Όλοι ως ξένοι ξεκινάμε και σαν ξένοι καταλήγουμε

Ξένος. Κάποιος που δε γνωρίζουμε, που δεν ξέρουμε τίποτα γι’ αυτόν και για τη ζωή του. Κάποιος περαστικός στο δρόμο, κάποιος τυχαίος στη στάση του μετρό, κάποιος αδιάφορος στη διαδρομή για τη δουλειά.    

Μέχρι που ο πιο ξένος απ’ όλους τους ξένους γίνεται ο άνθρωπός σου. Αντιφατικό. Κάπως ενοχλητικό. Πώς μπορεί να έγινε ο άνθρωπός σου ξένος; Μήπως ήταν από πάντα; Μήπως πήγες να τον κάνεις γνωστό, πολύ γνωστό, μα κάπου ξέφυγε;

Μες στην καψούρα και την καύλα, ίσως ξέχασες να τον μάθεις και να σε μάθει. Κι έρχεται η ώρα που επιβάλλεται να τον κατανοήσεις κι απορείς πώς γίνεται να μην ξέρεις τα βασικά. Προσπαθείς να καταλάβεις τι θα σκεφτόταν, μα δεν μπορείς. Δεν ξέρεις πώς αντιμετωπίζει τα προβλήματα, πώς τρέχει στις δυσκολίες, πώς ανοίγεται, πώς δίνεται, με τι εκνευρίζεται, με τι χαίρεται. Ξέρεις μόνο τι του αρέσει στο κρεβάτι και πώς είναι η γεύση απ’ το φιλί του.

Ξέρεις μόνο την επιφάνεια, η ουσία σου ξέφυγε. Σε ενδιέφερε να ζήσεις το πάθος, τη στιγμή, τα γέλια και τα ξενύχτια, τις φωνές, τα σφηνάκια και τις ποτάρες. Σε ενδιέφερε η μουσική στη διαπασών και τα χιλιόμετρα που έτρεχαν. Και δε σκέφτηκες πως για να το κρατήσεις –το οτιδήποτε– έπρεπε να βρεις το βάθος, το κάτι, το διαφορετικό, την ουσία.

Μπορεί και να έψαξες το κάτι, μα να κατάλαβες λάθος, μπορεί κι ο απέναντι να υποκρινόταν. Να τα παρουσίαζε όμορφα, σωστά, όλα στην εντέλεια. Να φαίνονταν όλα απλά, ενώ ήταν σύνθετα. Να φάνταζε αψεγάδιαστος. Ποιος είναι, στ’ αλήθεια, αψεγάδιαστος; Θα τα βάλεις με την αφέλεια που σε κυρίευσε. Με τη στάση της στιγμής. Με το προσπέρασμα. Εσύ, που όλα τα βλέπεις κι όλα τα προσέχεις. Εσύ, που έκανες διατριβή στα σήματα κινδύνου και στις κόκκινες σημαίες.

Κι ίσως είναι ξένος γιατί τον κατέβασες απ’ το θρόνο που τον έβαλες χωρίς λόγο. Τον έστεψες χωρίς να ‘χεις όλα τα διαπιστευτήρια να το δικαιολογήσεις. Δεν έμαθες ακόμη πως δυο σπινθηροβόλα μάτια κι ένα όμορφο χαμόγελο δεν είναι αρκετά για μια στέψη. Δεν έμαθες πως ό,τι βλέπεις τον πρώτο καιρό, είναι μια καλογυαλισμένη βιτρίνα. Δεν έμαθες να διαλέγεις τους εστεμμένους σου σωστά. Και τώρα που η βιτρίνα έπεσε, που έψαξες το κάτι παραπάνω και δεν το βρήκες εκεί, τώρα έμεινε ο θρόνος άδειος κι εσύ να μην έχεις κανέναν να θαυμάζεις. Κι έμεινες να κοιτάζεις έναν άγνωστο να φεύγει απ’ το παλάτι σου.

Ξένος. Κάποιος που μοιράστηκες το κρεβάτι σου μαζί του. Κάποιος που ονειρεύτηκες μαζί του. Κάποιος που αφιέρωσες τα Σάββατα και τις Κυριακές σου. Κάποιος που ίσως δεν μπορούσες να φανταστείς τη ζωή σου χωρίς αυτόν.

Δεν μπορούσες να φανταστείς τη ζωή σου χωρίς αυτόν; Και τώρα αυτό που ζεις τι είναι; Ζωή δεν είναι; Και καλύτερη απ’ την προηγούμενη. Γιατί τώρα ζεις με κάποιον που γνωρίζεις, εσένα. Είναι χειρότερο να ζεις τον έρωτα διαρκώς με κάποιον ξένο. Γιατί μια μέρα θα γυρίσεις να κοιτάξεις δίπλα σου και δε θα ξέρεις αυτόν που θ’ αντικρίσεις.

Ξένος. Κάποιος που παραλίγο να γίνει ο άνθρωπός σου, μα τη γλύτωσες!

Η θεωρία του αέναου σύμπαντος πέρα από το Big Bang

Στο ερώτημα: Είναι Αέναο το σύμπαν, Τι υπήρχε πριν από τη Μεγάλη Έκρηξη; οι κοσμολόγοι Paul Steinhardt και Neil Turok διαπραγματεύονται την ιστορία ενός Κόσμου δίχως τέλος, ένα κυκλικό σύμπαν που πεθαίνει και ξαναγεννιέται κάθε ένα τρισεκατομμύριο χρόνια.  Οι δύο προτείνουν ότι το σύμπαν μας δεν είναι το πρώτο που δημιουργήθηκε τότε, αλλά είναι απότοκο  κάποιου προηγούμενου σύμπαντος  Η νέα θεωρία που υποστηρίζει ότι υπάρχει ένας συνεχόμενος κύκλος συμπάντων, δέχεται ότι το κάθε ένα είναι μια επανάληψη του προηγούμενου αλλά όχι και ακριβές αντίγραφό του. Γι' αυτό και ο χρόνος ξεκίνησε στην πραγματικότητα πριν από το Big Bang, γιατί φυσικά υπήρχε κάποιο σύμπαν πριν από αυτό. Αυτό με τη σειρά του μπορεί να σημαίνει ότι το παρόν σύμπαν είναι πολύ πιο ηλικιωμένο από ότι σήμερα πιστεύουμε.

 

Το αίτημα των ανθρώπων να καταλάβουν τον κόσμο έχει μια μακροχρόνια και σεβαστή ιστορία. Αλλά το αληθινό δέος από αυτή την προσπάθεια της κατανόησης της Φύσης είναι ότι αν και ερχόμαστε με ένα ελλιπές σύνολο εργαλείων, μπορούμε να φτιάχνουμε θεωρίες που να είναι εντυπωσιακά ακριβείς και αποτελεσματικές. 

 

Πάνω από 80 χρόνια αφότου υποστήριξε ο Αϊνστάιν ότι το πιο ακατανόητο πράγμα για τον Κόσμο είναι ότι ήταν κατανοητό, το σχόλιό του ισχύει ακόμα και σήμερα.

 

Τα πρώτα χρόνια της κοσμολογίας ήταν μεθυστικές εποχές. Αφ’ ενός, τα σύνορα της παρατήρησης και της μέτρησης ωθούνταν προς τα έξω με ένα απίστευτο ρυθμό, δείχνοντας ότι το σύμπαν ήταν μια δυναμική και εξελισσόμενη θέση. Αφ’ ετέρου, η εφαρμογή των νέων κβαντικών θεωριών έδινε μια συγκεκριμένη εικόνα για το πώς συντέθηκαν τα στοιχεία στο πρώιμο σύμπαν, και μαζί με τη νέα θεωρία της βαρύτητας του Αϊνστάιν, έδωσε μια καταπληκτική εικόνα και ιστορία του Κόσμου. Ακόμα αυτή η νέα «κοσμολογία» ήταν ένας οριακός τομέας της επιστήμης, επειδή η σύγκριση των αριθμών της παρατήρησης και της θεωρίας ήταν δαιμονικά δύσκολη.

 

Βαθμιαία, εντούτοις, αυτές οι λεπτομέρειες ξεκαθάρισαν και το δύσκολο μοντέλο της Μεγάλης Έκρηξης επιβεβαιώθηκε θεαματικά. Υπήρξε μόνο ένα εξεζητημένο πρόβλημα: το σύμπαν έπρεπε να έχει αρχίσει με μια τέτοια ακριβή – και απίθανη – κατάσταση, που φάνηκε σαν να έπρεπε να έχει δημιουργηθεί παρά απλώς να είχε γίνει. Ένα τέτοιο συμπέρασμα είναι ίσως θεολογικά αποδεκτό, αλλά, επειδή οι Paul Steinhardt και Neil Turok είναι από αυτούς που επισημαίνουν, ότι η επιστήμη είναι για αυτό που μπορεί ή δεν μπορεί να αποδείξει, κι όχι για αυτό που επιθυμούμε να είναι αληθινό.

 

Το μοντέλο του κυκλικού σύμπαντος υποδεικνύει ότι ο Κόσμος πεθαίνει και ξαναγεννιέται κάθε ένα τρισεκατομμύριο χρόνια.

 

Το βιβλίο αρχίζει σε αυτό το σημείο, με τη θεωρία του πληθωρισμού – η πρώτη προσπάθεια να πάνε το Big Bang πέρα από τα σύνορα της πειραματικής φυσικής. Ο πληθωρισμός ήταν μια προσπάθεια να πάρουμε ιδέες από την τότε σύγχρονη φυσική υψηλής ενέργειας και να εφαρμοστούν στο πρώιμο σύμπαν, για να προσφέρουν ένα επιθυμητό φαινόμενο. Το αποτέλεσμα ήταν να έχουμε διάφορες παρόμοιες κοσμολογικές θεωρίες, όμως ο πληθωρισμός δεν απάντησε στο ζήτημα της αρχής, και μείναμε έτσι με την απορία εάν θα μπορούσε πράγματι να συμβεί κάτι «πριν από το χρόνο».

 

Οι Paul Steinhardt και Neil Turok μας ζητούν να σκεφτούμε ότι αυτή ερώτηση έχει μεγάλη σημασία. ‘Έχοντας λάβει υπ’ όψιν τους τις αδυναμίες του πληθωρισμού, προχωρούν λεπτομερώς περιγράφοντας ότι ο πληθωρισμός έχει τα δικά του «εξεζητημένα προβλήματα», και υποστηρίζουν ότι η εποχή μας είναι ώριμη για μια νέα ιδέα. Ένα προς ένα σημείο δείχνουν ότι τα προβλήματα για τα οποία είχε σχεδιαστεί ο πληθωρισμός να λύσει, μπορεί επίσης να λυθεί από μια εναλλακτική ιδέα: το κυκλικό σύμπαν.

 

Σε αυτό το μοντέλο, το σύμπαν υπήρχε από πάντα – πεθαίνει και μετά υποβάλλεται σε μια κοσμική αναγέννηση κάθε ένα τρισεκατομμύριο χρόνια περίπου. Αυτό μπορεί να ακούγεται εξεζητημένο, καθώς είναι δύσκολο να φανεί πώς μπορούμε να περάσουμε μέσω μιας ιδιομορφίας όπου όλα, συμπεριλαμβανομένου του χώρου και του χρόνου, παύουν να υπάρχουν, αλλά όπως οι δύο συγγραφείς εξηγούν, αυτή η δυσκολία προκύπτει επειδή σκεφτόμαστε σε τρεις διαστάσεις.

 

Η θεωρία χορδών – η πιο μεγάλη θεωρητική πρόοδος στην κοσμολογία από τότε που προτάθηκε ο πληθωρισμός – έχει φέρει μαζί της μια νέα άποψη του χώρου και του χρόνου. Επιτυγχάνει το στόχο του Αϊνστάιν να φέρει τη βαρύτητα κάτω από την κβαντική ομπρέλα, αλλά το κάνει με ένα κόστος. Προκειμένου να είμαστε σύμφωνοι με την κβαντομηχανική πρέπει να ζήσουμε σε 10 (ή ακόμα και 11) διαστάσεις! Για πολλά χρόνια, οι θεωρητικοί των χορδών απέφυγαν την κοσμολογία, επειδή δεν ήταν δυνατό να χτιστεί ένας ρεαλιστικός κόσμος, αλλά οι πρόσφατες εξελίξεις στην κατανόηση της δομής αυτών των πρόσθετων διαστάσεων, καθώς επίσης και μια επανάσταση με τον τρόπο που τα εξετάζουμε, σημαίνουν ότι ο χρόνος ήταν ώριμος για ένα ριζικά νέο κοσμολογικό μοντέλο.

 

Στο μοντέλο των Steinhardt και Turok, το σύμπαν είναι απλά μια φέτα (γνωστή ως βράνη) μέσα σε αυτές τις πρόσθετες διαστάσεις, και το Big Bang ήταν μια σύγκρουση μεταξύ των βρανών – μια τεράστια κοσμική σύγκρουση. Αυτό το μοντέλο στηρίζεται σε μια ιδέα, τη Μ-θεωρία, στην οποία οι χορδές ζουν σε δύο βράνες στην άκρη του χωροχρόνου των 11 διαστάσεων. Εφαρμόζοντας τους συνηθισμένους κανόνες της θεωρίας χορδών οδηγούμαστε σε μια γενική εικόνα στην οποία αυτές οι βράνες μπορούν να κινηθούν η μία πάνω στην άλλη, και περιστασιακά (κάθε ένα τρισεκατομμύριο χρόνια σύμφωνα με τους Steinhardt και Turok) να χτυπά η μια στην άλλη. Είναι αυτό το χτύπημα που είναι υπεύθυνο για αυτό που θεωρούμε ως Big Bang, αν και από την άποψη των πολλών διαστάσεων είναι μια σύγκρουση αντί για μια ιδιομορφία.

Δημιουργώντας ένα Εκπυρωτικό Σύμπαν

1. Μια βράνη με παράξενη φυσική, διαφορετική από τη δική μας, ορίζει το ένα άκρο της 5ης διάστασης.

2. Μια άλλη βράνη προορισμένη να γίνει το σημερινό σύμπαν μας, ορίζει το άλλο άκρο της 5ης διάστασης.

3. Άλλες βράνες κινούνται μέσα στην 5η διάσταση.

4. Όταν μια η βράνη κτυπά με δύναμη την δική «μας» βράνη, τότε γεννάται το σύμπαν στο οποίο ζούμε.

 

Στο κυκλικό μοντέλο η θεωρία-Μ των υπερχορδών επιτρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη την πιθανότητα η Μεγάλη Έκρηξη να μην είναι η αρχή του χρόνου. Στην περιγραφή του κόσμου από τη Θεωρία-Μ, η Μεγάλη Έκρηξη μπορεί να θεωρηθεί ως μια βίαιη μετάβαση από μια κατάσταση χαμηλής ενεργειακής πυκνότητας, όπως  είναι το σημερινό σύμπαν, σε μια κατάσταση υψηλής ενεργειακής πυκνότητας, όπως ήταν το θερμό, πλημμυρισμένο με πλάσμα σύμπαν της πρώτης-πρώτης στιγμής.

 

Το κυκλικό μοντέλο συνδέει αυτή την ιδέα (του Αέναου Κόσμου) με την ύπαρξη της σκοτεινής ενέργειας. Σύμφωνα με το νέο κοσμολογικό μοντέλο, η Μεγάλη Έκρηξη πυροδοτήθηκε από την αποσύνθεση της σκοτεινής ενέργειας που προϋπήρχε του Big Bang. Η αποσύνθεση της σκοτεινής ενέργειας είναι μία εντυπωσιακή διαδικασία, που μπορεί όχι μόνο να εξομαλύνει και να επιπεδώσει το σύμπαν (όπως εξηγείται και στο μοντέλο του πληθωρισμού από την ενέργεια Higgs ή inflaton), αλλά και να δημιουργήσει τις αναγκαίες διαφοροποιήσεις πυκνότητας εξίσου αποτελεσματικά με την πληθωριστική διαδικασία. Κατ’ αυτό τον τρόπο, το σύμπαν που γεννιέται από τη Μεγάλη Έκρηξη είναι φυσιολογικά επίπεδο και ομαλό. Επιπλέον, επειδή η διαδικασία αυτή συνεχίζεται και σήμερα στο γεμάτο σκοτεινή ενέργεια σύμπαν, μπορεί να επαναληφθεί και στο μέλλον. Από αυτές τις βασικές υποθέσεις προκύπτει ένα νέο κοσμολογικό μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο η ιστορία του σύμπαντος αποτελείται από τακτικά επαναλαμβανόμενες Μεγάλες Εκρήξεις.

