Φοβίζει αυτός που «κουβαλάει» το αυθεντικό, το ατόφιο και το ανόθευτο!

Σε μικρότερη ηλικία όταν άκουγα να αποκαλούν κάποιον δύσκολο χαρακτήρα …φυλαγόμουν!
Σχημάτιζα στο μυαλό μου την εικόνα ενός παράξενου ατόμου που μπορούσε να παρεξηγήσει το παραμικρό, με συνέπεια να δίνω εξηγήσεις για κάτι που δεν έκανα και τον είχε ενοχλήσει!
Για να αποφύγω, λοιπόν τα μπερδέματα προτιμούσα να απομακρύνομαι! Να μην έχω πολλές επαφές!
Αυτό μέχρι την στιγμή που κάποιος τον οποίο εκτιμούσα πάνω στην κουβέντα, με μεγάλη σοβαρότητα και αγάπη μου είπε ότι είμαι δύσκολος άνθρωπος!
Στην αρχή χαμογέλασα πιστεύοντας πως κάνει πλάκα! Όταν όμως διαπίστωσα πως το εννοεί ξαφνιάστηκα!
Δεν περίμενα ποτέ πως θα έδινα μια τέτοια εντύπωση, αφού δεν ήμουν δύστροπος, ούτε είχα κακές προθέσεις απέναντι σε κανέναν!
Του ζήτησα να μου εξηγήσει τον λόγο!
Δεν ένοιωθα προσβεβλημένος, απλά απορούσα τι τρομερό έκανα που τον ώθησε να το σκεφτεί!
Απάντησε πως είμαι απόλυτος και κάθετος στις απόψεις μου, δίχως να δίνω δεύτερη ευκαιρία στον άλλον!
Δεν δεχόμουν με τίποτα να κάνω ένα βήμα πίσω όταν όλοι βάζουν λίγο νερό στο κρασί τους!
Τότε συνειδητοποίησα ότι οι άνθρωποι αποκαλούν έτσι, έναν άλλον μόνο και μόνο επειδή δεν ήθελε να τους μοιάσει!
Από κείνη την στιγμή, άρχισα να βλέπω με άλλο μάτι αυτά τα άτομα Επιδίωκα να τα γνωρίσω διότι πολύ απλά συμφωνούσα με το σκεπτικό τους!
Κατανόησα πως αρκεί η ακλόνητη πίστη σε αρχές και αξίες για να κάνει κάποιον να φαντάζει διαφορετικός!
Να ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους επειδή δεν μπαίνει σε καλούπια!
‘Εχει δικούς του νόμους και κανόνες που του «επιβάλλουν» η συνείδηση και η καρδιά του!
Συμπεριφέρεται όπως θέλει χωρίς να υπολογίζει κόστος!
Πίνει το κρασί του ανέρωτο αφήνοντας τους άλλους να ανησυχούν αφού δεν μπορούν να τον διαχειριστούν!
Είναι απρόβλεπτος και αυτό φοβίζει!
Εκείνον δεν τον απασχολούν τέτοια θέματα! Κοιτάζει την ζωή από άλλη οπτική γωνία!
Φροντίζει οι σχέσεις του να είναι ξεκάθαρες!
Οριοθετεί τις δικές του κόκκινες γραμμές που αν τις περάσεις σε βγάζει έξω από την ζωή του με συνοπτικές διαδικασίες!
Δεν χαρίζεται σε κανέναν, ούτε καν στον ίδιο του τον εαυτό, τον οποίο κρίνει αυστηρά!
Γι αυτό δεν λέει πολλά! Προτιμά να «μιλά» με πράξεις!
Δεν περιαυτολογεί, ούτε περηφανεύεται για κάποια επιτυχία!
Παραμένει σεμνός γνωρίζοντας πως την «ουσία» δεν την πανηγυρίζεις Την βιώνεις σιωπηλά για να καταλάβεις στο έπακρο την σημασία της!
Δίνει την εντύπωση του απροσπέλαστου γιατί είναι πολύ προσεχτικός!
‘Εχει πληγωθεί πολλές φορές και δεν θέλει να επαναλάβει το ίδιο λάθος, δεύτερη φορά!
Αποφεύγει τον συνωστισμό!
Οι «τενεκέδες» κάνουν πολύ θόρυβο και του χαλούν την ησυχία, που επιτρέπει να «ακούει» τις σιωπές, των ανθρώπων για να βγάζει ασφαλή συμπεράσματα!
Τον εξιτάρει το «πολύ» και όχι το «πολλοί»!
Αν καταφέρεις να «μπεις» στην καρδιά του θα διαπιστώσεις πως όλα τα συναισθήματα «Χτυπάνε» κόκκινο!
Ερωτεύεται, αγαπάει, θυμώνει, απογοητεύεται, χαίρεται σε υπερθετικό βαθμό! Τα «χλιαρά» και τα «μέτρια» δεν τον αφορούν!
‘Εχει πάντα αποθέματα αγάπης τα οποία ξοδεύει αλόγιστα, μα ποτέ δεν σπαταλάει άσκοπα! Και αυτή την ειδοποιό διαφορά την γνωρίζει άριστα!
Αυτός είναι ο λόγος που κόβει αμέσως κάθε επικοινωνία, μόλις αισθανθεί εκμετάλλευση και αλαζονεία και ας τον κατηγορούν πως είναι σκληρός, απόλυτος και κάθετος!
Κρίνει τους άλλους από αυτό που έχουν «μέσα» τους! Όχι από κείνο που πλασάρουν!
Αδιαφορεί επιδεικτικά για το «φαίνεσθαι» και οτιδήποτε «εμπεριέχει» υποκρισία!
Δε τον απασχολεί η γνώμη κανενός ούτε επιζητά την αποδοχή!
Του αρκεί που λειτουργεί με δικαιοσύνη προσέχοντας μην αδικήσει κάποιον!
Ακόμα όμως και να συμβεί αυτό άθελα του εχει την λεβεντιά να ζητήσει συγνώμη, αναγνωρίζοντας αμέσως το λάθος!
Αν κάποιοι ονομάζουν αυτόν τον άνθρωπο, δύσκολο, περίεργο και παράξενο, εγώ απλώς τον αποκαλώ… Υπέροχο!
Πάντα το «ανόθευτο» και το «ατόφιο» που «κουβαλάει», οδηγούν στην πεμπτουσία της ζωής!
Λυτρώνει η παρουσία του! Με «γεμίζει» φως! Ελπίδα πως τίποτα δεν έχει χαθεί!
Αδιαφορώ για την προδοσία!
Η σκιά του πάντα προσφέρει μια ασφαλή «πατρίδα»!
‘Οσο υπάρχει …
Μπορούν να συγχωρεθούν όλες οι αμαρτίες αυτού του κόσμου και να «σηκωθεί» ψηλότερα! Να εξαγνιστούν όλοι αυτοί που δεν τον δέχονται, γιατί η αυθεντικότητα αποκαλύπτει περίτρανα την δική τους «γύμνια»!
Η συνύπαρξη μαζί του είναι ευλογία!
«Παρηγορεί» τους αναστεναγμούς κλείνοντας για πάντα τις λαβωματιές!
«Ξυπνάει» την δοτικότητα! Την «ξεσηκώνει να «συναντήσει» την γενναιοδωρία , για να σου χαριστούν όσα ποθείς και ονειρεύεσαι!
«Καθρεφτίζει» την ψυχή του, στην δική σου!
«Αιχμαλωτίζει» σ’ ένα βλέμμα, ολάκερη την πλάση, που «φωνάζει» πως αφού το αδάμαστο από το οποίο είναι φτιαγμένος συνεχίζει να απαξιώνει το κακό, όσες φορές και να βάλουν φωτιά σε τούτο τον κόσμο, άλλες τόσες θα αναγεννιέται από τις στάχτες του!

Τι απέγινε το παιδί που κρύβεις μέσα σου

Ό,τι είμαστε, είναι τα όνειρα μας.

Κι αν δεν πιστεύεις σ’ ένα παραμύθι, και αν δεν έχεις τουλάχιστον ένα όνειρο, τότε τι απέγινε το παιδί που κρύβεις μέσα σου;

 

Η ταυτότητα και η ειδοποιός διαφορά μας. Κάθε όνειρο και ένα ταξίδι που μας κλέβει για λίγο από την καθημερινότητα σ’ ένα μακρινό καταφύγιο.

Σα να φεύγεις, ιππεύοντας ένα σύννεφο, από το διαρκές κυνηγητό με το χρόνο, το άγχος, τα προβλήματα και το σκας στο δικό σου μικρόκοσμο.

Να πάρεις μια ανάσα, να ρουφήξεις φευγαλέα όσο οξυγόνο μπορείς για να ‘χεις αποθέματα και δύναμη να ξαναβουτήξεις πίσω. Back to reality λοιπόν.

Όλα τρέχουν πάλι με ιλιγγιώδη ταχύτητα και συ τρέχεις για να προλάβεις γιατί αλλιώς χάνεις τη στιγμή και χάνεσαι και συ μαζί της. Και εσύ; Που είσαι εσύ χαμένος; Ένα ρομποτάκι που τυφλά υπακούει τα «θέλω» των άλλων και εκτελεί απλά εντολές; Και τα δικά σου θέλω; Kαι η υποχρέωση του καθενός να συνομιλεί με τον εαυτό του;

Πρώτα έχεις υποχρέωση σε σένα, για να μπορείς να δώσεις και στους άλλους. Το ξέχασες; Θέλω λίγο χρόνο για μένα λοιπόν. Να δω ποιος είμαι εγώ, τι θέλω, ν’ακούσω το παιδί μέσα μου που διαρκώς μου φωνάζει και ‘γω κλείνω τα αυτιά, το προσπερνώ αδιάφορα.

«Είμαι και εγώ εδώ», μου λέει. «Γιατί έπαψες να μ’ακούς; Ρητορική η ερώτηση. Ίσως κάπου στη διαδρομή παραμέλησες τις ανάγκες και τα θέλω του. Δεν υπάρχει δικαιολογία: Έχεις τα πινέλα, έχεις και τα χρώματα. Ζωγράφισε τον παράδεισο και μπες μέσα. (Ν.Καζαντζάκης)».

Πινέλα είναι τα εφόδια, οι σιωπηλές προσδοκίες, τα καταπιεσμένα θέλω που περιμένουν να εισακουστούν. Χρώματα είναι τα όνειρα, οι ελπίδες που δίνουν το φως και τις εκφάνσεις των συναισθημάτων μέσω των χρωμάτων, για να εκφράσουμε αυτό που νιώθουμε. Είναι τα φτερά στα ταξίδια μας.

Η δύναμη στο πινέλο πηγάζει από τη δυνατότητα σου να ονειρεύεσαι. Είναι αυτό που σου δίνει νόημα. Ο λόγος που θα ξυπνήσεις αύριο. Όσο μεγαλύτερη ένταση έχει, τόσο πιο φωτεινά είναι και τα χρώματα.

Το αποτέλεσμα είναι ο προσωπικός παράδεισος του καθενός και αυτό που αποτελεί και το παραμύθι. Το παραμύθι δεν πυροδοτεί μόνο τη φαντασία αλλά και τα βαθύτερα θέλω μας, τι μας κάνει ευτυχισμένους και άρα αποτελεί παράδεισο για τον καθένα. Τη φλόγα της ζωής.

Κάτι που ποικίλλει από άνθρωπο σε άνθρωπο λόγω της διαφορετικότητας.

Αν δε ζεις έντονα, δε γεύεσαι την κάθε σου στιγμή τότε δε ζεις. Είσαι θεατής της ίδιας σου της ζωής και απλά παρατηρείς τα γεγονότα. Ξέρεις γιατί; Ίσως Φοβάσαι.

Η αθωότητα και η αλήθεια του παιδιού που κρύβεις μέσα σου είναι το κλειδί του παραμυθιού σου. Μην το παραμελείς, θέλει φροντίδα όπως και συ. Είναι το μόνο που έχεις ολότελα δικό σου, αυτό και τα όνειρα σου. Χρειάζεστε ο ένας τον άλλον.

Βοήθιος

Ο Ανίκιος Μάνλιος Σεβερίνος Βοήθιος (475-525 μ.Χ.), αυτό είναι το πλήρες όνομά του, ήταν ένας από τους τελευταίους Ρωμαίους φιλοσόφους. Πέθανε είκοσι χρόνια προτού η Ρώμη πέσει σε χέρια βαρβάρων. Αλλά και όσο ζούσε, η Ρώμη είχε ήδη πάρει τον κατήφορο. Όπως οι επίσης Ρωμαίοι Κικέρων και Σενέκας, ο Βοήθιος θεωρούσε τη φιλοσοφία ένα είδος αυτοβοήθειας, έναν πρακτικό τρόπο για να βελτιώνει κανείς τη ζωή του, καθώς και έναν κλάδο αφηρημένης σκέψης. Συνδέθηκε επίσης με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, το έργο των οποίων μετέφρασε στα λατινικά, διατηρώντας ζωντανές τις ιδέες τους σε μια εποχή που υπήρχε κίνδυνος να χαθούν για πάντα. Καθώς ήταν χριστιανός, η γραφή του άρεσε στους θρησκόληπτους φιλοσόφους που διάβαζαν τα βιβλία του κατά τον Μεσαίωνα. Η φιλοσοφία του γεφύρωσε λοιπόν τους Έλληνες και Ρωμαίους στοχαστές με τη χριστιανική φιλοσοφία που θα επικρατούσε στη Δύση για πολλούς αιώνες μετά τον θάνατό του.

Η ζωή του Βοήθιου ήταν ένα μείγμα τύχης και ατυχίας. Ο Θεοδώριχος, ο Οστρογότθος βασιλιάς που κυβερνούσε εκείνη την εποχή τη Ρώμη, του έδωσε το ανώτατο αξίωμα του ύπατου. Έκανε και τους γιους του Βοήθιου ύπατους για να τους τιμήσει, παρ’ ότι ήταν πολύ νεαροί για να αξίζουν αυτήν τη θέση. Όλα έμοιαζαν να βαίνουν καλώς για αυτόν. Ήταν πλούσιος, καταγόταν από καλή οικογένεια και κολυμπούσε στους επαίνους. Κατόρθωνε μάλιστα να βρίσκει χρόνο για να μελετά φιλοσοφία παράλληλα με τα κυβερνητικά του καθήκοντα, γράφοντας και μεταφράζοντας πολλά έργα. Πέρναγε υπέροχα. Ύστερα όμως η τύχη του άλλαξε. Αφότου κατηγορήθηκε ότι συνωμοτεί ενάντια στον Θεοδώριχο, στάλθηκε από τη Ρώμη στη Ραβέννα, όπου φυλακίστηκε, βασανίστηκε και έπειτα εκτελέστηκε με στραγγαλισμό και ταυτόχρονο ξυλοκόπημα μέχρι θανάτου. 0 ίδιος επέμενε πως είναι αθώος, αλλά οι κατήγοροί του δεν τον πίστευαν.

Ενώ βρισκόταν στη φυλακή, ξέροντας πως σύντομα θα πέθαινε, ο Βοήθιος έγραψε ένα βιβλίο που, μετά τον θάνατό του, έγινε ένα μεσαιωνικό μπεστ σέλερ, την Παραμυθία της φιλοσοφίας. Αρχίζει με τον Βοήθιο να μετανιώνει μες στο κελί της φυλακής του. Ξαφνικά συνειδητοποιεί πως μια γυναίκα τον κοιτάζει από ψηλά. Το ύψος της μοιάζει να αλλάζει από κανονικό σε ψηλότερο κι από τον ουρανό. Φορά ένα σκισμένο φόρεμα διακοσμημένο με μια σκάλα που ξεκινά από το ελληνικό γράμμα «Π» στον ποδόγυρο και να φτάσει μέχρι το γράμμα «Θ». Στο ένα χέρι κρατά ένα σκήπτρο, στο άλλο βιβλία. Αυτή η γυναίκα αποκαλύπτεται πως είναι η Φιλοσοφία. Όταν μιλά, λέει στον Βοήθιο τι πρέπει να πιστεύει. Είναι οργισμένη μαζί του επειδή την ξέχασε, και έχει έρθει να του θυμίσει πώς πρέπει να αντιδράσει σε όσα συμβαίνουν. Το υπόλοιπο του βιβλίου είναι η συζήτηση τους, που αφορά την τύχη και τον Θεό. Είναι γραμμένο πότε σε πρόζα και πότε σε ποίηση. Η γυναίκα, η Φιλοσοφία, του δίνει συμβουλές.

