Η Συναισθηματική Πολυπλοκότητα Βοηθά στον Έλεγχο των Συναισθημάτων

Πολλοί δυτικοί πολιτισμοί βλέπουν τα μεικτά συναισθήματα ως αντανάκλαση της αναποφασιστικότητας. Τα μεικτά συναισθήματα όμως, όπως διαπιστώνει μία νέα μελέτη, είναι ένα σημάδι της συναισθηματικής πολυπλοκότητας και δεν είναι απαραιτήτως ένα σημάδι της αναποφασιστικότητας.

 

Οι άνθρωποι που βιώνουν υψηλότερη συναισθηματική πολυπλοκότητα, σύμφωνα με άλλες μελέτες, είναι επίσης σε καλύτερη θέση να ελέγχουν τα συναισθήματά τους και να έχουν χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης της κατάθλιψης.

 

Τα νέα συμπεράσματα προέρχονται από ερευνητές οι οποίοι εξέτασαν 16 διαφορετικές κουλτούρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, του Καναδά και του Ηνωμένου Βασιλείου.

 

Ο καθηγητής Ίγκορ Γκρόσμαν, ο οποίος ηγήθηκε της μελέτης, δήλωσε:

 

«Οι άνθρωποι σε πολλές δυτικές χώρες αντιλαμβάνονται τα μεικτά συναισθήματα ως ανεπιθύμητα, δηλαδή ότι κάποιος που βιώνει μεικτά συναισθήματα δείχνει να είναι υπερβολικά ευαίσθητος. Στην πραγματικότητα, βρήκαμε ότι τα άτομα του δυτικού πολιτισμού που δείχνουν ανάμεικτα συναισθήματα, βρίσκονται σε καλύτερη θέση να διαφοροποιούν τα συναισθήματά τους και να βιώσουν τη ζωή τους με ένα συναισθηματικά πλούσιο και ισορροπημένο τρόπο».

 

Οι άνθρωποι που ζουν σε πολιτισμούς που είναι αυτοπροσανατολισμένοι - όπως είναι οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και το Ηνωμένο Βασίλειο - παρουσίασαν λιγότερη συναισθηματική πολυπλοκότητα, κατά μέσο όρο.

 

Το εύρημα αυτό συγκρίνεται με άτομα των διαφορετικά προσανατολισμένων πολιτισμών όπου υπάρχει μεγαλύτερη έμφαση στους οικογενειακούς δεσμούς και στο καθήκον. Πολιτισμοί διαφορετικού προσανατολισμού βρίσκονται ενδεικτικά στην Ασία και τη Ρωσία.

 

 Συνέχισε:

«Οι άνθρωποι στους πολιτισμούς διαφορετικού προσανατολισμού, είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν συναισθηματική πολυπλοκότητα, επειδή είναι σε θέση να δουν διαφορετικές οπτικές γωνίες. Για παράδειγμα, θα μπορούσαν να βιώσουν απογοητευτικά μια απώλεια θέσεων εργασίας, αλλά και ως μια συναρπαστική ευκαιρία να περνούν περισσότερο χρόνο με την οικογένεια τους ή να δοκιμάσουν κάτι καινούριο. Ένα άτομο από έναν πολιτισμό που είναι προσανατολισμένος προς τα προσωπικά επιτεύγματα, είναι πιο πιθανό να το βιώσει εξ ολοκλήρου ως αρνητικό».

 

Τα αποτελέσματα της έρευνας προέρχονται από την ανάλυση των κειμένων και από την εξέταση της προσωπικής καταγραφής της συναισθηματικής εμπειρίας από αυτούς τους ανθρώπους.

 

Και συμπλήρωσε:

«Κατά τη διάρκεια του έργου, ο βαθμός στον οποίο ένας πολιτισμός προωθεί την εστίαση στους άλλους ανθρώπους παρά στον εαυτό, συμπεριλαμβανομένης της μεγαλύτερης ευαισθητοποίησης των άλλων, συσχετιζόταν θετικά με όλους τους δείκτες της συναισθηματικής πολυπλοκότητας. Επιπρόσθετα, όταν εξετάσαμε τα άτομα που επικεντρώνονται στους άλλους μέσα σε κάθε πολιτισμό, βρήκαμε ότι έδειξαν επίσης μεγαλύτερη συναισθηματική πολυπλοκότητα σε προσωπικό επίπεδο».

Η ελληνική σύλληψη τού κόσμου: κεντρικές φαντασιακές σημασίες

Η θέσμιση τής κοινωνίας είναι κάθε φορά θέσμιση ενός μάγματος κοινωνικών φαντασιακών σημασιών, πού μπο­ρούμε και πρέπει να καλέσουμε κόσμο φαντασιακών ση­μασιών.

Είμαι υποχρεωμένος, δυστυχώς, εδώ, να περιοριστώ σέ κάποιες κεντρικές ιδέες, βιαστικά διατυπωμένες:

α. Η ερμηνεία πού είχε παλιότερα επικρατήσει και διαδοθεί για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο και άνθρωπο, σαν κόσμο και άνθρωπο αρμονίας και μέτρου, είναι παιδαριωδώς αφελής, ειδυλλιακή προβολή δυτικών σχημά­των και νοσταλγιών τού 18ου και 19ου αιώνα. Η αρμο­νία και το μέτρο για τούς αρχαίους Έλληνες δεν είναι δεδομένα, άλλα προβλήματα και σκοπός-πού ή πραγμα­τοποίησή τους είναι πάντα αβέβαιη και επισφαλής σέ ό,τι άφορά την ανθρώπινη ζωή.

β. Κεντρική για την αρχαία ελληνική σύλληψη είναι ή ιδέα τού Χάους. Για τον Ησίοδο, το σύνολο των όντων (θεοί και άνθρωποι, «πράγ­ματα», «φαινόμενα» και «δυνάμεις») γεννιέται από το χάος, δηλαδή από το τίποτα, το κενό, το μηδέν (χαίνω): η τοί μεν πρώτιστα Χάος γένετ’. Αυτό το Χάος δεν έχει σχέση με την πολύ μεταγενέστερη έννοια τού χάους ως συμφυρμού, κυκεώνα, γενικευμένης αταξίας. Εν­τούτοις όμως, στην ίδια την Θεογονία υπάρχει ένα έσχα­το μέρος ή βάθος, μια ανάποδη τού κόσμου, πού είναι Χάος με την μεταγενέστερη έννοια: ό ποιητής τού δίνει, συμβατικά και συμβολικά, το όνομα Τάρταρος. Οι «ρίζες» τού κόσμου -«της γης και της στείρας θάλασσας»- βγαίνουν απ’ αυτό το τεράστιο κιούπι, πού το στόμα του το ζώνει «τριπλή νύχτα». Οι «ρίζες» τού κόσμου - κόσμος=τάξη-, η «άλλη του όψη» είναι αυτός ό τερατώδης χώρος. Σε τούτη μόνο την όψη (όπου ζούμε και εμείς) βασιλεύει - προς το παρόν- ό Ζευς, και την κάνει να είναι κατά κά­ποιο τρόπο κόσμος.

γ. Ο κόσμος δεν είναι καμωμένος για τους ανθρώπους ούτε ενδιαφέρεται γι’ αυτούς. Γενικότερα, σύμφω­να με την αρχαία ελληνική αντίληψη για την ζωή, δεν υπάρχει καμιά υπερβατική έξωκοσμική δύναμη πού να ενδιαφέρεται για τούς ανθρώπους, ακόμα λιγότερο, να τούς «αγαπάει». Οι θεοί επεμβαίνουν μόνο αν κάποιος τούς ζημιώσει ή ασεβήσει εις βάρος τους κλπ. Εξάλλου, και οι ίδιοι οι θεοί δεν είναι παντοδύναμοι, υπόκεινται σέ μια απρόσωπη Μοίρα, ή οποία έφερε πρώτα τον Ουρανό, έπειτα τον Κρόνο κι έπειτα τον Δία. Ό Προμη­θέας, στην ομώνυμη τραγωδία τού Αισχύλου, μηνύει στον Δία μέσω τού αγγελιαφόρου του Ερμή ότι:

Νέον νέοι κρατείτε και δοκείτε δη

ναίειν απενθή πέργαμ’· ονκ εκ των δ’ εγώ

δισσούς τυράννους έκπεσόντας ησθόμην;

Τρίτον δέ τον νυν κοιρανούντα επόψομαι

αίσχιστα και τάχιστα

[Νέοι, νέαν εξουσία κατέχετε και νομίζετε πώς κατοικείτε απροσπέλαστα απ’ τον πόνο παλάτια- μή­πως δεν είδα

μέχρι τώρα την καθαίρεση δύο τυράννων;

’Έτσι και τον τρίτο, τον σημερινό αφέντη θα δω να πέφτει πολύ άσχημα και πολύ σύντομα],
Προμηθεύς Δεσμώτης

δ. Τουλάχιστον μέχρι το τέλος τού 5ου αιώνα -κι αυτή είναι ή εποχή πού με ενδιαφέρει: 8ος-5ος αιώνας- για την αρχαία ελληνική αντίληψη, ή μετά θάνατον ζωή ή δεν υπάρχει ή, αν υπάρχει, είναι πολύ χειρότερη απ’ την επίγεια ζωή. Αυτό λέγεται σαφώς στην Οδύσσεια, στη Νέκυια, όταν ό Οδυσσέας συναντά τη σκιά του νεκρού Αχιλλέα στον "Άδη, ή όποια και τού λέει:

Μη δη μοι θάνατόν γε παραύδα, φαίδιμ’ Οδυσευ. Βουλοίμην κ’ έπάρουρος εών θητευέμεν άλλω, ανδρί παρ’ ακλήρω, ω μή βίοτος πολύς είη, ή πάσιν νεκύεσσι καταφθίμενοισιν ανάσσειν.

[Το θάνατο μη μου παινεύεις λαμπρέ Οδυσσέα. Καλύτερα την γη να δουλεύω υποτακτικός κάποιου φτωχού χωριάτη με λίγο βιός, παρά να βασιλεύω σ’ όλους αυτούς τούς σβησμένους νε­κρούς]. ’Οδύσσεια

Αυτός είναι, λοιπόν, ο νόμος της υπάρξεως του είναι: νόμος γενέσεως και φθοράς, επιστροφής στο χάος, αν μπορώ να πω, και αναδημιουργίας τού κόσμου από το χάος. Η ιδέα ενός ιστορικού νόμου, εγγυητή μιας ιδανι­κής κοινωνίας, είναι ιδέα άγνωστη στους Έλληνες, όπως άγνωστος είναι ο μεσσιανισμός ή η δυνατότητα έξωκοσμικής φυγής. Η θεώρηση αυτή εμπνέει μια στάση, σύμ­φωνα με την όποια ό,τι είναι να γίνει θα γίνει εδώ. Ότι δεν γίνεται εδώ, δεν γίνεται για μάς, δεν μάς αφορά, γί­νεται αλλού, μεταξύ θεών, ή γίνεται στις ρίζες τού χάους. Το σημαντικό για μάς γίνεται εδώ, εξαρτάται από μάς κι εμείς θα το κάνουμε. Δεν θα το κάνει ούτε ό Θεός, ούτε ή ιστορική αναγκαιότητα, ούτε καμιά πολιτι­κή διεύθυνση, κάτοχος τής επιστημονικής σοφίας επί των πολιτικών πραγμάτων. Θα το κάνουμε εμείς οι άν­θρωποι -αν γίνεται, κι αν μας αφήσει η Μοίρα- ή δεν μπορεί να γίνει. Και αυτό εν γνώσει μας ότι υποκείμεθα στον ίδιο νόμο πού διέπει και τον υπόλοιπο κόσμο, νόμο γενέσεως και φθοράς.

Το χάος το έχουμε και μέσα μας με την μορφή της ύβρεως, δηλ. τής άγνοιας ή αδυναμίας αναγνωρίσεως των ορίων των πράξεων μας· διότι, βεβαίως, αν τα όρια ήσαν σαφή και αναγνωρίσιμα εκ των προτέρων, δεν θα υπήρχε ύβρις, θα υπήρχε απλώς παράβαση ή αμάρτημα, έννοιες χωρίς κανένα βάθος.

Αυτό είναι εξάλλου κι ένα απ’ τα μαθήματα τής τρα­γωδίας, η όποια συνδέεται άμεσα με την φιλοσοφία και την γονιμοποιεί. Σαν πολιτικός θεσμός ή τραγωδία είναι θεσμός αυτοπεριορισμού. Υπενθυμίζει διαρκώς στους Αθηναίους πολίτες ότι υπάρχουν όρια άγνωστα εκ των προτέρων στο δρών υποκείμενο, το οποίο ενεργεί υπεύ­θυνα αναλαμβάνοντας τούς κινδύνους των πράξεων του. Κανείς δεν μπορεί να τού τα υποδείξει εκ των προτέρων. Μόνο του πρέπει να τα καταλάβει ή να τα διαισθανθεί.

Αυτές τίς ιδέες τίς ονομάζω κεντρικές φαντασιακές σημασίες. Αποτελούν τρόπο σημασιοδότησης τής πραγ­ματικότητας, τής ανθρώπινης ζωής και τού κόσμου. Τίς συναντάμε από την καταβολή, από την αρχική σύσταση τού ελληνικού κόσμου, από τον “Όμηρο ήδη και από την μυθολογία. Η σημασία τής διαδοχής Ουρανού, Κρόνου, Διός, όπως περιγράφεται από τον μύθο, εκφράζει την ίδια αυτή φιλοσοφική αντίληψη πού προσπάθησα να διατυπώσω περιληπτικά. Γι’ αυτό και θα μπορούσε να πει κανείς ότι υπάρχουν πολλές και ωραίες μυθολογίες, μια όμως είναι αληθινή·, η αρχαία ελληνική. Αληθινή με την έννοια ότι όλοι οι μύθοι της έχουν ένα σημασιακό υπόβαθρο, μέσα στο οποίο κατοπτρίζεται ή ίδια μας η ζωή και κάθε ανθρώπινη ζωή.

Ο ελληνικός κόσμος κτίζεται πάνω στην επίγνωση ότι δεν υπάρχει φυγή από τον κόσμο κι από τον θάνατο, ότι ο άνθρωπος είναι θνητός. Στο σημείο αυτό θα τολμήσω να διορθώσω ένα μεγάλο Έλληνα ποιητή, τον Ανδρέα ’Εμπειρικό. Στο ποίημά του «Εις την οδόν των Φιλελλή­νων», ο Εμπειρικός τελειώνει με την ευχή:

να γίνη πανανθρώπινη, η δόξα των Ελλήνων, πού πρώτοι, θαρ­ρώ, αυτοί, στον κόσμο εδώ κάτω, έκαμαν οίστρο της ζωής τον φόβο του θανάτου.

Εγώ θα έλεγα: έκαμαν οί­στρο τής ζωής την γνώση του θανάτου.

Ο φόβος του θανάτου διακατείχε παντού και πάντοτε όλους τούς θνητούς. Ίσως αυτός μάς εμποδίζει κι εμάς σήμερα, όπως εμπόδισε πολλές φορές στο παρελθόν τούς ανθρώπους, να έχουμε τον απαιτούμενο οίστρο για την ζωή μας, να έχουμε δηλαδή την επίγνωση ότι είμαστε πραγματικά θνητοί, και ότι έχουμε να κάνουμε, αν γίνε­ται, θα γίνει εδώ, από μάς, και εδώ θα το κάνουμε, εμείς.

Να μάθεις να διαχειρίζεσαι τις σχέσεις σου

Δεν υπάρχει μάθημα στο σχολείο για το πώς να είσαι μία ή ένας σωστός σύντροφος. Διδασκόμαστε τη βιολογία του φύλου, τη νομιμότητα του γάμου και ίσως να έχετε διαβάσει και μερικές σκοτεινές ιστορίες αγάπης από τον 19ο αιώνα. Αλλά όταν η ώρα να διαχειριστούμε τις σχέσεις μας, δεν έχουμε βοήθεια … ή ακόμη χειρότερα μας δίνονται συμβουλές από στήλες γυναικείων περιοδικών. Σε αυτά τα θέματα, δοκιμάζουμε, κάνουμε (πολλά) λάθη και μαθαίνουμε.

Μέρος του προβλήματος είναι ότι πολλές ανθυγιεινές συνήθειες των σχέσεων μας είναι συνυφασμένες με την κουλτούρα μας. Λατρεύουμε τη ρομαντική αγάπη – ξέρετε, αυτή τη συγκλονιστική και παράλογη ρομαντική αγάπη που με κάποιο τρόπο βρίσκει λογικό το σπάσιμο των πιάτων στον τοίχο κλαίγοντας-και χλευάζουμε την πρακτική ή την αντισυμβατική σεξουαλικότητα. Άνδρες και γυναίκες αντικειμενοποιούν ο ένας τον άλλο και τις σχέσεις τους όλο και περισσότερο. Έτσι, οι σύντροφοί μας συχνά θεωρούνται ως περιουσιακά στοιχεία και όχι κάποιος για να μοιραστούμε αμοιβαία συναισθηματική υποστήριξη.

Καθώς για τους περισσότερους από εμάς, η μαμά και ο μπαμπάς δεν ήταν το καλύτερο παράδειγμα, ευτυχώς, έχει υπάρξει πολλή ψυχολογική έρευνα σε υγιείς και ευτυχισμένες σχέσεις τις τελευταίες δεκαετίες και έχουν βρεθεί κάποιες γενικές αρχές που οι περισσότεροι άνθρωποι αγνοούν ή δεν ακολουθούν. Είναι γεγονός ότι κάποιες από αυτές τις αρχές πάνε ενάντια σε αυτό που παραδοσιακά θεωρείται «ρομαντικό» ή φυσιολογικό σε μια σχέση.

Παρακάτω είναι έξι από τις πιο κοινές τάσεις στις σχέσεις που πολλά ζευγάρια σκέφτονται ότι είναι υγιείς και φυσιολογικές, αλλά στην πραγματικότητα είναι τοξικές και τις καταστρέφουν.

1. «Το σκορ φταιξίματος»
Το «σκορ φταιξίματος» είναι το φαινόμενο που έχουμε όταν κάποιος συνεχίζει να σας κατηγορεί για τα λάθη που έχετε κάνει στο παρελθόν. Όταν το κάνουν και οι δύο άνθρωποι στη σχέση γίνεται το «σκορ φταιξίματος της σχέσης» και μια μάχη για να δούμε ποιος έχει κάνει τα πιο πολλά λάθη όλους αυτούς τους μήνες ή τα χρόνια και ως εκ τούτου, ποιος οφείλει στον άλλο περισσότερο.

Γιατί είναι τοξικό: Το «σκορ φταιξίματος» είναι τοξικό γιατί ο ένας ή και οι δύο άνθρωποι χρησιμοποιούν τα λάθη και τις αδικίες του παρελθόντος, ώστε να προσπαθήσουν να δικαιολογήσουν την τρέχουσα δικαιοσύνη, υπενθυμίζοντας τις ενοχές και την πικρία με σκοπό το χειρισμό του συντρόφου σας. Αν αυτό συμβαίνει για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, οι σύντροφοι τελικά ξοδεύουν το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς τους προσπαθώντας να αποδείξουν ότι είναι λιγότερο ένοχοι από το άλλο, αντί να λύσουν το πρόβλημα του παρόντος. Οι άνθρωποι ξοδεύουν όλο το χρόνο τους προσπαθώντας να είναι λιγότερο λάθος για τον άλλον, αντί να είναι πιο σωστοί για τον άλλον.

