Εφικτό ένα ταξίδι 39 ημερών στον Άρη;

Ένα ταξίδι από τη Γη στον Άρη θα μπορούσε στο μέλλον να κρατήσει μόλις 39 ημέρες –δηλαδή περίπου στο 1/6 της διάρκειας που κρατάει σήμερα το ταξίδι αυτό. Αυτή η άποψη είναι του Franklin Chang-Diaz, ενός πρώην αστροναύτη και φυσικού στο MIT, που είναι ειδικός στην τεχνολογία των πυραύλων.

Η εικόνα παρουσιάζει ένα μωσαϊκό από το ημισφαίριο Schiaparelli του Άρη, όπως θα το έβλεπε κάποιος ταξιδιώτης από ένα διαστημικό σκάφος. Το ταξίδι από τη Γη στον Άρη θα μπορούσε να κρατήσει μόλις 39 ημέρες, ή στο 1/6 του χρόνου που κρατάει σήμερα το ταξίδι αυτό, σύμφωνα με έναν ειδικό επιστήμονα στους πυραύλους.

Ο Franklin Chang-Diaz λέει ότι το ταξίδι προς τον Κόκκινο Πλανήτη θα μπορούσε να είναι πολύ ταχύτερο αν χρησιμοποιήσουμε έναν υψηλής τεχνολογίας πύραυλο VASIMR, που τώρα βρίσκεται σε καλό δρόμο για να πετάξει μετά από δεκαετίες ανάπτυξης του.

Ο πύραυλος μεταβλητής ειδικής ώθησης, όπως είναι το πλήρες όνομά του, γρήγορο θα γίνει το κεντρικό θέμα της μελλοντικής στρατηγικής της NASA, η οποία τώρα προσβλέπει σε σύμπραξη με ιδιωτικές επιχειρήσεις με στόχο να καλύψει το αστρονομικό κόστος της εξερεύνησης του διαστήματος.

Η NASA, που ακόμη να συνέλθει από την πολιτική απόφαση να ακυρωθεί το πρόγραμμα Αστερισμός (Constellation), που θα της επέτρεπε να στείλει ανθρώπους στο φεγγάρι μέχρι το τέλος αυτής της δεκαετίας, ζήτησε από τις επιχειρήσεις να τις προσφέρουν νέες τεχνολογίες για την προώθηση πυραύλων ή ακόμη και μελλοντικές επανδρωμένες αποστολές.

Οι ελπίδες της τώρα βρίσκονται πάνω σε επιχειρήσεις όπως την Ad Astra Rocket Company στο Τέξας, όπου εργάζεται ο Chang-Diaz.

“Τον πρώτο καιρό η υποστήριξη της NASA στο πρόγραμμα ήταν μάλλον μικρή, διότι ο οργανισμός δεν είχε δώσει έμφαση στις προηγμένες τεχνολογίες, όπως κάνει τώρα," λέει ο Chang-Diaz.

Αντίθετα η NASA επικεντρώθηκε στις αποστολές Απόλλων, που έστειλαν ανθρώπους στο φεγγάρι για πρώτη, και μέχρι τώρα τελευταία, φορά.

"Ήταν γοητευμένοι για τις ημέρες του Απόλλων και ζούσαν στην εποχή του για 40 χρόνια, και έτσι αυτοί απλώς ξέχασαν την ανάπτυξη ενός νέου πυραύλου”, τονίζει.

Ο Chang-Diaz, 60 ετών σήμερα, ελπίζει ότι αυτό το “νέο” να είναι ένας πύραυλος χωρίς χημικά, που τελικά θα κάνει δυνατό ένα επανδρωμένο ταξίδι στον Άρη – μακράν το Άγιο Δισκοπότηρο για τους ανθρώπους της NASA.

Ο πύραυλος του θα χρησιμοποιεί ηλεκτρική ενέργεια για να μετατρέψει ένα καύσιμο – πιθανόν υδρογόνο, ήλιο ή δευτέριο – σε αέριο πλάσμα στους 11 εκατομμύρια βαθμούς Κελσίου. Το αέριο πλάσμα στη συνέχεια θα διοχετεύεται σε κατάλληλες απολήξεις με μαγνητικά πεδία για την κίνηση του διαστημικού σκάφους.

Αυτός ο πύραυλος λοιπόν θα στείλει ένα σκάφος μεταφοράς από / προς το φεγγάρι και τον Άρη με όλο και μεγαλύτερες ταχύτητες μέχρι, περίπου, 55 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο μέχρι να αναστραφούν οι κινητήρες.

Ο Chang-Diaz, βετεράνος επτά διαστημικών αποστολών, εξηγεί ότι η γρήγορη επιτάχυνση θα μπορούσε να επιτρέψει ταξίδια μόλις 39 ημερών, αντί του αναμενόμενου ταξιδιού μετ ‘επιστροφής στον Άρη που θα κρατήσει τρία χρόνια, συμπεριλαμβανομένης της αναγκαστικής παραμονής των 18 μηνών πάνω στον Κόκκινο Πλανήτη, καθώς οι αστροναύτες θα περιμένουν μια κατάλληλη θέση των δύο πλανητών για να επιστρέψουν στη Γη.

Η απόσταση μεταξύ της Γης και του Άρη κυμαίνεται μεταξύ 55 και 400 εκατομμύρια χιλιόμετρα, ανάλογα με τις θέσεις των δύο πλανητών.

Η χρήση του ιονισμένου καυσίμου θα μπορούσε να έχει και το επιπλέον πλεονέκτημα ότι θα βοηθά στη δημιουργία ενός μαγνητικού πεδίου γύρω από το διαστημικό σκάφος, για την προστασία του από την ακτινοβολία.

Ήδη τα μοντέλα του σκάφους VASIMR έχουν κατασκευαστεί και δοκιμαστεί σε ένα κενό χώρο, σε συμφωνία με τη NASA.

Το επόμενο μεγάλο βήμα, σύμφωνα με τον φυσικό Chang-Diaz, θα είναι η ανάπτυξη σε τροχιά προς το τέλος του 2013 ενός σκάφους που θα χρησιμοποιεί έναν πρωτότυπο κινητήρα VASIMR ισχύος 200 κιλοβάτ, τον VX-200.

Επίσης, γίνονται συνομιλίες με διαστημικές επιχειρήσεις όπως την SpaceX και την Orbital Science Corp για να κάνουμε αυτό το σχέδιο πραγματικότητα.

Παρά τα εμπόδια που έχουν μπροστά τους, ο Chang-Diaz βλέπει ότι υπάρχει μια τεράστια αγορά για την τεχνολογία του – την συντήρηση και την επισκευή των σταθερών δορυφόρων ή την εκτόξευση μη επανδρωμένων δορυφόρων και φυσικά για εμπορικές ρομποτικές αποστολές στον Άρη.

Ο πύραυλος του μπορεί να δώσει πνοή σε ένα νέο, εμπορικό, κόσμο για την εξερεύνηση του διαστήματος.

Ένα αρχέγονο γιγάντιο άστρο που ξέχασε ο χρόνος

Στις αρχές Απριλίου, μια έρευνα του ουρανού για την παρατήρηση μακρινών υπερκαινοφανών εκρήξεων – στα πλαίσια του προγράμματος Nearby Supernova Factory – εντόπισε ένα μακρινό φως με τη βοήθεια του Παρατηρητηρίου Palomar. 

Μηνύματα από ένα ξεχασμένο προ πολλού σύμπαν

Αμέσως οι υπολογιστές του πρότζεκτ διαβίβασαν τις εικόνες σε ένα διακομιστή δεδομένων για να γίνει η ανάλυση τους. Η ίδια ιστορία γίνεται πολλές φορές κάθε χρόνο, όταν ένα πολύ μακρινό αστέρι που βρίσκεται στο τέλος του εκρήγνυται πάνω στο νυχτερινό ουρανό, προτού το φως του χαθεί για πάντα.

Παράξενο σουπερνόβα

Όμως εκείνη τη φορά το φως αυτό δεν εξαφανίστηκε. Γινόταν ολοένα πιο φωτεινό και τότε όταν το αντιλήφθηκαν τα ανθρώπινα μάτια σήμανε συναγερμός.

Το σουπερνόβα κατέληξε να αποκτήσει τη μέγιστη φωτεινότητα του μετά από 77 ημέρες. Μετά από 200 ημέρες – ένας χρόνος που τα περισσότερα σουπερνόβα έχουν ήδη συρρικνωθεί και χαθεί πίσω στο σκοτάδι – και ακόμα το άστρο έλαμπε έντονα. Μόνο τον Οκτώβριο του 2008 με μια καθυστέρηση άνευ προηγουμένου, 555 ημέρες μετά την πρώτη επισήμανση του, είχε ξεθωριάσει τόσο που οι κυνηγοί των σουπερνόβα σταμάτησαν τις παρατηρήσεις τους.

Η ερμηνεία του χρειάστηκε ακόμα περισσότερο χρόνο. Το γεγονός SN 2007bi, όπως ονομάστηκε, ήταν μία από τις πιο ακραίες εκρήξεις που έχουν καταγραφεί ποτέ, γι αυτό δεν υπήρχε καμία αμφιβολία. Ήταν τόσο έντονη που δεν ταίριαζε σε οποιοδήποτε γνωστό μοντέλο για το πως πεθαίνουν τα κανονικό αστέρια. Στη συνέχεια, όμως, γρήγορα έγινε σαφές ότι, στη ζωή όπως και στο θάνατο, αυτό δεν είχε γίνει ποτέ ένα κανονικό αστέρι.

Αν η ερμηνεία για το τι παρουσιάστηκε εκείνη τη νύχτα του Απριλίου 2007 είναι σωστή, τότε πρόκειται για ένα αστέρι που δεν θα έπρεπε να υπήρχε, σε ένα χώρο όπου ποτέ δεν θα έπρεπε να υπάρξει. Ήταν ένα ασύλληπτο για το μυαλό μας τεράστιο άστρο που ήταν ανήκε σε ένα σύμπαν που έχει προ πολλού περάσει. Ήταν ένα αστέρι που ξέχασε ο χρόνος.
Ενδείξεις για βαριά στοιχεία

Η εικόνα αυτή για το άστρο άρχισε να αναδύεται στο μυαλό των αστρονόμων, μετά από πολλούς μήνες παρακολούθησης της τελευταίας λάμψης του σουπερνόβα με το τηλεσκόπιο Samuel Oschin, ένα τηλεσκόπιο ηλικίας 61 ετών στην κορυφή του όρους Palomar.

Αυτό το λυκόφως τροφοδοτείται από τη διάσπαση των βαρέων ραδιενεργών στοιχείων, που παράγονται από την ανεξέλεγκτη λειτουργία των διαδικασιών της πυρηνικής σύντηξης, και οι οποίες συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της αρχικής έκρηξης. Η κρίσιμη διαδικασία είναι η διάσπαση του ραδιενεργού νικέλιου, το οποίο μετατρέπεται γρήγορα σε κοβάλτιο, που με τη σειρά του διασπάται σε σίδηρο, και εκπέμπονται ακτίνες γάμμα, καθώς γίνεται η μετατροπή. Η φωτεινότητα και η επιμονή της ύστερης λάμψης μας αποκαλύπτουν πόσα από αυτά τα στοιχεία παράγει το σουπερνόβα.

Η σύνδεση αυτών των παρατηρήσεων με τα μοντέλα των συμβατικών σουπερνόβα, έφερε ένα αναπάντεχο συμπέρασμα. Για να διατηρήσετε τόσο λαμπερή τη σουπερνόβα για τόσο καιρό, η έκρηξη πρέπει να είχε παράγει 10-πλάσιο ραδιενεργό νικέλιο από ότι μπορεί να συγκεντρώσει ένα κανονικό σουπερνόβα – μια διαφορά τόσο μεγάλη που χρειάζεται εξηγήσεις.
Μια ξεχασμένη υπόθεση

Μια άποψη για το τι συνέβαινε στην ξεχωριστή αυτή σουπερνόβα είχε δημοσιευτεί, αλλά και ξεχαστεί, σε κάποια περιοδικά πριν από 40 χρόνια. Στον πυρήνα κάθε μεγάλου άστρου, η προς τα έξω πίεση των φωτονίων που δημιουργήθηκαν στις αντιδράσεις της πυρηνικής σύντηξης αναμετριέται με το βάρος του υλικού εξισορροπώντας την, εμποδίζοντας έτσι το αστέρι να καταρρεύσει στον εαυτό του. Μερικές φορές, σε μεγάλης μάζας αστέρια, πολλαπλάσια του μεγέθους του ήλιου, η δύναμη της βαρύτητας μπορεί να ξεπεράσει τελικά την πίεση των φωτονίων, ξεκινώντας το φαινόμενο της κατάρρευσης του πυρήνα, ή της σουπερνόβα τύπου ΙΙ. Αυτός ο τύπος είναι ένας από τους δύο κοινούς τύπους σουπερνόβα. Ο άλλος, που ονομάζεται τύπου Ia, εμφανίζεται όταν ένα νεκρό λευκό νάνο άστρο αυξάνει τη μάζα του έλκοντας την από ένα άλλο γειτονικό του άστρο, όμως αυτή η αύξηση είναι ασταθής και τελικά γίνεται αιτία ανάφλεξης του λευκού νάνου σε μια τελική πυρωμένη βολίδα. (κτυπήστε πάνω στην εικόνα για μεγέθυνση)



Στην παλαιά ανακοίνωση οι αστρονόμοι σκέφτηκαν τι θα μπορούσε να συμβεί για να αναγκάσει ένα πραγματικά γιγαντιαίο αστέρι – μεγαλύτερο από 200 ήλιους περίπου – να γίνει σουπερνόβα; Όπως λοιπόν υπολόγισαν, ο πυρήνας του άστρου θα μπορούσε τελικά να γίνει πολύ καυτός κατά τη διάρκεια της πυρηνικής σύντηξης, έτσι ώστε τα φωτόνια θα αρχίσουν να μετατρέπονται αυτόματα σε ζεύγη σωματιδίων: ένα ηλεκτρόνιο και ένα ποζιτρόνιο. Το γεγονός αυτό θα στερούσε από το αστέρι κάποια από την πίεση των φωτονίων που απαιτείται για την υποστήριξη των εξωτερικών στρωμάτων του, με αποτέλεσμα να καταρρεύσει από μόνο του σε μια γιγάντια σουπερνόβα που θα τίναζε κυριολεκτικά το αστέρι στο διάστημα. Η τελική τιτάνια έκρηξη θα μπορούσε να δημιουργήσει τεράστιες ποσότητες βαρέων ραδιενεργών στοιχείων, κατά πολύ περισσότερες από ό,τι ένα συμβατικό σουπερνόβα μπορεί να παράγει. Οι αστρονόμοι ονόμασαν ένα «ζεύγος-αστάθεια" σουπερνόβα.

Ένα παρείσακτο ζευγάρι

Αλλά καμιά γνωστή έκρηξη σουπερνόβα δεν εκπλήρωνε μέχρι τότε αυτή την περιγραφή, και γι αυτό η ιδέα έμεινε στην άκρη από τους θεωρητικούς. Μέχρι που ο Avishay Gal-Yam, ένας αστροφυσικός στο Ινστιτούτο Weizmann του Ισραήλ, και οι συνεργάτες του, άρχισαν να εξετάζουν την σουπερνόβα SN 2007bi. Όσο περισσότερο σύγκριναν τα δεδομένα σε σχέση με διάφορα μοντέλα σουπερνόβα, τόσο περισσότερο πείθονταν ότι το μοντέλο του ασταθούς ζεύγους ήταν η απάντηση στο αίνιγμα της τιτάνιας έκρηξης.

"Μόνο ένα ασταθές ζευγάρι μπορεί να παράγει τόσο πολύ ραδιενεργό νικέλιο," λέει ο Gal-Yam. Με αυτό το μοντέλο μπορούσαν να υπολογίσουν ακόμα και πόσο μεγάλα ήταν τα άστρα της έκρηξης: 300 φορές τη μάζα του ήλιου.

Το πρόβλημα λύθηκε; Δεν είναι και λίγο αυτό. Μόνο που η διαπίστωση αυτή ήρθε με μια υποσημείωση: σύμφωνα με όλες τις θεωρίες μας και όλες τις παρατηρήσεις μας, τα μεγάλα αυτά αστέρια απλά δεν πρέπει να υπάρχουν.

Τουλάχιστον, δεν θα πρέπει να υπάρχουν στο γνωστό σύμπαν που βλέπουμε γύρω μας σήμερα. Στις δεκαετίες που πέρασαν μετά τη γέννηση του μοντέλου της αστάθειας του ζεύγους, η θεωρία και ορισμένες παρατηρήσεις του ουρανού συνέτειναν στο να αποδειχθεί ότι η σύνθεση του γνωστού μας σύμπαντος εμποδίζει τα άστρα να αποκτήσουν τόσο μεγάλα μεγέθη. Η παρουσία τόσο σημαντικών ποσοτήτων από μέταλλα – στοιχεία βαρύτερα από το υδρογόνο και το ήλιο – αναγκάζει τα νέφη των αερίων να καταρρεύσουν πολύ γρήγορα σε αστέρια "τσέπης". Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα περισσότερα αστέρια σήμερα περιέχουν μικρότερη μάζα από τον Ήλιο μας. Το απόλυτο ανώτατο όριο για ένα σύγχρονο αστέρι, από τη θεωρία και τις παρατηρήσεις του Γαλαξία μας συμφωνούμε ότι είναι περίπου οι 150 ηλιακές μάζες. Ένα τέρας 300 ηλιακών μαζών είναι ασφαλώς ένας παρείσακτος σε αυτή την πάγια σκηνή.

Τα πράγματα όμως ήταν διαφορετικά, στις αρχές των κοσμικών μας χρόνων, περίπου 13 δισεκατομμύρια χρόνια πριν, αμέσως μετά τη Μεγάλη Έκρηξη. Τότε, τα άστρα γίγαντες κυβερνούσαν τον χώρο. Μόνο το υδρογόνο, το ήλιο και ίχνη από λίθιο επέπλεαν σαν νέφη γύρω στο σύμπαν, ενώ πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα στοιχεία αυτά έπρεπε να συσσωρεύονται προτού καταρρεύσουν κάτω από τη δύναμη της βαρύτητας για να σχηματίσουν ένα αστέρι. Σαν αποτέλεσμα αυτής του τεράστιου πλεονάσματος των ελαφρών στοιχείων, τα πρώτα αστέρια στο σύμπαν ήταν τεράστια, μέχρι και αρκετές εκατοντάδες ηλιακές μάζες.