Λέει στον Βοήθιο πως η τύχη αλλάζει συνέχεια και ότι δεν πρέπει να εκπλήσσεται. Αυτή είναι η φύση της τύχης. Είναι άστατη. Ο τροχός της τύχης γυρνά. Άλλες φορές βρίσκεσαι στην κορυφή, άλλες φορές στον πάτο. Ένας πλούσιος βασιλιάς μπορεί να γίνει πάμφτωχος μέσα σε μια μέρα. 0 Βοήθιος πρέπει να καταλάβει πως έτσι είναι τα πράγματα. Η τύχη είναι συμπτωματική. Κανείς δεν εγγυάται ότι επειδή έχετε τύχη σήμερα θα έχετε και αύριο.

Οι θνητοί, εξηγεί η Φιλοσοφία, είναι ανόητοι όταν αφήνουν την ευτυχία τους να εξαρτάται από κάτι τόσο ευμετάβλητο. Η αληθινή ευτυχία μπορεί να έλθει μόνο από μέσα, από τα πράγματα που οι άνθρωποι ελέγχουν, όχι απ’ όσα η ατυχία μπορεί να καταστρέφει. Αυτή είναι η στωική θέση. Όταν οι άνθρωποι λένε ότι «φιλοσοφούν» τα άσχημα πράγματα που τους συμβαίνουν, αυτό εννοούν: προσπαθούν να μην επηρεάζονται από πράγματα που δεν ελέγχουν, όπως ο καιρός ή το ποιοι είναι οι γονείς τους. Τίποτα, λέει η Φιλοσοφία στον Βοήθιο, δεν είναι τρομερό αυτό καθαυτό όλα βασίζονται στο πώς τα σκεφτόμαστε. Η ευτυχία είναι μια κατάσταση του νου, όχι του κόσμου· αυτή είναι μια ιδέα που ο Επίκτητος θα αναγνώριζε ως δική του.

Η Φιλοσοφία θέλει ο Βοήθιος να επιστρέφει σε αυτήν. Του λέει ότι μπορεί να είναι πραγματικά ευτυχισμένος παρ’ ότι βρίσκεται στη φυλακή και περιμένει να εκτελεστεί. Εκείνη θα τον γιατρέψει από τη δυστυχία του. Το μήνυμα είναι ότι τα πλούτη, η εξουσία και οι τιμές δεν αξίζουν, αφού έρχονται και παρέρχονται. Κανείς δεν πρέπει να βασίζει την ευτυχία του σε τόσο εύθραυστα θεμέλια. Η ευτυχία πρέπει να πηγάζει από κάτι πιο στέρεο, κάτι που δεν μπορεί να μας το πάρει κανείς.

Σε όλο το βιβλίο η Φιλοσοφία θυμίζει στον Βοήθιο όσα ήδη γνωρίζει. Και αυτό προέρχεται από τον Πλάτωνα, αφού ο Πλάτων πίστευε πως όλη η μάθηση είναι ουσιαστικά ανάμνηση ιδεών που ήδη έχουμε. Ποτέ δε μαθαίνουμε κάτι νέο, απλώς υποβοηθούμε τις αναμνήσεις μας. Η ζωή είναι ένας αγώνας να θυμηθούμε όσα γνωρίζαμε πρωτύτερα. Αυτό που ο Βοήθιος ήδη γνωρίζει ως έναν βαθμό είναι ότι δε χρειαζόταν να ανησυχεί για την απώλεια της ελευθερίας του και της δημόσιας εκτίμησης. Αυτά δεν τα ελέγχει. Σημασία έχει η στάση του απέναντι στην κατάστασή του, κάτι που μπορεί να επιλέγει.

Πρέπει να επιτηρούμε τις σκέψεις μας

Ο νους είναι πανίσχυρος και δεν χάνει ποτέ τη δημιουργική του δύναμη. Δεν κοιμάται ποτέ. Κάθε στιγμή δημιουργεί. Όλες οι σκέψεις δημιουργούν μορφές κάποιου επιπέδου.

Γι' αυτό, όπως ο πιστός βοσκός που φυλάει τη νύχτα το κοπάδι, πρέπει να επιτηρούμε τις σκέψεις μας. Όταν μια σκέψη αποθάρρυνσης και φόβου γεννηθεί, αν την αφήσουμε να περάσει απαρατήρητη και δεν αποσύρουμε τον νου μας από αυτήν, θα γεννήσει πολλές όμοιές της. Μέσα σε λίγη ώρα ο νους θα πλημμυρίσει από τοξικές σκέψεις που θα πολλαπλασιάζονται. Επομένως η εγρήγορση είναι αναγκαία για να αποτρέπουμε τον νου μας από αρνητικές σκέψεις και ενασχόληση με το παρελθόν.

Συχνά αποδεικνυόμαστε κακοί βοσκοί και αφήνουμε τις σκέψεις μας να σκορπίζουν εδώ και εκεί δίχως σκοπό. Και αυτές έχουν την τάση να αναμασούν περασμένους πόνους, να ανακυκλώνουν παλιά άγχη και φόβους και να κρίνουν βάσει παρελθόντος το παρόν.

Αναζητάμε την αιτία του πόνου μας κάπου έξω. Σε ανθρώπους και καταστάσεις αποδίδουμε την ευθύνη για τα δεινά μας. Όμως η αιτία του πόνου βρίσκεται στον νου μας και στις ερμηνείες που δίνουμε.

Αυτά στην ουσία είναι χαρμόσυνα νέα διότι, εφόσον η αιτία βρίσκεται στον νου μας, είναι θέμα της δικής μας απόφασης και βούλησης να αλλάξουμε τη μοίρα μας απλώς αλλάζοντας τις ερμηνείες μας για τη ζωή και εγκαθιδρύοντας ένα νέο μοντέλο σκέψης. Σε αυτή την περίπτωση η επιτήρηση του νου και των σκέψεών μας είναι το κλειδί που θα ανοίξει την πόρτα της νέας, επιθυμητής πραγματικότητας.

Θεωρούμε ότι είμαστε υπεύθυνοι για ό,τι κάνουμε, αλλά όχι για ό,τι σκεπτόμαστε. Η αλήθεια είναι πως είμαστε υπεύθυνοι για ό,τι σκεπτόμαστε επειδή μόνο σε αυτό το επίπεδο μπορούμε να έχουμε επιλογή. Σε αυτό το επίπεδο ασκούμε τη θέλησή μας.

Η δράση μας είναι μόνο το αποτέλεσμα της σκέψης μας. Η συμπεριφορά μας δεν είναι αυτόνομη και αυτογέννητη. Έχει προκύψει από την ποιότητα των σκέψεων και των ερμηνειών μας. Η συμπεριφορά είναι το σύμπτωμα. Επαναλαμβανόμενη σκέψη οδηγεί σε επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά. Με αυτόν τον τρόπο χτίζουμε το πεπρωμένο μας. Για να το αλλάξουμε αρκεί να αλλάξουμε τον τρόπο που ερμηνεύουμε τα πράγματα.

Το βρίσιμο κάνει και καλό

Οι υβριστές είναι ευφυείς, έχουν χιούμορ και είναι πιο έξυπνοι σύμφωνα με τους ψυχολόγους

Το βρίσιμο θεωρείται ανάρμοστη και πολλές φορές προσβλητική συμπεριφορά.
Ερευνητές υποστηρίζουν όμως ότι, κάνει καλό στη ψυχική και σωματική υγεία.
Όπως λένε είναι σημάδι υψηλού δείκτη νοημοσύνης και χιούμορ.

Σύμφωνα με έρευνα του Κολεγίου Μάριστ των ΗΠΑ, σε συνεργασία με το Κολέγιο της Μασαχουσέτης, οι άνθρωποι που βρίζουν δεν είναι αμόρφωτοι, όπως πολλοί πιστεύουν, αλλά πιο έξυπνοι.

Οι ψυχολόγοι Kristin και Timothy Jay ζήτησαν από τους συμμετέχοντες στο πείραμα, να πουν όσες περισσότερες βρισιές μπορούσαν σε ένα λεπτό.
Μετά τους ζήτησαν να πουν όσα περισσότερα ζώα μπορούσαν, στο ίδιο χρονικό διάστημα.
Από αυτό το απλό πείραμα, οι ερευνητές κατάλαβαν ότι οι άνθρωποι που βρίζουν περισσότερο είναι εύγλωττοι, εκφραστικοί και έχουν μεγαλύτερο λεξιλόγιο.
Οι υβριστές απέδωσαν επίσης, καλύτερα και στα IQ test.

Παράλληλα, ερευνητές του Πανεπιστημίου Κιλ στην Αγγλία, παρατήρησαν ότι οι βρισιές μειώνουν τον πόνο.
Ο επικεφαλής Richard Stephens, έβαλε 67 φοιτητές να κρατήσουν τα χέρια τους, κάτω από παγωμένο νερό.
Στην πρώτη δοκιμασία, τους επέτρεψαν να βρίζουν για όσο έκαναν το πείραμα και στη δεύτερη φάση τους το απαγόρευσαν.
Παρατηρήθηκε ότι, οι φοιτητές άντεξαν το παγωμένο νερό, 40 δευτερόλεπτα παραπάνω όταν έβριζαν και δεν ένιωθαν πόνο.
Ο Stephens διαπίστωσε επίσης ότι, το βρίσιμο βοηθάει στην αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων.

Εκτονώνεται ο θυμός και το άγχος.
Δημιουργεί το αίσθημα της ανακούφισης και βελτιώνει τη ψυχική κατάσταση, γιατί εξωτερικεύονται τα αρνητικά συναισθήματα.

Ο ψυχολόγος Timothy Jay, αναφέρει στο βιβλίο του «Why We Curse» ότι, όσοι βρίζουν φαίνονται πιο αστείοι.

Η συμπεριφορά επηρεάζεται από τη νευρολογική κατάσταση, τους ψυχολογικούς περιορισμούς και τις κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες.

Έτσι, μια ιστορία γίνεται πιο αστεία όταν χρησιμοποιούνται βρισιές.

«Φέρνει τους άλλους προ εκπλήξεως γιατί λένε λέξεις που θεωρούνται ταμπού και τους κάνουν να γελάνε», ανέφερε ο ψυχολόγος.

Μην αλλάξεις για κανέναν

Άλλαξες. Δεν είσαι ο ίδιος, σε καμία περίπτωση. Τώρα απλά θυμάσαι κάποια κομμάτια του παλιού εαυτού σου μέσα από αρχαίες αναμνήσεις. Εκείνο το μικρό παιδί που έτρεχε κι έπαιζε ξέγνοιαστο σε αλάνες και παιδικές χαρές. Μεγαλώνεις, θα μου πεις, ωριμάζεις μέσα από ανθρώπους και καταστάσεις. Αλλάζεις ή σε αλλάζουν; Είναι επιλογή σου να αλλάζεις δέρμα, να φοράς κάθε πρωί την πιο πρόχειρη μάσκα που βρίσκεις; Κάποτε ονειρευόσουν να μεγαλώσεις. Άραγε, σήμερα είσαι ευχαριστημένος με αυτό που έγινες;

Είναι αναπόφευκτη η αλλαγή. Η εξέλιξη αποτελεί βιολογική και πνευματική ανάγκη. Και να το ήθελες δε θα μπορούσες να τη σταματήσεις. Δε γίνεται να μείνεις στάσιμος όταν όλα γύρω σου αλλάζουν. Ίσως, να ήταν στο χέρι σου να κρατήσεις αναλλοίωτα όλα εκείνα τα παιδικά χαρακτηριστικά που χρειάζεσαι σήμερα. Ίσως, όχι. Κάπου διάβασα πως ένα παιδί γελάει περίπου τετρακόσιες φορές μέσα στην ημέρα ενώ ένας ενήλικας μόνο δεκαπέντε. Κάπου χάσαμε τριακόσια ογδόντα πέντε χαμόγελα κι άντε τώρα να τα βρούμε. Τα θυσιάσαμε στο βωμό της ωριμότητας.

Αλλάζουμε για να συμμορφωθούμε με τα κοινωνικά όρια, τους κανόνες που διέπουν κάθε ηλικία. Μας μεταμορφώνουν οι δύσκολες συνθήκες σε σκληροπυρηνικούς, εσωστρεφείς κι υπάκουους. Κατορθώνουμε να ζούμε ζωές που ποτέ δε θελήσαμε, εξαιτίας των προσωπικών μεταρρυθμίσεων. Όμως, δεν είναι αργά να φέρουμε τον εαυτό μας στα μέτρα μας. Να αρχίσουμε να ορίζουμε μόνοι μας τις αλλαγές μας. Γιατί, η ζωή δεν είναι πρόβα generale, αλλά πρεμιέρα.

Κανένας άλλος δε θα με αλλάξει εκτός από μένα. Δε θα τον αφήσω, δε θα του το επιτρέψω. Δεν είμαι ούτε transformer ούτε playmobil να μεταμορφώνομαι κάθε φορά σε αυτό που επιβάλλουν οι περιστάσεις. Μονοκόμματος άνθρωπος από επιλογή μου. Όπως και να είμαι, θέλω να παραμείνω ο εαυτός μου. Και ψεγάδια έχω κι ό,τι μπορείς να φανταστείς, αλλά δε γαμιέται. Έτσι μ’ αρέσω.

Δε δέχομαι συμβουλές για τον χαρακτήρα μου από φωτοτυπίες. Γουστάρω να ζω με τους δικούς μου κανόνες. Να ανακαλύπτω κάθε μέρα μία καινούρια πλευρά μου και να την αποδέχομαι. Έτσι ελαττωματικός θέλω να συνεχίσω, επειδή τουλάχιστον θα ξέρω πως είμαι ζωντανός, αυθεντικός, όχι ένα μεταχειρισμένο εργαλείο. Όποτε με χαλάει κάτι θα το αλλάζω, θα το προσαρμόζω στην καινούρια εκδοχή μου. Καθετί που είμαι και κάνω, θέλω να φέρει μονάχα τη δική μου υπογραφή.

Πολλοί θα προσπαθήσουν να σε αλλάξουν, να βελτιώσουν αυτά που δεν πάνε καλά με σένα. Ακόμη περισσότεροι θα το σκεφτούν, αλλά απ την καλή τους την καρδιά, δε θέλουν να στα πουν. Όπως και να ‘χει, εσύ μην κουνηθείς απ’ τη θέση σου. Άκουσέ τους, επεξεργάσου τα λεγόμενά τους κι έπειτα γύρισε την πλάτη και φύγε. Κανένας τους δεν ήταν εκεί όταν πόναγες, όταν ζητούσες βοήθεια κι έκλειναν τα αυτιά τους. Τώρα, ας βάλουν τις συμβουλές τους εκεί που ξέρουν, οι καλοί Σαμαρείτες.

Τόσα χρόνια συναναστροφής με το ανθρώπινο είδος κατάλαβα ένα πράγμα. Οι άνθρωποι βλέπουν την εικόνα που θέλουν να δουν ανεξάρτητα απ’ το πρόσωπο που τους έχεις δείξει. Πέρα από οποιαδήποτε επιλογή έχεις κάνει, λόγια που έχεις πει και βοήθεια που έχεις προσφέρει, το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο. Θα σε κρίνει με τα δικά του κριτήρια χωρίς να προσπαθήσει να σε αναλύσει πρώτα. Είμαστε βιβλία και καθημερινά γράφουμε μία νέα σελίδα στη δική μας προσωπική γλώσσα, την οποία ελάχιστοι είναι διατεθειμένοι να μπουν στη διαδικασία να μεταφράσουν. Θα πιαστούν από λέξεις και θα βγάλουν την ετυμηγορία τους.

Γι’ αυτό μη σκας και κυρίως μη δίνεις σημασία. Μη δίνεις νόημα σε κάθε ανούσιο σχόλιο ή προτροπή, απλά προχώρα. Όσοι σε κατανόησαν θα ακολουθήσουν, οι υπόλοιποι θα συνεχίσουν να ασχολούνται με τα βάρη που κουβαλάς στην πλάτη σου. Ψάχνουν αφορμές για να φανούν καλύτεροι.