Τι πρέπει να κάνετε: Αντιμετωπίστε το κάθε θέμα ξεχωριστά. Επίσης, θα πρέπει να αναγνωρίσετε ότι με την επιλογή του να είστε με τον σημαντικό «άλλο», επιλέγετε να είστε και με όλες τις προηγούμενες ενέργειες και τις συμπεριφορές του. Εάν δεν τις αποδέχεστε αυτές, τελικά δεν θα αποδεχτείτε ούτε τον άλλον. Αν κάτι σας ενόχλησε πριν από ένα χρόνο, θα πρέπει να είχατε ασχοληθεί με αυτό πριν από ένα χρόνο.

2. Τα υπονοούμενα και η παθητική επιθετικότητα
Αντί να δηλώνει την επιθυμία ή την σκέψη του ανοικτά, η/ο σύντροφός σας προσπαθεί να σας ωθήσει προς τη σωστή κατεύθυνση για το βρείτε μόνη/μόνος σας. Αντί να λέτε αυτό που πραγματικά σας ενοχλεί, βρίσκετε μικρούς και ασήμαντους τρόπους για να εκνευρίσετε την/τον σύντροφό σας και τότε να δικαιολογηθούν τα παράπονά σας.

Γιατί είναι τοξικό: γιατί δείχνει ότι δεν νιώθετε άνετα να επικοινωνείτε ανοιχτά και ξεκάθαρα μεταξύ σας. Ένα άτομο δεν έχει κανένα λόγο να είναι παθητικά-επιθετικό εάν αισθάνεται ασφαλείς ώστε να εκφράσει οποιοδήποτε θυμό ή ανασφάλεια μέσα στη σχέση χωρίς να επικριθεί για αυτό.

Τι πρέπει να κάνετε: απλά, δηλώστε τα αισθήματα και τις επιθυμίες σας ανοιχτά!

3. Κρατώντας την σχέση «όμηρο»
Όταν ένα άτομο χρησιμοποιεί ένα απλό παράπονο και εκβιάζει το άλλο πρόσωπο, απειλώντας τη δέσμευση προς τη σχέση στο σύνολό της. Για παράδειγμα, αν κάποιος αισθάνεται ότι είστε ψυχρή/ ψυχρός απέναντί της/του, αντί να πει: «Νιώθω ότι είσαι ψυχρός μαζί μου μερικές φορές», θα πει: «Δεν μπορώ να είμαι με κάποιον που είναι ψυχρός μαζί μου συνεχώς.»

Γιατί είναι τοξικό: Αυτό είναι συναισθηματικός εκβιασμός και δημιουργεί τόνους περιττού δράματος. Είναι ζωτικής σημασίας για τους δύο ανθρώπους σε μια σχέση να γνωρίζουν ότι οι αρνητικές σκέψεις και τα συναισθήματα μπορούν να γνωστοποιούνται με ασφάλεια από το έναν στο άλλον, χωρίς να απειλείται η ίδια η σχέση. Διαφορετικά, οι άνθρωποι θα καταπιέζουν τις αληθινές τους σκέψεις και τα συναισθήματά, το οποίο θα οδηγήσει σε ένα περιβάλλον δυσπιστίας και χειραγώγησης.

Τι πρέπει να κάνετε: Είναι φυσιολογικό να θυμώσετε με το σύντροφό σας ή να μην αρέσει κάτι σε αυτούς κάποιες φορές, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα το να δεσμεύεστε σε ένα άτομο και του να σας αρέσει πάντα ένα άτομο. Μπορεί κάποιος να δεσμευτεί σε κάποιον και να μην του αρέσουν τα πάντα σε αυτήν/αυτόν. Κάποιος μπορεί να είναι αιώνια αφιερωμένος σε κάποια, αλλά πραγματικά να ενοχλείται και να εξοργίζεται από τη σύντροφό του κατά καιρούς. Δύο σύντροφοι, οι οποίοι είναι σε θέση να επικοινωνούν την γνώμη τους χωρίς να επικρίνουν ή να εκβιάζουν, θα ενισχύσουν τη δέσμευσή τους ο ένας στον άλλο σε μακροπρόθεσμη βάση.

4. Κατηγορώντας το σύντροφό σας για τα δική σας συναισθήματα
Γιατί είναι τοξικό: Το να κατηγορούμε τους συντρόφους μας για τα συναισθήματά μας είναι μια μορφή εγωισμού, και ένα κλασικό παράδειγμα «κακής συντήρησης» των προσωπικών ορίων. Όταν θεωρείτε ότι ο σύντροφός σας έχει ευθύνη για το πώς αισθάνεστε εσείς ανά πάσα στιγμή (και το αντίστροφο), θα αναπτυχθούν τάσεις εξάρτησης. Ξαφνικά, δεν θα επιτρέπεται να προγραμματίσετε δραστηριότητές χωρίς να τις έχει ελέγξει πρώτα. Ακόμα και όλες οι δραστηριότητες στο σπίτι, θα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης και συμφωνίας. Όταν ο άλλος αρχίζει να νευριάζει, όλες οι προσωπικές επιθυμίες εξανεμίζονται και είναι δική σας ευθύνη να κάνετε τον άλλο να αισθανθεί καλύτερα.

Τι πρέπει να κάνετε: Πάρτε την ευθύνη ο καθένας για τα συναισθήματά σας. Υπάρχει μια λεπτή αλλά σημαντική διαφορά μεταξύ του είμαι υποστηρικτική/ος στο σύντροφό μου και είμαι υποχρεωμένη/ος σ το σύντροφό μου. Τυχόν θυσίες θα πρέπει να γίνονται ως αυτόνομη επιλογή και όχι ως αναμενόμενες. Από τη στιγμή που οι δύο άνθρωποι σε μια σχέση γίνονται «αιτίες» της συναισθηματικής κατάστασης του άλλου, δίνονται κίνητρα για να κρύψουν τα αληθινά συναισθήματά τους και να χειραγωγήσουν ο ένας το άλλον.

5. Εκφράσεις ζήλιας «από αγάπη»
Το να νευριάζεις όταν ο σύντροφός σου μιλά, ακουμπά, τηλεφωνεί, στέλνει μήνυμα, βγαίνει έξω ή φτερνίζεται στη γενική περιοχή ενός άλλου προσώπου και στη συνέχεια προσπαθείς να ελέγξεις τη συμπεριφορά του. Αυτό συχνά οδηγεί σε τρελές συμπεριφορές, όπως ο έλεγχος των e-mail του συντρόφου, των μηνυμάτων ενώ είναι στο ντους ή ακόμα και παρακολούθηση τους στην πολή και εμφάνιση εκεί που δεν σας περιμένει.

Γιατί είναι τοξικό: Είναι έλεγχος και χειραγώγηση. Δημιουργεί περιττά δράματα και καυγάδες. Μεταδίδει ένα μήνυμα έλλειψης εμπιστοσύνης στο άλλο πρόσωπο. Και για να είμαστε ειλικρινής, είναι υποτιμητικό. Αν η φίλη μου δεν μπορεί να με εμπιστευτεί όταν είμαι γύρω από άλλες ελκυστικές τις γυναίκες, τότε αυτό σημαίνει ότι πιστεύει ότι είμαι είτε α) ψεύτης, ή β) ανίκανος να ελέγξω τις παρορμήσεις μου. Σε κάθε περίπτωση, αυτός είναι ένας άνθρωπος με τον οποίο δεν θα ήθελα να βγαίνω.

Τι πρέπει να κάνετε: Εμπιστευθείτε το σύντροφό σας. Είναι μια ριζοσπαστική ιδέα, το ξέρω. Λίγη ζήλια είναι φυσιολογική. Η υπερβολική ζήλια και η ελεγκτική συμπεριφορά προς το σύντροφό σας όμως, είναι σημάδια των δικών σας συναισθημάτων αναξιότητας και θα πρέπει να μάθετε να τα αντιμετωπίζετε και όχι να τα επιβάλετε στους άλλους. Διαφορετικά το μόνο που θα συμβεί είναι να ωθήσετε τελικά αυτό το άτομο μακριά.

6. Αγοράζοντας τις λύσεις σε προβλήματα σχέσεων
Κάθε φορά που μια μεγάλη σύγκρουση ή ένα θέμα προκύπτει, αντί να το επιλύετε, το καλύπτετε με ενθουσιασμό και καλά συναισθήματα αγοράζοντας κάτι ή πηγαίνοντας ένα ταξίδι.

Γιατί είναι τοξικό: Δεν βάζει απλά το πραγματικό πρόβλημα κάτω από το χαλί (όπου θα επανεμφανιστεί και ακόμα χειρότερα την επόμενη φορά), αλλά θέτει και ένα κακό προηγούμενο στο πλαίσιο της σχέσης.

Τι πρέπει να κάνετε: Στην πραγματικότητα, ξέρετε, πρέπει να αντιμετωπίσετε το πρόβλημα.

Συζητήστε και επικοινωνήστε! Δεν υπάρχει τίποτα λάθος με το να κάνετε ωραία πράγματα για τον σημαντικό άλλο μετά από ένα καυγά για να δείξετε την αγάπη σας και να επιβεβαιώσετε τη δέσμευσή. Αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιείτε τα δώρα ή τα φανταχτερά πράγματα για να αντιμετωπίσετε τα υποκείμενα συναισθηματικά ζητήματα. Τα δώρα και τα ταξίδια, ονομάζονται πολυτέλειες για κάποιο λόγο, διότι μπορούμε να τα εκτιμήσουμε, όταν όλα τα άλλα είναι ήδη εντάξει. Αν τα χρησιμοποιήσετε για να καλύψετε τα προβλήματά σας, τότε θα βρείτε τον εαυτό σας με ένα πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα λίγο παρακάτω.

Λιαντίνης: Να γελάς όταν τα πράγματα γίνονται απότομα σοβαρά

Κανείς δεν είναι πλούσιος αν είναι άκληρος και καμία δεν είναι ωραία όταν είναι ανόητη και κανένας δεν είναι χαρούμενος όταν είναι κακός.

Να ζεις με πλήθουσα γύρω σου τη σιωπή και τα λόγια σου, όταν χρειάζουνται, να πέφτουν μετρημένα σαν τις καμπάνες της Μεγάλης Παρασκευής…
 

Να γελάς όταν τα πράγματα γίνονται απότομα σοβαρά και στο βουβό σχήμα των προσώπων γράφεται μια πολύ μακρινή προσδοκία. Έτσι που να φαίνεται ότι υπάρχει το βάθος. Και να θλίβεσαι, όταν το γελοίο διατρέχοντας όλα τα στάδια έκφρασής του, φτάνει στο αδιέξοδο: ντρέπεται δηλαδή τον ίδιο τον εαυτό του.

Να σέβεσαι ένα δέντρο περισσότερο από ένα βιβλίο. Ακόμη και όταν το τελευταίο είναι οι Ωδές του Κάλβου. Κι αν δεις ένα μικρό μυρμήγκι να τραβάει στη δουλειά του, είναι χρήσιμο να συλλογιστείς ότι το έργο που κάνει δεν είναι μικρότερο από μια σπουδαία αγόρευση του μεγάλου Βενιζέλου στη Βουλή.

Πάντα να τρως την ώρα που λησμόνησες πως πεινάς.
Γεννιόμαστε μέσα στην υποκρισία, μεγαλώνουμε μαζί της, την σπουδάζουμε με ζήλο, την διδάσκουμε με φανατισμό. Και όταν πεθαίνουμε, την αφήνουμε τρίτη Διαθήκη στα παιδιά μας.

 

Ο προσωκρατικός αιώνας, είναι η αψηλότερη στιγμή της ανθρώπινης συνείδησης.

Όταν κοιτάζεις τα βουνά -τον Ταΰγετο, τον Ακροκόρινθο, το Δρίσκο- και κουβεντολογάς μαζί τους, να μην απορείς που δεν σου αποκρίνονται. Η σιωπή τους είναι τα λόγια όλων εκείνων που τα κοίταξαν πριν από σένα.

Από την κλασσική Ελλάδα οι άνθρωποι πήραν όσα δεν κατάλαβαν.
Εάν o ευρωπαϊκός μηδενισμός σημαίνει την άρνηση και την παρακμή, τον εκφυλισμό, τη σήψη, τη φθορά, και την απαισιοδοξία, το πνεύμα του Νίτσε είναι σε όλα αυτά το ακριβώς αντί­θετο. Το γεγονός ότι του φόρτωσαν ό,τι ακριβώς δεν έχει, και ό,τι καταμήνυσε στους άλλους, πηγάζει από την ψυχολογία του κλέφτη, που φωνάζει για να φοβηθεί ο νοικοκύρης.

Κανένας σοβαρός μελετητής του κλασικού κόσμου δεν θά ‘χε να δείξει κάποιον άνθρωπο ή λαό που κλείστηκε στον λαβύρινθο της απελπισίας και πάλεψε τον Μινώταυρο του ανθρώπινου πόνου, ηρωικότερα και σεμνότερα από τους Έλληνες.

Οι πλούσιοι ποτέ δεν ρωτούν, αν αξίζουν εκείνο που κατέχουν. Οι πένηντες ποτέ δεν στοχάζουνται, τι είναι εκείνο που ζητούν.

Η εικόνα της ταφής ενός ακαδημαϊκού με στεφάνια, επικήδειους, βιβλία συλλυπητηρίων κλπ, είναι διαφορετική από την εικόνα μιας μανιάτισσας που μοιρολογεί τον άντρα της. Η ευαισθησία του λαού είναι άλλο πράγμα από την υπεροψία των διανοουμένων.

Χωρίς λίγη ανταρσία στο αίσθημα, λίγη τρέλα στο μυαλό, λίγον ίλιγγον που φέρνουν τα κοφτερά βράχια και τα φωτερά μετέωρα, χωρίς κάποιους οραματικούς σπασμούς και μερικές ενδείξεις μοναχικού παραμιλητού, δεν είναι εύκολο να ξεμακρύνει κανείς από την πεπατημένη.

Όταν δεν υπάρχει γύρω μας τίποτα το αληθινό, πως να υποψιαστούμε ότι όλα είναι ψεύτικα;

Πήγαινε πια ελεύθερος εκεί που σε θέλουν

Λιγότερο ή περισσότερο, παλεύουμε όλη μας τη ζωή για την αποδοχή των άλλων. Θέλουμε να νιώσουμε την αγάπη, τη στήριξη, να ακούσουμε τον καλό το λόγο από το διπλανό μας. Είναι φορές όμως, που το περιβάλλον που μας περικλείει δεν είναι φιλικό. Τοξικό μάλλον θα χαρακτηριζόταν, αφού περισσότερο μας «κλείνει» παρά μας εμπνέει. Οι επικρίσεις, οι έμμεσοι και άμεσοι συναισθηματικοί εκβιασμοί γίνονται μέρος της καθημερινότητας που ζούμε.

Προσπαθώντας με νύχια και με δόντια να γίνουμε αρεστοί, να πάρουμε την «έγκριση» από το περιβάλλον μας, θυσιάζουμε τα θέλω μας, τους στόχους μας, πολλές φορές την ίδια την προσωπικότητα μας. Υποδουλώνουμε τον εαυτό μας βάζοντας από μόνοι μας δεσμοφύλακα μας, την άποψη των άλλων, για το πώς θα έπρεπε να ζούμε τη ζωή μας, για το ποιοι είμαστε και για το πώς οφείλουμε να σκεφτόμαστε, για να είμαστε «ok».

Καταπιέζουμε έτσι τον εαυτό μας να χωρέσει μες τα κουτάκια των άλλων, να πάει από την πεπατημένη, λες και θα μας γλυτώσουν οι άλλοι στα δύσκολα. Λες και υπογράφουμε ένα άτυπο συμβόλαιο, «εγώ θα μείνω εδώ ένα μικρό ανθρωπάκι που δεν ενοχλεί κανέναν και εσύ σε αντάλλαγμα θα με φροντίσεις και δε θα φύγεις μακριά γιατί θα με λυπάσαι. Πώς μπορείς αλήθεια να εγκαταλείψεις κάποιον που λυπάσαι; Πόσο σκληρός, πόσο άκαρδος πρέπει να είσαι;» και κάπως έτσι, καταλήγουμε να αφήνουμε την προσωπική μας ευθύνη στην άκρη. Στο πώς ζούμε τη ζωή μας, στο πώς συνδεόμαστε με τους άλλους αλλά και με τον ίδιο μας, τον εαυτό. Δημιουργούμε σχέσεις εξαρτητικές. Σχέσεις φτιαγμένες από όρους και κανόνες στρατηγικής.

Η ειρωνεία είναι, πως όταν και αν τελικά τα δύσκολα έρθουν, συνειδητοποιούμε πως οι άνθρωποι που στέκονται δίπλα μας, είναι αυτοί που εξαρχής θα παρέμεναν εκεί, στο πλευρό μας, όποιο δρόμο και αν είχαμε επιλέξει. Γιατί μόνο οι άνθρωποι που μας γνωρίζουν και αποδέχονται για αυτό που είμαστε και για τις πιο μύχιες επιθυμίες μας, μας αγαπούν πραγματικά τόσο, ώστε να μείνουν στο πλάι μας και στα δύσκολα. Η αγάπη τους είναι χωρίς όρους. Μας αγγίζει το πρόσωπο σαν απαλό θαλασσινό αεράκι και οι αχτίνες της μας ζεσταίνουν την ψυχή.

Η πραγματική ελευθερία έρχεται μόνο, όταν καταφέρουμε τελικά να καταλάβουμε, ότι κανένας δε θα μας δώσει βραβείο στο τέλος της ζωής μας για το ότι ζήσαμε όπως ο ίδιος προσμονούσε. Η πραγματική ελευθερία έρχεται, όταν κατανοήσουμε πως ο καθένας κάνει το καλύτερο που ξέρει και μπορεί για τη δική του ζωή και πως κοιτά προς το μέρος μας πολύ λιγότερο από όσο νομίζουμε.
Μη σπαταλάτε το χρόνο σας λοιπόν, να ζητιανεύετε την αγάπη, εκεί που δεν υπάρχει. Ή που υπάρχει συνοδευμένη από ένα manual. Θα καταλήξετε να τραυματίσετε πιο πολύ την -ήδη από πριν ταλαιπωρημένη- αυτοεικόνα σας. Αυτό που θα πάρετε σε αντάλλαγμα είναι μηδαμινό μπροστά σε αυτό που θα δώσετε σαν αντίτιμο. Πραγματική απόσβεση δεν πρόκειται να γίνει ποτέ.

Πηγαίνετε εκεί που σας θέλουν και μην προσπαθείτε να κάνετε φίλους και συμμάχους ανθρώπους, που δεν πρόκειται στην ουσία να σας καταλάβουν ποτέ. Μην περιμένετε να σας δώσουν την περιβόητη αναγνώριση τους, για να νιώσετε ότι αξίζετε. Αξίζετε έτσι και αλλιώς. Διαφυλάξτε την ενέργεια σας• τη χρειάζεστε, για να γνωρίσετε βαθύτερα τον εαυτό σας και για να βρείτε το δρόμο προς την προσωπική σας ευτυχία. Πιστέψτε με στο τέλος, δε θα το μετανιώσετε.