Κατάλοιπα του αρχέγονου σύμπαντος

Υπήρχαν προτού οι γαλαξίες μπορούσαν να σχηματιστούν, ενώ τα αστέρια αυτά έζησαν μια σύντομη, άγρια ζωή μόλις μερικά εκατομμύρια χρόνια, δεδομένου ότι έκαψαν με άγριο ρυθμό τα τεράστια αποθέματα του υδρογόνου. Αλλά ακόμα και ο βίαιος θάνατος τους είχε τεράστια σημασία. Όπως μας λέει η θεωρία, σε αυτές οι εκρήξεις συντήχθηκαν για πρώτη φορά το υδρογόνο το ήλιο και το λίθιο σε βαρύτερα στοιχεία. Έδωσαν τις πρώτες ύλες για το σύμπαν που βλέπουμε σήμερα: τους γαλαξίες του, τα αστέρια του, τους πλανήτες και, σε μία τουλάχιστον ασήμαντη γωνιά, τη ζωή.

Βεβαίως κανείς δεν έχει δει ποτέ αυτούς τους κοσμικούς γίγαντες άμεσα. Θα θέλαμε να τα δούμε, έστω και μόνο για να επιβεβαιώσουμε τους λόγους για την παρουσία μας εδώ Δυστυχώς, δεν μπορούμε. Αυξάνοντας το μεταλλικό περιεχόμενο του σύμπαντος, καθώς έχασαν τη ζωή τους, κατέστρεψαν τις ιδιαίτερες συνθήκες που τα δημιουργούσαν. Εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια μόνο μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, τα επίπεδα των μετάλλων ήταν τόσο υψηλά που τέτοια αστέρια που τα γέννησαν δεν θα μπορούσαν ποτέ να φτιαχτούν. Άμεσες αποδείξεις για την ύπαρξη των μέγα-άστρων βρίσκονται πολύ πέρα από τον ορίζοντα ακόμη και του πιο ισχυρού μας τηλεσκόπιου.

Ή μήπως υπάρχουνε;

Αν η σουπερνόβα SN 2007bi είναι αυτό που φαίνεται να είναι, θα μπορούσαμε να έχουμε βρει ένα "παραθυράκι" που μας επιτρέπει να κατασκοπεύσουμε το πρώτο μέγα-άστρο ή κάτι πολύ παρόμοιο. Παρά τις αντιξοότητες, αυτά οι κοσμικοί πρωτοπόροι μπορεί να έχουν ζήσει μέχρι τις μέρες μας. Αλλά πώς;
Σε νάνους γαλαξίες

Το μυστικό βρίσκεται στο πού βρισκόταν αυτή η σουπερνόβα: σε ένα κατά τα άλλα λιτό νάνο γαλαξία περίπου 1,6 δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά από τη Γη. Οι νάνοι γαλαξίες, όπως υποδηλώνει και το όνομά τους, είναι μικροσκοπικές δομές που δεν μπόρεσαν ποτέ να φθάσουν σε πλήρες μέγεθος. Λαμβάνοντας υπόψη ότι ένας πλήρως διαμορφωμένος γαλαξίας, όπως ο δικός μας Γαλαξίας περιέχει πολλές εκατοντάδες δισεκατομμύρια αστέρια, ένας νάνος γαλαξίας μπορεί να έχει όσο το δυνατόν λιγότερα, μόλις δύο εκατομμύρια.

Παρατηρήσεις του μακρινού σύμπαντος δείχνουν ότι οι νάνοι γαλαξίες κάποτε ήταν πολύ πιο διαδεδομένοι. "Γνωρίζουμε ότι οι πρώτοι γαλαξίες ήταν νάνοι," λέει ο Nils Bergvall του Παρατηρητηρίου Ουψάλα στη Σουηδία. Η άποψη που επικρατεί είναι ότι αυτά ήταν τα βασικά τμήματα που δημιουργήθηκαν για να σχηματίσουν τους πολύ μεγαλύτερους γαλαξίες του σήμερα.

Γνωρίζουμε, επίσης, ότι οι γαλαξίες νάνοι, ακόμη και εκείνοι που είναι σχετικά κοντά μας και τους οποίους μπορούμε να δούμε όπως ήταν στην συγκριτικά πρόσφατη κοσμική ιστορία, περιέχουν μόλις 5 με 10 τοις εκατό των μετάλλων που έχει ο ήλιος μας – δηλαδή αισθητά μικρότερο από το 1% της συνολικής μάζας τους. Οι πρώτοι γαλαξίες νάνοι μπορεί να είχαν ακόμα λιγότερο.

Ήδη πλησιάζουμε αργά – αργά προς το τέλος της ιστορίας μας για να γίνει κατανοητή η περίπτωση που εξετάζουμε: ότι οι πιο μικροσκοπικοί νάνοι γαλαξίες θα μπορούσαν να είναι παρθένα κομμάτια από το πολύ πρώιμο σύμπαν, διατηρώντας τη σύνθεσή τους και τις συνθήκες ενός σύμπαντος που έχει προ πολλού αποχωρήσει. Ο βαθμός διατήρησής τους θα μπορούσε να είναι το αποτέλεσμα της μεγάλης νανοποίησης τους: επειδή η βαρύτητα στο εσωτερικό τους είναι πιο αδύναμη από ό,τι σε ένα κανονικό γαλαξία, μια σουπερνόβα έκρηξη μέσα σε αυτόν τον γαλαξία θα πετούσε τα πλούσια σε μέταλλα προϊόντα προς τα έξω με τέτοια ταχύτητα που συνήθως διαφεύγουν εντελώς.

Εάν οι αρχικές συνθήκες του σύμπαντος διατηρούνται σε αυτούς τους νάνους γαλαξίες, δεν θα υπήρχε κανένας λόγος γιατί να μην σχηματίζονται κι άλλα μέγα-άστρα συνεχώς και να πεθάνουν μέσα σε αυτούς κατά τη διάρκεια του κοσμικού χρόνου. Αν είναι η απουσία των μετάλλων που καθορίζει το αστρικό μέγεθος, τότε τα τερατώδη άστρα δεν θα περιορίζονται στα πλέον μακρινά όρια του σύμπαντος: θα μπορούσαν να βρεθούν σε κάθε νάνο γαλαξία με αρκετά χαμηλή περιεκτικότητα σε μέταλλα, καθώς επίσης και στα όρια που παρατηρούν σήμερα τα τηλεσκόπια μας. Είναι μια λογική που η αναγνώριση του SN 2007bi φαίνεται τώρα να υποστηρίζει με τον πιο θεαματικό τρόπο.

Η ανακάλυψη ενός γειτονικού πληθυσμού από μέγα-άστρα θα έχει τεράστιες επιπτώσεις για την αστρική επιστήμη. Δεν κατανοούμε τις διαδικασίες σχηματισμού των άστρων και τον θάνατο τους, όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε. "Είναι εκπληκτικά δύσκολο να κάνουμε τα μοντέλα να συμφωνήσει με τις παρατηρήσεις”, διευκρινίζει ο αστροφυσικός Gal-Yam. Αναφέρει σχετικά το παράδειγμα του χρυσού, η αφθονία του οποίου στο σύμπαν ουσιαστικά δεν εξηγείται. αν και οι περισσότεροι αστρονόμοι υποθέτουν ότι πρέπει με κάποιο τρόπο να γίνεται σε σουπερνόβα. Για να βρούνε λοιπόν κάποιες απαντήσεις, ίσως χρειαστεί να μην ψάχνουν μακριά αλλά σε κάποιους κοντινούς νάνους γαλαξίες.

Αλλά περιμένετε ένα λεπτό. Εάν τούτα τα τεράστια ζωντανά απολιθώματα ήταν πάντα κοντά στο κοσμικό κατώφλι μας, πώς και δεν τα έχουμε δει μέχρι τώρα; Άστρα τόσο μεγάλα σίγουρα θα είναι δύσκολο να τα παραβλέψει κανείς, είτε κατά τη διάρκεια της θυελλώδους ζωής τους είτε στον θεαματικό θάνατο τους. Ωστόσο, εκτός από μία ιδιότροπη φωτεινή σουπερνόβα, το 1999, ποτέ δεν έχουμε δει κάτι που να μοιάζει με το SN 2007bi.

Η εξήγηση για αυτή την απουσία παρατήρησης τέτοιων σουπερνόβα, πιστεύει ο Alexei Filippenko από το Μπέρκλεϋ, είναι ότι έχουμε ψάξει σε λάθος μέρη. «Ο χρόνος στα τηλεσκόπια είναι πολύτιμος, και σε έναν αξιολύπητο νάνο γαλαξία δεν υπάρχουν πολλά αστέρια, έτσι δεν υπάρχουν και πολλές ευκαιρίες να βρούμε ένα σουπερνόβα», λέει. Οι αστρονόμοι έχουν εστιάσει την προσοχή τους στους μεγάλους γαλαξίες που είναι εφοδιασμένο με πολλά πολλά αστέρια.
Κοπιαστική ματιά

Βέβαια αυτό αλλάζει τώρα με τις γρήγορες ρομποτικές αναζητήσεις στον ουρανό, όπως το Palomar Transient Factory που βασίζεται στο παρατηρητήριο που πρώτο εντόπισε το SN 2007bi. Τα πρότζεκτ αυτά δεν πήραν καμία απόφαση σχετικά με το πού είναι καλύτερα να κοιτάξουμε. Απλώς αυτά κρατούν τα ηλεκτρονικά μάτια τους ανοικτά για κάτι που μεταβάλλεται στον ουρανό. Αυτή η νέα στρατηγική ήδη αποδίδει καρπούς.

"Παρακολουθούμε τώρα μια σειρά από σουπερνόβες που ίσως αποδειχθούν ότι είναι σουπερνόβες ασταθούς ζεύγους. Αλλά θέλουμε να είμαστε απολύτως σίγουροι πριν σας το ανακοινώνουμε», λέει ο Filippenko.

Οι άμεσες παρατηρήσεις για να βρούμε τα κρυμμένα μέγα-άστρα εκεί έξω είναι πολύπλοκες. Τα γιγάντια άστρα με τεράστια αποθέματα από υδρογόνο και ήλιο θα είναι τόσο καυτά που το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειας τους θα πρέπει να εκπέμπεται στο υπεριώδες φως, το οποίο απορροφάται από την ατμόσφαιρα της Γης προτού φτάσει στα επίγεια τηλεσκόπια. "Χωρίς να βλέπουμε το υπεριώδες φως, αυτά τα αστέρια θα είναι κρυμμένα και θα μοιάζουν με αστέρια με την συνήθη μάζα", συμπληρώνει ο Gal-Yam.

Επειδή οι αστρονόμοι παραδοσιακά πιστεύουν ότι υπάρχει μικρό ενδιαφέρον να δούμε στα υπεριώδη μήκη κύματος, δεν υπάρχουν γενικού σκοπού διαστημικά τηλεσκόπια υπεριώδους ακτινοβολίας, αναφέρει. Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble μπορεί να δει σε αυτά τα μήκη κύματος, αλλά για να χαρτογραφήσει τους σχετικά κοντινούς μας νάνους γαλαξίες θα χρειαστεί χιλιάδες ώρες παρατήρησης. Γι αυτό και ο Gal-Yam έχει υποβάλει μόνο μία πρόταση για αυτή την παρακολούθηση, αλλά δυστυχώς ανταγωνίζεται περίπου 40 άλλα σχέδια.

Το Hubble έχει επισκευαστεί για τελευταία φορά πέρυσι, και η προσοχή των ερευνητών είναι τώρα στον αντικαταστάτη του, το τηλεσκόπιο James Webb της NASA, το οποίο έχει προγραμματιστεί για να πετάξει το 2014. Αλλά αυτό το τηλεσκόπιο δεν έχει καμία δυνατότητα να παρατηρεί στην περιοχή της υπεριώδους ακτινοβολίας. "Μόλις το Hubble φύγει, θα γίνουμε εντελώς τυφλοί," λέει ο Gal-Yam. "Είναι λοιπόν επείγουσα ανάγκη να γίνει αυτό το έργο."

Ούτε ένας ήσυχος ήλιος δεν θα μας σώσει από την υπερθέρμανση του πλανήτη

Ο ήλιος ακολουθεί έναν 11-ετή κύκλο κατά τον οποίο η φωτεινότητα του μεταβάλλεται ανάλογα με τον αριθμό των ηλιακών κηλίδων που εμφανίζονται στην επιφάνεια του. Ο συνήθης κύκλος έχει μικρή επίδραση στις καιρικές συνθήκες της Γης.

Αλλά κάποιες φορές μερικές κάμψεις στην δραστηριότητα των ηλιακών κηλίδων μπορεί να κρατήσουν αρκετές δεκαετίες, οι οποίες μειώνουν την φωτεινότητα του ήλιου σε ένα "μεγάλο ελάχιστο”. Ένα τέτοιο ελάχιστο, το Maunder, διήρκεσε από το 1645 έως το 1715 και μπορεί να είχε συμβάλει στη μικρή παγετωνική εποχή πάνω στην γη.

Έστω και αν ο ήλιος γίνει αισθητά πιο ήρεμος για το υπόλοιπο αυτού του αιώνα, θα εξακολουθεί να μας απασχολεί ως συνήθως για την υπερθέρμανση του πλανήτη.

Οι Stefan Rahmstorf και Georg Feulner του Ινστιτούτου Πότσνταμ για τις κλιματολογικές επιπτώσεις μοντελοποίησαν τι θα συμβεί με τις θερμοκρασίες στη Γη, αν ένα παρόμοιο μεγάλο ελάχιστο ξεκινούσε σήμερα και κρατούσε μέχρι το 2100.

Διαπίστωσαν λοιπόν ότι ενώ οι θερμοκρασίες θα μειώνονταν λόγω του φαινομένου αυτού έως και κατά 0,3 ° C, η υπερθέρμανση του πλανήτη θα οδηγούσε σε μια αύξηση θερμοκρασίας από 3,7 έως 4,5 ° C – περισσότερο από κάθε αρνητικό αποτέλεσμα ενός παγκόσμιου ελάχιστου.

Ο Gavin Schmidt, που και αυτός φτιάχνει μοντέλα του κλίματος στο Ινστιτούτο Διαστημικών Σπουδών Goddard της NASA, συμφωνεί. "Ακόμα και αν ο ήλιος συμπεριφερθεί πραγματικά παράξενα, θα εξακολουθεί να επισκιάζεται το κλίμα από ό,τι κάνουμε”.

Πολλαπλά γκέυζερ δείχνουν νέες εικόνες του Εγκέλαδου

Από το διαστημικό σκάφος Cassini, μια κοινή αποστολή των NASA και ESA, μας στέλνει νέες εκπληκτικές πληροφορίες σχετικά με το σύστημα του Κρόνου με τα φεγγάρια του. Ένα ολόκληρο φάσμα φαινομένων τελικά εξηγήθηκε χρησιμοποιώντας μοντέλα που δημιουργήθηκαν από τα σύνολα των δεδομένων που μας έστειλε το σκάφος, ενώ οι ερευνητές εμβάθυναν πολλά μυστήρια όσο περισσότερο τα εξέταζαν.

Νέες εικόνες του Εγκέλαδου από το Cassini δείχνουν πολλαπλά γκέυζερς Geysers

Το Cassini όμως κατάφερε να κάνει κάποιες σημαντικές ανακαλύψεις στα φεγγάρια Τιτάνα και τον Εγκέλαδο, όπως το γεγονός ότι το δεύτερο φεγγάρι χαρακτηρίζεται από γκέυζερ στην επιφάνειά του, ενώ το πρώτο έχει λίμνες από υγρούς υδρογονάνθρακες στους πόλους του. Τώρα, μια νέα εικόνα μας δίνει μια επιπλέον άποψη για τον Εγκέλαδο.

Αυτό το φεγγάρι είναι πολύ παράξενο, λένε οι αστρονόμοι. Ένας φλοιός από πάγο είναι γνωστό ότι καλύπτει την επιφάνειά του, όμως το διαστημόπλοιο έχει διαπιστώσει ότι κάποιες ρωγμές σε αυτό το στρώμα επιτρέπουν να αναβλύζουν πίδακες από νερό και παγωμένο ατμό. Μέχρι σήμερα οι επιστήμονες δεν ήταν σε θέση να καταλάβουν πως ένα θερμό φαινόμενο στο εσωτερικό του πλανήτη και σε τακτά χρονικά διαστήματα, τείνει να θερμάνει μια ποσότητα του πάγου μέσα στο εσωτερικό του, που τελικά θα ανέβει στην επιφάνεια του μέσα από τις ρωγμές. Μετά ο ψυχρός πάγος πέφτει κάτω προς τον πυρήνα και η διαδικασία πάλι επαναλαμβάνεται. Όμως πολλοί πιστεύουν ότι η κοιλιά του Εγκέλαδος διαθέτει έναν ωκεανό από νερό σε υγρή μορφή, που μπορεί και να υποστηρίζει τις βασικές μορφές ζωής.

Το Cassini πέρασε πάνω από τον Εγκέλαδο στις 21 Νοεμβρίου 2009 και έστειλε πίσω στη Γη μια νέα σειρά από φωτογραφίες, Τώρα η NASA κυκλοφόρησε αυτές τις εξαιρετικές εικόνες στο ευρύ κοινό, που αποκαλύπτουν τους πίδακες των γκέυζερ με εξαιρετική λεπτομέρεια. Οι ειδικοί μάλιστα έχουν τη δυνατότητα να βρουν ότι ορισμένες από αυτά τα γκέυζερ έχουν χάσει την δύναμη τους.

Ένα πλεονέκτημα του σκάφους που βρίσκεται σε μακροπρόθεσμη τροχιακή αποστολή, είναι ότι μπορούμε να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη των φαινομένων με την πάροδο του χρόνου. Έτσι οι πλανητικοί επιστήμονες και γεωλόγοι παίρνουν μια σαφέστερη ένδειξη των διαδικασιών που μπορεί να συμβαίνει στις όποιες εκρήξεις υλικού μέσα από το εσωτερικό του φεγγαριού.