 

Στο σύμπαν που περιγράφει το κυκλικό μοντέλο, οι γαλαξίες, τα άστρα και η ζωή είχαν δημιουργηθεί ξανά και ξανά, πολύ προτού συμβεί η τελευταία Μεγάλη Έκρηξη και θα συνεχίσουν να αναδημιουργούνται σε κάθε κύκλο μέχρι το απώτερο μέλλον. Η κοσμική εξέλιξη είναι μια σειρά μετασχηματισμοί από το θερμό στο ψυχρό, το πυκνό στο αραιό και το ομοιόμορφο στο ανομοιογενές και αντιστρόφως, που συμβαίνουν σε τακτικά χρονικά διαστήματα με διάρκεια κοντά στο 1 τρισ. χρόνια. Ο χώρος εξομαλύνεται και επιπεδώνεται φυσιολογικά από μόνος του έπειτα από κάθε κύκλο σχηματισμού των γαλαξιών και πριν από την επόμενη μεγάλη έκρηξη. Συνεπώς το κυκλικό μοντέλο δεν χρειάζεται την περίοδο του εκρηκτικού πληθωρισμού.

 

Κάθε κύκλος διαιρείται σε έξι στάδια. Δεδομένου ότι οι κύκλοι επαναλαμβάνονται, μπορούμε κάλλιστα να ξεκινήσουμε την περιγραφή μας από οποιοδήποτε στάδιο. Για να διευκολύνουμε όμως τη σύγκριση των δύο ανταγωνιστικών μοντέλων, του κυκλικού και του πληθωριστικού, είναι καλύτερα να ξεκινήσουμε από τη χρονική στιγμή κατά την οποία η θερμοκρασία και η ενεργειακή πυκνότητα του σύμπαντος φτάνουν στο απόγειο τους.

 

1. Η Μεγάλη Έκρηξη

Σε αντίθεση με το πληθωριστικό μοντέλο, το κυκλικό μοντέλο δεν προβλέπει κάποιο συγκεκριμένο χρονικό σημείο όπου η θερμοκρασία και η πυκνότητα τείνουν στο άπειρο. Αντιθέτως, η Μεγάλη Έκρηξη είναι ένα γεγονός που μπορεί, καταρχήν, να περιγραφεί απόλυτα από τους νόμους της φυσικής. Πριν από την έκρηξη, ο χώρος επιπεδώνεται και γεμίζει με ενέργεια, η οποία είναι ομοιόμορφα κατανεμημένη, λόγω της αποσύνθεσης της σκοτεινής ενέργειας. Τη στιγμή της έκρηξης, ένα μέρος αυτής της ενέργειας μετατρέπεται σε ομοιόμορφα κατανεμημένη, υπέρθερμη ύλη και ακτινοβολία. Η θερμοκρασία είναι τόσο υψηλή, που η συνηθισμένη ύλη εξατμίζεται στα συστατικά της κουάρκ και ηλεκτρόνια, ενώ δημιουργούνται και πολλά ακόμη εξωτικά σωματίδια από τις συγκρούσεις υψηλής ενέργειας. Στο διάστημα που μεσολαβεί όμως ανάμεσα στο πριν και στο μετά της Μεγάλης Έκρηξης, το υλικό του διαστήματος παραμένει άθικτο, η ενεργειακή πυκνότητα πεπερασμένη και ο χρόνος κινείται ομαλά.

 

2. Η εποχή κυριαρχίας της ακτινοβολίας

Από τη στιγμή που το σύμπαν γεννιέται ήδη επίπεδο από την έκρηξη και κυριαρχεί σε αυτό η ομοιόμορφα κατανεμημένη ακτινοβολία, δεν έχει λόγο ύπαρξης η ενδιάμεση πληθωριστική εποχή. Σε θερμοκρασίες κάτω των 10²⁰ βαθμών υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην εποχή της κυριαρχίας της ακτινοβολίας που προβλέπει το κυκλικό μοντέλο και σε αυτή που προβλέπει το πληθωριστικό μοντέλο. Όπως υποστηρίζει και το πληθωριστικό μοντέλο, οι μικρές διαφοροποιήσεις στις ιδιότητες των σωματιδίων της ύλης και της αντιύλης έχουν ως αποτέλεσμα να υπάρχει στη σύνθεση του θερμού πλάσματος ένα αμελητέο πλεόνασμα ύλης έναντι της αντιύλης. Καθώς το σύμπαν ψύχεται, τα σωματίδια αντιύλης συγκρούονται και αλληλοεξολοθρεύονται με τα σωματίδια της ύλης, αφήνοντας ανέπαφο μόνο το μικρό αυτό πλεόνασμα σωματιδίων ύλης, τα οποία κολυμπούν σε μια θάλασσα ακτινοβολίας. Στο ένα εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου μετά την έκρηξη, τα εναπομείναντα κουάρκ συνδυάζονται μεταξύ τους και σχηματίζουν πρωτόνια και νετρόνια. Στο χρονικό σημείο του ενός δευτερολέπτου περίπου, τα πρωτόνια και τα νετρόνια ενώνονται και σχηματίζουν πυρήνες ηλίου και άλλων ελαφρών στοιχείων.

 

3. Η εποχή κυριαρχίας της ύλης

Όπως προβλέπει και το πληθωριστικό μοντέλο, στα 75.000 χρόνια μετά την Έκρηξη η ύλη αναδεικνύεται σε κυρίαρχη μορφή ενέργειας. Τα πρώτα άτομα σχηματίζονται 380.000 χρόνια μετά την έκρηξη. Το σύμπαν γίνεται διάφανο επιτρέποντας να ταξιδεύσει η ακτινοβολία. Η ύλη σχηματίζει συγκεντρώσεις υπό την επίδραση της βαρύτητας και δημιουργούνται οι γαλαξίες. Η εποχή αυτή ολοκληρώνεται μετά από πέντε δισεκατομμύρια χρόνια περίπου.

 

4. Η εποχή κυριαρχίας της σκοτεινής ενέργειας

Στην αφήγηση του κυκλικού μοντέλου, η σκοτεινή ενέργεια διατηρεί τον πρωταγωνιστικό της ρόλο. Μόλις η αραίωση της ύλης και της ακτινοβολίας επιτρέψει την κυριαρχία της σκοτεινής ενέργειας, η διαστολή του σύμπαντος επιταχύνεται. Η συγκέντρωση των γαλαξιών, των άστρων, της σκόνης, των μορίων και των ατόμων -όλων όσων δημιουργήθηκαν μετά την τελευταία Έκρηξη – αραιώνει δραματικά και το σύμπαν προσεγγίζει μία έρημη, ομοιόμορφη κατάσταση, η οποία φέρει ελάχιστα ίχνη από τούς προηγούμενους κύκλους κοσμικής εξέλιξης.

 

5.Η εποχή της συστολής

Στο κυκλικό μοντέλο, η επιταχυνόμενη διαστολή δεν συνεχίζεται επ’ άπειρον — εάν συνέβαινε αυτό, ο κύκλος δεν θα έκλεινε ποτέ.

Μία από τις κεντρικές υποθέσεις του κυκλικού μοντέλου είναι η αποσύνθεση της σκοτεινής ενέργειας: έπειτα από ένα τρισεκατομμύριο χρόνια περίπου, οι φυσικές ιδιότητες της σκοτεινής ενέργειας μεταμορφώνονται, με αποτέλεσμα να επιβραδυνθεί και εντέλει να σταματήσει η διαστολή και να ακολουθήσει μία φάση εξαιρετικά ήπιας συστολής. Εάν δεχτούμε ότι η σκοτεινή ενέργεια μπορεί να αποσυντίθεται με βραδείς, ομαλούς ρυθμούς, οι συνέπειες είναι πολλές και ενδιαφέρουσες.

 

Ο μετασχηματισμός της σκοτεινής ενέργειας κατά τη διάρκεια κάθε κύκλου μπορεί να συγκριθεί με το μετασχηματισμό της ενέργειας ενός ελατηρίου, που αρχικά είναι τεντωμένο και στη συνέχεια απελευθερώνεται. Αμέσως μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, η σκοτεινή ενέργεια έχει κυρίως τη μορφή «δυναμικής» ενέργειας, όπως είναι η ενέργεια του τεντωμένου ελατηρίου. Η ενεργειακή της πυκνότητα είναι αρχικά πολύ μικρή – αμελητέα αν συγκριθεί με την ενεργειακή πυκνότητα της ύλης και της ακτινοβολίας. Σε αντίθεση όμως με την πυκνότητα της ύλης και της ακτινοβολίας, που μειώνεται με τη διαστολή του σύμπαντος, η πυκνότητα της σκοτεινής ενέργειας παραμένει σχεδόν σταθερή. Από τη στιγμή που θα κυριαρχήσει επί της ύλης και της ακτινοβολίας, η σκοτεινή ενέργεια παραμένει σε μεγάλο βαθμό σε αυτή την κατάσταση της δυναμικής ενέργειας. Από τη σκοπιά της βαρύτητας, αυτό σημαίνει ότι ο ρυθμός διαστολής του σύμπαντος επιταχύνεται. Έπειτα όμως από ένα τρισεκατομμύριο χρόνια περίπου, η σκοτεινή ενέργεια υφίσταται ένα μετασχηματισμό, παρόμοιο με αυτόν που υφίσταται το τεντωμένο ελατήριο όταν απελευθερώνονται τα άκρα του: η σκοτεινή ενέργεια μετατρέπεται σε ένα μίγμα δυναμικής και κινητικής ενέργειας. Ταυτόχρονα, η βαρυτική επίδραση που ασκεί στο χώρο αντιστρέφεται. Η διαστολή του σύμπαντος επιβραδύνεται, για να μετατραπεί στο τέλος σε ήπια συστολή. Στη συνέχεια, η σκοτεινή ενέργεια αποκτά τις ιδιότητες ενός αερίου πολύ υψηλής πίεσης, που υποχρεώνεται να απλωθεί ομοιόμορφα στο χώρο. Αυτός ο εκπληκτικός μετασχηματισμός επιλύει πολλά από τα κοσμολογικά αινίγματα που καταγράψαμε προηγουμένως.

 

Κατά την έναρξη της φάσης συστολής του σύμπαντος, η πυκνότητα της σκοτεινής ενέργειας είναι πολύ χαμηλή και ισούται με την τιμή που καταγράφεται σήμερα. Άπαξ και αρχίσει η συστολή, η ενεργειακή πυκνότητα αυξάνεται ραγδαία, ενώ η βαρυτική ενέργεια – δηλαδή η ενέργεια που είναι αποθηκευμένη στο βαρυτικό πεδίο — μετατρέπεται κι αυτή σε σκοτεινή ενέργεια υψηλής πίεσης. Η πυκνότητα της μετασχηματισμένης σκοτεινής ενέργειας αυξάνεται πολύ ταχύτερα τόσο από την πυκνότητα των άλλων μορφών ενέργειας όσο και από την καμπυλότητα του χώρου. Καθώς ξεκινάει η περίοδος της κυριαρχίας της, η σκοτεινή ενέργεια διασφαλίζει τη διατήρηση του σύμπαντος σε μία ομαλή και επίπεδη κατάσταση, ενόσω συνεχίζεται η συστολή.

 

6. Η Μεγάλη Κατάρρευση

Ή συστολή καταλήγει σε μία Μεγάλη Κατάρρευση. Ένα μέρος της σκοτεινής ενέργειας υψηλής πίεσης μετασχηματίζεται ξαφνικά σε θερμή ύλη και ακτινοβολία, με αποτέλεσμα το σύμπαν να αρχίσει να διαστέλλεται. Η κατάρρευση μετατρέπεται σε έκρηξη. Επειδή το σύμπαν ήταν ομαλό και επίπεδο πριν από την έκρηξη, παραμένει ομαλό και επίπεδο και μετά από αυτή. Συνεπώς, η υψηλής πίεσης σκοτεινή ενέργεια που κυριαρχεί κατά τη φάση συστολής του κυκλικού μοντέλου παίζει τον ίδιο ρόλο σε ό,τι αφορά την απάντηση των αινιγμάτων της ομοιογένειας και επιπεδότητας του σύμπαντος με την πληθωριστική ενέργεια στο μοντέλο του διαστελλόμενου σύμπαντος.

 

Το πληθωριστικό μοντέλο ακολουθεί μία γραμμική πορεία, που ξεκινάει από ένα πύρινο συμβάν δημιουργίας και καταλήγει σε ένα έρημο και αχανές μέλλον. Αντίθετα, το κυκλικό μοντέλο επαναλαμβάνεται, δημιουργώντας διαδοχικές εκρήξεις και καταρρεύσεις, διαστολές και συστολές.

 

Αυτό μπορεί να μην σας πείσει ότι οι επιστήμονες έχουν δίκιο. Αλλά είναι σωστό να επισημανθεί ότι το μεγαλύτερο μέρος της επιστημονικής κοινότητας δεν δέχεται το μοντέλο τους, και ότι πολλές βασικές αρχές του δεν έχουν αποδειχθεί. Εντούτοις, αυτό συλλαμβάνει τον ενθουσιασμό της επιστημονικής προόδου, και πιάνει το σφυγμό να βρεθεί μια νέα ιδέα. Ένα μήνυμα που οι επιστήμονες στέλνουν είναι ότι δεν πρέπει ποτέ να δεχτούμε κάτι, απλά επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι λένε ότι είναι αληθινό, αλλά θα πρέπει συνεχώς να προκαλούμε και να ψάχνουμε για εναλλακτικές λύσεις σε οποιαδήποτε εικόνα που δεν μπορεί να αποδειχθεί.

*** 

Πριν περίπου 2.300 χρόνια ο φιλόσοφος Ζήνων ο Κιτιεύς από την Κύπρο, ιδρυτής της σχολής των Στωικών, είχε δώσει μιαν αρκετά διαφορετική εξήγηση για την κοσμογονία:

 

«Κατά συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα το Σύμπαν ολόκληρο εκπυρώνεται και ανασυντίθεται εκ νέου».

 

Μια ανακύκλωση, δηλαδή, με εκπύρωση. Από αυτή την ιδέα οι θεμελιωτές της θεωρίας του ανακυκλούμενου Σύμπαντος βάφτισαν το ανασυσταθέν Σύμπαν «εκπυρωτικό». Στη θεωρία τους διαβλέπουν όντως μια αέναη αλυσίδα αναγεννήσεων, όμοια με αυτήν που διαπίστωσε μαθηματικά ο Ashtekar, από σύμπαντα που πορεύονται μέχρι θανάτου και ανασταίνονται διαστελλόμενα, για να ξαναρχίσει ο κύκλος της ζωής τους.

Δημοσθένης: Διαφθορά και Απάθεια του Λαού

Ο Δημοσθένης, η απάθεια του λαού και η απώλεια της ελευθερίας

Σε μια περικοπή του περίφημου λόγου του «Υπέρ Κτησιφώντος Περί του στεφάνου» ο σπουδαίος Αθηναίος πολιτικός στηλιτεύει τη στάση της φιλομακεδονικής παράταξης της Αθήνας και κυρίως του Αισχίνη, τονίζοντας ότι η διαφθορά των Αθηναίων πολιτικών καθώς και η απάθεια του λαού οδήγησαν στη ισχυροποίηση του Φιλίππου πράγμα που στο τέλος θα οδηγούσε στην απώλεια της ανεξαρτησίας τους – κάτι που εν τέλει έγινε.

[Όταν ο Φίλιππος τριγύριζε, υποτάσσοντας Ιλλυριούς και Τριβαλλούς, καθώς και μερικούς άλλους Έλληνες, όταν αποκτούσε σταδιακά τον έλεγχο μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων και ορισμένοι από τις πόλεις, μεταξύ των οποίων και τούτος εδώ (εννοεί τον Αισχίνη), επωφελούνταν από την ελευθερία της ειρήνης για να πηγαίνουν εκεί και να δωροδοκούνται, τότε δέχονταν επίθεση όλοι εκείνοι εναντίον των οποίων ο Φίλιππος έκανε τις κινήσεις αυτές. Αν δεν το αντιλαμβάνονταν, είναι μια άλλη ιστορία που δε με αφορά. Οι προβλέψεις και οι διαμαρτυρίες μου ήταν αδιάκοπες τόσο εδώ σε σας όσο και όπου είχα σταλεί.

Μα οι πόλεις νοσούσαν. Οι άνθρωποι της πολιτικής και της δράσης είχαν εξαγοραστεί και διαφθαρεί με χρήματα, ενώ από τους απλούς πολίτες πολλοί δεν πρόβλεπαν το μέλλον ή δελεάζονταν με την ανεμελιά και την καθημερινή καλοπέραση. Και από αυτήν την ασθένεια είχαν προσβληθεί όλοι παντού, ώστε ο καθένας νόμιζε ότι δεν θα τον βρει η συμφορά αυτόν αλλ’ ότι θα εξασφαλίσει τα συμφέροντά του εάν ήθελε, εκμεταλλευόμενος τους κινδύνους των άλλων.

