγάπης, υμνήθηκε και θεοποιήθηκε τόσο πολύ σε όλες τις εποχές της ιστορίας, και ακόμα, πως έβγαλαν από την αγάπη αυτή την ιδέα της αγάπης σαν αντίθετο του εγωισμού, ενώ ίσως αντιπροσωπεύει την πιο αυθόρμητη έκφρασή του.

Η συνήθεια, σ' αυτή την περίπτωση, θα δημιουργήθηκε από αυτούς που δεν είχαν τίποτα και που επιθυμούσαν να αποκτήσουν κάτι.

Είναι σίγουρο πως πάντα θα υπήρχαν και οι παραπανήσιοι. Όσοι άνθρωποι είχαν την τύχη να γνωρίσουν πολλά, να κορεστούν δηλαδή, πετούσαν κάπου κάπου τη λέξη «μανιασμένος δαίμονας», όπως ο αρχαίος Σοφοκλής, ο πιο αξιαγάπητος στους Αθηναίους. Αλλά ο Έρωτας πάντα κοροϊδεύει κάτι τέτοιους βλάσφημους· είναι οι μεγαλύτεροι ευνοούμενοί του.

Βέβαια, υπάρχει εδώ κι εκεί πάνω σ' ολόκληρη τη γη κι ένα είδος επέκτασης του έρωτα, όπου η φιλήδονη επιθυμία που αισθάνονται δυο άνθρωποι ο ένας για τον άλλον, παραχωρεί τη θέση της σε μια καινούρια επιθυμία, σ' έναν καινούριο πόθο, σε μια ύψιστη, κοινή επιθυμία, την επιθυμία ενός ιδανικού που να τους υπερβάλλει και τους δυο τους. Αλλά ποιός γνωρίζει αυτή την αγάπη; Ποιός άνθρωπος την έζησε;

Φρίντριχ Νίτσε, Η θεωρία του σκοπού της ζωής