Η τελειότητα του να μην είμαστε τέλειοι

Ακούμε συνέχεια να υμνείται η τελειότητα, το αψεγάδιαστο της εμφάνισης ή της οποιαδήποτε κατάστασης, πως κάτι πρέπει να είναι τέλεια ζυγισμένο από όλες τις πλευρές προκειμένου να γίνει και να προσελκύσει το ενδιαφέρον των άλλων. Διαβάζουμε πως για να προχωρήσει κανείς σε οτιδήποτε νέο στη ζωή, πρέπει πρώτα να τα έχει βρει με τον εαυτό του, να έχει επουλώσει πλήρως τις πληγές του, να ξέρει τί θέλει και πώς να το πετύχει. Σε αυτό το πλάνο δεν υπάρχει χώρος για λάθη γιατί αν θέλουμε να πετύχουμε το τέλειο, πρέπει και εμείς να είμαστε κάτι αντίστοιχο, κάτι ολοκληρωμένο σε όλα τα επίπεδα, χωρίς ρωγμές. Η τελειότητα μαγνητίζει τελειότητα, έτσι δεν είναι;

Και όμως…όσο περιμένουμε να είμαστε άψογοι σε όλα, όσο φοβόμαστε να κάνουμε την οποιαδήποτε κίνηση γιατί «δεν είμαι 100% έτοιμος/έτοιμη για αυτό», τόσο η ζωή ξεφεύγει από τα χέρια μας αφήνοντας μας μόνο την πικρή γεύση ότι θα μπορούσαμε να την έχουμε ζήσει καλύτερα, πιο γεμάτα, πιο ουσιαστικά. Το Εγώ που έχουμε δημιουργήσει μας λέει πως οι ατέλειες μας είναι οι αδυναμίες μας, μας φοβερίζει ότι μπορεί να αποτύχουμε, να πληγωθούμε, να μας απορρίψουν- και έτσι κυνηγάμε το ανέφικτο, το ιδεατό, και χάνουμε το απτό, το τώρα, το «μπορώ».

Θα καταφέρουμε να προχωρήσουμε εφόσον αποδεχτούμε τα μειονεκτήματα μας, τις αδυναμίες και τις ανασφάλειες που διατηρούμε. Κανείς δεν είναι μόνος σε αυτό, ούτε και ο μοναδικός με μειονεκτήματα. Αν και έχουμε έρθει στον κόσμο για να κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε και να μοιραστούμε τις δυνατότητες μας με τους άλλους, αυτό δεν σημαίνει πως μπορούμε να είμαστε τέλειοι σε όλα, ούτε και πως πάντα έχουμε δίκιο. Αυτά τα δύο νοητικά πρότυπα είναι που χρειάζεται να αποκαθηλώσουμε από τον θρόνο τους, γιατί αυτά είναι που τις περισσότερες φορές μας εμποδίζουν να ζήσουμε τη ζωή στο μέγιστο και να βιώσουμε τόσο τις όμορφες στιγμές της, όσο και τις άσχημες. Γιατί ναι, και οι επώδυνες εμπειρίες έχουν την ομορφιά τους-μας διδάσκουν, μας ενδυναμώνουν, μας δείχνουν σε τί κάνουμε λάθος, τί χρειάζεται να διορθώσουμε, ποιοί άνθρωποι είναι πραγματικά κοντά μας και μας αγαπούν. Αυτή η εναλλαγή όμορφων και άσχημων καταστάσεων έρχεται να μας δώσει το εξής μάθημα: αφού δεν υπάρχει τέλεια καθημερινότητα, πώς περιμένουμε εμείς να είμαστε τέλειοι;

Όταν αφήσουμε στην άκρη την πιεστική ανάγκη να είμαστε τέλειοι και να κρίνουμε συνεχώς τον εαυτό μας, θα ανακαλύψουμε πως τότε μπορούμε να εξελιχθούμε και να αποδεχθούμε πλήρως τον εαυτό μας. Τότε θα δούμε με μεγαλύτερη καθαρότητα πως οι ατέλειες μας είναι κομμάτι της προσωπικής μας ομορφιάς, μέρος του προσωπικού μας μύθου- ποιος ήρωας στη μυθολογία ή στα παραμύθια άραγε ήταν απόλυτα άψογος; Οι αρχαίοι πολιτισμοί έδωσαν (και) μειονεκτήματα στους παντοδύναμους θεούς γιατί ήξεραν πως δεν μπορεί να υπάρξει το τέλειο, πως η κάθε θεότητα αντιστοιχεί στις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Η κάθε δύναμη έχει και την αδυναμία της και από αυτό δεν μπορεί να ξεφύγει κανείς.

Στο τέλος, το να παραδεχτούμε και να αποδεχτούμε ότι δεν είμαστε τέλειοι μας κάνει πιο δυνατούς. Και αυτό γιατί γνωρίζουμε πως όταν έχουμε μία ατέλεια, έχουμε και μία αντίστοιχη δυνατότητα που μπορεί να την υπερκεράσει. Κατανοούμε επίσης πως τα μη τέλεια στοιχεία μας μπορεί να είναι έτσι γιατί δεν έχουμε δουλέψει αρκετά με αυτά, δεν τα έχουμε κατανοήσει όσο θα μπορούσαμε, τα φοβηθήκαμε και απομακρυνθήκαμε από αυτά, κλείσαμε τα μάτια και προσποιηθήκαμε πως δεν υπάρχουν. Η αποδοχή τους, όμως, οδηγεί στην ολοκλήρωση και την πληρότητα. Ίσως αυτό να μην είναι το τέλειο, είναι όμως αρκετό για να μας κάνει να νιώθουμε ευτυχισμένοι με αυτό που είμαστε και με τα όσα ακόμα μπορούμε να μάθουμε και να γίνουμε στο μέλλον.

Τι θέλουν να μας πουν οι αναστεναγμοί μας

Λένε πως ο αναστεναγμός είναι ένα απόθεμα αέρα που έχουμε για κάποιον που μας λείπει. Οι αναστεναγμοί λένε πολλά για την συναισθηματική ζωή μας. Είναι μια καθημερινή συνήθεια που μας επιτρέπει να απελευθερώσουμε τις ταλαιπωρίες του πόνου μας σαν κάποιον που αφήνει όλο τον πόνο της ψυχής του, που προσπαθεί να βρει ανακούφιση σε μια φευγαλέα παρηγοριά όταν όλα πονάνε τόσο πολύ.

Αυτό που λένε ότι οι αναστεναγμοί είναι η φυσιολογική κάθαρση των συναισθηματικών προβλημάτων μας; μόνο εν μέρει. Οι άνθρωποι αναστενάζουν όταν αγχώνονται, όταν απογοητεύονται ή όταν η θλίψη τους βασανίζει σαν μαύρο σύννεφο. Είναι τότε που το υποσυνείδητό μας, ως αντανακλαστικό ψάχνει το κουμπί επαναφοράς για να πάρει φρέσκο αέρα, για να απελευθερωθούμε από τον πόνο της στιγμής.

Λένε πως οι αναστεναγμοί είναι η απάντηση σε όλες τις ερωτήσεις που κολλάνε στο μυαλό και υπάρχουν αναστεναγμοί που περιέχουν περισσότερη αγάπη από κάθε φιλί. Ωστόσο, οι άνθρωποι επίσης αναστενάζουν για ένα πολύ συγκεκριμένο λόγο: Για να μην πεθάνουν.

Θα μπορούσαμε επομένως να υποθέσουμε πως οι άνθρωποι πραγματοποιούν αυτή την βιολογική αντίδραση απλώς για την συναισθηματική απελευθέρωση. Ωστόσο, αυτό δε συμβεί πάντα, επειδή, στην πραγματικότητα αν οι άνθρωποι δεν αναστέναζαν θα πέθαναν. Επειδή ένας αναστεναγμός είναι ένας συγκεκριμένος τύπος αναπνοής τον οποίο κάνουμε χωρίς την θέληση μας κατά την διάρκεια της ημέρας.

Με κάθε ηχηρή εκπνοή που αφήνουμε, επανεκκινούμε τον κύκλο της ζωής μας. Είναι κάτι και περίεργο και όμορφο που θέλουμε να μοιραστούμε μαζί σας.

Ό ακούσιος αναστεναγμός, η ζωτική αναπνοή
Υπάρχουν και εκούσιοι και ακούσιοι αναστεναγμοί. Ο τελευταίος στην πραγματικότητα αποτελεί μια υποστηρικτική διαδικασία για την υγεία μας και για να συντηρήσουμε τα πνευμόνια μας. Ο τρόπος με τον οποίο αυτό το αντανακλαστικό λειτουργεί στο σώμα μας υπακούει σε μια συναρπαστική ακολουθία.

Σύμφωνα με μια μελέτη που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο του Standford στο τμήμα ιατρικής ( Ηνωμένες Πολιτείες), ο εγκέφαλος μας «επιλέγει» τι είδους αναπνοή χρειάζεται κάθε στιγμή. Το μέρος του εγκεφάλου στο οποίο διεξήχθη αυτό το ευαίσθητο έργο περιέχει δύο συγκεκριμένους τύπους νευρώνων που βρίσκονται στο στέλεχος του εγκεφάλου, τα οποία οι επιστήμονες ονομάζουν «κουμπιά των αναστεναγμών».

Αυτό το γεγονός είναι πολύ περίεργο: Υπάρχουν στιγμές στις οποίες οι κυψελίδες μας καταρρέουν. Όταν αυτό συμβαίνει, η ικανότητα των πνευμόνων να ανταλλάσσουν το οξυγόνο με το διοξείδιο του άνθρακα βρίσκεται σοβαρά σε κίνδυνο. Οπότε ποια είναι η λύση; τότε τα «κουμπιά των αναστεναγμών», αναλαμβάνουν δράση δίνοντας την εντολή να αναστενάξουμε ώστε να ανοίξουμε τις κυψελίδες επιτρέποντας την διπλή συμβατική ένταση αέρα μιας κανονικής αναπνοής να εισέλθει.

Είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης που το κάνουμε χωρίς να το συνειδητοποιούμε γύρω στις 12 φορές την ώρα. Απίστευτο και θαυμάσιο χωρίς αμφιβολία.

Συναισθηματικοί αναστεναγμοί: Τι χάνουμε
Ο Karl Teigen είναι ένας διάσημος επιστήμονας από το Πανεπιστήμιο Ψυχολογίας στο Όσλο ο οποίος έχει κερδίσει βραβεία για τις μελέτες του που αποκαλούνται «συναισθηματικοί αναστεναγμοί». Κατά τη διάρκεια του 2010 έκανες αρκετές έρευνες στις οποίες έδειξε τα ακόλουθα:

● Οι άνθρωποι είναι πολύ δεκτικοί στους αναστεναγμούς των άλλων. Σχεδόν αμέσως συμπάσχουμε με αυτόν που αφήνει ένα βαθύ αναστεναγμό.
● Ωστόσο εδώ έρχεται το πιο ενδιαφέρον κομμάτι: αυτή η σύνδεση είναι τόσο «έντονη» επειδή γενικά συνδέουμε αυτή την πράξη με τον συναισθηματικό πόνο.
● Οι εκούσιοι αναστεναγμοί ερμηνεύονται από τον εγκέφαλο μας ως απελευθέρωση της απογοήτευσης, του πόνου, της ήττας, επειδή κάποιος μας λείπει ή λόγω της λαχτάρας. Επίσης σχεδόν αμέσως ρωτάμε: «τι έχεις; τι σκέφτεσαι; γιατί ανησυχείς;»

Οι άνθρωποι συμπάσχουν πολύ περισσότερο με τον πόνο των άλλων πάρα με τις στιγμές ευτυχίας. Είναι ένας ενστικτώδης και ευφυής μηχανισμός που βοηθά το είδος μας να επιβιώσει σε μια κοινωνική ομάδα εδώ και πολύ καιρό. Επειδή το να ξέρουμε πως να διαβάσουμε τις ανάγκες των άλλων είναι απαραίτητο για να μπορέσουμε να προσφέρουμε υποστήριξη.

Οι αναστεναγμοί μεταδίδουν ότι χρειαζόμαστε ψυχική και φυσική επανεκκίνηση
Τώρα ξέρουμε πως οι αναστεναγμοί είναι ζωτικοί για να συντηρήσουμε τον κύκλο της ζωής στους πνεύμονες. Μια έμπιστη και τέλεια σύνδεση ανάμεσα στον εγκέφαλο και στο αναπνευστικό σύστημα. Αλλά επίσης, μια έρευνα που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο της Lovaina έδειξε πως λαμβάνουμε σπουδαία οφέλη αν κατά τη διάρκεια της ημέρας βρούμε διαφορετικές στιγμές για να χαλαρώσουμε και απλώς να αναπνεύσουμε.

Το γεγονός αυτό δεν είναι ούτε νέο ούτε παράξενο. Η επιστήμη του να αναπνέουμε αργά και βαθιά χωρίς αμφιβολία συνδέει πολλές τεχνικές χαλάρωσης, γιόγκα και ασκήσεις του μυαλού. Σύμφωνα με τους συγγραφείς αυτής της μελέτης θα ήταν ενδιαφέρον να ακολουθήσουμε την ακόλουθη πρακτική:

● Βρείτε ένα ήσυχο μέρος όπου μπορείτε να χαλαρώσετε ψυχικά.
● Να κάθεστε με ευθεία την πλάτη
● Αναπνεύστε βαθιά από τη μύτη για 4 δευτερόλεπτα. Κρατήστε την αναπνοή σας για ακόμα 4 δευτερόλεπτα και μετά αφήστε μια μακριά ηχηρή εκπνοή για 7 δευτερόλεπτα.

Αυτή η απλή πρακτική καθώς και η χαλάρωση μας δίνει την δυνατότητα να είμαστε περισσότερο παρόντες σε αυτά που συμβαίνουν γύρω μας, στο να βελτιώσουμε τις γνωστικές μας ικανότητες και να απενεργοποιήσουμε τον ενοχλητικό ψυχικό θόρυβο. Έτσι, όπως βλέπουμε, ένας αναστεναγμός περιέχει απίστευτες πτυχές που καθορίζουν το πως δουλεύουμε, τι αισθανόμαστε και ακόμα πως αλληλεπιδρούμε με το περιβάλλον γύρω μας.

Μην διστάζετε να αναστενάζετε καθημερινά και κάθε στιγμή για να επανεκκινείτε τον θαυμάσιο κύκλο της ζωής και της ευτυχίας.

Ν. Καζαντζάκης: Η αξία του ανθρώπου είναι να ζητάει το αδύνατο

«Να ζητάει και να ξέρει πως ζητάει το αδύνατο και να ‘ναι σίγουρος πως θα το φτάσει»

«Αυτή να’ ναι η αξία του ανθρώπου: να ζητάει και να ξέρει πως ζητάει το αδύνατο…

Πώς να πιστέψουν οι άπιστοι τι θάματα μπορεί να γεννήσει η πίστη;

Ξεχνούν πως η ψυχή του ανθρώπου γίνεται παντοδύναμη, όταν συνεπαρθεί από μια μεγάλη ιδέα.

Τρομάζεις όταν, ύστερα από πικρές δοκιμασίες, καταλαβαίνεις πως μέσα μας υπάρχει μια δύναμη που μπορεί να ξεπεράσει τη δύναμη του ανθρώπου, τρομάζεις.

Γιατί δεν μπορείς πια να βρεις δικαιολογίες για τις ασήμαντες ή άνανδρες πράξεις σου, ρίχνοντας το φταίξιμο στους άλλους. Ξέρεις πως εσύ, όχι η μοίρα, όχι η τύχη, μήτε οι άνθρωποι γύρω σου, εσύ μονάχα έχεις, ό,τι και αν κάμεις, ό,τι και αν γίνεις ακέραιη την ευθύνη.

Και ντρέπεσαι τότε να γελάς, ντρέπεσαι να περγελάς αν μια φλεγόμενη ψυχή ζητάει το αδύνατο.

Καλά πια καταλαβαίνεις πως αυτή ‘ναι η αξία του ανθρώπου: να ζητάει και να ξέρει πως ζητάει το αδύνατο και να ‘ναι σίγουρος πως θα το φτάσει, γιατί ξέρει πως αν δε λιποψυχήσει, αν δεν ακούσει τι του κανοναρχάει η λογική, μα κρατάει με τα δόντια την ψυχή του κι εξακολουθεί με πίστη, με πείσμα να κυνηγάει το αδύνατο, τότε γίνεται το θάμα, που ποτέ ο αφτέρουγος κοινός νους δε μπορούσε να το μαντέψει:

Tο αδύνατο γίνεται δυνατό».

Ν. Καζαντζάκη «Ο Καπετάν Μιχάλης»

Ρίτσαρντ Ντόκινς: Προέλευση και θαύματα

Τυχαίο, τύχη, σύμπτωση, θαύμα. Τί ακριβώς εννοούμε με τη λέξη «θαύματα»; Η θέση μου είναι ότι τα γεγονότα, που συνήθως αποκαλούμε θαύματα, δεν είναι υπερφυσικά, αλλά εμπίπτουν σε ένα φάσμα περισσότερο ή λιγότερο απίθανων φυσικών γεγονότων. Ένα θαύμα, με άλλα λόγια, αν συμβεί, είναι απλώς ένα γεγονός που οφείλεται σε καταπληκτική εύνοια της τύχης. Δεν ισχύει η διάκριση: Φυσικά γεγονότα εναντίον θαυμάτων.

Υπάρχουν μερικά γεγονότα που είναι πολύ απίθανα ακόμη και να τα σκεφτόμαστε, αλλά αυτό δεν το γνωρίζουμε προτού κάνουμε τον σχετικό υπολογισμό. Και για να υπολογίσουμε, πρέπει να ξέρουμε πόσος χρόνος υπάρχει διαθέσιμος ή, γενικότερα, πόσες διαθέσιμες ευκαιρίες υπάρχουν για να συμβεί το γεγονός. Αν έχουμε στη διάθεσή μας άπειρο χρόνο ή άπειρες ευκαιρίες, τα πάντα είναι δυνατά. Οι μεγάλοι αριθμοί που συναντούμε στην Αστρονομία και τα μεγάλα χρονικά διαστήματα που χαρακτηρίζουν τη Γεωλογία, συνδυάζονται για να ανατρέψουν άρδην τις καθημερινές μας εκτιμήσεις για το τι μπορούμε να περιμένουμε ως φυσικό και τι πρέπει να χαρακτηριστεί θαύμα.