"Αυτή η τελευταία πτήση πάνω από το φεγγάρι επιβεβαιώνει τις υποψίες μας. Η ένταση με την οποία εκτοξεύονται ψηλά οι πίδακες μπορεί να μεταβάλλεται με το χρόνο, και πολλοί πίδακες, μεγάλοι και μικροί, ξεσπούν σε όλο το μήκος των ρωγμών – που μοιάζουν με τις ρίγες της τίγρης”, λέει η επικεφαλής της ομάδας απεικόνισης του Cassini, Carolyn Porco. Η Porco αποκαλύπτει ότι πολλές από τις νέες εικόνες είναι σύνθετες, που δημιουργήθηκαν με το συνδυασμό δύο ή περισσότερων φωτογραφιών υψηλής ανάλυσης από τις κάμερες του σκάφους. Μία από αυτές τις φωτογραφίες αποκαλύπτει μια σειρά από, περίπου, 30 πίδακες εκ των οποίων τις 20 δεν τις είχαν δει προηγουμένως.

"Τα όποια χαρακτηριστικά είναι πολύ ψυχρά σε σχέση με τα πρότυπα της Γης, αλλά είναι μια άνετη όαση σε σχέση με τους 50 Kelvin του περιβάλλοντος τους. Το τεράστιο ποσό θερμότητας που ξεχειλίζει από τις ρωγμές μπορεί να είναι αρκετή για να λιώσει ο πάγος υπόγεια”, λέει το μέλος της ομάδας John Spencer για την πιθανότητα να υπάρχει ένας υπόγειος ωκεανός. όπως δείχνει ένα σύνθετο υπέρυθρο φασματόμετρο.

Η φιλοσοφική διάσταση της αξιοπρέπειας

Η αξιοπρέπεια ως βασική έννοια και αξία τείνει να κυριαρχήσει στον δημόσιο λόγο των κοινωνικών κινημάτων από τη δεκαετία του 1990 και μετά, με διάφορους όρους. Ως αξιοπρέπεια, λοιπόν, χαρακτηρίζουμε  τη συναίσθηση της προσωπικής μας αξίας και την εξασφάλισή της με έντιμες πράξεις, συμπεριφορά που ταιριάζει στην αξία μας. Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια έχει σχέση με την αξία του ανθρώπου ως ελεύθερου και λογικού όντος.

Αξίζει ν’ αναφέρουμε στο ότι ο όρος αξιοπρέπεια αναδεικνύεται με το έργο του Καντ, ο οποίος υποστήριξε ότι ο άνθρωπος δεν έχει τιμή αλλά αξία, την αξιοπρέπειά του. Πιο αναλυτικά, για τον Καντ, «η λογική συσχετίζει κάθε υποκειμενικό γνώμονα της θέλησης ως καθολικού νομοθέτη με κάθε άλλη θέληση καθώς και με κάθε πράξη ενός έλλογου όντος προς τον εαυτό του, και αυτό όχι από κάποια άλλη πρακτική αιτία ή για κάποια μελλοντική ωφέλεια αλλά μόνο χάρη στην ιδέα της αξιοπρέπειας του έλλογου όντος, το οποίο δεν υπακούει σε κανένα άλλο νόμο από εκείνο τον οποίο θέτει αυτό τούτο στον εαυτό του. Μέσα στο κράτος των σκοπών το κάθε τι έχει είτε μια τιμή είτε μια αξιοπρέπεια. Ό, τι έχει μια τιμή μπορεί να αντικατασταθεί από κάποιο άλλο ισότιμό του. Ό, τι όμως είναι υπεράνω κάθε τιμής, και συνεπώς δεν έχει κανένα ισότιμό του, αυτό έχει αξιοπρέπεια». Ωστόσο, κατά τον Σοπενχάουερ, από τότε που ο Καντ  πρόφερε τη φράση «αξιοπρέπεια του ανθρώπου», αυτή αποτέλεσε στο εξής το έμβλημα των ανόητων ηθικιστών, που κρύβουν πίσω από αυτήν τη βαρύγδουπη έκφραση ότι δεν έχουν μια πραγματική βάση για τις ηθικές τους απόψεις ή τέλος πάντων, μια βάση που να έχει νόημα.

 

Οι σύγχρονοι διάλογοι περιλαμβάνουν την αξιοπρέπεια σε πολλές εκφάνσεις της οικονομικοπολιτικής ζωής και της καθημερινότητας, σε θεμελιώδη ζητήματα που αφορούν , στην ελευθερία, στην ισότητα, στο δικαίωμα στην εργασία, στην περίθαλψη και στην ασφάλεια. Φαίνεται πως η αξιοπρέπεια είναι μια έννοια που χρησιμοποιείται ποικιλοτρόπως, συνήθως από τον κυρίαρχο λόγο και απευθύνεται στο συναίσθημα χωρίς να παρακινεί απαραίτητα για δράση.

 

Η μεταβλητότητα της αξιοπρέπειας

Ο άνθρωπος έχει ένα βάρος, μια αξία. Η αξία ενός ανθρώπου μπορεί να εκπέσει με πράξεις κακοήθεις και ανάρμοστες. Ο άνθρωπος πρέπει να προστατεύει την  αξιοπρέπεια του, όταν θίγεται ή προσβάλλεται από τους άλλους. Άρα,  η αξιοπρέπεια μας κινδυνεύει όχι μόνο από τις προσωπικές μας πράξεις αλλά και από τις προσβολές των άλλων. Οι άλλοι είναι δυνατό να θίξουν την υπόληψή μας. Μερικοί είναι αρκετά εύθικτοι σε θέματα τιμής και αξιοπρέπειας. Άλλοι θεωρούν πιο αξιοπρεπές να μην απαντούν σε προσβολές ούτε να καταφεύγουν στην βία, για να υπερασπιστούν την αξιοπρέπεια τους.  Επομένως, θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε ότι η αξιοπρέπεια είναι μια ιδιαίτερα περίπλοκη έννοια, κι αυτό διότι είναι δύσκολο να χαρακτηρίσουμε κάποιον αξιοπρεπή, επειδή είναι μόνο ευπαρουσίαστος και ευυπόληπτος. Έτσι, θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι η  αξιοπρέπεια συντίθεται από μια ευρεία δέσμη ιδιοτήτων, οι οποίες περιπλέκονται και δημιουργούν την ανωτέρω ποιότητα. Επιπρόσθετα, πρέπει να παρατηρηθεί πως οι ιδιότητες, οι οποίες, αν συνδυαστούν, διαμορφώνουν την αξιοπρέπεια, δεν είναι σταθερές ούτε ισόποσες, αλλά μεταβάλλονται ανάλογα με τις συγκυρίες (πολιτικές – κοινωνικές).

 

Η αξιοπρέπεια στη σύγχρονη ζωή

Η έννοια της αξιοπρέπειας χρησιμοποιείται ευρύτατα σήμερα και στον χώρο της Βιοηθικής, προάγοντας στην Αμερική μια συντηρητική, θρησκευτικού χαρακτήρα ατζέντα που αντιτίθεται σε νέες θεραπείες, επεμβάσεις, τεχνικές κ.λπ. στον ιατρικό χώρο. Η αδυναμία επαφής με το περιβάλλον, η έλλειψη συνειδητότητας είναι κάτι που ένας ασθενής πολλές φορές φοβάται περισσότερο από τον πόνο ή τον θάνατο. Με αυτή την έννοια υπάρχει ένα στίγμα που συνοδεύει το λήπτη υπηρεσιών ψυχικής υγείας και ακόμα περισσότερο τον νοσηλευόμενο σε κάποια ψυχιατρική δομή και αυτό γιατί η νοσηλεία υποδηλώνει για κάποιους έκπτωση της νοητικής λειτουργίας που καθιστά το άτομο ανίκανο να εκφέρει γνώμη και να την υπερασπιστεί, πόσο μάλλον να διεκδικήσει το οτιδήποτε.

 

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της δύναμης αυτής της αντίληψης το συναντάμε σε ένα απόσπασμα από το βιβλίο των κυρίων Τσαλίκογλου και Καραπάνου «Μήπως;», όπου η Μαργαρίτα Καραπάνου περιγράφει τη χαρά με την οποία περίμενε τον περίπατο με τη νοσηλεύτρια στο προαύλιο του ψυχιατρείου και την απογοήτευσή της όταν κάποια μέρα η νοσηλεύτρια της ζήτησε να επιστρέψουν ενώ είχαν περάσει μόνο λίγα λεπτά έξω. Όταν η Καραπάνου διαμαρτυρήθηκε και είπε στη νοσηλεύτρια ότι θα το αναφέρει, εκείνη της απάντησε «Ποιος θα σε πιστέψει εσένα πουλάκι μου; Εσένα ή εμένα θα πιστέψουν άμα τους πω ότι κάτσαμε ένα τέταρτο;». Υπάρχουν διακρίσεις ανάμεσα στις ασθένειες και στον τρόπο που αυτές γίνονται αντικείμενο διαλόγου στην κοινωνία. Σαν να υπάρχουν αξιοπρεπείς και μη αξιοπρεπείς ασθένειες. Ο ψυχικά ασθενής δεν έχει δυστυχώς, την ίδια αντιμετώπιση με έναν καρδιοπαθή ή έναν καρκινοπαθή για παράδειγμα.

 

Η αξιοπρέπεια ως δικαίωμα που πρέπει να προστατεύεται

Υπάρχουν πολυάριθμες διατάξεις, οι οποίες προστατεύουν ρητά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Πιο συγκεκριμένα, μια τέτοια διάταξη περιλήφθηκε για πρώτη φορά στα Συντάγματα, που ψηφίστηκαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Υποδειγματικό  είναι το ισχύον Σύνταγμα της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας (Θεμελιώδης Νόμος της Βόννης). Ο Θεμελιώδης Νόμος της Βόννης υπήρξε πηγή της ελληνικής διάταξης που εισήχθη στο Σύνταγμά μας με το άρθρο 2 § 1 Σ. και τ’ οποίο ορίζει ότι «Ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας». Συναφείς είναι και οι διατάξεις των άρθρων 7 § 2 και 106 § 2 Σ. που απαγορεύουν την προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και την ανάπτυξη της ιδιωτικής οικονομικής πρωτοβουλίας σε βάρος της.

 

Ωστόσο, στις μέρες μας οι σημασίες που η αξιοπρέπεια μπορεί ν’ αποκτήσει εξαρτώνται από τη χρήση της έννοιας μέσα στις πρακτικές και τις ρητορικές. Μια συντηρητική και άτολμη από πολιτικής απόψεως σημασιοδότηση αναφέρεται στην αξιοπρέπεια με τρόπο τέτοιο που να μην έχει δεσμευτικό περιεχόμενο. Για παράδειγμα, κάποιος που υπόσχεται αξιοπρεπή μισθό χρησιμοποιεί τον όρο για να συγκαλύπτει το ότι ο μισθός θα είναι χαμηλός, άνισος για άντρες και γυναίκες κλπ. Επειδή είναι μια έννοια, όπως είπαμε, με ηθικές και συναισθηματικές αναφορές, επιτρέπει τη χρήση της χωρίς «πραγματικά αντικρίσματα» και συχνά σε μια αόριστη βάση.

 

Η αξιοπρέπεια έχει και μια διάσταση που προσιδιάζει στην αυτονομία, στην κυριότητα του εαυτού. Ο ασθενής εξαιτίας της δυσκολίας ή και της ανάγκης στην οποία βρίσκεται έρχεται συχνά στη δυσάρεστη θέση να χρειαστεί να αφεθεί στη φροντίδα άλλων και εξαιτίας της έλλειψης ιατρικής ειδίκευσης συχνά δυσκολεύεται να πάρει αποφάσεις που σχετίζονται με την πορεία της υγείας του και το είδος της θεραπείας που προτιμά. Αυτή η αδυναμία πολλαπλασιάζεται στην περίπτωση της ψυχικής ασθένειας γιατί κάποιες φορές ο ασθενής πράγματι δεν είναι σε θέση να αναλάβει την ευθύνη της ίασής του ή να ακολουθήσει τις οδηγίες των γιατρών του. Είναι ζητούμενο επομένως, στις σύγχρονες κοινωνίες να προστατεύεται να διασφαλίζεται η αξιοπρέπεια των μελών  μιας κοινωνίας με την έννοια της προάσπισης του δικαιώματος της πρόσβασης στην υγεία, την παιδεία, του δικαιώματος στην εργασία και της ίσης μεταχείρισης κάθε πολίτη.

 

Εκείνο που θίγει περισσότερο βάναυσα την ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι η επίγνωση της αδυναμίας να πραγματοποιήσει ο άνθρωπος τη θέλησή του σε ό, τι έχει να κάνει όχι με κάτι έξω από αυτόν αλλά με την ίδια του τη ζωή, διότι ο άνθρωπος σε οποιαδήποτε σωματική κατάσταση και αν βρίσκεται έχει δικαίωμα να ελέγχει τη μοίρα του. Χωρίς τη δυνατότητα επιλογής άλλωστε δεν υπάρχει αξιοπρέπεια, γιατί η αξιοπρέπεια βασίζεται στην επιλογή. 

Οι πιο περίεργες φιλοσοφικές θεωρίες

Παρά το γεγονός ότι πολλοί πιστεύουν ότι η φιλοσοφία είναι ένα “άχρηστο πτυχίο” ή “χάσιμο χρόνου”, είναι σίγουρα ένας καταπληκτικός τρόπος να θολώσεις το μυαλό σου. Είναι άλλο πράγμα να σε μπερδεύει κάποιος άλλος, και τελείως διαφορετικό να μπερδέψεις τον ίδιο σου τον εαυτό. Ποιος δεν χαίρεται όταν καταφέρει να σκεφτεί κάτι τόσο έντονα που το κεφάλι του κυριολεκτικά να πονέσει;

Παρακάτω παραθέτουμε ορισμένες από τις πιο περίεργες φιλοσοφικές θεωρίες. Ορισμένες από αυτές βγάζουν κάποιο νόημα, ενώ κάποιες άλλες μοιάζουν τελείως παράλογες. Φυσικά όλες βγάζουν κάποιο νόημα αν κοιτάξει κανείς το κοινωνικό υπόβαθρο κατά την περίοδο που αυτές διατυπώθηκαν.Όπως είπε κάποτε ο μεγάλος Κικέρωνας, “Δεν υπάρχει καμία διατύπωση τόσο παράλογη, που να μην την κάνει ποτέ κανένας φιλόσοφος”.

 

1.Ιδεαλισμός.

Η θεωρία του Ιδεαλισμού λέει ότι δεν υπάρχουν θεμελιώδεις πεποιθήσεις. Αντ’ αυτών, οι πεποιθήσεις μας υπάρχουν σε ένα σύστημα εσωτερικά συνδεδεμένων αντιλήψεων. Με αυτήν την θεωρία μπορείς τελικά να καταλήξεις στο συμπέρασμα ότι κανενός οι πεποιθήσεις δεν είναι πιο σημαντικές από του άλλου. Στο τέλος, αυτή η θεωρία είναι απολύτως κυκλική. Αν μια συγκεκριμένη πεποίθηση είναι αληθινή επειδή είναι συνεκτική ή ταιριάζει σε πολλούς, τότε αυτοί σε σχέση με ποιόν είναι συνεκτικοί. Δυστυχώς δεν υπάρχει αντικειμενική απάντηση. Στο τέλος κολλάς σε ένα ατέρμονα βρόχο.

 

2. Θεωρία των έμφυτων ιδεών.

Η θεωρία των έμφυτων ιδεών λέει ότι το μυαλό γεννιέται και είναι ήδη φορτωμένο με ιδέες και γνώση. Αυτή η θεωρία δημιουργήθηκε για να καταρρίψει την ιδέα του John Locke ότι το ανθρώπινο μυαλό είναι “tabula rasa” δηλαδή λευκό χαρτί το οποίο κατά τη διάρκεια της ζωής γεμίζει με εμπειρία. Η θεωρία έμφυτων ιδεών λοιπόν λέει ότι ξέραμε εξ’ αρχής απλές μαθηματικές αλήθειες, όπως ότι 1+1=2 και άλλες αλήθειες σχετικά με το Θεό. Όμως αν αυτή η θεωρία είναι σωστή, τότε γιατί οι άνθρωποι δυσκολεύονται να προσθέσουν μεγαλύτερους αριθμούς  (όπως 1298+9831). Και  αν έχουμε αυτές τις έμφυτες ιδέες τότε γιατί  δεν πιστεύουν όλοι σε θρησκευτικές πεποιθήσεις ; Και πως ξέρουμε να μαθαίνουμε ποτέ κάτι καινούργιο; Μήπως είναι απλά κάτι που ξέραμε ήδη και απλά το θυμηθήκαμε;

 

3. Ζωοισμός.

Ο Ζωοισμός λέει ότι η ψυχή και το πνεύμα δεν είναι κάτι που υπάρχει μόνο σε ανθρώπους και ζώα, άλλα ότι υπάρχει και σε αντικείμενα όπως πέτρες, φυτά, κεραυνοί, βουνά και άλλα. Πολλοί ισχυρίζονται ότι ο ζωοισμός χρησιμοποιείται μόνο σε κουλτούρες  όπου η κοινωνία και οι θρησκευτικές πεποιθήσεις δεν βασίζονται ιδιαίτερα στην επιστήμη και τα μαθηματικά. Πολλοί σκεπτικιστές εξηγούν ότι η φιλοσοφία του ζωοισμού χρησιμοποιείται μόνο για να παρέχει απαντήσεις σε αναπάντητα ερωτήματα.Όμως οι περισσότεροι θα δυσκολεύονταν να πιστέψουν ότι η πέτρα στο έδαφος έχει δική της ψυχή.

