Η αγάπη για τον Εαυτό και τα Παιδιά μας

Το ν’αγαπάς το παιδί σου είναι απλό και περίπλοκο ταυτόχρονα. Δεν αρκεί μόνο να νιώθεις την αγάπη χρειάζεται και να τη δείχνεις. Την αγάπη που έχεις μέσα σου για το μωρό, το μικρό παιδί, τον έφηβο που ανατρέφεις, χρειάζεται να την εκφράζεις έμπρακτα σε όλα τα στάδια και τις φάσεις της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.

Όπως πολύ καλά γνωρίζουν οι γονείς το ν΄αγαπάς το παιδί σου είναι μια δεσμευση ζωής που χρειάζεται να της δώσεις πολλή από την ενέργειά σου, που απαιτεί πολλή δουλειά και που σε καλεί να αναθεωρήσεις τις παλιές σου ιδέες. Η έμπρακτη έκφραση της αγάπης σου αρχίζει από την στιγμή που φέρνεις το παιδί σου στον κόσμο και δεν τελειώνει ποτέ.

Η αγάπη όμως για τον εαυτό σου είναι η βάση που στηρίζει το καθετί όμορφο και σημαντικό που βιώνεις στην ανθρώπινη εμπειρία και φυσικά το να είσαι γονιός δεν αποτελεί εξαίρεση σ’αυτό. Με άλλα λόγια όπως η αγάπη για τον εαυτό σου είναι απαραίτητη για να μπορέσεις να πάρεις τη ζωή σου στα χέρια σου για τον ίδιο λόγο δεν μπορείς να γίνεις καλός γονιός αν δεν αγαπάς τον εαυτό σου. Ανακαλύπτοντας πόσο μοναδικός και πολύτιμοs είσαι αποκτάς τη δύναμη και την αυτοπεποίθηση που χρειάζεται για να μεγαλώσεις ένα παιδί. Όταν αγαπάς τον εαυτό σου τότε αισθάνεσαι καλά μέσα σου, έχεις δική σου ταυτότητα και δεν προσπαθείς να επιβεβαιωθείς μέσα από τα παιδιά σου. Η αγάπη για τον εαυτό σου είναι το πρώτο βήμα για να κάνεις χώρο να μπεί στη ζωή σου ένας νέος, μικρός άνθρωπος γιατί τότε πια είσαι έτοιμος να αγαπήσεις αυτόν τον άνθρωπο για την ίδια την αγάπη και όχι γι’αυτά που εκείνος μπορεί να σου δώσει.

Τι σημαίνει ν’αγαπάς τον εαυτό σου όταν είσαι γονιός; Σημαίνει να αφιερώνεις λίγη ώρα κάθε μέρα στον εαυτό σου, να τον σέβεσαι. Σημαίνει να μαθαίνεις ποια είναι τα δικά σου, ξεχωριστά ταλέντα και να απολαμβάνεις όλα εκείνα που κάνουν χαρούμενη την καρδιά σου. Αυτή η καθημερινή διεργασία μέσα από την οποία γνωρίζεις τον εαυτό σου όπως πραγματικά είναι, τον συγχωρείς για τα όχι και τόσο όμορφα κομμάτια του που ανακαλύπτεις και τελικά μπαίνεις στη διαδικασία να κάνεις εκείνες τις γεμάτες αγάπη πράξεις που θα βοηθήσουν στην προσωπική σου εξέλιξη.

Όταν αγαπάς τον εαυτό σου τότε αποδέχεσαι τις αδυναμίες του ξέροντας πως παρόλο που δεν ήταν πάντα εύκολα τα πράγματα για σένα έκανες σε κάθε περίπτωση το καλύτερο που μπορούσες. Όταν αποδέχεσαι αυτό που είσαι τότε δεν φοβάσαι να αλλάξεις, να μάθεις, να αναπτυχθείς. Υπάρχει ζωντάνια και ενέργεια να αναθρέψεις τα παιδιά σου με στοργή, αγάπη και ταυτόχρονα να το απολαμβάνεις αυτό.

Και τέλος, επειδή τα παιδιά μαθαίνουν μέσα από το παράδειγμα των άλλων, εσύ μπορείς να είσαι ο πιο σπουδαίος δάσκαλος και μπορείς να τους δείξεις πόσο σημαντικό είναι ν’αγαπά κανείς τον εαυτό του. Και αν κάποιες φορές αισθάνεσαι πικραμένος με τα παιδιά σου και λες ή σκέφτεσαι «ύστερα από όσα έχω κάνει εγώ για σας...» τότε είναι καιρός να στρέψεις την προσοχή σου στον εαυτο σου. Όταν δεν νιώθεις πληρότητα και ικανοποίηση αρχίζεις να χάνεις τις ισορροπίες σου, χτίζεις ένα τείχος πικρίας ανάμεσα σε σένα και το παιδί σου γι’ αυτό είναι σημαντικό να φροντίζεις τον εαυτό σου για να νιώθουν και τα παιδιά σου ικανοποίηση μέσα τους.

Μην επιτρέπεις στο ποιος ήσουν να σε αποτρέψει από το ποιος προσπαθείς να γίνεις

Όταν βρισκόμαστε σε μια προσπάθεια ριζικής αλλαγής αυτό-καταστροφικών συνηθειών, κατά πάσα πιθανότητα θα υπάρχουν πάντα πράγματα που θα μας τραβούν πίσω στο παλιό τρόπο ζωής μας: άνθρωποι, πράγματα που βλέπουμε και μας δελεάζουν ή μυρωδιές , ή συναισθήματα που δεν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε.

Το πιο τρομακτικό είναι όταν η νοοτροπία μας αρχίζει να γλιστράει πίσω στο παλιό εαυτό μας, και αρχίζουμε να μαντεύουμε το δικό ταξίδι μας.

Κάνω πραγματικά το σωστό;
Δεν θα έπρεπε να πάω σπίτι και να είμαι με το σύζυγό μου / τα παιδιά / την οικογένεια;
Αυτό δεν θα έπρεπε να κάνει ένας καλός πατέρας;
Μπορώ ίσως να παραλείψω αυτή τη συνάντηση.
Πρέπει να προσφέρω τα προς το ζην στον εαυτό μου και στην οικογένειά μου, δεν χρειάζεται να ολοκληρώσω αυτή τη θεραπεία / αυτό το βήμα.
Ίσως να μπορώ να το παζαρέψω, είναι απαραίτητο να βγάλω κάποια χρήματα.
Αυτές οι σκέψεις που κατακλύζουν το κεφάλι μας όταν αισθανόμαστε αδυναμία μας δίνουν μια επιλογή.

Θα τις πιστέψουμε;
Ή θα τις αμφισβητήσουμε και θα τις αποβάλουμε, γιατί γνωρίζουμε πραγματικά τι είναι καλύτερο για εμάς.
Μερικές φορές σαμποτάρουμε τον εαυτό μας, και αρνούμαστε να κάνουμε ό, τι είναι σωστό για εμάς.
Ίσως υποσυνείδητα νομίζουμε ότι δεν είμαστε αρκετά καλοί, ότι δεν αξίζουμε μια καλύτερη ζωή.
Πρόκειται για ένα μεγάλο ψέμα.
Δεν είμαι αυτός που ήσουν, και έχω την επιλογή να μην ξαναπάω εκεί.
Είμαστε οι χειρότεροι χειριστές του εαυτού μας, γι’ αυτό πρόσεχε τις σκέψεις σου.

(Ένας φίλος)

Στοματικό σεξ

Παλαιότερα το στοματικό σεξ ήταν μια περιορισμένη πρακτική που χρησιμοποιούσαν τα ζευγάρια. Αλλά στο 2015 έχει γίνει πια μια από τις πιο συνηθισμένες πρακτικές του σεξ η πλειοψηφία των ενεργά σεξουαλικών ζευγαριών το προτιμούν. Σύμφωνα με βρετανικές έρευνες οι πιο συνηθισμένες ηλικίες όπου συναντάμε το στοματικό σεξ είναι οι ηλικίες 25- 34 αλλά θεωρείται πολύ συχνή πρακτική και σε ηλικίες κάτω των 20 ετών. Πολύ συχνό είναι επίσης και στις ηλικίες 45-54 μιας και το 52% των συντρόφων το προτιμούν . O σεξολόγος Dr David Delvin απαντά σε μερικά πολύ βασικά ερωτήματα για το στοματικό σεξ. Γιατί το προτιμούν οι άνδρες- Γιατί οι γυναίκες; Γιατί οι άνδρες θέλουν να τελειώνουν στο πρόσωπο και στο στόμα της γυναίκας; Τι νιώθουν; Ποιοι είναι οι κίνδυνοι;

Το βασικό πλεονέκτημα του στοματικού σεξ θεωρείται ότι είναι η εμπλοκή σε ένα διαφορετικό σεξουαλικό παιχνίδι που μπορεί να ανάψει τη σπίθα στη σχέση. Αυτό άλλωστε είναι και το βασικό επιχείρημα των φανατικών θαυμαστών του… Για τις γυναίκες ειδικά το στοματικό σεξ είναι ένα πολύτιμο εργαλείο για τον οργασμό ειδικά για εκείνες που δυσκολεύονται να φτάσουν στην κορύφωση. Οι περισσότεροι άνδρες όπως γνωρίζουμε λατρεύουν επίσης να τους κάνουν στοματικό έρωτα αλλά ειδικά οι μεγαλύτεροι σε ηλικία εκείνοι που αντιμετωπίζουν πρόβλημα στύσης θεωρούν το στοματικό σεξ ως μια πρακτική που πραγματικά μπορεί να τους χαλαρώσει και να διευκολύνει τη σεξουαλική πράξη.

Το στοματικό σεξ στη γυναίκα

Μια από τις τακτικές είναι να φιλήσεις και να γλύψεις τη γυναίκα στο αιδοίο. Σας οδηγία προς τους πιο άπειρους οι ειδικοί συνιστούν να ξεκινούν πρώτα από το αιδοίο και έπειτα να καταλήγουν στην περιοχή της κλειτορίδας. Οι νεότεροι εραστές θα πρέπει να μεριμνούν ώστε να είναι πάντα υγρή η περιοχή για να το απολαμβάνει η γυναίκα περισσότερο. Στην κλειτορίδα οι άνδρες θα πρέπει να αποφεύγουν να ασκούν μεγάλη πίεση με τη γλώσσα τους γιατί είναι ένα πολύ ευαίσθητο σημείο. Το να καταφέρουν να τη διεγείρουν σωστά στο σημείο αυτό είναι το κλειδί για να έρθει η γυναίκα σε οργασμό.

Το στοματικό σεξ στον άνδρα

Οι πιο έμπειρες δηλώνουν ότι είναι καλό η γυναίκα να δίνει προσοχή και στην γύρω περιοχή των γεννητικών οργάνων αλλά και στη διέγερση των όρχεων του άνδρα. Η βάλανος επίσης μοιάζει να είναι το σημείο κλειδί μιας και εκεί υπάρχουν πολλές νευρικές απολήξεις. Οι γυναίκες θα πρέπει να είναι προσεκτικές για να μην προκαλέσουν κάποια πληγή στον σύντροφό τους μιας και τα γεννητικά του όργανα είναι εξίσου ευαίσθητα στον πόνο- προσοχή λοιπόν στους τραυματισμούς που μπορεί αν προκαλέσουν τα δόντια. Αλλά και ο άνδρας θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός κατά την διείσδυση του πέους στην στοματική κοιλότητα της γυναίκας. Πολλές γυναίκες σοκάρονται από αυτή τη σεξουαλική συμπεριφορά και δεν θα πρέπει οι άνδρες να κινούνται με άγαρμπο τρόπο.

Γιατί σε πολλούς άνδρες αρέσει η ιδέα ότι θα τελειώσει στο στόμα σου και στο πρόσωπό σου;
Όσο περίεργο και αν φαίνεται σε κάποιες γυναίκες είναι πολύ πιθανόν ο άνδρας να νιώθει αυτή την ακατανίκητη επιθυμία λόγω της… φύσης του. Η όποια σεξουαλική πράξη λένε αρκετοί ψυχολόγοι ακόμα και όταν δεν μιλάμε για διείσδυση του πέους στον κόλπο της γυναίκας δεν μπορεί να αποκοπεί από την ίδια τη φύση της αναπαραγωγής ο άνδρας θέλει να γονιμοποιήσει τη γυναίκα. Ούτε καν στο στοματικό σεξ που είναι το κατεξοχήν ερωτικό παιχνίδι. Αυτός είναι και ο λόγος που οι άνδρες δεν επιζητούν απλά τη διέγερση αλλά θέλουν και να τελειώσουν το στόμα της συντρόφου τους. Πολλοί δε νιώθουν ότι η γυναίκα τους απορρίπτει όταν εκείνη δε δέχεται το σπέρμα τους και την κατάποσή του ακόμα. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι η γυναίκα είναι υποχρεωμένη να προβεί σε σεξουαλικές πρακτικές που δεν επιθυμεί η ίδια και δεν της ταιριάζουν για να αποδείξει το θαυμασμό του συντρόφου της.

Από την άλλη μεριά μπορεί να υποθέσει κανείς ότι υπάρχει όντως μια εμμονή με την εκσπερμάτωση στο στόμα και το πρόσωπο σε αυτό έχουν συμβάλλει οι πρακτικές που τα πορνογραφικά θεάματα χρησιμοποιούν. Ας μην τα αποδίδουμε όλα στην ανθρώπινη φύση λοιπόν. Στην πορνογραφία το πιο συνηθισμένο σενάριο είναι ότι οι γυναίκες απολαμβάνουν τη γεύση και τη μυρωδιά του σπέρματος. Στην πραγματική ζωή όμως μια γυναίκα μπορεί να θεωρεί το σπέρμα ακόμα και αηδιαστικό. Και ο άνδρας οφείλει να σεβαστεί τη σεξουαλική συμπεριφορά και επιθυμία της. Ο ερωτισμός της γυναίκας άλλωστε δεν αποδεικνύεται από το στοματικό σεξ.

Οι κίνδυνοι.

Ο κίνδυνος μόλυνσης από Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα (ΣΜΝ) είναι σαφώς μικρότερος από την κολπική η πρωκτική επαφή, ωστόσο είναι υπαρκτός.

Πιο συγκεκριμένα:

HIV

Ο κίνδυνος μετάδοσης του HIV αυξάνεται αν το πρόσωπο που εκτελεί την πράξη έχει κοψίματα ή πληγές στο στόμα του/ της, αν ο άνδρας εκσπερματώσει στο στόμα του/ της συντρόφου κι αν το πρόσωπο που του γίνεται ο στοματικός έρωτας έχει κάποιο άλλο ΣΜΝ. Ο κίνδυνος είναι κυρίως για το πρόσωπο που εκτελεί τη πράξη.

Έρπητας

Παρόλο που ο έρπητας των γεννητικών οργάνων και ο έρπητας του στόματος προκαλούνται συνήθως από διαφορετικά στελέχη του ιού, HSV-2 και του HSV-1, αντίστοιχα, είναι πιθανόν να μεταδοθεί ο ιός από τη μια περιοχή στην άλλη. Ως εκ τούτου είναι δυνατή η μετάδοση του έρπητα κατά τη διάρκεια του στοματικού σεξ. Ο ιός μπορεί να μεταδοθεί κι από τους δυο συντρόφους, ενώ είναι μεταδοτικός ακόμη και όταν τα συμπτώματα δεν είναι εμφανή.

HPV

Είναι δυνατόν να εξαπλωθεί ο ιός του HPV μέσω του στοματικού έρωτα και σύμφωνα με μελέτες είναι ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για τον καρκίνο του στόματος και του φάρυγγα.

Γονόρροια

Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια αυξητική τάση των λοιμώξεων του φάρυγγα που οφείλεται στη γονόρροια. Μπορεί να μεταδοθεί και από τους δύο συντρόφους κατά την διάρκεια της πεολειξίας, ενώ οι λοιμώξεις του φάρυγγα από γονόρροια είναι δύσκολο να θεραπευτούν. Υπάρχει περιορισμένη έρευνα που να υποδηλώνει ότι είναι δυνατόν για κάποιον να μολυνθεί κατά την διάρκεια αιδοιολειξίας, ενώ η μετάδοση του ιού στην γυναίκα που της γίνεται στοματικός έρωτας είναι σχεδόν απίθανη.

Χλαμύδια

Τα χλαμύδια είναι δυνατόν να μεταδοθούν κατά τη διάρκεια της πεολειξίας, ενώ βρίσκονται σε κίνδυνο μόλυνσης και οι δυο σύντροφοι. Κατά την αιδοιολειξία ο κίνδυνος μόλυνσης είναι παρόμοιος με αυτόν της γονόρροιας.

Σύφιλη

Η σύφιλη είναι εξαιρετικά εύκολο να μεταδοθεί μέσω του στοματικού σεξ. Σε ορισμένες περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών, το στοματικό σεξ έχει αποδειχθεί ότι είναι υπεύθυνο για το 15% των περιπτώσεων σύφιλης. Αν και η σύφιλη μπορεί να μεταδοθεί μόνο με την παρουσία των συμπτωμάτων, οι ανώδυνες πληγές που μπορεί να υπάρχουν είναι εύκολο να μην γίνουν αντιληπτές.

Ηπατίτιδα

Η έρευνα είναι ελλιπής ως προς το εάν η ηπατίτιδα Β μπορεί να μεταδοθεί μέσω του στοματικού σεξ. Η στοματική-πρωκτική επαφή όμως είναι σίγουρα ένας παράγοντας κινδύνου για λοίμωξη από ηπατίτιδα Α και μπορεί επίσης να είναι ένας παράγοντας κινδύνου για την ηπατίτιδα Β. Τόσο η ηπατίτιδα Α και Β μπορούν να προληφθούν με εμβόλια.