Ήταν, νομίζω, επακόλουθο να τιμωρηθεί η υπερβολική και άκαιρη απάθεια του λαού με την απώλεια της ανεξαρτησίας του, ενώ οι ηγέτες του, που φαντάζονταν ότι πουλούσαν οτιδήποτε άλλο εκτός από τους εαυτούς τους, αντιλήφθηκαν πως το πρώτο πράγμα που ξεπουλούσαν ήταν ο ίδιος ο εαυτός τους. Και αντί να ονομάζονται φίλοι και φιλοξενούμενοι, όπως συνέβαινε τον καιρό που δωροδοκούνταν, τώρα προσαγορεύνταν κόλακες, εχθροί των θεών και με όλα τα άλλα τα επίθετα που τους αρμόζουν.

Κανένας όμως, ω ανδρες Αθηναίοι, δεν ξοδεύει τα χρήματα για το καλό του προδότη ούτε, αφού έχει πάρει αυτό για το οποίο πλήρωσε, συνεχίζει να έχει για σύμβουλό του τον προδότη από κει και πέρα. Διαφορετικά δε θα υπήρχε πιο ευτυχισμένος άνθρωπος από τον προδότη. Μα δεν είναι έτσι. Από που κι ως που άλλωστε; Κάθε άλλο! Μόλις ο άνθρωπος που επιζητεί την εξουσία γίνει κύριος της κατάστασης, γίνεται και αφέντης εκείνων που του την πρόσφεραν. Και τότε, ναι, γνωρίζοντας την κακοήθειά τους, τους σιχαίνεται, δυσπιστεί απέναντί τους και τους προπηλακίζει. Έχετε υπ’ όψιν σας αυτά που σας λέω, γιατί αν και είναι περασμένα, και δεν διορθώνονται, ωστόσο είναι πάντα καιρός να διδάσκονται απ’ αυτά οι μυαλωμένοι πολίτες.]

Ο Δημοσθένης προσπάθησε να καταδείξει την προσπάθεια του Φιλίππου να εξασφαλίσει ότι Θηβαίοι και Αθηναίοι δεν θα συμμαχούσαν εναντίον του. Τελικά, ο Μακεδόνας βασιλιάς κατέλαβε τη φωκική πόλη Ελάτεια (Σεπτέμβριος ή Οκτώβριος 339 π.κ.ε.) με στόχο να πλήξει το ηθικό των αντιπάλων του.

Δημοσθένους Υπέρ Κτησιφώντος, Περί του στεφάνου
[169] Ήταν ένα βράδυ, κάποιος ήλθε και ανήγγειλε εις τους πρυτάνεις, ότι κατελήφθη η Ελάτεια. Και μετά ταύτα, άλλοι εκ των πρυτάνεων, εγερθέντες αμέσως, εν ω ακόμη εδείπνουν, εξεδίωξαν τους πωλητάς από τας εν τη αγορά σκηνάς, και έθεσαν πυρ εις τα καλύμματα των σκηνών, εν ω άλλοι έστειλαν και έφερον τους στρατηγούς, και εκάλουν τους σαλπιγκτάς, και η πόλις ήτο πλήρης θορύβου. Την δε επομένην, μόλις εξημέρωσε, οι μεν πρυτάνεις προσεκάλουν την βουλήν εις το βουλευτήριον, σεις δε κατευθύνεσθε προς την συνέλευσιν, πριν δε ακόμη εκείνη συσκεφθή, και αποφασίση, όλος ο λαός είχε καταλάβη τας θέσεις του εκεί επάνω.

[170] Και μετά ταύτα, όταν εισήλθεν η βουλή, και οι πρυτάνεις ανεκοίνωσαν, όσα είχον προαναγγελθή εις αυτούς, και επαρουσίασαν τον αγγελιοφόρον, και εκείνος επανέλαβεν, ηρώτα μεν ο κήρυξ «τις αγορεύων βούλεται», ουδείς δε ενεφανίζετο να ομιλήση. Και εν ω ο κήρυξ πολλάκις ηρώτα, ούτε τότε εσηκώνετο κανείς, αν και ήσαν παρόντες μεν όλοι οι στρατηγοί, όλοι δε οι ρήτορες, και η φωνή της πατρίδος εκάλει εκείνον, ο οποίος θα ωμίλει διά την σωτηρίαν της· διότι την φωνήν την οποίαν αφίνει ο κήρυξ κατ’ επιταγήν των νόμων, ταύτην, ορθόν είναι, να την ακούωμεν ως κοινήν της πατρίδος φωνήν.

[171] Και εν τούτοις, εάν έπρεπε να ανέλθουν εις το βήμα, οι θέλοντες να σωθή η πόλις, όλοι εσείς οι άλλοι Αθηναίοι, εγειρόμενοι, θα εβαδίζατε προς αυτό, διότι καλώς γνωρίζω, ότι όλοι ηθέλατε να σωθή αύτη. Εάν οι πλουσιώτεροι, οι τριακόσιοι, εάν δε οι έχοντες και τα δύο ταύτα, και φιλοπάτριδες και πλούσιοι, οι μετέπειτα δώσαντες τας μεγάλας χρηματικάς δωρεάς· διότι έπραξαν αυτό, από φιλοπατρίαν και πλούτον.

[172] Αλλ’, ως φαίνεται, ο καιρός εκείνος, και η ημέρα εκείνη, εκάλει άνδρα, όχι μόνον φιλόπατριν και πλούσιον, αλλά και έχοντα παρακολουθήσει εξ αρχής τα πράγματα, και έχοντα ορθώς αντιληφθή, ένεκα τίνος, και τι επιθυμών, έπραττε ταύτα ο Φίλιππος. Διότι ο μη γνωρίζων ταύτα, και ο μη εξετάσας αυτά από πολλού χρόνου, ούτε εάν ήτο φιλόπατρις, ούτε εάν ήτο πλούσιος, κατ’ ουδέν περισσότερον επρόκειτο να γνωρίζη, τι πρέπει να κάμετε, ουδέ θα ηδύνατο να σας συμβουλεύση.

[173] Κατ’ εκείνην λοιπόν την ημέραν, εγώ ενεφανίσθην τοιούτος ανήρ, και ανελθών εις το βήμα, είπον εις σας, όσα ακούσατε μετά προσοχής διά δύο λόγους, αφ’ ενός μεν διά να μάθετε, ότι μόνος εγώ εκ των αγορευόντων και των πολιτευομένων δεν εγκατέλειψα, εν μέσω των δεινών, τας τάξεις της φιλοπατρίας, αλλά ανεδεικνυόμην, και λέγων, και προτείνων τα πρέποντα υπέρ υμών, κατ’ αυτά τα φοβερά γεγονότα, αφ’ ετέρου δε, διότι δαπανώντες ολίγον χρόνον, θα είσθε εις το μέλλον πολύ εμπειρότεροι εις τα της γενικής πολιτικής.]

Ο λόγος του Δημοσθένη Υπέρ Κτησιφώντος περί του στεφάνου, όπως είναι η πλήρης ονομασία του, ή Περί του στεφάνου, είναι μια από τις πιο γνωστές αγορεύσεις του Αθηναίου ρήτορα, η οποία εκφωνήθηκε το 330 π.κ.ε. Παρά τις ανεπιτυχείς πολιτικές του επιθέσεις κατά του Φιλίππου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου, οι Αθηναίοι εξακολουθούσαν να σέβονται και να θαυμάζουν τον Δημοσθένη, ίσως ακόμη περισσότερο από ό,τι τους φιλομακεδόνες πολιτικούς και ιδιαίτερα τον Δημάδη και τον Φωκίωνα, ο οποίοι κυβερνούσαν την πόλη κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Το 336 π.κ.ε. ο πολιτικός Κτησιφώντας, ο οποίος ανήκε στον πολιτικό κύκλο του Δημοσθένη, πρότεινε η Αθήνα να τιμήσει τον Δημοσθένη για τις υπηρεσίες του προς την πόλη με ένα χρυσό στεφάνι, σύμφωνα με το έθιμο της εποχής. Ο Δημοσθένης, ως τειχοποιός, είχε επισκευάσει με προσωπικά του έξοδα μέρος των τειχών των Αθηνών. Κατά τον Κτησιφώντα το στεφάνι έπρεπε να δοθεί κατά τη διάρκεια των Μεγάλων Διονυσίων, όταν θα παίζονταν οι τραγωδίες, σε μία στιγμή που θα βρίσκονταν στην πόλη και πολλοί ξένοι θεατές, πέρα από τους Αθηναίους.

Ο ρήτορας Αισχίνης ζήτησε τη δίωξη του Κτησιφώντα για παραβίαση του νόμου σε τρία σημεία:

Για ψευδείς ισχυρισμούς σε δημόσιο έγγραφο
Για την παράνομη τιμή με χρυσό στεφάνι σε κρατικό αξιωματούχο ο οποίος δεν είχε προβεί σε απολογισμό της θητείας του
Για το ότι το στεφάνι δόθηκε παράνομα κατά τη διάρκεια των Μεγάλων Διονυσίων.

Η πρόταση έγινε αφορμή να δημιουργηθεί πολιτικό ζήτημα το 330 π.κ.ε. χωρίς να είναι γνωστό γιατί άργησε έξι χρόνια να εκδικαστεί η υπόθεση.Ο Αισχίνης απάντησε στο Δημοσθένη με τον λόγο Κατά Κτησιφώντος, ο οποίος επίσης έχει διασωθεί. Στην ομιλία o Δημοσθένης όχι μόνο υπερασπίστηκε τον Κτησιφώντα αλλά και επιτέθηκε με σφοδρότητα εκείνους που θα προτιμούσαν ειρήνη με τη Μακεδονία. Παρόλο που αντικείμενο της δίκης ήταν ουσιαστικά όλη η πολιτική σταδιοδρομία του Δημοσθένη, ο ρήτορας δεν αποκήρυξε τίποτα από το ό,τι έχει κάνει, ενώ προχώρησε και σε έναν απολογισμό της ως τότε πορείας του.

Αρχικά, ο Δημοσθένης έδωσε μια γενική εικόνα της κατάστασης στην Ελλάδα, από τότε που μπήκε ο ίδιος στην πολιτική και περιγράφει τις φάσεις του αγώνα του εναντίον του Φιλίππου. Στη συνέχεια ασχολήθηκε με την Ειρήνη του Φιλοκράτη και κατηγορεί τον Αισχίνη του ρόλου του στις διαπραγματεύσεις και την επικύρωση της ειρήνης. Ακόμη επιτίθεται προσωπικά κατά του Αισχίνη και τον ειρωνεύεται για την καταγωγή του από γονείς χαμηλής τάξης. Προσθέτει ακόμη κατηγορίες για διαφθορά και προδοσία, και αποδίδει την καταστροφή στη Χαιρώνειας στη συμπεριφορά του πολιτικού αντιπάλου του, όταν εκπροσωπούσε την Αθήνα στο συμβούλιο της Αμφικτιονίας. Ο Δημοσθένης υπογραμμίζει ότι μόνο αυτός υπερασπίστηκε ενεργά την προώθησε της συμμαχίας με την Θήβα. Τέλος, υποστηρίζει ότι, αν και η Αθήνα ηττήθηκε, θα ήταν καλύτερα να ηττηθεί σε ένα λαμπρό αγώνα για την ανεξαρτησία, παρά να παραδώσει την κληρονομιά της ελευθερίας.

Ο Δημοσθένης τελικά κέρδισε την υπόθεση με συντριπτική πλειοψηφία. Ως αποτέλεσμα, ο Κτησιφώντας αθωώθηκε ενώ ο Αισχίνης τιμωρήθηκε με πρόστιμο και αναγκάστηκε σε εξορία. Πολλοί ειδικοί έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η ομιλία του Αισχίνη ήταν πολύ εύλογη, αν και δεν ήταν ακλόνητη, από νομική άποψη. Ο λόγος υπέρ του στεφάνου έχει χαρακτηριστεί «η μεγαλύτερη ομιλία του μεγαλύτερου ρήτορα στον κόσμο» και μια από τις καλύτερες αγορεύσεις πολιτικού περιχομένου. Άλλος φιλόλογος, ο Ρ. Κ. Τζεμπ αναλύοντας την ρητορική διαμάχη μεταξύ Δημοσθένη και Αισχίνη, υπογραμμίζει ότι αυτή η έντονη αντιπαράθεση απεικονίζει την τελευταία μεγάλη φάση της πολιτικής ζωής στην Αθήνα. Επισημαίνει ακόμη ότι «η θεωρία της ελληνικής ευγλωττίας είχε τελική και πιο υπέροχη απεικόνισή της σε αυτήν τη δίκη που έφερε στο προσκήνιο τις δύο ομιλίες περί του στεφάνου».

Αντιλαμβανόμαστε στα χρόνια που πέρασαν πως ούτε οι πολίτες έγιναν μυαλωμένοι ούτε οι πολιτικοί τους έπαψαν να είναι διεφθαρμένοι … και συνεχίζουμε κοιμώμενοι ωσάν ξυπνητοί!!!

Σαν να μην άλλαξε τίποτα

Η σημερινή κατάσταση του κόσμου, που παρουσιάζεται τρομακτική, ιδιαίτερα στον αιώνα που ζούμε, δεν διαφέρει και πολύ από την εποχή του Βούδα, αν εξαιρέσουμε την τρομερή αύξηση και ένταση σε μέσα και μεθόδους της ανθρώπινης αντίθεσης, έχθρας και χρήσης ισχύος.

Ο Βούδας αναφέρθηκε σ’ αυτά, στον περίφημο λόγο του για τη διάρθρωση του πόνου και σε σχέση με τις πληροφορίες για τις τέσσερις αλήθειες. Τα λόγια του ηχούν σαν να ήταν γραμμένα σήμερα.

Αναφέρονται στις επιθυμίες. Και αυτό είναι στην πραγματικότητα ένα πολύ επίκαιρο, αν και μόνιμο ανθρώπινο ένστικτο όλων των εποχών.

Η ανάπτυξη του θέματος από τον Βούδα διαβάζεται σαν να αφορά το σήμερα αλλά, γιατί όχι, και το αύριο.

Ο Αφυπνισμένος μιλάει για το «μαρτύριο των επιθυμιών».
«Τι είναι, λοιπόν, αγαπητοί μοναχοί, το μαρτύριο των επιθυμιών; Ένας νέος κερδίζει τα προς το ζην από μία θέση, είτε ως γραφέας, είτε ως λογιστής, ως διοικητής, ως γεωργός, ως έμπορος, ως βοσκός, ως στρατιώτης ή ως υπουργός του βασιλιά, είτε από κάποια άλλη υπηρεσία, η έξαψη παύει, το κρύο παύει, ο ήλιος και ο αέρας πρέπει να αψηφούνται, χτυπιέται ολόγυρα από κουνούπια, σφήκες και ερπετά, ταλαιπωρείται από την πείνα και τη δίψα. Αυτό, λοιπόν, αγαπητοί μοναχοί, είναι το μαρτύριο των επιθυμιών, είναι η προφανής αλυσίδα των πόνων, που δημιουργείται από τις επιθυμίες, που ορίζεται από τις επιθυμίες, που συντηρείται από τις επιθυμίες, που καθορίζεται παντελώς από τις επιθυμίες.

Όταν τα οικονομικά αυτού του νέου, που κουράζεται, που βασανίζεται, που υποφέρει δεν είναι ανθηρά, τότε ο νέος θλίβεται, μελαγχολεί, θρηνεί, και στενάζοντας χτυπάει το στήθος του, περιερχόμενος σε απόγνωση: «Αδίκως κουράζομαι, αδίκως αγωνίζομαι!» Αυτό, λοιπόν, αγαπητοί μοναχοί, είναι το μαρτύριο των επιθυμιών, είναι η προφανής αλυσίδα των πόνων, που δημιουργείται από τις επιθυμίες, που ορίζεται από τις επιθυμίες, που συντηρείται από τις επιθυμίες, που καθορίζεται παντελώς από τις επιθυμίες.

Όταν τώρα, αγαπητοί μοναχοί, ο νέος που κουράζεται, που βασανίζεται, που υποφέρει, βλέπει τα οικονομικά του να ανθούν τον τρώει η αγωνία για τη διατήρησή τους: «Αχ, να μη μου τα πάρουν οι βασιλιάδες, να μη μου τα κλέψουν οι ληστές, να μην τα καταστρέψει η φωτιά, να μην τα παρασύρουν τα νερά, να μη μου τ’ αρπάξουν οι άπληστοι συγγενείς!»

Κι ενώ διαφυλάσσει και προστατεύει τ’ αγαθά του, του τα παίρνουν οι βασιλιάδες, του τα κλέβουν οι ληστές, τα καταστρέφει η φωτιά, τα παρασύρει το νερό ή τ’ αρπάζουν οι άπληστοι συγγενείς. Και τότε θλίβεται, μελαγχολεί, θρηνεί, και στενάζοντας χτυπάει το στήθος του, περιερχόμενος σε απόγνωση:

«Αδίκως κουράζομαι, αδίκως αγωνίζομαι!» Αυτό λοιπόν, αγαπητοί μοναχοί, είναι το μαρτύριο των επιθυμιών, είναι η προφανής αλυσίδα των πόνων, που δημιουργείται από τις επιθυμίες, που ορίζεται από τις επιθυμίες, που συντηρείται από τις επιθυμίες, που καθορίζεται παντελώς από τις επιθυμίες.