 

4. Λογικός Ατομισμός

Ο λογικός Ατομισμός έγινε δημοφιλής από τον Bertrand Russell, και λέει ότι ο κόσμος αποτελείται από λογικά δεδομένα (άτομα) που δεν μπορούν να “σπάσουν” σε μικρότερα κομμάτια. Επίσης λέει ότι όλες οι αλήθειες βασίζονται σε μία στρώση από ατομικά δεδομένα. Κατά συνέπεια η θεωρία ισχυρίζεται στο ότι η γλώσσα καθρεφτίζει την πραγματικότητα. Και καταλήγει στο ότι ο κόσμος αποτελείται από δεδομένα που είναι εξαιρετικά απλά και εύκολα στην κατανόησή τους.

 

5. Αποσυνθετισμός

Αυτή η θεωρία, που πήρε το όνομά της από τον Jacques Derrida, λέει ότι δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο νόημα όταν κάποιος διαβάζει ένα κείμενο. Αντ’ αυτού ένα κείμενο έχει πολλές διαφορετικές ερμηνείες. Επίσης η θεωρία δηλώνει ότι όταν κάποιος διαβάσει ένα λογοτεχνικό κείμενο, θα αποφασίσει ο ίδιος ποιο είναι το νόημα αυτού που διαβάζει. Παρ΄όλο που έχει κάποιες δόκιμες ιδέες, αυτή η θεωρία καθιστά την λογοτεχνία χωρίς κανένα νόημα. Αν μειώνεις και μειώνεις το νόημα από κάτι, στο τέλος καταντάει χωρίς σκοπό. Και αν είμαστε εμείς αυτοί που καθορίζουμε το νόημα για κάτι, τότε πως γίνεται ποτέ κανείς να παρανοήσει κάτι;

 

6. Φαινομενισμός

Ο Φαινομενισμός λέει ότι τα φυσικά αντικείμενα δεν υφίστανται αυτά καθεαυτά αλλά μόνο σαν αντιληπτικά φαινόμενα. Εννοώντας ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε αν κάτι είναι αληθινό πέρα από αυτά που μπορούμε να αντιληφθούμε και να επιβεβαιώσουμε. Παρά το γεγονός ότι αυτή η θεωρία ακούγεται ενδιαφέρουσα, έχει τα θέματά της. Τι ορίζουμε ως επιβεβαιωμένο; Και τι γίνεται με τα μαθηματικά; Τα μαθηματικά σίγουρα είναι αληθινά και δεν χρειάζονται την αισθητική αντίληψη.

 

7. Ηθικός Εγωισμός

Ο ηθικός εγωισμός λέει ότι κάθε ηθικό ον πρέπει να κάνει ότι είναι προς το συμφέρον του. Βασικά είναι απαραίτητο και αρκετό για μία ενέργεια να είναι ηθικά σωστή για να μπορεί να μεγιστοποιήσει το συμφέρον του καθενός. Αυτό σημαίνει ότι δρούμε με βάση μια συγκεκριμένη ηθική, και λόγω του προσωπικού μας συμφέροντος  αυτές οι πράξεις είναι σωστές. Η θεωρία ουσιαστικά υποστηρίζει ότι το να κλέψεις λεφτά είναι σωστό, καθώς εξυπηρετεί τα προσωπικά συμφέροντα του καθενός και επιφέρει υψηλή ανταμοιβή.

 

8. Ηθική απολυταρχία

Στο μυαλό μου, τίποτα δεν είναι απόλυτο, άρα ο ηθικός απολυταρχισμός απλά δεν λειτουργεί για μένα. Η θεωρία υποστηρίζει ότι υπάρχουν απόλυτα δίκαια και αδικίες και ότι έχει σημασία το πλαίσιο της πράξης. Αυτό θέτει ένα από τα πιο δημοφιλή φιλοσοφικά ερωτήματα? Είναι εντάξει να πεις ψέματα για ένα ευρύτερο καλό; Ας πούμε ότι έχετε πει ένα ψέμα για να σώσετε μια ζωή. Είναι ηθικά λάθος γιατί απλά είναι ψέμα; Ποιος ξέρει, ποτέ δεν τελειώνει. Φωτογραφία από τον Michael Guerreiro.

 

9. Ουδέτερος Μονισμός

Ο Ουδέτερος μονισμός λέει ότι η ψυχική και η φυσική δεν είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Αντ ‘αυτού, η άποψη υποστηρίζει ότι το σώμα και το μυαλό είναι κατασκευασμένα από το ίδιο υλικό, το οποίο δεν είναι πνευματικό ή σωματικό. Η θεωρία υποθέτει ότι ο νους είναι «πραγματικός» και στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη νοητική ικανότητα.

 

10. Σολιψισμός

Σολιψισμόs είναι μια φιλοσοφική θεωρία που αναφέρει ότι ένα άτομο μπορεί να ξέρει τίποτα, αλλά ότι αυτός / αυτή υπάρχει, και ότι ο εαυτός είναι το μόνο υπαρκτό. Σε κοινές λέξεις, ο σολιψισμός εκφράζει ότι αυτό που πιστεύετε είναι το μόνο πραγματικό πράγμα. Συζήτηση για εξαιρετικά εγωκεντρικούς.

Η Σαχάρα πρασινίζει όπως πριν από 12.000 χρόνια!

Επιστήμονες ανά τον κόσμο προβλέπουν πως η κλιματική αλλαγή θα έχει καταστροφικό αντίκτυπο σε πλήθος οικοσυστημάτων. Αναμένεται λοιπόν πως οι συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη θα επηρεάσουν ένα ευρύτατο φάσμα σε βιώσιμα περιβάλλοντα. Μια τέτοια περίπτωση είναι αυτή της ερήμου Σαχάρας. Υπάρχουν ανησυχητικά στοιχεία πως το νότιο τμήμα της ερήμου έχει ξεκινήσει να γίνεται πράσινο και πολύβλαστο, όπως ακριβώς συνέβαινε 12.000 χρόνια πριν. Πολλοί οικολόγοι προβλέπουν την ύπαρξη βροχών και πλούσιας βλάστησης, συρρικνώνοντας έτσι την έρημο δραματικά. Αν και οι ντόπιοι δύνανται να επωφεληθούν των καρπών της γόνιμης γης, ωστόσο τα οικοσυστήματα θα υποφέρουν.

Μία από τις εν λόγω συνέπειες της συρρίκνωσης της ερήμου σχετίζεται με την παγκόσμια υγεία. Για παράδειγμα, η σκόνη της ερήμου περιέχει απαραίτητα συστατικά που βοηθούν στην θρεπτικότητα των νερών του Ατλαντικού ωκεανού και συμβάλουν επίσης στην γονιμοποίηση του Αμαζονίου. Με άλλα λόγια, καθώς η Σαχάρα «πρασινίζει», η ποσότητα των θρεπτικών συστατικών μειώνεται, λιγοστεύοντας ταυτόχρονα τη διαθέσιμη τροφή για το πλαγκτόν.

Συνεπώς, αυτή η εξέλιξη επηρεάζει και άλλα ζώα που βρίσκονται σε υψηλότερα σκαλιά της τροφικής αλυσίδας. Το πλαγκτόν επίσης διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο περιβάλλον καθώς αυτό απορροφά διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα με συνέπεια να παρεμποδίζει την υπερθέρμανση του πλανήτη. Οπότε λιγότερο πλαγκτόν συνεπάγεται περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Αν και οι ακριβείς συνέπειες της κλιματικής αλλαγής στην Σαχάρα είναι ακόμη υπό διερεύνηση, είναι κάτι παραπάνω από σίγουρο πως η διαδικασία έχει ήδη τεθεί σε τροχιά.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΛΥΡΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ, ΠΙΝΔΑΡΟΣ - •Πυθιονίκαις IX - Τελεσικράτει Κυρηναίῳ ὁπλιτοδρόμῳ (9.51-9.75)

ἐρέω· ταύτᾳ πόσις ἵκεο βᾶσσαν [στρ. γ]
τάνδε, καὶ μέλλεις ὑπὲρ πόντου
Διὸς ἔξοχον ποτὶ κᾶπον ἐνεῖκαι·
ἔνθα νιν ἀρχέπολιν θήσεις, ἐπὶ λαὸν ἀγείραις
55 νασιώταν ὄχθον ἐς ἀμφίπεδον·
νῦν δ᾽ εὐρυλείμων πότνιά σοι Λιβύα
δέξεται εὐκλέα νύμφαν δώμασιν ἐν χρυσέοις
56a πρόφρων· ἵνα οἱ χθονὸς αἶσαν
αὐτίκα συντελέθειν ἔννομον δωρήσεται,
οὔτε παγκάρπων φυτῶν νά-
ποινον οὔτ᾽ ἀγνῶτα θηρῶν.

τόθι παῖδα τέξεται, ὃν κλυτὸς Ἑρμᾶς [αντ. γ]
60 εὐθρόνοις Ὥραισι καὶ Γαίᾳ
ἀνελὼν φίλας ὑπὸ ματέρος οἴσει.
ταὶ δ᾽ ἐπιγουνίδιον θαησάμεναι βρέφος αὐταῖς,
νέκταρ ἐν χείλεσσι καὶ ἀμβροσίαν
στάξοισι, θήσονταί τέ νιν ἀθάνατον,
Ζῆνα καὶ ἁγνὸν Ἀπόλλων᾽, ἀνδράσι χάρμα φίλοις
64a ἄγχιστον ὀπάονα μήλων,
65 Ἀγρέα καὶ Νόμιον, τοῖς δ᾽ Ἀρισταῖον καλεῖν.»
ὣς ἄρ᾽ εἰπὼν ἔντυεν τερ-
πνὰν γάμου κραίνειν τελευτάν.

ὠκεῖα δ᾽ ἐπειγομένων ἤδη θεῶν [επωδ. γ]
πρᾶξις ὁδοί τε βραχεῖαι. κεῖνο κεῖν᾽ ἆ-
μαρ διαίτασεν· θαλάμῳ δὲ μίγεν
ἐν πολυχρύσῳ Λιβύας· ἵνα καλλίσταν πόλιν
70 ἀμφέπει κλεινάν τ᾽ ἀέθλοις.
καί νυν ἐν Πυθῶνί νιν ἀγαθέᾳ Καρνειάδα
υἱὸς εὐθαλεῖ συνέμειξε τύχᾳ·
ἔνθα νικάσαις ἀνέφανε Κυράναν,
ἅ νιν εὔφρων δέξεται
καλλιγύναικι πάτρᾳ
75 δόξαν ἱμερτὰν ἀγαγόντ᾽ ἀπὸ Δελφῶν.

***
θα σου το πω: Εσύ άντρας ήρθες γι᾽ αυτήν σε τούτο το φαράγγι, [στρ. γ]πάνω απ᾽ τον πόντο θα την πας στου Δία τον έξοχο κήπο.Εκεί θα την κάνεις αρχηγό σε πόλη,55και νησιώτη λαό θα μαζέψειςσε ψήλωμα με πεδιάδα τριγύρω.Και τώρα η Λιβύη που πλατιά λιβάδια ορίζεικαλόγνωμα την τιμημένη νύφη θα δεχτεί56αμες σε χρυσό παλάτι και δώρο θα της κάνειευθύς ένα κομμάτι γης να το κατέχει νόμιμα,κομμάτι πλούσιο σε φυτά με κάθε λογής καρπούςκαι διόλου άπειρη από άγρια θηρία.
Εκεί θα γεννήσει γιο που ο ένδοξος Ερμής [αντ. γ]από τη μάνα του θα τον πάρει60και θα τον πάει στις ωριόθρονες τις Ώρες και τη Γαία.Αυτές πάνω στα γόνατα το βρέφος με θαυμασμό θα πάρουνκαι νέκταρ θα του στάξουνε στα χείλη κι αμβροσία,κι αθάνατο θα το κάνουν,ίδιο Δία ή αγνό Απόλλωνα,και χάρμα για τους θνητούς που είναι φίλοι,64απροσεχτικό βοσκό για τα κοπάδια·65κι Αγρέα άλλοι ή Νόμιο θα τον πουν,και άλλοι Αρισταίο.»Έτσι είπε κι έκανε η ένωση η τερπνήπιο γρήγορα να γίνει.
Γιατί, σαν βιάζονται οι θεοί, [επωδ. γ]γοργά έρχεται το τέλος, κι ο δρόμος είναι σύντομος.Αυτά εκείνη η μέρα έφερε·και σμίξαν στον ολόχρυσο κοιτώνα της Λιβύης,70κι εκεί από τότε η Κυρήνη κυβερνάει την πόλη την πανώριακαι ξακουστή για τα έπαθλά της.Και τώρα στης Πυθώνας τ᾽ άγια χώματατου Καρνεάδη ο γιος μαζί της ένωσε τη θαλερή του τύχη·εκεί νικώντας λάμπρυνε τ᾽ όνομα της Κυρήνης,που πρόσχαρη θα τον δεχτεί στην καλλιγύναικη πατρίδα,75γιατί απ᾽ τους Δελφούς την πολυπόθητη έφερε δόξα.

Η θέση της φυσικής αγωγής στη φιλοσοφία του Πλάτωνα

ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ 

 

Ο Πλάτωνας γεννήθηκε στην Αθήνα από αριστοκρατική οικογένεια, το δε πραγματικό του όνομα ήταν Αριστοκλής. Στα νεανικά του χρόνια υπήρξε μαθητής του Κρατύλου. Μετά τη γνωριμία του με το Σωκράτη έγινε μαθητής του και παρέμεινε δίπλα του μέχρι το θάνατο του δασκάλου του. Οι θέσεις του για τη φυσική αγωγή και το ρόλο της στην κοινωνία της εποχής του είναι τόσο σημαντικές, που ακόμη και σήμερα μπορούν να μας προσφέρουν πολύτιμη βοήθεια, ώστε να αντιληφθούμε τη σχέση μεταξύ του σώματος και του πνεύματος, καθώς και τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση.

 

Ο Πλάτωνας -όπως και οι Πυθαγόρειοι- πίστευε ότι η ψυχή-πνεύμα του ανθρώπου ανήκει στο θείο και αιώνιο κόσμο, απ’ όπου και προήλθε, σε αντίθεση με το φυσικό σώμα, που ανήκει στη φθαρτή γη. Έτσι ο Πλάτωνας κάνει τον ουσιαστικό διαχωρισμό μεταξύ πνεύματος και ύλης, χωρίς όμως να απαξιώνει το σώμα στο οποίο δίνει μεγάλη σημασία και πιστεύει ότι από μικρή ηλικία θα πρέπει να καλλιεργείται και να συμβαδίζει με την πνευματική ανάπτυξη του παιδιού. Κατ’ αυτόν είναι σημαντικό να συμβαδίζει η πνευματική με τη σωματική ωριμότητα και μέσα απ’ τη σωστή διαπαιδαγώγηση και των δύο επιπέδων να φτάνει ο πολίτης στην κατάκτηση του καλού και αγαθού.

 

Ο ανώτατος όμως σκοπός της παιδείας είναι να καταστήσει τον άνθρωπο έτοιμο να συμμετέχει στα κοινά και να μπορεί να εξουσιάζει τον εαυτό του και τους άλλους, πάντοτε με άξονα τη δικαιοσύνη. Δύο είναι οι τρόποι για την επίτευξη της γενικότερης αγωγής: η καλλιέργεια του σώματος μέσω της γυμναστικής και η καλλιέργεια της ψυχής μέσω της μουσικής. Με τον όρο μουσική ο Πλάτωνας δεν εννοεί απλά την εκμάθηση κάποιου οργάνου αλλά τη γενικότερη καλλιέργεια της ψυχής. Ως γυμναστική εννοεί την αρμονική ανάπτυξη του σώματος, καθώς και της κινητικής πείρας, οι οποίες είναι απαραίτητες, για να μπορεί ο πολίτης να αντεπεξέλθει στις προκλήσεις και τις αντιξοότητες της ζωής.  Στη μουσική δίνει μια προτεραιότητα, εφόσον ασχολείται με τα ανώτερα στοιχεία του ανθρώπου.

 

Η φυσική αγωγή είναι απαραίτητη για τη βελτίωση της υγείας και την επίτευξη της φυσικής αρμονίας, που με τη σειρά τους βοηθούν στην υγεία της ψυχής. Σε καμία περίπτωση ο Πλάτωνας δεν υποστήριξε την περιφρόνηση προς το σώμα ούτε την ασκητική φυγή από τον κόσμο στον οποίο έδινε μεγάλη αξία ως ομοίωμα του αθάνατου, αρχετυπικού και ιδεατού κόσμου.  Η καλλιέργεια και η υγεία του πνεύματος θα έπρεπε να είναι ο κύριος στόχος κάθε πολίτη. Πώς όμως θα μπορούσε να κατοικεί ένα υγιές και δυνατό πνεύμα μέσα σ’ ένα άρρωστο και αδύναμο σώμα; Απαραίτ-ητη λοιπόν ήταν η άσκηση και η γύμναση του σώματος, ώστε να επιτευχθεί ένας ιδανικός φορέας, για να φιλοξενήσει ένα ανάλογα δυνατό πνεύμα, το οποίο και θεωρούσε μεταφορικά ότι βρισκόταν φυλακισμένο μέσα στο σώμα. Καθήκον λοιπόν κάθε ηγέτη και κάθε κοινωνίας είναι να μεριμνά -θεσπίζοντας ακόμη και νόμους- για τη σωστή αγωγή και μέσα απ’ αυτό τη φυσική αγωγή των νέων. 

 

Ξεκινώντας από τις έγκυες γυναίκες συνιστούσε και σ’ αυτές την άσκηση, το χορό και το τραγούδι έτσι ώστε να φέρουν στον κόσμο δυνατά και υγιή παιδιά. Από τη βρεφική ηλικία, αγόρια και κορίτσια θα έπρεπε να μάθουν να χορεύουν, να τραγουδούν και να γυμνάζονται αναπτύσσοντας τις φυσικές τους ικανότητες και δεξιότητες κι ακόμη περισσότερο χρησιμοποιώντας με την ίδια δεξιότητα αμφίπλευρα χέρια και πόδια. Μεγαλώνοντας τα παιδιά θα έπρεπε να παίρνουν μια πιο σφαιρική παιδεία δίπλα σε εξειδικευμένους δασκάλους χωρίς διακρίσεις φύλου κι έχοντας ως γνώμονα τη σταδιακή και με μέθοδο επιβάρυνση, ανάλογα με τις ανατομικές και φυσιολογικές ανάγκες τους αποφεύγοντας τη μονομερή επιβάρυνση του σώματος, καθώς και κάθε πιθανή υπερβολή.