Μαθήματα από εξειδικευμένο Σεξοθεραπευτή (sex coach) είναι το πρώτο βήμα για τέλεια απόλαυση!

Γιατί όταν είμαστε ερωτευμένοι κάνουμε "τρέλες";

Το μετωπιαίο κομμάτι του εγκεφάλου της, της λέει ότι ο τύπος είναι μπελάς: «του είναι αδύνατον να μείνει πιστός, πίνει πολύ, δεν μπορεί να κρατήσει μια δουλειά…», της σιγοψιθυρίζει.

Ο μέσος εγκέφαλός της όμως, δεν λέει να ακούσει: «είναι κούκλος μ’ αυτό το τζιν, τα μαλλιά του, ο τρόπος που κοιτάζει…», αντιτείνει.

 

Και ο δικός του μετωπιαίος εγκέφαλος του κάνει κήρυγμα: «φλερτάρει με όλα τα αρσενικά, πίνει τον άμπακο…», του λέει. Ναι, αλλά ο μέσος εγκέφαλος έχει άλλη άποψη: «κοίτα κάτι πόδια, την μπλούζα, τη λάμψη της»…

 

«Μα τι σκέφτεστε;» εξανίστανται οι δύο μετωπιαίοι εγκέφαλοι.

Τι άλλο; Όταν μπαίνει ο έρωτας στη μέση, τα πιο έξυπνα εγκεφαλικά κύτταρα μπορούν να κάνουν τις πιο... ηλίθιες επιλογές. Εντάξει, αν οι ήρωές μας ήταν 40άρηδες και είχαν πείρα, μπορεί να το σκέφτονταν δύο φορές να υποκύψουν στον μέσο εγκέφαλό τους. Η σοφία – έως ένα βαθμό τουλάχιστον – όντως έρχεται με την πείρα.

Όταν όμως είσαι 20άρης, τα πράγματα αλλάζουν. Πολλά βέβαια εξαρτώνται από τον γάμο του μπαμπά με τη μαμά, τα κουτσομπολιά και τις πιέσεις των φίλων, και φυσικά τις έως τώρα εμπειρίες. Κακά τα ψέματα, όμως: όταν πάρει μπρος η χημεία, είναι πολύ δύσκολο να αντισταθεί κανείς στον πειρασμό.

Και έτσι, αρχίζει ο χορός της έλξης, του ξελογιάσματος και τελικά του έρωτα.

Γιατί, όμως, ερωτευόμαστε; Οι θεωρίες για τις αιτίες του έρωτα περισσεύουν. Κυμαίνονται από το βιολογικώς πρακτικό έως το βιολογικώς πολύπλοκο ή αλλιώς από την διαιώνιση του είδους έως το υποπροϊόν της σχέσης μας με όποιους μας μεγάλωσαν.

Το να αποδειχθούν, βεβαίως, οι θεωρίες αυτές δεν είναι ό,τι το ευκολότερο – ει μη τι άλλο, ποιος μπόρεσε ποτέ να αποκρυπτογραφήσει με πάσαν βεβαιότητα την ανθρώπινη ψυχή; Το σώμα, όμως, είναι άλλο θέμα – και την τελευταία δεκαετία οι επιστήμονες έχουν βαλθεί να καταγράψουν τι μας συμβαίνει όταν αφηνόμαστε στο κάλεσμα του έρωτα.

Αυτή η καταγραφή, λένε, θα βελτιώσει τις πιθανότητές μας να κάνουμε τον έρωτα να κρατήσει για πάντα.

 

Σαν την... κοκαΐνη

Ήταν μόλις το 2000 όταν δύο επιστήμονες - ο καθηγητής Νευροαισθητικής Σεμίρ Ζέκι από το Εργαστήριο Νευροβιολογίας του University College στο Λονδίνο και ο δρ Αντρέας Μπάρτελς ερευνητής στο Ινστιτούτο Βιολογικής Κυβερνητικής Μαξ Πλανκ στη Γερμανία – επέλεξαν 70 φρεσκοερωτευμένους εθελοντές, για να εξετάσουν τον εγκέφαλό τους.

Οι εθελοντές δέχτηκαν να μπουν στον τεράστιο κύλινδρο ενός λειτουργικού μαγνητικού τομογράφου (fMRI) και οι απεικονίσεις που προέκυψαν πιστεύεται ότι αποτελούν τις πρώτες στην ιστορία της επιστήμης εικόνες του ερωτευμένου εγκεφάλου.

Οι εν λόγω απεικονίσεις υπήρξαν αποκάλυψη για τους δύο ερευνητές και για όσους ακολούθησαν τα βήματά τους, καθώς έδειξαν ότι ο έρωτας μοιάζει πολύ με τον… εθισμό στο αλκοόλ και στα ναρκωτικά! Κι αυτό, διότι όταν ερωτευόμαστε ο εγκέφαλος συσχετίζει κάτι που μόλις του συνέβη με την άκρατη ευχαρίστηση - και ταυτοχρόνως αποδίδει το υπέροχο αυτό συναίσθημα με το εξαίσιο πρόσωπο που βρίσκεται απέναντί του.

Με το εύρημα αυτό συμφωνεί ο δρ Άρθουρ Έιρον, κοινωνικός ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο Stony Brook της Νέας Υόρκης, ο οποίος έχει ασχοληθεί επισταμένα με το θέμα του έρωτα. Σε δικές του μελέτες, στις οποίες επανέλαβε το όλο πείραμα, επιβεβαίωσε πως το πολύπλοκο εγκεφαλικό σύστημα που ενεργοποιεί ο έρωτας «ουσιαστικά είναι το ίδιο ακριβώς με αυτό που ενεργοποιείται όταν κάποιος παίρνει κοκαΐνη»!

Η αλήθεια είναι πως η χημεία μεταξύ δύο ανθρώπων δεν είναι μόνον θέμα μορίων που πλημμυρίζουν τον εγκέφαλο, υπαγορεύοντάς μας τι θα νιώσουμε. Η έλξη εμπεριέχει την προσωπική ιστορία του καθενός μας.

«Οι σύντροφοί μας ασκούν επιρροή πάνω μας - το ίδιο και η ανατροφή, η εκπαίδευση, η τηλεόραση, οι χρονικές συγκυρίες, το μυστήριο», τονίζει η καθηγήτρια Ανθρωπολογίας Έλεν Ε. Φίσερ, ερευνήτρια της ανθρώπινης συμπεριφοράς στο Πανεπιστήμιο Rutgers και συγγραφέας πέντε βιβλίων για την εξέλιξη και το μέλλον του σεξ, του έρωτα, του γάμου, τις διαφορές των φύλων στον εγκέφαλο και του πως η προσωπικότητά μας επηρεάζει το ποιον ερωτευόμαστε.

Κάθε βιβλίο που διαβάσαμε και κάθε ταινία ή σίριαλ που είδαμε ποτέ, χαράσσει ένα μονοπάτι προς τον Εκλεκτό της ζωής μας, προσθέτει. Και εξηγεί πως το μονοπάτι αυτό είναι ουσιαστικά χωρισμένο σε τρεις κύριους δρόμους, κάθε έναν από τους οποίους διαβαίνουμε – ή δεν διαβαίνουμε τελικά – με τη σειρά του. 

Οι φερομόνες της «σπίθας»

Ο πρώτος δρόμος είναι η αρχική έλξη, η σπίθα: επιλέγουμε ένα πρόσωπο ανάμεσα σε εκατοντάδες άλλα για να αρχίσει ο χορός του έρωτα. Ο ψυχολόγος Μαρκ Κρίσταλ, από το Πανεπιστήμιο του Μπάφαλο, πιστεύει ότι σε αυτό το πολύ αρχικό στάδιο του έρωτα παίζουν ρόλο αόρατα σινιάλα, όπως οι φερομόνες.

«Οι φερομόνες είναι χημικά μόρια που εκπέμπει το ανθρώπινο σώμα και υπαγορεύουν την σεξουαλική συμπεριφορά. Παρ’ ότι δεν μπορούμε συνειδητά να τις μυρίσουμε, εισέρχονται μέσω του οσφρητικού συστήματος στον εγκέφαλο και καθιστούν κάποιον ελκυστικό για εμάς», εξηγεί.

Ρόλο για να θεωρήσουμε τον απέναντί μας ελκυστικό παίζουν «και άλλες αισθητήριες ενδείξεις», προσθέτει, όπως η μυρωδιά, το άγγιγμα και το πώς ηχούν όσα λέει στ’ αυτιά μας.

«Η μυρωδιά παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στον έρωτα και είναι ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που εντάσσονται στις πολιτισμικές προδιαγραφές της ελκυστικότητας», εξηγεί. «Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι για να ερωτευτούμε πρέπει να ενεργοποιηθούν διάφορες νευροχημικές διεργασίες και να υπάρξουν πολυάριθμα εξωτερικά ερεθίσματα – και η κουλτούρα μας ασφαλώς παίζει ρόλο σε αυτά». 

Ντοπαμίνη πίσω από την «τρέλα»

Μετά την αρχική έλξη και επιλογή, έρχεται η άγρια, μεθυστική, ερωτική τρέλα – αυτή η μαγεία που μας κάνει να μην μπορούμε να τον/την βγάλουμε από το μυαλό μας. Σε αυτό το στάδιο είναι που χρησιμοποιεί ο εγκέφαλος το χημικό οπλοστάσιό του για να εστιάσουμε την προσοχή μας στον Ένα ή στην Μία, παραμερίζοντας όλους τους άλλους.

Σε μία από τις μελέτες του, η οποία δημοσιεύθηκε το 2005, ο δρ Έιρον επιστράτευσε δέκα γυναίκες και επτά άνδρες οι οποίοι ήσαν τρελά ερωτευμένοι με τους συντρόφους τους. Αφού πήρε από όλους σύντομες συνεντεύξεις για να βεβαιωθεί πως είναι ερωτευμένοι, τους έβαλε μέσα σε έναν λειτουργικό μαγνητικό τομογράφο και άρχισε να τους δείχνει φωτογραφίες του/της συντρόφου τους εναλλάξ με φωτογραφίες απλών γνωστών τους.

Όταν οι εθελοντές έβλεπαν τις φωτογραφίες των συντρόφων τους, η κοιλιακή ωχρά σφαίρα του εγκεφάλου τους πλημμύριζε από την χημική ουσία ντοπαμίνη. Η κοιλιακή ωχρά σφαίρα είναι η περιοχή του εγκεφάλου που φιλοξενεί τα συστήματα επιβράβευσης και κινήτρων.

«Η ντοπαμίνη παράγεται όταν κάνουμε κάτι που μας προξενεί άκρατη ευχαρίστηση, όπως το σεξ, η λήψη ουσιών ή ακόμα και η κατανάλωση λίγης σοκολάτας», εξηγεί στην εφημερίδα Los Angeles Times ο δρ Λάρυ Τζ. Γιανγκ, καθηγητής Ψυχιατρικής στο Εθνικό Ερευνητικό Κέντρο Πρωτευόντων Θηλαστικών του Πανεπιστημίου Emory στην Ατλάντα.

Η ενεργοποίηση της κοιλιακής ωχράς σφαίρας είναι κυρίως υπεύθυνη για μερικές από τις ενίοτε παράδοξες συμπεριφορές των φρεσκοερωτευμένων, οι οποίες σχετίζονται με τα κίνητρα και την επίτευξη ενός στόχου: την υπερβολική ενεργητικότητα, την απώλεια του ύπνου, την ευφορική κατάσταση και, μερικές φορές, το άγχος και την εμμονή με το objet d’ amour τους.

Το… τρελό πάρτι που συμβαίνει στον εγκέφαλό μας όταν ερωτευόμαστε έχει τις ρίζες του στην λαχτάρα μας «να κερδίσουμε το μεγαλύτερο έπαθλο της ζωής: έναν σύντροφο για πάντα», κατά την δρα Φίσερ. 

Οι ορμόνες που μας «δένουν»

Καθώς περνάει ο καιρός, αρχίζουμε να δενόμαστε συναισθηματικά με τον/την σύντροφό μας. Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει πως αυτό που μας παρακινεί να δεθούμε είναι δύο ορμόνες – ηοξυτοκίνη και η βαζοπρεσίνη – οι οποίες μπαίνουν στο παιχνίδι του έρωτα μετά από την «έκρηξη» της ντοπαμίνης.

Η οξυτοκίνη παράγεται στον οργανισμό στη διάρκεια προσωπικών στιγμών, όπως η παρατεταμένη επαφή των ματιών, το αγκάλιασμα και το σεξ. Είναι επίσης η ορμόνη που κάνει τις μητέρες να δένονται με τα μωρά τους. Και επειδή έχει αποδειχθεί ότι στα ζώα (μεταξύ αυτών και σε είδη πιθήκων) σχετίζεται με το μακροπρόθεσμο δέσιμο, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι παίζει τον ίδιο ρόλο και στους ανθρώπους.

Η βαζοπρεσίνη (ή αγγειοπρεσίνη) είναι μία αντιδιουρητική ορμόνη, η οποία έχει αποδειχθεί πως σχετίζεται και με το συναισθηματικό δέσιμο. Επιπλέον, μία μελέτη του 2008 έδειξε πως ορισμένες γενετικές μεταλλαγές στον υποδοχέα της βαζοπρεσίνης σχετίζονται με την απιστία και τον φόβο της δέσμευσης. 

Και μετά τη χημεία, τι;

Όλες οι προαναφερθείσες χημικές ουσίες και ορμόνες απελευθερώνονται όταν ερωτευόμαστε, για να εξασφαλίσουν ότι θα ζευγαρώσουμε και θα μείνουμε μαζί αρκετό καιρό ώστε να αναπαραχθεί το είδος ή να δημιουργηθούν μακροχρόνιες σχέσεις. Τι γίνεται, όμως, όταν τις συνηθίσει ο οργανισμός ή τέλος πάντων αρχίσει να περνάει η αρχική, έντονη δράση τους;

Έως πολύ πρόσφατα, οι ερευνητές υπέθεταν ότι τα ζευγάρια μπαίνουν τελικά σε αυτό που αποκαλείται συντροφική αγάπη: μια σχέση πιο στενή, με μεγαλύτερη δέσμευση και οικειότητα, αλλά και με πολύ λιγότερο πάθος – κάτι σαν την ήρεμη αγάπη, δηλαδή, που μας δένει για πάντα αλλά πολύ δύσκολα μας συνταράσσει πλέον.

Μάλιστα είχαν υπολογίσει ότι αυτό συμβαίνει έπειτα από χρονικό διάστημα που κυμαίνεται από λίγους μήνες έως το πολύ 2-4 χρόνια, κατά τον δρα Έιρον. Σημειώνεται επίσης ότι μετά τα 4 χρόνια μόνιμης σχέσης ή γάμου καταγράφονται οι περισσότεροι χωρισμοί ή διαζύγια αντιστοίχως.

Στοιχεία, όμως, που παρουσίασε το 2009 η Μπιάνκα Ατσεβέντο, μεταπτυχιακή ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στην Σάντα Μπάρμπαρα, έδειξαν ότι αυτό δεν ισχύει για όλους.

Η δρ Ατσεβέντο και οι συνεργάτες της εξέτασαν λειτουργικές μαγνητικές τομογραφίες του εγκεφάλου ζευγαριών που ισχυρίζονταν ότι ήταν ερωτευμένα έπειτα από 20 χρόνια γάμου. Όπως διαπίστωσαν, στους εγκεφάλους τους υπήρχε η ίδια νευρική δραστηριότητα που παρατηρείται στους φρεσκοερωτευμένους – με τη διαφορά ότι δεν υπήρχε πλέον το άγχος ή η εμμονή με τον/την σύντροφό τους.

Αυτή η ερευνητική ομάδα ανακάλυψε κάτι ακόμα, που εξέπληξε ακόμα και τους ίδιους: βάση των προκαταρκτικών ευρημάτων τους, αυτού του είδους ο μακράς διαρκείας έρωτας αφορά το περίπου 30% των παντρεμένων!

Τι μπορούμε να κάνουμε

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει πως όσοι δεν ανήκουν στο 30% είναι καταδικασμένοι να περάσουν την υπόλοιπη ζωή τους χωρίς έρωτα. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι έχουμε πολλά να μάθουμε από αυτά τα ευτυχισμένα ζευγάρια για να ξανανάψουμε τη σπίθα του έρωτα – αρκεί βεβαίως να το θέλουμε.

Το κλειδί – λένε – είναι να κάνουμε μαζί τους πράγματα που μας ευχαριστούν, μας ξανανιώνουν, μας «εξιτάρουν» και μας δένουν ακόμα περισσότερο. Τι μπορεί να είναι αυτά;

«Να κάνετε μαζί του/της νέα, συναρπαστικά πράγματα», συνιστά ο δρ Έιρον. «Όταν κάνουμε κάτι καινούργιο που μας συναρπάζει ο εγκέφαλός μας πλημμυρίζει με ντοπαμίνη και ξαναθυμόμαστε το πώς νιώθαμε όταν ήμασταν τρελά ερωτευμένοι».