ΠΛΑΤΩΝ: ΠΕΡΙ ΨΥΧΗΣ

ΠΛΑΤΩΝ 427-347 Π.Χ.

Φαίδων 105c-e
Απάντησε λοιπόν, συνέχισε εκείνος, ποιο είναι αυτό που, παρουσιαζόμενο στο σώμα, θα το κάνει να είναι ζωντανό;
Η ψυχή, απάντησε.
Και έτσι είναι πάντοτε;
Πως μπορώ να το αρνηθώ; είπε εκείνος
Οτιδήποτε επομένως κι αν έχει στην κατοχή της η ψυχή, το έχει πάντοτε πλησιάσει σέρνοντάς του ζωή;
Και βέβαια το έχει πλησιάσει, είπε.
Τι από τα δυο λοιπόν συμβαίνει: Υπάρχει κάτι αντίθετο στη ζωή ή όχι;
Υπάρχει, είπε.
Ποιο;
Ο θάνατος.
Επομένως η ψυχή ποτέ δεν θα δεχτεί το αντίθετο από κείνο που καθ’ αυτήν φέρει πάντοτε μέσα της, όπως έχουμε συμφωνήσει με βάση τα προηγούμενα; Η ψυχή, λοιπόν, δεν δέχεται τον θάνατο;
Όχι
Άρα η ψυχή είναι αθάνατη;
Αθάνατη είναι.
Ωραία, είπε. Αυτό λοιπόν ισχυριζόμαστε ότι έχει αποδειχτεί; Ή έχεις άλλη γνώμη;
Και μάλιστα πολύ ικανοποιητικά, Σωκράτη.

Φαίδων 106d-e
Από τη στιγμή λοιπόν που το αθάνατο είναι και άφθορο, τι άλλο θα ήταν η ψυχή, αν όντως είναι αθάνατη, παρά και ανώλεθρη;
Κατά πάσα ανάγκη.
Άρα, όταν φτάνει ο θάνατος στον άνθρωπο, το θνητό του μέρος, καθώς φαίνεται, πεθαίνει, και το αθάνατο, σώο και άφθορο, απομακρύνεται και φεύγει, παραχωρώντας τη θέση του στον θάνατο.
Έτσι φαίνεται.
Άρα, Κέβη, είπε, η ψυχή είναι αθάνατη και ανώλεθρη περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, και πράγματι θα υπάρχουν οι ψυχές μας στον Άδη.

Φαίδων 107c-d
Διότι, αν ο θάνατος ήταν απαλλαγή από καθετί, θα ήταν ανέλπιστο κέρδος για τους κακούς που, όταν πεθάνουν, απαλλάσσονται συγχρόνους και από το σώμα τους και από την κακία τους μαζί με την ψυχή· όμως επειδή φαίνεται ότι είναι αθάνατη, δεν θα μπορούσε να έχει άλλη αποφυγή κακών ούτε σωτηρία εκτός του να γίνει όσο γίνεται πιο καλή και πιο συνετή.
Διότι η ψυχή πηγαίνει στον Άδη μη έχοντας τίποτε άλλο έκτος από την καλλιέργεια και την ανατροφή της.

Φαίδων 108a-c
Η ψυχή λοιπόν που διαθέτει ευπρέπεια και φρόνηση ακολουθεί υπάκουα και δεν αγνοεί τι της συμβαίνει. Εκείνη όμως που είναι παθιασμένη με το σώμα, όπως ακριβώς εξέθεσα προηγουμένως, βρίσκεται για πολύ χρόνο σε έξαψη σχετικά με το σώμα και τον ορατό τόπο, και μετά από πολλή αντίσταση και πολλές δοκιμασίες, με καταναγκασμό και με δυσκολία, προχωρεί, οδηγημένη από τον δαίμονα που την έχει αναλάβει. Όταν φτάσει εκεί όπου είναι ήδη οι άλλες, την ακάθαρτη ψυχή που έχει κάνει κάτι κακό, που έχει αγγίξει αίμα άδικα ή έχει διαπράξει ανάλογα εγκλήματα, τα οποία να είναι αδέλφια των άλλων και έργα αδελφών ψυχών, ο καθένας την αποφεύγει και απομακρύνεται από αυτήν και δεν θέλει να γίνει ούτε συνταξιδιώτης ούτε οδηγός της, κι αυτή περιπλανιέται και δεν ξέρει πού να πάει, μέχρις ότου συμπληρωθούν κάποιοι χρόνοι που, όταν έρθουν, από την ανάγκη οδηγείται στη διαμονή που της πρέπει.

Εκείνη αντίθετα που πέρασε τη ζωή μέχρι τέλους αγνή και μετρημένη και έτυχε να έχει συνταξιδιώτες και οδηγούς τους θεούς, κατοικεί αμέσως η καθεμία στον τόπο που της ταιριάζει.

Υπεραγωγιμότητα: Από την ανακάλυψή της στη Νέα Εποχή

Η υπεραγωγιμότητα, η ικανότητα ενός υλικού να άγει τον ηλεκτρισμό χωρίς καμία αντίσταση, παρατηρήθηκε για πρώτη φορά το 1911 σε στερεό υδράργυρο κάτω από την κρίσιμη θερμοκρασία [T(c)] των 4,2 βαθμών Κέλβιν. Από τότε, αμέτρητοι επιστήμονες ερευνούν για υλικό του οποίου η T(c) ξεπερνά τη θερμοκρασία δωματίου. Για πολύ καιρό αυτό το ιερό δισκοπότηρο έμοιαζε ανέφικτο – μια γραμμική συναγωγή της ερευνητικής προόδου από το 1911 μέχρι το 1970 υποδήλωνε ότι η T(c) θα έφθανε τη θερμοκρασία δωματίου το έτος 2840! Η ανακάλυψη της υπεραγωγιμότητας υψηλής θερμοκρασίας σε οξείδια του χαλκού ανέβασε την T(c) πάνω από τη θερμοκρασία υγρού ηλίου. Από το 1994, ένα από τα οξείδια του χαλκού έχει κρατήσει το ρεκόρ για την υψηλότερη T(c) (133 βαθμοί Κέλβιν σε ατμοσφαιρική πίεση και 164 βαθμοί Κέλβιν υπό υψηλή πίεση). Παρά την εντατική έρευνα, πήρε άλλα 20 χρόνια να ξεπεραστεί το ρεκόρ αυτό σε μια εντελώς νέα κατηγορία συστημάτων: Το 2015, η συμπίεση υδρόθειου (H2S) στα 150 γιγαπασκάλ, ή περίπου στο 40% της πίεσης που υπάρχει στον πυρήνα της Γης, απέδωσε μια T(c) των 203 βαθμών Κάλβιν.

Πριν από τη χρονιά αυτή, το 1968, ο φυσικός Neil Ashcroft προέβλεψε ότι το μεταλλικό υδρογόνο θα έχει όλες τις ιδιότητες που απαιτούνται για να είναι ένας υπεραγωγός υψηλής θερμοκρασίας σύμφωνα με τη θεωρία Bardeen-Cooper-Schrieffer (BCS). Δυστυχώς, η μεταλλοποίηση υδρογόνου σε πειράματα στατικής συμπίεσης αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολη. Ο Ashcroft περαιτέρω προέβλεψε ότι ορισμένα πλούσια σε υδρογόνο στερεά θα μπορούσαν να γίνουν μεταλλικά σε χαμηλότερες πιέσεις από ότι το στοιχείο υδρογόνο και ότι θα κατείχαν τις ίδιες ιδιότητες που συντελούν σε υψηλής θερμοκρασίας υπεραγωγιμότητα. Η υπόθεση αυτή λειτούργησε καταλυτικά στην έρευνα για υπεραγωγιμότητα σε συμπιεσμένους υδρίτες – στερεά που περιέχουν άτομα υδρογόνου συνδεδεμένα με άλλα στοιχεία.

Για να μελετήσουν την υπεραγωγιμότητα σε αυτά τα συμπιεσμένα υλικά, οι ερευνητές χρειάζεται να πραγματοποιήσουν στατικά υψηλής πίεσης πειράματα στα οποία τα υλικά συμπιέζονται σε ειδικές συσκευές – κελιά συμπίεσης. Τέτοια πειράματα είναι ακριβά, τεχνικώς απαιτητικά και δύσκολα μπορούν να ερμηνευτούν. Ακόμη περισσότερο, οι φάσεις του υλικού που είναι σταθερές υπό πίεση μπορεί να είναι διαφορετικές από αυτές που γνωρίζουμε να συμβαίνουν σε ατμοσφαιρικές συνθήκες. Ως αποτέλεσμα, οι υπολογισμοί που βασίζονται στην κβαντομηχανική έχουν γίνει εξαιρετικά σημαντικοί στην διευθέτηση αυτών των πειραμάτων, ιδιαίτερα με τον εντοπισμό υποσχόμενων ενώσεων.

Την τελευταία δεκαετία, αυτές οι θεωρητικές και υπολογιστικές τεχνικές εστίασαν σε διπλούς υδρίτες. Οι ερευνητές υπολόγισαν εξαιρετικά υψηλές τιμές T(c) – ορισμένες ακόμη να υπερβαίνουν τη θερμοκρασία δωματίου – για υδρίτες που περιέχουν μέταλλα αλκαλικών γαιών ή μέταλλα σπάνιων γαιών. Το 2017, για παράδειγμα, επιστημονικές ομάδες προέβλεψαν ότι ορισμένοι υδρίτες σπάνιων γαιών με μεγάλη αναλογία υδρογόνου/μετάλλου θα γινόταν σταθεροί σε πιέσεις που είναι εφικτές στις ειδικές συσκευές, στα κελιά συμπίεσης. Αυτά τα πλούσια σε υδρογόνο υλικά έχουν κρυσταλλικές δομές, που θυμίζουν όμοιες με κλωβό δομές χημικών ενώσεων που ονομάζονται καλθράτες (clathrates) [ενώσεις εγκλεισμού]. Ένας από τους πλέον υποσχόμενους υδρίτες, ο υδρίτης λανθανίου (LaH10), συνίσταται από πλέγμα υδρογόνου που διαμορφώνεται με πολύεδρα με τετράγωνες ή εξαγωνικές όψεις, με ένα άτομο μετάλλου σπάνιας γαίας που βρίσκεται στο κέντρο του κάθε πολυέδρου. Υποθέτοντας ότι αυτό το σύστημα θα μπορούσε να περιγραφεί από τη θεωρία BCS, οι ερευνητές πρόβλεψαν την T(c) να βρίσκεται μεταξύ 270 και 290 βαθμών Κέλβιν στα περίπου 200 γιγαπασκάλ.

Είναι αξιοσημείωτο ότι δυο ανεξάρτητες ομάδες, η πρώτη υπό τον Russell Hemley στο Πανεπιστήμιο George Washington, στην Washington, της Περιφέρειας της Κολούμπια, και η δεύτερη υπό τον Mikhail Eremets στο Ινστιτούτο Max Planck για τη Χημεία, στη Γερμανία, έχουν αναφέρει πειράματα που δείχνουν ότι ο υδρίτης λανθανίου συμπιεσμένος σε 170-185 γιγαπασκάλ έχει μια T(c) των 250-260 βαθμών Κέλβιν. Τα αποτελέσματα προμηνύονται καλά για την έρευνα για υπεραγωγούς θερμοκρασίας δωματίου – τα αναφερόμενα υλικά θα μπορούσαν ήδη να λειτουργούν χωρίς να απαιτείται ψύξη σε θερμοκρασία μιας μέσης χειμερινής νύχτας στην Αρκτική!

Αρχαϊκή Επική Ποίηση: Η ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΤΕΧΝΗ, Εισαγωγή

Ο κόσμος του Ομήρου αντικατοπτρίστηκε αρκετές φορές και με διάφορους τρόπους στην αρχαιοελληνική τέχνη. Η αρχαιότερη σωζόμενη απεικόνιση με θέμα από τις ιστορίες που περιγράφονται στα ομηρικά έπη είναι ο Δούρειος Ίππος στον λαιμό ενός μεγάλου αγγείου, πιθαμφορέα, ο οποίος χρονολογείται στο δεύτερο τέταρτο του 7ου αι. π.Χ. και εκτίθεται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Μυκόνου. Σε ποιά τέχνη, όμως, αντιστοιχεί αυτή της ομηρικής εποχής; Στα ομηρικά έπη περιγράφεται ένας ολόκληρος υλικός κόσμος που αποτελείται από αντικείμενα και κατασκευές που μπορεί να θεωρηθούν έργα τέχνης και τεχνολογίας. Κάποια από αυτά αναφέρονται σε πραγματικά αντίστοιχα, όπως αποκαλύπτουν και τα αρχαιολογικά ευρήματα. Η αναζήτηση της τέχνης που σχετίζεται με τον ομηρικό κόσμο οδηγεί, για αυτόν τον λόγο, κατευθείαν στην επισκόπηση της τέχνης της μυκηναϊκής και της γεωμετρικής εποχής, αφού αυτές θωρείται πως μπορεί να αποτελούν το ενδεχόμενο ιστορικό υπόβαθρο των επών. Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικές περιόδους της ελληνικής τέχνης, αφού η πρώτη αναφέρεται, κυρίως, στους 16ο-11ο αι. π.Χ. και η δεύτερη στους 9ο μέχρι και 7ο αι. π.Χ. Ο ενδιάμεσος 10ος αιώνας θεωρείται συνήθως προάγγελος της γεωμετρικής τέχνης.

 

Τα αρχιτεκτονήματα, οι αγγειογραφίες -οι ζωγραφικές παραστάσεις πάνω στα αγγεία, δηλαδή- οι τοιχογραφίες, τα έργα λιθογλυπτικής και ειδωλοπλαστικής, τα αρχιτεκτονικά ανάγλυφα, καθώς και τα αντικείμενα από ελεφαντόδοντο, τα ελεφαντουργήματα, αλλά και τα έργα μεταλλοτεχνίας και σφραγιδογλυφίας, όπως τα κοσμήματα και οι σφραγίδες, συνιστούν τις κυριότερες κατηγορίες της μυκηναϊκής τέχνης. Η αρχιτεκτονική, η κεραμική, η μεταλλοτεχνία και η πλαστική συνεχίζουν να δίνουν έργα και στα γεωμετρικά χρόνια. Τα τελευταία, άλλωστε, ονομάστηκαν έτσι από τη διακόσμηση των αγγείων με γεωμετρικά σχήματα, αλλά και από την κυριαρχία των γεωμετρικών κοσμημάτων και σχημάτων και στις υπόλοιπες μορφές τέχνης (Coldstream 1997).

 

Ένα ουσιαστικό ζήτημα που προκύπτει κατά την προσπάθεια να περιγραφεί η τέχνη της ομηρικής εποχής είναι αν με τα αρχαιολογικά δεδομένα περιγράφεται μια τέχνη που αφορά τους πάντες, όλους τους ανθρώπους των συγκεκριμένων ιστορικών περιόδων δηλαδή, ή μια «υψηλή» τέχνη, μια τέχνη των ανώτερων κοινωνικών τάξεων, των ελίτ της εποχής. Από τη στιγμή, όμως, που από τη μια μεριά στα ομηρικά έπη πρωταγωνιστούν οι «άριστοι», βασιλιάδες και ήρωες, και από την άλλη οι αρχαιολογικές αναζητήσεις δίνουν, πολλές φορές, έμφαση στο μοναδικό και το εντυπωσιακό εύρημα που προσδιορίζεται με βάση σύγχρονες αισθητικές αξίες και γενικότερα αντιλήψεις, γίνεται φανερό πως η λεγόμενη «υψηλή» τέχνη έχει, στις σχετικές αναφορές, την τιμητική της.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Βάτραχοι (1500-1533)

ΠΛ. ἄγε δὴ χαίρων, Αἰσχύλε, χώρει,
καὶ σῷζε πόλιν τὴν ἡμετέραν
γνώμαις ἀγαθαῖς, καὶ παίδευσον
τοὺς ἀνοήτους· πολλοὶ δ᾽ εἰσίν·
καὶ δὸς τουτὶ Κλεοφῶντι φέρων
1505 καὶ τουτὶ τοῖσι πορισταῖς,
Μύρμηκί θ᾽ ὁμοῦ καὶ Νικομάχῳ
τόδε δ᾽ Ἀρχενόμῳ· καὶ φράζ᾽ αὐτοῖς
ταχέως ἥκειν ὡς ἐμὲ δευρὶ
καὶ μὴ μέλλειν· κἂν μὴ ταχέως
1510 ἥκωσιν, ἐγὼ νὴ τὸν Ἀπόλλω
στίξας αὐτοὺς καὶ ξυμποδίσας
μετ᾽ Ἀδειμάντου τοῦ Λευκολόφου
κατὰ γῆς ταχέως ἀποπέμψω.
1515 ΑΙ. ταῦτα ποήσω· σὺ δὲ τὸν θᾶκον
τὸν ἐμὸν παράδος Σοφοκλεῖ τηρεῖν
καὶ διασῴζειν, ἢν ἄρ᾽ ἐγώ ποτε
δεῦρ᾽ ἀφίκωμαι. τοῦτον γὰρ ἐγὼ
σοφίᾳ κρίνω δεύτερον εἶναι.
1520 μέμνησο δ᾽ ὅπως ὁ πανοῦργος ἀνὴρ
καὶ ψευδολόγος καὶ βωμολόχος
μηδέποτ᾽ εἰς τὸν θᾶκον τὸν ἐμὸν
μηδ᾽ ἄκων ἐγκαθεδεῖται.
ΠΛ. φαίνετε τοίνυν ὑμεῖς τούτῳ
1525 λαμπάδας ἱεράς, χἄμα προπέμπετε
τοῖσιν τούτου τοῦτον μέλεσιν
καὶ μολπαῖσιν κελαδοῦντες.