 

Ο Πλάτωνας έβλεπε με μεγάλη ανησυχία τους συμπολίτες του να παραμελούν την άσκηση του σώματός τους, καθώς και κάθε είδους φυσική αγωγή καθιστώντας τα σώματά τους δύσμορφα και δύσχρηστα. Έτσι υποστήριζε ότι «κανένας πολίτης δεν είχε δικαίωμα να παραμελεί τη φυσική του αγωγή, ενώ ήταν καθήκον του να βρίσκεται πάντα σε άριστη φυσική κατάσταση, έτοιμος να υπερασπιστεί την πατρίδα του, αν αυτό χρειαστεί».  Έλεγε επίσης ότι είναι ντροπή και άδικο για τον ίδιο τον πολίτη να γεράσει, χωρίς ποτέ να κατορθώσει να δει την ομορφιά και τη δύναμη του σώματός του. Τόνιζε ακόμη ότι ένα καλογυμνασμένο σώμα βοηθά την ψυχή να ανταποκριθεί καλύτερα και στα δικά της σημαντικότερα καθήκοντα, καθώς και να αποκτήσει φρόνηση και εγκράτεια, που είναι απαραίτητα στοιχεία, ώστε να μην ξεφεύγει ο πολίτης από το μέτρο. Ανέφερε ακόμη στα έργα του ότι αυτός που μπορούσε να αντεπεξέλθει σε επίπονες σωματικές δοκιμασίες, θα είχε το απαιτούμενο θάρρος, για να κάνει το ίδιο και στις πνευματικές δοκιμασίες. Ο παιδοτρίβης ή γυμναστής πρέπει να έχει ως κύριο μέλημα και καθήκον του τη δημιουργία ωραίων και υγιών σωμάτων. Γι’ αυτό κι έπρεπε να έχει τις ανάλογες επιστημονικές γνώσεις για την εποχή του, καθώς και να συνεργάζεται με τους γιατρούς για την επίλυση και θεραπεία διαφόρων ασθενειών. Ένα παραμελημένο και αγύμναστο σώμα μπορεί να παρουσιάσει δύο ανεπιθύμητες παρενέργειες: τη δυσμορφία ή ασχήμια και την αρρώστια.

 

Η πρώτη θεραπεύεται με την άσκηση ενώ η δεύτερη με τη γυμναστική. Ακόμη κάνει διάκριση ανάμεσα στην υπερβολική και ασύμμετρη άσκηση, η οποία γίνεται αυτοσκοπός και στόχος του ανθρώπου και δεν τον βοηθά ούτε σωματικά αλλά ούτε και πνευματικά. Σωματικά, η υπερβολική άσκηση κάνει το άτομο νυσταλέο και χωρίς ενδιαφέροντα για τα κοινά, αφού δίνει το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς του στη γυμναστική στερώντας τον εαυτό του από τις υπόλοιπες δραστηριότητες.

 

Ο Πλάτωνας ήταν ενάντιος στον επαγγελματικό αθλητισμό. Υποστήριζε ότι οι επαγγελματίες αθλητές δεν μπορούν να είναι ουσιαστικά χρήσιμοι σε μια μάχη ούτε κατ’ επέκταση στην πόλη, λόγω του είδους της ζωής που έκαναν και του δύστροπου χαρακτήρα που ανέπτυσσαν εξαιτίας της μονόπλευρης δραστηριότητάς τους. Η πρόοδος και η σωτηρία της πόλης μπορούν να προέλθουν μόνο από αυτούς οι οποίοι έχουν εκπαιδευθεί στη μουσική και στη γυμναστική σε τέτοιο βαθμό, ώστε να πραγματώνουν την αρμονική ανάπτυξη και την καλλιέργεια της ψυχής και του σώματος.  Ο ίδιος ο φιλόσοφος συνιστά όλα τα αγωνίσματα, ενώ από τα λεγόμενα βαριά προτιμούσε περισσότερο την πάλη. Ο ίδιος είχε λάβει μέρος στα Ίσθμια ως αθλητής. Συνιστούσε την αποφυγή των αγωνισμάτων που προκαλούσαν τραυματισμούς ενώ παράλληλα πρότεινε και αλλαγές στους κανονισμούς διεξαγωγής των αγώνων έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η σωματική ακεραιότητα των αθλητών. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι έχτισε τη φιλοσοφική του σχολή δίπλα στις εγκαταστάσεις του γυμναστηρίου Ακαδημία.

 

Μεγάλη σημασία δίνει ο Πλάτωνας και στους χορούς, τους οποίους χωρίζει σε πολεμικούς και ειρηνικούς. Από τους ειρηνικούς προτρέπει να ασχοληθούν οι νέοι με τους σοβαρούς, οι οποίοι μπορούν να αποτελούν μέρος των εορταστικών εκδηλώσεων προς τιμήν των θεών και να τελούνται με σεβασμό, κομψότητα και χάρη. Θεωρεί όμως ότι πρέπει να υφίστανται και οι χοροί αμφίβολης σπουδαιότητας, ώστε οι πολίτες να μπορούν να ξεχωρίζουν και να επιλέγουν ανάμεσα στο σοβαρό και στο γελοίο. Καθήκον των πολιτών είναι να ασχολούνται με σοβαρά πράγματα και σοβαρές ασχολίες. 

 

Ο Πλάτωνας είναι υπέρ του αθλητικού συναγωνισμού, όταν αυτός συμβαδίζει με τη σωματική και πνευματική ωριμότητα. Αντιτίθεται στον υπερβολικό ανταγωνισμό, ο οποίος δεν προάγει ούτε την υγεία ούτε το πνεύμα του αθλητή, αφού ο αυτοσκοπός είναι η νίκη και όχι η αγωγή. Πολύ σημαντική είναι εξάλλου και η θέση του για το γυναικείο αθλητισμό, καθώς και για τη θέση της γυναίκας στην εποχή του. Πιστεύει ότι η γυναίκα μπορεί και πρέπει να ασχολείται με τη φυσική αγωγή, όπως και με τα κοινά, καθώς και με την ίδια τη διοίκηση της πόλης. Άνδρες και γυναίκες είναι ισάξιοι και ως τέτοιοι έχουν τα ίδια δικαιώματα στη γνώση, στην άθληση, στη φύλαξη και στη διοίκηση της πόλης. Μέσα απ’ τη διαδικασία της άθλησης ο Πλάτωνας απελευθερώνει το σώμα της γυναίκας και την εξισώνει με τον άνδρα, αφού δέχεται να μπορούν να αγωνίζονται γυμνές. 

 

Ο φιλόσοφος προχωράει ακόμη πιο πέρα λέγοντας ότι οι γυναίκες που θα αθλούνται  μαζί με τους άνδρες, θα εκπαιδεύονται ως αυριανοί φύλακες και θα μπορούν να επιλέγουν τους συντρόφους τους ως ίσες οδηγούμενες μέσα απ’ τον αθλητισμό στην ολοκληρωτική απελευθέρωσή τους. Ας μην ξεχνάμε ποια ήταν η θέση της γυναίκας εκείνη την εποχή και ποιες οι αντιλήψεις των αρχαίων Ελλήνων, όταν στους Ολυμπιακούς Αγώνες, οι γυναίκες δεν μπορούσαν να παρευρίσκονται ούτε καν ως θεατές.  Για την εποχή του ο Πλάτωνας ήταν τόσο ανατρεπτικός και επαναστάτης όσο και για μας σήμερα. Πίστευε πως θα έπρεπε να ανατραπεί η υφιστάμενη κατάσταση, η οποία καθιστούσε τις γυναίκες ανενεργές και διακοσμητικές, να ελευθερωθούν οι αγώνες και να κυριαρχεί η άμιλλα, η νίκη, η δράση και η τάξη μέσα στα στάδια, τις παλαίστρες και τα γυμνάσια. Ως τελικό συμπέρασμα λοιπόν ο Πλάτων μας υποδεικνύει το πάντρεμα της μουσικής με τη γυμναστική, την οποία ως φυσική αγωγή τη θεωρεί πολύ σημαντική και απαραίτητη για τη σωστή και αρμονική ανάπτυξη των νέων, καθώς και για την πνευματική και εσωτερική τους ολοκλήρωση. 

Η κριτική του Πλάτωνα στη Δημοκρατία

Η ισότητα του δικαιώματος συμμετοχής των πολιτών στην εκκλησία του δήμου, να εισακούονται από αυτήν και να κατέχουν δημόσια αξιώματα, παρόλο που ασφαλώς δεν οδηγούσε στην πλήρη εξασφάλιση ίσης εξουσίας για όλους τους πολίτες, ήταν αρκετή για να ανησυχήσει τους πιο γνωστούς επικριτές της αθηναϊκής δημοκρατίας, ένας από τους οποίους ήταν και ο Πλάτωνας. […]

Η δημοκρατία, κατά τον Πλάτωνα, παρουσιάζει μια σειρά ελλείψεις που συνδέονται η μία με την άλλη. Αυτές αναπτύσσονται σε αρκετά σημεία του πλατωνικού έργου, και ειδικότερα στις δύο περίφημες παραβολές της Πολιτείας για τον κυβερνήτη του πλοίου (408a) και το φύλακα ενός «μεγάλου δυνατού και καλοτρεφούμενου ζώου» (493a).

Λέγοντας «αληθινός κυβερνήτης», ο Πλάτωνας εννοεί τη μειοψηφία που, με τις ικανότητες και την εμπειρία της, έχει το ισχυρότερο νόμιμο δικαίωμα να κυβερνήσει το σκάφος. Και τούτο επειδή ο λαός (οι ναύτες) χειρίζεται τις υποθέσεις του με βάση τις παρορμήσεις, τα συναισθήματα και τις προκαταλήψεις του. Ο λαός δεν έχει ούτε την εμπειρία ούτε τις γνώσεις γι’ ασφαλή ναυσιπλοΐα, δηλαδή δεν διαθέτει πολιτική κρίση. Επιπλέον, ο μόνος άρχοντας που θαυμάζει ο λαός είναι ο συκοφάντης, «αυτός που διακηρύττει ότι είναι φίλος και προστάτης των συμφερόντων του λαού» (Πολιτεία, 558b, 558c). Όλοι αυτοί που «συναγελάζονται με το πλήθος και θέλουν να είναι αρεστοί απ’ αυτό» μπορούν άμεσα «να συγκριθούν με τους ναύτες» (489c). Σε μια δημοκρατία δεν μπορεί να υπάρξει σωστή ηγεσία· οι ηγέτες εξαρτώνται από τη λαϊκή επιδοκιμασία και επομένως συμπεριφέρονται με τέτοιο τρόπο ώστε να διατηρούν τη δημοτικότητα τους και το αξίωμά τους. Η πολιτική ηγεσία εξασθενεί εξαιτίας των υποχωρήσεων προς τις λαϊκές απαιτήσεις και επειδή η πολιτική στρατηγική βασίζεται σε ότι μπορεί να «πουληθεί». Η συνετή κρίση, οι δύσκολες αποφάσεις, οι σκληρές επιλογές, οι δυσάρεστες αλήθειες αναγκαστικά θα αποφεύγονται. Η δημοκρατία περιθωριοποιεί τους σώφρονες.

Επιπλέον, το δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητας είναι ασυμβίβαστο με τη διατήρηση της εξουσίας, της τάξης και της σταθερότητας. Όταν τα άτομα είναι ελεύθερα να κάνουν ότι θέλουν και απαιτούν ίσα δικαιώματα, ανεξάρτητα από τις ικανότητες και τη συνεισφορά τους, βραχυπρόθεσμα το αποτέλεσμα θα είναι η δημιουργία μιας φαινομενικά όμορφης κοινωνίας με «κάθε λογής ήθη και χαρακτήρες». Ωστόσο, μακροπρόθεσμα το αποτέλεσμα θα είναι η ενδοτικότητα και η ανοχή απέναντι στις «πονηρές» επιθυμίες, γεγονός που υπονομεύει το σεβασμό στις πολιτικές και ηθικές αρχές. Οι νέοι παύουν να φοβούνται και να σέβονται τους δασκάλους τους· διαρκώς προκαλούν τους μεγαλύτερους και οι τελευταίοι «μιμούνται τους νέους» (Πολιτεία, 563b). Κοντολογίς, «η ψυχή των πολιτών γίνεται τόσο ευπαθής, ώστε και στην ελάχιστη υποψία καταναγκασμού […] αγανακτούν και εξεγείρονται. Στο τέλος […] καταντούν να μη λογαριάζουν καθόλου τους νόμους […] για να μην έχουν κανέναν απολύτως κύριο» (Πολιτεία, 563b). Η «ύβρις» αποκαλείται «καλή ανατροφή, η αναρχία ελευθερία, η ακολασία μεγαλοπρέπεια και η αναίδεια ανδρεία» (560e). Η ψευδής «ισότητα στις ηδονές» οδηγεί «το δημοκρατικό άνθρωπο» να περνάει τη ζωή του «από μέρα σε μέρα». Αντίστοιχα, η κοινωνική συνοχή απειλείται, η πολιτική ζωή γίνεται όλο και πιο αποσπασματική και η πολιτική φορτίζεται με τις έριδες των φατριών. Αναπόφευκτα ξεσπούν σφοδρές συγκρούσεις ανάμεσα στα επιμέρους συμφέροντα, καθώς κάθε φατρία πιέζει για το δικό της συμφέρον και όχι για το συμφέρον του κράτους ως σύνολον. Η συνειδητή αφοσίωση στο καλό της κοινότητας και στην κοινωνική δικαιοσύνη καθίσταται αδύνατη.

Αυτή η κατάσταση αναπόφευκτα οδηγεί σε ατελείωτες μηχανορραφίες, ελιγμούς και πολιτική αστάθεια: πολιτική κυριαρχείται από αχαλίνωτες επιθυμίες και φιλοδοξίες. Όλοι ισχυρίζονται ότι εκπροσωπούν τα συμφέροντα της κοινότητας, αλλά στην πραγματικότητα ο καθένας εκπροσωπεί τον εαυτό του και την εγωιστική δίψα για εξουσία. Αυτοί που έχουν κάποιους πόρους, είτε από πλούτο είτε από μια θέση κύρους, σύμφωνα με τον Πλάτωνα, αναπόφευκτα θα βρεθούν κατηγορούμενοι· και η σύγκρουση ανάμεσα στους πλούσιους και στους πτωχούς θα πάρει οξύτατες διαστάσεις. Στις συνθήκες αυτές, η αποσύνθεση της δημοκρατίας είναι, υποστηρίζει ο Πλάτων, πολύ πιθανή. «Η υπερβολή σε κάθε πράγμα φέρνει τη μετάπτωση στην αντίθετη υπερβολή» και η «υπερβολική ελευθερία […] οδηγεί στην υποδούλωση» (Πολιτεία, 563a, 564a). […] καθώς η δημοκρατία παρασύρεται στη δίνει των διαφωνιών και των συγκρούσεων, φαίνεται ότι οι δημοφιλείς ήρωες προσφέρουν καθαρή άποψη, καθαρή καθοδήγηση και την υπόσχεση να καταπνίξουν την αντιπολίτευση. Έτσι μπαίνει κανείς στον πειρασμό να υποστηρίζει τον τύραννο της επιλογής του. Αλλά φυσικά, από τη στιγμή που θα καταλάβουν την κρατική εξουσία, οι τύραννοι τείνουν να τη χρησιμοποιήσουν αποκλειστικά προς όφελός τους.

Ο Πλάτωνας δεν πίστευε ότι η τυραννία καθεαυτή αποτελούσε βιώσιμη λύση στο πρόβλημα της δημοκρατίας. Οι τύραννοι σπάνια είναι «αληθινοί καραβοκύρηδες». Στη δεύτερη περίφημη παραβολή με το «μεγάλο και πανίσχυρο ζώο» (τη μάζα του λαού), ο Πλάτωνας καθιστά σαφές ότι δεν αρκεί να ξέρει ο φύλακας πώς να ελέγχει το ζώο μέσω της μελέτης των διαθέσεων, των αναγκών και των συνηθειών του. Για τη σωστή φροντίδα και εκπαίδευση του ζώου απαιτείται να ξέρει κανείς ποιες από τις προτιμήσεις και τις επιθυμίες αυτού του πλάσματος είναι «καλές ή κακές, ωραίες ή άσχημες, δίκαιες ή άδικες» (Πολιτεία, 5933b,c). Με λίγα λόγια, η θέση του Πλάτωνα είναι ότι τα προβλήματα του κόσμου δεν μπορούν να επιλυθούν παρά μόνο αν κυβερνήσουν οι φιλόσοφοι, επειδή μόνο αυτοί, όταν είναι ολόπλευρα μορφωμένοι και εκπαιδευμένοι, έχουν την ικανότητα να εναρμονίσουν όλα τα στοιχεία της ανθρώπινης ζωής υπό «την κυριαρχία της σοφίας». Ακολουθώντας τον Σωκράτη, ο Πλάτωνας πίστευε ότι «η γνώση είναι αρετή», δηλαδή ότι η «καλή ζωή», τόσο για τα άτομα όσο και για τις ομάδες, είναι ένα αντικειμενικό φαινόμενο: υπάρχει ανεξάρτητα από τις παρούσες, άμεσες καταστάσεις και μπορεί να κατακτηθεί μέσα από τη συστηματική σπουδή. Η γνώση του φιλοσόφου, που έχει κατακτηθεί με προσπάθεια είναι αυτό που δικαιώνει την καταλληλότητα του να κυβερνήσει. Η ικανότητά του να ρυθμίζει τα πράγματα με τον πιο πλεονεκτικό τρόπο δείχνει ότι η αρχή του πολιτεύματος πρέπει να είναι η αρχή της πεφωτισμένης δεσποτείας.