Τα αιώνια ερωτευμένα ζευγάρια της δρος Ατσεβέντο φρόντιζαν επίσης να γλεντάνε στις γιορτές και στα γενέθλια, υποστήριζαν ο ένας τον άλλο, έλυναν γρήγορα και ήρεμα τις διαφορές τους, μιλούσαν ανοιχτά ο ένας στον άλλο, έδειχναν τρυφερότητα και αφιέρωναν χρόνο στο να φροντίζουν τον εαυτό τους και την σχέση τους. Και – βεβαίως – έκαναν σεξ…

Τι συνέβη πριν το big bang; βράνες και φυσαλίδες

 Οι κοσμολόγοι Paul Steinhardt και Neil Turok παρομοιάζουν την πρώιμη ιστορία του σύμπαντος σαν ένα έργο στο οποίο οι πρωταγωνιστές – η ύλη και η ακτινοβολία – κινούνται πάνω στη σκηνή σύμφωνα με τους νόμους της φυσικής. Οι αστρονόμοι είναι οι ηθοποιοί που έφθασαν όμως στην σκηνή αυτή μετά από 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια, πολύ πολύ αργά για να μάθουν τι συνέβη τότε.

Αν το σύμπαν βρίσκεται σε μια βράνη, που μοιάζει με ένα εκτεταμένο λεπτό φύλλο, η Μεγάλη Έκρηξη μπορεί να ήταν μόνο μία από μια σειρά συγκρούσεων, από τις οποίες μετά από μια «Μεγάλη Αναπήδηση» ανανεωνόταν ο Κόσμος.

Αλλά αυτό δεν σταμάτησε τους Steinhardt, Turok και άλλους ερευνητές να μελετήσουν αν το σύμπαν γεννήθηκε μέσα σε μια γιγαντιαία πύρινη βολίδα εκείνη τη στιγμή ή θα μπορούσε να υπήρχε και πριν από αυτήν.

Η σύγχρονη έννοια της ταραχώδους αρχής του Κόσμου – γνωστή ως Big Bang – έχει τις ρίζες της το 1929 όταν ο Edwin Hubble ανακάλυψε ότι το σύμπαν διαστέλλεται. Εκείνη την εποχή, οι επιστήμονες οραματίζονταν ένα σύμπαν που σαν ένα βεγγαλικό, που πέταξε προς τα έξω από ένα μόνο σημείο στο χώρο και το χρόνο.

Αν και αυτή η απλή έκδοση του Big Bang δεν μπορεί να εξηγήσει πλήρως αυτό που οι άνθρωποι βλέπουν στον Κόσμο σήμερα, ο Alan Guth του MIT πρόσθεσε ένα νέο συστατικό το 1981. Στις απαρχές της ιστορίας του, το σύμπαν υποβλήθηκε σε μια πολύ σύντομη περίοδο διαστολής, με μια ταχύτητα πιο μεγάλη ακόμα και από το φως, γνωστή και ως πληθωρισμός, όπως πρότεινε ο Alan Guth. Από τότε που προτάθηκε για πρώτη φορά ο πληθωρισμός, έχει δώσει άκρως ​​επιτυχείς εξηγήσεις για την δομή του σύμπαντος και τη διάταξη του γαλαξιών.

Ορισμένοι επιστήμονες πιστεύουν ότι αν μπορεί συμβεί μία φορά ο πληθωρισμός, θα μπορούσε να συμβεί πολλές φορές – κάτι που υπαινίσσεται ένα σύμπαν ζωντανό που υπήρχε και πριν από το Big Bang του δικού μας σύμπαντος. Μάλιστα η ταχύτατη κοσμική διαστολή, σε αυτές τις ερμηνείες, δεν γίνεται μία μόνο φορά, σαν ένα μπαλόνι που επεκτείνεται. Αντιθέτως, πολύ μακρινά τμήματα του χώρου διατηρούν τον πληθωρισμό, όπως ένα παιδί που συνεχώς κάνει τσιχλόφουσκες, λέει ο Alex Vilenkin του Πανεπιστημίου Tufts.

Κάθε διαστελλόμενο τμήμα γίνεται τότε ένα ξεχωριστό σύμπαν, με το δικό του αρχικό Big Bang. Σε αυτό το σενάριο του "αιώνιου πληθωρισμού", της πύρινης βολίδας που γέννησε το σημερινό σύμπαν προηγήθηκε ένα πλήθος άλλων συμπάντων, ενώ θα ακολουθήσουν κι άλλα σύμπαντα που θα ξεπηδήσουν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και σε διάφορα μέρη του Κόσμου, εξηγεί ο Vilenkin.

Στην αρχή

Μπορεί να μη γνωρίζουν τι υπήρχε πριν από το Big Bang αυτό όμως δεν εμποδίζει τους φυσικούς από το να θεωρητικολογούν. Στο σενάριο του αιώνιου πληθωρισμού, το γνωστό σύμπαν ξεπηδάει από ένα μεγαλύτερο πολυσύμπαν.

Ένα άλλο μοντέλο δείχνει ότι το σύμπαν κάνει κύκλους μέσα από μια σειρά συστολών και αναπηδήσεων (σαν τη μπάλα που κτυπάει τον τοίχο και γυρίζει πίσω).

Όπως ακριβώς ο ήλιος μας είναι απλώς ένα από τα δισεκατομμύρια άστρα στον Γαλαξία μας, έτσι και το ορατό σύμπαν μπορεί να είναι ένα από τα αμέτρητα στο κοσμικό στερέωμα. Οι κοσμολόγοι αποκαλούν το σύνολο αυτών των Κόσμων, πολυσύμπαν.

Όχι μόνο θα μπορούσε να υπήρξε ένας μεγάλος αριθμός από σύμπαντα που αναδύθηκαν χωρίς να έρθουν ποτέ σε επαφή, αλλά το καθένα μπορεί να ήταν διαφορετικό από τα άλλα. Σε συνδυασμό του αιώνιου πληθωρισμού με τη θεωρία χορδών, μια ιδέα που έχει γίνει αρκετά δημοφιλής, διότι θα μπορούσε να βοηθήσει στην ενοποίηση των τεσσάρων γνωστών δυνάμεων στη φύση, κάθε διαστελλόμενο σύμπαν θα είχε το δικό του σύνολο από φυσικές ιδιότητες. Αν και το γνωστό σύμπαν είναι γεμάτο με γαλαξίες (στους οποίους η βαρύτητα παίζει κυρίαρχο ρόλο), για παράδειγμα, η βαρύτητα σε ένα άλλο σύμπαν θα μπορούσε να ήταν τόσο ασθενική ώστε να μην σχηματίζονται εκεί γαλαξίες.

Μεγάλη Αναπήδηση κι όχι Μεγάλη Έκρηξη

Η ίδια η θεωρία των χορδών – η οποία απαιτεί ένα χώρο με πολλές περιτυλιγμένες κρυμμένες διαστάσεις – μπορεί να υποδείξει έναν διαφορετικό τύπο της εικόνας πριν το Big Bang. Σε ένα μοντέλο που αναπτύχθηκε από τους Steinhardt, στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, και Turok,, διευθυντής του Ινστιτούτου Perimeter στον Καναδά, το Big Bang, αντικαθίσταται με ένα ατέλειωτο κύκλο συστολών και αναπηδήσεων. Τα 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια της ηλικίας του Κόσμου μας αποτελεί απλώς το χρονικό διάστημα από την τελευταία "Μεγάλη Αναπήδηση."

Σε αυτήν την εικόνα το γνωστό σύμπαν βρίσκεται πάνω σε ένα τρισδιάστατο ‘φύλλο’, που ονομάζεται βράνη, και η οποία μπορεί να ταξιδέψει σε μία επιπλέον (εξτρά) διάσταση. Μια άλλη βράνη βρίσκεται σε μια μικρή απόσταση από αυτήν

1. Μια βράνη με παράξενη φυσική, διαφορετική από τη δική μας, ορίζει το ένα άκρο της 5ης διάστασης

2. Μια άλλη βράνη προορισμένη να γίνει το δικό μας σύμπαν, ορίζει το άλλο άκρο της 5ης διάστασης



3. Άλλες βράνες κινούνται κατά μήκος της 5ης διάστασης

4. Όταν μια βράνη κτυπά με δύναμη την δική "μας" βράνη, τότε γεννιέται το σύμπαν στο οποίο ζούμε

Στο μοντέλο αυτό, το γνωστό σύμπαν βρίσκεται σε μια τρισδιάστατη έκδοση ενός φύλλου, που το ονομάζουμε βράνη και το οποίο μπορεί να κινείται κατά μήκος μια επιπλέον διάστασης, της 5ης διάστασης του χωροχρόνου. Ας σημειωθεί πως η άλλη βράνη βρίσκεται λίγο πιο πέρα από την δική μας βράνη.


Σύμφωνα με την πιο πάνω εικόνα για την σύγκρουση των βρανών, όταν ήταν διαχωρισμένες ήταν χωρίς ‘ρυτιδώσεις’, που σημαίνει ένα σύμπαν σχεδόν χωρίς ύλη. Καθώς πλησίασαν κοντά οι δύο βράνες, αναπτύσσουν μικροσκοπικές ρυτιδώσεις. Οι ρυτιδώσεις είναι οι σπόροι των γαλαξιών. Όταν λοιπόν οι βράνες τελικά συγκρούονται και αναπηδούν μακριά η μία από την άλλη, θα ελευθερώσουν μια τεράστια ποσότητα ενέργειας, ορισμένη εκ της οποίας μετατρέπεται σε ύλη και ακτινοβολία. Για έναν παρατηρητή σε μία από αυτές τις δύο βράνες, αυτή η Μεγάλη Αναπήδηση θα μοιάζει ακριβώς σαν να Big Bang.

Μόλις διαχωρίστηκαν οι βράνες, αυτές διαστέλλονται και εξομαλύνονται. Ο Κόσμος διαστέλλεται ακριβώς όπως κάνει σήμερα. Αλλά τελικά, οι δύο βράνες θα ξανασυναντηθούν για έναν ακόμη γύρο συγκρούσεων και αναπηδήσεων. Κάθε τέτοιος κύκλος μπορεί να διαρκέσει ακόμα και ένα τρισεκατομμύριο χρόνια ή και περισσότερο.

Στο μοντέλο της Μεγάλης Αναπήδησης (Big Bounce), το σύμπαν όχι μόνο υπήρχε πριν από το Big Bang, αλλά διατηρεί στη μνήμη του το τι υπήρχε πριν. Όλα τα άστρα, οι γαλαξίες, και οι μεγάλης κλίμακας δομές που παρατηρούμε τώρα η ύπαρξη τους οφείλεται στη σύνθεση του σύμπαντος κατά τον προηγούμενο κύκλο. Αν και κάποιες λεπτομέρειες μπορεί να είναι διαφορετικές, οι υποκείμενοι φυσικοί νόμοι, θα παραμείνουν ίδιοι.

Κοσμικές ενδείξεις

Αν η Μεγάλη Αναπήδηση ή το πολυσύμπαν αποτυπώνει την πραγματικότητα παραμένει ένα μυστήριο. Μία παρατήρηση, όμως, θα μπορούσε να διακρίνει τη Μεγάλη Αναπήδηση και κάθε πληθωριστικό σενάριο, σημειώσει ο Steinhardt. Τα βαρυτικά κύματα, οι μικροσκοπικοί κυματισμοί στον ιστό του χωροχρόνου, δημιουργούνται κατά τη διάρκεια κάθε κύκλου της Μεγάλης Αναπήδησης. Αλλά σε αυτό το σενάριο, τα κύματα θα ήταν πολύ αδύναμα για να ανιχνευθούν από τα όργανα μας. Ο πληθωρισμός, αντίθετα, θα παράγει ένα πολύ πιο ισχυρά βαρυτικά κύματα – αρκετά ισχυρά για να αφήσουν ένα αποτύπωμα αισθητό στην κοσμική ακτινοβολία μικροκυμάτων, την ακτινοβολία που έχει απομείνει από το Big Bang.

Ήδη το διαστημόπλοιο Planck του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος ψάχνει για αυτά τα αποκαλυπτικά σημάδια των κυμάτων βαρύτητας, πάνω στο κοσμικό υπόβαθρο μικροκυμάτων. Αν το αποτύπωμα βρεθεί, "εδώ είμαστε", λέει ο Steinhardt.

Η Μεγάλη Αναπήδηση θα αποτύχει.

Το αν ο πληθωρισμός συνεπάγεται ένα πολυσύμπαν είναι μια άλλη ιστορία, όμως το Planck μπορεί να προσφέρει ενδείξεις και για αυτό, επίσης.

Καθώς τα σύμπαντα – φυσαλίδες διαστέλλονται, μπορούν να συγκρούονται μεταξύ τους. Αν ένα άλλο σύμπαν τύχη να κτυπήσει εκείνο στο οποίο κατοικούν οι άνθρωποι, τότε το Planck θα μπορούσε να είναι σε θέση να εντοπίσει ένα συγκεκριμένο μοτίβο καυτών (πιο πάνω από το μέσον όρο) και ψυχρών (κάτω από τη μέση θερμοκρασία) σημείων στο μικροκυματικό υπόβαθρο.

Βέβαια, ακόμη και αν δεν υπάρχουν ενδείξεις για τη σύγκρουση μεταξύ δύο συμπάντων μπορεί, όμως, να επισημανθούν άλλα σύμπαντα φυσαλίδες που υπάρχουν ακόμα. Οι συγκρούσεις μπορεί να είναι τόσο σπάνιες που οι παρατηρητές θα πρέπει να περιμένουν ακόμα και μία χιλιετία για να βρουν τούτο το μοτίβο.

Αν αυτή η παρατεταμένη αβεβαιότητα σχετικά με την κοσμική Γένεση ακούγεται κάπως σαν το καθαρτήριο της κόλασης, ας δούμε τα λόγια ενός ανώνυμου άνδρα που αναφέρεται στις Εξομολογήσεις του Αγίου Αυγουστίνου. Όταν ρωτήθηκε τι έκανε ο Θεός πριν από την δημιουργία του ουρανού και της Γης, ο Αυγουστίνος απάντησε: "Προετοίμαζε την κόλαση για εκείνους που εξέταζαν τα πράγματα πολύ βαθιά."

Πώς να φτιάξετε το σύμπαν σε 20 μόνο μέρες

Η μεγαλύτερη προσομοίωση του σύμπαντος που έχει μέχρι τώρα πραγματοποιηθεί, η Run Horizon 3, εκτελέστηκε από τον 26ο ισχυρότερο υπολογιστή του κόσμου στην Κορέα. Σε αυτήν ‘συμμετείχαν’ 374 δισεκατομμύρια σωματίδια μέσα σε ένα χώρο μήκους 32 δισεκατομμύρια έτη φωτός. Έκταση που ισοδυναμεί με περίπου τα δύο τρίτα του μεγέθους του παρατηρήσιμου σύμπαντος.

Ένας υπερυπολογιστής από την Κορέα για 20 μέρες έτρεχε μία προσομοίωση για τη γέννηση του σύμπαντος

Το 1970 ο Jim Peebles του Πρίνστον πραγματοποίησε για πρώτη φορά ένα πρωτοποριακό για την εποχή του πείραμα προσομοίωσης. Χρησιμοποίησε την τότε νεότευκτη τεχνολογία της πληροφορικής για την προσομοίωση της συμπεριφοράς ενός σμήνους γαλαξιών κάτω από τη δύναμη της βαρύτητας.

Σ’ εκείνη την προσομοίωση συμμετείχαν μόλις 300 «σωματίδια». Αλλά έδειξε ότι τα υπολογιστικά μοντέλα θα μπορούσαν να δώσουν μια σημαντική εικόνα για το σχηματισμό των δομών σε μεγάλη κλίμακα. Είναι δίκαιο να πούμε ότι αυτή καθώς και άλλες προσομοιώσεις που έτρεξαν έφεραν μια επανάσταση στην κοσμολογία.

Το 2005 έγινε η μεγαλύτερη κοσμολογική προσομοίωση της δεκαετίας του 2000, με 10 δισεκατομμύρια σωματίδια μέσα σε ένα χώρο μήκους 1,630 δισεκατομμύρια έτη φωτός. Η νέα προσομοίωση που ονομάζεται Run Horizon 3 είναι 8.800 φορές μεγαλύτερη.

Σε αυτήν ερευνητές στο Ινστιτούτο Προχωρημένων Σπουδών της Κορέας με επικεφαλής τον Juhan Kim, χρησιμοποίησαν για την προσομοίωση τον υπερ-υπολογιστή Tachyon ΙΙ, ο οποίος διαθέτει σκληρό δίσκο 157.392 GB και περισσότερους από 26.232 επεξεργαστές. Ο Tachyon ΙΙ θεωρείται ο 26ος ταχύτερος υπολογιστής στον κόσμο.

Χρειάστηκαν 20 μέρες, για να καταφέρει να αναλύσει τα περίπου 374 δισεκατομμύρια σωματίδια, αριθμός που ισοδυναμεί με περίπου τα δύο τρίτα του μέχρι σήμερα γνωστού σύμπαντος.

Ο σκοπός της μελέτης, που ονομάζεται Run Horizon 3, ήταν να προσομοιώσει τη γέννηση και την εξέλιξη του σύμπαντος (που σε μεγάλο βαθμό αποτελείται από ψυχρή σκοτεινή ύλη) και να επαληθεύσει εάν το πρόγραμμα τελικά μπορεί όντως να απεικονίσει επαρκώς τη διαστημική μας γειτονιά. Αν παράγει δηλαδή τις ίδιες δομές που βλέπουμε γύρω μας – από γαλαξιακά σμήνη και πέρα. Με τη μελέτη αυτής της εικονικής εκδοχής, οι αστρονόμοι θα μπορούν να προβλέψουν καλύτερα την αλλαγή του σύμπαντος με την πάροδο του χρόνου.