ΧΟ. πρῶτα μὲν εὐοδίαν ἀγαθὴν ἀπιόντι ποητῇ
εἰς φάος ὀρνυμένῳ δότε, δαίμονες οἱ κατὰ γαίας,
1530 τῇ δὲ πόλει μεγάλων ἀγαθῶν ἀγαθὰς ἐπινοίας.
πάγχυ γὰρ ἐκ μεγάλων ἀχέων παυσαίμεθ᾽ ἂν οὕτως
ἀργαλέων τ᾽ ἐν ὅπλοις ξυνόδων. Κλεοφῶν δὲ μαχέσθω
κἄλλος ὁ βουλόμενος τούτων πατρίοις ἐν ἀρούραις.

***
Ξαναπαρουσιάζονται ο Πλούτωνας, ο Διόνυσος και ο Αισχύλος.
1500 ΠΛΟΥ. Στο καλό τώρα, Αισχύλε, να πας,
και στην πόλη μας δίνε καλές
σωστικές συμβουλές, και να βάλεις μυαλό
στους ανόητους· κι αυτοί ᾽ναι πολλοί.
Του δίνει ένα σπαθί.
Στον Κλεοφώντα να δώσεις αυτό.
Ξετυλίγει ένα σκοινί.
Τούτο πάλι το στέλνω στους δυο ποριστές,
το Νικόμαχο δα και το Μύρμηκα.
Του δείχνει ένα ποτήρι με κώνειο.
Αυτό,
στον Αρχένομο. Δωσ᾽ τα και πες,
δίχως άργητα εδώ να κατέβουν σ᾽ εμέ.
1510 Αν δεν έρθουν αμέσως —τ᾽ ορκίζομαι, ναι,
στον Απόλλωνα— τότε με σίδερο εγώ
καυτερό θα τους κάμω σημάδια, κι αφού
χεροπόδαρα πω να τους δέσουν (κι ο γιος
του Λευκόλοφου, ο Αδείμαντος, θα ᾽ναι μαζί),
μες στα βάθη της γης θα τους στείλω.
ΑΙΣ. Όπως είπες θα γίνει· μα εσύ να γνοιαστείς
να καθίσει στο θρόνο μου εδώ ο Σοφοκλής
και στο πόδι μου αυτός να τον έχει, ώσπου εγώ
να γυρίσω εδώ κάτω και πάλι· γιατί
είν᾽ ο δεύτερος, λέω, στην αξία.
1520 Και το νου σου, στο θρόνο μου απάνω ποτέ
να μην πάει και καθίσει ο εργάτης αυτός
μπερμπαντιάς και ψευτιάς και χοντρών χωρατών,
κι αν ακόμα δε θέλει.
ΠΛΟΥ., στο Χορό.
Με λαμπάδες ιερές τώρα φέξτε του εσείς,
προβοδίστε τον κιόλας, δικούς του σκοπούς
ξεφωνώντας, δικά του τραγούδια.
ΚΟΡ. Πρώτα, ω του Κάτω εσείς Κόσμου θεοί,
στον ποιητή που μας φεύγει,
νά, κι ανεβαίνει στο φως, καλό δώστε ταξίδι, και δώστε
1530 σκέψεις στην πόλη καλές, που μεγάλα καλά να της φέρουν.
Έτσι από πίκρες βαριές, πολυστέναχτες σύναξες με όπλα,
τέλος κι εμείς θα γλιτώσουμε. Κι ας πολεμά ο Κλεοφώντας
πέρα στους κάμπους του τόπου του,
κι άλλοι μαζί του, όσοι θέλουν.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΚΡΗΤΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ, ΕΥΡΩΠΗ

Ευρώπη ονομαζόταν η κόρη της Τηλέφασσας ή της Κασσιέπειας και του Φοίνικα, γιου του Αγήνορα ή και του ίδιου του Αγήνορα.

 

Ο έρωτας που ενέπνευσε στον Δία και η αρπαγή της από αυτόν θυμίζουν την ιστορία της Περσεφόνης και του Πλούτωνα ή τη συνάντηση του Οδυσσέα και της Ναυσικάς. Και αυτή έπαιζε με τις συντρόφισσές της και μάζευε άνθη σε θαλερό τοπίο στην ακρογιαλιά της Τύρου ή της Σιδώνας, όπου βασίλευε ο πατέρας της. Εκεί την είδε ο Δίας. Για να την πλησιάσει μεταμορφώθηκε σε ήρεμο κάτασπρο ταύρο, με κέρατα σαν μισοφέγγαρο το καθένα, που πήγε και ξάπλωσε στα πόδια του κοριτσιού. Τον φόβο διαδέχθηκε η επιθυμία του κοριτσιού να καθίσει στη ράχη του. Γρήγορος σαν αστραπή, ο ταύρος ανασηκώθηκε και όρμησε στη θάλασσα ώστε να μην προλάβει η Ευρώπη να κατεβεί αλλά ούτε και κανένας να προλάβει να παρέμβει. Το ζευγάρι συνόδευε πομπή (δελφίνια, Νηρηίδες, Τρίτωνες, Ποσειδώνας) μέχρι την Κρήτη.

Αγκιστρωμένη στα κέρατα η Ευρώπη, κατέβηκε από τη ράχη του ζώου στη Γόρτυνα, όπου οι Ώρες ετοίμασαν το νυφικό κρεβάτι στο Δικταίον άντρον, τόπο γέννησης του Δία, ή στη Γόρτυνα, πλάι στον ποταμό Ληθαίο και κάτω από πλατάνια που από τότε δεν έχαναν ποτέ το φύλλωμά τους (δενδρολατρεία) ή στο Ιδαίον άντρο. Τα δώρα του Δία στη νύφη ήταν: ο Τάλος (χάλκινος γίγαντας που προστάτευε την Κρήτη), ένας χρυσός σκύλος (δεν του ξέφευγε κανένα θήραμα), μια φαρέτρα με βέλη που δεν αστοχούσαν.

Από την ένωση του ζευγαριού προέκυψαν τρία παιδιά, ο Μίνωας, ο Σαρπηδόνας, ο Ραδάμανθυς.

 

Την εποχή που γίνονταν οι ιεροί γάμοι στην Κρήτη βασίλευε ο Αστέριος ή Αστερίων που κρατούσε από τον Δευκαλίωνα.

 

Ο πατέρας του Τέκταμος, γιος του Δώρου, είχε έρθει στην Κρήτη και παντρεύτηκε την κόρη του Κρηθέα. Με αυτό τον άκληρο γιο του ζεύγους, τον Αστερίωνα πάντρεψε ο Δίας την Ευρώπη, ο οποίος υιοθέτησε τα παιδιά της από τον Δία και σε αυτά παρέδωσε την εξουσία του. ( Δεν μπορεί να μην επισημάνει κανείς ότι μόνο μεταγενέστερη μυθοπλασία θα τεκμηρίωνε την παρουσία Δωριέων στο νησί πριν καν εμφανιστεί η γενιά του Μίνωα, ότι πολιτικοί λόγοι θα υπέτασσαν την παλαιά γενιά του Μίνωα στους νεότερους Δωριείς.)

Η Ευρώπη μετά τον θάνατό της λατρεύτηκε με το όνομα Ελλωτίς ή Ελλωτία. Στα Ελλώτια, γιορτή χαράς για την ανάσταση της φύσης, έπλεκαν ένα τεράστιο στεφάνι με περίμετρο είκοσι πήχεις (περίπου εννιά μέτρα) γύρω από τους μηρούς του αγάλματός της. Ο Αθήναιος παραδίδει ότι μέσα σε αυτό το στεφάνι περιέφεραν τα οστά της Ευρώπης σε πομπή. Όσο για τον ταύρο στον οποίο μεταμορφώθηκε ο Δίας απαθανατίστηκε ως ο ομώνυμος αστερισμός ανάμεσα στα σημεία του ζωδιακού κύκλου. Και εδώ, το θηλυκό παραμένει στη γη, ενώ το αρσενικό τοποθετείται στον ουρανό. Αυτή η τοποθέτηση μας επιτρέπει να εκλαμβάνουμε τον μύθο της Ευρώπης και του Δία σαν μια παραλλαγή της ένωσης του Ουρανού και της Γης. Εξάλλου, Προσωκρατικοί φιλόσοφοι, λ.χ. ο Θαλής ή ο Φερεκύδης, θεωρούσαν το νερό ως αρχή των πάντων. Από τα νερά αναδύεται η γη, τα νησιά και το σύνολο της ξηράς. Σε αυτήν την περίπτωση ο μύθος της Ευρώπης μπορεί να συσχετιστεί με άλλους που περιγράφουν την ανάδυση θεαινών, όπως η Αφροδίτη και το όνομα Ευρώπη να θεωρηθεί μια άλλη ονομασία της Γης/Γαίας. Εξάλλου, οι λατρείες προς τιμή της Ευρώπης είναι συνδεδεμένες με δέντρα.

 

Οι απαρχές του συμβολισμού του δέντρου και η σύνδεσή του με θρησκευτικές τελετουργίες εντοπίζονται στο μεταβατικό στάδιο από την οικονομία του κυνηγιού στην οικονομία της γεωργίας, την περίοδο δηλαδή «της συλλεκτικής οικονομίας και της τροφοσυλλογής από τα δέντρα και τα άγρια φυτά», οπότε η ανάπτυξη του δέντρου και η ωρίμανση των καρπών του συσχετίζεται με τις εναλλαγές των εποχών, και ταυτίζεται τελικά με το σύνολο της φύσης και τον κύκλο της ζωής -γι' αυτό και αργότερα το ιερό δέντρο πλαισιώνεται από κοσμογονικά σύμβολα (ήλιος, σελήνη) και τυποποιείται εικαστικά. Το μοτίβο του δέντρου εμφανίστηκε νωρίς στη μινωική κεραμική και σε χρυσά σφραγιστικά δαχτυλίδια, άλλοτε ίσως για να τονίσουν τον αγροτικό χαρακτήρα της κοινωνίας των Μινωιτών (καμαραϊκά αγγεία), άλλοτε με τον ιδιαίτερο συμβολισμό του κύκλου της ζωής (μικρογλυφία).

Η Μεγάλη Θεά, της οποίας η ταύτιση με τη φύση υποβάλλεται στην κρητομυκηναϊκή τέχνη με ποικίλους τρόπους, εμφανίζεται κάτω από το δέντρο να δέχεται προσφορές υποδεικνύοντας σκηνές υπαίθριας λατρείας, ή λατρευτής φέρνει σφάγιο στο ιερό δέντρο, μπροστά από το οποίο έχει τοποθετηθεί κινητός τραπεζιόσχημος βωμός· άλλοτε πάλι το δέντρο, στημένο σε βωμό, μεταφέρεται με πλοίο, ή πλαισιώνεται από δύο αντωπά ζώα. Η επίκληση της θεότητας γίνεται με το άγγιγμα ή το σείσιμο των κλαδιών του δέντρου.

 

Η λατρεία της φύσης διατηρήθηκε, ακόμη κι όταν η Μεγάλη Μητέρα Θεά παραγκωνίσθηκε από τον πολυθεϊσμό της Μυκηναϊκής εποχής που παγιώθηκε αργότερα στο ολυμπιακό δωδεκάθεο. Στην ανεικονική τέχνη των Σκοτεινών Αιώνων επιβιώνει το μοτίβο του δέντρου, όπως και στον εικονογραφικό ρυθμό που ακολουθεί από το τέλος του 8ου αι. π.Χ., κατά την ανατολίζουσα περίοδο αλλά και στο ολυμπιακό δωδεκάθεο με τον θεό «δενδρίτη» και τον Διόνυσο, την Αθηνά και το ιερό της δέντρο, την ελιά. Ακόμη και στην ίδια την Κρήτη, σε στατήρα από τη Γόρτυνα του 4ου αι. π.Χ. (Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, Νέα Υόρκη, Μητροπολητικό Μουσείο), η Ευρώπη, κόρη του Φοίνικα, εικονίζεται καθισμένη πάνω σε δέντρο και όχι πάνω στον ταύρο.

Πώς συνδέονται τα αυτοάνοσα νοσήματα με την ψυχολογία μας

Το ανοσολογικό σύστημα έχει ως σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα μικρόβια, τα παράσιτα ή τα ξένα κύτταρα. Το ανοσολογικό σύστημα παρουσιάζει 4 χαρακτηριστικές ιδιότητες:

Εκπαιδεύεται, δηλαδή όταν θα προσβληθεί από τον εισβολέα θα “μάθει” τον εισβολέα και θα αναπτύξει ειδική ανοσία.

Αναπτύσσει ειδική μνήμη έναντι των εισβολέων που έχει “δει”.

Παρουσιάζει ανοσολογική ανοχή, δηλαδή δε στρέφεται κατά του εαυτού του αλλά διακρίνει τα στοιχεία του οργανισμού του από τα ξένα (αυτοανοχή).

Συνεργάζεται και με άλλα συστήματα του οργανισμού, όπως το νευρικό, μεταβολικό, ενδοκρινολογικό.

Η απώλεια της αυτοανοχής οδηγεί σε παθολογικές καταστάσεις που ονομάζονται αυτοάνοσα νοσήματα που σημαίνει ότι το ανοσολογικό σύστημα επιτίθεται εναντίον δικών του κυττάρων, ιστών και οργάνων με αποτέλεσμα την ανάπτυξη νόσου.

Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι πολυπαραγοντικής αιτιολογίας. Στην ανάπτυξή τους συμμετέχουν γενετικοί, περιβαλλοντικοί (π.χ ιοί, μικρόβια, υπεριώδης ακτινοβολία), ορμονικοί (π.χ οιστρογόνα) και νευροψυχολογικοί παράγοντες (π.χ ψυχοτραυματικά γεγονότα, έντονο στρες).

Τα αυτοάνοσα νοσήματα αφορούν όλες τις ηλικιακές ομάδες και διακρίνονται σε:
οργανοειδικά, δηλαδή σε αυτά όπου προσβάλλεται ένα όργανο (π.χ Διαβήτης τύπου Ι) και σε
συστεμικά όπου προσβάλλονται πολλά όργανα (π.χ ερυθηματώδης λύκος, ρευματοειδής αρθρίτιδα κλπ.).

Στρες και Αυτοάνοσα Νοσήματα

Το ανοσοποιητικό σύστημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στο στρες. Η κύρια ορμόνη του στρες, η κορτιζόλη έχει επίδραση στο ανοσοποιητικό σύστημα. Γενικά, βοηθά στην εξισορρόπηση της ανοσοποιητικής λειτουργίας. Όταν το στρες είναι ισχυρό, ο έλεγχος της κορτιζόλης στο ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί μόνιμα να μειωθεί, οδηγώντας στην αύξηση της φλεγμονής. Η αύξηση της φλεγμονής οδηγεί σε ένα εύρος ασθενειών και διαταραχών συμπεριλαμβανομένων αυτοάνοσων, καρδιολογικών νοσημάτων και διαβήτη. Το ποια διαταραχή θα αναπτυχθεί κάθε φορά είναι αποτέλεσμα συνδυασμού γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Όταν το στρες είναι ισχυρό, ο οργανισμός αρχίζει να αποκτά αντίσταση στην κορτιζόλη ή δεν παράγει αρκετή κορτιζόλη. Όταν αυτό συμβαίνει, η φλεγμονή μπορεί να αυξηθεί λόγω ελλείμματος ενδογενούς αναχαίτισης. Η αύξηση της φλεγμονής μπορεί λοιπόν να οδηγήσει στην εκδήλωση και αυτοάνοσων νοσημάτων. Ενδεχομένως το στρες δεν προκαλεί αυτοάνοσο νόσημα από μόνο του. Ωστόσο για άτομα που έχουν γενετική προδιάθεση, το στρες μπορεί να είναι ένας από τους παράγοντες που οδηγούν στην ανάπτυξη της ασθένειας.

Υπάρχουν πάνω από 50εκ. Αμερικανοί που ζουν με ένα αυτοάνοσο νόσημα και το 75% είναι γυναίκες σύμφωνα με τον Αμερικανικό Οργανισμό για τα Αυτοάνοσα Νοσήματα.