[…] Αρχίζοντας από μια αντίληψη ενός φυσικού καταμερισμού της εργασίας, όπου οι τάξεις των ατόμων βρίσκουν τον κατάλληλο ρόλο τους (σε γενικές γραμμές, ως ηγέτες, στρατιώτες ή εργάτες) καθήκον του φιλοσόφου είναι η διερεύνηση αυτού του καταμερισμού, προκειμένου: (α) να ενθαρρύνονται οι ιδιαίτερες αρετές που απαιτούνται για κάθε είδος εργασίας (σοφία, θάρρος, εγκράτεια) και (β) να εξασφαλίζεται ότι τα άτομα εκτελούν τις σωστές λειτουργίες τους. Τα άτομα και τα κράτη αντιμετωπίζονται ως οργανικές ολότητες όπου, όταν το όλον είναι υγιές, οι άνθρωποι μπορούν να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους, να ικανοποιούν τις ανάγκες τους, να ολοκληρώνουν τον εαυτό τους και, επομένως, να ζουν σε ένα σωστό, ασφαλές και δυνατό κράτος. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, μπορεί να θριαμβεύσει η δικαιοσύνη και να επιτευχθεί η καλή ζωή.

Πρέπει να επισημανθεί ότι στην αντίληψη του Πλάτωνα, και γενικότερα στην αρχαία ελληνική σκέψη, η ελευθερία, την οποία διασφαλίζει το κράτος, δεν περιορίζεται τόσο για το άτομο καθεαυτό όσο για την ικανότητα του να εκπληρώσει το ρόλο του στο σύμπαν. […]

Η θέση που ανέπτυξε ο Πλάτωνας στην Πολιτεία τροποποιήθηκε ως ένα βαθμό στα μετέπειτα έργα του, κυρίως στον Πολιτικό και τους Νόμους. Στα έργα αυτά γίνεται η παραδοχή ότι στο πραγματικό, σε αντιδιαστολή με το ιδεατό, κράτος, η εξουσία δεν μπορεί να διατηρηθεί χωρίς κάποια μορφή λαϊκής συναίνεσης και συμμετοχής. Επίσης εδώ επιβεβαιώνεται η σημασία της κυριαρχίας του νόμου ως τρόπου οριοθέτησης της νόμιμης δράσης αυτών που ασκούν «δημόσια» εξουσία – δηλαδή των φιλόσοφων-βασιλέων. Είναι επίσης σημαντικό ότι εισάγεται η θεωρία ενός «μικτού κράτους», που συνδυάζει στοιχεία μοναρχίας και δημοκρατίας, προαναγγέλλοντας κάποιες θέσεις που αναπτύχθηκαν αργότερα από τον Αριστοτέλη.

Ο Πλάτων μάλιστα συνέλαβε και ένα σύστημα πολλαπλής ψήφου, του οποίου κάτι αντίστοιχο εμφανίστηκε αργότερα, στα κείμενα διακεκριμένων θεωρητικών. Αλλά οι ιδέες αυτές στο σύνολό τους δεν αναπτύχθηκαν συστηματικά και η απόπειρα του Πλάτωνα να εμπλουτίσει την αντίληψή του περί ενός επιθυμητού συστήματος εξουσίας με κάποια δημοκρατικά στοιχεία, δεν κατέληξε σε ένα νέο δημοκρατικό μοντέλο.

Ο Αριστοτέλης για τη γυμναστική

Ο Αριστοτέλης όχι μόνο δεν αμφισβητεί την ανάγκη της σωματικής εκγύμνασης, αλλά τη θέτει σε απόλυτη προτεραιότητα: «… επιβάλλεται να προηγείται η φροντίδα για το σώμα από τη φροντίδα για την ψυχή…». (1334b25 – 26), άποψη που επαναλαμβάνει: «… η παιδεία πρέπει να παρέχεται πρώτα με τη συνήθεια παρά με το λόγο, και να ασχολείται πρώτα με το σώμα παρά με το πνεύμα…». (1338b 4 – 6). Το τελικό συμπέρασμα επικυρώνει τα παραπάνω: «… συνάγεται καθαρά από αυτά ότι προηγείται η αγωγή των παιδιών η προερχόμενη από τους γυμναστές και τους παιδοτρίβες». (1338b 6 – 7).

Ωστόσο, αυτό που πρώτα διευκρινίζεται είναι ότι άλλο γυμναστική κι άλλο σωματική καταπόνηση: «Σήμερα μερικές από τις φημισμένες πόλεις για τη φροντίδα των παιδιών επιμένουν στην αθλητική διάπλαση του σώματος σε βάρος της σωματικής μορφής και ανάπτυξης». (1338b 9 – 11). Οι πόλεις που αναφέρεται ο Αριστοτέλης είναι κυρίως το Άργος και η Θήβα). Η επισήμανση ότι η επιμονή στην αθλητική διάπλαση είναι σε βάρος της σωματικής ανάπτυξης καταδεικνύει το ζημιογόνο της υπερβολής, που όχι μόνο δεν ασκεί το σώμα, αλλά το στρεβλώνει.

Η εξαντλητική εντατικοποίηση που απαιτεί η αθλητική εκδοχή της γυμναστικής οδηγεί περισσότερο στην εξασθένηση της αντοχής παρά στην ενδυνάμωση: «Ισχυρή απόδειξη της δυνατής αυτής επίπτωσης είναι το γεγονός ότι στους πίνακες των Ολυμπιονικών σε δύο τρεις μόνο περιπτώσεις θα εύρισκε κανείς ότι νίκησαν στους αγώνες οι ίδιοι αθλητές αγωνιζόμενοι ως παιδιά και ως άντρες, επειδή οι υποχρεωτικές και επίπονες ασκήσεις κατά τη νεότητά τους εξάντλησαν τη δυναμικότητά τους». (1338b 42 – 1339a 4).

Φυσικά, αυτό που ο Αριστοτέλης ονομάζει αθλητισμό σήμερα θα το λέγαμε πρωταθλητισμό. Η ουσία όμως δεν αλλάζει. Η γυμναστική, όταν τίθεται αυστηρά στη λογική των επιδόσεων χάνει το σκοπό της, αφού οφείλει να κινηθεί στα άκρα προκειμένου να εξυπηρετήσει τον ανταγωνισμό. Το γεγονός ότι οι περισσότεροι νέοι αδυνατούν να επαναλάβουν ως άντρες τις διακρίσεις που είχαν στους Ολυμπιακούς αγώνες αποδεικνύει το εσφαλμένο της κατάχρησης.

Εξάλλου, η γυμναστική που αποσκοπεί στα αθλητικά επιτεύγματα δεν έχει άλλη επιλογή από το να εστιάσει κυρίως σ’ εκείνα τα μέλη του σώματος που θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στη διεκπεραίωση του εκάστοτε αθλήματος. Με άλλα λόγια, παύει να αφορά το σώμα στο σύνολό του και παίρνει τη μορφή της βίαιης εξάσκησης ενός μόνο μέρους: «Το σώμα είναι καλό να μάθει στη σκληραγωγία, αλλά όχι με βίαιες ασκήσεις και ούτε με την άσκηση και ενίσχυση ενός μέλους μόνο του σώματος, όπως είναι η τάση των αθλητών, αλλά με σκοπό την πραγμάτωση των επιδιώξεων των ελεύθερων πολιτών». (1335b 8 – 11).

Ο ελεύθερος πολίτης θέλοντας να εκπληρώσει το πρότυπο του «καλός κι αγαθός» οφείλει να πραγματώνει το «νους υγιής εν σώματι υγιεί». Και το υγιές σώμα δε σχετίζεται με την κακομεταχείριση, που σταδιακά θα το αχρηστεύσει. Από την άποψη αυτή, ο αθλητισμός δεν ταιριάζει στους ελεύθερους.

Όμως, η γυμναστική δεν είναι μόνο σωματική άσκηση, αλλά συμβάλλει και στη διάπλαση της ψυχής. Το σθένος, η ανδρεία, η αντοχή στις αντιξοότητες και στους κινδύνους, με δυο λόγια αυτό που ονομάζουμε ευψυχία είναι η κύρια μέριμνα του παιδοτρίβη. Το γυμνασμένο σώμα είναι το υγιές σώμα και οι δυνατότητες της ψυχής βρίσκουν γόνιμο έδαφος μέσα σ’ ένα τέτοιο σώμα. «Η ψυχή δεν υπάρχει χωρίς το σώμα, αλλά δεν είναι είδος σώματος. Δεν είναι σώμα, αλλά κάτι από το σώμα. Γι’ αυτό υπάρχει μέσα στο σώμα, και μάλιστα σε συγκεκριμένο σώμα».

Και συμπληρώνει: «Σύμφωνα με τον αριστοτελικό ορισμό, ψυχή είναι η πρώτη εντελέχεια ενός φυσικού, οργανικού σώματος, που έχει τη δυνατότητα της ζωής, και, επίσης, έχει μέσα του την αρχή της κίνησης και της στάσης. Εντελέχεια είναι η μορφή του όντος που υπάρχει σε κατάσταση δυνατότητας. Η ψυχή, δηλαδή, είναι μια υπόσταση με την έννοια της μορφής. Η χαρακτηριστική αριστοτελική διατύπωση, είναι πως η ψυχή είναι αυτό που ένα συγκεκριμένο σώμα ήταν να είναι. Είναι αιτία και αρχή του ζωντανού σώματος, η πηγή και ο σκοπός της κίνησής του».

Ο Αριστοτέλης στο Β΄ βιβλίο από το «Περί Ψυχής» αναφέρει: «… κάθε φυσικό σώμα, που έχει ζωή, πρέπει να είναι υπόσταση, και μάλιστα με την έννοια της σύνθετης υπόστασης». (412a 15 – 16). Φυσικά ως σύνθετη υπόσταση εννοείται η ύλη και η μορφή. Η ύλη ταυτίζεται με το δυνάμει, τη δυνατότητα. Το μάρμαρο (ύλη) είναι δυνάμει άγαλμα. Για να γίνει και ενεργεία πρέπει πρώτα να το φιλοτεχνήσει ο γλύπτης, να πάρει δηλαδή τη μορφή του αγάλματος. Το ενεργεία, η πραγμάτωση δηλαδή του δυνάμει, ταυτίζεται με τη μορφή. Η εντελέχεια είναι η τάση κάθε όντος να φτάσει στην τέλεια κατάστασή του, να επιτελέσει δηλαδή με τον καλύτερο τρόπο το έργο για το οποίο είναι πλασμένο: «… η ψυχή είναι η πρώτη εντελέχεια ενός φυσικού σώματος, που έχει τη δυνατότητα της ζωής». (412a 27 – 29).

Με άλλα λόγια, η ψυχή είναι η τελειότητα, όπου το σώμα πρέπει να φτάσει μέσα από την εξελικτική του πορεία. Γι’ αυτό και η φράση του Χριστοδούλου: «… η ψυχή είναι αυτό που ένα συγκεκριμένο σώμα ήταν να είναι». Γιατί κατά τον Αριστοτέλη: «Η ψυχή, επομένως, είναι εντελέχεια ενός τέτοιου σώματος». (412a 21 – 22).

Από τη στιγμή που η ψυχή τίθεται ως εντελέχεια του σώματος, δηλαδή ως δυνητική μορφή ενός όντος, αν ολοκληρώσει την εξελικτική του πορεία, αυτό που μένει είναι ότι το σώμα οφείλει να εκπληρώσει τις επιταγές τις ψυχής. Γι’ αυτό το σώμα ταυτίζεται με την ύλη: «γιατί, κάθε πράγματος η εντελέχεια, είναι φυσικό να πραγματώνεται μέσα σε εκείνο που έχει τη δυνατότητα να γίνει αυτό το πράγμα, και μέσα στην κατάλληλη ύλη. Ότι, επομένως, η ψυχή είναι μια ορισμένη εντελέχεια, και μορφή εκείνου που έχει τη δυνατότητα να είναι κάτι συγκεκριμένο, γίνεται φανερό από αυτά που είπαμε». (414a 27 – 30).

Γι’ αυτό η ψυχή ταυτίζεται με τη μορφή, ως εντελέχεια της ύλης, ως δηλαδή τελική υπόσταση, που, έστω δυνητικά, οφείλει να δώσει στο σώμα. Κι αυτός είναι ο λόγος που η ψυχή και το σώμα είναι αλληλένδετα, όπως αλληλένδετα είναι το μάρμαρο (ύλη) με το άγαλμα (μορφή).

Το σώμα, αποστερούμενο την εντελέχεια της ψυχής δεν έχει νόημα, αφού κάθε πράγμα υφίσταται μονάχα αν μπορεί να εκπληρώσει το έργο για το οποίο είναι πλασμένο (τελεολογία), όπως το κομμένο χέρι δεν είναι χέρι, αφού τελεολογικά αχρηστεύεται, ασχέτως αν εξακολουθούμε να το λέμε χέρι. Με τον ίδιο τρόπο, το αποκομμένο από την ψυχή σώμα, αν θα μπορούσε να ειπωθεί κάτι τέτοιο, είναι άχρηστο καθώς αποκόβεται από τον τελικό του σκοπό, που νοηματοδοτεί την ύπαρξή του.

Από την άλλη, μια ψυχή χωρίς σώμα είναι επίσης άχρηστη, αφού στερείται της ύλης που θα οδηγήσει στην εντελέχεια. Είναι σαν να μιλάμε για άγαλμα χωρίς μάρμαρο: «και επειδή η ψυχή είναι πρωταρχικά αυτό με το οποίο ζούμε και αισθανόμαστε και σκεπτόμαστε, το συμπέρασμα είναι πως η ψυχή είναι έννοια και μορφή, και όχι ύλη και το υποκείμενο. Πράγματι, η υπόσταση, όπως είπαμε, έχει τρεις σημασίες: σημαίνει τη μορφή, την ύλη και τελικά τη σύνθεση των δύο. Από αυτά, πάλι, η ύλη είναι μια δυνατότητα, ενώ η μορφή εντελέχεια. Και, επειδή το έμψυχο είναι αυτό που αποτελείται και από τα δύο, δεν είναι το σώμα εντελέχεια της ψυχής, αλλά η ίδια» (η ψυχή εννοείται) «εντελέχεια ενός ορισμένου σώματος. Και, γι’ αυτό, σωστά σκέπτονται, αυτοί που θεωρούν πως ούτε υπάρχει χωρίς το σώμα, ούτε είναι η ψυχή ένα είδος σώματος». (414a 13 – 22).

Αποδεχόμενοι ότι η ψυχή, ως εντελέχεια και μορφή, επιδιώκει το θάρρος και την ανδρεία, η γυμναστική είναι η μέθοδος που πλάθει την ύλη (σώμα) σύμφωνα με τις επιταγές που έχουν οριστεί γι’ αυτήν. Είναι δηλαδή ο τρόπος που το «δυνάμει» γίνεται «ενεργεία», που το σώμα θα φτάσει στην ολοκλήρωσή του σύμφωνα με τα παραγγέλματα της ψυχής. Όμως, και πάλι τίθενται όρια, τα οποία, εάν ξεπεραστούν, θα επέλθουν τα αντίθετα αποτελέσματα. Με άλλα λόγια, όπως το σώμα καταπονείται και τελικά εξασθενεί από την επίπονη άσκηση των αθλητικών επιδόσεων, έτσι και η ψυχή ζημιώνεται, αφού το θάρρος το διαδέχεται η θρασύτητα, ιδίως στην περίπτωση που η επίπονη γυμναστική δε συνοδεύεται από την πνευματική καλλιέργεια.

Στο όγδοο βιβλίο των «Πολιτικών» ο Αριστοτέλης εξηγεί: «Εκείνοι πάλι που επιτρέπουν να υποβάλλονται τα παιδιά τους σε αυτές τις σκληρές εκπαιδεύσεις και τα αφήνουν απαιδαγώγητα στα αναγκαία, τα καθιστούν χυδαία, αφού τα κάνουν ικανά σε ένα μόνο έργο/τομέα της πολιτικής και σε αυτό χειρότερα από τους άλλους, όπως δείχνει η λογική». (1338b 32 – 36).

Η αγριότητα και η καθημερινή σκληραγωγία όχι μόνο δεν παραπέμπουν στον ελεύθερο άνθρωπο, αλλά περισσότερο τείνουν προς τη βαρβαρότητα: «… υπάρχουν πολλά βαρβαρικά έθνη στα οποία διακρίνονται τάσεις ανθρωποκτονίας και ανθρωποφαγίας, όπως οι Αχαιοί και οι Ηνίοχοι γύρω από τον Πόντο, καθώς και άλλα ηπειρωτικά έθνη, όμοια αλλά και χειρότερα από αυτά, τα οποία είναι μεν ληστρικά δε διακρίνονται όμως από ανδρεία». (1338b 19 – 24).

Όσο για τους Σπαρτιάτες, που προήγαγαν σε ιδεώδες τη στρατιωτική εκγύμναση και τη σκληραγωγία, ο Αριστοτέλης σχολιάζει: «Επιπλέον γνωρίζουμε ότι οι Σπαρτιάτες όσο αυτοί μόνο υπέβαλλαν τον εαυτό τους σε επίπονες εκπαιδεύσεις, υπερείχαν των άλλων, τώρα όμως υπολείπονται και στους αθλητικούς αγώνες και στους πολέμους. Με άλλα λόγια δεν ήταν ανώτεροι, επειδή εφάρμοζαν στους νέους αυτό τον τρόπο γυμναστικής αγωγής, αλλά επειδή αυτοί μόνο ασκούνταν, ενώ οι άλλοι όχι». (1338b 24 – 29).

Τελικώς, το στοιχείο που θα καθορίσει τις ισορροπίες είναι η μεσότητα και, όταν γίνεται λόγος για παιδαγωγικά ζητήματα αυτό που μένει ως ένδειξη μέτρου είναι ο πλουραλισμός. Η αγωγή που εμμένει στην καλλιέργεια μιας μόνο αρετής δεν μπορεί παρά να οδηγηθεί στην υπερβολή, δηλαδή να αποτύχει. Ο άνθρωπος, ως πολυδιάστατο ον, οφείλει να βρεθεί μπροστά σε όλα τα παιδαγωγικά ερεθίσματα και να καλλιεργήσει όλες τις αρετές της ψυχής: «Και όμως, όπως επαναλάβαμε πολλές φορές, δεν είναι σωστό να κατευθύνουν οι άνθρωποι την αγωγή αποβλέποντας στην άσκηση μίας αρετής ούτε στην άσκηση κυρίως μιας συγκεκριμένης αρετής, διότι, αν επικεντρώσουν τη φροντίδα τους σε αυτή, δε θα κατορθώσουν την επίτευξη ούτε αυτής». (1338b 14 – 17).