Οι πιο πρόσφατες θεωρίες προβλέπουν ότι το σύμπαν μας θα πρέπει να έχει τεράστιες δομές σε πολύ μεγαλύτερες κλίμακες, που ονομάζονται ακουστικές ταλαντώσεις βαρυονίων. Τούτες οι δομές είναι βασικά τεράστια υπολείμματα από σκοτεινή ύλη των κυμάτων, μέσα στο πλάσμα που υπήρχε στο πολύ πρώιμο σύμπαν και τα οποία πάγωσαν καθώς το σύμπαν ψύχθηκε.

Σαφώς, μόνο με τις προσομοιώσεις, σαν την Run Horizon 3, είναι δυνατό να επαληθευτούν οι θεωρίες αυτές για τις ακουστικές ταλαντώσεις βαρυονίων που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος του σύμπαντος.

Επίσης θα έπρεπε να υπάρχουν οι δομές που είναι οι πρόδρομοι των γαλαξιών. Αυτές σχηματίστηκαν όταν η σκοτεινή ύλη σχηματίστηκε στην άλως (ή το φωτοστέφανο) γύρω από τους γαλαξίες, η οποία εν συνεχεία προσέλκυσε την ορατή ύλη για να σχηματίσει τους γαλαξίες που βλέπουμε σήμερα.

Αυτές οι δομές είναι πολύ παλιές και επομένως πάρα πολύ μακρινές για να μπορέσουμε να τις δούμε. Όμως, θα πρέπει να είναι δυνατόν να τις προσομοιώσουμε σε μοντέλα που περιέχουν ένα σημαντικό μέρος του σύμπαντος και σε πολύ υψηλή ανάλυση. Μέχρι σήμερα δεν ήταν δυνατό, τουλάχιστον με κάποια αξιοπιστία, με το χαμηλό επίπεδο ανάλυσης που υπήρχε να τις δούμε με ένα αξιοπρεπή τρόπο.

Έτσι, η νέα προσομοίωση ανοίγει στο δρόμο για τη λεπτομερή μελέτη αυτών των αντικειμένων για πρώτη φορά. Στην πραγματικότητα, οι αστρονόμοι σε αυτές τις προσομοιώσεις είναι σαν να παρατηρούν το σύμπαν από μια εικονική Γη στο κέντρο της. Θα κοιτάξουν να δούνε αν οι προσομοιώσεις αναπαράγουν το σύμπαν (κατά μέσο όρο) που βλέπουμε γύρω μας, και αν ναι, να αντιληφθούμε με τι θα μοιάζει το πιο μακρινό σύμπαν με την επόμενη γενιά των τηλεσκοπίων.

Κι αυτό όντως είναι εντυπωσιακό. Σαφώς, το Horizon 3 Run είναι μόνο ένα βήμα σε ένα συνεχή αγώνα δρόμου για να κάνουμε μεγαλύτερες προσομοιώσεις του σύμπαντος σε ακόμα μεγαλύτερες αναλύσεις. Και μια μέρα, θα φανεί πόσο πρωτόγονη ήταν η προσομοίωση που έτρεξε ο Peeble για το σμήνος των γαλαξιών.

Άλλη γεύση έχουν τα νετρίνα το βράδυ

Πριν από περίπου 30 χρόνια είχε προταθεί πως τα νετρίνα αλλάζουν «γεύση» όταν διασχίζουν πυκνές ποσότητες ύλης. Έπειτα από 18 χρόνια ερευνών, τα πειράματα στον ανιχνευτή νετρίνων Super SuperKamiokande στην Ιαπωνία έρχονται να επιβεβαιώσουν τη συγκεκριμένη θεωρία.

Τα νετρίνα είναι ίσως τα σωματίδια που περιστοιχίζονται από τα μεγαλύτερα μυστήρια, τουλάχιστον σε σχέση με τα υπόλοιπα γνωστά στοιχειώδη σωματίδια

Τα νετρίνα είναι ίσως τα σωματίδια που περιστοιχίζονται από τα μεγαλύτερα μυστήρια, τουλάχιστον σε σχέση με τα υπόλοιπα γνωστά στοιχειώδη σωματίδια. Έχουν μία πολύ μικρή μάζα, αν και αυτή δεν έχει μετρηθεί ποτέ πειραματικά, ενώ όντας ηλεκτρικά ουδέτερα αντιδρούν πολύ ασθενώς με την ύλη, κάτι που πρακτικά τους επιτρέπει να τη διαπερνούν δίχως να συναντούν εμπόδια.

Χαρακτηριστικό είναι πως 65 δισεκατομμύρια νετρίνα με προέλευση τον Ήλιο διαπερνούν κάθε τετραγωνικό εκατοστό μας κάθε δευτερόλεπτο, χωρίς να γίνονται αντιληπτά. Τουλάχιστον όχι δίχως τη βοήθεια τεράστιων ανιχνευτών όπως ο SuperKamiokande ή το ΝESTOR στην Πήλο. Ο SuperKamiokande στον οποίο έγινε η ανακάλυψη, αποτελείται από μία δεξαμενή 50.000 τόνων νερού θαμμένη εντός ενός βουνού, 300 χλμ δυτικά του Τόκιο, στην οποία βρίσκονται 11.000 φωτοανιχνευτές, έτοιμοι να σημάνουν το πέρασμα κάποιου νετρίνου.

Τα νετρίνα χωρίζονται σε τρεις τύπους (ή γεύσεις): νετρίνα ηλεκτρονίων, μιονίων και ταυ. Αυτό που αποκάλυψαν οι ερευνητές στον ιαπωνικό ανιχνευτή, είναι πως τα νετρίνα ηλεκτρονίων με προέλευση από τον Ήλιο που λαμβάνουν τη νύχτα είναι περισσότερα σε σύγκριση με αυτά που λαμβάνουν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Καθώς τη νύχτα, τα νετρίνα έχουν διασχίσει τη Γη σε σύγκριση με τη μέρα όπου φτάνουν κατευθείαν από τον Ήλιο, η συγκεκριμένη παρατήρηση ενισχύει την άποψη πως αλλάζουν γεύσεις καθώς διασχίζουν την ύλη.

Τα νετρίνα είναι γνωστό πως αλλάζουν γεύση ούτως η άλλως κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους, ακόμη και στον κενό χώρο. Σε ενέργειες της τάξης των 2 MeV για παράδειγμα, σχεδόν τα μισά νετρίνα ηλεκτρονίων από τον Ήλιο αλλάζουν γεύση πριν φτάσουν στη Γη, και σε μεγαλύτερες ενέργειες το ίδιο συμβαίνει για ακόμη περισσότερα, κάτι που σημαίνει πως θα πρέπει να λαμβάνονται στους επίγειους ανιχνευτές λιγότερα τέτοια νετρίνα από το αναμενόμενο (ένα φαινόμενο που ονομάζεται Mikheyev–Smirnov–Wolfenstein από τα ονόματα των εμπνευστών του).

Πέρα όμως από την επιβεβαίωση του φαινομένου MSW, οι φυσικοί ανακάλυψαν στα δεδομένα του SuperKamiokande μια αύξηση 3.2% στα νετρίνα ηλεκτρονίων τις νυχτερινές ώρες. Με άλλα λόγια, η Γη «ανάγκασε» κάποια από τα νετρίνα των άλλων 2 ειδών να ξαναγυρίσουν σε νετρίνα ηλεκτρονίου, αντιστρέφοντας την αλλαγή που είχαν υποστεί στο ταξίδι τους από τον Ήλιο.

Αν και θα χρειαστεί ακόμη κάποιος καιρός για να επιβεβαιωθεί η επιστημονική ανακάλυψη, οι ερευνητές πιστεύουν πως το συγκεκριμένο φαινόμενο μπορεί να φανεί πολύ χρήσιμο σε διάφορες εφαρμογές, όπως για παράδειγμα την έρευνα του εσωτερικού της Γης μέσω της αλλαγής γεύσης των νετρίνων.

Ραβί Γιεσούα: Ένας προφήτης - μεσσίας που ξεκίνησε (και τελείωσε) την «σταδιοδρομία» του με μια αποτυχημένη πρόβλεψη

Γνωρίζουμε ότι ο Ιησούς (ιουδαϊστί: Γιεσούα) της Βίβλου, ιδιαίτερα των Συνοπτικών*, συμφωνεί εντελώς με την ιουδαϊκή παράδοση. Είναι περισσότερο Ιουδαίος παρά χριστιανός· όπως και τα μέλη της πρώτης κοινότητας εκείνης της εποχής ονομάζονταν και «Εβραίοι» -μόλις η νεότερη έρευνα τους αποκαλεί «Ιουδαιοχριστιανούς». Αλλά η ζωή τους δεν διέφερε σχεδόν καθόλου από εκείνη των υπόλοιπων Ιουδαίων. Και αυτοί απέδιδαν στα ιουδαϊκά ιερά κείμενα καίρια σημασία, παρέμειναν μάλιστα για περισσότερες γενιές μέλη της Συναγωγής. Και ο Ιησούς προπαγάνδιζε ένα ιεραποστολικό έργο μόνο ανάμεσα σε Ιουδαίους. Ήταν έντονα επηρεασμένος από την ιουδαϊκή αποκάλυψη. Και αυτή, ιδιαίτερα η παράδοση της Αποκάλυψης του Ενώχ, επέδρασε έντονα στο χριστιανισμό.

Την εποχή του Ιησού, οι προσδοκίες του τέλους του κόσμου, ήταν συχνό φαινόμενο (και συνεχίζουν να υφίσταται μέχρι και σήμερα). Δεν σήμαιναν ίσως πάντα το τέλος του κόσμου αλλά ίσως την έναρξη μίας νέας παγκόσμιας περιόδου. Ανάλογες ιδέες γνώριζαν και στο Ιράν, στη Βαβυλωνία, στην Ασσυρία, στην Αίγυπτο, και από την ειδωλολατρία τις πήραν οι Ιουδαίοι, αφού εισχώρησαν στην Παλαιά Διαθήκη ως ιδέα του Μεσσία.

Έτσι έγινε και ο Ιησούς ένας από τους πολλούς προφήτες της έσχατης εποχής, αφού ανακήρυξε τη γενεά του στην τελευταία, όπως οι ιουδαϊκές αποκαλύψεις, οι Εσσαίοι, ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, αφού κήρυττε ότι ο παρών χρόνος είχε παρέλθει και μερικοί από τους μαθητές του «δεν θα γευτούν το θάνατο, έως ότου δουν να έρχεται δυναμικά η βασιλεία του Θεού»· ότι δεν θα τελείωνε η αποστολή τους στον Ισραήλ, «έως ότου έρθει ο Θεάνθρωπος»· ότι το δικαστήριο του Θεού θα γινόταν «σε αυτή τη γενεά ακόμη»· ότι δεν θα ερχόταν το τέλος, «έως ότου συνέβαιναν όλα αυτά».

«Marana tha» (έλα, Κύριε μας), αυτή ήταν η έκκληση στις προσευχές των πρώτων χριστιανών. Αλλά καθώς ο καιρός περνούσε και ο Κύριος δεν ερχόταν, καθώς οι αμφιβολίες πλήθαιναν, η παραίτηση από την ελπίδα, οι ειρωνείες, η γελοιότητα, ο διχασμός μετρίασαν σιγά-σιγά την απολυτότητα των δηλώσεων του Ιησού. Και τέλος, μετά από δεκαετίες, μετά από αιώνες, όταν αντί για τον Κύριο ήρθε η Εκκλησία, εκείνη μετέβαλε την κοντινή προσδοκία του Ιησού σε μακρινή, τη σκέψη στη βασιλεία του Θεού την έκανε σκέψη στην Εκκλησία, αντικατέστησε με αυτήν την αρχαιότατη χριστιανική πίστη -το βασίλειο των ουρανών: μια τέλεια διαστρέβλωση, βασικά μια γιγαντιαία πλαστογραφία που στον χριστιανισμό, από δογματική άποψη, είναι γενικά η μεγαλύτερη.

Η πίστη και η προσδοκία του επικείμενου τέλους καθόρισε αποφασιστικά τη μετέπειτα γένεση των πρωτοχριστιανικών κειμένων μόλις στο δεύτερο ήμισυ του 1ου και κατά τη διάρκεια του 2ου αιώνα. Διότι ο Ιησούς και οι μαθητές του, οι οποίοι δεν περίμεναν κάποιο αφηρημένο άλλο κόσμο, καμία μεταφυσική κατάσταση μακαριότητας, παρά την άμεσα επικείμενη επέμβαση του Θεού εξ ουρανών και μια τέλεια αλλαγή όλων των πραγμάτων επί γης, φυσικά δεν είχαν κανένα ενδιαφέρον για σημειώσεις, καταγραφές, βιβλία, για των οποίων τη συγγραφή μόλις που ήταν σε θέση. Και όταν έγραψαν, τότε αποδυνάμωσαν εξαρχής τις προφητείες του Ιησού για το τόσο κοντινό επικείμενο τέλος του κόσμου. Οι χριστιανοί βέβαια δεν βίωσαν ποτέ αυτό το τέλος, και έτσι τα ερωτήματα σχετικά με αυτό διέπουν ολόκληρη την αρχαία λογοτεχνία, εξαπλώνεται ο σκεπτικισμός, η δυσανασχέτηση.

«Πού είναι λοιπόν η επάνοδος του που υποσχέθηκε;» αναφέρεται στη Β' επιστολή του Πέτρου. «Από τότε που κοιμήθηκαν οι Πατέρες, όλα παραμένουν παρ' όλα αυτά έτσι όπως ήταν από κτίσεως κόσμου».

Και στην Α' επιστολή του Κλήμεντα ηχεί η διαμαρτυρία: «Αυτά τα ακούμε ήδη από την εποχή των πατεράδων μας, και δες, γεράσαμε και τίποτα από όλα αυτά δεν μας συνέβη».

Τέτοιες φωνές θα ακούστηκαν σύντομα μετά το θάνατο του Ιησού. Και πληθαίνουν στο πέρασμα των αιώνων. Έτσι, ήδη ο αρχαιότερος χριστιανός συγγραφέας, ο «Απόστολος των εθνών», ο Παύλος, αντιδρά. Αφού είχε εξηγήσει αρχικά στους Κορίνθιους ότι η προθεσμία έχει μετρηθεί «και είναι πλέον σύντομη», ο κόσμος «βαίνει προς την καταστροφή», «εμείς δεν θα κοιμηθούμε όλοι, αλλά θα μεταμορφωθούμε όλοι», στη συνέχεια έδινε πνευματική χροιά στην πίστη για την ύστατη εποχή που από χρόνο σε χρόνο γινόταν όλο και πιο ύποπτη. Τώρα έκανε τη μεγάλη ανανέωση του κόσμου, την πολυπόθητη αλλαγή των αιώνων για τους πιστούς να έχει γίνει ενδόμυχα ήδη μέσω του θανάτου και της ανάστασης του Ιησού. Ο Παύλος αντικατάστησε τώρα το κήρυγμα της βασιλείας του Θεού του Ιησού, την επαγγελία ότι αυτή η βασιλεία θα αρχίσει σύντομα επί γης με ατομικιστικές σκέψεις για τον άλλο κόσμο, με την vita aeterna (αιώνια ζωή).

Ο Χριστός τώρα δεν κατεβαίνει πια στον κόσμο, αλλά ο πιστός χριστιανός ανεβαίνει σε αυτόν στους ουρανούς! Απλούστατον! Κατά το «Όταν δεν πάει ο Μωάμεθ στο βουνό, πάει το βουνό στον Μωάμεθ»...

Οι Ευαγγελιστές που (υποτίθεται) έγραψαν αργότερα, μετριάζουν αυτή την προφητεία του Ιησού για τη συντέλεια. Και κάπου εδώ αρχίζει το «κόψε-ράψε» των «ιερών» κειμένων, οι προσθήκες και οι αλλαγές κατά το δοκούν, και εν τέλει οι «ιερές πλαστογραφίες»...
----------
* Έτσι ονομάζονται οι συγγραφείς των Ευαγγελίων του Ματθαίου, του Μάρκου και του Λουκά που παρουσιάζουν μεταξύ τους ομοιότητες σε σύγκριση με αυτό του Ιωάννη, και μπορούν να συνοψιστούν σε μια ενιαία αφήγηση.

Η Ρώμη και ο κόσμος της, Εις την οδόν Φιλελλήνων

Και φίλοι και γραικύλοι

Δεκέμβρης του 60 π.Χ. Ο Κικέρων γράφει από τη Ρώμη επιστολή στον αδελφό του Κόιντο, ο οποίος είναι διοικητής στη ρωμαϊκή επαρχία της Μ. Ασίας.

Αγαπητέ μου Κόιντε,

Πολλά και ενδιαφέροντα τα νέα που περιέχει η τελευταία επιστολή σου, πολλές, όπως καταλαβαίνω, και οι έγνοιες που συνοδεύουν το αξίωμα και τα καθήκοντά σου. Αναρωτιέσαι αν είναι αγαθή τύχη ή κατάρα που σου έλαχε να διοικείς Έλληνες. Θα έλεγα ότι είναι και τα δύο. Ας υποθέσουμε ότι ήσουν διοικητής σε κάποια γαλατική, ισπανική ή αφρικανική επαρχία. Γνωρίζεις πολύ καλά ότι ο κόσμος στις επαρχίες αυτές είναι απαίδευτος και κοινωνικά καθυστερημένος, με μια λέξη «βάρβαρος». Τι θα έκανες στην περίπτωση αυτή; Δεν θα προσπαθούσες να επιβάλεις μια στοιχειώδη τάξη και να δημιουργήσεις, όσο περνούσε από το χέρι σου, τις προϋποθέσεις για τη βελτίωση του επιπέδου αυτών των λαών; Αυτή θα ήταν, ασφαλώς, η αποστολή σου γιατί αυτό επιτάσσουν οι ανθρωπιστικές μας παραδόσεις. Οι θεοί ευλογούν τη Ρώμη και της έχουν αναθέσει την αποστολή να δαμάσει το τραχύ ήθος των υποτελών της και να τους δώσει την ευκαιρία να γευτούν τα αγαθά της πολιτικής οργάνωσης και της πνευματικής ζωής στο πλαίσιο μιας πολιτισμένης κοινωνίας. Σου λέω, βέβαια, πράγματα που γνωρίζεις.