Μη γίνεις ένας ακόμη τυποποιημένος άνθρωπος. Είσαι ένα εξαιρετικό δημιούργημα της φύσης, ένα συλλεκτικό κομμάτι γεμάτο ζωή. Μην κρύψεις τα ταλέντα σου, τις αδυναμίες σου, τη μοναδικότητά σου, μην αφήσεις κανένα να σου τη στερήσει. Δεν υπάρχει άτομο που σε αγαπάει περισσότερο από εσένα, μόνο εσύ ξέρεις πώς πρέπει να είσαι. Εσύ θα πρέπει να ζήσεις με τον εαυτό σου, οπότε φρόντισε να τον φτιάξεις με το δικό σου τρόπο.

Σε παρακαλώ, ζήσε για σένα! Το έχουμε ανάγκη.

Οι φυσικοί επιβεβαιώνουν τη θερμοδυναμική για τη μη αντιστρεψιμότητα του χρόνου ακόμα και σε ένα κβαντικό σύστημα

Για πρώτη φορά, οι φυσικοί έχουν εκτελέσει ένα πείραμα που επιβεβαιώνει ότι η θερμοδυναμική διεργασία είναι μη αναστρέψιμη σε ένα κβαντικό σύστημα, πράγμα που σημαίνει ότι, ακόμη και στο κβαντικό επίπεδο, δεν μπορείτε να βάλετε ένα σπασμένο αυγό πίσω στο τσόφλι του.. Τα αποτελέσματα του πειράματος έχουν επιπτώσεις στην κατανόηση της θερμοδυναμικής σε κβαντικά συστήματα και, με τη σειρά του, στο σχεδιασμό κβαντικών υπολογιστών και άλλες τεχνολογίες κβαντικής πληροφορίας.

 

Ο χρόνος κυλά στην καθημερινή μας ζωή σύμφωνα με το Δεύτερο Νόμο της Θερμοδυναμικής

Καθώς τρέχει ο χρόνοις όλα τα συστήματα αυξάνουν συνεχώς την εντροπία τους. Μια τέτοια διαδικασία είναι μη αντιστρεπτή και γι’ αυτό και δεν μπορούμε να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω. Όμως, οι θεωρητικοί φυσικοί υποστήριζαν ότι σε κβαντικό επίπεδο ο χρόνος πάει και προς τις δύο κατευθύνσεις.

 

Η μη αντιστρεψιμότητα στο κβαντικό επίπεδο μπορεί να φαίνεται προφανής στους περισσότερους ανθρώπους, επειδή ταιριάζει με τις παρατηρήσεις μας στον καθημερινό, μακροσκοπικό κόσμο. Ωστόσο, αυτό δεν είναι τόσο εύκολο να το δεχθούν οι φυσικοί, επειδή οι μικροσκοπικοί νόμοι της φυσικής, όπως είναι η εξίσωση του Schrödinger, είναι «χρονο-συμμετρική,» ή αλλιώς αναστρέψιμη. Θεωρητικά, οι προς τα εμπρός και οι προς τα πίσω μικροσκοπικές διαδικασίες είναι δυσδιάκριτες.

 

Στην πραγματικότητα, όμως, παρατηρούμε διαδικασίες μόνο προς τα εμπρός, όχι αναστρέψιμες. Είναι σαφές ότι, σε μακροσκοπικό επίπεδο, οι νόμοι έρχονται σε αντίθεση με ό, τι παρατηρούμε. Τώρα η νέα μελέτη δείχνει ότι οι νόμοι δεν ταιριάζουν με ό, τι συμβαίνει στο κβαντικό επίπεδο.

 

Ο φυσικός Tiago Batalhão στο Πανεπιστήμιο του ABC της Βραζιλίας και οι συνεργάτες του δημοσίευσαν μια εργασία σχετικά με την πειραματική επίδειξη της μη αντιστρεπτότητα της κβαντικής θερμοδυναμικής στο Physical Review Letters .  Αυτό που ήθελαν να κάνουν ήταν  να δημιουργήσουν ένα απομονωμένο κβαντικό σύστημα και να παρατηρήσουν τις φυσικές διαδικασίες να αντιστρέφονται.

 

Οι παρατηρήσεις των θερμοδυναμικών διεργασιών σε ένα κβαντικό σύστημα είναι πολύ δύσκολες και δεν έχει γίνει μέχρι τώρα. Στο πείραμα τους, οι επιστήμονες μέτρησαν την μεταβολή της εντροπίας, που λαμβάνει χώρα κατά την εφαρμογή ενός παλλόμενου μαγνητικού πεδίου σε άτομα άνθρακα-13 μέσα σε υγρό χλωροφόρμιο. Οι ερευνητές αρχικά εφάρμοσαν ένα παλμό εναλλασσόμενου μαγνητικού πεδίου που ανάγκασαν τα πυρηνικά σπιν των πυρήνων να μεταβληθούν, και στη συνέχεια εφαρμόζουν τον παλμό αντίστροφα για να αναγκάσουν τα σπιν να αντιστραφούν δυναμικά.

 

Αν η διαδικασία αυτή ήταν αντιστρεπτή, τα σπιν θα επέστρεφαν στην αρχική κατάσταση, όμως κάτι τέτοιο δε συνέβη. Αυτό που συνέβη ήταν ότι η εναλλαγή των μαγνητικών παλμών γινόταν τόσο γρήγορα που κάποιες φορές τα ατομικά σπιν δεν μπορούσαν να ακολουθήσουν, κάνοντας το απομονωμένο σύστημα να βγει εκτός ισορροπίας.

 

Μετά το τέλος τους πειράματος η εντροπία του συστήματος είχε αυξηθεί και έτσι επιβεβαιώθηκε ότι ο χρόνος είναι μονής κατεύθυνσης ακόμη και για τον μικρόκοσμο. 

 

Στο μέλλον οι φυσικοί θέλουν να βρουν τι είναι αυτό που εμποδίζει τα κβαντικά συστήματα να είναι αντιστρεπτά, γιατί θέλουν να κατανοήσουν τα κβαντικά συστήματα με σκοπό να προχωρήσουν την ανάπτυξη κβαντικών υπολογιστών, που θα μπορούν να εκμεταλλευτούν τους νόμους της κβαντικής μηχανικής ώστε η απόδοσή τους να ξεπερνά την απόδοση των κλασσικών ηλεκτρικών συσκευών.

Νέα επιβεβαίωση της Γενικής Σχετικότητας του Αϊνστάιν με την καμπύλωση του φωτός ενός λευκού νάνου

Οι επιστήμονες κατάφεραν να υπολογίσουν έμμεσα τη μάζα ενός κοντινού άστρου, χρησιμοποιώντας την καμπύλωση που προκάλεσε η βαρύτητά του στο φως ενός άλλου μακρινού άστρου, κάτι που έως τώρα είχε προβλεφθεί μόνο θεωρητικά. Το επίτευγμα επιβεβαιώνει για μια ακόμη φορά την ισχύ της Γενικής Θεωρίας Σχετικότητας του Άλμπερτ Αϊνστάιν, λίγο πάνω από έναν αιώνα μετά τη δημοσίευσή της.

 

Το επίτευγμα επιβεβαιώνει για μια ακόμη φορά την ισχύ της Γενικής Θεωρίας Σχετικότητας του Άλμπερτ Αϊνστάιν, λίγο πάνω από έναν αιώνα μετά τη δημοσίευσή της

 

Διαστημική ζυγαριάΟι ερευνητές, με επικεφαλής τον αστρονόμο Kailash Sahu, του Ινστιτούτου Space Telescope Science στη Βαλτιμόρη,  χρησιμοποίησαν το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble για να υπολογίσουν βαρυτικά τη μάζα ενός λευκού νάνου, του κοντινού άστρου Stein 2051 B, που βρέθηκε να «ζυγίζει» το 68% περίπου του Ήλιου μας.

 

Μία από τις βασικές προβλέψεις της θεωρίας του Αϊνστάιν είναι ότι η καμπύλωση του χώρου κοντά σε ένα αντικείμενο με μεγάλη μάζα (όπως ένα άστρο) προκαλεί καμπύλωση και στο φως που περνά από κοντά.

 

Όταν ένα κοντινό άστρο παρεμβάλλεται ανάμεσα σε ένα μακρινό άστρο και στον παρατηρητή στη Γη, η βαρύτητα του πρώτου άστρου δρα ως φακός για το φως του δεύτερου και προκαλείται το φαινόμενο του λεγόμενου «βαρυτικού μικροφακού». Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργείται ένας τέλειος κύκλος φωτός, γνωστός και ως «δακτύλιος του Αϊνστάιν».

 

Η πρώτη απόδειξη για την καμπύλωση του φωτός στο διάστημα -και για τη δικαίωση του Αϊνστάιν- υπήρξε το 1919 στο πλαίσιο μιας ολικής ηλιακής έκλειψης. Όμως έως τώρα δεν είχαν παρατηρηθεί δύο άστρα εκτός του ηλιακού μας συστήματος και σε διαφορετικές αποστάσεις από τη Γη να δημιουργούν ένα «δακτύλιο του Αϊνστάιν».

 

Αυτό έγινε τώρα για πρώτη φορά και επέτρεψε τον υπολογισμό της μάζας του ενός από τα δύο άστρα, του πιο κοντινού. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η ευθυγράμμιση των δύο άστρων δεν ήταν πλήρης και έτσι ο «δακτύλιος του Αϊνστάιν» ήταν ελαφρώς ασυμμετρικός.

Είμαστε ό,τι φανταζόμαστε

Όλοι γνωρίζουμε ότι κάθε ζώο, απ’ τον ξιφία ως τον σκύλο, συμπεριφέρεται με βάση τα 4-Fs (Fighting, Fleeing, Feeding, Fucking). Ή θα επιτεθεί ή θα το σκάσει. Θα πλησιάσει για να τραφεί ή να κάνει σεξ (τα ζώα δεν γνωρίζουν ότι έτσι γίνονται τα παιδιά, είναι ορμέμφυτο).

 

Κι ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει ανάλογους διακόπτες. Όμως ο άνθρωπος, έχει ένα επιπλέον F, που συχνά επηρεάζει τη συμπεριφορά του περισσότερο απ’ τ’ άλλα τέσσερα. F, for fantasy.

(Την ελληνική λέξη Φαντασία, στα αγγλικά την αποδίδει καλύτερα το Imagination, αλλά έτσι δεν θα είναι το πέμπτο F).

 

Η φαντασία, μαζί με τη γλώσσα και την κατανόηση αφηρημένων εννοιών, είναι οι βάσεις της ανθρωποσύνης, αυτό που έκανε τον Σάπιενς να επικρατήσει (αφού εξόντωσε ή παραγκώνισε όλους τους άλλους χόμο).

 

Ο άνθρωπος είναι το μόνο ζώο που μπορεί να μιλάει για ανύπαρχτα πράγματα, έννοιες, ιδέες.

 

Ο χιμπαντζής μπορεί να ειδοποιήσει τα μέλη της ομάδας του ότι «Να!Αετός!» (κι όλοι κοιτάνε πάνω), ή «Να!Πάνθηρας!» (κι όλοι κοιτάνε κάτω).

 

Όμως δεν μπορεί να τους μιλήσει για τον τρόπο που θα μπορούσαν να στήνουν αυτόματες παγίδες προκειμένου να σκοτώνουν τους πάνθηρες.

 

Και, κυρίως, δεν μπορεί να τους πει: «Ο Πάνθηρας είναι ο Θεός Μας».

 

Η φαντασία δεν μας επέτρεψε μόνο να φανταζόμαστε πράγματα, αλλά και να τα φανταζόμαστε συλλογικά.

 

Αυτό, η συλλογική φαντασίωση, είναι ο ακρογωνιαίος λίθος του ανθρώπινου πολιτισμού.

Χωρίς τη συλλογική φαντασίωση ο Χόμο Σάπιενς θα είχε εξοντωθεί απ’ τους πολύ πιο εύρωστους Χόμο Νεάρτενταλ -ή απλώς θα είχε παραμείνει κυνηγός-τροφοσυλέκτης.

Σε τι χρησιμεύει η συλλογική φαντασίωση; Στο να φτιάχνουμε φυλές, έθνη, πόλεις-κράτη, κράτη, αυτοκρατορίες, θρησκείες, επαναστάσεις, πολυεθνικές εταιρείες και ποδοσφαιρικούς συλλόγους.

Και θα σας εξηγήσω αμέσως πώς λειτουργεί η συλλογική φαντασίωση.

 

Υπάρχουν δυο τρόποι να συγκροτήσεις μια ομάδα.

Ο πρώτος είναι ο φυσικός, ο ζωικός. Τα ξαδέλφια μας, οι πανέξυπνοι χιμπαντζήδες, κάνουν ομάδες μερικών δεκάδων ατόμων, όπου όλοι γνωρίζονται μεταξύ τους.

Σε φυσικές συνθήκες μια ομάδα χιμπατζήδων αποτελείται από 20-50 άτομα. Οι μεγαλύτερες που έχουν ανακαλύψει οι ζωολόγοι αποτελούνταν από 100 άτομα -κι αυτές πολύ σπάνια.

Οι διαφορετικές ομάδες χιμπαντζήδων δεν συνεργάζονται. Ανταγωνίζονται, πολεμούν κι έχουν καταγραφεί και γενοκτονικές συμπεριφορές.

 

Οι άνθρωποι έχουμε το πλεονέκτημα του λόγου, όμως αυτό δεν θα ήταν αρκετό αν θέλαμε να προχωρήσουμε πέρα απ’ τις σαβάνες.

Κοινωνιολογικές έρευνες έχουν δείξει ότι το μέγιστο «φυσικό» μέγεθος μιας ομάδας ανθρώπων που συνδέεται μέσω του κουτσομπολιού είναι περίπου 150 άτομα. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε στενά, ούτε να κουτσομπολεύουμε αποτελεσματικά πάνω από 150 ανθρώπους.

 

Δείτε και με πόσους απ’ τους χιλιάδες ή εκατοντάδες «φίλους» σας στο facebook γνωρίζεστε πραγματικά, έστω εξ αποστάσεως (πέρα απ’ τα like). Αποκλείεται να είναι περισσότεροι από 150.

150. Αυτό το μέγιστο όριο, για ομάδες ανθρώπων όπου όλοι γνωρίζονται (και φανταστείτε πόσο δύσκολο είναι).

 

Μια διμοιρία του στρατού (μπορεί να είναι και επαναστατικός) με 30 στρατιώτες, ακόμα κι ένας λόχος με 100, μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά στη βάση των προσωπικών σχέσεων.

Το ίδιο και μια μικρή επιχείρηση, με τριάντα εργαζόμενους. Το αφεντικό τους ξέρει όλους με το μικρό τους όνομα, κι εκείνοι γνωρίζονται μεταξύ τους.

Όμως πώς μπορεί να λειτουργήσει μια μεραρχία με χιλιάδες στρατιώτες; Δεν είναι δυνατόν να γνωρίζονται όλοι μεταξύ τους.

Μια πολυεθνική εταιρεία; Ένα έθνος; Μια αυτοκρατορία; Μια θρησκεία; Ένας παγκοσμιοποιημένος πλανήτης;

Πώς τα κατάφερε ο χόμο σάπιενς; Εκεί είναι απαραίτητο το πέμπτο f. Το μυστικό είναι η Φαντασία. Μεγάλος αριθμός αγνώστων μπορούν να συνεργαστούν με επιτυχία αν πιστεύουν σε κοινούς μύθους.

 

Και τι είναι μύθος;

Μύθος είναι οτιδήποτε υπάρχει στη συλλογική φαντασία των ανθρώπων.

Αν το φαντάζεται μόνο ένας είναι φαντασίωση. Μόλις ξεκινάει να μοιράζεται τη φαντασίωση του με κάποιον άλλο δημιουργείται ένας μύθος, ένας κοινός μύθος.

Οποιαδήποτε συνεργασία των ανθρώπων σε μεγάλη κλίμακα -κράτος, εκκλησία, πόλη, φυλή, εταιρεία κλπ- είναι θεμελιωμένη σε κοινούς μύθους που υπάρχουν μόνο στη συλλογική φαντασία των ανθρώπων.

Οι θρησκείες (οι ομόθρησκοι πιστοί) πιστεύουν σε κοινούς θρησκευτικούς μύθους.

Τα έθνη βασίζονται σε κοινούς εθνικούς μύθους.

Τα δικαστικά συστήματα βασίζονται σε κοινούς νομικούς μύθους.