Μπορούμε να δεχτούμε μια ορισμένη ποσότητα τύχης στις εξηγήσεις μας, αρκεί η ποσότητα αυτή να μη γίνεται υπερβολική. Το ερώτημα είναι, πόση; Η τεράστια ένταση του γεωλογικού χρόνου μάς δίνει το δικαίωμα να δεχτούμε περισσότερες απίθανες συμπτώσεις απ' όσες θα επέτρεπε ένα δικαστήριο, αλλά ακόμη κι έτσι υπάρχουν κάποια όρια. Η συσσωρευτική επιλογή είναι το κλειδί για όλες τις σύγχρονες εξηγήσεις μας σχετικά με την προέλευση της ζωής. Αυτή συνδυάζει μια σειρά από τυχαία -σε αποδεκτά πλαίσια- γεγονότα (τυχαίες μεταλλάξεις), σε μια μη τυχαία ακολουθία, έτσι ώστε το τελικό αποτέλεσμα να δίνει την ψευδαίσθηση ότι είναι εξαιρετικά απίθανο, τόσο απίθανο, ώστε να μην μπορεί να έχει προκύψει ως προϊόν της τύχης και μόνο, ακόμη και αν δεχτούμε ένα χρονικό διάστημα εκατομμύρια φορές μεγαλύτερο από τη μέχρι τώρα ηλικία του σύμπαντος. Η συσσωρευτική επιλογή είναι το κλειδί, αλλά κάτι πρέπει να τη θέσει σε κίνηση, πράγμα που σημαίνει ότι δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από την ανάγκη να δεχτούμε ένα τυχαίο γεγονός ενός βήματος στην αρχή της ίδιας της συσσωρευτικής επιλογής.

Αυτό το ζωτικό πρώτο βήμα είναι δύσκολο, γιατί στο βάθος τους βρίσκεται κάτι που μοιάζει με παράδοξο. Οι διαδικασίες αντιγραφής που γνωρίζουμε χρειάζονται πολύπλοκους μηχανισμούς για να λειτουργήσουν. Τα μόρια του DNA αντιγράφονται με τους πολύπλοκους μηχανισμούς του κυττάρου, και τα γραπτά κείμενα αντιγράφονται με φωτοαντιγραφικά μηχανήματα. αλλά δεν μπορούν να αντιγραφούν αυτόματα, αν δεν υπάρχουν οι απαραίτητοι μηχανισμοί. Ένα φωτοαντιγραφικό μηχάνημα μπορεί να Βγάλει φωτοαντίγραφα από τα ίδια τα σχέδια κατασκευής του, αλλά δεν μπορεί να δημιουργηθεί από μόνο του. Οι βιομορφές αντιγράφονται εύκολα μέσα στο περιβάλλον που παρέχει ένα κατάλληλο πρόγραμμα υπολογιστή, αλλά δεν μπορούν να συνθέσουν μόνες τους το σχετικό πρόγραμμα, ούτε να κατασκευάσουν έναν υπολογιστή όπου αυτό θα εκτελεστεί. Η θεωρία του τυφλού ωρολογοποιού* είναι πολύ ισχυρή, με την προϋπόθεση ότι μπορούμε να δεχτούμε την ύπαρξη της αντιγραφής και, επομένως, της συσσωρευτικής επιλογής. Ωστόσο, αφού η αντιγραφή χρειάζεται πολύπλοκους μηχανισμούς, και αφού ο μόνος γνωστός τρόπος σχηματισμού πολύπλοκων μηχανισμών είναι η συσσωρευτική επιλογή, αντιμετωπίζουμε ένα πρόβλημα.

[* Η θεωρία του τυφλού ωρολογοποιού, στηρίζεται στην φημισμένη πραγματεία ενός θεολόγου του 18ου αιώνα, του Γουίλιαμ Πάλεϊ. Το βιβλίο του «Φυσική θεολογία, ή αποδείξεις της ύπαρξης και ιδιότητες της θεότητας συλλεγμένες από τα φαινόμενα της φύσης», που εκδόθηκε το 1802, είναι η καλύτερη παρουσίαση του «Επιχειρήματος του Σχεδιασμού», που ήταν πάντοτε το ισχυρότερο επιχείρημα για την ύπαρξη Θεού. Είναι ένα βιβλίο το οποίο θαυμάζω πολύ, γιατί ο συγγραφέας κατάφερε στην εποχή του αυτό που επιχειρώ κι εγώ τώρα. Υποστήριξε μια άποψη, πίστευε με πάθος στην ορθότητα της και κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια για να τη διατυπώσει όσο πιο καθαρά και πειστικά μπορούσε. Είχε τον προσήκοντα σεβασμό για την πολυπλοκότητα του έμβιου κόσμου και έβλεπε ότι απαιτεί ένα πολύ ιδιαίτερο είδος εξήγησης. Το μόνο στο οποίο έκανε λάθος -και ομολογουμένως, ήταν ένα μεγάλο λάθος!- ήταν η ίδια η εξήγηση. Έδωσε την παραδοσιακή θρησκευτική απάντηση στο αίνιγμα, αλλά την εξέφρασε σαφέστερα και πειστικότερα από κάθε άλλον μέχρι τότε. Η αληθινή εξήγηση είναι εντελώς διαφορετική, και επρόκειτο να διατυπωθεί από έναν από τους πιο ρηξικέλευθους στοχαστές όλων των εποχών, τον Κάρολο Δαρβίνο.

Γράφει ο Πάλεϊ: «Ας υποθέσουμε ότι καθώς περπατώ στην ύπαιθρο χτυπώ το πόδι μου σε μια πέτρα και κάποιος με ρωτά πώς βρέθηκε εκεί αυτή η πέτρα. Θα μπορούσα να του απαντήσω ότι η πέτρα μπορεί κάλλιστα να βρισκόταν εκεί από καταβολής κόσμου -και δεν θα ήταν ίσως πολύ εύκολο να αποδείξω πόσο παράλογη είναι αυτή η απάντηση. Ας υποθέσουμε όμως τώρα ότι βρίσκω στο έδαφος ένα ρολόι και με ρωτούν πάλι πώς βρέθηκε το ρολόι εκεί. Δεν θα σκεφτόμουν, βέβαια, την απάντηση που έδωσα προηγουμένως, ότι το ρολόι μπορεί κάλλιστα να βρισκόταν εκεί από καταβολής κόσμου». Ο Πάλεϊ αναγνωρίζει τη διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στα φυσικά υλικά αντικείμενα, όπως οι πέτρες, και στα σχεδιασμένα και κατασκευασμένα αντικείμενα, όπως τα ρολόγια. Συνεχίζει την πραγματεία του περιγράφοντας την ακρίβεια με την οποία είναι φτιαγμένα τα γρανάζια και τα ελατήρια ενός ρολογιού και τον πολύπλοκο τρόπο με τον οποίο έχουν συναρμολογηθεί: Αν βρίσκαμε στο έδαφος ένα αντικείμενο όπως το ρολόι, ακόμη και αν δεν ξέραμε πως δημιουργήθηκε, η ίδια η ακρίβεια και η πολυπλοκότητα του σχεδιασμού του θα μας ανάγκαζαν να συμπεράνουμε ότι: «Το ρολόι πρέπει να έχει κάποιον δημιουργό· πρέπει να υπήρξε, σε κάποιον χρόνο και κάποιον τόπο, ένας κατασκευαστής ή κάποιοι κατασκευαστές, που το έφτιαξαν για τον σκοπό ακριβώς τον οποίο εκπληρώνει, που κατανοούσαν τη χρήση του και σχεδίασαν σκόπιμα την κατασκευή του»... Παρ' όλες τις ενδείξεις για το αντίθετο, ο μοναδικός ωρολογοποιός στη φύση είναι οι τυφλές δυνάμεις της Φυσικής, οι οποίες όμως λειτουργούν με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο. Ένας ωρολογοποιός έχει προνοητικότητα: Σχεδιάζει τα γρανάζια και τα ελατήρια και οργανώνει τις συνδέσεις τους έχοντας έναν τελικό σκοπό στο νου του. Η φυσική επιλογή, η τυφλή, ασυνείδητη, αυτόματη διαδικασία που ανακάλυψε ο Δαρβίνος και η οποία ξέρουμε τώρα ότι αποτελεί την εξήγηση για την ύπαρξη της ζωής και τη φαινομενικά σκόπιμη μορφή της, δεν έχει κανέναν σκοπό κατά νου. Δεν έχει καν νου. Δεν σχεδιάζει για το μέλλον. Δεν έχει καμία προνοητικότητα. Αν μπορούμε να πούμε ότι παίζει τον ρόλο του ωρολογοποιού στη φύση, τότε πρόκειται για έναν τυφλό ωρολογοποιό.]

Ωστόσο, η συσσωρευτική επιλογή αδυνατεί να λειτουργήσει αν δεν υπάρχει κάποιος ελάχιστος μηχανισμός αντιγραφής και αντιγραφέα, και ο μοναδικός μηχανισμός αντιγραφής που γνωρίζουμε φαίνεται τόσο πολύπλοκος, ώστε είναι δυνατόν να έχει προκύψει μόνο έπειτα από πολλές γενιές συσσωρευτικής επιλογής! Μερικοί πιστεύουν ότι αυτό είναι ένα θεμελιώδες ελάττωμα της θεωρίας του τυφλού ωρολογοποιού. Το θεωρούν ως την υπέρτατη απόδειξη ότι στην αρχή πρέπει να υπήρξε ένας σχεδιαστής, όχι ένας τυφλός ωρολογοποιός, αλλά ένας υπερφυσικός και διορατικός ωρολογοποιός. Οι άνθρωποι αυτοί υποστηρίζουν ότι ο Δημιουργός μπορεί να μην ελέγχει την καθημερινή διαδοχή των εξελικτικών γεγονότων μπορεί να μη διαμόρφωσε την τίγρη και το πρόβατο, μπορεί να μην έφτιαξε τα δέντρα, αλλά να δημιούργησε τους αρχικούς μηχανισμούς του αντιγραφέα και της αντιγραφής, τον αρχικό μηχανισμό του DNA και των πρωτεϊνών, που κατέστησαν δυνατή τη συσσωρευτική επιλογή και ως εκ τούτου, και την εξέλιξη.

Το επιχείρημα αυτό είναι ολοφάνερα αδύναμο -εδώ που τα λέμε, ματαιώνει τον ίδιο τον σκοπό του. Η οργανωμένη πολυπλοκότητα είναι το φαινόμενο που δυσκολευόμαστε να εξηγήσουμε. Από τη στιγμή που μας επιτρέπεται να θεωρήσουμε δεδομένη την οργανωμένη πολυπλοκότητα, έστω και αν πρόκειται για την οργανωμένη πολυπλοκότητα του μηχανισμού αντιγραφής DNA/πρωτεϊνών, είναι σχετικά εύκολο να χρησιμοποιήσουμε αυτό το σύστημα για να εξηγήσουμε την παραγωγή μιας ακόμη μεγαλύτερης οργανωμένης πολυπλοκότητας... Αλλά, φυσικά, ένας Θεός που έχει την ικανότητα να σχεδιάσει κάτι τόσο πολύπλοκο όσο η μηχανή αντιγραφής DNA/πρωτεϊνών, πρέπει να είναι και ο ίδιος τουλάχιστον εξίσου πολύπλοκος και οργανωμένος -και ακόμη περισσότερο, αν θεωρήσουμε ότι έχει επιπλέον τη δυνατότητα να επιτελεί τέτοιες εξελιγμένες λειτουργίες όπως το να εισακούει προσευχές και να συγχωρεί αμαρτίες. Αν εξηγήσουμε την προέλευση της μηχανής DNA/πρωτεΐνών με την αναφορά σε έναν υπερφυσικό σχεδιαστή, δεν εξηγούμε απολύτως τίποτε, γιατί τότε παραμένει ανεξήγητη η προέλευση και η δημιουργία του σχεδιαστή. Σε μια τέτοια περίπτωση θα πρέπει να δώσουμε μια απάντηση του τύπου «ο Θεός υπήρχε πάντοτε», αλλά αν επιτρέψουμε στον εαυτό μας μια τέτοια «τεμπέλικη» διέξοδο, μπορούμε εξίσου αβίαστα να πούμε «το DNA υπήρχε πάντοτε» ή «η ζωή υπήρχε πάντοτε», και να τελειώνουμε.

Όσο πιο πολύ μπορέσουμε να αποφύγουμε τα θαύματα, τα καταπληκτικά απίθανα συμβάντα, τις φανταστικές συμπτώσεις, τα πολύ τυχαία γεγονότα, και όσο πιο διεξοδικά μπορέσουμε να αναλύσουμε τα μεγάλα τυχαία γεγονότα σε μια συσσωρευτική σειρά από μικρά τυχαία γεγονότα, τόσο πιο ικανοποιητική για τον λογικό νου θα είναι η εξήγησή μας. Αλλά, εδώ ρωτάμε πόσο απίθανο, πόσο θαυμαστό, μπορεί να είναι το γεγονός που θα επιτρέψουμε στον εαυτό μας να δεχτεί ως βάση εξήγησης. Ποιο είναι το μεγαλύτερο γεγονός καθαρής και αμιγούς σύμπτωσης, ολοκληρωτικής και απόλυτης τύχης, που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε στις θεωρίες μας και να είμαστε ακόμη σε θέση να πούμε ότι έχουμε μια ικανοποιητική εξήγηση της ζωής; Για να γράψει ένας πίθηκος τυχαία τη φράση «Σκέφτομαι άρα υπάρχω», χρειάζεται πολύ μεγάλη ποσότητα τύχης, αλλά η ποσότητα αυτή δεν παύει να είναι μετρήσιμη. Υπολογίσαμε ότι οι πιθανότητες να συμβεί κάτι τέτοιο είναι μία στις δέκα δωδεκάκις εκατομμύρια (10⁴⁰ -η μονάδα ακολουθούμενη από 40 μηδενικά)... Το θαύμα τού να γράψει ένας πίθηκος στη γραφομηχανή «Σκέφτομαι άρα υπάρχω», είναι ποσοτικά πολύ μεγάλο, μετρήσιμα πολύ μεγάλο για να το δεχτούμε στις θεωρίες μας, σχετικά με το τι πραγματικά συμβαίνει στον κόσμο. Εν τούτοις, δεν θα μπορούσαμε να το γνωρίζουμε αυτό, αν δεν κάναμε τους απαραίτητους υπολογισμούς.

Είναι πιθανόν, ότι η ατμόσφαιρα της Γης πριν από την εμφάνιση της ζωής έμοιαζε με εκείνη άλλων πλανητών που δεν έχουν ζωή. Δεν υπήρχε οξυγόνο, ενώ, αντίθετα, υπήρχε άφθονο υδρογόνο και νερό, διοξείδιο του άνθρακα και πιθανότατα κάποια ποσότητα αμμωνίας, μεθανίου και άλλων απλών οργανικών αερίων. Οι χημικοί γνωρίζουν ότι ένα τέτοιο περιβάλλον, ελεύθερο από οξυγόνο, τείνει να υποβοηθεί την αυτόματη σύνθεση οργανικών ενώσεων. Έτσι, μέσα σε φιάλες αναδημιούργησαν σε μικροσκοπική κλίμακα τις συνθήκες της αρχέγονης Γης. Στη συνέχεια προκάλεσαν μέσα στις φιάλες ηλεκτρικούς σπινθήρες -που αποτελούν μια προσομοίωση των κεραυνών- και υπεριώδεις ακτινοβολίες, οι οποίες θα ήταν πολύ ισχυρότερες πριν η Γη αποκτήσει το στρώμα του όζοντος που την προστατεύει από τις ακτίνες του Ήλιου. Τα αποτελέσματα των πειραμάτων ήταν συναρπαστικά. Μέσα στις φιάλες συντέθηκαν οργανικά μόρια, μερικά από τα οποία ανήκουν στους ίδιους γενικούς τύπους που συνήθως βρίσκονται μόνο μέσα σε έμβια αντικείμενα. Δεν εμφανίστηκε ούτε DNA, ούτε RNA, εμφανίστηκαν όμως οι δομικοί λίθοι αυτών των μεγάλων μορίων, οι λεγόμενες πουρίνες και πυριμιδίνες. Εμφανίστηκαν επίσης οι δομικοί λίθοι των πρωτεϊνών, τα αμινοξέα. Ο κρίκος που λείπει ακόμη σ' αυτή την κατηγορία θεωριών είναι η προέλευση της αντιγραφής. Οι δομικοί λίθοι δεν ενώθηκαν μεταξύ τους για να σχηματίσουν μια αυτοαντιγραφική αλυσίδα όπως το RNA. Μπορεί κάποτε να το κάνουν κι αυτό.

Η κατασκευή του Στόουνχεντζ είναι ακατανόητη μέχρι να καταλάβουμε ότι οι κατασκευαστές του είχαν χρησιμοποιήσει κάποια σκαλωσιά ή ίσως κεκλιμένα επίπεδα από χώμα, τα οποία δεν υπάρχουνν πια. Τώρα βλέπουμε μόνο το αποτέλεσμα, και πρέπει να συμπεράνουμε τη χρήση της ανύπαρκτης πια σκαλωσιάς ή κάποιου άλλου μέσου στήριξης. Με τον ίδιο τρόπο, το DNA και οι πρωτεΐνες είναι οι δύο στύλοι μιας σταθερής και κομψής αψίδας, η οποία παραμένει στη θέση της από τη στιγμή που υπάρχουν ταυτόχρονα όλα τα τμήματά της. Είναι δύσκολο να τη φανταστούμε να δημιουργείται από μια βαθμιαία διαδικασία, εκτός αν υπήρχε κάποια παλιότερη «σκαλωσιά» που τώρα έχει εξαφανιστεί τελείως. Αυτή η σκαλωσιά πρέπει να χτίστηκε επίσης από μια παλιότερη μορφή συσσωρευτικής επιλογής, για τη φύση της οποίας μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε. Αλλά πρέπει να βασιζόταν σε αυτοαντιγραφικές οντότητες που είχαν τη δύναμη να επηρεάζουν το ίδιο τους το μέλλον.

Τι εννοούμε όταν λέμε «θαύμα»; Ένα θαύμα είναι κάτι που συμβαίνει, αλλά είναι καταπληκτικά απρόσμενο. Αν ένα μαρμάρινο άγαλμα της Παναγίας κουνήσει ξαφνικά το χέρι του, θα το θεωρήσουμε θαύμα, γιατί όλη μας η εμπειρία και η γνώση μάς λέει ότι το μάρμαρο δεν έχει αυτή τη συμπεριφορά. Τώρα προφέρω τις λέξεις «να με χτυπήσει κεραυνός αυτή τη στιγμή». Αν με χτυπούσε κεραυνός την ίδια στιγμή, θα το θεωρούσαμε θαύμα. Στην πραγματικότητα όμως κανένα από αυτά τα δύο γεγονότα δεν χαρακτηρίζεται εντελώς αδύνατο από την επιστήμη. Θεωρούνται απλώς πολύ απίθανα -το κινούμενο άγαλμα πολύ πιο απίθανο από τον κεραυνό. Ο κεραυνός πλήττει ανθρώπους. Στον καθένα μας μπορεί να συμβεί, αλλά η πιθανότητα είναι πολύ χαμηλή σε οποιαδήποτε δεδομένη στιγμή (αν και στο βιβλίο των ρεκόρ Γκίνες, υπάρχει μια φωτογραφία ενός άντρα από τη Βιρτζίνια, με το παρώνυμο «ανθρώπινο αλεξικέραυνο», ο οποίος αναρρώνει στο νοσοκομείο από το έβδομο χτύπημα από κεραυνό, έχοντας μια έκφραση ανήσυχης απορίας στο πρόσωπο του). Το μόνο θαυμαστό και απίθανο στοιχείο στην υποθετική μου ιστορία είναι η σύμπτωση του γεγονότος ότι με χτύπησε κεραυνός με τη λεκτική επίκληση του κεραυνού.