Ο στόχος της παιδείας είναι η ευγένεια της ψυχής. Το θάρρος και η ανδρεία προϋποθέτουν αυτή την ευγένεια, αφού η γενναιότητα υφίσταται, μονάχα, όταν τίθεται στην υπηρεσία ενός ανώτερου σκοπού και συνοδεύεται από την επίγνωση του κινδύνου. Η γενναιότητα προϋποθέτει τη συνείδηση. Η άγνοια του κινδύνου ταιριάζει στην αφροσύνη και η έλλειψη ανώτερου σκοπού στη βαρβαρότητα: «Συνεπώς είναι σωστό να πρωταγωνιστεί το ευγενές και όχι το θηριώδες, καθώς ούτε ο λύκος ούτε κανένα άλλο θηρίο μπορεί να ριψοκινδυνεύσει για κάποιον ανώτερο σκοπό παρά μόνο ο ευγενής άνθρωπος». (1338b 29 – 32).

Επιπλέον, όταν η εκπαίδευση εστιάζει στην πνευματική εξάσκηση είναι καλό να χαλαρώνει τη σωματική και το αντίστροφο, αφού η εντατικοποίηση και στους δύο τομείς συγχρόνως κρίνεται ζημιογόνα: «… δεν ενδείκνυται να καταπονούνται συγχρόνως και το πνεύμα και το σώμα, καθώς το κάθε είδος άσκησης αντίστοιχα από μόνο του καταπονεί το αντίθετό του, δηλαδή ο σωματικός κόπος ταλαιπωρεί το πνεύμα και ο πνευματικός κόπος το σώμα». (1339a 7 – 10).

Αυτό που μένει είναι οι τελικές συστάσεις του Αριστοτέλη για τη σωστή εκγύμναση των νέων, η οποία οφείλει να συνδέεται άρρηκτα με την ηλικία τους: «… ως την εφηβική ηλικία χρειάζεται να δίνονται ελαφρότερες γυμναστικές ασκήσεις, να αποφεύγονται η αυστηρή δίαιτα και ο εξαναγκασμός σε επίπονες ασκήσεις, για να μην εμποδίζεται καθόλου η φυσιολογική ανάπτυξη του σώματος. […] Όταν περάσουν τρία χρόνια από την αρχή της εφηβείας, τότε μαζί με τα άλλα μαθήματα είναι ο κατάλληλος χρόνος να επιδίδονται οι νέοι σε επίπονες ασκήσεις και σε αναγκαστική δίαιτα». (1338b 40 – 43, 1339a 4 – 7).

Θα έλεγε κανείς πως η διευκρίνιση ότι η αναγκαστική δίαιτα και οι επίπονες ασκήσεις πρέπει να γίνουν τρία χρόνια μετά την εφηβεία παραπέμπει περισσότερο σε στρατιωτική προετοιμασία, που αναγκαστικά εμπεριέχει την αυστηρή εκγύμναση. Υπό αυτό τον όρο, δε θα ήταν υπερβολή να γίνει λόγος και για την πειθαρχία και την αυτοσυγκράτηση ως αρετές της ψυχής. Όμως, κι αυτή η συνθήκη, όσο κι αν τίθεται ως κάτι αναγκαίο, είναι συνυφασμένη με την παροδικότητα.

Ο Αριστοτέλης δεν ασπάζεται το σπαρτιατικό μοντέλο της διαρκούς πολεμικής προετοιμασίας, γιατί, εν τέλει, τείνει στο θηριώδες: «οι Σπαρτιάτες από την άλλη […] καθιστούν θηριώδη τα παιδιά τους με τις επίπονες ασκήσεις, γιατί κατά τη γνώμη τους έτσι ενισχύεται πάρα πολύ η ανδρεία τους». (1338b 12 – 14). Όμως το θηριώδες δε συνάδει με την ευγένεια. Κατά συνέπεια δε θα μπορούσε να εκπληρώνει το ιδεώδες του ελεύθερου ανθρώπου.

 

Αριστοτέλης: «Πολιτικά», «Περί Ψυχής»

Υπευθυνότητα

Το να είμαστε υπεύθυνοι για τον εαυτό μας και για τις πράξεις μας είναι αυτονόητο για κάθε ενήλικο. Τότε γιατί τόσο λίγοι ενήλικοι θεωρούν τον εαυτό τους υπεύθυνο;

Όταν λέω υπεύθυνο, δεν εννοώ αυτόν που βγάζει τα πιάτα από το πλυντήριο, που ταϊζει το μωρό, που σιδερώνει, που ψωνίζει γάλα και ψωμί από το φούρνο. Άλλες οι ευθύνες του σπιτιού – αν και καμιά φορά και εδώ υπάρχουν ανεύθυνοι – και άλλη η ευθύνη της ζωής μας.

Η υπευθυνότητά μας μάς κινεί να κάνουμε ψυχολογικά κτήμα μας οτιδήποτε έχουμε δεσμευτεί να κάνουμε, είτε μεγάλο είτε μικρό, και να νιώθουμε συναισθηματικά ικανοί να το ολοκληρώσουμε. Αν για κάποιο λόγο δεν μπορούμε να το φέρουμε σε πέρας, δεν ψάχνουμε να βρούμε τρόπο να ρίξουμε το φταίξιμο σε κάποιον άλλο. Δεν ψάχνουμε για δικαιολογίες, ούτε απολογούμαστε.

Δε γίνεται να είμαστε αληθινοί με τον εαυτό μας αν δε δεχτούμε αυτή την προϋπόθεση. Η απόφασή μας να φτάνουν τα πράγματα ως το τέλος και να πραγματοποιούνται, χτίζουν τη φήμη μας και οι άλλοι μπορούν να στηρίζονται σ’ εμάς στη ζωή και τη δουλειά.

Υπευθυνότητα σημαίνει να βρισκόμαστε εμείς στο τιμόνι και να παίρνουμε την ευθύνη για τις πράξεις μας. Έτσι σταματάμε να παριστάνουμε το θύμα των ανθρώπων και των καταστάσεων. Μπαίνοντας επικεφαλής του εαυτού μας παίρνουμε την ευθύνη του ποιοι είμαστε και τι κάνουμε. Είναι μεγάλη χαρά και ελευθερία να ξέρεις πως οι πράξεις σου επηρεάζουν το πεπρωμένο σου.

Ορισμένοι έχουν την εντύπωση ότι η υπευθυνότητα είναι δείγμα βαρετού χαρακτήρα. Νομίζουμε ότι, με το να είμαστε ασυνεπείς, να αργούμε, να μην τηρούμε τις υποσχέσεις μας, δείχνουμε ξύπνιοι και ενδιαφέροντες άνθρωποι.

Ωστόσο η ανευθυνότητα στηρίζεται στα πιστεύω που έχουμε για τον εαυτό μας και τους άλλους. Όταν πιστεύουμε ότι έτσι γεννηθήκαμε, έτσι μας μάθανε, αυτό είναι το χούι μας, δε φταίμε, δεν μπορούμε να αλλάξουμε, βρίσκουμε δεκάδες δικαιολογίες για να αποφύγουμε την ευθύνη. Οι δικαιολογίες είναι το αγαπημένο χόμπι πολλών ανθρώπων και σιωπηρά αποδεκτό από την κουλτούρα μας. Υπάρχει πάντα μια δικαιολογία για όλα. Για την αποτυχία στις σχολικές εξετάσεις, για τα σχόλια των άλλων, για την αναβολή ενός σχεδίου, γιατί ο διευθυντής προτιμάει τους ηλίθιους.

Οι δικαιολογίες είναι προσφιλής τεχνική που μας αποτρέπει από το να βρισκόμαστε στο τιμόνι της ζωής μας.

Ό,τι κι αν έχει συμβεί στο παρελθόν, ό,τι κι αν έχουμε αποφύγει, η μόνη πηγή δικαιολογιών είναι ο εαυτός μας.

Συνήθως ο λόγος που παραμένουμε ανεύθυνοι είναι γιατί πάντα κάτι κερδίζουμε παριστάνοντας το θύμα. Ή γιατί βολευόμαστε ή γιατί είναι εύκολο ή για να μη χάσουμε την ασφάλειά μας ή για να αποφύγουμε κάτι σαμποτάροντας τον εαυτό μας ή για να χειριστούμε τον άλλον.

Το να ορίζεις τον εαυτό σου είναι ευτυχία. Τόσοι πόλεμοι έγιναν για την ανεξαρτησία και την ελευθερία του ατόμου, γιατί να δίνουμε τη δύναμή μας στους άλλους;

Ο Αχνός στον Καθρέφτη

Πριν από 3000 χρόνια, υπήρχε ένας άνθρωπος όπως εσείς και εγώ, που ζούσε κοντά σε μια πόλη περιστοιχισμένη από βουνά. Μελετούσε για να γίνει Σαμάνος, να διδαχθεί τη γνώση των προγόνων του, αλλά δεν συμφωνούσε απολύτως, με όλα όσα διδασκόταν. Μέσα του, ένοιωθε οτι πρέπει να υπάρχει και κάτι παραπάνω. Μια μέρα κοιμήθηκε μέσα σε μια σπηλιά και ονειρεύτηκε οτι είδε τον εαυτό του να κοιμάται.

Μια νύχτα με νέα Σελήνη βγήκε από τη σπηλιά του. Ο ουρανός ήταν καθαρός και μπορούσε να δει χιλιάδες αστέρια. Έπειτα κάτι συνέβη μέσα του που μεταμόρφωσε τη ζωή του παντοτινά.

Κοίταξε τα χέρια του, αισθάνθηκε το σώμα του και άκουσε τη φωνή του να λέει: «Είμαι φτιαγμένος από Φως, Είμαι φτιαγμένος από τα άστρα.»

Κοίταξε ξανά προς τα άστρα και συνειδητοποίησε πως δεν είναι τα άστρα που δημιουργούν φως, παρά είναι το Φως που δημιουργεί τα άστρα.

«Οτιδήποτε είναι δημιουργημένο από Φως» είπε. «Και ο ενδιάμεσος χώρος δεν είναι κενός.» Και ήξερε πως οτιδήποτε υπάρχει είναι ένα ζωντανό Όν. Και πως το Φως είναι ο αγγελιοφόρος της ζωής. Διότι είναι ζωντανό και εμπεριέχει όλες τις πληροφορίες.

Έπειτα συνειδητοποίησε πως αν και ήταν δημιουργημένος από τα άστρα, δεν ήταν αυτά τα άστρα.

«Βρίσκομαι ανάμεσα στα άστρα,» σκέφτηκε. Έτσι ονόμασε τα άστρα το “Τονάλ” και το φως ανάμεσα τους το “Ναγουάλ” και ήξερε οτι αυτό που δημιουργούσε την αρμονία και τον χώρο ανάμεσα στα δυο είναι Ζωή ή Πρόθεση.

Δίχως Ζωή, το Τονάλ και το Ναγουάλ δεν θα υπήρχαν. Ζωή είναι η δύναμη του απόλυτου, του ανώτατου, του Δημιουργού που δημιουργεί τα πάντα.

Αυτό είχε ανακαλύψει: Ό,τι υπάρχει είναι μια εκδήλωση (φανέρωση) του ενός ζωντανού όντος που ονομάζουμε Θεό. Όλα, είναι Θεός. Και κατέληξε στο συμπέρασμα οτι η ανθρώπινη αντίληψη, είναι απλώς το φως που αντιλαμβάνεται το φως.

Επίσης είδε οτι η ύλη είναι καθρέφτης. Όλα είναι ένας καθρέφτης που αντανακλά το φως και δημιουργεί εικόνες από αυτό το φως. Και ο κόσμος της ψευδαίσθησης, το “Όνειρο”, είναι απλώς σαν τον αχνό ο οποίος δεν μας αφήνει να δούμε αυτό που πραγματικά είμαστε. «Ο αληθινός εαυτός μας είναι αγνή αγάπη, αγνό Φως», είπε.

Αυτή η συνειδητοποίηση του άλλαξε την ζωή. Όταν έμαθε τι ήταν στην πραγματικότητα, κοίταξε γύρω του τους άλλους ανθρώπους και το υπόλοιπο της φύσης, και ενθουσιάστηκε με αυτό που έβλεπε. Είδε τον εαυτό του σε όλα – σε κάθε άνθρωπο, σε κάθε ζώο, σε κάθε δέντρο, στο νερό, στη βροχή, στα σύννεφα, στη γη.

Και είδε οτι η Ζωή ανακάτεψε το Τονάλ και το Ναγουάλ με διαφορετικούς τρόπους για να δημιουργήσει δισεκατομμύρια εκδηλώσεις της Ζωής. Μέσα σ’ αυτά τα λίγα λεπτά κατανόησε τα πάντα.

Είχε ενθουσιαστεί και η καρδιά του γέμισε με ειρήνη. Δεν μπορούσε να περιμένει να πει στους συνανθρώπους του, τι είχε ανακαλύψει. Αλλά δεν υπήρχαν λέξεις να το εξηγήσει. Προσπάθησε να το πει σε άλλους, αλλά δεν μπορούσαν να τον καταλάβουν.

Μπορούσαν να δουν ότι είχε αλλάξει, ότι κάτι όμορφο εξέπεμπαν τα μάτια και η φωνή του. Παρατήρησαν ότι δεν είχε πλέον κρίση για οτιδήποτε και για κανέναν. Δεν ήταν σαν κανέναν άλλον πλέον.

Μπορούσε να τους καταλάβει όλους πολύ καλά, αλλά κανένας δεν μπορούσε να τον καταλάβει. Πίστεψαν ότι ήταν μια ενσάρκωση του Θεού και χαμογέλασε όταν το άκουσε και είπε: «Είναι αλήθεια. «Είμαι Θεός. Αλλά… και εσείς επίσης είστε Θεός.»

«Είμαστε το ίδιο εσείς και εγώ. Είμαστε εικόνες του Φωτός. Εμείς είμαστε Θεός.» Αλλά ακόμη οι άνθρωποι δεν τον καταλάβαιναν. Είχε ανακαλύψει οτι ήταν ένας καθρέφτης για τους υπόλοιπους ανθρώπους. Ένας καθρέφτης μέσα στον οποίο μπορούσε να δει τον εαυτό του.

«Όλοι είναι ένας καθρέφτης», είπε. Έβλεπε τον εαυτό του στον καθένα, αλλά κανένας δεν έβλεπε αυτόν ως τον εαυτό τους. Και κατάλαβε οτι όλοι ονειρευόντουσαν, αλλά χωρίς επίγνωση, χωρίς να γνωρίζουν τι πραγματικά είναι.

Δεν μπορούσαν να τον δουν ως τον εαυτό τους, επειδή υπήρχε ένας τοίχος από καπνό ή αχνό ή ομίχλη ανάμεσα στους καθρέφτες. Και αυτός ο αχνός δημιουργήθηκε από την ερμηνεία των εικόνων του Φωτός – το “Όνειρο” των ανθρώπων. Και γνώριζε οτι σύντομα θα ξεχνούσε όλα αυτά που έμαθε. Ήθελε να θυμάται όλα τα οράματα που είχε, έτσι αποφάσισε να ονομάσει τον εαυτό του “ο Αχνός στον Καθρέφτη”, έτσι ώστε πάντα να ξέρει οτι η ύλη είναι καθρέπτης. Και ο αχνός ενδιάμεσα, είναι αυτό που μας εμποδίζει να γνωρίσουμε τι είμαστε. Είπε: «Είμαι ο Αχνός στον Καθρέφτη, επειδή βλέπω στον εαυτό μου όλους εσάς, αλλά δεν αναγνωρίζουμε ο ένας τον άλλον εξαιτίας του αχνού ανάμεσά μας. Αυτός ο αχνός είναι το “Όνειρο” και ο καθρέφτης είστε εσείς, ο ονειρευτής.»

Η ΕΞΗΜΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ

«Ό,τι βλέπετε και ακούτε αυτή τη στιγμή δεν είναι παρά ένα όνειρο. Ονειρεύεστε τώρα, αυτή τη στιγμή. Ονειρεύεστε με τον εγκέφαλο ξύπνιο. Τα όνειρα είναι η κύρια λειτουργία του νου και ο νους ονειρεύεται 24 ώρες το εικοσιτετράωρο. Ονειρεύεται όταν ο εγκέφαλος είναι ξύπνιος και ονειρεύεται επίσης όταν ο εγκέφαλος κοιμάται.

Η διαφορά είναι, ότι όταν ο εγκέφαλος είναι ξύπνιος, υπάρχει ένα πλαίσιο ύλης που μας κάνει να αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα με έναν γραμμικό τρόπο. Όταν πηγαίνουμε για ύπνο, δεν υπάρχει αυτό το πλαίσιο και το όνειρο έχει την τάση να αλλάζει συνεχώς. Οι άνθρωποι ονειρεύονται αδιαλείπτως. Πριν γεννηθούμε, οι άνθρωποι πριν από εμάς δημιούργησαν ένα μεγάλο εξωτερικό όνειρο, που ονομάσαμε, το όνειρο της κοινωνίας ή το όνειρο του πλανήτη.

Το όνειρο του πλανήτη είναι το συλλογικό όνειρο εκατομμυρίων μικρότερων, ατομικών ονείρων, τα οποία όλα μαζί δημιουργούν ένα όνειρο μιας οικογένειας, ένα όνειρο μιας κοινότητας, ένα όνειρο μιας πόλης, ένα όνειρο μιας χώρας και τελικώς, ένα όνειρο ολόκληρης της ανθρωπότητας. Το όνειρο του πλανήτη περιλαμβάνει το σύνολο των κανόνων της κοινωνίας, τις πεποιθήσεις της, τους νόμους της, τις θρησκείες της, τους διαφορετικούς πολιτισμούς και τους τρόπους να υπάρχεις, τις κυβερνήσεις της, τα σχολεία, κοινωνικά γεγονότα και τις διακοπές.