Η παγκόσμια οικονομία υπάρχει χάρη στον κοινό μύθο του χρήματος.

 

Σκεφτείτε ‘το: Τα χρήματα είναι ανθρώπινη επινόηση, ένας κοινός μύθος, μια συλλογική φαντασίωση. Κάποτε ήταν εμπορεύματα, μετά κοχύλια ή πέτρες, μετά νομίσματα από πολύτιμα (άλλος συλλογικός μύθος) μέταλλα, μετά απλά χαρτιά.

Πλέον τα χρήματα δεν είναι τίποτα άλλο (τείνουν να γίνουν) από ψηφία (bit πληροφοριών) σε κάποιο τραπεζικό λογαριασμό.

Ο άνθρωπος εργάζεται, διαθέτει τον χρόνο του, τις δυνάμεις του, τη σκέψη του, και ανταμοίβεται από την «Ανώνυμη Εταιρεία» (ένα μυθικό πλάσμα) με μια αλλαγή πληροφορίας (κατάθεση) στον τραπεζικό του λογαριασμό.

Αυτό το ανύπαρχτο τίποτα, που υποτίθεται ότι του ανήκει, μπορεί να το διαθέσει όπου θέλει, σε ανθρώπους που μοιράζονται τον ίδιο συλλογικό μύθο του χρήματος, προκειμένου ν’ αγοράσει κάτι.

Αποδεχόμαστε τον παγκόσμιο μύθο του χρήματος ως κάτι υπαρκτό, όμως αν το «σύστημα πέσει» τότε ξαφνικά αντιλαμβάνεσαι ότι δεν έχεις τίποτα απολύτως. Τα χρήματα δεν είναι ένα σπίτι, ένα χωράφι, ένα ζώο, ένα κιλό λάδι. Τα χρήματα είναι μια συλλογική φαντασίωση.

Όμως είναι ένας μύθος με τεράστια δύναμη. Πιθανότατα είναι ο πιο ισχυρός μύθος που έχει ποτέ κατασκευαστεί, αφού όλοι τον υπηρετούμε με τόση αυταπάρνηση.

 

Το πιο σημαντικό κομμάτι ενός μύθου είναι ότι όποιος τον πιστεύει τον θεωρεί πραγματικό. Κι ότι οι άνθρωποι που πιστεύουν στους ίδιους μύθους αισθάνονται αυτόματα μέλη της ίδιας ομάδας, ακόμα κι αν δεν έχουν γνωριστεί ποτέ.

 

Ένας ορθόδοξος Ρώσος κι ένας ορθόδοξος Έλληνας θα προσευχηθούν μαζί στο Άγιο Όρος, ένας αναρχικός απ’ την Αγγλία κι ένας απ’ τη Χιλή θα πολεμήσουν μαζί στην Ισπανία, ένας Ελβετός τραπεζίτης κι ένας Κινέζος θα παίξουν γκολφ στις νήσους Κέιμαν (offshore παράδεισος), ένας Ισπανός οπαδός της Μπαρτσελόνα κι ένας Αιγύπτιος θα πανηγυρίσουν την κατάκτηση του κυπέλλου, δύο σινεφίλ από διαφορετικές ηπείρους θα δουν την ίδια ταινία στις Κάννες.

Οι συλλογικές φαντασιώσεις μας ενώνουν -και μπορούν να μας ενώσουν ενάντια στους «άλλους», όπως τους σταυροφόρους χριστιανούς ενάντια στους Άραβες, τους Αμερικάνους ενάντια στους κομμουνιστές, τους Ισλαμιστές ενάντια στους δυτικούς κοκ

Κι όταν καταρρέουν οι μύθοι; Όταν αποδεικνύονται ψεύτικοι; Ο Φέστινγκερ είχε καταδείξει ότι τότε οι άνθρωποι πιστεύουν με μεγαλύτερη ακόμα δύναμη.

 

Εν κατακλείδι: Σ’ έναν μεταποκαλυπτικό κόσμο, χωρίς ηλεκτρισμό, διαδίκτυο, τράπεζες, εφορία, χρηματιστήρια, χωρίς χρήματα, ποιος θα ήταν πλούσιος;

Αυτός που έχει πετρέλαιο; Αυτός που έχει ένα αγρόκτημα; Αυτός που έχει πενήντα αγελάδες;

Λάθος! Ο ισχυρός θα ήταν (πάλι) αυτός που θα μπορούσε να επινοήσει ένα συλλογικό μύθο. Τόσο πειστικό που πολλοί θα τον ενστερνίζονταν και θα έκαναν τα πάντα για να τον κρατήσουν ζωντανό.

Μήπως λοιπόν το μέλλον της ανθρωπότητας εξαρτάται απ’ τους νέους μύθους που θα επινοήσουμε;

Αριστοτέλης: ο άνθρωπος-φύσει πολιτικό ζώο

Η διαλεκτική πόλεως [=κράτους] και πολίτη

Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Είναι κοινός τόπος ότι ο άνθρωπος, είτε έχει πολιτική συνείδηση είτε όχι, δεν μπορεί να υπάρχει, με βάση τη φύση του, παρά ως πολίτης. Ποιος ονομάζεται πολίτης; Εκείνος που η ατομική και κοινωνική του ύπαρξη συγκροτούν ένα ενιαίο και ενεργό όλο μέσα σε ένα ευρύτερο αλλά εξίσου ενεργό όλο, που λέγεται πόλις [=κράτος]. Ανάμεσα στην πόλη-κράτος, στην πολιτεία με την αρχέγονη σημασία της, και τον άνθρωπο-πολίτη υπάρχει εσωτερικά αλληλονοηματοδοτούμενη σχέση, οντο-λογικά βέβαια αυτοπροσδιοριζόμενη: υπάρχει ο άνθρωπος ως πολίτης, γιατί υπάρχει η πόλη-κράτος· όπως επίσης δεν μπορεί να νοηθεί πόλη-κράτος χωρίς τους πολίτες. Η πόλις, στην ενδοσυνάφεια τούτη, είναι αναγκαία ως εκείνη η κοινότητα, που χάρη στην υπεροχή της προσδίδει νόημα και περιεχόμενο στις ανθρώπινες ατομικότητες, καθώς τις θεωρεί αναπόσπαστα συστατικά της δικής της ύπαρξης. Πώς προκύπτει όμως αυτή η υπεροχή της πόλεως; Προκύπτει από το γεγονός ότι είναι αυτάρκης και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, που η οικογένεια και το άτομο δεν μπορούν να φτάσουν ποτέ. Ο Αριστοτέλης θέλει να κατανοεί την αυτάρκεια της πόλεως ως τη μέγιστη πολιτική αρετή και δύναμή της: όταν η κοινότητα της πολιτείας είναι αυτάρκης, τότε είναι τέλεια. Να γιατί και ο προορισμός του ανθρώπου είναι να διάγει εύρυθμο, αρμονικό βίο ως κοινωνικό και πολιτικό ον. Είναι ακριβώς η κοινωνική του φύση, που του επιτρέπει να διαθέτει πολιτικό-Είναι και να ενεργεί με βάση αυτό.

Ο Αριστοτέλης γράφει στα Πολιτικά του:

«Η αποτελούμενη λοιπόν από περισσότερες κώμες κοινωνία είναι η τέλεια πόλη, που ήδη διαθέτει, ούτως ειπείν, τη μέγιστη δυνατή αυτάρκεια· σίγουρα συγκροτήθηκε για να εξασφαλίζει τα αναγκαία προς το ζην, ωστόσο υπάρχει για χάρη του ευ ζην. Γι’ αυτό το λόγο, κάθε πόλη υπάρχει εκ φύσεως, ακριβώς όπως και οι πρώτες μορφές κοινωνίας [δηλ. η οικία και η κώμη]. Αυτή πράγματι είναι ο τελικός σκοπός των εν λόγω μορφών και η φύση είναι τελικός σκοπός· γιατί αυτό που είναι καθετί, αφού έχει φτάσει στην πλήρη ανάπτυξή του, ετούτο λέμε ότι είναι η φύση του, είτε πρόκειται, ας πούμε, για τον άνθρωπο, τον ίππο ή την οικογένεια. Εξάλλου ο σκοπός και η τελική αιτία του σκοπού είναι κάτι το άριστο· και η αυτάρκεια είναι εν ταυτώ και σκοπός και άριστο. Εξ αυτών γίνεται λοιπόν φανερό ότι η πόλη υπάρχει εκ φύσεως και ότι ο άνθρωπος από τη φύση του είναι ζώο πολιτικό [=πολιτικό ον]· και ότι ο άπολις [=ο εκτός πόλεως διάγων τον βίο του, ο άπατρις], εκ φύσεως και όχι εξαιτίας των περιστάσεων, είναι ή φαύλος ή κάτι ανώτερο από τον άνθρωπο· είναι όπως κι εκείνος που χαρακτηρίστηκε επιτιμητικά από τον Όμηρο: χωρίς συγγενικούς δεσμούς, άνομος/ανόσιος, χωρίς εστία· ένας τέτοιος από τη φύση του άνθρωπος είναι συνάμα και πολεμοχαρής, επειδή ακριβώς είναι μονήρης/μοναχικός … Από όλα τα άλλα ζώα μόνο ο άνθρωπος έχει το χάρισμα να αρθρώνει λόγο· η άναρθρη κραυγή/ ο άναρθρος λόγος φανερώνει το δυσάρεστο και το ευχάριστο, γι’ αυτό υπάρχει και στα άλλα ζώα … ενώ ο έναρθρος λόγος υπάρχει για να εκφράζει το συμφέρον και το βλαβερό, κατά συνέπεια το δίκαιο και το άδικο» (Πολιτικά 1252b3-1253a4).    

Ο πολίτης και ο άπολις

Ένα σχόλιο:
1. Τι σημαίνει για τον άνθρωπο να είναι πολιτικό ζώο; Σημαίνει να αναπτύσσει τις δυνατότητές του, στο μέγιστο και βέλτιστο βαθμό, μόνο μέσα στην κοινωνία ή την κοινότητα της πόλεως. Βέβαια μπορούν και κάποια άλλα ζώα, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, να έχουν «πολιτικό» βίο, όπως η μέλισσα, η σφήκα, το μυρμήγκι και ο γερανός. 

2. Το πολιτικό-Είναι του ανθρώπου είναι ένα «πλέον»τόσο από την «κοινωνική» συνεύρεση των ζώων όσο και από την τρέχουσα πολιτική της πόλεως-κράτους. Εάν δεν ήταν αυτό το «πλέον», τότε, σε επίπεδο ζωικής καταγωγής, ο πολίτης δεν θα διέφερε από τα ζώα με την κτηνώδη δράση και αντί-δραση, ενώ σε επίπεδο επαγγελματικής πολιτικής της πόλεως-κράτους θα είχε καταπνίξει όλη τη ζωτικότητα της ύπαρξής του μέσα στις μηχανορραφίες αυτής της πολιτικής.

3. Αυτό το «πλέον» συλλαμβάνεται ως εκείνη η συμβιωτική δυνατότητα ή ικανότητα των μελών της ανθρώπινης κοινότητας, δυνάμει της οποίας αναπτύσσεται η ερωτική φιλία ανδρός και γυναικός· γενικότερα δε η κοινωνική συμβίωση των πολιτών σε μια ερωτικά [=άδολα-συνεργατικά] φιλική σφαίρα σχέσεων, ποιοτικά ανώτερη από εκείνη των αξιωμάτων και των συμβατικών θεσμών.

4. Συνακόλουθα, ο πολίτης υπερβαίνει τόσο το οικονομικό ζώο όσο και το μη κοινωνικό, δηλαδή τον άπολι, τον μονώτη [=μοναχικό], τον αγελαίο, απάτριδα και ανέστιο. Το οικονομικό ζώο-άνθρωπος, ως αποκλειστικότητα, είναι ο κατ’ εξοχήν φαύλος και αναίσθητος, διεφθαρμένος πολίτης. Αυτό μαρτυρεί η κοινωνία της εποχής του Πλάτωνα και Αριστοτέλη· το ίδιο μας δείχνει και η σημερινή κοινωνία της Ελλάδας, αλλά και της Ευρώπης: οι πιο ανίκανοι, οι πιο αδίστακτοι, οι χείριστοι των χειρίστων, καταλαμβάνουν θεσμικούς θώκους και με το προσωπείο του οικονομολόγου, του πολιτικού, του θεσμικού λειτουργού καταστρέφουν τις κοινότητες των ανθρώπων–πολιτών.

5. Για ένα αγελαίο ζώο, το σημαντικό και μόνο ουσιώδες είναι: να ζει απλά· για το κοινωνικό ζώο, που λέγεται πολίτης, απεναντίας, το οντο-λογικά καθοριστικό είναι: να ζει καλά, να ευδαιμονεί. Του επιτρέπει η φύση του να μάχεται για την ευδαιμονία του; Αυτός είναι ο ύψιστος προορισμός του, γιατί ο άνθρωπος-πολίτης φύσει διαθέτει το χάρισμα να συγκροτεί έναρθρο λόγο: να καλλιεργεί το λόγο της συν-εν-νόησης, να δια-λέγεται, να σκέπτεται, να παράγει νοήματα, να διακρίνει το χρήσιμο από το βλαβερό, να πραγματώνει το δίκαιο.

6. Έτσι το πολιτικό-Είναι του ανθρώπου, ως πολιτική κοινωνία της πόλεως-κράτους, αντιστρατεύεται τις τυπικές συμβατικότητες μιας κοινωνικο-πολιτικά καθεστωτικής τάξης πραγμάτων, όπου κυρίαρχη δύναμη είναι η κάθετη σχέση –καθ’ όλα στυγνή και βίαιη– άγριων θηρίων: ηγεμόνα και υπηκόου ποικίλης ύλης. Αντιστρατεύεται τις εν λόγω σιδερόφρακτες σχέσεις, διεκδικώντας την, κατά ανθρώπινη φύση, αυτάρκεια και τελειότητα μέσα από την ενεργό συμμετοχή στον πολιτικό βίο. 

O. Ελύτης: Το Άξιον Εστί

Οδυσσέας Ελύτης: 1911–1996

Τι είναι το Άξιον Εστί;

§1

Ι. Το ερώτημα τίθεται ως εξής: Τι μας λέει το Άξιον Εστί; Μας λέει αυτό που είναι. Τι είναι λοιπόν; Πρωτίστως μια ποιητική σύνθεση της δημιουργικής φαντασίας, η οποία «ξέρει να αξιοποιεί τη μνήμη και να στρέφεται κατά το μέλλον» (Ελύτης: Ανοιχτά χαρτιά, σ. 130). Η πιο επικίνδυνη λέξη για ποιητές και μελετητές ποιητών: φαντασία. Η φαντασία, ως μια φυγή από το πραγματικό, οδηγεί ουκ ολίγους σχολιαστές του Ελύτη να απομακρύνονται από τον νοητικό άξονα του Άξιον εστί και να καταπνίγουν την ερμηνεία σε έναν ακατάσχετο λόγο με προσθαφαιρέσεις ηχηρών λέξεων ή φράσεων χωρίς καμιά νοηματική συνοχή. Η φαντασία όμως «σαν προβολή στο μέλλον και σα γενναία μεταμορφωτική επέμβαση στις συνθήκες ενός παρόντος» (ό.π., σ. 344) μας δίνει τη δυνατότητα να συναντήσουμε μέσα στους σύνθετους ποιητικούς συν(λ)-λογισμοούς του Άξιον Εστί τον άνθρωπο και τον τόπο που δεν καταβάλλεται, ακόμη κι όταν πέπρωται να νικηθεί.