Αυτές οι ασθένειες είναι χρόνιες και η αποτελεσματικότητα της θεραπείας είναι απρόβλεπτη. Η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να επιβραδύνει την πρόοδο της νόσου, όμως σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχουν από ήπιες ως σοβαρές παρενέργειες των φαρμάκων. Ένας παράγοντας που κάνει τη διάγνωση και τη θεραπεία δύσκολη είναι η ευρεία ποικιλία των συμπτωμάτων και οι πολλαπλές περιοχές του οργανισμού που μπορεί να επηρεαστούν.

Η διάγνωση μπορεί να πάρει πολλά χρόνια, ειδικά αν δε λαμβάνονται σοβαρά υπόψη τα συμπτώματα ή ο ασθενής έχει πειστεί ή έχει οδηγηθεί από το περιβάλλον του να αισθάνεται ότι όλα τα συμπτώματα είναι “στο μυαλό του”, κάτι που συνεισφέρει στο να αισθάνονται οι ασθενείς αβέβαιοι για τα συμπτώματά τους και να αναρωτιούνται πόσο γνωρίζουν το σώμα τους και τον οργανισμό τους. Είναι ενθαρρυντικό να τονιστεί ότι η συνεχής ιατρική έρευνα που έχει ως αποτέλεσμα την έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία έχει δώσει στους ασθενείς την ελπίδα ότι μπορούν να ζήσουν πιο ολοκληρωμένη και πιο παραγωγική ζωή.

Ζώντας με ένα Αυτοάνοσο Νόσημα: κοινωνικό και συναισθηματικό πλαίσιο

Ένα κοινό θέμα που αναδύεται ανάμεσα στους ανθρώπους που ζουν με ένα αυτοάνοσο νόσημα είναι το συναίσθημα της μοναξιάς με την ασθένειά τους. Αρκετοί θεωρούν ότι η οικογένεια και οι φίλοι είναι διαθέσιμοι και υποστηρικτικοί αρχικά ή όταν προκύψει μια κρίση, όπως είναι η νοσηλεία, αλλά ότι αυτή η υποστήριξη εξασθενίζει μακροπρόθεσμα.

Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι η οικογένεια και οι φίλοι έχουν και οι ίδιοι από τη μεριά τους βιώσει την απώλεια του αγαπημένου πρώην εαυτού του ασθενούς και συχνά αισθάνονται από τη μεριά τους άγχος και θλίψη. Οι αντικρουόμενες ανάγκες του ασθενή μεν, να βρει και να αποδεχτεί μια καινούρια αίσθηση του εαυτού και αυτές των αγαπημένων δε, να πιαστούν απ’ ό,τι ήξεραν ως τώρα μπορεί να αποτελέσουν πηγή έντασης και στρες στις σχέσεις.

Αρκετοί άνθρωποι με χρόνιο αυτοάνοσο νόσημα νιώθουν ότι υπάρχει ένα έλλειμμα κατανόησης από τους κοντινούς τους ανθρώπους για τις εμπειρίες που βιώνουν και μια έλλειψη επιθυμίας από τους κοντινούς τους να μάθουν για την πάθησή τους.

Αυτό μπορεί να δημιουργήσει συναισθήματα απόρριψης που μπορεί να οδηγήσουν σε αυξημένα συναισθήματα απομόνωσης και μοναξιάς.

Το να διαγνωστεί κάποιος και να ζει με ένα αυτοάνοσο νόσημα, πολλές φορές επηρεάζει την εικόνα του εαυτού και την αντίληψη για τον εαυτό. Ερωτήματα όπως, “ποιος θα με θέλει τώρα” ανακύπτουν, ειδικά σε νεαρότερα και ανύπαντρα άτομα. Συναισθήματα χαμηλής αυτοεκτίμησης, θλίψης, ακόμα και κατάθλιψης συχνά βιώνονται από ανθρώπους που ζουν με αυτοάνοσα νοσήματα και κάποια άτομα μπορεί να βρίσκουν βοηθητική την ψυχοθεραπεία.

Αποτελεσματικότητα της ψυχοθεραπείας στα αυτοάνοσα νοσήματα

Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει μια σημαντική μείωση στα επίπεδα κατάθλιψης, ανησυχίας και καθημερινού στρες σε όσους αντιμετωπίζονται ψυχοθεραπευτικά με γνωστικοσυμπεριφορικές μεθόδους και μια σημαντική βελτίωση στη γενική ποιότητα ζωής και τη βίωση σωματικών συμπτωμάτων.

Με τη γνωστικοσυμπεριφορική θεραπεία επιτυγχάνεται επαναπρογραμματισμός των σκέψεων όσον αφορά τις πεποιθήσεις υγείας. Επίσης, με την αλλαγή των δυσλειτουργικών αρνητικών σκέψεων επιτυγχάνεται αλλαγή στη συμπεριφορά και τη συναισθηματική βίωση. Τέλος, βοηθάει τον ασθενή να δεχθεί τη διάγνωση και να προσαρμόσει ανάλογα τη ζωή του, να κατανοήσει τις πληροφορίες του ιατρού και άλλων επαγγελματιών υγείας, να συμμορφωθεί με τη φαρμακευτική αγωγή και την όποια θεραπεία και να βάλει στόχους για το μέλλον.
-----------------
Βιβλιογραφία
“Association of Stress-Related Disorders With Subsequent Autoimmune Disease,” Song, H., Fang, F., Tomasson, G., et al, JAMA 2018; 319:2388-2319
McGonagle D, McDermott MF. A proposed classification of the immunological diseases. PLoS Med. 2006;3:e297.
Efficacy of Cognitive Behavioural Therapy for the Treatment of Chronic Stress in Patients with Lupus Erythematosus: A Randomized Controlled Trial. Psychotherapy and Psychosomatics 2010; 79:107-115

Τα όνειρα είναι η φωνή της ψυχής μας. Ας την αφήσουμε να μας μιλήσει και με σοφία να μας καθοδηγήσει στη ζωή

Κάποιοι λένε πως δεν βλέπουν όνειρα, μα αυτό δεν αληθεύει. Όλοι μας βλέπουμε πολλά όνειρα, και όχι μόνο κατά τη διάρκεια του σταδίου REM, όπου θεωρούταν παλιότερα το στάδιο του ύπνου που ονειρευόμαστε. Κάποιοι θυμούνται τα όνειρά τους μόλις ξυπνήσουν αλλά μετά από λίγο χάνονται απ’ την μνήμη σαν να μην έχουν υπάρξει ποτέ, όσο αληθινά κι αν τους φάνηκαν. Πολλές φορές βλέπουμε επαναλαμβανόμενα όνειρα, ακόμα κι επί σειρά ετών. Τα τρομακτικά όνειρα, οι γνωστοί εφιάλτες, μας ταλαιπωρούν κάποιες νύχτες και ίσως να επηρεάζουν τη διάθεση μας κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Είτε τα όνειρα που βλέπουμε μας δημιουργούν μια ευχάριστη αίσθηση, είτε μας γεμίζουν φόβο και αγωνία μήπως και γίνουν προφητικά, ας ονειρευτούμε ελεύθερα και άφοβα. Γιατί τα όνειρα είναι η συμβολική γλώσσα του ασυνείδητου. Είναι η ψυχή μας που μας μιλάει, που θέλει να μας δείξει με σοφό τρόπο το δρόμο που εκείνη θα ήθελε να ακολουθήσουμε ώστε να βρούμε την εσωτερική μας γαλήνη και αρμονία. Είναι ο τρόπος της για να διαχειριστεί τα ερεθίσματα της καθημερινότητας και τα έντονα συναισθήματα που προκύπτουν.

Αν επιθυμούμε να ακούσουμε την ψυχή μας, να έρθουμε σε επαφή με τον βαθύτερο εαυτό μας και τις επιθυμίες του, ας αφουγκραστούμε τα όνειρά μας. Sleep over it, λένε οι αγγλοσάξονες και εννοούν πως όταν κάτι μας απασχολεί, ας κοιμηθούμε και όταν ξυπνήσουμε θα έχουμε βρει τη λύση. Όταν λοιπόν, θέλουμε να πάρουμε μια απόφαση, όταν έχουμε να επιλέξουμε έναν δρόμο και έχουμε μια εσωτερική σύγκρουση, μια αντίφαση μέσα μας, τότε λίγο πριν κοιμηθούμε ας ζητήσουμε από τον εαυτό μας να μας δώσει την απάντηση. Να μας οδηγήσει στο δρόμο που χαράζει η ψυχή μας.

Αν έχουμε επαναλαμβανόμενα όνειρα, αυτό σημαίνει πως η ψυχή μας προσπαθεί κάποιο μήνυμα να στείλει στον συνειδητό εαυτό μας, αλλά εμείς επιμένουμε να το αγνοούμε. Το καλύτερο για εμάς είναι να σκύψουμε πάνω απ’ το όνειρο και να προσπαθήσουμε να το αποκωδικοποιήσουμε. Πολλές φορές μας είναι δύσκολο να βρούμε το νόημα του ονείρου μας. Σ’ αυτή την περίπτωση, η βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας που έχει εκπαιδευτεί στην ανάλυση ονείρων, θα είναι πολύτιμη, ώστε να μπορέσουμε να γνωρίσουμε τον πλούσιο κόσμο της ψυχής μας. Ο ειδικός θα μας καθοδηγήσει να βρούμε τι συμβολίζει για εμάς προσωπικά η κάθε εικόνα, και σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να επιβάλλει τη δική του ερμηνεία.

Μπορούμε και μόνοι μας να αποκωδικοποιήσουμε τα όνειρά μας, σημειώνοντάς τα αμέσως μόλις ξυπνήσουμε. Ένα χαρτί και ένα μολύβι δίπλα στο κομοδίνο θα μας βοηθήσουν να καταγράψουμε με κάθε λεπτομέρεια το όνειρο που είδαμε. Σημαντικό είναι το συναίσθημα που κυριαρχεί στο όνειρο και μας δείχνει πως νιώθει η ψυχή μας, ακόμα κι αν εμείς δεν νιώθουμε έτσι, γιατί επί της ουσίας τείνουμε να απωθούμε τα επώδυνα συναισθήματα. Τα πρόσωπα, τα αντικείμενα και οι καταστάσεις συμβολίζουν κομμάτια του εαυτού μας που συνήθως δεν τους δίνουμε φωνή, ή δεν θέλουμε καν να δούμε. Χρειάζεται να αναρωτιόμαστε τι σημαίνει για μας για παράδειγμα η θάλασσα, ο σκύλος, το ασανσέρ.

Αποκωδικοποιώντας τα σύμβολα και διερωτώμενοι κάθε φορά τι σημαίνουν για εμάς, ενώνουμε τα κομμάτια σε μια ιστορία που μπορεί να μας φανερώσει που βρισκόμαστε στο σήμερα, να μας δείξει κάτι που δεν θέλουμε να δούμε συνειδητά, ή να μας δώσει μια απάντηση σε κάτι που μας απασχολεί.

Ας ονειρευτούμε λοιπόν ελεύθερα και άφοβα. Ας αναζητήσουμε τα όνειρά μας, γιατί σε αυτά θα βρούμε τη σοφία της ψυχής μας. Όσο περισσότερο γνωρίζουμε τον βαθύτερο εαυτό μας και τον αφουγκραζόμαστε, τόσο περισσότερο θα αναπτυσσόμαστε ψυχικά και πνευματικά, βρίσκοντας τη γαλήνη που θα μας οδηγήσει στην προσωπική ολοκλήρωση και πληρότητα.

Το "βρώμικο" μυαλό των δημιουργικών ανθρώπων

Σύμφωνα με μια εξέχουσα θεωρία, η δημιουργική διαδικασία περιλαμβάνει τέσσερα στάδια: προετοιμασία, επώαση, διευκρίνιση και επαλήθευση. Αυτά είναι όλα καλά στη θεωρία. Στην πραγματικότητα όμως, η δημιουργική διαδικασία είναι συχνά κάπως έτσι: Η δημιουργική διαδικασία - από την πρώτη σταγόνα χρώματος στον καμβά μέχρι την έκθεση τεχνης - περιλαμβάνει ένα μείγμα συναισθημάτων, κινήτρων, δεξιοτήτων και συμπεριφορών

Θα επρόκειτο για ένα θαυμάσιο αποτέλεσμα, αν αυτά τα συναισθήματα, τα χαρακτηριστικά και οι συμπεριφορές, συχνά, δεν έρχονταν σε αντίθεση το ένα με το άλλο κατά τη διάρκεια της δημιουργικής διαδικασίας, δημιουργώντας εσωτερική και εξωτερική ένταση. Πράγματι, οι δημιουργικοί άνθρωποι συχνά θεωρούνται ως παράξενοι, περίεργοι και εκκεντρικοί.

Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες έχουν προσπαθήσει να κατανοήσουν την προσωπικότητα των δημιουργικών ανθρώπων. Αλλά δεν είναι εύκολο να μπουν κάτω από το μικροσκόπιο. Όπως ο ψυχολόγος Μιχάι Τσίκζεντμιχαϊ, ο οποίος έχει πάρει συνέντευξη από δημιουργικούς ανθρώπους σε διάφορους τομείς, επισημαίνει:

«οι δημιουργικοί άνθρωποι δείχνουν τάσεις σκέψης και δράσης που στους περισσότερους άνθρωπους είναι διαχωρισμένες. Περιέχουν αντιφατικά άκρα: αντί να είναι ένα ‘άτομο’, το καθένα από αυτά είναι ένα ‘πλήθος’».

Οπότε, πώς μπορούμε να βάλουμε σε τάξη το ακατάστατο μυαλό των δημιουργικών ανθρώπων; Μια νέα μελέτη δίνει ελπίδα. Οι Ψυχολόγοι Guillaume Furst, Paolo Ghisletta και Todd Lubart παρουσιάζουν ένα ολοκληρωμένο μοντέλο της δημιουργικότητας και της προσωπικότητας που είναι βαθιά θεμελιωμένο σε προηγούμενες έρευνες σχετικά με την προσωπικότητα των δημιουργικών ανθρώπων.

Φέρνοντας στο προσκήνιο πολλά διαφορετικά ερευνητικά θέματα μαζί, έχουν εντοπίσει τρεις «υπέρ-παράγοντες» της προσωπικότητας που προβλέπουν τη δημιουργικότητα: Πλαστικότητα, Απόκλιση και Σύγκλιση.

Οι υπερ-παράγοντες της Προσωπικότητας

Η Πλαστικότητα: αποτελείται από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας όπως το να είναι κανείς ανοιχτός σε νέες εμπειρίες, την εξωστρέφεια, την υψηλή ενέργεια και την έμπνευση. Ο κοινός παράγοντας εδώ είναι το υψηλό κίνητρο για εξερεύνηση και τα υψηλά ποσοστά ντοπαμίνης «ο νευρορυθμιστής της εξερεύνησης» που κυλά μέσα από το μυαλό τους. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει μια ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της Πλαστικότητας και της δημιουργικότητας, ιδιαίτερα στις τέχνες.

Η Απόκλιση: αποτελείται από τα χαρακτηριστικά της μη-συμμόρφωσης, της παρορμητικότητας, της χαμηλής ευχαρίστησης και ευσυνειδησίας. Οι άνθρωποι που χαρακτηρίζονται από το στοιχείο της απόκλισης μπορεί να φαίνονται εκτός πραγματικότητας αλλά συχνά είναι απλά πολύ ανεξάρτητοι στοχαστές. Αυτός ο υπερ-παράγοντας είναι κοντά στην έννοια του Hans Eysenck περί "ψυχωτισμού". Καθ 'όλη τη ζωή του, ο Eysenck υποστήριξε ότι αυτά τα μη συμμορφούμενα χαρακτηριστικά συμβάλλουν σημαντικά σε υψηλά δημιουργικά επιτεύγματα.

Η Σύγκλιση: αποτελείται από υψηλή ευσυνειδησία, ακρίβεια, επιμονή και κριτικό πνεύμα. Αν και συνήθως δεν περιλαμβάνονται στα αυτονόητα στοιχεία της δημιουργικότητας, τα χαρακτηριστικά αυτά έχουν επίσης σημαντική συμβολή στη δημιουργική διαδικασία.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η Σύγκλιση ήταν έντονα συνδεδεμένη με την Πλαστικότητα. Με άλλα λόγια, εκείνοι που ήταν ανοιχτοί σε νέες εμπειρίες, εμπνευσμένοι, ενεργητικοί και διερευνητικοί έτειναν να έχουν επίσης υψηλά επίπεδα επιμονής και ακρίβειας. Ο κοινός παράγοντας εδώ είναι πιθανότερα η υψηλή ενέργεια. Η πράξη και έμπνευση αλληλοτροφοδοτούνται, οδηγώντας σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα ενέργειας.