Η σύμπτωση σημαίνει πολλαπλασιασμένη απιθανότητα. Μια συντηρητική εκτίμηση της πιθανότητας να χτυπηθώ από κεραυνό σε ένα οποιοδήποτε λεπτό της ζωής μου είναι ίσως 1 στις 10 εκατομμύρια. Η πιθανότητα να επικαλεστώ έναν κεραυνό σε ένα οποιοδήποτε συγκεκριμένο λεπτό είναι επίσης πολύ μικρή. Πριν από λίγο το έκανα για πρώτη φορά μέσα στα 23.400.000 λεπτά που έχω ζήσει ως τώρα· αμφιβάλλω αν θα το ξανακάνω ποτέ, επομένως ας πούμε ότι η πιθανότητα είναι 1 στις 25 εκατομμύρια. Για να υπολογίσουμε τη αρθρωτή πιθανότητα να συμβεί η σύμπτωση και των δυο γεγονότων σε ένα οποιοδήποτε συγκεκριμένο λεπτό, πρέπει να πολλαπλασιάσουμε τις δύο ξεχωριστές πιθανότητες. Με τους πρόχειρους υπολογισμούς μου, η πιθανότητα είναι 1 στις 250 τρισεκατομμύρια. Αν μου συνέβαινε μια σύμπτωση τέτοιου μεγέθους, θα τη χαρακτήριζα θαύμα και θα πρόσεχα τα λόγια μου στο μέλλον. Αλλά, παρ 'όλο που οι πιθανότητες να συμβεί είναι πολύ μικρές, μπορούμε και πάλι να τις υπολογίσουμε. Δεν είναι στην κυριολεξία μηδενικές.

Στην περίπτωση του μαρμάρινου αγάλματος, τα μόριά του ωθούν συνεχώς το ένα το άλλο, κινούμενα σε τυχαίες κατευθύνσεις. Οι ωθήσεις των διαφορετικοί μορίων ακυρώνουν η μια την άλλη, και έτσι το χέρι του αγάλματος παραμένει ακίνητο. Αν όμως, από καθαρή σύμπτωση, όλα τα μόρια συνέβαινε να κινηθούν προς την ίδια κατεύθυνση ταυτοχρόνως, το χέρι θα κινούνταν. Αν στη συνέχεια αντέστρεφαν την κατεύθυνσή τους όλα μαζί, το χέρι θα κινούνταν αντίθετα. Με αυτό τον τρόπο είναι δυνατόν να κουνήσει το χέρι του ένα μαρμάρινο άγαλμα. Είναι κάτι που μπορεί να συμβεί. Η πιθανότητα μιας τέτοιας σύμπτωσης είναι ασύλληπτα μικρή, αλλά όχι σε σημείο που να μην υπολογίζεται. Ένας συνάδελφος μου, φυσικός, είχε την ευγένεια να μου την υπολογίσει. Ο αριθμός είναι τόσο μεγάλος, ώστε ολόκληρη η ηλικία του σύμπαντος μέχρι τώρα, δεν θα επαρκούσε για να γράψουμε όλα τα μηδενικά! Είναι θεωρητικά δυνατόν για μια αγελάδα να πηδήσει πάνω από το Φεγγάρι, και το γεγονός αυτό είναι εξίσου απίθανο περίπου με την κίνηση του αγάλματος. Το συμπέρασμα από αυτό το μέρος του επιχειρήματος, είναι ότι μπορούμε να υπολογίσουμε πιθανότητες απίστευτα μικρές· τόσο μικρές, ώστε δεν θα μπορούσαμε ποτέ να τις θεωρήσουμε εύλογες, έστω και στη φαντασία μας.

Ας εξετάσουμε το θέμα τού τι θεωρούμε εύλογο. Τα γεγονότα που μπορούμε να θεωρήσουμε εύλογα, αποτελούν μια στενή ζώνη στη μέση ενός πολύ ευρύτερου φάσματος, του φάσματος των δυνατών γεγονότων. Μερικές φορές η ζώνη αυτή είναι πιο στενή απ' όσο θα έπρεπε. Εδώ έχουμε μια αντιστοιχία με την περίπτωση του φωτός. Τα μάτια μας είναι φτιαγμένα έτσι ώστε να αντιλαμβάνονται μια στενή ζώνη ηλεκτρομαγνητικών συχνοτήτων (εκείνες που ονομάζουμε φως), κάπου στη μέση του φάσματος που εκτείνεται από τα μακρά ραδιοφωνικά κύματα μέχρι τις ακτίνες Χ. Δεν μπορούμε να δούμε τις ακτίνες που βρίσκονται έξω από τη στενή ζώνη του φωτός, μπορούμε όμως να κάνουμε υπολογισμούς γι' αυτές και να κατασκευάσουμε όργανα που τις αντιλαμβάνονται. Με τον ίδιο τρόπο, γνωρίζουμε ότι οι κλίμακες του μεγέθους και του χρόνου εκτείνονται και προς τις δύο κατευθύνσεις πολύ πέρα από τη ζώνη που μπορούμε να φανταστούμε. Ο νους μας δεν μπορεί να αντιληφθεί τις μεγάλες αποστάσεις με τις οποίες ασχολείται η αστρονομία ή τις μικρές αποστάσεις με τις οποίες ασχολείται η ατομική φυσική, μπορούμε όμως να εκφράσουμε αυτές τις αποστάσεις με μαθηματικά σύμβολα. Ο νους μας δεν μπορεί να φανταστεί ένα χρονικό διάστημα όπως το πικοδευτερόλεπτο (ένα τρισεκατομμυριοστό του δευτερολέπτου), μπορούμε όμως να κάνουμε υπολογισμούς, με πικοδευτερόλεπτα και να κατασκευάσουμε υπολογιστές που εκτελούν υπολογισμούς μέσα σε πικοδευτερόλεπτα. Ο νους μας δεν μπορεί να φανταστεί ένα χρονικό διάστημα όπως το ένα εκατομμύριο χρόνια, και πολύ περισσότερο τα διαστήματα των δισεκατομμυρίων χρόνων με τα οποία ασχολούνται συνήθως οι γεωλόγοι.

Όπως ακριβώς τα μάτια μας μπορούν να δουν μόνο εκείνη τη στενή ζώνη των ηλεκτρομαγνητικών συχνοτήτων την οποία έβλεπαν και οι πρόγονοι μας χάρη στον εξοπλισμό που τους προσέφερε η φυσική επιλογή, έτσι και ο εγκέφαλος μας είναι κατάλληλα κατασκευασμένος ώστε να μπορεί να χειρίζεται ορισμένες στενές ζώνες μεγέθους και χρόνου. Φαίνεται ότι οι πρόγονοί μας δεν είχαν λόγους να ασχοληθούν με μεγέθη και χρονικά διαστήματα που υπερβαίνουν τα στενά όρια των καθημερινών πρακτικών αναγκών, και έτσι ο εγκέφαλός μας δεν ανέπτυξε ποτέ την ικανότητα να τα φαντάζεται. Είναι ίσως σημαντικό το γεγονός ότι το μέγεθος του ίδιου μας του σώματος βρίσκεται στη μέση της ζώνης των μεγεθών που μπορούμε να φανταστούμε και η διάρκεια της ζωής μας βρίσκεται περίπου στη μέση της ζώνης των χρονικών διαστημάτων που μπορούμε να φανταστούμε.
Μπορούμε να πούμε το ίδιο για τις απιθανότητες και τα θαύματα. Φανταστείτε μια διαβαθμισμένη κλίμακα απιθανοτήτων, ανάλογη με την κλίμακα από τα άτομα ως τους γαλαξίες ή τη χρονική κλίμακα από τα πικοδευτερόλεπτα ως τους γεωλογικούς αιώνες. Πάνω σ' αυτή την κλίμακα σημειώνουμε διάφορα χαρακτηριστικά σημεία αναφοράς. Στην αριστερή άκρη της κλίμακας βρίσκονται τα γεγονότα που είναι σχεδόν βέβαια, όπως η πιθανότητα ότι ο Ήλιος θα ανατείλει αύριο. Κοντά στην αριστερή άκρη τής κλίμακας βρίσκονται τα γεγονότα που είναι ελαφρώς απίθανα, όπως το να φέρεις εξάρες ρίχνοντας μόνο μία φορά δύο ζάρια. Οι πιθανότητες να συμβεί αυτό είναι 1 στις 36 -και είναι κάτι που το έχουμε κάνει όλοι αρκετά συχνά. Προχωρώντας προς τη δεξιά άκρη του φάσματος, ένα άλλο χαρακτηριστικό σημείο αναφοράς είναι η πιθανότητα ενός «τέλειου μοιράσματος» στο μπριτζ, στο οποίο ο καθένας από τους τέσσερις παίχτες παίρνει όλα τα χαρτιά ενός από τα τέσσερα «χρώματα». Οι πιθανότητες να μη συμβεί αυτό είναι 2.235.197.406.895.366368.301.559.999 προς 1. Ας ονομάσουμε αυτό τον αριθμό ένα «μπριτζ» και ας τον χρησιμοποιήσουμε ως μονάδα απιθανότητας. Αν προβλέπαμε κάτι με απιθανότητα ενός μπριτζ και το γεγονός αυτό συνέβαινε, θα έπρεπε να θεωρήσουμε ότι έγινε θαύμα, εκτός αν υποψιαζόμασταν κάποια απάτη -και αυτό είναι πιο πιθανό. Αλλά θα μπορούσε να συμβεί σε ένα τίμιο μοίρασμα των χαρτιών και είναι πάρα πολύ πιθανότερο από το να κουνήσει το χέρι του ένα μαρμάρινο άγαλμα. Εν τούτοις, όπως είδαμε, ακόμη και η κίνηση του χεριού του αγάλματος έχει τη δική της θέση μέσα στο φάσμα των γεγονότων που θα μπορούσαν να συμβούν. Η απιθανότητα αυτού του γεγονότος μπορεί να μετρηθεί, αν και για τον σκοπό αυτό χρειάζονται μονάδες πολύ μεγαλύτερες από τα «γιγαμπρίτζ». Ανάμεσα στις εξάρες και στο τέλειο μοίρασμα στο μπριτζ υπάρχει μια περιοχή από λιγότερο ή περισσότερο απίθανα γεγονότα που συμβαίνουν μερικές φορές. Σ' αυτά συμπεριλαμβάνονται το να χτυπηθεί κάποιος από κεραυνό, να κερδίσει ένα μεγάλο ποσό στο λαχείο, να βάλει την μπάλα στην τρύπα με μία μόνο προσπάθεια στο γκολ και ούτω καθεξής. Κάπου μέσα σ' αυτή την περιοχή υπάρχουν επίσης εκείνες οι συμπτώσεις που μας δημιουργούν μια παράξενη, ανατριχιαστική αίσθηση, όπως το να ονειρευτούμε ένα συκεκριμένο πρόσωπο για πρώτη φορά μέσα σε δεκαετίες, και ξυπνώντας να μάθουμε ότι πέθανε εκείνη τη νύχτα. Λυτές οι παράξενες συμπτώτεις είναι πολύ εντυπωσιακές όταν συμβαίνουν σε μας ή σε κάποιον φίλο μας, αλλά η απιθανότητά τους μετριέται μόλις σε «πικομπρίτζ».

Συχνά επισημαίνεται το γεγονός ότι οι χημικοί έχουν αποτύχει στις προσπάθειές τους να επαναλάβουν την αυτόματη εμφάνιση ζωής στο εργαστήριο. Αυτό το στοιχείο χρησιμοποιείται επανειλημμένως, σαν να αποτελεί τεκμήριο το οποίο καταρρίπτει τις θεωρίες που δοκιμάζουν οι χημικοί. Ωστόσο, μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι, αντίθετα, θα έπρεπε να ανησυχούμε αν οι χημικοί κατάφερναν με μεγάλη ευκολία να παραγάγουν ζωή μέσα στον δοκιμαστικό σωλήνα. Ο λόγος είναι ότι τα πειράματα των χημικών γίνονται για μερικά μόνο χρόνια και όχι για δισεκατομμύρια χρόνια, και ότι τα εκτελούν μόνο μια χούφτα χημικοί και όχι δισεκατομμύρια χημικοί. Αν αποδεικνυόταν ότι η αυτόματη εμφάνιση της ζωής είναι ένα γεγονός τόσο πιθανό, ώστε να έχει συμβεί μέσα στις λίγες ανθρώπινες δεκαετίες κατά τις οποίες γίνονται τα πειράματα, τότε η ζωή θα έπρεπε να έχει εμφανιστεί πολλές φορές στη Γη και σε πλανήτες που βρίσκονται σε εμβέλεια ραδιοεπικοινωνίας με τον δικό μας. Φυσικά, όλα αυτά παρακάμπτουν ορισμένα σημαντικά ερωτήματα σχετικά με το αν οι χημικοί έχουν καταφέρει να αναπαραγάγουν πιστά τις συνθήκες που επικρατούσαν στην αρχέγονη Γη. αλλά ακόμη κι έτσι, με δεδομένο ότι δεν μπορούμε να απαιτήσουμε σ' αυτά τα ερωτήματα, αξίζει τον κόπο να εξετάσουμε το επιχείρημα.

Αν η εμφάνιση της ζωής ήταν ένα πιθανό γεγονός για τα συνηθισμένα ανθρώπινα κριτήρια, τότε σε σημαντικό αριθμό πλανητών που βρίσκονται σε εμβέλεια ραδιοεπικοινωνίας θα έπρεπε να έχει αναπτυχθεί από κάποια όντα σχετική τεχνολογία εδώ και αρκετό καιρό (αν λάβουμε υπόψη μας ότι τα ραδιοφωνικά κύματα κινούνται με ταχύτητα 300.000 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο), ώστε να έχουμε λάβει τουλάχιστον μία εκπομπή κατά τις δεκαετίες που έχουμε τον απαραίτητο εξοπλισμό. Ίσως υπάρχουν περίπου 50 άστρα που βρίσκονται σε εμβέλεια ραδιοεπικοινωνίας, αν θεωρήσουμε ότι εκεί ζουν όντα που διαθέτουν τη σχετική τεχνολογία, τουλάχιστον για όσο διάστημα τη διαθέτουμε κι εμείς. Αλλά τα 50 χρόνια δεν είναι παρά μια φευγαλέα στιγμή, και θα ήταν μεγάλη σύμπτωση αν οι εξελίξεις ενός άλλου πολιτισμού ήταν τόσο συγχρονισμένες με του δικού μας. Αν συμπεριλάβουμε στον υπολογισμό μας εκείνους τους πολιτισμούς που είχαν ραδιοφωνική τεχνολογία πριν από 1.000 χρόνια, θα υπάρχουν περίπου ένα εκατομμύριο άστρα σε εμβέλεια ραδιοεπικοινωνίας (μαζί με όσους πλανήτες βρίσκονται σε τροχιά γύρω τους). Αν συμπεριλάβουμε και τους πολιτισμούς που είχαν ραδιοφωνική τεχνολογία εδώ και 100.000 χρόνια, μπαίνει μέσα στην ακτίνα επικοινωνίας ολόκληρος ο Γαλαξίας με τα τρισεκατομμύρια άστρα του. Φυσικά, τα εκπεμπόμενα σήματα θα εξασθενούσαν σε μεγάλο βαθμό αν διένυαν τόσο τεράστιες αποστάσεις.

Έτσι, φτάσαμε στο ακόλουθο παράδοξο: Αν μια θεωρία για την εμφάνιση της ζωής είναι αρκετά «εύλογη» ώστε να ικανοποιεί την υποκειμενική μας κρίση για το τι είναι πιθανό, τότε είναι υπερβολικά «εύλογη» για να εξηγήσει την έλλειψη ζωής στο σύμπαν όπως το παρατηρούμε. Σύμφωνα με αυτό το επιχείρημα. η θεωρία που αναζητούμε πρέπει να είναι τέτοια ώστε να φαίνεται απίθανη στη φαντασία μας, η οποία περιορίζεται από τα όρια του μεγέθους και του χρόνου της ζωής μας.

Εξακολουθούμε να μη γνωρίζουμε πώς ακριβώς άρχισε η φυσική επιλογή στη Γη. Αυτό το κείμενο είχε έναν μετριοπαθή σκοπό: Να αναλύσει ποιο είδος θεωρίας θα μπορούσε να εξηγήσει με ποιον τρόπο πρέπει να εμφανίστηκε η ζωή πάνω στη Γη. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει μια σαφής και αποδεκτή εξήγηση για την εμφάνιση της ζωής, οπωσδήποτε δεν πρέπει να εκληφθεί ως πρόβλημα για τη δαρβινική κοσμοθεωρία, όπως γίνεται μερικές φορές -ίσως εξαιτίας κάποιων ευσεβών πόθων...

Χρειάστηκαν εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια για να δημιουργηθούν τα πρώτα άστρα

Στη διαπίστωση ότι τα πρώτα άστρα του σύμπαντος δεν είναι και τόσο παλιά όσο πιστεύαμε, κατέληξαν αστροφυσικοί. Όπως ανακοινώθηκε στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) χρειάστηκαν πάνω από 380.000 χρόνια μετά το λεγόμενο Big Bang, προκειμένου να «φωτιστεί» για πρώτη φορά το Σύμπαν, με τη δημιουργία του πρώτου άστρου..

 

Έτσι, τα πρώτα άστρα στο σύμπαν σχηματίστηκαν πολύ αργότερα από ό,τι πιστεύαμε, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις του Κοσμικού Υποβάθρου Μικροκυμάτων (CMB). Μια νέα ανάλυση που πραγματοποιήθηκε με τον δορυφόρο Planck, αποκάλυψε επίσης ότι τα πρώτα αστέρια ήταν οι μοναχικές πηγές που απαιτούνταν για τον επαναϊονισμό των ατόμων στο σύμπαν, από τότε που αυτά είχαν ήδη ολοκληρώσει το ήμισυ της διαδικασίας από τη στιγμή που το σύμπαν ήταν περίπου 700 εκατομμυρίων ετών .

 

Η ίδια έρευνα επιβεβαίωσε ότι τα συγκεκριμένα άστρα, ήταν τα μοναδικά που παρήγαγαν φωτεινή ενέργεια στο Σύμπαν, «σπάζοντας» το απόλυτο σκοτάδι που επικρατούσε. Με αυτό το φως, άρχισε το Σύμπαν να φαίνεται ως διαφανές.

 

Ως εκ τούτου, καταρρίφθηκε η αρχική υπόθεση που ήθελε δευτερόλεπτα μετά το big bang να δημιουργούνται ουράνια σώματα στη μορφή που γνωρίζουμε. Έστω και έτσι, η δημιουργία του πρώτου άστρου συνέβη πολύ γρήγορα, αν αναλογιστούμε ότι η διαμόρφωση του μισού σύμπαντος χρειάστηκε τουλάχιστον 700 εκατ. χρόνια εξέλιξης.

 

Η ακτινοβολία CMB μπορεί να μας πει πότε ξεκίνησε η εποχή του επαναϊονισμού και, στη συνέχεια, όταν σχηματίστηκαν τα πρώτα αστέρια στο σύμπαν, δήλωσε ο Jan Tauber, επιστήμονας της ESA.

 

Το σύμπαν σήμερα διαθέτει πολύ πολύ μεγάλο πλήθος γαλαξιών και άστρων, έτσι είναι λίγο δύσκολο να φανταστεί κανείς πως ήταν το σύμπαν των 13,8 δισ. ετών, λίγα δευτερόλεπτα μετά τη γέννηση του.