ΙΙ. Είναι γνωστό πως ο ποιητής χρειάστηκε γύρω στα 14 χρόνια για να γράψει αυτό το magnum opus. Μεταξύ άλλων άντλησε την έμπνευσή του, προς τούτο, από τον πόλεμο του ’40, από τις ευαισθησίες του απέναντι στις φονικές εμφυλιοπολεμικές διαμάχες των Ελλήνων, κατανοώντας τις ως αποτέλεσμα κομματικών μηχανορραφιών και ραδιουργιών ξένων δυνάμεων, καθώς επίσης και από την «νυν και αεί» παρούσα τραγικότητα της δεκαετίας αυτής. Η σκιά ετούτης της τραγικότητας εκδηλώθηκε στη σύγχρονη νεοελληνική ζωή ως η νοτιά των ανθρώπων που «οξείδωσε» τον ποιητή, δηλαδή την ποιητική φωνή και ψυχή ενός ολόκληρου λαού, μέσα στην αισθητή του φθαρτότητα. Ενόσω τούτη η φθαρτότητα μας περισφίγγει ως εμφυλιοπολεμική ζωή, η λύτρωση δεν έρχεται έξω από το ιστορικό σύμπαν αυτού του λαού αλλά από τη Μακρινή του Μητέρα, που είναι το Αμάραντο Ρόδο του:

«Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο»

§2

Ι. Ποια είναι τούτη η Μακρινή Μητέρα; Πρώτα – πρώτα είναι ο ίδιος ο προφήτης – ποιητής, που και με τη σημασία του πνευματικού ηγέτη του λαού του, είναι και δεν είναι παρών μέσα στη ζώσα τραγωδία του τελευταίου, μέσα «στις μύγες της Αγοράς» (Ελύτης, Ποίηση. Ίκαρος 2002, σ. 168). Δεν είναι παρών, γιατί αισθάνεται εξόριστος και μπορεί μόνο να προ-φητεύει:

«εξόριστε Ποιητή, στον αιώνα σου, λέγε, τι βλέπεις;» (ό.π., σ. 167)

Ταυτόχρονα είναι παρών, ως πάσχων κι αυτός μαζί με το λαό του, αλλά ως μη καταβαλλόμενος, μη καταρρέων, γιατί μπορεί να βλέπει: να διαγιγνώσκει τα συμβαίνοντα μέσα στον «αιώνα του» και παράλληλα να τα αναγιγνώσκει. Διαγιγνώσκει, δηλαδή το εν λόγω πάσχειν μέσα στον παρόντα ιστορικό χρόνο, συγκρινόμενο με τον παρελθόντα ιστορικό χρόνο. Αναγιγνώσκει στον τελευταίο τούτο χρόνο τον στοχαστικό Λόγο [=πυθαγόρειο–ηρακλείτειο], που με τον τρόπο της ποίησης ποιεί ορατή, ενσαρκώνει ως υπαρκτή, ζωντανή σωματικότητα τη Μακρινή Μητέρα, εν ταυτώ γήινη και ουράνια ή θεία: θνητή και αθάνατη [=αμάραντο Ρόδο].

 ΙΙ. Το Άξιον Εστί διαιρείται σε τρία μέρη με ισάριθμους συμβολισμούς. Πρώτο μέρος: Γένεσις. Ο ποιητής παρουσιάζεται εδώ, μέσα από ποικίλα σύμβολα, να εισέρχεται στη ζωή ως άτομο και ως γένος των ποιητών και όσο ανδρώνεται, να βρίσκεται έναντι, κατέναντι σε κινδύνους του κόσμου τούτου. Αλλά και ο κόσμος, με τη σημασία που έχει για τον καθένα, για την αισθητή του πραγματικότητα, αλλά και για τη συμπαντική ανθρωπότητα, έρχεται σε γένεση:

«ΑΥΤΟΣ ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας».         

Ο μικρός κόσμος, η Ελλάδα, και ο μέγας, το σύμπαν. Ο ίδιος ο ποιητής μέσα σε τούτο τον κόσμο έχει ως αφετηρία ζωής την αθωότητα, αλλά στην πορεία αυτής της ζωής μαθαίνει και τι σημαίνει κακό. Ως ποιητής ΑΥΤΟΥ του κόσμου είναι ο Δημιουργός – Λόγος, που εκτυλίσσεται ως Σωκρατικό δαιμόνιο: γνώστης και προ-φήτης, αλλά την ίδια στιγμή και ως εξερευνητής του εαυτού του: εδιζησάμην Εμεωυτόν [=αναζήτησα τον χαμένο μου εαυτό (Ηράκλειτος)]. 

ΙΙΙ. Δεύτερο μέρος: Τα Πάθη. Η τραγική εμπειρία του [= εμπειρία ενός ιστορικού λαού] –από τον πόλεμο, την ήττα, την κατοχή, τον εμφύλιο– κατ’ εικόνα προς τα πάθη του Χριστού, απεικονίζεται ρεαλιστικά αλλά με υπερβατικές εξυψώσεις. Τρίτο μέρος: Το Δοξαστικόν. Εξύμνηση, εγκωμιασμός όλων των φαινομένων: άσχημων και ωραίων, αισθητικών και μη. Εδώ παριστάνεται με έναν τρόπο ποιητικής αγαλλίασης όλος ο μυθολογικός κόσμος του ποιητή. Εν τέλει το ερώτημα τίθεται τώρα και πάλι: τι είναι το Άξιον Εστί; Είναι τα τρία μέρη του ποιητικού έργου, τα οποία είναι άξια να υπάρχουν, καθώς και στα λάθη και στα πάθη ευαγγελίζονται πάντοτε την προοπτική ενός καλύτερου κόσμου.

K. Marx: τι μας λέει το "Κεφάλαιο";

Καρλ Μαρξ: 1818–1883
Πώς ο πεθαμένος αδράχνει το ζωντανό;
                                               
Τι είναι το Κεφάλαιο του Μαρξ; Είναι ένα αληθινό αριστούργημα, το οποίο όμως ο μεγάλος αυτός στοχαστής άφησε ημιτελές. Ο πρώτος τόμος κυκλοφόρησε το 1867, ενώ οι άλλοι δυο έμειναν χειρόγραφα. Τη μετέπειτα έκδοσή τους ανέλαβε ο επιστήθιος φίλος του Φρ. Ένγκελς. Όπως όλα τα κείμενα του Μαρξ, έτσι και αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί ως έργο ενός ορισμένου φιλοσοφικού ή ιδεολογικού συστήματος. Αν και το συγκεκριμένο έργο θεωρείται κατ’ εξοχήν οικονομικό, εν τούτοις οι φιλοσοφικές του ρίζες, ιδιαίτερα εγελιανές, αλλά και το πολυεδρικό περιεχόμενό του επιτρέπουν να κατατάσσεται στα ύψιστα πνευματικά έργα της ανθρωπότητας, όπως π.χ. είναι η Πολιτεία του Πλάτωνα, τα Πολιτικά του Αριστοτέλη, η Φαινομενολογία του πνεύματος του Χέγκελ, το Είναι και Χρόνος του Χάιντεγκερ κ.λπ. Το σταθερό μέλημα του Μαρξ, που καθοδηγούσε τη σκέψη του καθ’ όλη την πορεία συγκρότησής της, ήταν η στροφή από το αφηρημένο στο συγκεκριμένο, στο πραγματικό. Οδηγός του η περίφημη ρήση του Χέγκελ: το συγκεκριμένο αντιμετωπίζεται μόνο συγκεκριμένα. Το πέρασμά του από τον ιδεαλισμό στον υλισμό δεν σήμαινε εκμηδένιση των ιστορικά μεγάλων επιτευγμάτων του φιλοσοφικού πολιτισμού και τον εγκλεισμό της σκέψης μέσα σε έναν χυδαίο υλισμό, σαν αυτόν που υπερασπίζονται σήμερα κάποιοι στα λόγια «μαρξιστές», αλλά στην πράξη σκληροί και φιλήδονοι καθεστωτικοί. Ο Μαρξ κατανοούσε περίπου ως εξής το όραμά του:

«Εφόσον κάθε αληθινή φιλοσοφία είναι η πνευματική πεμπτουσία της εποχής της, θα πρέπει να φτάσει η εποχή, όπου η φιλοσοφία, τόσο εσωτερικά με το περιεχόμενό της όσο και εξωτερικά με τη μορφή της, θα έλθει σε επαφή και αλληλεπίδραση με τον πραγματικό κόσμο της εποχής της» (MEW BD 1, σ. 97).

Αυτόν τον πραγματικό κόσμο της εποχής του, βασικά χαρακτηριστικά του οποίου ισχύουν και σήμερα, ο Μαρξ επιχείρησε, καθ’ όλο τον βίο του, να ερμηνεύσει φιλοσοφικά, πολιτικά και οικονομικά. Αυτό είναι και το τρίπτυχο που υποβαστάζει όλο το οικοδόμημα του Κεφαλαίου.

Αφομοιώνοντας πολύ νωρίς το ως άνω τρίπτυχο, αδιαλείπτως σκεπτόταν και σχεδίαζε να γράψει μια κριτική πραγματεία για την πολιτική οικονομία. Το αποκορύφωμα όλου αυτού του σχεδιασμού, με ενδιάμεσες σχετικές δημοσιεύσεις, κράτησε πάνω από δεκαπέντε χρόνια έρευνας, ώσπου να μορφοποιηθεί σε βιβλίο ο πρώτος τόμος. Η γλώσσα του εν λόγω έργου σχετίζεται με θεμελιώδεις έννοιες της πολιτικής οικονομίας, που εισάγονται και συνάπτονται με τέτοιο τρόπο μέσα στο συγκείμενο περιβάλλον, ώστε να απελευθερώνουν, διαφωτιστικά για τον αναγνώστη, έναν εκπληκτικό πλούτο σημασιών, μεταφορικών και μη, αναγκαίων για την κατανόηση του σημερινού πολύπλοκου κόσμου. Σε επίπεδο περιεχομένου, ο Μαρξ παρουσιάζει με καθαρό λόγο τους οικονομικούς νόμους, δυνάμει των οποίων αναπτύσσεται η σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία. Η δική του κριτική στρέφεται ενάντια στην ισχύουσα πολιτική οικονομία –A. Smith, D. Ricardo– και τις βασικές της προϋποθέσεις, σύμφωνα με τις οποίες ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής, καθώς και η αντίστοιχη οργάνωση της κοινωνίας καθορίζονται από αιώνιους φυσικούς νόμους. Ο Μαρξ εργάζεται πυρετωδώς προς την αντίθετη ακριβώς κατεύθυνση: η κοινωνία, ως εκ της δομής της, βρίσκεται σε μια σταθερή διεργασία και διαδικασία μεταβολής. Ωστόσο, ενώ μια τέτοια μεταβολή την προκαλούν οι αντικειμενικές συνθήκες, πρακτικά την πραγματοποιούν και μπορούν να την πραγματοποιήσουν οι άνθρωποι. Ποιοι άνθρωποι όμως; Αυτοί που υφίστανται την αδικία, την εκμετάλλευση, την πλήρη εξόντωσή τους από το υφιστάμενο κοινωνικο-πολιτικό σύστημα: οι προλετάριοι ή άλλως η εργατική τάξη. Βέβαια, η σημερινή εργατική τάξη, η μάζα των εργαζομένων, δείχνει τόσο συμβιβασμένη και όχι λιγότερο εγκλωβισμένη σε εξουσιαστικούς και ιδεολογικο-πολιτικούς μηχανισμούς, που αντί για κάποιο φωτεινό της σήμερα φροντίζει για αναπαραγωγή όλου αυτού του συστήματος, που την εξουθενώνει και πολεμούσε θανάσιμα ο Μαρξ. Λόγω ακριβώς του ριζοσπαστικού χαρακτήρα της σκέψης που διατρέχει το Κεφάλαιο, η συγκεκριμένη κριτική της πολιτικής οικονομίας δεν αποτελεί για τον Μαρξ απλώς ένα κριτικό θεώρημα ερμηνείας, αλλά και ένα απόλυτα πρακτικό αίτημα ανατροπής.

ΡΗΤΟΡΙΚΗ: ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ - Κατὰ Μειδίου (42-50)

[42] Ἀλλὰ μὴν ὁπηνίκα καὶ πεποιηκὼς ἃ κατηγορῶ καὶ ὕβρει πεποιηκὼς φαίνεται, τοὺς νόμους ἤδη δεῖ σκοπεῖν, ὦ ἄνδρες δικασταί· κατὰ γὰρ τούτους δικάσειν ὀμωμόκατε. καὶ θεωρεῖθ᾽ ὅσῳ μείζονος ὀργῆς καὶ ζημίας ἀξιοῦσι τοὺς ἑκουσίως καὶ δι᾽ ὕβριν πλημμελοῦντας τῶν ἄλλως πως ἐξαμαρτανόντων.

[43] πρῶτον μὲν τοίνυν οἱ περὶ τῆς βλάβης οὗτοι νόμοι πάντες, ἵν᾽ ἐκ τούτων ἄρξωμαι, ἂν μὲν ἑκὼν βλάψῃ, διπλοῦν, ἂν δ᾽ ἄκων, ἁπλοῦν τὸ βλάβος κελεύουσιν ἐκτίνειν. εἰκότως· ὁ μὲν γὰρ παθὼν πανταχοῦ βοηθείας δίκαιος τυγχάνειν, τῷ δράσαντι δ᾽ οὐκ ἴσην τὴν ὀργήν, ἄν θ᾽ ἑκὼν ἄν τ᾽ ἄκων, ἔταξ᾽ ὁ νόμος. ἔπειθ᾽ οἱ φονικοὶ τοὺς μὲν ἐκ προνοίας ἀποκτιννύντας θανάτῳ καὶ ἀειφυγίᾳ καὶ δημεύσει τῶν ὑπαρχόντων ζημιοῦσι, τοὺς δ᾽ ἀκουσίως αἰδέσεως καὶ φιλανθρωπίας πολλῆς ἠξίωσαν.

[44] οὐ μόνον δ᾽ ἐπὶ τούτων τοῖς ἐκ προαιρέσεως ὑβρισταῖς χαλεποὺς ὄντας ἰδεῖν ἔστι τοὺς νόμους, ἀλλὰ καὶ ἐφ᾽ ἁπάντων. τί γὰρ δή ποτ᾽, ἄν τις ὀφλὼν δίκην μὴ ἐκτίνῃ, οὐκέτ᾽ ἐποίησ᾽ ὁ νόμος τὴν ἐξούλην ἰδίαν, ἀλλὰ προστιμᾶν ἐπέταξε τῷ δημοσίῳ; καὶ πάλιν τί δή ποτ᾽, ἂν μὲν ἑκὼν παρ᾽ ἑκόντος τις λάβῃ τάλαντον ἓν ἢ δύ᾽ ἢ δέκα καὶ ταῦτ᾽ ἀποστερήσῃ, οὐδὲν αὐτῷ πρὸς τὴν πόλιν ἐστίν, ἂν δὲ μικροῦ πάνυ τιμήματος ἄξιόν τις λάβῃ, βίᾳ δὲ τοῦτ᾽ ἀφέληται, τὸ ἴσον τῷ δημοσίῳ προστιμᾶν οἱ νόμοι κελεύουσιν ὅσον περ δὴ τῷ ἰδιώτῃ;

[45] ὅτι πάνθ᾽ ὅσα τις βιαζόμενος πράττει κοίν᾽ ἀδικήματα καὶ κατὰ τῶν ἔξω τοῦ πράγματος ὄντων ἡγεῖθ᾽ ὁ νομοθέτης· τὴν μὲν γὰρ ἰσχὺν ὀλίγων, τοὺς δὲ νόμους ἁπάντων εἶναι, καὶ τὸν μὲν πεισθέντ᾽ ἰδίας, τὸν δὲ βιασθέντα δημοσίας δεῖσθαι βοηθείας. διόπερ καὶ τῆς ὕβρεως αὐτῆς τὰς μὲν γραφὰς ἔδωκεν ἅπαντι τῷ βουλομένῳ, τὸ δὲ τίμημ᾽ ἐποίησεν ὅλον δημόσιον· τὴν γὰρ πόλιν ἡγεῖτ᾽ ἀδικεῖν, οὐ τὸν παθόντα μόνον, τὸν ὑβρίζειν ἐπιχειροῦντα, καὶ δίκην ἱκανὴν τὴν τιμωρίαν εἶναι τῷ παθόντι, χρήματα δ᾽ οὐ προσήκειν τῶν τοιούτων ἐφ᾽ ἑαυτῷ λαμβάνειν.