 

Θα πρέπει να γνωρίζεις το ίδιο καλά ότι ο τόπος και ο κόσμος που διοικείς έχει μια πολύ ξεχωριστή ιστορία. Ο πολιτισμός, αν μπορώ να το πω έτσι, είναι ελληνική εφεύρεση· η παιδεία έχει ελληνικές ρίζες και από τις ρίζες αυτές τραφήκαμε κι εμείς σαν έθνος. Δεν θα διστάσω ποτέ να ομολογήσω ότι το λαμπρό οικοδόμημα της Ρώμης δεν θα μπορούσε να υψωθεί χωρίς τη συμβολή του ελληνικού πολιτισμού· και ότι όσα πετύχαμε εμείς οι Ρωμαίοι τα πετύχαμε υιοθετώντας την εκπαίδευση, την τέχνη και τις επιστήμες των Ελλήνων. Και η εκπολιτιστική αποστολή της Ρώμης είναι κι αυτή συνέχεια του ελληνικού φωτός. Γι᾽ αυτούς τους λόγους, είμαστε σήμερα ηθικά υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουμε τους Έλληνες με τον σεβασμό που αρμόζει στη μεγάλη τους ιστορία, και με την πολιτική μας συμπεριφορά να ξεπληρώσουμε κατά κάποιο τρόπο το χρέος μας απέναντί τους.

 

Έχω αρκετή πολιτική πείρα για να ξέρω, βέβαια, ότι ο σχεδιασμός της πολιτικής δράσης δεν μπορεί πάντα να καθοδηγείται από ιστορικούς συναισθηματισμούς. Και ξέρω καλά ότι οι δυσκολίες που αντιμετωπίζεις στην παρούσα περίοδο υπαγορεύουν μια σθεναρή, για να μην πω παραδειγματικά αυστηρή, στάση, προκειμένου να τεθούν έγκαιρα υπό τον έλεγχό σου οι αντιδράσεις του τοπικού πληθυσμού στις πρόσφατες φορολογήσεις. Παρ᾽ όλα αυτά, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι υπήκοοί σου έχουν μακρά παράδοση πολιτικής σκέψης και πράξης, προσπάθησε να συζητήσεις με τους εκπροσώπους τους, χωρίς να δίνεις την εντύπωση ότι όλα είναι προαποφασισμένα και τίποτε δεν είναι διαπραγματεύσιμο. Αν μη τι άλλο, οι Έλληνες είναι πρόθυμοι να κάνουν συζήτηση και εκτιμούν αυτούς που τους δίνουν την ευκαιρία να μιλήσουν. Και φυσικά θα το εκτιμήσουν ακόμη περισσότερο αν τους φιλοδωρήσεις και με ολίγα ελληνικά. Είμαι βέβαιος ότι έχεις μάθει αρκετά για να μπορείς να τους κάνεις μια τέτοια φιλοφρόνηση. Πιστεύουν -και δεν έχουν και άδικο, εδώ που τα λέμε- ότι μιλούν την πιο πλούσια, ωραία και εκφραστική γλώσσα του κόσμου· και θα γίνουν πιο δεκτικοί όταν ακούσουν τον ρωμαίο διοικητή τους να τους υποδέχεται στο κυβερνείο «ελληνιστί». Δεν θα είχες, ασφαλώς, παρόμοια προβλήματα και υποχρεώσεις αν είχες να κάνεις με Γαλάτες, σκέψου όμως αν θα προτιμούσες να βλέπεις από το παράθυρο του κυβερνείου τις καλύβες του Βερκινγκετόριξ με φόντο τα βουνά και τις βελανιδιές ή τους ναούς, τα θέατρα και τις βιβλιοθήκες της Ιωνίας.

 

Στη Ρώμη ο καιρός είναι καλός και έχουμε σχετική ησυχία. Δεν ξέρω πόσο θα κρατήσει αυτό αλλά, αν το χειρότερο σενάριο που έχω στο μυαλό μου ισχύει, σίγουρα κάποιος στρατηγός ετοιμάζεται να επιτεθεί με «ανήθικους σκοπούς» εναντίον της πολύπαθης δημοκρατίας μας. Αλλά ας μη μελαγχολήσω περισσότερο για σήμερα.

Να είσαι πάντα καλά.

Αν υπήρχαν φιλέλληνες στη Ρώμη, ο Κικέρων ήταν σίγουρα ένας απ᾽ αυτούς. Ο Κόιντος, πάντως, δεν θεωρούσε την ιστορική θέα από το μεγάλο παράθυρο του κυβερνείου αρκετή για να ξεχάσει τα μεγάλα προβλήματα που τον έζωναν. «Και ελληνικά τους μίλησα», απάντησε, «και επί μακρόν συζήτησα με τους εκπροσώπους τους. Αλλά αυτοί δεν μπορούν να συνεννοηθούν μεταξύ τους· οι μεν διαβάλλουν τους δε και όλοι μαζί κάνουν ό,τι μπορούν για να φανούν αφερέγγυοι και αναξιόπιστοι. Δεν είμαι βέβαιος αν μισούν τη ρωμαϊκή διοίκηση περισσότερο από ό,τι επιβουλεύονται ο ένας τον άλλον. Τι έχεις να πεις επ᾽ αυτού;»

Αγαπητέ μου Κόιντε,

Από ό,τι φαίνεται έχεις πολλά να μάθεις ακόμη. Τίποτε από αυτά που μου γράφεις δεν μου κάνει εντύπωση. Και για να πάψεις να εντυπωσιάζεσαι και εσύ, σκέψου ότι οι άνθρωποι αυτοί έχουν χάσει τις πολιτικές τους ελευθερίες εδώ και έναν σχεδόν αιώνα. Ναι, δυστυχώς, εδώ και πολύν καιρό ο χαρακτήρας τους διαμορφώνεται περισσότερο από την πολιτική τους υποτέλεια παρά από τις παραδόσεις του παρελθόντος τους. Πολλοί από αυτούς έχουν γίνει καιροσκόποι και κόλακες και, όπως διαπίστωσες και μόνος σου, ενώ έχουν ισχνή αίσθηση της σύγχρονης πολιτικής τους κατάστασης, διατηρούν ακέραιη την ικανότητά τους να πλατειάζουν και να θεωρητικολογούν με τον πιο άκαιρο τρόπο. Υπήρξα και εγώ ο ίδιος αποδέκτης της ελληνικής επιπολαιότητας και δουλοπρέπειας. Απλούστατα, από έναν ενστικτώδη σεβασμό για όλα εκείνα που επισήμανα στην προηγούμενη επιστολή μου προσπάθησα πάντα να ανακαλύψω τους καλούς, έντιμους και αξιοπρεπείς Έλληνες, αυτούς που τιμούν την ιστορία τους. Δεν είναι πάντα εύκολο να τους εντοπίσεις, αλλά ασφαλώς υπάρχουν. Τα υπόλοιπα είναι ζήτημα προσωπικής σου εκτίμησης και προσωπικών χειρισμών. Αν τα συμφέροντα της ρωμαϊκής διοίκησης επιβάλλουν να τους στενοχωρήσεις, κάν᾽ το. Μάλλον καλό θα τους κάνει.

Υγίαινε.

Εδώ έπεσε πολύ νερό στο φιλελληνικό κρασί. Ο Κικέρων αγαπάει, ή έστω συμπαθεί, τους Έλληνες υπό ορισμένες προϋποθέσεις, και η κυριότερη από αυτές είναι «να μοιάζουν με τους ένδοξους προγόνους τους», αυτούς που, όπως του είχαν πει οι δάσκαλοί του στο ρωμαϊκό σχολείο, είχαν μεγαλουργήσει και είχαν δώσει τα φώτα του πολιτισμού και στην ίδια τη Ρώμη. Οι σύγχρονοι Έλληνες (λέει) είναι κατά κανόνα «ξεπεσμένοι» και μόνο κατ᾽ εξαίρεση άξιοι της ιστορίας τους.

 

Οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν τρεις εθνικούς όρους για να αναφερθούν στους Έλληνες: (α) Graius. Σπάνιο, ποιητικό και εξιδανικευτικό. Παραπέμπει περισσότερο στους Έλληνες μιας μυθικής και ηρωικής εποχής, μορφές απρόσιτες, σχεδόν πέρα από τον χρόνο και τις ιστορικές συγκυρίες, σαν τον Όμηρο, ας πούμε, (β) Graecus. Ο πιο συχνός και ουδέτερος όρος. (γ) Graeculus. («γραικύλος», όπως το ακούμε καμιά φορά και σήμερα). Είναι υποκοριστικό και σημαίνει τον «μικρό Έλληνα». Η συχνότητα εμφάνισής του αυξάνεται στα χρόνια που ακολούθησαν την τελική υποταγή της Ελλάδας στη Ρώμη, το 146 π.Χ. Σπάνια δείχνει κάποια συγκαταβατική συμπάθεια· συνήθως σημαίνει τον «σύγχρονο Έλληνα της παρακμής» πάντα σε αντιδιαστολή προς τους «παλιούς, καλούς Έλληνες». Ο Κικέρων (σε άλλη επιστολή του) διακηρύσσει και το παινεύεται που είναι φιλέλληνας· απλώς οι γραικύλοι είναι γραικύλοι, και ο Κόιντος πρέπει να φυλάγεται από αυτούς.

 

Ο Κικέρων ήταν μεγάλη προσωπικότητα και θεωρείται ένας από τους «Πατέρες» της δυτικής κουλτούρας. Τα παιδιά ακούν (γενικά) τους πατεράδες, και, ακόμη και όταν δεν το συνειδητοποιούν, επηρεάζονται από τις απόψεις τους. Τα «παιδιά» του Κικέρωνα στη Δύση, για αιώνες πολλούς και με ποικίλους τρόπους, θυμούνται τα λόγια του Κικέρωνα όταν αναφέρονται στην Ελλάδα και τους Έλληνες. Οι μεγάλοι ευρωπαίοι φιλέλληνες του 18ου και 19ου αιώνα είναι φιλέλληνες για τους ίδιους πάνω κάτω λόγους που είναι και ο Κικέρων· και παρόλο που δείχνουν μεγαλύτερη συμπάθεια και κατανόηση για τους «ραγιάδες» της Τουρκοκρατίας, νοσταλγούν το ελληνικό παρελθόν με τον ίδιο περίπου τρόπο που το νοσταλγεί και ο Ρωμαίος. Η ιστορία του φιλελληνισμού αρχίζει ουσιαστικά στη Ρώμη· και από τη Ρώμη ο σύγχρονος κόσμος κληρονόμησε τον θαυμασμό για την ιδανική Ελλάδα, την απογοήτευση για την Ελλάδα που δεν ήταν «και τόσο ιδανική» και τις επιφυλάξεις του για τους Έλληνες που, σαν τους υπηκόους του Κόιντου, δεν κατάφερναν «να αρθούν στο ύψος της προγονικής κληρονομιάς τους».

 

Σας αρέσει η Ελλάδα, μις;

Πριν από μερικά χρόνια η ελληνική κυβέρνηση παράγγειλε, μέσω ξένων εταιρειών, μια σειρά από δημοσκοπήσεις με σκοπό να διαπιστωθεί ποια είναι η «εικόνα» που προβάλλει η σύγχρονη Ελλάδα στον υπόλοιπο κόσμο. Η «εικόνα» (που την ακούμε και ως «ίματζ») και η μέριμνα για την «επικοινωνιακότητα» (πόσο καλοί είμαστε στο να «περνάμε» τις απόψεις μας, πόσο πειστικός, ελκυστικός και αποδεκτός είναι ο τρόπος με τον οποίο ασκούμε τις διαπροσωπικές και συλλογικές σχέσεις μας στην κοινωνία) είναι σχετικά σύγχρονες έννοιες, αλλά η περιέργεια για το πώς μας βλέπουν οι άλλοι είναι τόσο παλιά όσο και οι πρώτες στοιχειωδώς οργανωμένες ανθρώπινες κοινωνίες. Ο πρώτος λαός που έκρινε τους Έλληνες συστηματικά ήταν οι Ρωμαίοι - ή, για να είμαστε ακριβέστεροι, οι Ρωμαίοι ήταν η πρώτη οργανωμένη κοινωνία που μας άφησε πλούσιες και λεπτομερείς μαρτυρίες για το είδος της «εικόνας» που είχε διαμορφώσει για την Ελλάδα και τους Έλληνες. Ξέρουμε μάλλον λίγα για το πώς έβλεπε τους Έλληνες ο Ξέρξης και οι Πέρσες, και ακόμη λιγότερα για τη σχετική γνώμη των Αιγυπτίων· μπορούμε, όμως, να ξέρουμε θαυμάσια τι έλεγαν οι ρωμαίοι ιστορικοί, ποιητές, δραματουργοί, φιλόσοφοι, στρατηγοί, ακόμη και ο απλός κόσμος. Και, βέβαια, έχουμε τη δυνατότητα να διαβάζουμε και τα προσωπικά «κουτσομπολιά» των Ρωμαίων που, σαν τον Κικέρωνα, φρόντισαν να μας αφήσουν την προσωπική τους αλληλογραφία. Να δούμε τα ευρήματα της πρώτης αυτής «δημοσκόπησης».

 

Το σταθερό ερώτημα της δημοσκόπησης ήταν: «Ποια είναι η άποψή σας για την Ελλάδα και τους Έλληνες;» Η έρευνα έγινε στην ευρύτερη περιοχή της Ρώμης κατά το τελευταίο έτος της εξουσίας του αυτοκράτορα Δομιτιανού, και εδώ παρατίθενται αντιπροσωπευτικά δείγματα απαντήσεων.

Μάρκος Τρεβάτιος, νομομαθής: Θα σας απαντήσω πολύ γενικά. Θεωρώ πολύ σημαντική τη συμβολή των Ελλήνων στη διαμόρφωση της ρωμαϊκής πνευματικής και πολιτειακής ζωής. Δεν ήμουν ποτέ λάτρης της ποίησης, και δεν θεωρώ τον εαυτό μου ειδικό για να σας απαντήσω σχετικά με ζητήματα λογοτεχνίας και καλών τεχνών. Φυσικά τα ελληνικά επιτεύγματα σ᾽ αυτούς τους τομείς είναι αναμφισβήτητα και, ως γνωστόν, τα μεγαλύτερα ονόματα της λατινικής λογοτεχνίας, όπως ο Βιργίλιος, ο Οράτιος και ο Οβίδιος, αναζήτησαν τα πρότυπά τους στο πάνθεο των ελλήνων κλασικών. Τα θυμόμαστε όλοι αυτά από τα χρόνια των σπουδών μας, και ας ταλαιπωρηθήκαμε όλοι λίγο πολύ από την επιμονή των δασκάλων μας να αποστηθίζουμε ελληνικά κείμενα και να μάθουμε την ελληνική γλώσσα. Προφανώς σας λέω κοινοτυπίες, ε; [Γέλια.] Λοιπόν, να σας απαντήσω καλύτερα ως νομικός. Νομίζω ότι στο πεδίο αυτό, και παρ᾽ όλα τα ελληνικά προηγούμενα, οι Ρωμαίοι υπερέχουν σαφώς - όχι τόσο ως προς τη θεωρία όσο ως προς την κωδικοποίηση της νομικής σκέψης και τη νομική πράξη. Σκέφτομαι πάντα ότι οι Έλληνες προτιμούν την εναλλακτική ποικιλία εκεί που οι Ρωμαίοι επιμένουν στην πειθαρχημένη συναίνεση. Θυμάμαι έναν από τους μεγάλους μας δασκάλους να μας προτρέπει να μάθουμε να αναπτύσσουμε τη σκέψη μας σαν Έλληνες αλλά να την εφαρμόζουμε σαν Ρωμαίοι. Και κάτι άλλο, αφού με ρωτάτε… Έχετε ποτέ διαβάσει τα έργα του Κικέρωνα; Είναι αποκαλυπτικός για τα ελληνικά δικαστήρια της εποχής του, που τα ήξερε από πρώτο χέρι. Δεν είναι, λέει, εύκολο να βρεις στην Ελλάδα μάρτυρα που δεν είναι ψευδομάρτυρας και δεν έχει δωροδοκηθεί. Εντυπωσιακό, δεν συμφωνείτε;