 

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, όμως, σε αυτό το σημείο, το σύμπαν ήταν μία καυτή και πυκνή αρχέγονη σούπα, που περιείχε ως επί το πλείστον σωματίδια, όπως νετρίνα, πρωτόνια, ηλεκτρόνια και φωτόνια. Έμοιαζε, επίσης, πολύ με μία αδιαφανή ομίχλη, καθώς τα φωτόνια δεν ήταν σε θέση να ταξιδεύουν μεγάλες αποστάσεις χωρίς να συγκρούονται με τα ηλεκτρόνια.

 

Όταν το σύμπαν είχε επεκταθεί, ψυχθεί, έγινε  διαφανές, κάπου 380.000 χρόνια μετά τη δημιουργία. Οι συγκρούσεις των σωματιδίων αυξήθηκαν από τότε, με τα φωτόνια να ταξιδεύουν ελεύθερα σε όλο το σύμπαν.

Συναρμολόγηση διαστημοπλοίων και δορυφόρων σε τροχιά με CubeSats ως «τουβλάκια»

Οι μικροί δορυφόροι κατηγορίας CubeSats φέρνουν επανάσταση στη διαστημική βιομηχανία, καθώς μπορούν να εκτελούν διάφορους ρόλους. Στο μέλλον θα μπορούν να χρησιμοποιούνται και ως δομικά τμήματα-«τουβλάκια» άλλων μεγαλύτερων εγχειρημάτων, όπως διαστημόπλοια, δορυφόροι και διαστημικοί σταθμοί, καθώς θα προσδένονται ο ένας στον άλλον σε τροχιά.

 

«Η δυνατότητα αυτόνομης συνάντησης και πρόσδεσης σε CubeSats θα επέτρεπε συναρμολόγηση σε τροχιά μεγαλύτερων κατασκευών που απλά δεν θα ήταν δυνατή με άλλον τρόπο» εξηγεί ο Ρότζερ Γουόκερ, στέλεχος της ESA αρμόδιο για τους CubeSats που έχουν να κάνουν με επιδείξεις και δοκιμές τεχνολογιών. «Σκεφτείτε για παράδειγμα την κατασκευή ενός πολύ μεγάλου καθρέφτη διαστημικού τηλεσκοπίου από τμήματα CubeSat, παρακάμπτοντας τους περιορισμούς που προκύπτουν από τις δυνατότητες των (εκτοξεύσεων) πυραύλων», αναφέρει.

 

Ως πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, η ESA διεξάγει έρευνες πάνω στις αυτοματοποιημένες τεχνικές πρόσδεσης για CubeSats. «Επιδιώκουμε ένα επίπεδο καθοδήγησης, πλοήγησης και ελέγχου που θα ήταν δυνατόν με τους μικρούς αισθητήρες και τα συστήματα προώθησης που είναι διαθέσιμα σε τόσο μικρούς δορυφόρους» λέει ο Φιν Άνκερσεν, ειδικός της ESA σε θέματα συνάντησης και πρόσδεσης.

 

Ο ερευνητής Καμίλ Πιράτ του EPFL στην Ελβετία εργάζεται πάνω στο συγκεκριμένο αντικείμενο: «Η πρόκληση είναι ότι οι CubeSats προφανώς έχουν αυστηρούς περιορισμούς όσον αφορά στη μάζα, το καύσιμο και την ενέργεια. Θα χρειαζόμαστε ακρίβεια της τάξης του ενός εκατοστού, που προηγουμένως είχε επιτευχθεί από το διαστημόπλοιο ATV της ESA κατά την πρόσδεσή του στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, αλλά προφανώς το ATV ήταν πολύ μεγαλύτερο. Η πρόσδεση ενός CubeSat θα είναι περισσότερο σαν να βάζεις μια βελόνα μέσα σε μια τρύπα διαμέτρου ενός εκατοστού, χρησιμοποιώντας έναν περιορισμένο αριθμό αισθητήρων και φυσικά λίγο καύσιμο. Επίσης, θα ήταν επιθυμητό ένα υψηλό επίπεδο αυτονομίας».

Ο Μπετόβεν Συνέθετε με την Καρδιά του

Ο Μπετόβεν συνέθετε, κυριολεκτικώς, με την καρδιά του
Μελέτη σε διάσημα έργα του αποκάλυψε ότι εμφανίζουν αρρυθμίες οι οποίες οφείλονταν – πιθανότατα- στις καρδιακές αρρυθμίες του. Ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν συνέθετε πραγματικά με την καρδιά του, σύμφωνα με μελέτη που δείχνει ότι οι καρδιακές αρρυθμίες από τις οποίες έπασχε όρισαν σε μεγάλο βαθμό το αριστουργηματικό έργο του.

Τα εντυπωσιακά κρεσέντο που χαρακτηρίζουν πολλά από τα έργα του μεγάλου συνθέτη αποτελούν «τέκνο» ενός καρδιολογικού προβλήματος που τον ταλαιπωρούσε, αναφέρουν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και το Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον. Οι επιστήμονες επισημαίνουν με δημοσίευσή τους στο επιστημονικό έντυπο «Perspectives in Biology and Medicine» ότι σημαντικά αποσπάσματα των συνθέσεων του Μπετόβεν ταιριάζουν με την καρδιακή αρρυθμία από την οποία έπασχε. Στην ερευνητική ομάδα που κατέληξε στο εντυπωσιακό συμπέρασμα περιλαμβάνεται καρδιολόγος, ιστορικός της ιατρικής καθώς και μουσικολόγος.

Οι ειδικοί ανέλυσαν ορισμένες από τις συνθέσεις του Μπετόβεν αναζητώντας στοιχεία σχετικά με την ύπαρξη καρδιοπάθειας – κάτι το οποίο ορισμένοι υποπτεύονταν. Οπως είδαν, ο ρυθμός σε ορισμένα σημεία γνωστών μουσικών έργων του συνθέτη αντανακλά τις καρδιακές αρρυθμίες του. «Η μουσική του ήταν τόσο μεταφορικώς όσο και κυριολεκτικώς, βγαλμένη από την καρδιά του» ανέφερε ο Τζόελ Χογουέλ από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν και πρόσθεσε: «Οταν η καρδιά χτυπά μη φυσιολογικά εξαιτίας καρδιοπάθειας αυτό συμβαίνει σε ορισμένα προβλέψιμα μοτίβα. Πιστεύουμε ότι ακούμε ορισμένα από αυτά τα ίδια μοτίβα στη μουσική του Μπετόβεν. Η συνέργεια μεταξύ μυαλού και σώματος δομεί το πώς αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Αυτό είναι ιδιαιτέρως εμφανές στον κόσμο της τέχνης και της μουσικής ο οποίος αντανακλά σε μεγάλο βαθμό τις εσώτερες εμπειρίες ενός ανθρώπου».

Τα μουσικά, άρρυθμα παραδείγματα
Η ερευνητική ομάδα μελέτησε τα ρυθμικά μοτίβα διαφορετικών συνθέσεων του Μπετόβεν. Ανακάλυψε αναπάντεχες αλλαγές στο τέμπο και στις κλίμακες οι οποίες ταιριάζουν με τα ασύμμετρα μοτίβα στη λειτουργία της καρδιάς – όταν λόγω αρρυθμίας η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα ή πιο αργά ή και ακανόνιστα. Πάρτε για παράδειγμα την «Cavatina» του Κουαρτέτου Εγχόρδων σε σι-ύφεση μείζονα Opus 130, ενός ρυθμικά φορτισμένου κομματιού, για το οποίο ο ίδιος ο Μπετόβεν έλεγε πάντα ότι τον κάνει να δακρύζει.

Στη μέση της «Cavatina» η κλίμακα ξαφνικά αλλάζει σε ντο-ύφεση μείζονα, με αποτέλεσμα να παράγεται ένας ρυθμός ο οποίος προκαλεί σκοτεινά συναισθήματα και αποπροσανατολισμό – το σημείο αυτό αναφέρεται ότι «κόβει την ανάσα». Μάλιστα, στις ίδιες τις οδηγίες του συνθέτη προς τους μουσικούς το σημείο αυτό σημειώνεται ότι πρέπει να παίζεται «beklemmt» – πρόκειται για μια γερμανική λέξη που μεταφράζεται «με βαριά καρδιά».

Οι συγγραφείς της μελέτης σημειώνουν ότι το «με βαριά καρδιά» μπορεί να σημαίνει λύπη αλλά μπορεί επίσης να περιγράφει το αίσθημα της πίεσης που συνδέεται πιθανώς με καρδιοπάθεια. «Ο άρρυθμος χαρακτήρας αυτού του κομματιού είναι αδιαμφισβήτητος» γράφουν. Προσθέτουν ότι εντόπισαν άρρυθμα μοτίβα και σε άλλα κομμάτια του μεγάλου συνθέτη. Συγκεκριμένα, μελέτησαν τη Σονάτα για Πιάνο Opus 110 γραμμένη σε λα-ύφεση μείζονα – πρόκειται για την κεντρική σονάτα σε μια ομάδα τριών που αποτελούν την τελευταία συνεισφορά του Μπετόβεν στο συγκεκριμένο είδος – καθώς και την έναρξη της Σονάτας «Les Adieux» (σονάτα Οpus 81a σε μι-ύφεση μείζονα) η οποία γράφτηκε κατά την επίθεση των Γάλλων στη Βιέννη το 1809.

Στον Μπετόβεν έχουν αποδοθεί πολλά και διαφορετικά προβλήματα υγείας, συμπεριλαμβανομένων της φλεγμονώδους νόσου του εντέρου, της οστικής νόσου Paget (πρόκειται για μια από τις συχνότερες μεταβολικές νόσους των οστών), της ηπατοπάθειας, της νεφροπάθειας καθώς και επιπλοκών εξαιτίας αλκοολισμού. Το πιο συχνό πρόβλημα υγείας το οποίο αποδίδεται στον συνθέτη ήταν η κώφωσή του, η οποία, σύμφωνα με τους ειδικούς, μπορεί να οδήγησε σε όξυνση των υπόλοιπων αισθήσεών του με αποτέλεσμα να έχει ακόμη εντονότερο αίσθημα των καρδιακών παλμών του.

«Δεν μπορούμε να αποδείξουμε ή όχι ότι ο Μπετόβεν έπασχε από όλες αυτές τις νόσους τις οποίες του “καταλογίζουν” καθώς σχεδόν όλα τα σημερινά διαγνωστικά τεστ δεν υπήρχαν τον 18ο αιώνα. Ετσι ερμηνεύουμε ιατρικές περιγραφές αιώνων με βάση τα σημερινά δεδομένα, χωρίς όμως να μπορούμε ποτέ να είμαστε σίγουροι για το αν είχαν πλήξει το εκάστοτε άτομο» σημειώνουν οι ερευνητές.

Συμπληρώνουν ότι «τα συμπτώματα και η συχνή σύνδεση του μη φυσιολογικού καρδιακού ρυθμού με τόσες νόσους οδηγούν στο λογικό συμπέρασμα ότι ο Μπετόβεν εμφάνιζε αρρυθμίες. Τα κομμάτια του που παρουσιάζουμε μοιάζουν με μουσικά ηλεκτροκαρδιογραφήματα». Οι επιστήμονες καταλήγουν τονίζοντας ότι οι μουσικές αρρυθμίες που δείχνουν την ιδιοφυΐα του Μπετόβεν πιθανότατα βασίζονται στις καρδιακές του αρρυθμίες οι οποίες τελικώς αποδεικνύεται ότι βρίσκονται στην καρδιά ορισμένων από τα μεγαλύτερα μουσικά αριστουργήματα όλων των εποχών.

Συνέθετε υπέροχες μουσικές αν και ήταν κουφός επί 30 χρόνια.
Μπετόβεν, ο πρωτοπόρος αντισυμβατικός συνθέτης με τις εκρήξεις θυμού.

Ήταν αντικοινωνικός και μετακόμισε σε 40 σπίτια.
Ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν μετέτρεψε την κλασική μουσική σε κάτι μεγαλύτερο, τολμηρότερο και πιο μεγαλεπήβολο από ποτέ. Και το εκπληκτικό σ’ αυτό το επίτευγμα είναι ότι το κατάφερε όντας θεόκουφος. Ο Μπετόβεν ήταν μόλις 26 ετών όταν άρχισε να χάνει την ακοή του, αλλά συνέχισε να συνθέτει για πάνω από τριάντα χρόνια. Δεν υπάρχει άλλο τέτοιο κατόρθωμα στην ιστορία της τέχνης. Σαν να ήταν τυφλός ο Μικελάντζελο, αλλά παρά ταύτα να ζωγράφιζε την Καπέλα Σιστίνα. Δυστυχώς, η κώφωση δεν μετριάσε την άγρια διάθεση του Μπετόβεν. Όσο έχανε την ακοή του, οι κρίσεις θυμού γίνονταν ανεξέλεγκτες και τα ξεσπάσματα του όλο και πιο παράλογα. Κι όμως, όσο πιο παράξενη η συμπεριφορά τόσο πιο θεσπέσια η μουσική.

Ο Μπετόβεν γεννήθηκε σε οικογένεια μουσικών στη Βόννη της Γερμανίας. Ο πατέρας του ο Γιόχαν, τενόρος στην τοπική Αυλή και ελαφρώς αλκοολικός, αδιαφόρησε για τη γέννηση του γιου του το 1770 και δεν του έδωσε καμία σημασία, μέχρι που ανακάλυψε ότι το αγοράκι είχε ενστικτώδες μουσικό χάρισμα. Ο Γιόχαν θυμόταν το παράδειγμα της πρώιμης επιτυχίας του Μότσαρτ κι έτσι αποφάσισε ότι και η δική του φήμη μπορούσε να στηριχθεί στους εύθραυστους ώμους του γιου του.

Ενώ όμως ο μικρός Λέοπολντ Μότσαρτ ήταν ένας εύθυμος εκμεταλλευτής, ο πιτσιρικάς Γιόχαν Μπετόβεν ήταν ένας σκληρός και βίαιος νταής. Οι γείτονές δεν ξέχασαν ποτέ την εικόνα του μικρού Λούντβιχ να κλαίει πάνω από το πιάνο. Κι όταν δεν έπαιζε πιάνο, μελετούσε Ιστορία της Μουσικής ή μάθαινε βιολί. Λίγες ήταν οι μέρες που ο Λούντβιχ δεν κατέληγε κλειδωμένος στο υπόγειο ή δαρμένος με βούρδουλα. Οι μέθοδοι του πατέρα του Γιόχαν ήταν κτηνώδεις αλλά αποτελεσματικές: από την ηλικία των 10 ετών, ο Λούντβιχ κατείχε εγκυκλοπαιδική γνώση της μουσικής θεωρίας και εξαίρετες ικανότητες στον πιάνο. Επειδή όμως δεν είχε πολύ χρόνο για το σχολείο, ήταν φριχτός στην ορθογραφία και κακός στην αριθμητική. Όταν έγινε 11 ετών, εγκατέλειψε οριστικά το σχολείο.

Μεγάλοι δάσκαλοι, μικρά μαθήματα
Ο Γιόχαν δεν κατάφερε να κάνει το γιο του διάσημο παιδί-θαύμα, αλλά το ταλέντο του Λούντβιχ κέρδισε την προσοχή αριστοκρατών της περιοχής και το 1787 κάποιοι προστάτες των τεχνών τον έστειλαν στη Βιέννη για να μαθητεύσει κοντά στον Μότσαρτ. Ο ντροπαλός 17χρονος γνώρισε τον δάσκαλο, αλλά πριν αρχίσουν τα μαθήματα, έφτασε στη Βιέννη το νέο ότι η μητέρα του Μπετόβεν ήταν βαριά άρρωστη. Ο νεαρός μουσικός έφτασε στο σπίτι του εγκαίρως για να δει τη μητέρα του να πεθαίνει.

Δεν επέστρεψε στη Βιέννη: οι δύο νεότεροι αδελφοί του χρειάζονταν φροντίδα κι ο πατέρας τους ήταν εντελώς άχρηστος γι’ αυτό. Μέσα σε λίγα χρόνια, ο Γιόχαν Μπετόβεν είχε καταλήξει τόσο αναξιόπιστος στη δουλειά του, που οδηγήθηκε σε πρόωρη σύνταξη και λάμβανε το μισό ποσό, ενώ το άλλο μισό πήγαινε στον Λούντβιχ για να φροντίζει τα αδέλφια του. Μόλις το 1792 κατάφερε ο Μπετόβεν να επιστρέψει στη Βιέννη, όπου, με τη βοήθεια ενός πλούσιου σπόνσορα, έκανε μαθήματα με τον Γιόζεφ Χάιντν.

Εδώ όμως απογοητεύτηκε: θεώρησε ότι ο Χάιντν δεν τον εκπαίδευε με τη δέουσα πυγμή, ενώ ο Χάιντν ενοχλήθηκε από την έπαρση του 22χρονου. Όχι ότι ο Μπετόβεν χρειαζόταν πολλή εκπαίδευση. Το 1795 έκανε το ντεμπούτο του με το Δεύτερο κονσέρτο για πιάνο, ενώ το 1800 παίχτηκε η Πρώτη Συμφωνία. Η Βιέννη είχε πια ένα νέο 30χρονο αστέρι.

Εξαίσιες συνθέσεις, απαίσιες συνθέσεις
Τότε ήταν που οι φίλοι του Μπετόβεν παρατήρησαν ότι απέφευγε τις κοινωνικές συγκεντρώσεις. Ο Χάιντν σχολίασε ότι δεν τον επισκεπτόταν καθόλου κι ένας επισκέπτης στο διαμέρισμα του Μπετόβεν παραξενεύτηκε που βρήκε το πιάνο ξεκούρδιστο. Ο Μπετόβεν ήξερε πολύ καλά τι συνέβαινε: είχε χάσει σταδιακά την ακοή του και δεν άκουγε τίποτε απολύτως. Επίσης είχε κι άλλα προβλήματα υγείας, όπως κοιλιακές κράμπες, περιοδική διάρροια και συχνούς πονοκέφαλους. Ήταν τόσο δυστυχισμένος που σκέφτηκε να αυτοκτονήσει. Το μόνο που τον εμπόδισε ήταν η  τέχνη του.

Το φθινόπωρο του 1802, ενώ έμενε στην κωμόπολη Χάλιγκενσταντ, περιέγραψε τι τον κράτησε ζωντανό: “Μου φαινόταν αδύνατο να αφήσω τον κόσμο μέχρι να προσφέρω όλα όσα ένιωθα ότι βρίσκονταν μέσα μου” έγραψε στη Διαθήκη του Χάιλιγκενσταντ, όπως είναι γνωστό το κείμενο, που γράφτηκε ως επιστολή στους αδελφούς του αλλά παρέμεινε κλεισμένο στο γραφείο του για το υπόλοιπο της ζωής του.