[46] καὶ τοσαύτῃ γ᾽ ἐχρήσαθ᾽ ὑπερβολῇ, ὥστε κἂν εἰς δοῦλον ὑβρίζῃ τις, ὁμοίως ἔδωκεν ὑπὲρ τούτου γραφήν. οὐ γὰρ ὅστις ὁ πάσχων ᾤετο δεῖν σκοπεῖν, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμ᾽ ὁποῖόν τι τὸ γιγνόμενον· ἐπειδὴ δ᾽ εὗρεν οὐκ ἐπιτήδειον, μήτε πρὸς δοῦλον μήθ᾽ ὅλως ἐξεῖναι πράττειν ἐπέτρεψεν. οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τῶν πάντων οὐδὲν ὕβρεως ἀφορητότερον, οὐδ᾽ ἐφ᾽ ὅτῳ μᾶλλον ὑμῖν ὀργίζεσθαι προσήκει. ἀνάγνωθι δ᾽ αὐτόν μοι λαβὼν τὸν τῆς ὕβρεως νόμον· οὐδὲν γὰρ οἷον ἀκούειν αὐτοῦ τοῦ νόμου.

ΝΟΜΟΣ.
[47] Ἐάν τις ὑβρίζῃ εἴς τινα, ἢ παῖδα ἢ γυναῖκα ἢ ἄνδρα, τῶν ἐλευθέρων ἢ τῶν δούλων, ἢ παράνομόν τι ποιήσῃ εἰς τούτων τινά, γραφέσθω πρὸς τοὺς θεσμοθέτας ὁ βουλόμενος Ἀθηναίων οἷς ἔξεστιν, οἱ δὲ θεσμοθέται εἰσαγόντων εἰς τὴν ἡλιαίαν τριάκοντα ἡμερῶν ἀφ᾽ ἧς ἂν γραφῇ, ἐὰν μή τι δημόσιον κωλύῃ, εἰ δὲ μή, ὅταν ᾖ πρῶτον οἷόν τε. ὅτου δ᾽ ἂν καταγνῷ ἡ ἡλιαία, τιμάτω περὶ αὐτοῦ παραχρῆμα, ὅτου ἂν δοκῇ ἄξιος εἶναι παθεῖν ἢ ἀποτεῖσαι. ὅσοι δ᾽ ἂν γράφωνται γραφὰς ἰδίας κατὰ τὸν νόμον, ἐάν τις μὴ ἐπεξέλθῃ ἢ ἐπεξιὼν μὴ μεταλάβῃ τὸ πέμπτον μέρος τῶν ψήφων, ἀποτεισάτω χιλίας δραχμὰς τῷ δημοσίῳ. ἐὰν δὲ ἀργυρίου τιμηθῇ τῆς ὕβρεως, δεδέσθω, ἐὰν ἐλεύθερον ὑβρίσῃ, μέχρι ἂν ἐκτείσῃ.

[48] Ἀκούετ᾽, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τοῦ νόμου τῆς φιλανθρωπίας, ὃς οὐδὲ τοὺς δούλους ὑβρίζεσθαι ἀξιοῖ. τί οὖν πρὸς θεῶν; εἴ τις εἰς τοὺς βαρβάρους ἐνεγκὼν τὸν νόμον τοῦτον, παρ᾽ ὧν τὰ ἀνδράποδ᾽ εἰς τοὺς Ἕλληνας κομίζεται, ἐπαινῶν ὑμᾶς καὶ διεξιὼν περὶ τῆς πόλεως εἴποι πρὸς αὐτοὺς ὅτι

[49] «εἰσὶν Ἕλληνές τινες ἄνθρωποι οὕτως ἥμεροι καὶ φιλάνθρωποι τοὺς τρόπους ὥστε πόλλ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ἠδικημένοι, καὶ φύσει τῆς πρὸς ὑμᾶς ἔχθρας αὐτοῖς ὑπαρχούσης πατρικῆς, ὅμως οὐδ᾽ ὅσων ἂν τιμὴν καταθέντες δούλους κτήσωνται, οὐδὲ τούτους ὑβρίζειν ἀξιοῦσιν, ἀλλὰ νόμον δημοσίᾳ τὸν ταῦτα κωλύσοντα τέθεινται τουτονὶ καὶ πολλοὺς ἤδη παραβάντας τὸν νόμον τοῦτον ἐζημιώκασιν θανάτῳ»,

[50] εἰ ταῦτ᾽ ἀκούσειαν καὶ συνεῖεν οἱ βάρβαροι, οὐκ ἂν οἴεσθε δημοσίᾳ πάντας ὑμᾶς προξένους αὑτῶν ποιήσασθαι; τὸν τοίνυν οὐ παρὰ τοῖς Ἕλλησιν μόνον εὐδοκιμοῦντα νόμον, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς βαρβάροις εὖ δόξαντ᾽ ἂν ἔχειν, σκοπεῖσθ᾽ ὁ παραβὰς ἥντινα δοὺς δίκην ἀξίαν ἔσται δεδωκώς.

***
[42] Τώρα όμως που φάνηκε ότι και έκαμε όσα του κατηγορώ και τα έκαμε με πρόθεση να προσβάλει, είναι χρέος σας, κύριοι δικαστές, να λάβετε υπόψη σας τους νόμους, γιατί σύμφωνα με αυτούς έχετε ορκισθεί ότι θα δικάσετε. Παρατηρήστε επίσης ότι η νομοθεσία κρίνει άξιους μεγαλύτερης οργής και τιμωρίας όσους κάνουν αδικήματα εσκεμμένα και με πρόθεση να προσβάλλουν από εκείνους που σφάλλουν με οποιονδήποτε άλλον τρόπο. Πρώτα όλοι οι νόμοι που αφορούν ζημιές —για να αρχίσω από αυτούς— επιβάλλουν να καταβάλλεται διπλάσιο πρόστιμο, αν η ζημιά προκληθεί εκούσια, και απλό, αν προσκληθεί ακούσια.

[43] Εύλογα, γιατί το θύμα σε κάθε περίπτωση έχει το δικαίωμα να βοηθηθεί, ενώ για τον δράστη δεν όρισε ο νόμος να αντιμετωπίζεται με την ίδια οργή, αν η πράξη του είναι εκούσια ή ακούσια. Οι νόμοι έπειτα που αφορούν φόνους τιμωρούν όσους φονεύουν εκ προμελέτης με θάνατο, ισόβια εξορία και δήμευση της περιουσίας, ενώ όσους φονεύουν ακούσια, τους κρίνουν άξιους μεγάλης συμπάθειας και φιλανθρωπίας.

[44] Όχι μόνο σε αυτές, αλλά σε όλες γενικά τις περιπτώσεις είναι δυνατό να διαπιστωθεί ότι οι νόμοι είναι αυστηροί για όσους προσβάλλουν εκ προμελέτης. Για ποιόν όμως λόγο, όταν κάποιος που καταδικάσθηκε δεν πληρώσει τη χρηματική ποινή, ο νόμος δεν ορίζει πια την αγωγή εξώσεως ιδιωτική υπόθεση, αλλά επιβάλλει επιπλέον πρόστιμο σε όφελος του δημοσίου; Και πάλι γιατί τέλος πάντων, αν κάποιος δανεισθεί από έναν άλλο με κοινή συμφωνία ένα, δύο ή δέκα τάλαντα χωρίς να επιστρέψει τα χρήματα, δεν έχει καμία σχέση με το δημόσιο, ενώ όποιος αφαιρέσει με βία ακόμη και μικρής αξίας αντικείμενο, υποχρεώνεται από τον νόμο να πληρώσει στο δημόσιο πρόστιμο ίσο με εκείνο που θα όφειλε σε ιδιώτη;

[45] Γιατί ο νομοθέτης θεωρούσε κάθε πράξη βίας ως δημόσιο αδίκημα, το οποίο στρέφεται και εναντίον όσων δεν συνδέονται με την υπόθεση· πίστευε ότι η δύναμη ανήκει σε λίγους, ενώ οι νόμοι είναι κτήμα όλων των πολιτών, και εκείνος που έκαμε μία συμφωνία χρειάζεται ιδιωτική, ενώ εκείνος που ήταν θύμα βίας χρειάζεται δημόσια βοήθεια. Γι᾽ αυτόν ακριβώς τον λόγο ο νόμος δίνει το δικαίωμα σε οποιονδήποτε το επιθυμεί να καταθέσει δημόσια καταγγελία για βίαιη προσβολή, αλλά καθορίζει η χρηματική ποινή να καταβάλλεται όλη στο δημόσιο ταμείο· γιατί ο νομοθέτης πίστευε ότι όποιος επιχειρεί προσβολές αδικεί, εκτός από το θύμα, και την πόλη, και ότι η τιμωρία του ενόχου είναι αρκετή ικανοποίηση για το θύμα, που δεν πρέπει να απαιτεί για τον εαυτό του χρηματική αποζημίωση για τέτοια αδικήματα.

[46] Έφθασε (ο νομοθέτης) σε τόσο υπερβολικά μέτρα ώστε έδωσε το δικαίωμα δημόσιας καταγγελίας ακόμη και όταν προσβάλλεται βίαια ένας δούλος. Κατά την άποψή του δεν έπρεπε να εξετάζεται ποιό είναι το θύμα, αλλά ποιό είναι το αδίκημα· αφού κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η βίαιη προσβολή είναι αδικαιολόγητη πράξη, την απαγόρευσε ακόμη και για τους δούλους και γενικά σε κάθε περίπτωση. Γιατί κανένα, μα κανένα αδίκημα, Αθηναίοι, δεν είναι πιο ανυπόφορο από τη βίαιη προσβολή και κανένα δεν αξίζει την οργή σας όσο αυτή. Πάρε, παρακαλώ, και διάβασε τον νόμο για την προσβολή· τίποτε δεν είναι τόσο πειστικό όσο το να ακούγεται ο ίδιος ο νόμος.

ΝΟΜΟΣ
[47] Αν κάποιος προσβάλει βίαια έναν άλλον, παιδί ή γυναίκα ή άνδρα, ελεύθερο ή δούλο, ή κάμει μία παράνομη πράξη σε βάρος κάποιου από αυτούς, οποιοσδήποτε Αθηναίος θέλει και έχει το δικαίωμα, μπορεί να τον καταγγείλει στους θεσμοθέτες· αν δεν υπάρχει δημόσιο κώλυμα, αυτοί έχουν καθήκον να φέρουν την υπόθεση στην Ηλιαία μέσα σε τριάντα μέρες από την κατάθεση της καταγγελίας· αλλιώς η υπόθεση να εκδικάζεται όσο το δυνατόν συντομότερα. Όποιον καταδικάσει η Ηλιαία πρέπει να του ορίσει απευθείας τη σωματική ή τη χρηματική ποινή η οποία θα κριθεί ότι του αξίζει. Αν κάποιος από εκείνους οι οποίοι υποβάλλουν σύμφωνα με τον νόμο δημόσιες καταγγελίες για ιδιωτική τους υπόθεση εγκαταλείψει τη δίωξη ή δεν λάβει κατά τη δίκη το ένα πέμπτο των ψήφων, οφείλει να πληρώσει χίλιες δραχμές στο δημόσιο. Αν το θύμα της βίαιης προσβολής είναι ελεύθερος πολίτης και ο ένοχος καταδικασθεί σε καταβολή προστίμου, να φυλακίζεται μέχρι να καταβάλει το οφειλόμενο ποσό.

[48] Ακούσατε, Αθηναίοι, το φιλάνθρωπο πνεύμα του νόμου αυτού, ο οποίος δεν επιτρέπει να προσβάλλονται ούτε και οι δούλοι. Στο όνομα των θεών, σας ερωτώ: αν κάποιος φέρει τον νόμο αυτό στα βαρβαρικά έθνη, απ᾽ όπου οι Έλληνες προμηθεύονται δούλους, και, ενώ εγκωμιάζει και περιγράφει διεξοδικά την πόλη μας, τους πει:

[49] «Υπάρχουν μερικοί Έλληνες, που έχουν τόσο ήμερο και φιλάνθρωπο χαρακτήρα, ώστε, παρά τις πολλές συμφορές που τους έχετε προξενήσει και την εκ φύσεως πατροπαράδοτη έχθρα τους για σας, δεν δέχονται να προσβάλλονται ούτε και οι άνθρωποι τους οποίους έχουν αγοράσει και κρατούν ως σκλάβους τους· αντίθετα, έχουν θεσπίσει επίσημα αυτόν τον νόμο που εμποδίζει τις βιαιότητες και σε πολλούς παραβάτες του έχουν ήδη επιβάλει την ποινή του θανάτου».

[50] Αν οι βάρβαροι άκουγαν και καταλάβαιναν τα λόγια αυτά, δεν νομίζετε ότι όλους θα σας ανακήρυσσαν επίσημα προξένους τους; Σκεφτείτε λοιπόν ποιά τιμωρία θα αξίζει να επιβληθεί στον παραβάτη του νόμου αυτού, τον οποίο δεν τιμούν μόνο οι Έλληνες, αλλά και οι βάρβαροι θα τον είχαν σε υπόληψη.

ΖΕΥΞΗ ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΟΥ

Παράλληλα, η συγκεκριμενοποίηση αποτελεί το μέτρο της λογικής όχι τόσο με την υποταγή, αλλά με τον έλεγχο του συναισθήματος, όχι με την κυριαρχία του τελευταίου από άλογες δυνάμεις, αλλά με την αυτοκυριαρχία του ίδιου. Έτσι, η μετάβαση από το Διονυσιακό στο Απολλώνιο, τερματικά διατηρεί τη νοσταλγική μνήμη της αφετηρίας της: το πολιτισμικό συγκείμενο της κλασικής αρχαιότητας και στην απολλώνιά του μορφή συγκροτείται σε αμάλγαμα όπου εξισορροπούν το συναίσθημα και ο νους κατά αδιάσπαστο μέτρο. Γιατί εκείνο που επιζητείται δεν είναι η βάναυση επιβολή του ενός στοιχείου πάνω στο άλλο, αλλά η οργανική ζεύξη των δύο σε πορεία αμφίδρομης εκλογίκευσης.

 

Και τούτο γιατί η πορεία αυτή είναι πριν απ’ όλα η νίκη των δυνάμεων της φύσης και ο εξοβελισμός του υπερφυσικού· πρόβαση άλλωστε στην οποία οφείλεται και η εκκοσμίκευση που πιο πάνω αναφέραμε. Αλλά ταυτόχρονα, η ίδια η πρόβαση ανήκει στον δυναμικό τύπο της κοινωνίας όπου βλέπουμε μια καλλιέργεια να διακινείται σταθερά από το υπερφυσικό στο φυσικό. Η προεισαγωγή αυτής της καλλιέργειας, πιο ειδικά της Τέχνης της και γενικότερα η προκαταρκτική εποχή που τη δημιούργησε, αρχίζει με τη Μυθολογία, που παριστά τη φάση του γίγνεσθαι και τον αναβρασμό του ελληνικού πολιτισμού. Στη Μυθολογία, βλέπουμε την πρόβαση του κατά διαβάθμιση εξανθρωπισμού. Ο ανθρωπομορφισμός σαν εξανθρωπισμός έρχεται όχι απότομα, αλλά βαθμιαία και εξελικτικά. Οι Πάνες, οι Σάτυροι, οι Κένταυροι κ.ά, συνθέτουν τη μετάβαση από τη ζωώδη κατάσταση στην ανθρώπινη. Βρισκόμαστε λοιπόν αντιμέτωποι μιας Διονυσιακής Τέχνης κατά τη Νιτσεϊκή έκφραση, μιας εποχής που ξεχειλίζει από το σφρίγος της ζωής, από τις ορμές της. Μια εποχή αισθησιακή στο έπακρο και αισθητικά άρτια

Ωστόσο, η μεταβατική αυτή περίοδος που οδηγεί το πέρασμα από το ζώο στον άνθρωπο, σύγκαιρα είναι και η ίδια η πρόβαση που οδηγεί από τα ορμέμφυτα προς τη Λογική. Όπως παρατηρήσαμε, το μέτρο της ελευθερίας για την τιθάσευση των ορμών, του πάθους και των αδυναμιών, είναι ο ίδιος ο άνθρωπος και η σύμφυτή του λογική. Και η έμφυτη ιδιότητά του, είναι αυτό που λέγει ο Αριστοτέλης, ότι ο άνθρωπος είναι «συνδυαστικός και επιστήμης δεκτικός».