Παύλος Βιτέλιος, θεατρικός επιχειρηματίας: Από καθαρά επιχειρηματική-θεατρική άποψη, θα έλεγα ότι στην εποχή μας οι έλληνες θεατρικοί συγγραφείς δεν είναι τόσο δημοφιλείς όσο ήταν παλιότερα. Ακούω ορισμένους να λένε ότι ο Μένανδρος είναι αξεπέραστος. Μπορεί, δεν ξέρω… Αυτό που ξέρω είναι ότι οι θίασοι που δοκίμασαν να ανεβάσουν ελληνική κωμωδία στο πρόσφατο παρελθόν «μπήκαν μέσα» κατά το κοινώς λεγόμενο. Εδώ ακόμη και ο δικός μας ο Τερέντιος δεν πουλάει σήμερα. Ακούω πάλι άλλους να λένε ότι φταίει το σημερινό μορφωτικό επίπεδο του κόσμου που το κλασικό ελληνικό ρεπερτόριο δεν έχει πέραση. Ωραία, απαντώ εγώ, οι μορφωμένοι και η ελίτ ας διαβάζουν στην προσωπική τους βιβλιοθήκη τους έλληνες κλασικούς και ας αφήσουν τον κοσμάκη να διασκεδάζει κι εμάς να βγάζουμε το μεροκάματό μας με λατινικούς μίμους και παντομίμους. Τώρα, γενικά, τι πιστεύω για τους Έλληνες… Τι να σας πω… κρίνοντας από αυτούς που ξέρω εδώ στη Ρώμη (και ξέρω αρκετούς) θα έλεγα γενικά ότι είναι έξυπνη ράτσα - καλοί, πολύ καλοί στο λέγειν, αλλά λίγο απρόβλεπτοι στη συμπεριφορά τους. Νομίζω ότι, με όλα τα στραβά του, ο Ρωμαίος έχει διδαχτεί να κρατάει τον λόγο του και να πειθαρχεί στις αρχές. Ο μέσος Έλληνας έχει μάλλον διαφορετική άποψη γι᾽ αυτά τα θέματα. Πάντως στην Ελλάδα θα ήθελα κάποτε να πάω - ίσως στη Δήλο, όπου έχω έναν εξάδελφο τραπεζίτη εγκατεστημένο μόνιμα εκεί. Μου λέει ότι είναι πολύ ωραία…

Πόπλιος Ραβίριος, φιλόσοφος, συγγραφέας: Να το πω εξαρχής: θαυμάζω απεριόριστα τον ελληνικό φιλοσοφικό στοχασμό. Εξάλλου έκανα προχωρημένες φιλοσοφικές σπουδές σε Αθήνα και Ρόδο. Η φιλοσοφία είναι καθαρά ελληνική υπόθεση. Εννοώ ότι η Ρώμη δεν κατόρθωσε ποτέ να αναπτύξει γνήσια παράδοση φιλοσοφικής σκέψης, και όποιος διατείνεται ότι υπάρχει γηγενής ρωμαϊκή φιλοσοφία είναι υπερβολικά αισιόδοξος ή υπερβολικά πατριώτης. Ποιοι είναι δηλαδή οι γνησίως ρωμαίοι φιλόσοφοι; Ο Κικέρων και ο Σενέκας μήπως; Μα νομίζω ότι ούτε οι ίδιοι διεκδίκησαν ποτέ πρωτοτυπία για τη γνωσιοθεωρία τους ή την ηθική τους και εξάλλου ομολογούσαν με παρρησία την απόλυτη εξάρτησή τους από τους έλληνες δασκάλους τους. Οι Ρωμαίοι είναι πολύ γειωμένοι για να αποτολμήσουν πρωτότυπες φιλοσοφικές πτήσεις. Από την άλλη μεριά, κανείς έχει συχνά την εντύπωση ότι οι Έλληνες χτίζουν μεγαλοπρεπή φιλοσοφικά μέλαθρα και ανάκτορα αλλά προτιμούν να ζουν στο διπλανό καλύβι. Οι Ρωμαίοι, αντίθετα, δεν πρωτοτυπούν, είναι όμως αρκετά ιδιοφυείς για να μετατρέψουν σε βιοτική και πολιτική πράξη ό,τι χρήσιμο και λυσιτελές προσλαμβάνουν από την ελληνική φιλοσοφία. Να σας δώσω ένα παράδειγμα. Η φιλοσοφία της Στοάς είναι αμιγώς κατασκευασθείσα εν Ελλάδι - θυμηθείτε τον Ζήνωνα, τον Κλεάνθη, τον Παναίτιο, τον Ποσειδώνιο κ.ά. Τι πληροφορίες έχουμε για επίδραση της στωικής διδασκαλίας έξω από τον στενό κύκλο των στοχαστών; Ουσιαστικά καμία. Ξέρουμε, ας πούμε, ότι ο Παναίτιος επιχείρησε να προσαρμόσει τη φιλοσοφία του στις πρακτικές ανάγκες του στρατιώτη και του πολιτικού εν ενεργεία - το ξέρουμε απλώς, αλλά δεν ακούμε τίποτε για την έκβαση του εγχειρήματος. Κοιτάξτε τώρα τη ρωμαϊκή πλευρά. Η στωική διδασκαλία για έναν θεϊκό νου, ένα είδος λογικής και λόγου που διαπερνά ολόκληρο το σύμπαν, που φωλιάζει και στο ανθρώπινο πνεύμα και κάνει τον σοφό άνθρωπο ευτυχή, ελεύθερο και τελείως ανεξάρτητο από τις συγκυρίες και τα καπρίτσια της τύχης - αυτή η διδασκαλία έθρεψε μεγάλους ρωμαίους πολιτικούς και στρατηγούς, σαν τον Σκιπίωνα Αιμιλιανό, και τον Βρούτο, τον τυραννοκτόνο. Αυτή η φιλοσοφία έθρεφε και στήριξε τις ευγενέστερες δημοκρατικές ευαισθησίες και καθοδήγησε την ηθική τους αντίσταση κατά της τυραννίας του Νέρωνα, για παράδειγμα. Μόνο οι Ρωμαίοι έχουν το ταλέντο να μετουσιώνουν τον φιλοσοφικό στοχασμό σε πολιτική πράξη. Αλλά για να επανέλθω στην ερώτησή σας: ως φιλόσοφος δεν «βλέπω» απλώς την Ελλάδα και τους Έλληνες - αισθάνομαι Έλληνας.

Βαλέριος Σεκούνδος, γιατρός: Λόγω σπουδών και ειδικότητας επισκέφθηκα πριν από κάμποσα χρόνια την Κω - ας πούμε ότι έδωσα εκεί τον ιπποκρατικό μου όρκο. Σέβομαι την ελληνική επιστήμη και ειδικά την ιατρική, αλλά έχω σοβαρές επιφυλάξεις για την πρακτική πολλών ελλήνων συναδέλφων που το παίζουν «γιατροί χωρίς σύνορα», ειδικά αυτών που εργάζονται στη Ρώμη. Γενικώς δεν «μας» καταλαβαίνω. Από τη μια μεριά κατηγορούμε τους Έλληνες ότι είναι φλύαροι, αναξιόπιστοι και κάνουν ότι τα ξέρουν όλα, από την άλλη δεν υπάρχει ευκατάστατος Ρωμαίος που να μην έχει Έλληνα για προσωπικό γιατρό, ο οποίος ουκ ολίγες φορές αποδεικνύεται κομπογιαννίτης. Αν ήταν απλώς μόδα, θα είχε περάσει μέχρι τώρα. Ασφαλώς είναι κάτι βαθύτερο. Ο μέσος Ρωμαίος είναι έτοιμος να σου διηγηθεί ένα σωρό ανέκδοτα για την πονηριά, τη φιλοχρηματία και την αναποτελεσματικότητα των Ελλήνων, αλλά την κρίσιμη στιγμή προτιμά τον έλληνα καθηγητή, δάσκαλο και φιλόσοφο από τους ντόπιους συναδέλφους του. Εν πάση περιπτώσει, εγώ προσωπικά υφίσταμαι οικονομική ζημία από αυτή την εθνική σχιζοφρένεια. Δεν ξέρω ειλικρινά τι να σας πω… Ίσως τελικά να πάσχω κι εγώ από το ίδιο σύνδρομο. Βλέπετε, στον τοίχο του ιατρείου μου έχω κρεμάσει δίπλα δίπλα δυο παπύρους: ο ένας αναγράφει τον ιπποκρατικό όρκο, ο άλλος την ιστορία του Κάτωνα του Τιμητή που δεν έπαυε να λέει στον γιο του ότι οι έλληνες γιατροί έχουν ορκιστεί να ξεκάνουν τους Ρωμαίους. Τα συμπεράσματα δικά σας…

Κορίννα, εταίρα: Συγνώμη, δεν λένε ότι η Ρώμη είναι ελληνική πόλη; Υπάρχει κάτι ωραίο στη Ρώμη που να μην είναι ελληνικό; Όλος ο καλός κόσμος που ξέρω γουστάρει τα ωραία ελληνικά πράματα - σου μιλάω δηλαδή για πάρτι, νυχτερινή ζωή και τέτοια. Οι Έλληνες, αγόρι μου, ήξεραν από ανέκαθεν να διασκεδάζουν τη ζωή τους και να περνούν καλά. Κοίτα λίγο γύρω σου… Βλέπεις άνθρωπο με τα μούτρα κατεβασμένα, κατσούφη και ντυμένο σαν τσομπάνη; Παλιός, πώς το λένε, παραδοσιακός Ρωμαίος με τα όλα του. Βλέπεις τον άλλον περιποιημένο, αρωματισμένο, με το κομψό πεδιλάκι του κλπ.; Ελληνικό «λάιφ στάιλ» σου λένε και φτύνουν στον κόρφο τους. Γιατί, παρακαλώ; Γιατί όσα δεν φτάνει η αλεπού τα κάνει κρεμαστάρια. Ξέρεις πώς το λέγαν το διασκεδάζω παλιά; Το λέγαν «ελληνοφέρνω». Εγώ, που λες, θα ελληνοφέρνω μέχρι να πεθάνω… ναι, μα την Ίσιδα, μέχρι να πεθάνω. Και τρέχει και ελληνικό αίμα στις φλέβες μας. Αυτό γράψ᾽ το: η προπρογιαγιά μου είχε καταγωγή από την Άνδρο.

Αύλος Ματέρνος, ιστορικός, αυτοκρατορικός σύμβουλος, συγκλητικός: Καταλαβαίνετε, υποθέτω, ότι μου κάνετε μια πολύ γενική ερώτηση που δεν επιδέχεται συνοπτική απάντηση. Πρώτα πρώτα η σημερινή Ελλάδα, ως επαρχία του ρωμαϊκού κράτους, ελάχιστη σχέση έχει με την Ελλάδα του απώτερου ιστορικού παρελθόντος. Θα έλεγα το ίδιο και για τον χαρακτήρα των σημερινών Ελλήνων. Δεν είναι στις προθέσεις μου να δυσφημίσω μια κοινωνία και έναν λαό στον οποίο ως Ρωμαίοι πολλά οφείλουμε, αλλά η πολιτική μου πείρα από το σύγχρονο ελληνικό τοπίο δυστυχώς δεν μου επιτρέπει να είμαι κολακευτικός. Παραβρέθηκα πριν από πολλά χρόνια σε κάποια πολιτική συγκέντρωση στην Αχαΐα. Απογοήτευση… Ξέρετε τι λέει κάπου ο Κικέρων για τις πολιτικές συνεδριάσεις των Ελλήνων της Μ. Ασίας; Λέει ότι το χάος, η ασυδοσία, η διαδικαστική αταξία και η απεραντολογία -που βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη- είναι αυτά που κατέστρεφαν όχι μόνο τη σύγχρονη αλλά και την παλιά μεγάλη Ελλάδα. Και ο Κικέρων είναι κάθε άλλο παρά εχθρός της Ελλάδας, όπως γνωρίζετε. Το πρόβλημα είναι ότι οι ίδιοι οι σημερινοί Έλληνες πιστεύουν, ή θέλουν να πιστεύουν, ότι το μεγάλο παρελθόν αποτελεί ικανό αντίβαρο στο ελλειμματικό παρόν - και εφησυχάζουν. Απαιτούν, μάλιστα, αυτό τον ιστορικό σεβασμό και θεωρούν αγνώμονα ή επιλήσμονα και ανθέλληνα οιονδήποτε δεν θελήσει να κολακέψει τον εθνικό τους εγωισμό. Και ξέρετε ποιο είναι το ενδιαφέρον της υπόθεσης; Αυτά δεν τα λέμε μόνο εμείς, τα λέει και ο συμπατριώτης τους, ο ιστορικός Πολύβιος, άνθρωπος με μεγάλη πολιτική πείρα και ιστορική γνώση, ο οποίος εντόπισε με οξυδέρκεια τους λόγους για τους οποίους η Ρώμη ήταν προορισμένη να εξελιχθεί σε υπερδύναμη. Να πω και κάτι άλλο. Είναι γνωστό ότι η Ρώμη, από σεβασμό, αν θέλετε, για τον ιστορικό και πολιτισμικό ρόλο της Ελλάδας, παραχώρησε σε πολλές περιπτώσεις στους Έλληνες καθεστώς ειδικής μεταχείρισης, φθάνοντας συχνά στο σημείο να παραβλέπει βαριές παρασπονδίες και προδοσίες μόνο και μόνο λόγω «ενδόξου παρελθόντος». Φοβούμαι ότι οι Έλληνες ελάχιστη εκτίμηση έδειξαν γι᾽ αυτό. Θα σας κάνει εντύπωση αν, μετά από όλα αυτά, σας πω ότι προσωπικά αισθάνομαι φίλος της Ελλάδας; Το τελευταίο μπορώ να σας το πω και στα ελληνικά…

Τίτος Τρώγος, στρατηγός σε αποστρατεία: Εάν ομιλούμε διά την παλαιά Ελλάδα του Μαραθώνος και των Θερμοπυλών, των Σπαρτιατών του Λεωνίδου και του Μακεδόνος Αλεξάνδρου, θα σας έλεγον ότι αυτή η Ελλάς υπήρξε πάντοτε διά τους Ρωμαίους πρότυπον. Όσα ηκολούθησαν εις τον στρατιωτικόν τομέα αποδεικνύουν αναμφιβόλως μίαν παρακμήν. Διότι πού είναι εκείνο το ηρωικόν φρόνημα το οποίον εδημιούργησε αυτήν την θαυμαστήν στρατιωτικήν ιστορίαν; Δεν συμμερίζομαι τας εκτιμήσεις εκείνων που λέγουν ότι οι Έλληνες ουδέποτε υπήρξαν μεγάλοι μαχηταί και ότι η φήμη των στρατιωτικών κατορθωμάτων τους οφείλεται εις τους μεγάλους ποιητάς που τα εξύμνησαν. Πιστεύω, όμως, ότι οι Ρωμαίοι είμεθα ανώτεροι εις αυτόν τον τομέα. Θα σας είπω μίαν λεπτομέρειαν εκ της οποίας ημπορείτε να συμπεράνετε ορισμένα πράγματα. Οι Ρωμαίοι, όταν πρόκειται να εγκαταστήσουν στρατόπεδον, επιλέγουν μεν πλεονεκτικήν και φυσικώς οχυράν θέσιν, αλλά ταυτοχρόνως επιμελούνται λεπτομερώς την διαρρύθμισιν του χώρου και συμπληρώνουν με τεχνικά έργα την οχύρωσιν· οι Έλληνες αρκούνται συνήθως εις την φυσικήν οχύρωσιν της θέσεως - παράδειγμα προς αποφυγήν εις τα στρατιωτικά εγχειρίδια. Ίσως τα πράγματα να ήσαν σήμερα διαφορετικά διά τους Έλληνας αν είχον επικρατήσει αι σπαρτιατικαί παραδόσεις.

Αν το δείγμα των ερωτηθέντων είναι αρκετά αντιπροσωπευτικό, μπορούμε να κωδικοποιήσουμε ορισμένα συμπεράσματα:

Οι Έλληνες, σε σύγκριση με το μάλλον προβληματικό παρόν τους,

―έχουν ένα λαμπρό παρελθόν στο οποίο οι Ρωμαίοι γενικά αναγνωρίζουν τις οφειλές τους·

―έχουν ανεπτυγμένη θεωρητική σκέψη και «λέγειν», αλλά υστερούν στην πράξη και την πρακτική εφαρμογή·

―είναι εύστροφοι, έχουν αίσθηση της κομψότητας και ξέρουν «να ζουν τη ζωή τους», αλλά έχουν ευμετάβλητο χαρακτήρα, είναι «καταφερτζήδες» και κάνουν πως τα ξέρουν όλα· δεν είναι πάντα αξιόπιστοι, τους λείπει η αυτογνωσία, η πειθαρχία και η συστηματικότητα, και είναι προγονόπληκτοι.

 

Το παιχνίδι με τις ταυτότητες

Πόσο αντικειμενικά και αξιόπιστα είναι τα πορίσματα μιας τέτοιας «δημοσκόπησης»; Συχνά το βρίσκουμε πιο εύκολο να πούμε τι δεν είναι παρά τι είναι κάποιος ή κάτι. Και το ίδιο συμβαίνει όταν προσπαθούμε να προσδιορίσουμε την ατομική ή συλλογική μας ταυτότητα. Από την άποψη αυτή, και με βάση τα πορίσματα της δημοσκόπησης, θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι Ρωμαίοι περιγράφουν περισσότερο τον εαυτό τους παρά τους Έλληνες με τη μέθοδο του «είμαι ό,τι δεν είσαι, δεν είμαι ό,τι είσαι». Έχουν, φυσικά, τους λόγους τους γι᾽ αυτό.