Παρ 'όλα αυτά, οι τρεις αυτοί υπερ-παράγοντες ήταν εν μέρει διακριτοί. Για παράδειγμα, τα άτομα που ήταν ανοιχτοί σε νέες εμπειρίες και εμπνεύσεις, δεν ήταν κατ 'ανάγκη επαναστατικοί, παρορμητικοί, κριτικοί ή δεν είχαν κίνητρα για να πετύχουν.

Τα στάδια της δημιουργικότητας

Με μία κριτική ματιά, αυτοί οι τρεις σούπερ-παράγοντες διέφεραν σε σημασία ανάλογα με το στάδιο της δημιουργικής διαδικασίας. Ενώ είναι αλήθεια ότι η δημιουργική διαδικασία είναι ακατάστατη, οι επιστήμονες έχουν βάλει κάποια τάξη στα πράγματα, συμφωνώντας σε δύο ευρείες κατηγορίες των διαδικασιών που λειτουργούν συνεργατικά και οδηγούν σε υψηλά επίπεδα δημιουργικότητας: Η Ενεργοποίηση και η Επιλογή.

Η Ενεργοποίηση αποτελείται από την παραγωγή ιδεών και την πρωτοτυπία. Κατά το στάδιο αυτό, είναι κρίσιμο να φιμώσει κανείς την εσωτερική κριτική φωνή του και να φανταστεί πολλές διαφορετικές δυνατότητες. Αυτό το στάδιο αφορά στην ποσότητα των ιδεών.

Ωστόσο, η Ενεργοποίηση είναι απαραίτητη αλλά όχι επαρκής για τη δημιουργικότητα.

 

Η Επιλογή διευκολύνει τις ιδέες να γίνουν όχι μόνο μυθιστόρημα, αλλά και πολύτιμες για την κοινωνία. Το στάδιο της Επιλογής περιλαμβάνει μεθόδους όπως η κριτική, η αξιολόγηση, η τυποποίηση και η επεξεργασία των ιδεών. Όπως ο Furst και οι συνεργάτες του επισημαίνουν, «ο απώτερος στόχος της Επιλογής είναι να σχηματιστεί ένα συνεκτικό τελικό προϊόν, παρέχοντας ένα συνεχή έλεγχο κατά την ανάπτυξή του».

 

Κοιτάζοντας τους υπέρ-παράγοντες της προσωπικότητας, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η Πλαστικότητα και η Απόκλιση ήταν πιο στενά συνδεδεμένες με το στάδιο "Ενεργοποίηση" της δημιουργικότητας. Αντίθετα, η Σύγκλιση ήταν πιο έντονα συνδεδεμένη με την "Επιλογή". Αυτό είναι λογικό, θεωρώντας ότι η δημιουργικότητα περιλαμβάνει δύο διαδικασίες που αφορούν στην καινοτομία και σε διαδικασίες σχετικά με την χρησιμότητα. Πράγματι, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αλληλεπίδραση της Ενεργοποίησης και της Επιλογής συνδέθηκαν τόσο με την ένταση όσο και με την επίτευξη καθημερινών δημιουργικών δραστηριότητων.

 «Για μια στιγμή!», θα μπορούσε να πει κάποιος. Πώς μπορεί η δημιουργικότητα να σχετίζεται με όλα αυτά τα πράγματα: άνοιγμα στις εμπειρίες, έμπνευση, υψηλή ενέργεια, παρορμητικότητα, επαναστατικότητα, κριτική σκέψη, ακρίβεια και ευσυνειδησία; Δεν είναι αυτό αντιφατικό;

Πράγμα που μας φέρνει πίσω στην αρχή αυτού του άρθρου. Η δημιουργικότητα περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά στάδια. Εκείνοι που είναι ικανοί να επιτύχουν τα υψηλά στάνταρντ της ανθρώπινης δημιουργικής έκφρασης, είναι εκείνοι που όχι μόνο έχουν την ικανότητα να περικλείουν όλα αυτά τα χαρακτηριστικά και τις συμπεριφορές μέσα τους, αλλά να είναι ευέλικτοι να εναλλάσσονται μεταξύ αυτών σε κάθε στάδιο της δημιουργικής διαδικασίας και να το προσαρμόζουν ανάλογα σε κάθε στιγμή.

Σας είπαμε ότι η δημιουργικότητα είναι «βρώμικη υπόθεση».

Τα πιο κρίσιμα στάδια σε κάθε ερωτική σχέση και πώς θα τα περάσεις με επιτυχία

Κάθε σχέση περνάει φάσεις. Κάποιες μοιάζουν εύκολες και άκρως διασκεδαστικές ενώ κάποιες άλλες δοκιμάζουν τα όρια των συντρόφων αλλά και την αφοσίωσή τους. Έχεις ποτέ αναρωτηθεί ωστόσο, πώς μπορεί κάθε φάση να επηρεάσει την πορεία μιας σχέσης; Ποια είναι η κατάλληλη στιγμή να δεις μια σχέση πιο σοβαρά; Και τελικά, υπάρχει ο περίφημος «μήνας του μέλιτος»; Κι αν υπάρχει, τι σημαίνει για τη σχέση όταν τελειώσει;

Σύμφωνα με δύο ειδικούς: την Bela Gandhi και τη Nora DeKeyser υπάρχουν 5 κρίσιμα στάδια σε κάθε ρομαντική σχέση. Δες παρακάτω όλα όσα αποκάλυψαν:

Η Άχαρη Φάση
Όσο καλή χημεία κι αν έχεις με κάποιον, υπάρχει πάντα μία πρώτη άβολη φάση πριν, και πολλές φορές μετά, από το πρώτο ραντεβού. Καθώς κάθε πλευρά διερευνά το κατά πόσο υπάρχει κοινό έδαφος αλλά και ανταπόκριση, αυτή η φάση είναι μία από τις πιο δύσκολες και λιγότερο απολαυστικές για κάθε νέο ζευγάρι. Είναι όμως και μία φάση που δεν μπορείς να αποφύγεις.

Η συμβουλή των ειδικών; «Και οι δύο πλευρές έχουν άγχος, υπεραναλύουν και ανησυχούν για το αν αυτό θα είναι ένα ακόμα αποτυχημένο πρώτο ραντεβού. Πάντα λοιπόν να βγαίνεις ένα δεύτερο ή και τρίτο ραντεβού πριν να απορρίψεις το άτομο απέναντί σου, γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι ακριβώς ο εαυτός τους τόσο νωρίς σε μια γνωριμία. Όταν αυτό το στάδιο περάσει, τα πράγματα γίνονται πιο απλά». Το κλειδί λοιπόν είναι η επικοινωνία.

Η Φάση της Έλξης
Αυτή είναι η περίφημη φάση του «μέλιτος», η χρυσή εποχή μιας σχέσης που η έλξη, η οικειότητα και ο θαυμασμός χτυπάνε κόκκινο. «Αναγνωρίζεις όλες τις καλές πλευρές του συντρόφου σου και θες να σε ερωτευτούν ολοκληρωτικά». Και ενώ αυτή η φάση τελειώνει για όλους κάποια στιγμή, δεν σημαίνει πως τελειώνει και ο έρωτας.

Αυτός είναι ο μοναδικός παράγοντας που χτίζει μακροχρόνιες σχέσεις
«Όταν τελειώσει ο έρωτας μπορεί να νιώθεις ότι ενδιαφέρεσαι βαθιά για τον σύντροφό σου αλλά να συνειδητοποιείς πως δεν είναι κατάλληλος για σένα σε συναισθηματικό, νοητικό ή πνευματικό επίπεδο».

Για τους υπόλοιπους η έξοδος από τη φάση του μέλιτος σημαίνει πως ανταλλάσσεις τον έντονο πόθο με μία αίσθηση ασφάλειας και οικειότητας που είναι αναντικατάστατη.

Η Ασταθής Φάση
Αυτή είναι η στιγμή που ένα ζευγάρι αποφασίζει το κατά πόσο η νέα αυτή σχέση μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι μακροπρόθεσμο και, ως τέτοια, είναι γεμάτη αμφιβολία και για τους δύο συντρόφους. Μπορεί ακόμα να ξανασκέφτεσαι το κατά πόσο ταιριάζουν οι ζωές και οι αξίες σας. «Το κλειδί και εδώ είναι η ανοιχτή επικοινωνία» λέει ο DeKeyser.

«Πριν να πας σε ένα πιο σοβαρό βήμα ρώτα ευθέως τον σύντροφό σου τι θέλει από μία σχέση. Πώς φαντάζεται να ζήσει τη ζωή του στο μέλλον, ποιες είναι οι πρωταρχικές αξίες του. Αυτή είναι η φάση που και οι δύο πρέπει συνειδητά να αποφασίσουν να δουλέψουν τη σχέση τους, με βάση όλα τα υπέροχα συναισθήματα της προηγούμενης φάσης».

Οι προκλήσεις θα υπάρχουν πάντα, όμως τα ζευγάρια που τις ξεπερνούν μαζί εμβαθύνουν τη σχέση τους και χτίζουν εμπιστοσύνη. Μια σχέση που δεν αξίζει να προχωρήσει χαρακτηρίζεται από μία βασική αίσθηση: ότι είσαι μόνος σου. «Δεν μπορείς να πεις στον σύντροφό σου πώς νιώθεις; Γιατί; Μήπως δεν ανοίγεσαι αρκετά ή μήπως ο άλλος δεν θέλει να δουλέψει όσα προκαλούν τριβές; Σκέψου γιατί συμβαίνει αυτό και συζήτησέ το εκτενώς με τον σύντροφό σου».

Η Φάση της Οικειότητας
Αυτή είναι η στιγμή που θα πρέπει να δείξεις τη δική σου ευάλωτη πλευρά και να δεις τον πιο ευάλωτο εαυτό του άλλου. Ήρθε η ώρα να αντιμετωπίσεις τα λιγότερο κολακευτικά χαρακτηριστικά του συντρόφου σου και μαζί, να αποκαλύψεις και τα δικά σου. Γι’ αυτό και είναι σημαντικό να έχεις πρώτα δουλέψει αυτές τις πλευρές σου και να τις έχεις αποδεχτεί.

Οι ανασφάλειες, τα ελαττώματα και οι φόβοι αποκαλύπτονται, και η σύνδεση βαθαίνει. Έπειτα από αυτή την στάση, έρχεται η τελευταία φάση: εκείνη της πραγματικής συντροφικότητας.

Η Φάση της Συντροφικότητας
Η τελευταία και πιο «ώριμη» φάση της σχέσης είναι θέμα ερμηνείας, αφού διαφέρει για κάθε ζευγάρι. Είναι η φάση που άλλοι επιλέγουν την ερωτική αποκλειστικότητα ενώ άλλοι συγκατοικούν ή δεσμεύονται κοινωνικά ή και νομικά. Σε αυτήν τη φάση ο άλλος είναι ο καλύτερος σου φίλος, σύντροφος και εραστής. Μπορείτε να περάσετε εκατοντάδες ώρες ή μήνες μαζί και βελτιώνετε ο ένας τον άλλο. Υπάρχει, κυρίως, η αίσθηση πως είστε μια ομάδα.

«Αν υπάρχει συμβατότητα, η σχέση μοιάζει εύκολη και απολαμβάνεις τον χρόνο που περνάς με τον άλλο, τότε μπορείτε να προχωρήσετε τη σχέση σας. Αν όμως οι στιγμές που νιώθεις άσχημα είναι περισσότερες από τις καλές, τότε μάλλον αυτή δεν είναι μια υγιής σχέση. Όλες οι σχέσεις θέλουν δουλειά αλλά δεν θα έπρεπε να είναι δύσκολη. Μια καλή σχέση πρέπει σε γενικές γραμμές να είναι εύκολη». Αν υπάρχει σωστή βάση τότε δεν υπάρχει όριο στην ευτυχία που μπορεί να βιώσεις δίπλα στο σύντροφό σου.

Αν θες να λέγεσαι φίλος…

Αν θες να λέγεσαι φίλος, πρέπει να τιμάς το αξίωμα αυτό που έλαβες. Πρέπει να αντιληφθείς πως είναι μια σχέση που θέλει ισότιμη προσπάθεια και από τις δυο πλευρές. Γιατί οι άνθρωποι που γίνονται φίλοι είναι τα άτομα που συνειδητά επιλέξαμε να πορευθούμε μαζί σε κάθε μας χαρά και λύπη.

Αν θες να λέγεσαι φίλος, σε νοιάζει αν ο άλλος είναι καλά. Θα προσπαθήσεις να βρεις χρόνο στη δύσκολη καθημερινότητα που έχουμε μεγαλώνοντας, για να δείξεις το ενδιαφέρον σου. Δεν παίρνει πολύ χρόνο. Δεν χωρούν δικαιολογίες και σίγουρα κανείς δεν θα μας θυμάται για τις σκέψεις μας αλλά για τις πράξεις μας. Όσο μεγαλώνουμε, όσο τα χρόνια περνούν, όλο και πιο δύσκολα κάνουμε φίλους πια. Όλο και πιο δύσκολα απλώνουμε το χέρι για να σφίξουμε έναν άλλο. Γιατί το αφήσαμε πολλές φορές στην πορεία σαν έπρεπε να αντιληφθούμε πως οι άνθρωποι αλλάζουν μέσα από τις καταστάσεις που ζουν.

Αν θες να λέγεσαι φίλος, πρέπει να ξέρεις πως ο άλλος δεν νοιάζεται μόνο για τις χαρές σου. Πρέπει να καταλάβεις ποιος πραγματικά είναι εκεί για εσένα όταν οι πόρτες κλείνουν και μένεις με την στεναχώρια σου αγκαλιά. Γιατί εκείνος που είναι έστω και σιωπηλά δίπλα σου στο μαράζι σου, είναι αυτός που έμεινε χωρίς να το ζητήσεις. Είναι αυτός που διαβάζει κάθε σου σιωπή και κάθε σου δάκρυ και είναι εκεί μέχρι να περάσει η μπόρα.

Αν θες λοιπόν να λέγεσαι φίλος, μάθε να δείχνεις στον άλλο πόσο τον νοιάζεσαι. Μάθε να είσαι αντικειμενικός σε κάθε στιγμή που χρειάζεται τη λογική σου. Μάθε να τιμάς τις στιγμές που σε χρειάζεται στο πλάι του. Μάθε να βλέπεις πάνω απ’ τον εγωισμό σου και δίνε τον καλύτερό σου εαυτό όταν ο άλλος δεν βρίσκει τα κομμάτια του δικού του.

Για αυτό αν είσαι φίλος, μην κοιτάς τα χρόνια που περνούν. Ποτέ δεν ορίζουν τη δύναμη μιας φιλίας. Αντίθετα, την φτιάχνουν οι στιγμές που περνάς με τον άλλο. Την πλάθουν όλες οι χαρές και οι λύπες που περάσατε μαζί. Όλες οι σιωπές που μοιραστήκατε σε κάτι μπαλκόνια τα βράδια παρέα και δεν χρειαζόταν να πείτε λέξη. Γιατί αυτοί οι συνταξιδιώτες δεν χρειάζονται πολλά για να μας καταλάβουν.

Κι αν ήσουνα φίλος με ένα ξεχωριστό άτομο για εσένα μα η ζωή σας τα έφερε αλλιώς και τραβήξατε το δρόμο σας χωριστά, ποτέ μην συννεφιάζεις. Κράτα σφιχτά εκεί μέσα στην καρδιά σου τις όμορφες στιγμές που περάσατε μαζί, δώσε χρόνο στον εαυτό σου να θρηνήσει την απώλεια αυτή και κοίτα στο πλάι σου.

Εκεί θα βρεις εκείνους που δεν χάθηκαν στην πορεία. Που δεν έφυγαν απ’ το πλευρό σου στα δύσκολα. Κάθε φίλος που φεύγει απ’ τη ζωή μας, μαζί του παίρνει ένα κομμάτι του εαυτού μας. Ένα κομμάτι απ’ τη καρδιά μας. Κι όσο κρατάμε τις καλές στιγμές που ζήσαμε μαζί, αυτά τα κομμάτια δεν χάνονται ποτέ.

Όλα όσα μαθαίνεις όταν αγαπάς κάποιον χωρίς ανταπόκριση

Όταν αγαπάς, μαθαίνεις. Ειδικά όταν αγαπάς χωρίς ανταπόκριση, μαθαίνεις πολύ περισσότερα. Πίσω από κάθε πόνο στη ζωή κρύβεται ένα μάθημα. Και τα μαθήματα της μονόπλευρης αγάπης είναι μεγάλα και σημαντικά.

Η αγάπη κρατάει τον κόσμο σε κίνηση. Κρατάει τους ανθρώπους πραγματικά ζωντανούς. Την αγάπη πρώτα τη βρίσκουμε μέσα μας, μαθαίνοντας ν’ αγαπάμε τον εαυτό μας και μετά στους άλλους.