Μετά τη νέα απόφαση, ο Μπετόβεν έσφυζε από ενέργεια και ιδέες. Η Τρίτη, ή Ηρωική Συμφωνία ήταν αρχικά αφιερωμένη στον Ναπολέοντα Βοναπάρτη, μέχρι που εκείνος αποφάσισε να εισβάλει στην Αυστρία. Ήταν τόσο επαναστατική που η ορχήστρα συχνά διέκοπτε τις πρόβες από τη σύγχυση, ενώ οι κριτικοί έβρισκαν το έργο “παραξένο”. Το κοινό επίσης διαμαρτυρόταν για τη διάρκεια του έργου. Η παραξενιά του Μπετόβεν δεν περιοριζόταν στις μουσικές του εκκεντρικότητες. Συνέθετε καλύτερα ενώ περπατούσε κι έτσι έγινε γνωστός στην πόλη ως κάποιος που έπαιρνε τους δρόμους, κουνώντας τα χέρια και βρυχώμενος μουσικά σπαράγματα, αδιάφορος για τις ορδές περίεργων παιδιών που τον ακολουθούσαν.

Ποτέ δεν έμεινε πολύ καιρό στο ίδιο μέρος. Στη Βιέννη μετακόμισε τουλάχιστον σε σαράντα διαμερίσματα και κάποτε συντηρούσε ταυτόχρονα τέσσερα σπίτια. Ήταν και ακατάστατος: ένας επισκέπτης στο διαμέρισμα του το 1809 τον βρήκε να ζει στο πιο βρόμικο, πιο ακατάστατο μέρος που μπορεί να φανταστεί κανείς. Πάνω στις καρέκλες βρίσκονταν πιάτα με αποφάγια και πεταμένα ρούχα. Το πιάνο και το γραφείο δίπλα του ήταν γεμάτα με μισοτελειωμένες παρτιτούρες. Και κάτω από το πιάνο βρισκόταν ένα γεμάτο δοχείο νυχτός.

Ούτε εμφανισιακά ήταν ελκυστικός. Τα ρούχα του ήταν τόσο σχισμένα και βρόμικα που οι φίλοι του, αηδιασμένοι, πότε πότε του αγόραζαν καινούρια. Μελαχρινός στα νιάτα του, τώρα είχε γίνει κάτωχρος απ’ την αρρώστια. Το πρόσωπό του ήταν γεμάτο σπυριά και τα γκρίζα μαλλιά του όρθια. Δεν είναι καθόλου απορίας άξιο που τα μέλη του ωραίου φύλου δεν ανταπέδιδαν το ένθερμο ενδιαφέρον του. Ο Μπετόβεν είχε την κακή συνήθεια να ερωτεύεται μη διαθέσιμες γυναίκες, συνήθως ανώτερης τάξης και κατά κανόνα παντρεμένες.

Ο μεγαλύτερος έρωτάς του έχει αποκτήσει μυθικές διαστάσεις, αφού τον γνωρίζουμε χάρη σ’ ένα γράμμα που δεν ταχυδρομήθηκε, απευθυνόμενο στην “Αθάνατη αγαπημένη”. Η ταυτότητά της αμφισβητείται, αλλά σήμερα οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι ήταν η Αντονί Μπρεντάνο, σύζυγος ενός τραπεζίτη από τη Φρανκφούρτη. Ντελικάτη και κομψή, η Αντολί λάτρευε τον Μπετόβεν. “Περπατά σαν θεός εν μέσω θνητούς,” έγραφε. Αλλά παρέμενε πιστή στον άντρα της. Η όποια οδύνη του Μπετόβεν μετριαζόταν ίσως από τη σκέψη ότι ένας ανεκπλήρωτος έρωτας είναι κάτι πιο ρομαντικό από μία σύζυγο που τον υποχρέωνε να βάζει τα άπλυτα στο καλάθι.

Τελευταίες συμφωνίες και ασυμφωνίες
Όταν ο αδελφός του Μπετόβεν, Κασπάρ, έπαθε φυματίωση, ο συνθέτης αποφάσισε να πάρει την κηδεμονία του γιου του, Καρλ, ο οποίος έφτασε στην ενηλικίωση με συναισθηματικά τραύματα. Ο Μπετόβεν δεν τον άφηνε στιγμή και, όταν ο Καρλ ανακοίνωσε ότι θα γινόταν στρατιωτικός, ο κηδεμόνας του ξέσπασε σε τέτοιες άγριες κρίσεις που ο σπιτονοικοκύρης του αναγκάστηκε να τους διώξει. Ο συνθέτης τον ήθελε μουσικό. Το 1826, ο Καρλ δεν άντεξε κι αυτοπυροβολήθηκε στο κεφάλι. Κι όμως γλίτωσε. Η μία σφαίρα αστόχησε και η άλλη μπήκε στο κρανίο χωρίς να πειράξει τον εγκέφαλο. Ο Καρλ βγήκε από το νοσοκομείο αποφασισμένος να τραβήξει το δρόμο του και μπήκε αμέσως στο στρατό.

Οι φίλοι του Μπετόβεν τον έβλεπαν να καταρρέει. Υπήρξε μια ανακωχή, όταν ο αδελφός του Μπετόβεν, Γιόχαν, τους κάλεσε να μείνουν στο εξοχικό του μέχρι να αρχίσει η υπηρεσία του καρλ. Όταν μπήκε το φθινόπωρο, ο Γιόχαν ζήτησε από τον αδελφό και τον ανιψιό του να φύγουν από το σπίτι.

Οι δύο άνδρες ταξίδεψαν σε ανοιχτή άμαξα και κοιμήθηκαν σ’ ένα πανδοχείο χωρίς θέρμανση, παρ’ όλο το δριμύ κρύο. Όταν πια ο Μπετόβεν έφτασε στη Βιέννη, ψηνόταν απ’ τον πυρετό και είχε πνευμονία. Ποτέ δεν ανάρρωσε, απλώς συνέχισε να μαραίνεται για σχεδόν τρεις μήνες. Το τι συνέβη κατόπιν είναι ασαφές.

Σύμφωνα με μία εκδοχή, ο συνθέτης βρισκόταν σε κώμα για 48 ώρες όταν, στις 26 Μαρτίου 1827, εν μέσω άγριας καταιγίδας, ξαφνικά άνοιξε τα μάτια, ενώ μια αστραπή φώτιζε το δωμάτιο. Ύψωσε το δεξί χέρι, έκανε γροθιά και έπεσε νεκρός. Πάνω από δέκα χιλιάδες άνθρωποι συνόδευσαν το φέρετρό του. Ο Μπετόβεν έγινε είδωλο για την επόμενη γενιά ρομαντικών συνθετών, που επικροτούσαν, όχι μόνο την έντονη κι εκφραστική μουσική του, αλλά και την άρνηση του να συμμορφωθεί με τις τάσεις της εποχής. Σήμερα τα θέματα και τα μοτίβα του αναγνωρίζονται αμέσως.

H θεϊκή μουσική που απολαμβάνουμε γράφτηκε τελικά από, ανθρώπους.

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ MATRIX

«Το να μεταμορφώσεις την αντίληψη του κόσμου και να αλλάξεις τη δομή της κοινωνίας είναι το ίδιο πράγμα. Απελευθερώνοντας τον εαυτό του κάποιος, έχει αλλάξει τους συσχετισμούς δύναμης και, συνεπώς, έχει μετασχηματίσει την κοινωνία» Πήτερ Μάρσαλ

ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΩΝΤΑΣ ΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ MATRIX
Μετά τον θρίαμβο της «ήπιας σκέψης» των δεκαετιών του 1980 και 1990, πιστεύω πως είναι ο καιρός για ένα ισχυρό ταρακούνημα στους υπνωτισμένους εγκεφάλους μας. Δεν έχουμε πλέον την πολυτέλεια να ρεμβάζουμε μέσα στις ψευδαισθήσεις μας και να πίνουμε «χαλαροί» το φραπέ μας. Αυτός είναι κι ένας από τους λόγους που άρχισα τελευταία να γράφω κείμενα σαν κι αυτό. Ένα καλό κείμενο επενδύει μια μεγάλη ποσότητα διανοητικών πόρων μέσα σε λίγες σελίδες, συμβάλλοντας στην κατανόηση του κόσμου που ζούμε. Όταν τελειώνεις την ανάγνωση του μπορείς να δεις τον κόσμο με διαφορετικά μάτια. Αυτό ενδιαφέρει κι εμένα: να συμβάλλω στην ανακάλυψη νέων τρόπων ερμηνείας του κόσμου και της πραγματικότητάς μας.

Γράφοντας αυτό το κείμενο, σαν να ήθελε το ίδιο να γραφτεί, νιώθω πως σε τελική ανάλυση το The Matrix λειτουργεί ως πυροκροτητής, που πυροδοτεί στον καθένα μας μια αλυσιδωτή αντίδραση ερωτημάτων σχετικά με τη φύση της πραγματικότητας και όχι μόνον. Τα ερωτήματα αυτά ώθησαν κι εμένα στο ρηξικέλευθο συμπέρασμα πως ζούμε μέσα στο φαντασιακό ενός καθρέπτη, μιας οθόνης, μιας «μήτρας» (Matrix) που αποκαλούμε «πραγματικότητα» και μάλιστα βρισκόμαστε σε κωματώδη κατάσταση, εφόσον οι κινήσεις μας είναι υποτυπώδεις. Η πολυθρύλητη ελευθερία μας είναι σχεδόν ανύπαρκτη –δοκιμάστε, για παράδειγμα, να μην πληρώσετε για κάποιους μήνες τους λογαριασμούς σας…– και οι επιλογές μας περιορισμένες. Άλλωστε δεν μπορούμε να διαλέξουμε αυτό που είμαστε (δηλαδή παγιδευμένοι στο Matrix της «πραγματικότητας»), μπορούμε μόνο να διαλέξουμε αυτό που θέλουμε να γίνουμε: να ξεφύγουμε από αυτό και να δραπετεύσουμε στην «έρημο του πραγματικού».

Προσωπικά προτιμώ να μην θεωρώ ως «Matrix» απλά τον σημερινό προσομοιωμένο, κωδικοποιημένο και συμβολικοποιημένο κόσμο μας, αλλά να γίνω πιο συγκεκριμένος. Δεν θέλω να στοχεύω σε αφηρημένα πράγματα. Δεν μου αρκεί να αναλίσκομαι σε γενικόλογες φιλοσοφικές τοποθετήσεις κατά ενός αφηρημένου «Matrix» και στο τέλος τίποτε. Θέλω να οριοθετήσω τον εχθρό μου για να μπορώ να τον πολεμήσω καλύτερα. Θέλω να χαρτογραφήσω το δικό μου «Matrix» για να καταστρώσω στη συνέχεια «σχέδιο μάχης» εναντίον του. Έτσι λοιπόν μπήκα στη διαδικασία να κατασκευάσω έναν κατάλογο από τις εκφάνσεις του σύγχρονου Matrix και να σας τις παρουσιάσω, προκειμένου να πάρετε μια εικόνα για την κοσμοθέασή μου.

Να τι αποφάσισα να θεωρώ ως εκφάνσεις του «Matrix»
*Τη μίζερη κι επαναλαμβανόμενη καθημερινότητα που σκοτώνει τα όνειρά μας.
*Την πλανητική Αυτοκρατορία που τείνει να εξουσιάσει και να ομογενοποιήσει τα πάντα.
*Τους παγκόσμιους θεσμούς (ΟΗΕ, ΔΝΤ, ΠΟΕ, GATT κ.α.) που κατασκευάζουν κανόνες και παράγουν νομιμότητα.
*Τις υπερεθνικές επιχειρήσεις που λεηλατούν τις αγορές και νοιάζονται μόνο για τα κέρδη τους και όχι για τους ανθρώπους.
*Τις τράπεζες που μας απομυζούν μέσω των δανείων και μας σκλαβώνουν μέσω των χρεών.
*Το φαρμακευτικό καρτέλ και το ιατρικό κατεστημένο, που έχουν κάνει την υγεία μας εμπόρευμα.
*Το παγκόσμιο ενεργειακό-βιομηχανικό σύμπλεγμα συμφερόντων που μας κρατάει δέσμιους των ορυκτών καυσίμων, ενώ καταστρέφει ανεπανόρθωτα το φυσικό περιβάλλον.
*Το στρατιωτικό-αμυντικό λόμπι, που «κατασκευάζει» ανά τακτά διαστήματα πολέμους και ανακαλύπτει συνεχώς νέες απειλές, προκειμένου να παράγει και να εμπορεύεται αδιάκοπα τα όλο και ακριβότερα οπλικά του συστήματα.
*Όλους τους άχρωμους ανθρώπους του Συστήματος, που θυσίασαν την ελευθερία τους για μια ψευδαίσθηση ασφάλειας, πουλώντας κυριολεκτικά την ψυχή τους για μια θέση στο… δημόσιο.
*Τους σύγχρονους «μάγους με τις λευκές ρόμπες» (επιστήμονες) που χρησιμοποιούν τις γνώσεις τους αποκλειστικά για τα συμφέροντα κερδοσκοπικών επιχειρήσεων, απρόσωπων κυβερνήσεων και ανήθικων ινστιτούτων, ξεχνώντας ότι η γνώση πρέπει να απελευθερώνει και όχι να σκλαβώνει.
*Τους πληρωμένους ακαδημαϊκούς και τους «διανοούμενους» του κατεστημένου, που δογματικά θεωρούν πως έχουν το μονοπώλιο της εξήγησης των πραγμάτων, ενώ δεν είναι παρά μισθωμένοι «μηχανισμοί» νομιμοποίησης της πραγματικότητας την οποία επιβάλλει στις μάζες η ελίτ της Αυτοκρατορίας.
*Τον politically correct νεοσυντηρητισμό που τα θέλει όλα «εξαγνισμένα» αποστειρωμένα και σε τάξη.
*Τους μεταμοντέρνους μικροαστούς που αρνούνται το κιτς αλλά δεν λένε όχι στην αναγουλιαστική αισθητική της τηλεοπτικής ρυπαρότητας.
*Τους μαρκετίστες και τον πανάκριβο διαφημιστικό μηχανισμό τους, που θέλουν να μας κάνουν να καταναλώνουμε ψυχαναγκαστικά ό,τι μας προτείνουν.
*Την τηλεόραση που μας πυροβολεί εγκεφαλικά εκ του συστάδην.
*Τον μισαλλόδοξο εθνικισμό και ρατσισμό, που κάνει πλιάτσικο στην ιστορία και προσπαθεί να ταξινομήσει τους ανθρώπους με «γενετικά» κριτήρια λες και είμαστε ζαρζαβατικά.
*Το σύγχρονο «Ελλαδοτράνς», την ελληνοκεντρική δηλαδή παράνοια ορισμένων κατοίκων αυτής της χώρας, που έχει εξευτελίσει και ευνουχίσει το οικουμενικό πνεύμα του Ελληνισμού.
*Τις θρησκείες που θέλουν να μας επιβάλουν το «μεταφυσικό μονοπώλιο» τους και τις «εξ αποκαλύψεως αλήθειες» τους
*Τα κάθε είδους «πνευματικά ιερατεία», που ευαγγελίζονται δήθεν τη σωτηρία των ψυχών μας αλλά ουσιαστικά ενδιαφέρονται μόνο για την εξουσία
*Την παγκόσμια ψυχαγωγική βιομηχανία τύπου Χόλιγουντ, που στοιχειώνει το φαντασιακό μας και κατασκευάζει τη μυθολογία του 21ου αιώνα.
*Την πλανητική κατασκευή νέων τρόμων ως τεχνική διαχείρισης φόβου για τον αποτελεσματικότερο έλεγχο των μαζών.
*Τις διάφορες ελίτ, τέλος, που μας βλέπουν σαν «ζαλισμένο κοπάδι» και θέλουν να μας ελέγχουν και να μας κατευθύνουν.

Θα μπορούσα να προσθέσω κι άλλες εκφάνσεις του Matrix που με ενοχλούν και με μιζεριάζουν αλλά, επειδή ουσιαστικά ο κατάλογος αυτός δεν έχει τέλος, θα αρκεστώ στις προηγούμενες. Μου αρκούν για την ώρα. Δεν μπορώ άλλωστε να τα βάλω με τους πάντες. Θα εξαντληθώ μαχόμενος σε πολλά μέτωπα. Γι’ αυτό και κάθε φορά πρέπει να εστιάζομαι σε συγκεκριμένο στόχο, για να πετύχω έστω και μια μικρή νίκη σ’ αυτόν τον αντί-Matrix αγώνα μου. Υπάρχει βέβαια και το παράδοξο ενδεχόμενο τμήματα του Matrix να έχουν αυτονομηθεί και να μάχονται μεταξύ τους, δημιουργώντας ήδη ένα μετά-Matrix που περιλαμβάνει το δικό μας Matrix και όλα τα προηγούμενα (κάτι σαν τις ρωσικές κούκλες, που είναι η μια μέσα στην άλλη)…

ΕΞΟΡΙΣΤΟΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΜΑΣ ΤΗ ΖΩΗ
Εξορισμένοι από την αληθινή πραγματικότητα κι από την ίδια μας τη ζωή, έχουμε την τάση να αναζητούμε συνεχώς κάτι μόνιμο, κάτι που μοιάζει να μας προσφέρει «ευτυχία» και μόλις υποψιαζόμαστε πως το βρήκαμε γαντζωνόμαστε σ’ αυτό λες και δεν πρόκειται ν’ αλλάξει. Όμως δεν υπάρχει καμία σταθερότητα στη ζωή –τα μόνα σταθερά πράγματα είναι οι φόροι και ο θάνατός! Η ζωή είναι μια αέναη εμπειρία απώλειας. Και όπως λέει και ο σικάτος μισάνθρωπος πράκτορας Σμιθ (Agent Smith), ο οποίος παραδόξως απέκτησε περισσότερους φαν από τον «Εκλεκτό» Κιάνου Ριβς, «ο άνθρωπος ορίζει την πραγματικότητα του μέσα από τον πόνο και τη μιζέρια».

Αυτός είναι και ο λόγος που, σύμφωνα με το σενάριο της ταινίας, το «πρώτο Matrix», το οποίο ήταν μια παραβολή του Παράδεισου από τον οποίο «εξέπεσε» ο άνθρωπος, παρ’ ότι ήταν τέλεια σχεδιασμένο, απέτυχε: «Το ήξερες πως το πρώτο Matrix είχε σχεδιαστεί να είναι ένας τέλειος ανθρώπινος κόσμος; Όπου κανείς δε θα υπέφερε, όπου όλοι θα ήταν ευτυχισμένοι. Ήταν καταστροφή. Κανείς δεν δέχθηκε το πρόγραμμα. Ολόκληρες “καλλιέργειες” (σ.σ. ανθρώπων που χρησιμοποιούνται ως μπαταρίες) χάθηκαν… Ο τέλειος κόσμος ήταν ένα όνειρο από το οποίο ο πρωτόγονος εγκέφαλος σας προσπαθούσε συνεχώς να ξυπνήσει» (agent Smith).

Ο Σλοβένος Λακανικός φιλόσοφος Σλάβοϊ Ζίζεκ γράφει σχετικά στο δοκίμιο του The Matrix ή οι Δύο Όψεις της Διαστροφής: «Η ατέλεια του κόσμου μας είναι ταυτόχρονα σημάδι της εικονικότητάς του και σημάδι της πραγματικότητάς του. Μπορεί λοιπόν κανείς να υποστηρίξει ότι ο πράκτορας Σμιθ (ας μην ξεχνάμε ότι, όχι ένα ανθρώπινο πλάσμα σαν τα άλλα, αλλά μια άμεση εικονική ενσάρκωση του ίδιου του Matrix –του μεγάλου Άλλου) είναι το υποκατάστατο της φιγούρας του ψυχαναλυτή μέσα στο σύμπαν του φιλμ: Το μάθημά του είναι ότι η εμπειρία του ανυπέρβλητου εμποδίου, είναι η θετική συνθήκη για μας, τους ανθρώπους, για να αντιληφθούμε κάτι ως πραγματικότητα –η πραγματικότητα είναι τελικά αυτό που αντιστέκεται».