 

Μιλήσαμε για έναν ρωμαϊκό κώδικα κοινωνικής ιδεολογίας και συμπεριφοράς, έναν «κατάλογο προγονικών αρετών» που αποτελούσε, σύμφωνα με τους Ρωμαίους, την αφετηρία και το στήριγμα της προκοπής τους: σοβαρότητα χαρακτήρα, λιτότητα, ευσέβεια προς τους θεούς, την οικογένεια και την πατρίδα, ηθική αξιοπιστία κ.ά. Είναι ενδιαφέρον ότι τα μειονεκτήματα που συνήθως αποδίδουν οι Ρωμαίοι στους Έλληνες αποτελούν το «αρνητικό» αυτών των αρετών, δηλώνουν, με άλλα λόγια, την απουσία τους. Αυτό γίνεται συστηματικά και σχεδόν ιδεοληπτικά από την πλευρά των Ρωμαίων ακριβώς επειδή ο ρωμαϊκός κατάλογος προγονικών αρετών είναι πολύ βαθιά και σχεδόν ιδεοληπτικά ενσωματωμένος στον τρόπο με τον οποίο οι Ρωμαίοι αναφέρονται στον εαυτό τους. Έτσι, οι «σύγχρονοι Έλληνες», με όλα τα πιθανά κουσούρια τους, αποτελούν σε μεγάλο βαθμό απλό πρόσχημα για μια «επιχείρηση εθνική ταυτότητα». Δηλαδή άλλη φωτιά, άλλος καπνός. Το αποτέλεσμα στις περιπτώσεις αυτές (που δεν αφορά μόνο τους Ρωμαίους) είναι αυτό που λέμε «εθνικά στερεότυπα»· και τέτοια εθνικά στερεότυπα ξέρουμε όλοι από τα ανέκδοτα του τύπου «μια φορά ένας Γερμανός, ένας Αμερικάνος και ένας Έλληνας…» Τα ανέκδοτα αυτά λειτουργούν και έχουν «πλάκα» όταν αποδώσουμε σε κάθε εθνικότητα ένα τυπικό χαρακτηριστικό που προσδιορίζει, υποτίθεται, τη συμπεριφορά της: ο Γερμανός είναι άκαμπτος και συστηματικός, ο Αμερικανός είναι πλούσιος αλλά αφελής, ο Έλληνας είναι έξυπνος και καταφερτζής. Αν δεχτούμε ότι τα στερεότυπα δεν εμφανίζονται χωρίς λόγο, θα πρέπει επίσης να παραδεχτούμε ότι άλλο τόσο υπερβάλλουν και σχηματοποιούν για κάποιο συγκεκριμένο λόγο. Ο λόγος αυτός είναι συχνά η συλλογική, εθνική αυτοκολακεία. Το αρνητικό στερεότυπο για τον άλλο είναι ταυτόχρονα ένας έπαινος για τον εαυτό μας.

 

Να πούμε και κάτι άλλο. Οι Ρωμαίοι, από πολλές απόψεις, βρίσκονταν «στριμωγμένοι». Με την αυξημένη αίσθηση στρατιωτικής και πολιτικής υπεροχής απέναντι στους διαιρεμένους και υποταγμένους Έλληνες, το έβρισκαν λίγο άβολο να πρέπει να παραδεχτούν ότι η Ελλάδα είχε προηγηθεί πολιτισμικά και είχε «προλάβει» να καθορίσει τους κανόνες του πολιτισμικού παιχνιδιού. Δεν μπορούσαν να αρνηθούν την πραγματικότητα, μπορούσαν όμως να «εκδικηθούν» με το να αρνούνται εντελώς στους Έλληνες αυτά που κατά παράδοση απέδιδαν στον εαυτό τους: την ηθική ακεραιότητα και το πρακτικό πνεύμα - για να μην πούμε ότι σε στιγμές εθνικιστικής έξαρσης και ρατσιστικής χοντροκεφαλιάς διατείνονταν ότι οτιδήποτε είχαν κάνει οι Έλληνες αυτοί μπορούσαν να το κάνουν καλύτερα.

 

Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάει κανείς ότι οι Ρωμαίοι έχουν να διαφεντέψουν και να συντηρήσουν μια παγκόσμια εξουσία και πρέπει να δικαιολογήσουν την πολιτικοστρατιωτική τους παρουσία εκτός Ιταλίας. Όταν, λοιπόν, κατηγορούν τους σύγχρονούς τους Έλληνες για πολιτική παρακμή και ανικανότητα να βάλουν σε τάξη το σπίτι τους, μπορεί να λένε τη μισή αλήθεια· η άλλη μισή είναι ότι έτσι θεμελιώνουν το δικαίωμά τους να τους εξουσιάζουν αυτοί, και μάλιστα να παρουσιάζουν αυτή την εξουσία τους ως δώρο μιας «Θείας Πρόνοιας» η οποία φρόντισε να κάνει τη Ρώμη κοσμοκράτειρα για το καλό της ανθρωπότητας. Αυτό εξάλλου υπαινίσσεται και ο «φιλέλλην» Αύλος Ματέρνος, ο οποίος μάλιστα κατηγορεί τους Έλληνες για αγνωμοσύνη στις περιπτώσεις που η Ρώμη άσκησε απέναντι τους «συναισθηματική πολιτική».

 

Από εδώ το συμφέρον μου κι από εδώ το αίσθημά μου

Χωρούν συναισθήματα στην πολιτική; Μπορεί το ένδοξο παρελθόν ενός λαού να επηρεάσει θετικά τη συμπεριφορά των εχθρών του σε καιρό πολέμου; Ίσως θα έπρεπε να ρωτήσουμε κάποιον Ναζί αξιωματικό της Κατοχής, από εκείνους που ήξεραν και απάγγελλαν Όμηρο. Δεν χρειάζεται να είμαστε κυνικοί, αλλά ούτε και εύπιστοι. Ο Χίτλερ θαύμαζε -για τους δικούς του πολύ ειδικούς λόγους- τον πολιτισμό της αρχαίας Ελλάδας, και λέγεται ότι έδωσε συγκεκριμένες εντολές στα γερμανικά στρατεύματα κατοχής να σεβαστούν την πόλη της Αθήνας, αλλά δεν έδωσε χάρη σε κανέναν έλληνα αντιστασιακό μόνο και μόνο επειδή τον χώριζαν μόλις εβδομήντα τόσοι παππούδες από τον Όμηρο.

 

Το 48 π.Χ., στη διάρκεια της μεγάλης εμφύλιας διαμάχης μεταξύ Ιουλίου Καίσαρα και Πομπηίου, οι Αθηναίοι αποφάσισαν να στηρίξουν τον τελευταίο. Μετά τη νίκη του στα Φάρσαλα, ο Καίσαρ διακήρυξε επιδεικτικά την απόφασή του να μην καταστρέψει την Αθήνα λόγω της μεγάλης ιστορίας της. Μήπως αυτόν είχε κατά νου ο «φύρερ» όταν έλεγε στις μεραρχίες του: «Την Αθήνα και τα μάτια σας!»; Δεν αποκλείεται· ο Χίτλερ ήξερε καλά την ιστορία των καισάρων και, όπως είπαμε άλλωστε, είμαστε όχι μόνο ό,τι βιώνουμε αλλά και ό,τι διαβάζουμε (ακόμη κι αν ξεχάσουμε ότι το διαβάσαμε).

 

Να ξαναρωτήσουμε: ήταν συναισθηματική πολιτική η επιεικής μεταχείριση της Αθήνας από τον ρωμαίο και τον γερμανό καίσαρα; Ναι, αλλά δεν συνιστούσε αυτό που θα λέγαμε σημαντική, μείζονα, απόφαση. Όταν ένας από τους πιο «σεσημασμένους» ρωμαίους φιλέλληνες, ο Αιμίλιος Παύλλος (που έμαθε στα παιδιά του ελληνικά πριν μάθουν λατινικά) πήρε το 167 π.Χ. εντολή από τη Σύγκλητο να καταστρέψει εκ θεμελίων την Ήπειρο, το έπραξε χωρίς καθυστέρηση. Προφανώς, όποια κι αν ήταν τα αισθήματά του, ο στρατηγός καταλάβαινε ότι οι συγκλητικοί είχαν συνεδριάσει ως υπερδύναμη με παγκόσμια γεωπολιτικά συμφέροντα και όχι ως ιστορικοί, αρχαιοδίφες και φιλέλληνες. Ιδού τώρα και η ιστορία-ανέκδοτο ενός άλλου στρατηγού.

Το 86 π.Χ., ο ρωμαίος στρατηγός Σύλλας πολιορκεί την Αθήνα, που έχει συμμαχήσει με τον δυνάστη του Πόντου Μιθριδάτη εναντίον της Ρώμης. Η πτώση της πόλης είναι ζήτημα ημερών ή ωρών, όταν οι Αθηναίοι στέλνουν στον πολιορκητή μια αντιπροσωπεία, οι επικεφαλής της οποίας μιλούν ακατάσχετα, λέγοντας πάνω κάτω τα ακόλουθα:

«Στρατηγέ, ο νόμος του πολέμου είναι σκληρός και αδυσώπητος και οι συγκυρίες θέλησαν σήμερα να είμαστε αντίπαλοι σ᾽ αυτό τον πόλεμο. Ωστόσο, δεν είμαστε εδώ για να εξετάσουμε ποια ανάγκη και ποιοι λόγοι μάς έφεραν στη σημερινή κατάσταση. Ο δήμος των Αθηναίων μάς στέλνει εδώ για να σου υπενθυμίσουμε ότι το πολεμικό λάφυρο που ετοιμάζεσαι να κατακτήσεις δεν είναι κάποια βαρβαρική πόλη αλλά το κλεινόν άστυ των Αθηνών, η πνευματική εστία απάσης της Ελλάδος, όπου μεγαλούργησαν οι σημαντικότερες προσωπικότητες του πνεύματος, φιλόσοφοι, ποιητές, ρήτορες. Πίσω από αυτά τα τείχη αντηχεί ακόμη ο φιλοσοφικός λόγος του Σωκράτη και του Πλάτωνα, ο τραγικός λόγος του Αισχύλου, του Σοφοκλή και του Ευριπίδη, η ανυπέρβλητη ρητορική του Δημοσθένη. Αυτοί, και τόσοι άλλοι, έκαναν την αττική παιδεία φάρο πολιτισμού για όλη την ανθρωπότητα, και στα νάματα αυτής της παιδείας έσπευσαν να βαπτισθούν φιλομαθή πνεύματα από όλο τον κόσμο, μεταξύ των οποίων και σπουδαίοι συμπατριώτες σου, οι οποίοι ομολογούν με ευγνωμοσύνη την οφειλή της μεγάλης Ρώμης στην πόλη μας. Στρατηγέ, η Καρχηδόνα πλήρωσε με ισοπέδωση και αφανισμό τον ανταγωνισμό της με τη Ρώμη. Σου ζητούμε σήμερα εξ ονόματος όλων των Αθηναίων να αναλογιστείς ότι η Αθήνα δεν είναι Καρχηδόνα.»

 

«Κι εγώ, κύριοι,» απάντησε κοφτά ο Σύλλας, «σας ζητώ να αντιληφθείτε ότι δεν ήρθα εδώ για να κάνω μεταπτυχιακές σπουδές αλλά για να πολεμήσω.»

 

Από τον Οδυσσέα στον Ωνάση

 

Οι Ρωμαίοι ήταν ο πρώτος ευρωπαϊκός λαός που συστηματοποίησε «την εικόνα του Έλληνα και της Ελλάδας». Η εικόνα αυτή προβλήθηκε σε δύο κατευθύνσεις: πίσω, προς τους ίδιους τους Έλληνες, που με το πέρασμα του χρόνου ενσωμάτωσαν ορισμένα χαρακτηριστικά της στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονταν οι ίδιοι τον εαυτό τους (με άλλα λόγια στην «αυτο-εικόνα» τους) και μπρος προς τις κατοπινές ευρωπαϊκές κοινωνίες. Αλήθεια και υπερβολή, πραγματικότητα και κληρονομημένα στερεότυπα, ακρίβεια και σχηματοποίηση, επιθετικότητα και αυτοάμυνα, όλα, ανάμεικτα και αξεδιάλυτα, ορίζουν με κάποιο τρόπο ακόμη την «ελληνική εικόνα» - αλλά και την «ελληνική αυτο-εικόνα». Ακόμη και σήμερα, υπάρχει η Ελλάδα που μοιράζεται άνισα ανάμεσα στο γενικά αποδεκτό παρελθόν και στο αμφιλεγόμενο παρόν· υπάρχουν οι ενθουσιώδεις φιλέλληνες αλλά και οι συμπαθούντες με τις σχετικές επιφυλάξεις τους· η ιδέα της «έξυπνης, με όλα τα κουσούρια της, ράτσας» που τελικά «τα καταφέρνει» κυκλοφορεί, κάποτε ενσαρκωμένη αρχαιοπρεπώς σαν «πολύτροπος Οδυσσέας» και άλλοτε, σε πιο εκσυγχρονισμένη εκδοχή, σαν «Αριστοτέλης Ωνάσης»· πού και πού αχνοφαίνεται ακόμη η προσδοκία για μια «συναισθηματική πολιτική» για χάρη «των φώτων που δόθηκαν στην ανθρωπότητα». Το ζήτημα είναι ενδιαφέρον και περίπλοκο, και αν πρέπει να αρχίσουμε να το ψάχνουμε, μια καλή ιδέα θα ήταν ίσως να αρχίσουμε από όλους αυτούς τους «τύπους» - τον Κικέρωνα, τον Σύλλα και το υπόλοιπο ρωμαϊκό σινάφι, συμπεριλαμβανομένων και των πρωταγωνιστών της δημοσκόπησης.

Οι τρεις πλευρές της ελεύθερης βούλησης

<Ελευθερία του μυαλού -Rene Magritte 1948

Ο άνθρωπος έχει ελεύθερη βούληση, και αυτή είναι τριών ειδών:

Κατ' αρχάς, ήταν ελεύθερος όταν όρισε τη ζωή του· τώρα, βέβαια, δεν μπορεί να γυρίσει πίσω, γιατί δεν είναι πια το ίδιο πρόσωπο που την όρισε, εκτός ίσως υπό τη σχετική έννοια ότι πραγματοποιεί με τη ζωή του αυτά που όρισε.

Δεύτερον, είναι ελεύθερος να επιλέξει τον τρόπο και την κατεύθυνση της εξελικτικής του πορείας μέσα στη ζωή του.

Τρίτον, είναι ελεύθερος κατά το ότι, όντας ο άνθρωπος που θα ξαναγίνει κάποτε, έχει τη βούληση να δοκιμάσει στη ζωή του όλες τις περιστάσεις κι έτσι να βρει το δρόμο προς τον εαυτό του, και κυρίως να διανύσει τη ζωή πραγματικά από τη διαδρομή της επιλογής του, που όμως θα είναι οπωσδήποτε τόσο λαβυρινθώδης, ώστε δεν θα αφήνει κανένα σημείο αυτής της ζωής ανέγγιχτο.

Αυτές είναι οι τρεις πλευρές της ελεύθερης βούλησης, αλλά, επειδή είναι παρούσες ταυτόχρονα, δημιουργούν μία ενότητα, και μάλιστα τόσο ολοκληρωμένη κατά βάθος, ώστε δεν αφήνει περιθώρια για καμία βούληση, είτε ελεύθερη είτε όχι.

Φραντς Κάφκα

ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΜΕ ΤΗ ΓΟΝΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ;

Ορισμένοι γονείς ανησυχώντας μήπως χάσουν τη γονική επιρροή, προβάλλουν τη γονική εξουσία. Λένε: «πρέπει να εφαρμόσουμε τον νόμο». Θέλουν να ορίζουν αυστηρούς κανόνες και να τιμωρούν αυστηρά τις παραβάσεις. Πιστεύουν ότι ο φόβος της τιμωρίας θα θέσει τα παιδιά υπό έλεγχο και θα τα κρατήσει μακριά από κάθε κακό, ακόμα κι από τα ναρκωτικά.

     

Οι αυταρχικοί γονείς, συνήθως ξεκινούν τις προτάσεις τους με τη φράση:
«Όταν ήμουν παιδί…»
«Στο σπίτι του πατέρα μου όλοι γνωρίζαμε…»
«Δεν θα τολμούσαμε…»

Πολλοί από αυτούς τους γονείς φοβούνται ότι είναι πιθανό να χάσουν την εξουσία τους, αν συζητήσουν με τα παιδιά. Η ειρωνεία είναι ότι συνήθως αυτό λειτουργεί αντίθετα:

Οι γονείς βάζουν κανόνες, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τα παιδιά τους.
Τα παιδιά αισθάνονται ότι αποκλείονται και επομένως αντιδρούν στους κανόνες.
Η εξουσία των γονέων υποχωρεί γιατί τα παιδιά δεν πήραν μέρος στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Μ’ άλλα λόγια, τα παιδιά αντιλαμβάνονται τους κανόνες και τα όρια που επιβάλλουν οι γονείς χωρίς συζήτηση, σαν εμπόδιο στο να περνούν καλά. Οι έφηβοι δεν σέβονται τη γονική εξουσία, όταν αισθάνονται ότι τους αγνοούν ή δεν τους αγαπούν, ή όταν δεν καταλαβαίνουν τη λογική των κανόνων στους οποίους οφείλουν να συμμορφωθούν.

Υπερασπίζομαι τη γονική εξουσία και πιστεύω στους κανόνες και την επιβολή συνεπειών, σε περίπτωση κακής συμπεριφοράς. Εντούτοις, κατά την άποψή μου, συνιστάται η συμμετοχή των εφήβων στη διαδικασία θέσπισης των κανόνων.

Υπάρχουν πολλές και διαφορετικές μορφές εξουσίας. Οι κανόνες και η τιμωρία αποτελούν τη μία μορφή. Αλλά το ρεπερτόριο των γονέων θα έπρεπε να περιλαμβάνει και άλλες, ειδικά την εκπαίδευση, δηλαδή την ισχύ επιρροής των εφήβων μέσω της εκμάθησής τους να παίρνουν σωστές αποφάσεις.