Υπάρχουν φορές που αγαπάμε κι αγαπιόμαστε, υπάρχουν όμως και φορές που η αγάπη μας πέφτει στο κενό. Είναι μία δύσκολη περίοδος να τη ζει κανείς γιατί τον επηρεάζει σε όλα τα επίπεδα. Χάνει την αυτοπεποίθησή του, νιώθει λίγος και μόνος, νιώθει μία μεγάλη ξηρασία μέσα του, καθώς τα αισθήματά του δεν βρίσκουν πρόσφορο έδαφος. Κάθε προσπάθεια να δώσεις την αγάπη σου σ’ αυτόν που αγαπάς καταλήγει σε ακόμη μία πληγή. Και είναι μία δύσκολη κατάσταση, όμως, μπορεί να σε μάθει πολλά.

Όταν αγαπάς χωρίς ν’ αγαπιέσαι, τότε είσαι σε πολύ καλό δρόμο, ακόμη κι αν δεν μπορείς ακόμη να το καταλάβεις. Σημαίνει ότι είσαι ολοκληρωμένος ως άνθρωπος, σημαίνει ότι μπορείς πραγματικά ν’ αγαπήσεις χωρίς να ζητάς ανταλλάγματα. Σημαίνει ότι μπορείς να δώσεις πραγματική αγάπη κι αυτός που θα το εντοπίσει αυτό σε σένα θα είναι πολύ τυχερός. Δεν ξέρουν και δεν μπορούν όλοι οι άνθρωποι ν’ αγαπούν, ειδικά όταν δεν έχουν κάτι να κερδίσουν.

Μαθαίνεις επίσης ότι το να αγαπάς και το να χρειάζεσαι την αγάπη είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Την αγάπη δεν πρέπει να την κυνηγάμε γιατί αυτό μας αγχώνει και μας κάνει δυστυχισμένους κι αυτό είναι ακόμη ένα μάθημα που παίρνουμε όταν αγαπάμε κάποιον χωρίς ανταπόκριση.

Είναι ψυχοφθόρο να ζητάς από κάποιον που δεν νιώθει το ίδιο, να σε αγαπήσει. Η αγάπη πρέπει να είναι κάτι ξεκάθαρο στη ζωή μας και να μας κάνει ευτυχισμένους αντί να μας βάζει σε αδιέξοδες συναισθηματικές καταστάσεις, σε πόνο και αμφιβολίες για τον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας.

H αγάπη μπορεί να σημαίνει πάθος, χωρίς όμως ένα πειθαρχημένο μυαλό, μπορεί και να μας καταστρέψει. Γιατί η αγάπη, κι αυτό μπορεί να ακούγεται συνταραχτικό, δεν είναι απλά ένα συναίσθημα αλλά μία λογική απόφαση του μυαλού να δώσει σε έναν άλλο άνθρωπο για το δικό του καλό και όχι για να γεμίσει ο ίδιος τα κενά του. Είναι μία συνειδητή απόφαση να μοιραστεί τη ζωή του με κάποιον για να κάνουν μαζί τα όνειρά τους πραγματικότητα και να σκοτώσουν την ατομική τους μοναξιά.

Και η αγάπη μπορεί να μας τυφλώσει αν δεν την πάρουμε από τη λογική της πλευρά. Μας τυφλώνει σε τέτοιο σημείο πολλές φορές που δεν μπορούμε να δούμε τα κακά σημάδια και δεν μπορούμε να καταλάβουμε αν ο άλλος μας αγαπάει ή όχι. Ξεγελιόμαστε, γινόμαστε αδύνατοι, ανεχόμαστε άσχημα λόγια και καταστάσεις που σε άλλη περίπτωση δεν θα δεχόμασταν ποτέ. Κι όλα αυτά για να μη χάσουμε κάποιον που στην τελικά δεν το αξίζει.

Αυτό που, πάνω από όλα, μαθαίνεις όταν αγαπάς χωρίς ν’ αγαπιέσαι είναι ότι η αγάπη μπορεί να είναι και μονόπλευρη ναι, όμως, αυτό δεν μπορεί να διαρκέσει για πάντα αλλιώς θα μας φθείρει ψυχολογικά. Η μονόπλευρη αγάπη στην τελική δεν σημαίνει ολοκληρωμένη αγάπη, αυτή δηλαδή που θα μας κάνει πραγματικά ευτυχισμένους και θα γεμίσει τη ζωή μας και το μέσα μας. Έχουμε ανάγκη οι άνθρωποι ν’ αγαπιόμαστε όπως αγαπάμε για να είμαστε ευτυχισμένοι. Τα υπόλοιπα είναι για τους ποιητές.

Μπροστά στο νόμο

Μπροστά στο νόμο στέκει ένας θυρωρός, σ’ αυτό το θυρωρό έρχεται ένας χωρικός και ζητά να μπει μέσα. Μα ο θυρωρός λέει πως δεν μπορεί να τον αφήσει τώρα να μπει.

Ο άνθρωπος συλλογιέται και ύστερα ρωτά μήπως θα μπορούσε να μπει αργότερα.

“‘Ίσως”, λέει ο θυρωρός, “τώρα όμως όχι”.

Η πόρτα είναι ανοιχτή όπως πάντα και καθώς παραμερίζει ο θυρωρός, σκύβει ο άνθρωπος, για να κοιτάξει μέσα από την πόρτα. Μόλις το αντιλήφθηκε αυτό ο θυρωρός, γελά και λέει: “Αν το τραβά η όρεξη σου, δοκίμασε να μπεις, μ’ όλο που σου το απαγόρεψα. Πρόσεξε όμως: είμαι δυνατός. Και δεν είμαι παρά ο πιο κάτω απ’ όλους τους θυρωρούς. Από αίθουσα σ’ αίθουσα είναι κι άλλοι θυρωροί, ο ένας πιο δυνατός από τον άλλο. Τη θέα του τρίτου μόλις, ούτ’ εγώ μπορώ να την αντέξω”.

Τέτοιες δυσκολίες δεν τις περίμενε ο χωρικός. Ο νόμος ωστόσο πρέπει να ‘ναι στον καθένα και πάντα προσιτός, σκέπτεται, και καθώς τώρα κοιτάζει προσεχτικά το θυρωρό, τυλιγμένο στο γούνινο πανωφόρι του, τη μεγάλη σουβλερή του μύτη, τη μακριά, αραιή, μαύρη, τατάρικη γενειάδα, αποφασίζει να περιμένει καλύτερα ίσαμε να πάρει την άδεια να μπει. Ο θυρωρός του δίνει ένα σκαμνί και τον αφήνει να καθίσει πλάι στην πόρτα. Εκεί δα κάθεται μέρες και χρόνια. Κάνει πολλές προσπάθειες να του επιτρέψουν να μπει, και κουράζει τον θυρωρό με τα παρακάλια του. Ο θυρωρός του κάνει συχνά μικρορωτήματα, σαν αυτά που κάνουν οι μεγάλοι κύριοι, και στο τέλος του λέει ολοένα, πως δεν μπορεί ακόμα να τον αφήσει να μπει.

Ο άνθρωπος, που ήταν καλά εφοδιασμένος για το ταξίδι του, τα ξόδεψε όλα, ακόμη κι ό,τι πολύτιμο είχε, σε δωροδοκίες για το θυρωρό.

Εκείνος τα δέχεται όλα και ύστερα λέει: “Τα δέχομαι μόνο και μόνο για να μη νομίσεις πως παρέλειψες τίποτα.”

Όλα αυτά τα πολλά χρόνια ο άνθρωπος παρατηρεί το θυρωρό σχεδόν αδιάκοπα. Αποξεχνά τους άλλους θυρωρούς, κι αυτός ο πρώτος του φαίνεται το μοναδικό εμπόδιο για να μπει στο νόμο. Καταριέται την κακή τύχη. Τα πρώτα χρόνια χωρίς συγκρατημό και δυνατά, αργότερα, όσο γεράζει, μουρμουρίζει μόνο. Αρχίζει να παιδιαρίζει, και, μια και μελετώντας χρόνια το θυρωρό γνώρισε και τους ψύλλους του γούνινου γιακά του, παρακαλεί και τους ψύλλους να τον βοηθήσουν και ν’ αλλάξουν τη γνώμη, του θυρωρού.

Τέλος, το φως λιγοστεύει και δεν ξέρει, αν γύρω του αλήθεια σκοτεινιάζει, ή αν μονάχα τα μάτια του τον απατούν. Ωστόσο, αναγνωρίζει τώρα μια λάμψη μέσα στο σκοτάδι, που ξεχύνεται άσβεστη μέσα από του νόμου την πόρτα. Δεν έχει πια πολλή ζωή. Πριν από το θάνατο του σμίγουν όλες οι πείρες όλης του της ζωής σε ένα ρώτημα, που δεν είχε κάνει ως σήμερα στο θυρωρό. Του γνέφει, γιατί δεν μπορεί πια ν’ ανασηκώσει το ξυλιασμένο του κορμί. Ο θυρωρός πρέπει να σκύψει πολύ κοντά του, γιατί το ύψος του ανθρώπου έχει πολύ αλλάξει.

“Τι θες λοιπόν ακόμα να μάθεις;” ρωτά ο θυρωρός, “είσαι αχόρταγος…”.

“‘Όλοι μάχονται για το νόμο”, λέει ο άνθρωπος, “πώς τυχαίνει να μη ζητά κανένας άλλος εκτός από μένα να μπει;”

Ο θυρωρός νιώθει πως ο άνθρωπος αγγίζει κιόλας στο τέλος και, για να φτάσει την ακοή του που χάνεται, ουρλιάζει: “Κανένας άλλος δε μπορούσε να γίνει δεκτός εδώ, γιατί η είσοδος ήταν για σένα προορισμένη. Πηγαίνω τώρα να την κλείσω.”

Φραντς Κάφκα, ΔΙΚΗ

Ναι, αυτό το αµάξι ταιριάζει στην αρχοντιά σου!

Σε µια αυλή ζούσε κάποτε ένας κόκορας που είχε µεγάλη ιδέα για τον εαυτό του. Ήταν φαντασµένος, όπως λένε.

– Κικιρίκου! φώναζε κάθε τόσο. Με βλέπετε εµένα; Έχω την πιο δυνατή φωνή! Το λειρί µου είναι κόκκινο και µεγάλο και τα φτερά µου πλουµιστά! Κι όσο για τα νύχια µου, µπορώ µ’ αυτά να νικήσω οποιονδήποτε κόκορα στον κόσµο!

Και δώσ’ του κι έκανε συνέχεια βόλτες στην αυλή και καµάρωνε.

– Κικιρίκου! άρχιζε πάλι χωρίς να κουράζεται. Εµπρός, λοιπόν, ποιος κόκορας θέλει να παραβγεί µαζί µου στη δυνατή φωνή; Ποιος κόκορας έχει τη δική µου πολύχρωµη ουρά; Κικιρίκου! Εγώ είµαι ο θαυµαστός κόκορας!

Μια µέρα, τα παιδάκια του σπιτιού άφησαν στην αυλή ένα µικρό αµαξάκι, ένα παιχνιδάκι που τους το είχε αγοράσει ο πατέρας τους.

– Αυτό το αµαξάκι µου αρέσει! είπε ο φαντασµένος κόκκορας. Μ’ αυτό το αµάξι πρέπει να ταξιδέψω σ’ όλο τον κόσµο, να µε δουν όλες οι κότες και τα κοκκόρια και να θαυµάσουν την οµορφιά, τη δύναµη και τη µεγαλοπρέπεια µου.

∆υο γάτοι που τον άκουσαν, τον πλησίασαν και του είπαν: – Ναι, αυτό το αµάξι ταιριάζει στην αρχοντιά σου! Ανέβα επάνω κι εµείς θα το σύρουµε και θα σε γυρίσουµε σε όλο τον κόσµο.

– Μπράβο! φώναξε ο κόκκορας. Ωραία ιδέα. Ας ξεκινήσουµε! Εσείς θα γίνετε τ’ άλογα της άµαξας µου!

Πήδησε µε καµάρι στο αµάξι, οι δυο γάτοι άρχισαν να το τραβούν και βγήκαν από την αυλή.

– Πιο γρήγορα! φώναζε ο φαντασµένος κόκκορας. Πιο γρήγορα! Να δει ο κόσµος όλος την αφεντιά µου! Να θαυµάσει τη δύναµη και την οµορφιά µου!

Μα, στη γωνία του κήπου οι γάτοι σταµάτησαν, όρµησαν πάνω στον κόκκορα και… τον έφαγαν! Ήταν δυο πονηροί γάτοι που κατάφεραν να τον βγάλουν από την αυλή για να τον φάνε µε την ησυχία τους. Κι αυτός ο φαντασµένος τους πίστεψε…

Γιατί πρέπει να ξέρετε ότι όλοι οι φαντασμένοι είναι κουτοί. Όχι µόνο τα κοκκόρια, αλλά και οι άνθρωποι. Εκείνοι που έχουν αξία είναι απλοί, ενώ οι κουτοί είναι καυχησιάρηδες και φαντασµένοι.

ΑΙΣΩΠΟΥ ΜΥΘΟΙ

Οι φυσικοί ανιχνεύουν την αινιγματική περιστροφική ορμή του φωτός

Από την παρατήρηση του Kepler, τον 17 ο αιώνα, ότι το ηλιακό φως είναι ένας από τους λόγους που η ουρά των κομητών πάντα απομακρύνεται από τον Ήλιο, φαίνεται ότι κατανοήθηκε πως το φως ασκεί πίεση στη κατεύθυνση της διάδοσής του. Η πίεση ακτινοβολίας παράγεται από την ορμή που μεταφέρει το φως και παίζει κρίσιμο ρόλο σε μια ποικιλία συστημάτων, από τις ατομικές μέχρι τις αστρονομικές κλίμακες.

Σε μια σχετικά πρόσφατη θεωρητική μελέτη, μια ομάδα από το Κέντρο Αναδυόμενης Ύλης RIKEN, στην Ιαπωνία, έδειξε ότι η πυκνότητα ορμής [σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία, ορμή ανά μονάδα όγκου και είναι ανάλογη με την πίεση ακτινοβολίας] σε μη-ομοιόμορφα οπτικά πεδία έχει ένα ασυνήθιστη συνιστώσα, που είναι κάθετη στη διεύθυνση διάδοσης του φωτός και ανάλογη του οπτικού σπιν, που μετράει το βαθμό της κυκλικής πόλωσης [γραμμική πόλωση-το διάνυσμα του ηλεκτρικού πεδίου ταλαντώνεται συνεχώς (με μεταβαλλόμενο πλάτος) στο ίδιο επίπεδο, κυκλική πόλωση-το άθροισμα των διανυσμάτων δυο (καθέτων) ηλεκτρικών πεδίων (με σταθερό πλάτος) περιστρέφεται κυκλικά, σαν σπείρα, γύρω από τον «άξονα» διάδοσης της φωτεινής δέσμης]. Η ομάδα πρόβλεψε ότι αυτή η ορμή περιστροφής θα μπορούσε να παραγάγει μια εγκάρσια, εξαρτώμενη από την περιστροφή, οπτική δύναμη, με μέτρο λίγες τάξης μεγέθους πιο αδύνατη από ότι η συνήθης πίεση ακτινοβολίας.

Με βάση αυτή τη θεωρητική εργασία, τώρα, μια ομάδα ερευνητών από το RIKEN, το Πανεπιστήμιο του Bristol και άλλα ιδρύματα χρησιμοποίησαν μια εξαιρετικής ακρίβειας τεχνική για να επαληθεύσουν πειραματικά ότι το φως, πράγματι, ασκεί την ιδιαίτερη κάθετη δύναμη, η οποία καθορίζεται από την πόλωση του φωτός. Για να μετρηθεί ο νέος τύπος οπτικής ορμής και η δύναμη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα εξαιρετικά ευαίσθητο νανο-υποστήριγμα, ικανό για ανάλυση της τάξης femtoNewton [1 fN = 10^-15 N] – που σημαίνει ότι μπορεί να μετρήσει μια δύναμη μικρότερη ακόμη και από τη δύναμη βαρύτητας σε ένα βακτήριο. Το νανο-υποστήριγμα βυθίστηκε σε ένα παροδικό ηλεκτρικό πεδίο-προερχόμενο από ηλεκτρομαγνητικό κύμα, ακριβώς επάνω από μια επιφάνεια γυαλιού ολικής εσωτερικής ανάκλασης.

«Τα ευρήματά μας επανεξετάζουν βασικές ιδιότητες της ορμής του φωτός και ανακαλύπτοντας ένα νέο τύπο οπτικής δύναμης, εμπλουτίζουν την οπτική μηχανική», δηλώνει ένα από τα μέλη της συγγραφικής ομάδας της μελέτης. Ενώ ένα ακόμη – κοιτώντας προς το μέλλον – διατυπώνει την άποψη ότι ο έρευνες της ομάδας προσφέρουν ένα νέο παράδειγμα το οποίο θα μπορούσε να παρέχει νέα βαθιά γνώση σε μια ποικιλία φαινομένων: από την εφαρμοσμένη οπτική μέχρι τη φυσική υψηλής ενέργειας.