Αντιστεκόμενο ή όχι το Matrix της καθημερινότητας μας τρέφεται από τα ίδια του τα απορρίμματα, παίρνει την ενέργεια του από την ενέργεια που δαπανά σ’ ένα είδος θαύματος της υποκατάστασης. Η λάμψη του προέρχεται από τα ελαττώματα του. Ο πόνος και η μιζέρια που μας προκαλεί μας κάνουν ακόμη καλύτερες «μπαταρίες». Όσο για μας, εμείς επιμένουμε να ζούμε μέσα από τις παγίδες που στήνουμε ο ένας για τον άλλον και το μόνο που πολλαπλασιάζει την ενέργεια μας είναι η αδράνεια του θανάτου…

Ο ΑΚΥΡΗΚΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΩΝ MEMES: ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΟΨΗ ΤΟΥ MATRIX
Από την άλλη το Matrix θα μπορούσε κάλλιστα να θεωρηθεί ως το πιο πετυχημένο meme ή μιμίδιο της εποχής μας (δεν είναι τυχαίο άλλωστε που η ταινία μεσουράνησε την εποχή που η χρήση του Internet γνώρισε εκρηκτική διάδοση). Επινοημένο από το ζωολόγο Richard Dawkins, συγγραφέα του αμφιλεγόμενου βιβλίο Το Εγωιστικό Γονίδιο (1976), το meme (κάτι ανάλογο με το γονίδιο) είναι μια πολιτιστική μονάδα πληροφορίας, μια «νοητική οντότητα», που έχει την ιδιότητα να αυτοαναπαράγεται χρησιμοποιώντας τον ανθρώπινο εγκέφαλο ως ξενιστή. Αν στο μυαλό σας έχει αποτυπωθεί οποιοδήποτε διαφημιστικό σποτ ή αν ακολουθείτε άθελά σας τα ρεύματα της μόδας, τότε έρχεστε σε επαφή μ’ ένα μιμ. Κάθε «Ματριξόπληκτος», όπως η αφεντιά μου, έχει ουσιαστικά μολυνθεί διανοητικά με το meme του Matrix.

Ο Richard Dawkins επινόησε τη λέξη μιμ συνδυάζοντας δύο ελληνικές λέξεις: τη λέξη μνήμη (memory) και τη λέξη μίμηση (mimesis). Ο Dawkins ορίζει το μιμ ως εξής: «meme είναι ένα μεταδοτικό σχήμα πληροφορίας που αναπαράγεται με παρασιτική μόλυνση των ανθρώπινων εγκεφάλων και αλλάζει τις συμπεριφορές τους, κάνοντάς τους να εκπέμψουν κι αυτοί το ίδιο σχήμα πληροφορίας. Τα σλόγκαν, οι “έξυπνες εκφράσεις”, οι μελωδίες, οι εικόνες, οι εφευρέσεις και οι μόδες είναι τυπικά meme. Μια ιδέα ή ένα σχήμα δεν είναι meme μέχρι να αναγκάσει κάποιον να την αναπαραγάγει με οποιοδήποτε τρόπο, να την επαναλάβει και να μολύνει έτσι κάποιον άλλον εγκέφαλο. Κάθε μεταδιδόμενη γνώση είναι μιμητική».

Τα meme μεταπηδούν από μυαλό σε μυαλό μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζουμε μίμηση (memesis). Σύμφωνα με τον δρ Don Beck «τα meme είναι κρυφά σχήματα εντός της ροής και του αναβρασμού της κουλτούρας μας».

Οι επιχειρήσεις των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας (τηλεόραση, ραδιόφωνα, κινηματογράφος, έντυπα, διαδίκτυιο, social media κ.α.) ελέγχουν και κατευθύνουν τη διασπορά των meme. Όμως τα πιο επικίνδυνα meme εμφανίζονται συχνότερα στους εγκεφάλους κομβικών ανθρώπων των μέσων μαζικής επικοινωνίας, όπως για παράδειγμα στα μυαλά «φιλελεύθερων» συντακτών περιοδικών μόδας. Ακόμη και οι εκστρατείες «δημιουργικής αντίστασης» του περιοδικού Adbusters, που παρακινούν τους ανθρώπους ανά τον κόσμο να μην αγοράζουν τίποτε για μια μέρα (Buy Nothing Day) και να κλείσουν τις τηλεοράσεις τους για μια βδομάδα (TV Turnoff Week) είναι αποτελέσματα διάδοσης κάποιων, ευτυχώς θετικών, μιμιδίων.

Σύμφωνα με την Καναδή συγγραφέα Kalle Lasn τα όπλα των meme αυξάνουν όλο και περισσότερο. Η επόμενη επανάσταση, όπως προέβλεψε και ο γκουρού των μήντια Μάρσαλ ΜακΛούαν, θα είναι ένας «πληροφοριακός ανταρτοπόλεμος». Μπορεί να διεξαχθεί στους δρόμους με σύμβολα, συνθήματα, πλακάτ και γκράφιτι. Μπορεί όμως και να διεξαχθεί στις εφημερίδες, στο ραδιόφωνο, στην τηλεόραση και στο διαδίκτυο. Μπορεί να είναι ένας βρώμικος πόλεμος προπαγάνδας ανταγωνιστικών κοσμοθεάσεων και εναλλακτικών οραμάτων του μέλλοντος.

Οι επιχειρήσεις έχουν τους δικούς τους διαφημιστές, μαρκετίστες, πράκτορες, δικηγόρους και, ασφαλώς, προϋπολογισμούς δισεκατομμυρίων ευρώ. Ωστόσο όλα αυτά μπορεί να μην είναι αρκετά. Οι αντίπαλοί τους έχουν πλέον το Internet: το μεγαλύτερο και καλύτερο meme που έχει εφευρεθεί. Έχουν επίσης ένα παγκόσμιο συνδεδεμένο δίκτυο από καλλιτέχνες, διανοητές, σχεδιαστές, χάκερς και «παιδιά-θαύματα» που ασχολούνται με τα multi–media, που μπορούν να κινητοποιηθούν κάτω από έναν σκοπό. Ποιος θα νικήσει άραγε στον πόλεμο των μιμς που μόλις ξεκίνησε;

ΣΤΑ ΔΙΧΤΥΑ TOΥ MATRIX ΤΩΝ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ
Για την ώρα πάντως οι πολυεθνικές επιχειρήσεις φαίνεται να έχουν το «πάνω χέρι». Οι εταιρείες αυτές δεν είναι απλά οικονομικοί οργανισμοί αλλά έχουν μετεξελιχθεί σε εξουσιολάγνες μεταφυσικές οντότητες, που ονειρεύονται την ολοκληρωτική κατάκτηση των αγορών (αλλά και της ψυχικής μας διάθεσης) μασκαρεμένες σε «γκουρού», έτοιμους να μας διδάξουν το νόημα της ευτυχίας, την κατανάλωση και την κουλτούρα των επώνυμων προϊόντων (Brand–names).

Η τακτική αυτών των επιχειρήσεων είναι ύπουλη και εξαιρετικά επικίνδυνη, μοιάζοντας ανατριχιαστικά με Matrix. Προωθούν διαφημιστικά τα προϊόντα τους στοχεύοντας σε όλο και πιο ευάλωτες ηλικίες, που δεν έχουν προλάβει ακόμη να αναπτύξουν άμυνες κι έτσι στο μυαλό τους μπορούν να εντυπωθούν κυριολεκτικά τα πάντα. Οι αφηνιασμένοι καταναλωτές του αύριο κτίζονται από την βρεφική τους ηλικία!

Εκτός από καλοσχεδιασμένα διαφημιστικά μηνύματα οι εταιρείες αυτές εξαπολύουν και τους λεγόμενους «διαφημιστικούς ιούς» (Advertising Virus), που είναι εξειδικευμένα πακέτα πληροφορίας τα οποία στοχεύουν σε κομβικά άτομα μιας ομάδας, π.χ. στα πιο δημοφιλή άτομα-πρότυπα μιας παρέας, τα οποία και καθιστούν «φορείς» μετάδοσης των καταναλωτικών συνηθειών που επιδιώκει η βιομηχανία της κατανάλωσης. Για τους μαρκετίστες αυτών των εταιρειών ο «ιδανικός στόχος» είναι η ηλικία των 17 ετών. Αυτή θεωρείται η ηλικία του «Perfect Cool» και ο καθένας μας την επιθυμεί, από τον 42χρονο «Ντόριαν Γκρέι», μέχρι και τον 20χρονο που κατά παράδοξο τρόπο θεωρεί ήδη τον εαυτό του «μεγάλο».

Τη δεκαετία του 1990 οι μαρκετίστες άρχισαν να μελετούν τους έφηβους, όπως οι ανθρωπολόγοι μελετούσαν μια ξένη κουλτούρα. Την ίδια περίοδο η αποκαλούμενη Generation X άρχισε να οργανώνει τις άμυνές της απέναντι στις δυνάμεις του μάρκετινγκ, υιοθετώντας μια στάση κι έναν τρόπο ζωής που αντιστέκονταν και στην ιδέα του «cool» σαν αυτοσκοπό.

Οι μαρκετίστες αντέδρασαν. Η διαφημιστική εκστρατεία του αναψυκτικού Sprite είχε ως σύνθημα: «Η εμφάνιση είναι τίποτε. Ο πόθος είναι τα πάντα». Έτσι η αντι-πώληση έγινε η νέα πώληση, και το μάρκετινγκ πέρασε σε νέα φάση. Το Matrix του μάρκετινγκ έφτασε στο σημείο να προωθεί τον εαυτό του μέσω ενός υποτιθέμενου «Αντι-Matrix»!

Από την άλλη οι οικονομικές επιχειρήσεις δεν έχουν τον παραμικρό ενδοιασμό να χρησιμοποιήσουν τα δισεκατομμύρια δολάρια που διαθέτουν, προκειμένου να προωθήσουν οποιοδήποτε χαζό προϊόν μπορεί να τους προσφέρει συνεχόμενα κέρδη. Το τελευταίο διάστημα οι βιομηχανίες τροφίμων, ενόψει της μαζικής φοβίας για τις μεταλλαγμένες τροφές, αφήνιασαν διαφημιστικά. Στις ΗΠΑ το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας δαπανά μόλις ένα εκατομμύριο δολάρια ετησίως για ενθαρρύνει την κατανάλωση φρούτων και λαχανικών από τους Αμερικανούς καταναλωτές.

Στο μεταξύ οι επιχειρήσεις τροφίμων δαπανούν 10 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως για να προωθήσουν διαφημιστικά τα προϊόντα τους και να τα βάλουν στην αμερικανική δίαιτα. Μόνον η Mc Donald’s ξοδεύει για αυτό το σκοπό σχεδόν ένα δισεκατομμύριο δολάρια ετησίως. Η Αμερική ως γνωστόν είναι επικοινωνιακή δημοκρατία, όπου τα πάντα προωθούνται μέσω διαφημίσεων. Οι συγκρίσεις είναι αναπόφευκτες.

Ένας άλλος χώρος στο οποίο φαίνεται ξεκάθαρα η επικράτηση της «λογικής του ξεζουμίσματος» εκ μέρους των πολυεθνικών επιχειρήσεων είναι εκείνος του πετρελαίου. Παρ’ ότι καταστρέφει ανεπανόρθωτα το περιβάλλον, υποβαθμίζει την ποιότητα της ζωής μας, γίνεται αιτία διαρκών γεωπολιτικών αναταραχών και πολυαίμακτων πολέμων, το πετρέλαιο συνεχίζει να είναι η κινητήριος δύναμη της παγκόσμιας οικονομίας μόνο και μόνο για να κερδοσκοπεί μια μικρή ομάδα πολυεθνικών επιχειρήσεων και κυβερνήσεων, που υποτίθεται πουλά «φθηνό» πετρέλαιο. Όμως δεν μπορούμε να κλείσουμε τα μάτια μας στο περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος του πετρελαίου.

Ένα μήλο από τη Νέα Ζηλανδία είναι φθηνό επειδή τα καύσιμα είναι φθηνά, και τα καύσιμα είναι φθηνά επειδή «επιδοτούνται» από τους φορολογούμενους και τις μελλοντικές γενιές. Μοιάζει με μια κακή τηλεοπτική διαφήμιση: Στην τιμή του πετρελαίου δεν περιλαμβάνεται το ένα δισεκατομμύριο δολάρια που ξοδεύει ετησίως ο Αμερικανικός Στρατός για να εξασφαλίσει τους δρόμους του πετρελαίου στη Μέση Ανατολή, το ένα δισεκατομμύριο που ξοδεύονται στο Οντάριο για την αντιμετώπιση των ασθενειών που σχετίζονται με τη μόλυνση του περιβάλλοντος, το 1,8 δισεκατομμύριο δολάρια που δαπανά το Ηνωμένο Βασίλειο για να προσαρμοστεί στις συνθήκες του Φαινομένου του Θερμοκηπίου και τα 15 δισεκατομμύρια που δαπανώνται κάθε χρόνο για να αποκατασταθούν οι ζημίες από τις καταιγίδες και τυφώνες που προκαλούνται από την αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας, η οποία είναι αποτέλεσμα της συστηματικής κατανάλωσης πετρελαίου… Και η λίστα είναι ατέλειωτη. Οι μεγάλοι παραγωγοί πετρελαίου και οι μεγάλοι καταναλωτές του δεν πληρώνουν αυτό το κόστος. Το πληρώνουμε όλοι εμείς!

Για να αντιμετωπίσουμε καλύτερα τη σύγχρονη επέλαση των πολυεθνικών επιχειρήσεων πρέπει να έχουμε υπόψιν μας και να απαιτούμε τα εξής: Η τιμή του κάθε προϊόντος στην παγκόσμια αγορά πρέπει να λέει την οικολογική αλήθεια, δηλαδή ποιο είναι το πραγματικό περιβαλλοντικό του κόστος. Το μάρκετινγκ μπορεί να στραφεί ενάντια στον εαυτό του: δεν είμαστε υποχρεωμένοι να αγοράζουμε κανένα προϊόν.

Ο παγκόσμιος καταναλωτικός καπιταλισμός είναι σχεδιασμένος για συνεχή ανάπτυξη. Είναι σαν μια καταστροφική μηχανή που πρέπει να σταματήσει και να επαναπρογραμματιστεί. Οι επιχειρήσεις είναι νόμιμες μυθοπλασίες που έχουν δημιουργήσει οι άνθρωποι. Δεν έχουν έμφυτα δικαιώματα ή ελευθερίες, εμείς τα παραχωρούμε. Κάθε ανθρώπινο ον έχει το «δικαίωμα στην επικοινωνία»: να δέχεται και να μεταδίδει πληροφορίες μέσα από κάθε μέσον. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτό το δικαίωμα για μια παγκόσμια «δημιουργική αντίσταση».

Δεν κάναμε όλη αυτή τη διαδρομή των εκατοντάδων χιλιάδων ετών από τις Σαβάνες μέχρι τις σύγχρονες μεγαλουπόλεις για να καταλήξουμε homo Consumus. Δεν μας αξίζει μια τέτοια μοίρα. Μπορεί η εξουσία να έχει γίνει πλέον αφηρημένη, αόριστη, απρόσιτη και απρόσωπη και η μόνη υποκειμενική εγγύηση σωτηρίας να έχει καταντήσει το χρήμα, αλλά όμως σε καμιά περίπτωση η ανθρώπινη ζωή δεν πρέπει να συνυπολογίζεται με το ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν). Δεν πρέπει να ανεχθούμε άλλες ισοπεδώσεις προς τα κάτω.

Ο «ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΦΑΣΙΣΜΟΣ»: ΜΙΑ ΥΠΟΥΛΗ «ΜΑΤΡΙΞΟΠΟΙΗΣΗ»
Τελειώνοντας, δεν μπορώ να αποφύγω τον πειρασμό να αναφερθώ και στον κίνδυνο «Ματριξοποίησης» μας μέσω μιας ύπουλης επαναπροώθησης ενός «εσωτερικού φασισμού», προσαρμοσμένου στη ληθαργική εποχή της τηλεναρκωτικής δημοκρατίας που ζούμε. Κι επειδή δεν είμαστε εμβολιασμένοι απέναντι στον «ιό» του φασισμού, αφήνω τον Ουμπέρτο Έκο να σας υπενθυμίσει ποια είναι τα χαρακτηριστικά του «εσωτερικού φασισμού» της εποχής μας:

Η λατρεία της δράσης για τη δράση.
Η ιδέα πως η διαφωνία είναι προδοσία.
Ο φόβος του διαφορετικού ή ρατσισμός.
Η λατρεία της παράδοσης.
Η απόρριψη του εκσυγχρονισμού.
Η επίκληση του ατομικισμού και η κοινωνική απογοήτευση.
Η εμμονή στις συνωμοσίες, μαζί με την ξενοφοβία και τον ρατσισμό.
Το μήνυμα πως ο εχθρός είναι από τη μια είναι δυνατός αλλά από την άλλη δειλός.
Η ιδέα πως ο φιλειρηνισμός είναι μια συνωμοσία με τον εχθρό και πως η ζωή είναι μόνιμος πόλεμος.
Η απέχθεια προς τους αδύναμους.
Η λατρεία του «ηρωισμού».
Η ισχυρή ανδρική περηφάνια ή η μετάθεση της (ανεκπλήρωτης) σεξουαλικότητας στη «θέληση για δύναμη».
Η πεποίθηση πως τα ατομικά δικαιώματα είναι δευτερεύουσας σημασίας σε σύγκριση με την ενότητα του κράτους.
Η χρησιμοποίηση τεχνικών προπαγάνδας.

Αφού ο φόβος θρόνιασε για μια ακόμη φορά στις ψυχές μας, έχουμε πάψει πλέον να Σκεφτόμαστε και αρχίσαμε να λειτουργούμε παραληρηματικά: «Εφόσον ο κόσμος μας έγινε παραληρηματικός, θα πρέπει να υιοθετήσουμε μια παραληρηματική οπτική» Μπωντριγιάρ.

O μεγαλύτερος φόβος μας είναι η ισχύς του αγνώστου, ενώ ο όχλος λειτουργεί καθησυχαστικά στη φοβία αυτή, δίνοντας στο άτομο την ψευδαίσθηση ότι ανήκει σε ένα σύνολο. Προτιμάμε τη θαλπωρή του «ζαλισμένου κοπαδιού», παγιδευμένου στα πλέγματα μυριάδων «Matrix», παρά τη μοναχική φυγή προς την ελευθερία, που βρίσκεται στην «έρημο του πραγματικού». Ωστόσο ο κόσμος ανήκει σ’ αυτόν που τον αρνείται, σ’ εκείνον που του αντιστέκεται δημιουργικά. Παραφράζοντας τέλος τα λόγια του ποιητή Κατσαρού σας παρακινώ, για χιλιοστή φορά (κοντεύω να βαρεθώ τον εαυτό μου), να «Αντισταθείτε. Ακόμη και σ’ έμενα που σας γράφω όλα αυτά. Αντισταθείτε!»