Γονείς οι οποίοι εμμένουν στην αυστηρή εξουσία και στην τιμωρία, προκειμένου να αποτρέψουν πιθανά προβλήματα, όπως π.χ. το πρόβλημα των ναρκωτικών, έχουν συνήθως τις καλύτερες προθέσεις. Παίρνουν αυστηρά μέτρα αλλά συνήθως αργότερα, και ορισμένες φορές πολύ αργότερα, ανακαλύπτουν ότι η εξουσία τους ήταν μια πλάνη. Φυσούν και ξεφυσούν, ενώ τα παιδιά τους επαναστατούν ανοικτά εναντίον τους ή κινούνται ύπουλα πίσω από την πλάτη τους. Τα παιδιά μαθαίνουν να τους περιφρονούν, να είναι μυστικοπαθή και πονηρά. Όσο οι γονείς προσπαθούν να ασκήσουν πίεση, τόσο τα παιδιά τους γίνονται όλο και πιο προκλητικά.

Οι αυταρχικοί γονείς, έχουν μία μονοδιάστατη αίσθηση της εξουσίας. Αντιλαμβάνονται την εξουσία, σαν μία προσπάθεια να ελέγξουν την συμπεριφορά των παιδιών τους. Δεν μπορούν να καταλάβουν ότι αυτού του είδους η εξουσία, όχι μόνο δεν είναι δραστική, αλλά λειτουργεί αντίθετα στην υγιή ανάπτυξη των εφήβων, που παλεύουν ν’ αποκτήσουν την ανεξαρτησία τους. Όπως λέει ένας φίλος μου γνώστης του θέματος: «Οι γονείς πρέπει να εγκαταλείπουν την εξουσία, πριν τους την πάρουν».

Οι γονείς που κάνουν με τα παιδιά τους συζητήσεις για κανόνες και όρια, εγκαταλείπουν ένα μέρος του ελέγχου τους. Παραιτούνται από το δικαίωμά τους να θέτουν αυθαίρετα όρια, χωρίς την άποψη των παιδιών. Ναι, έτσι πρέπει να γίνεται.

Στην πραγματικότητα, όσο πιο υπεύθυνα δείχνουν να λαμβάνουν αποφάσεις οι έφηβοι, τόσο πιο πολλή ελευθερία και υπευθυνότητα θα πρέπει να τους παρέχεται. Αυτό είναι κάτι που δεν μπορείς να αποφύγεις κατά τη διαδικασία μεταβίβασης της εξουσίας. Όταν τα παιδιά γίνουν ενήλικες, θα πρέπει να είναι προετοιμασμένα για την ανεξαρτησία. Τα παιδιά που αισθάνονται ασφαλή με τους γονείς τους, θα απευθυνθούν σ’ εκείνους για βοήθεια και συμβουλές, όταν τις χρειαστούν.

Δάμων και Φιντίας - Οι άγνωστες πτυχές μίας Φιλίας

Κάθε φορά που θέλουμε να μιλήσουμε για μία μεγάλη φιλία μεταξύ δύο μεγάλων ανδρών, λέμε "Δάμων και Φιντίας". Η φιλία τους έμεινε αιώνιο παράδειγμα και μέτρο συγκρίσεως των πραγματικών συναισθημάτων απέναντί μας.

Ποιοι όμως υπήρξαν οι Δάμων και Φιντίας; Ο Δάμων ήταν Πυθαγόρειος φιλόσοφος ο οποίος έζησε και έδρασε στις Συρακούσες της Σικελίας. Εζησε κατά τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ., όταν τύραννος των Συρακουσών υπήρξε ο Διονύσιος ο νεότερος. Ο τελευταίος θεώρησε τον Φιντία, τον καλύτερο φίλο του Δάμωνος, ύποπτο συνομωσίας εναντίον του και τον κατεδίκασε εις θάνατον. Ο Φιντίας παρεκάλεσε πριν την εκτέλεση της ποινής να επισκεφτεί την οικογένεια του για να διεκπεραιώσει τις οικογενειακές του υποχρεώσεις. Ο τύραννος Διονύσιος δίσταζε να του επιτρέψει να φύγει, φοβούμενος ότι εκείνος θα αποδράσει και δεν θα γυρίσει για να εκτελεστεί.

Τότε επενέβει και έδωσε λύση ο Πυθαγόρειος φιλόσοφος Δάμων ο οποίος ετέθει ως εγγυητής και προθυμοποιήθηκε να πάρει την θέση του φίλου του, εντός ορισμένης προθεσμίας έως ότου να επιστρέψει εκείνος. Η λύσις αυτή έγινε αποδεκτή και έτσι ο Φιντίας έμεινε να περιμένει εκεί μέχρι να γυρίσει ο Δάμων. Επειδή όμως ο Φιντίας άργησε να επιστρέψει οδηγείτο ήδη ο Δάμων στον τόπο της εκτελέσεως. Και ενώ όλα ήταν έτοιμα για να του κόψουν το κεφάλι, έφτασε ο Φιντίας τρέχοντας λαχανιασμένος και μόλις που πρόλαβε να γλυτώσει την άδικη εκτέλεση του φίλου του.

Το περίεργο όμως ήταν ότι ο Δάμων δεν δεχόταν με κανέναν τρόπο να απαλλαγεί, διότι όπως υποστήριζε, είχε παρέλθει ο καθορισμένος χρόνος της προθεσμίας, όπου ο Διονύσιος είχε δώσει στον Φιντία. Ετσι έπρεπε εκείνος να πεθάνει. Ο Φιντίας από την άλλη, δεν μπορούσε να ανεχθεί να θανατωθεί για δικές του ενέργειες και παραλείψεις ο καλός του φίλος. Εκείνη την στιγμή ο τύραννος Διονύσιος συγκινήθηκε από την πραγματική αγάπη και φιλία των δύο αντρών και αποφάσισε να χαρίσει την ζωή και στους δύο, αφού τους παρακάλεσε να προσληφθεί και ο ίδιος ως τρίτος στην φιλία τους. Ετσι σώθηκε και ο Δάμων και ο Φιντίας. Από τότε η φιλία τους έχει μείνει ένα αξεπέραστο πρότυπο αληθινών συναισθημάτων.

Η φιλία του Δάμωνος με τον Φιντία δεν είναι η μόνη παροιμιώδης στην αρχαιότητα. Ονομαστή κατά τους αρχαιοτάτους χρόνους υπήρξε η φιλία του Αχιλλέως με τον Πάτροκλο. Και οι δύο έλαβαν μέρος στον Τρωϊκό πόλεμο. Η ιστορία τους είναι η εξής: Οταν ο Αχιλλεύς θυμωμένος με τον αρχιστράτηγο Αγαμέμνονα εγκατέλειψε την μάχη μαζί με τον υπόλοιπο στρατό του, τους περίφημους Μυρμηδόνες, οι Αχαιοί άρχισαν να χάνουν τον πόλεμο για πρώτη φορά. Οι Αχαιοί κινδύνεψαν πραγματικά να πυρποληθεί ο στόλος τους και να μην μπορέσουν ποτέ να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, ακόμα και να νικούσαν. Τότε ο Πατροκλος ο φίλος του Αχιλλέως και ένας από τους Μυρμηδόνες, επειδή συμπόνεσε τους Αχαιούς ζήτησε από τον φίλο του να του επιτρέψει να λάβει εκείνος μέρος στον πόλεμο φορώντας βέβαια την πανοπλία και πέρνωντας τα όπλα του Αχιλλέως. Ετσι, οι Τρώες θα τον περνούσαν για εκείνον και , θα τον φοβόντουσαν και θα υποχωρούσαν. Ο Πάτροκλος λοιπόν με την συγκατάθεση του Αχιλλέως, φορώντάς πάνω του την στολή του τελευταίου και έχοντας μαζί του τους Μυρμιδόνες κατάφερε να αποκρούσει τους Τρώες. Σκοτώθηκε όμως από τον αρχηγό τους, τον Εκτορα.

Όταν έμαθε το περιστατικό ο Αχιλλεύς όχι μόνο λυπήθηκε και θρήνησε βαρειά τον φίλο του αλλά εξοργίσθηκε εναντίον του Εκτορος και, παρόλο που γνώριζε ότι η δική του ύπαρξη και ζωή ήταν στενά συνδεδεμένη με την ύπαρξη του Εκτορος, προτίμησε να εκδικηθεί τον θάνατο του φίλου του σκοτώνοντας τον Εκτορα ακόμα και αν έπρεπε να πληρώσει και ο ίδιος με την ζωή του.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο Αχιλλέας, θέτει πάνω και από την ίδια του την ζωή την φιλία. Ο Αχιλλεύς κηδεύει με άκρως τιμητικό τρόπο τον φίλο του και νεκρό πια Πάτροκλο θεσπίζοντας ακόμη και αθλητικούς αγώνες πρός τιμήν του. Τελικά κατευθύνεται εναντίον του Εκτορος. Και παρόλο που η μητέρα του, η Θέτις ως νηρηίδα, (νεράϊδα - θαλασσινή θεότητα), του κάνει γνωστό ότι θα πεθάνει και εκείνος, αν θανατώσει τον Εκτορα, εκείνος δεν υπολογίζει τίποτα. Από μία μακροχρόνια ζωή όπου θα πεθάνει σε βαθειά γεράματα, προτιμάει να πεθάνει νέος και ωραίος πάνω στο άνθος της ηλικίας του, αρκεί να λάβει την τιμή ότι εκδικήθηκε τον φονιά του φίλου του.

Στον διάλογο που έχει με την μητέρα του στην ραψωδία Σ’ της Ιλιάδος ο Αχιλλεύς λέει χαρακτηριστικά: "...γιατί η καρδιά μου δεν το ζητά και να βρίσκομαι μεταξύ ανδρών, αν πριν από το κοντάρισμα δεν χτυπηθεί και χάσει την ζωή του ο Εκτωρ, πληρώνοντας του Πατρόκλου το σπάραγμα, του γιού του Μενοιτίου" . Η Θέτις κλαίγοντας απαντά "λιγόζωος λοιπόν θα μου είσαι παιδί μου με αυτά που λες, γιατί ύστερα από τον Εκτορα είναι βέβαιος ο χαμός σου." Και ο Αχιλλεύς απαντά βαρυστενάζοντας: "Μακάρι να πέθαινε αμέσως, αφού δεν ήταν γραφτό μου να δώσω βοήθεια στον φίλο μου όταν σκοτωνόταν..."

Ετσι λοιπόν, είναι βέβαιο και το γνωρίζει ο Αχιλλεύς ότι θα πεθάνει. Εντούτοις, προτιμά τον θάνατο χωρίς δεύτερη σκέψη και χωρίς συζήτηση, παρόλο που είναι η ίδια η μάνα του που τον παρακαλεί και βλέπει τον πόνο της και τον σπαραγμό της. Προέχει όμως η φιλία.

Αυτή η βαθειά σχέση Αχιλλέως και Πατρόκλου έγινε πηγή εμπνεύσεως και παράδειγμα για τον Μέγα Αλέξανδρο προς τον Ηφαιστίωνα. Κορυφαία όμως στιγμή υπήρξε όταν ο νικητής της περσικής αυτοκρατορίας ο Μέγας Αλέξανδρος μπαίνει στην σκηνή της μητέρας του ηττημένου Δαρείου. Εκείνος το έχει βαλει στα πόδια. Στην σκηνή βρίσκονται η μητέρα του Δαρείου μαζί με όλη την πολυτέλεια της περσικής αυλής και τους υπασπιστές της. Ο Αλέξανδρος μπαίνει μέσα για να την συναντήσει έχοντας στο πλευρό του τον Ηφαιστίωνα και επειδή όπως γνωρίζουμε από την ιστορία, ο Ηφαιστίων υπήρξε πιο ψηλός από τον Αλέξανδρο και η αμφίεσή του δεν διέφερε καθόλου - τί και αν εκείνος δεν υπήρξε αρχιστράτηγος;- η μητέρα του Δαρείου χωρίς να το ξέρει υποκλίνεται μπροστά στον Ηφαιστίωνα. Οι υπασπιστές μάταια της έκαναν νοήματα για να της δείξουν ποιος είναι ο Αλέξανδρος. Οταν πια το καταλαβαίνει είναι αργά. Η πράξις έχει πια συντελεστεί. Τότε εκείνη πέφτει στα πόδια του Αλέξανδρου ντροπιασμένη. Ο Αλέξανδρος γελά την σηκώνει από τα χέρια απαλά και τρυφερά και της λέει "δεν πειράζει μητέρα και εκείνος Αλέξανδρος είναι" αναφερόμενος βεβαίως στον φίλο του τον Ηφαιστίωνα. Ο Αλέξανδρος όχι μόνο δεν θύμωσε με την γυναίκα αλλά αντιμετώπισε το επεισόδιο εύθυμα. Γιατί δεν ένοιωθε καθόλου να απειλείται η εξουσία του ή να ανταγωνίζεται ο ίδιος τον παιδικό του φίλο Ηφαιστίωνα.
Από αυτό το επεισόδιο θα μπορούσαμε να βγάλουμε πολλά συμπεράσματα για την προσωπικότητα και τον χαρακτήρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Οταν πολύ αργότερα το 324 π.Χ. ο Ηφαιστίων στα βάθη της Ανατολής στα Εκβάτανα θα πεθάνει, ο Αλέξανδρος θα λυπηθεί τόσο πολύ ώστε θα θελήσει να τιμήσει τον νεκρό φίλο του με τρόπο που ξεπερνά τα ανθρώπινα όρια. Από εκεί, οι μελετητές συμπεραίνουν ότι ο Αλέξανδρος άρχισε να ξεφεύγει από το μέτρο και την ελληνική κοσμοθέαση των πραγμάτων. Ομως είναι δείγμα και αυτό του υπέρμετρου πόνου που ένοιωσε για τον χαμό του φίλου του.

Ο Αλέξανδρος όταν πληροφορήθηκε τον θάνατο του Ηφαιστίωνος, δεν θέλησε επί τρείς ημέρες να αγγίξει τροφή, παρά έκλαιγε και οδύρετο ή έμενε γεμάτος πένθιμη σιγή. Δέκα χρόνια πριν, είχαν και οι δύο στεφανώσει τον Ιλιο, την πρωτεύουσα της Τροίας, τους τάφους του Αχιλλέως και του Πατρόκλου. Μόλις πέθανε ο Πάτροκλος μετά από λίγο τον ακολούθησε και ο Αχιλλεύς. Και τί τραγικό! Το ίδιο ακριβώς θα συνέβαινε και με τον Ηφαιστίωνα και τον Μέγα Αλέξανδρο. Ενας νεότερος ιστορικός γράφει: "Ο Αλέξανδρος και ο Ηφαιστίων είχαν στεφανώσει μαζί, στο Ιλιο, τους τάφους των δύο ομηρικών ηρώων. Είχαν περάσει από τότε ακριβώς δέκα χρόνια. Χρόνια που έκαναν την ίδια ιστορία να γίνει μύθος. Η αθανασία ζητάει έναν πρόωρο θάνατο. Και η αιωνιότητα της φιλίας τον πρόωρο θάνατο των δύο φίλων."

«Φίλος» στα αρχαία ελληνικά είναι ο αγαπημένος, αυτός δηλαδή που βρίσκεται πολύ κοντά στην ψυχή μας.

φίλος= αγαπητός, αγαπημένος

φιλότης=φιλία, αγάπη, στοργή

και φιλότης είναι η φιλία, η αγάπη και η στοργή. Πολλές είναι οι λέξεις του δυτικού λεξιλογίου οι οποίες κατάγονται από την αρχαία ελληνική και ως πρώτο συνθετικό έχουν την λέξη φίλος:

«Φιλάνθρωπος», «φιλαρμονικός» ( από το φίλος και αρμονία δηλαδή αυτός που αγαπάει την αρμονία).

Φιλαρμονική ονομάζεται η ορχήστρα στα ελληνικά η οποία αγαπά την μουσική, αγαπά την αρμονία, τους αρμονικούς ήχους. Γι' αυτό άλλωστε και philarmonique στα γαλλικά και σε όλες τις λατινογενείς γλώσσες, σημαίνει τον φιλόμουσο.
Φιλολογία είναι η αγάπη για τους λόγους, ενώ φιλοσοφία είναι η αγάπη για την σοφία δηλαδή η αγάπη για την αναζήτηση της σοφίας κάτι το οποίο προσπαθεί να επιτύχει ο φιλόσοφος. Ο όρος φιλοτελισμός έχει να κάνει με την αγάπη για την συλλογή γραμματοσήμων. Ο όρος προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις φίλος και τέλος. «Τέλος» στα ελληνικά είναι ο «φόρος», εξ ού και τελωνείο, τέλη κυκλοφορίας κλπ για την αποστολή επιστολών και συλλογές γραμματοσήμων λέγεται «φιλοτελισμός».

Επομένως και οι λέξεις οι οποίες πλάστηκαν στην Δυτική Ευρώπη, για να αποδώσουν στην εντέλεια το νόημα που χρειάζεται, χρησιμοποιούν ελληνικές ρίζες. Πολλές από τις λέξεις που προαναφέραμε δεν έχουν το αντίστοιχό τους στην λατινική. Αυτό σημαίνει είτε ότι τις δανείσθηκαν απ' ευθείας οι υπόλοιπες δυτικές γλώσσες από την αρχαιοελληνική παρακάμπτοντας την λατινική ή ότι είναι μεταγενέστεροι όροι, οι οποίοι επλάσθησαμν αργότερα όπως προείπαμε για την λέξη φιλοτελισμός. Ολα αυτά μας αποδεικνύουν για πολλοστή φορά ότι η ελληνική γλώσσα είναι αξεπέραστη όσον αφορά στην ετυμολογία και την ακριβολογία της. Γι' αυτό άλλωστε και οι δυτικές γλώσσες καταφεύγουν στο ελληνικό οπλοστάσιο για κάθετι νέο που θέλουν να ονομάσουν. Μόνον έτσι το όνομα που θα προσδώσουν θα αποδίδει με σαφήνεια τις ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά αυτού του πράγματος που ονοματοδοτούν.