Γεννιόμαστε με την ικανότητα να μάθουμε πώς να ονειρευτούμε και οι άνθρωποι που ζουν πριν από εμάς, μας μαθαίνουν πώς να ονειρευτούμε με τον τρόπο που οι κοινωνίες ονειρεύονται. Το εξωτερικό όνειρο έχει τόσους πολλούς κανόνες έτσι ώστε όταν ένα παιδί γεννιέται, προσελκύουμε την προσοχή του παιδιού, και εισάγουμε αυτούς τους κανόνες στο μυαλό του. Το εξωτερικό όνειρο χρησιμοποιεί τη μαμά και το μπαμπά, τα σχολεία και τη θρησκεία για να μας διδάξει πώς να ονειρευτούμε.

Προσοχή, είναι η ικανότητα που έχουμε να κάνουμε διακρίσεις και να εστιάζουμε μόνον σε αυτό που θέλουμε να αντιληφθούμε. Μπορούμε να αντιληφθούμε χιλιάδες πράγματα ταυτοχρόνως, αλλά χρησιμοποιώντας την προσοχή μας, μπορούμε να κρατάμε οτιδήποτε θέλουμε να αντιληφθούμε στο προσκήνιο του μυαλού μας.

Οι ενήλικες γύρω μας προσελκύουν την προσοχή μας και βάζουν πληροφορίες μέσα στο μυαλό μας μέσω της επανάληψης. Με αυτό τον τρόπο μάθαμε το οτιδήποτε γνωρίζουμε. Με τη χρήση της προσοχής μας μάθαμε ολόκληρη την πραγματικότητα, ένα ολόκληρο όνειρο.

Μάθαμε πώς να συμπεριφερόμαστε στην κοινωνία: τι να πιστεύουμε και τι όχι, τι είναι αποδεκτό και τι δεν είναι, τι είναι καλό και τι είναι κακό, τι είναι όμορφο και τι είναι άσχημο, τι είναι σωστό και τι είναι λάθος. Ήταν ήδη εκεί όλα. όλη αυτή η γνώση, όλοι αυτοί οι κανόνες και οι αντιλήψεις για το πώς πρέπει να συμπεριφερθείς ζώντας σ’ αυτό τον κόσμο. Όταν ήσουν στο σχολείο, καθόσουν σε μια μικρή καρέκλα και έδινες την προσοχή σου σε αυτά που σου δίδασκε ο δάσκαλος.

Όταν πήγες στην εκκλησία, έδωσες την προσοχή σου σε αυτά που ο παπάς ή ο λειτουργός σου έλεγαν. Είναι της ίδιας βαρύτητας με τη Μαμά και τον Μπαμπά, αδελφούς και αδελφές. Όλοι προσπαθούν να προσελκύσουν την προσοχή σου.

Μαθαίνουμε επίσης να προσελκύουμε την προσοχή άλλων ανθρώπων και αναπτύσσουμε μια ανάγκη για προσοχή η οποία μπορεί να γίνει πολύ ανταγωνιστική.

Τα παιδιά ανταγωνίζονται για την προσοχή των γονιών τους, των δασκάλων τους, των φίλων τους. «Κοίτα με! Κοίτα τι κάνω! Έι, εδώ είμαι.» Η ανάγκη για προσοχή γίνεται πολύ ισχυρή και εξακολουθεί ως την ενηλικίωση. Το εξωτερικό όνειρο προσελκύει την προσοχή μας και μας διδάσκει τι να πιστεύουμε, ξεκινώντας με τη γλώσσα που μιλάμε.

Η γλώσσα που μιλάμε είναι ο κώδικας για κατανόηση και επικοινωνία ανάμεσα στους ανθρώπους. Κάθε γράμμα, κάθε λέξη σε κάθε γλώσσα, είναι μια συμφωνία. Μόλις κατανοήσουμε τον κώδικα, η προσοχή μας προσελκύεται. Και η ενέργεια μεταφέρεται από το ένα άτομο στο άλλο. Δεν ήταν η επιλογή σου να μιλήσεις Ελληνικά. Δεν επέλεξες τη θρησκεία σου ή τις ηθικές αξίες σου, υπήρχαν ήδη εκεί πριν γεννηθείς. Ποτέ δεν είχαμε την ευκαιρία να επιλέξουμε τι θα πιστέψουμε και τι να μην πιστέψουμε. Ποτέ δεν επιλέξαμε ακόμη και τις μικρότερες από αυτές τις συμφωνίες.

Δεν επιλέγουμε καν το όνομά μας. Ως παιδιά, δεν είχαμε την ευκαιρία να επιλέξουμε τα πιστεύω μας. Αλλά συμφωνήσαμε με τις πληροφορίες που πέρασαν σε εμάς, από το όνειρο του πλανήτη μέσω άλλων ανθρώπων. Ο μόνος τρόπος για την αποθήκευση πληροφοριών είναι η συμφωνία. Το εξωτερικό όνειρο ίσως να προσελκύσει την προσοχή μας, αλλά εάν δεν συμφωνήσουμε, δεν αποθηκεύουμε τη συγκεκριμένη πληροφορία. Μόλις όμως συμφωνήσουμε, το πιστεύουμε και αυτό ονομάζεται πίστη. Το να έχεις πίστη είναι να πιστεύεις άνευ όρων.

Αυτός είναι ο τρόπος που μαθαίνουμε ως παιδιά. Τα παιδιά πιστεύουν οτιδήποτε πουν οι ενήλικοι. Συμφωνούμε μαζί τους και η πίστη μας είναι τόσο ισχυρή, που το σύστημα πεποιθήσεων ελέγχει ολόκληρο το όνειρο της ζωής μας. Δεν επιλέξαμε αυτές τις πεποιθήσεις και ίσως να έχουμε εξεγερθεί εναντίον τους, αλλά δεν είμαστε αρκετά δυνατοί για να νικήσουμε. Το αποτέλεσμα είναι η υποταγή μας στις πεποιθήσεις με τη συμφωνία μας. Ονομάζω αυτή τη διαδικασία, η εξημέρωση των ανθρώπων. Και μέσω αυτής της εξημέρωσης μαθαίνουμε πώς να ζούμε και πώς να ονειρευτούμε.

Στην εξημέρωση των ανθρώπων, οι πληροφορίες από το εξωτερικό όνειρο μεταφέρονται στο εσωτερικό όνειρο, δημιουργώντας ολόκληρο το σύστημα πεποιθήσεών μας. Πρώτα, το παιδί μαθαίνει τα ονόματα των πραγμάτων: Μαμά, Μπαμπάς, γάλα, μπουκάλι. Μέρα με τη μέρα, στο σπίτι, στο σχολείο, στην εκκλησία και από την τηλεόραση, διδασκόμαστε πώς να ζήσουμε, ποιού είδους συμπεριφορά είναι αποδεκτή. Το εξωτερικό όνειρο μας διδάσκει πώς να είμαστε άνθρωποι.

Έχουμε μια ολόκληρη αντίληψη του τι είναι «γυναίκα» και του τι είναι «άντρας». Και μαθαίνουμε επίσης να κρίνουμε. Κρίνουμε τους εαυτούς μας, κρίνουμε άλλους ανθρώπους, κρίνουμε τους γείτονες. Τα παιδιά εξημερώνονται με τον ίδιο τρόπο που εξημερώνουμε ένα σκύλο, μια γάτα, ή οποιοδήποτε άλλο ζώο. Για να διδάξουμε ένα σκυλί, το τιμωρούμε και του δίνουμε επαίνους. Εκπαιδεύουμε τα παιδιά μας τα οποία αγαπούμε τόσο πολύ με τον ίδιο τρόπο που εκπαιδεύουμε οποιοδήποτε κατοικίδιο ζώο: με ένα σύστημα τιμωρίας και ανταμοιβής.

Μας λένε «Είσαι καλό αγόρι», ή «Είσαι καλό κορίτσι», όταν κάνουμε ό,τι η Μαμά και ο Μπαμπάς θέλει να κάνουμε. Όταν δεν το κάνουμε, είμαστε ένα «κακό κορίτσι» ή ένα «κακό αγόρι». Όταν παρενέβην τους κανόνες τιμωρηθήκαμε, Όταν συμμορφωνόμασταν με τους κανόνες, πήραμε ανταμοιβή. Τιμωρηθήκαμε πολλές φορές μέσα σε μια μέρα και επίσης ανταμειφτήκαμε πολλές φορές μέσα σε μια μέρα.

Σύντομα μάθαμε να φοβόμαστε την τιμωρία όπως και το να μην λαμβάνουμε την ανταμοιβή. Η ανταμοιβή είναι η προσοχή που λάβαμε από τους γονείς μας και από άλλους όπως αδέλφια, δασκάλους και φίλους. Σύντομα αναπτύξαμε μια ανάγκη να προσελκύουμε την προσοχή άλλων ανθρώπων έτσι ώστε να πάρουμε την ανταμοιβή.

Με την ανταμοιβή νοιώθουμε ευχάριστα και συνεχίζουμε να κάνουμε ό,τι οι άλλοι θέλουν να κάνουμε για να πάρουμε την ανταμοιβή. Με αυτό τον φόβο της τιμωρίας και τον φόβο του να μην πάρουμε την ανταμοιβή, αρχίζουμε να προσποιούμαστε κάτι που δεν είμαστε, μόνο και μόνο για να ικανοποιήσουμε άλλους, μόνο να είμαστε αρκετά καλοί για κάποιον άλλο.

Προσπαθούμε να ευχαριστήσουμε τη Μαμά και το Μπαμπά, προσπαθούμε να ευχαριστήσουμε τους δασκάλους στο σχολείο, προσπαθούμε να ευχαριστήσουμε την εκκλησία και έτσι αρχίζουμε να υποκρινόμαστε. Προσποιούμαστε κάτι που δεν είμαστε διότι φοβόμαστε την απόρριψη. Ο φόβος της απόρριψης γίνεται ο φόβος του να μην είμαστε αρκετά καλοί. Τελικώς, γινόμαστε κάποιος άλλος.

Γινόμαστε ένα αντίγραφο των πεποιθήσεων της Μαμάς, των πεποιθήσεων του Μπαμπά, των πεποιθήσεων της κοινωνίας και των πεποιθήσεων της θρησκείας.

Όλες οι φυσικές τάσεις μας χάθηκαν κατά τη διαδικασία της εξημέρωσης. Και όταν είμαστε αρκετά μεγάλοι ώστε να αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε, μαθαίνουμε τη λέξη «όχι». Οι ενήλικες λένε, «Μην κάνεις αυτό και μην κάνεις εκείνο».

Εξεγειρόμαστε και λέμε, «Όχι», διότι υπερασπιζόμαστε την ελευθερία μας. Θέλουμε να είμαστε ο εαυτός μας, αλλά είμαστε πολύ μικροί και οι ενήλικοι είναι μεγάλοι και δυνατοί. Μετά από ορισμένο χρονικό διάστημα φοβόμαστε διότι ξέρουμε οτι κάθε φορά που κάνουμε κάτι λάθος, πρόκειται να τιμωρηθούμε.

Η εξημέρωση είναι τόσο ισχυρή, ώστε μετά από κάποιο διάστημα στη ζωή μας δεν χρειαζόμαστε κάποιον να μας εξημερώσει παραπάνω. Δεν χρειαζόμαστε τη Μαμά ή το Μπαμπά, το σχολείο ή την εκκλησία να συνεχίσει να μας εξημερώνει. Είμαστε τόσο καλά εκπαιδευμένοι που εξημερώνουμε οι ίδιοι τον εαυτό μας.

Είμαστε ένα αυτοματοποιημένο εξημερωμένο ζώο.

Μπορούμε πλέον να εξημερώσουμε τους εαυτούς μας κατά το ίδιο σύστημα πεποιθήσεων που μας δόθηκε και να χρησιμοποιήσουμε το ίδιο σύστημα της τιμωρίας και ανταμοιβής. Τιμωρούμε τον εαυτό μας όταν δεν ακολουθούμε τους κανόνες, σύμφωνα με το σύστημα πεποιθήσεών μας, ανταμείβουμε τους εαυτούς μας όταν είμαστε το «καλό αγόρι» ή το «καλό κορίτσι».

Όπως ακριβώς και η κυβέρνηση έχει ένα βιβλίο με νόμους που κυβερνά το όνειρο της κοινωνίας, Το σύστημα πεποιθήσεών μας είναι το βιβλίο των νόμων που κυβερνά το μυαλό μας. Χωρίς αμφιβολία, οτιδήποτε βρίσκεται μέσα σ’ αυτό το Βιβλίο του Νόμου, αυτό είναι η αλήθεια μας. Βασίζουμε όλες τις κρίσεις μας κατά το Βιβλίο του Νόμου, ακόμη και αν αυτές οι κρίσεις αντιβαίνουν την ίδια εσωτερική φύση μας.

Ακόμη και ηθικοί νόμοι όπως οι Δέκα Εντολές είναι προγραμματισμένες μέσα στο μυαλό μας κατά τη διαδικασία της εξημέρωσής μας. Μια -μια, όλες αυτές οι συμφωνίες πηγαίνουν στο Βιβλίο του Νόμου και αυτές οι συμφωνίες κυβερνούν το ατομικό μας όνειρο. Υπάρχει κάτι στο μυαλό μας, που κρίνει τους πάντες και τα πάντα, συμπεριλαμβανομένου του καιρού, του σκύλου, της γάτας – οτιδήποτε.

Ο εσωτερικός Κριτής χρησιμοποιεί ό,τι υπάρχει μέσα στο Βιβλίο του Νόμου μας για να κρίνει οτιδήποτε κάνουμε και δεν κάνουμε, οτιδήποτε σκεφτόμαστε και δεν σκεφτόμαστε και οτιδήποτε αισθανόμαστε και δεν αισθανόμαστε. Οτιδήποτε ζει κάτω από το τυραννικό καθεστώς αυτού του Κριτή.

Κάθε φορά που κάνουμε κάτι που αντιβαίνει το Βιβλίο του Νόμου, ο Κριτής λέει είμαστε ένοχοι, χρειάζεται να τιμωρηθούμε, θα έπρεπε να ντρεπόμαστε. Αυτό συμβαίνει πολλές φορές τη μέρα, μέρα τη μέρα, καθ’ όλη τη ζωή μας.

Υπάρχει ένα άλλο κομμάτι μας που λαμβάνει τις κρίσεις και αυτό το κομμάτι ονομάζεται, το Θύμα. Το Θύμα φέρει την ευθύνη, την ενοχή και τη ντροπή.

Είναι αυτό το κομμάτι μας που λέει: «Καημένε, δεν είμαι αρκετά καλός, δεν είμαι αρκετά έξυπνος, δεν είμαι αρκετά ελκυστικός, δεν είμαι άξιος της αγάπης, τι κρίμα.»

Ο Αρχι-Κριτής συμφωνεί και λέει, «Ναι, δεν είσαι αρκετά καλός.» Και όλο αυτό είναι βασισμένο σε ένα σύστημα πεποιθήσεων που ποτέ δεν επιλέξαμε να πιστέψουμε.

Αυτές οι πεποιθήσεις είναι τόσο ισχυρές, ώστε ακόμη και χρόνια αργότερα όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με νέες αντιλήψεις και προσπαθούμε να πάρουμε τις δικές μας αποφάσεις, βρίσκουμε οτι αυτές οι πεποιθήσεις ακόμη ελέγχουν τις ζωές μας.

Οτιδήποτε αντιβαίνει το Βιβλίο του Νόμου, θα προκαλέσει μια παράξενη αίσθηση στο ηλιακό σου πλέγμα και ονομάζεται φόβος.

Παραβαίνοντας τους κανόνες στο Βιβλίο του Νόμου, ανοίγει τις συναισθηματικές πληγές σου.

Και η αντίδρασή σου είναι να δημιουργήσεις συναισθηματικό δηλητήριο.

Διότι ακόμη και αν το Βιβλίο του Νόμου είναι λάθος, σε κάνει να νοιώθεις ασφαλή.

Οτιδήποτε αμφισβητεί αυτά που πιστεύεις, θα σε κάνει να νοιώσεις ανασφαλή.

Γι’ αυτό χρειαζόμαστε μεγάλη τόλμη για να αμφισβητήσουμε τις ίδιες μας τις πεποιθήσεις.

Διότι ακόμη και αν γνωρίζουμε ότι δεν επιλέξαμε αυτές τις πεποιθήσεις, είναι επίσης αλήθεια ότι συμφωνήσαμε ως προς αυτές.

Η συμφωνία είναι τόσο ισχυρή ώστε ακόμη και αν καταλαβαίνουμε ότι αυτή η ιδέα είναι αναληθής, νοιώθουμε ωστόσο την ευθύνη, την ενοχή και την ντροπή που προκύπτουν αν πάμε ενάντια σε αυτούς τους κανόνες. Όλοι αυτοί οι νόμοι υπάρχουν στο μυαλό μας, τους πιστεύουμε και ο Κριτής μέσα μας βασίζει οτιδήποτε σε αυτούς τους κανόνες. Ο Κριτής διατάζει και το Θύμα υποφέρει την ενοχή και την τιμωρία.

Αλλά ποιος λέει πως υπάρχει δικαιοσύνη σε αυτό το όνειρο;

Η πραγματική δικαιοσύνη πληρώνει μόνο μια φορά για κάθε σφάλμα. Η πραγματική αδικία πληρώνει περισσότερες από μια φορές για κάθε σφάλμα.

Πόσες φορές πληρώνουμε για κάθε σφάλμα;

Η απάντηση είναι χιλιάδες φορές. Ο άνθρωπος είναι το μόνο ζώο επάνω στη Γη που πληρώνει χιλιάδες φορές για το ίδιο σφάλμα. Τα υπόλοιπα ζώα πληρώνουν μια φορά για κάθε σφάλμα που κάνουν. Αλλά όχι εμείς. Έχουμε πολύ δυνατή μνήμη.

Κάνουμε ένα σφάλμα, κρίνουμε τους εαυτούς μας, βρίσκουμε τους εαυτούς μας ένοχους και τιμωρούμε τους εαυτούς μας. Εάν η δικαιοσύνη υπάρχει, τότε αυτό ήταν αρκετό, δεν χρειάζεται να το κάνουμε ξανά.

Αλλά κάθε φορά που θυμόμαστε, κρίνουμε τους εαυτούς μας και πάλι, είμαστε και πάλι ένοχοι και τιμωρούμε τους εαυτούς μας ξανά… και ξανά… και ξανά… ΕΙΣΑΙ ένας ΘΕΟΣ σε ΑΜΝΗΣΙΑ