 

Η ικανότητα του ανθρώπου να δομεί με τα στοιχεία από τα οποία συγκροτείται ο κόσμος του, τον κόσμο του και να τα συνδυάζει κατά τρόπο ώστε να τον εξυπηρετούν καλύτερα, εννοώντας τα καλύτερα, είναι κατά βάση μια απομυθωτική ενέργεια που κρύβει μέσα του. Η αμφιβολία τον οδηγεί στη σκέψη, η απορία στα προβλήματά του βρίσκει διέξοδο στη φιλοσοφία, η απορία στη συντήρησή του, στην οικονομία Από την τελευταία ξεκινά και στην τελευταία κατατείνει η δραστηριότητά του μέσα στην πολιτεία και την κοινωνία Και η κοινωνία της «πόλεως» είναι μια κοινωνία συντήρησης — σαν παραδοσιακή που είναι—. Πρόκειται για μια δίτροπη συντήρηση: από τη μια εκλαμβάνεται σε στενή έννοια και αφορά τα μέσα διατροφής και από την άλλη τη διατήρηση των σύστοιχων χαρακτηριστικών της τρέχουσας νοοτροπίας, αλλά και των ευρύτερων πολιτισμικών αξιών που επάγει στο άτομο. Αλλά να που γίνεται το μεγάλο βήμα στην Ιστορία: είναι εκείνο το οποίο υπογραμμίσαμε πιο πάνω. Ο φιλελευθερισμός ξεπροβάλλει από την κοινωνία της συντήρησης και αντιμάχεται το πνεύμα της, μετατρέπει το μονοδιάστατο σε διαφοροποιημένο, τον ενικό σε πληθυντικό, την εγκράτεια σε αφθονία Και η εξέλιξη αυτή μεταλλάσσει τη συντήρηση σε ελευθερία. Γιατί ελεύθερος από κάθε προκατάληψη, από τη δεσμώτρα βιοτική και ηθική συντήρηση είναι εκείνος που έχει απελευθερωθεί από τη δεσποτεία της ανάγκης.

 

Αυτή, όπως θα δούμε, είναι και η αιτιολογική δικαίωση της δουλείας μέσα σ’ όλο το σύστημα της «πόλεως». Ο δούλος εξασφαλίζει τα αναγκαία για τη ζωή των ελευθέρων και κατά συνέπεια υπεύθυνων πολιτών, θεραπεύει τις βιοτικές ανάγκες τους, ώστε αυτοί να ’χουν το χρόνο και τη διάθεση να στοχάζονται και να διαλέγονται ελεύθερα Είναι δούλος για να είναι οι άλλοι ελεύθεροι. Αλλά το μέτρο των αναγκών είναι το σημαντικό: οι ανάγκες δεν πολλαπλασιάζονται ατελεύτητα, ώστε να υποδουλώνουν και τον ελεύθερο. Είδαμε το Σωκράτη να διακηρύττει την αυτάρκεια και την αυτονομία ο αυτάρκης οικονομικά, είναι ηθικά αυτόνομος και πολιτικά ελεύθερος. Στη βιοάποψη της κλασικής αρχαιότητας, το μέτρο αναφέρεται και στις ανάγκες. Αυτές δεν υποτιμούνται, κάθε άλλο, αλλά και δεν αυξάνονται όπως μπορούν, εκτεινόμενες στο άπειρο. Με την ίδια τάξη που επάγουν στον οργανισμό οι λειτουργίες του, σι βιοτικές ανάγκες είναι μέσον, δεν είναι σκοπός. Μέσο για να ζήσει κανείς, όχι σκοπός της ζωής. Σκοπός είναι η ευδαιμονία που παρέχουν στον άνθρωπο οι αρετές. Και αυτές τις χαρίζει είδαμε, η γνώση, η οποία όμως αποκτάται με την κινητοποίηση της σκέψης. Ένας οργανισμός που τρέφεται και κατά συνέπεια ζει, δεν υπάρχει αν δεν λειτουργεί —όπως θα πρέπει να λειτουργήσει— ελεύθερος ο εγκέφαλος. Αυτός δεν είναι μόνον ο λόγος που δικαιώνει τη δουλεία αλλά και που την αναιρεί. Γιατί και ο δούλος σε τι διαφέρει από έναν ελεύθερο αναφορικά προς τις ανθρωπολογικές ικανότητές του; Έτσι, είδαμε να ξεπροβάλλουν ρωμαλέες οι πρώτες στην ιστορία ιδέες για ισότητα όλων των ανθρώπων και κατάργηση κάθε μορφής διακρίσεων.

 

Ωστόσο την παραπάνω αντινομία δεν μπορεί να ξεπεράσει η κοινωνία της «πόλεως». Και οι λόγοι, θα δούμε παρακάτω, είναι οικονομικοί, αλλά και τεχνικοί Γιατί, από την ανάπτυξή μας είναι πρόδηλο πως η δουλεία επιτελεί μια λειτουργία που στις μέρες μας κάνουν οι μηχανές και τα αυτόματα, τα αποτελέσματα δηλαδή της τεχνικής.

 

Στην κοινωνία της «πόλεως» όμως η τεχνική δεν είναι παρά υποτελής στο λόγο. Σε αντίθεση προς τους άρχοντες που είναι άνθρωποι που υπόκεινται στο λόγο, που θέλγουν και θέλγονται από τον ορθολογισμό και τον αποθαυμασμό του, σε αντιστοιχία προς αυτούς, οι δούλοι είναι οι άνθρωποι της εργασίας. Όπως τα πόδια είναι δούλοι του σώματος, έτσι και η τεχνική είναι δούλη της λογικής.

 

Κάτω λοιπόν από αυτές τις προϋποθέσεις, η εξίσωση της τεχνικής προς τη δουλεία, επιφέρει το αναπόδραστο αποτέλεσμα της μη ανάπτυξης της πρώτης και της ανάπτυξης της δεύτερης. Οι θεωρητικές βάσεις της επιστήμης έχουνε μια παρεπόμενη σημασία που σχετίζεται άμεσα προς τον όλο παραγωγικό μηχανισμό και τη φύση της οικονομίας. Πα παράδειγμα, η ατμομηχανή ως θεωρητική αρχή, ακόμα και σαν πρακτική εφαρμογή, ήτανε γνωστή από τον Ήρωνα, η «αιολόσφαιρα» ή ο «ατμοστρόβιλος» ο οποίος δεν εξελίχθηκε πέρα από παιδικά παιχνίδια με τα οποία διασκέδαζαν τα πριγκιπόπουλα των Πτολεμαίων ή σκηνικά τεχνάσματα που χρησιμοποιούνταν στα θέατρα Και τούτο γιατί όπως η τεχνική υπόκειται στο λόγο, έτσι και ο λόγος σχετίζεται προς την παραγωγική πρόβαση που, όπως τονίσαμε, ήταν απρόσφορη για τη μεγάλη και αποφασιστική στροφή.

 

Μέσα σ’ αυτό λοιπόν το αγλάισμα της ισορροπίας που εμφανίζει η κοινωνία της κλασικής αρχαιότητας ποιες μορφές παίρνει η τέχνη και πώς συνδυάζεται ο φιλοσοφικός στοχασμός; Αμφότερες οι εκφάνσεις της κοινωνικής και οικονομικής ανωδομής δεν μπορεί να είναι διαφορότροπες και, με μια λέξη, οι διάφορες μορφές τους εκφράζουν και αυτές την αρμονία, το μέτρο και την τάξη.

 

Η αρχιτεκτονική, πρώτ’ απ’ όλα, είναι «κλασική» με τη βαρύτητα που δίνει στον όρο ο πατέρας της Αρχαιολογίας ο Winckelmann. Το τελειότερο δημιούργημα της ελληνικής αρχιτεκτονικής είναι αναμφισβήτητα ο Παρθενώνας, πάνω στην Αθηναϊκή Ακρόπολη. Μνημείο θρησκευτικό, περισσότερο όμως μεγαλειώδης εκδήλωση της πολιτικής και κοινωνικής συνάμα και καλλιτεχνικής ακμής των Αθηνών, υψώνεται στον ιερό βράχο σαν ορατή παρουσία του κλασικού πνεύματος που κατορθώνει, πέρα από τις αφηρημένες γραμμές, πάνω από κάθε μηχανικό μέτρο, να πάρει τη μορφή της βιοτικής ευμάρειας, της ηρεμίας και της ισορροπίας. Η ελαφρά καμπυλότητα των κιόνων στο μέσο, η ανισότητα των διακένων ανάμεσα στους κίονες που δεν γίνεται αντιληπτή, οι μετώπες με τα ανάγλυφα, όπως και η ζωοφόρος, με τη θεματολογία από τη μυθολογία και την επίσημη καθημερινότητα, απελευθερώνουν την ψυχρή ηρεμία από τη μηχανική και της προσδίνουν μια έντονα δυναμική μορφή της βιοτικής και πνευματικής τάξης και αρμονίας. Ο Παρθενώνας πιο ειδικά, συγκεντρώνει το νατουραλισμό με το ρυθμό μιας ατομοκρατικής Τέχνης, εξισορροπεί στην αρχιτεκτονική του εκδήλωση το πηγαίο συναίσθημα, την ίδια τη φύση, με την τάξη του λόγου και αμφότερα τα συνενώνει σ’ ένα αδιάσπαστο σύνολο

Η διαφορά των τύψεων από την ενοχή

Όλοι μας έχουμε αναφερθεί κάποιες φορές σε στιγμές της ζωής μας που μία συμπεριφορά δική μας δημιούργησε μέσα μας τύψεις ή ενοχές. Οι τύψεις συγχέονται με τις ενοχές αρκετές φορές και με λανθασμένο τρόπο. Υπάρχει όμως μία ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στις δύο αυτές λέξεις, η οποία πρέπει να ξεκαθαριστεί, ώστε να βοηθήσει και άλλους ανθρώπους να απεγκλωβιστούν από τα αρνητικά τους συναισθήματα.

Τι είναι οι τύψεις

Οι τύψεις είναι η συναισθηματική κατάσταση που βιώνουμε όταν έχουμε κάνει κακό και έχουμε βλάψει με τα λόγια ή τις ενέργειές μας έναν ή άλλους ανθρώπους. Μιλάμε για έναν κακό το οποίο υφίσταται, είναι γεγονός αληθινό και έχει προκαλέσει αρνητικές συνέπειες σε έναν άνθρωπο. Τύψεις μπορεί να νοιώθει εκείνος που έδωσε μία ψευδή κατάθεση και καταδίκασε έναν αθώο, εκείνος που χτύπησε με το αυτοκίνητό του κάποιον και τον παράτησε αβοήθητο ή εκείνος που αφαίρεσε τη ζωή κάποιου. Οι τύψεις αφορούν ένα πραγματικό κακό στο οποίο ευθυνόμαστε απόλυτα και σίγουρα εμείς οι ίδιοι και τις συνέπειες που έχουν αυτές στα λόγια και τις πράξεις μας.

Τι είναι οι ενοχές

Οι ενοχές από την άλλη, δεν υπονοούν ότι το άτομο που τις νοιώθει, έχει φταίξει και εκείνο υποχρεωτικά, ούτε ότι αυτό που έχει πράξει κάποιος είναι κακό. Η ενοχή δε συνδέεται πάντα με τη δική μας υπαιτιότητα, αλλά με τη χαμηλή αυτοεκτίμηση που πολλές φορές διακατέχει το ενοχικό άτομο, αλλά και από το σύστημα αξιών που έχουμε και το οποίο συνδέεται με τον τρόπο που έχουμε μεγαλώσει  αλλά και πόσο υγιής και συναισθηματικά επαρκής ήταν η σχέση με τους γονείς μας. Ενοχή μπορεί να νοιώθει κάποιος απλώς επειδή μπορεί να ξέχασε να πάρει ένα τηλέφωνο τους γονείς του ή επειδή ακύρωσε μία συνάντηση με φίλους γιατί ήταν κουρασμένος. Πράξεις οι οποίες δεν είναι κακές, αλλά πολλές φορές δείχνουν ότι σκέφτεστε και υπολογίζετε και τον εαυτό σας και όχι μόνο τους άλλους.

Η ενοχή συνήθως απορρέει από την πεποίθηση που έχει υιοθετηθεί από ένα άτομο ότι πρέπει να είναι πάντα διαθέσιμο και να δίνει τα πάντα για τους άλλους.
Αυτή η στάση ζωής οφείλεται στην ανάγκη του ενοχικού ατόμου να νοιώσει και να δεχτεί αγάπη, επειδή πιστεύει ότι μόνο έτσι θα την αξίζει. Πηγή της ενοχικής αυτής στάσης είναι τα πρώιμα παιδικά βιώματα όταν το παιδί ένοιωθε ότι έπαιρνε αγάπη μόνο όταν ανταποκρινόταν στις προσδοκίες των γονιών. Αυτό καλλιέργησε μέσα του την πεποίθηση ότι η αξία δεν είναι κάτι που υπάρχει μέσα του, αλλά βρίσκεται στην εμφάνιση, στις επιτυχίες, στην ικανότητα εκπλήρωσης των προσδοκιών των άλλων. Η νοσηρά ενοχική συμπεριφορά καλλιεργείται από το φόβο του ότι θα πάψουν οι άλλοι να αγαπούν και μας οδηγεί στην υιοθέτηση λανθασμένων συμπεριφορών και αντιλήψεων.

Στο άρθρο μου, Πως ξεπερνάμε τις ενοχές, εξετάζω τα αίτια αλλά και τους τρόπους με τον οποίο ένας άνθρωπος μπορεί να αναγνωρίσει στον εαυτό του στοιχεία ενοχικού ατόμου, αλλά και πώς μπορεί να απεγκλωβιστεί από αυτά.

Στο συγκεκριμένο κείμενο, επιθυμούσα να διατυπωθεί η διαφορά που χωρίζει τις τύψεις από την ενοχή. Ενώ οι τύψεις λοιπόν έρχονται όταν πραγματικά έχουμε βλάψει κάποιον ως απόρροια της συνείδησής μας, οι ενοχές δεν υποδηλώνουν πάντα δική μας υπαιτιότητα για ένα γεγονός.

Η επάνοδος του (υπαρκτού) ρομαντισμού στην εποχή των social media

Χαρακτηριστικό του εύρους των επιλογών συντρόφου που μας παρέχει ο ψηφιακός κόσμος, αλλά και του πόσο… σνομπ ενδεχομένως έχουμε γίνει, είναι το γεγονός ότι ο καθένας μπορεί να προσπεράσει τον άντρα ή τη γυναίκα της ζωής του επειδή κάτι δεν του άρεσε στη φωτό του προφίλ τους στα social media. Και η εμφάνιση, μαζί με την επιφανειακότητα που συνοδεύει τις γνωριμίες μέσω των κοινωνικών δικτύων μας φέρνει σε ένα άλλο θέμα και σε μία… αθώα και ρομαντική πλευρά του διαδικτύου που σίγουρα ούτε καν είχαμε σκεφτεί.

Ας βγούμε να πιούμε έναν καφέ μαζί και ας διαπιστώσουμε από κοντά αν αυτός ο άνθρωπος αξίζει την εμπιστοσύνη μας

Ο υπεύθυνος του μεγαλύτερου σάιτ γνωριμιών, αναφέρει ότι υπάρχει ένα τεράστιο χάσμα ανάμεσα στα χαρακτηριστικά που οι χρήστες δηλώνουν ότι θέλουν να έχει ο ιδανικός σύντροφός τους και σε εκείνα που έχουν τελικά οι άνθρωποι τους οποίους προσεγγίζουν, μέσω του σάιτ, για γνωριμία. Στις περισσότερες περιπτώσεις των online γνωριμιών, η φωτογραφία, δηλαδή η εικόνα του άλλου είναι αυτή που μετράει.

 

Σύμφωνα με τον συγγραφέα του μπεστ σέλερ Dataclysm: Αγάπη, σεξ, φυλή, τα στοιχεία του σάιτ του έχουν δείξει ξεκάθαρα ότι οι φωτογραφίες είναι αυτές που κατά 90% ωθούν τους χρήστες να προχωρήσουν και να προσεγγίσουν άλλους χρήστες. Κρατήστε αυτό ως πρώτο δεδομένο. Το δεύτερο είναι ότι ένας από τους βασικούς στόχους μιας εφαρμογής γνωριμιών στο Android, το Tinder, είναι να μας παρουσιάσουν άτομα τα οποία βρίσκονται κοντά μας, στη γειτονιά μας. Έτσι έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι γνωρίζονται και να επεκτείνεις τον κοινωνικό σου κύκλο.  Η προσέγγιση σε αυτή την περίπτωση γίνεται με βάση δύο παραμέτρους: την εμφάνιση (πάλι από φωτογραφία κρίνουμε) και την εγγύτητα.

 

Και σε αυτό το σημείο ο Aziz  Ansari, συγγραφέας του Modern Romance (No 1 μπεστ σέλερ των New York Times.), υπογραμμίζει ότι η τακτική μας στην αναζήτηση του ερωτικού συντρόφου δεν απέχει και πολύ από εκείνη που ενδεχομένως ακολουθούσαν οι παππούδες μας πολλές δεκαετίες πριν: αναζητούσαν «ένα καλό και όμορφο παιδί ή μια καλή και όμορφη κοπέλα από το ίδιο χωριό ή την ίδια γειτονιά». Μήπως λοιπόν οι συνήθειές μας δεν έχουν αλλάξει και πολύ 60 χρόνια μετά, απλώς έχουν αλλάξει τα μέσα και οι τρόποι για να βρούμε αυτό που αναζητάμε; Και τελικά μήπως το Tinder, το Facebook και το Viber μπορούν να θρέψουν και να γιγαντώσουν το ρομαντισμό μας, αρκεί να τα χειριστούμε σωστά;

 

Η επάνοδος του (υπαρκτού) ρομαντισμού;

Είναι δεδομένο ότι στην ιστορία του είδους μας ποτέ δεν είχαμε τόσo πολλές ερωτικές επιλογές όσo έχουμε τώρα, με τα κοινωνικά δίκτυα να φέρνουν στην πόρτα μας αμέτρητες με ένα απλό κλικ. Όλη αυτή όμως η υπερπροσφορά και η ευκολία, η έλλειψη ουσιαστικής επαφής, φλερτ και μυστηρίου, με τον τρόπο που κάποιοι από εμάς τα έχουν ζήσει πριν την επέλαση της τεχνολογίας, μας δημιουργεί και μια τεράστια ανάγκη για πραγματικό έρωτα και αληθινό ρομάντζο.

 

Επιθυμούμε βαθιά να νιώσουμε την καρδιά μας να χτυπάει δυνατά για ένα άτομο, θέλουμε να το γνωρίσουμε μέσα από τις πράξεις. Θέλουμε να καταδυθούμε μαζί του στις βαθύτερες σκέψεις του. Ίσως γι’ αυτό η ταινία La la land πέτυχε. Γιατί έκλεινε μέσα της τη λάμψη του παλιού Χόλυγουντ, αλλά και τα χρώματα και τη μουσική και τις χορογραφίες ενός καθαρόαιμου ρομάντζου (από αυτά που ζούσαμε έως και πριν 10-15 χρόνια), που δεν μπορεί να επιβιώσει στην touch screen οθόνη του κινητού μας.

 

Και επειδή είναι λίγο δύσκολο ξαφνικά να πετάξουμε τα κινητά, τους υπολογιστές και να κάνουμε sign out από όλα τα κοινωνικά δίκτυα, το μόνο που μπορούμε να προσπαθήσουμε είναι να φέρουμε τα στοιχεία ενός αληθινού έρωτα και στον κυβερνοχώρο.

 

Και αυτά ξεκινούν και τελειώνουν στο εξής ένα: ΕΠΑΦΗ. Όσες επιλογές κι αν έχουμε στις οθόνες μας, το σημαντικό είναι να μη χάσουμε το σύνδεσμο με τους ανθρώπους που βρίσκονται πίσω από αυτές», επισημαίνει ο Aziz Ansari, ο οποίος συνέγραψε το βιβλίο του με τη βοήθεια του κοινωνιολόγου στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης Eric Klinenberg αφού μελέτησε μαζί του πλήθος κοινωνιολογικών και ψυχολογικών ερευνών που έχουν να κάνουν με τον έρωτα και τα κοινωνικά δίκτυα. Ας αφήσουμε λοιπόν τις δεκάωρες συνομιλίες στο τσατ και ας βγούμε να πιούμε έναν καφέ μαζί, ας αφήσουμε τις παρακολουθήσεις μέσω Fb για το πότε μπήκε και πότε βγήκε εκείνος που μας ενδιαφέρει και ας διαπιστώσουμε από κοντά αν αυτός ο άνθρωπος αξίζει την εμπιστοσύνη μας. Και αν θέλουμε μόνο περιστασιακό σεξ, ας το ξεκαθαρίσουμε και αυτό στο συνομιλητή μας. Όπως και το αν έχουμε ανάγκη για μια πραγματική σχέση.

 

Σύμφωνα με τη διάσημη ανθρωπολόγο Helen Fisher, «κανένα σάιτ γνωριμιών σε αυτό τον πλανήτη δεν μπορεί να κάνει αυτό που κάνει ο ανθρώπινος εγκέφαλος σχετικά με την επιλογή του σωστού συντρόφου». Και στο ίδιο πλαίσιο ο Ansari αναφέρει στο βιβλίο του Modern Romance όσον αφορά την προοπτική μιας καλής σχέσης:

 

«Το κλειδί είναι να παρατήσεις την οθόνη του υπολογιστή σου και να βγεις με αυτούς τους ανθρώπους. Να μην περνάς όλη τη νύχτα κάνοντας ανούσιες συνομιλίες με αγνώστους. Κάθε άνθρωπος κρύβει κάτι συναρπαστικό και θα γίνουμε πολύ πιο ευτυχισμένοι αν επενδύσουμε το χρόνο και την ενέργεια που χρειάζεται για να το ανακαλύψουμε».

 

Ο κυνισμός, η επιφανειακότητα, η επιπολαιότητα, η αναλωσιμότητα, στοιχεία που κυριαρχούν στις σχέσεις που αναπτύσσουμε τα τελευταία χρόνια στην αυλή των social media αποτελούν ταυτόχρονα και την καλύτερη αφορμή, ένα είδος στοιχήματος, για να διεκδικήσουμε και να πάρουμε πίσω όλα όσα επιτρέψαμε να χάσουμε: την ευαισθησία, το ρομαντισμό, την ουσία.

 

Όπως αναφέρει και ο Ansari σε ένα σημείο του βιβλίου του, «η εξέλιξη του πολιτισμού και η τεχνολογία ανέκαθεν ταρακουνούσαν το ρομαντισμό. Αλλά η ιστορία έχει δείξει ότι πάντα καταφέρναμε να προσαρμοζόμαστε στις αλλαγές και στις διαφορετικές συνθήκες. Όποιο κι αν ήταν κάθε φορά το εμπόδιο συνεχίσαμε να ανακαλύπτουμε τον έρωτα και την αγάπη».

Ιmmanuel Kant: «Η ηθική είναι το δόγμα που μας κάνει άξιους να ευτυχίσουμε»

Ο μεγάλος Γερμανός φιλόσοφος Immanuel Kant είναι ο φιλόσοφος του Διαφωτισμού που συνέδεσε πρώτος τον ορθολογισμό και τον εμπειρισμό τον 18ο αιώνα. Ξεκινώντας από την κριτική και την αμφισβήτηση της μεταφυσικής φιλοσοφίας έστρεψε το βλέμμα πέρα από την οντολογία, στην επιστημολογία. Το κέντρο για τον Καντ ήταν η γνώση.

 

Ο Καντ σπούδασε μαθηματικά, θεολογία και φιλοσοφία. Μπορούμε να διακρίνουμε γενικά δύο φάσεις στο έργο του, μέχρι τις αρχές του 1770 την προ-κριτική και από εκεί και πέρα την κριτική. Τα σημαντικότερα έργα του, ωστόσο, γράφτηκαν στην τελευταία περίοδο.

Η καντιανή κριτική φιλοσοφία θεμελιώνεται στη διάκριση της αισθητής και της νοητής γνώσης. Έτσι η γνώση μπορεί να συλληφθεί και σε παραστάσεις του εμπειρικού κόσμου. Το ζητούμενο είναι η αυτοκριτική της γνωστικής ικανότητας που συνοψίζεται στο ερώτημα «τι μπορώ να γνωρίζω;». Ο Καντ, λοιπόν απαντά με μια ιεράρχηση.

 

Μπορούμε να γνωρίζουμε αρχικά με τις αισθήσεις, στη συνέχεια με τη διάνοια και τελικά με το νου. Επίσης ζητούμενο είναι μια γνώση αποδεδειγμένη που να ισχύει γενικά.

 

Για τον Καντ αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνον αν αυτή συνδέεται με a priori καθαρά στοιχεία της αισθητής και νοητικής γνώσης (που ισχύουν υπερβατολογικά, πέρα από την εμπειρία και δεν χρειάζονται καμία απόδειξη). Έτσι η αισθητή και νοητική γνώση δεν αντιμάχονται μεταξύ τους στην καντιανή φιλοσοφία, αντιθέτως η «συνεργασία» τους είναι αναγκαία.

 

Τα κυριότερα έργα του Immanuel Kant στην κριτική φιλοσοφία είναι: «Η κριτική του καθαρού λόγου» (1781), «Η κριτική του πρακτικού λόγου» (1788) και «Η κριτική της κρίσης» (1790).

 

Η επιρροή του Καντ στους νεότερους φιλοσόφους αφορά σε μεγάλο βαθμό και στην ηθική του φιλοσοφία. Το βασικότερο έργο του, όπου αναπτύσσεται η φιλοσοφία του περί ηθικής είναι «Η μεταφυσική των ηθών» (1797).

 

Αν θέλουμε να συνοψίσουμε την καντιανή ηθική πρέπει να αναφερθούμε στην «κατηγορική προσταγή» η οποία ορίζεται ως η ενιαία υποχρέωση που πηγάζει από το αίσθημα και την έννοια του καθήκοντος. Η Κατηγορική Προσταγή είναι ουσιαστικά η απαίτηση του γενικού ηθικού νόμου.

 

Ποια συμπεριφορά είναι ηθική κατά τον Καντ; Αυτή που αν γινόταν ηθικός νόμος για όλη την ανθρωπότητα θα είχε θετικά αποτελέσματα. Υπάρχει όμως και ένα «αλλά» εδώ. Δεν αρκεί αυτό για να είμαστε ηθικοί, πρέπει δηλαδή η ενάρετη πράξη να είναι αυτοσκοπός και να μην αφορμάται από κάποια επιθυμία ή διαφορετική πρόθεση.

 

Σύμφωνα με τον Καντ, «η Ηθική δεν είναι το δόγμα που καθορίζει πώς να γίνουμε ευτυχισμένοι, αλλά πώς να είμαστε άξιοι για να γίνουμε ευτυχισμένοι«. Η ηθική ουσιαστικά μπαίνει στη σφαίρα του καθολικού νόμου και η συναισθηματική της διάσταση μένει έτσι σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο.

 

Παρόλο που έζησε την περίοδο του Διαφωτισμού, ο Καντ θεωρείται από πολλούς νεότερους φιλοσόφους ως ο διανοητής που ενσαρκώνει τη μετάβαση στη νεωτερικότητα. Και αυτό γιατί έκανε την λεγόμενη «κοπερνίκεια στροφή» σε φιλοσοφικό επίπεδο. O Immanuel Kant έφυγε από τη ζωή, στις 12 Φεβρουαρίου του 1804, αφήνοντας ημιτελή μια τέταρτη Κριτική. Σύμφωνα με ορισμένους, πίστευε ότι το σύστημά του ήταν ανολοκλήρωτο και είχε κενά.

Οδηγεί ο φόβος της μοναξιάς σε ακατάλληλες σχέσεις;

Από πολύ νωρίς γαλουχούμαστε με την πεποίθηση ότι η προσωπική μας αξία είναι στενά συνδεδεμένη με την ικανότητα μας να βρούμε ένα σύντροφο, ότι ο γάμος είναι η πιο σπουδαία σχέση στη ζωή μας και επομένως δεν θα ήμαστε πλήρεις αν δεν βρούμε το άλλο μας μισό.

 

Επομένως είναι απολύτως κατανοητό γιατί πολλοί άνθρωποι λόγο και της ψυχολογικής πίεσης που υφίστανται από το στενό οικογενειακό και φιλικό τους περιβάλλον αγχώνονται με την ιδέα της « αποκατάστασης» και καταλήγουν να επιλέγουν συντρόφους οι οποίοι είναι «κατώτεροι» από αυτούς που πραγματικά τους αξίζουν. Τα άτομα που είναι μόνα, ιδιαίτερα μετά από κάποια ηλικία νιώθουν άβολα στις κοινωνικές τους συναναστροφές, όταν μάλιστα ο περίγυρος τους συνεχώς τούς υπενθυμίζει ότι «το βιολογικό τους ρολόι έχει χτυπήσει» με αποτέλεσμα να δεσμεύονται παρορμητικά σε μια σχέση χωρίς καθόλου να συνειδητοποιούν αν είναι το δικό τους θέλω ή  επιταγή των άλλων.

 

Ένα από τα πιο πολύπλοκα και οδυνηρά διλλήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν τόσο οι γυναίκες όσο και οι άνδρες είναι αν είναι προτιμότερο να είναι μόνοι ή να δεσμευτούν σε μια σχέση από ανάγκη.

 

Δεσμευτείτε σε μια σχέση αγάπης

Μερικοί από τους λόγους για τους οποίους θα πρέπει να επιμένετε ώστε να δεσμευτείτε σε μια σχέση από αγάπη που θα σας κάνει πραγματικά ευτυχισμένους είναι οι εξής:

 

1) Ο φόβος της μοναξιάς μπορεί να σας αποπροσανατολίσει από τα όνειρα και τις πραγματικές επιθυμίες σας.

Είναι αποδεδειγμένο ότι τα άτομα που φοβούνται να μείνουν μόνα και πιστεύουν ότι όσο μεγαλώνουν είναι ακόμα πιο δύσκολο, ίσως και ακατόρθωτο, να βρούνε ένα σύντροφο θέτουν σαν βασική προτεραιότητα να δεσμευτούν απλά και μόνο σε μια σχέση χωρίς να εξετάζουν την ποιότητα της ή ακόμα και την αξία του συντρόφου.

 

Είναι όμως ευτυχισμένα όταν χαμηλώνουν τον πήχη των προσδοκιών τους και εμπλέκονται σε τέτοιου είδους σχέσεις; Το σίγουρο είναι ότι μια τέτοια σχέση τους κάνει δυστυχισμένους, νιώθουν εγκλωβισμένοι και συναισθηματικά ευάλωτοι και πολλές φορές υπομένουν φοβούμενοι τόσο τη κοινωνική κριτική όσο και τα σχόλια του οικογενειακού και φιλικού περιβάλλοντος τους.

 

2) Το να είστε μόνη ή μόνος έχει και πλεονεκτήματα.
Όταν ήμαστε μόνοι έχουμε περισσότερες ευκαιρίες να δημιουργήσουμε δυνατές και αληθινές φιλικές σχέσεις, να ασχοληθούμε με δραστηριότητες που αγαπάμε, να ενισχύσουμε  την αυτοεκτίμηση μας και να αναπτύξουμε μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα που δεν θα εξαρτάται από την έγκριση του μελλοντικού μας συντρόφου.

 

Αυτό θα μας βοηθήσει να δεσμευτούμε σε μια υγιή σχέση , γιατί όταν θα ήμαστε ικανοποιημένοι από τον εαυτό μας και από τη ζωή μας δεν θα έχουμε μη ρεαλιστικές απαιτήσεις από τον σύντροφο μας να καλύψει τις δικές μας ανάγκες.

 

3) Ίσως αξίζει να περιμένετε με την πιθανότητα και μόνο να βρείτε την αληθινή αγάπη.

Το να δεσμευτείτε πιεστικά σε μια σχέση είναι η εύκολη λύση , ενώ το να περιμένετε και να επιμένετε είναι το δύσκολο στοίχημα. Μπορεί να συναντήσετε τον σύντροφο της ζωής σας λίγο αργότερα και να έχετε ένα ευτυχισμένο γάμο ενώ αντίθετα από το φόβο της μοναξιάς να προχωρήσετε σε ένα γάμο ο οποίος είναι καταδικασμένος να αποτύχει  και έτσι να είστε μονίμως δυστυχισμένοι.

 

Είναι σημαντικό να ζούμε τη ζωή μας σύμφωνα με τους δικούς μας όρους και να μη επηρεαζόμαστε από τα κοινωνικά στερεότυπα που μπορεί να μας οδηγήσουν σε δεσμεύσεις που θα μας εγκλωβίσουν και από τις οποίες ίσως δεν θα μπορέσουμε να απαλλαγούμε αν κάποια στιγμή το θελήσουμε.