Υβρις είναι η Υπεροψία

Aπό τη λατρεία του βάρους στην άρση βαρών

Τη λέξη ύβρις τη γνωρίζετε, ίσως και τη λέξη (επίθετο) όβριμος. Η αρχική σημασία της ύβρεως, η οποία δεν μαρτυρείται σε κείμενο αλλά συνάγεται από την ετυμολογία,  είναι πολλή και κατάλληλη (υ-)  ισχύς, βία (-βρις). Αυτή η αμάρτυρη σημασία επιβεβαιώνεται  με τον καλύτερο τρόπο από την αρχαιότερη γνωστή (δευτερογενή) σημασία, η οποία είναι φάση της σημασιολογικής εξέλιξης της λέξης: ύβρις είναι η υπεροψία, η αυθάδεια, η αυθαιρεσία η οποία πηγάζει από την υπεροχή της ισχύος.

Στην Ιλιάδα (Α 203, 214, μόνο εδώ)  η λέξη σημαίνει βιαιοπραγία, κακοπραγία. Στην Οδύσσεια (ο 329 ρ 565) συνδυάζεται με τη λέξη βίη (βία) και δημιουργείται έτσι η φράση ύβρις τε βίη τε. Είναι σαφές ότι η βίη προσθέτει μια σημασία την οποία είχε αλλά απώλεσε η  ύβρις. Η σημασιολογική εξέλιξη της λέξης εξηγείται με την αποκήρυξη κατά την αρχαϊκή εποχή της υπερβολικής βίας ως μέσου εξασφάλισης της ποιμενικής ισχύος  και την πρόκριση του περιορισμού της βίας από τον δουλοκτήτη γαιοκτήμονα.

Αν η λέξη ύβρις επιβιώνει στις μέρες μας ως ύβρις και ως βρισιά, η σταδιοδρομία του επιθέτου όβριμος έμελλε να είναι σύντομη – απεβίωσε ήδη κατά την αρχαϊκή εποχή. Το βασικό μόρφημα της λέξης είναι το  – βρι – που το συναντήσαμε και στην ύβριν. Όβριμος σημαίνει βαρύς, στιβαρός αλλά και ισχυρός, ορμητικός, βίαιος, φοβερός. Τι είναι όμως αυτό το -βρι-; Είναι μηδενισμένη βαθμίδα της ρίζας βαρ- που συναντούμε στο επίθετο βαρύς (Ιλιάδα και Οδύσσεια) και βάρος (Βατραχομυιομαχία, 91). Το βαρύς σημαίνει βαρύς, αυτός που έχει βάρος, ισχύ, στιβαρός αλλά και σφοδρός, επαχθής.

Το βάρος στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια εκλαμβάνεται ως  μία, από τις πολλές,  εκδήλωση ισχύος της φύσης. Όσο πιο βαρύ είναι ένα δόρυ, τόσο πιο ισχυρό, πιο αποτελεσματικό είναι, με την προϋπόθεση ότι μπορεί να το σηκώσει ο πολεμιστής. Τα δυνατά χέρια του ήρωα χαρακτηρίζονται βαριά, δηλαδή ισχυρά (βαρείαι χείρες), μια έκφραση που επιζεί στη σημερινή (έχει) βαρύ χέρι!

Αν και ο ήρωας λατρεύει το βάρος, μιας και είναι εκδήλωση ισχύος της φύσης, από την άλλη όμως είναι κάτι που τον ενοχλεί. Και τον ενοχλεί διότι περιορίζει την ισχύ του. Η φύση συνολικά είναι αυτή που περιορίζει την ισχύ του και κυρίως ο θάνατος, ο οποίος του αφαιρεί ζωή, πλούτο, ισχύ και κλέος (φήμη, δόξα). Η ηρωική επιθυμία της καθυπόταξης της φύσης πηγάζει από τη συνειδητοποίηση του περιορισμού της ισχύος του από την ισχύ της φύσης. Ο ήρωας, μέσω των αοιδών ασφαλώς,  φαντάστηκε ότι είναι πιο ισχυρός από τη φύση·  αυτά τα πανίσχυρα πλάσματα της φαντασίας του είναι οι θεοί. Οι θεοί είναι αυτό που θα ήθελε να ήταν αλλά δεν μπορούσε: πιο ισχυρός από τη φύση, αήττητος, αθάνατος.

Να και ένα πλάσμα της φαντασίας του που μας γοητεύει με τη δύναμή του: ο Άτλας, ο  μεγαλύτερος αρσιβαρίστας όλων των εποχών! Άτλας είναι αυτός που δεν κουρἀζεται, που δεν υποφέρει (α στερητικό και τάλας, ταλαίπωρος). Ο Οδυσσέας όμως είναι πολύτλας, (τάλας) είναι πολύ ταλαίπωρος αλλά δεν είναι απαξιωτικός χαρακτηρισμός, όπως μας επιβεβαιώνει ο λογότυπος πολύτλας δίος (λαμπρός)  Οδυσσεύς. Κι αυτό διότι η ταλαιπωρία είναι προϋπόθεση της ηρωικής ισχύος.

Η ισχύς και ο πλούτος εξασφαλίζεται με μεγάλη ταλαιπωρία, με βάσανα, με κακουχίες, με πολέμους, με στερήσεις. Ο Επιτάφιος του Περικλέους είναι μια έξοχη εξύμνηση της αρχαιοελληνικής ιδεολογίας της ταλαιπωρίας – με τον Αισχύλο να είναι ένας από τους σφοδρούς και οργίλους επικριτές της.

Ο πλούτος εξασφαλίζεται με την αρπαγή της λείας, με την άρση, το σήκωμα της λείας. Όσο πιο πολλή λεία μπορεί να σηκώσει ένας επιδομέας ήρωας τόσο πιο πλούσιος θα γίνει. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η λέξη τέλος είναι η λεία που μπορεί να σηκώσει κάποιος. Η λέξη επιβιώνει σήμερα στο τέλος ακινήτων και στα τέλη κυκλοφορίας και δηλώνει τον φόρο, ο οποίος φόρος είναι αυτό που μπορεί να σηκώσει κάποιος και να μεταφέρει.

Ούτε είναι τυχαίο ότι ο φώρ (<φέρω, σηκώνω και κουβαλάω) είναι ο κλέφτης!

Δεν παραξενευόμαστε λοιπόν που το μέτρο αξιολόγησης της σωματικής δύναμης (ισχύος) είναι το βάρος που μπορεί κάποιος να σηκώσει και να κρατήσει σηκωμένο. Άλλωστε, στη λέξη ισχύς εντοπίζουμε τη σημασία της κατοχής και του κρατήματος: η ισχύς προέρχεται από το ρήμα ίσχω κι αυτό από το έχω (*σι-σεχ-ω > ίσχω), η αρχική σημασία του οποίου είναι ’κρατάω με τα χέρια μου’. Θα έλεγα ότι η σημασία της φράσης ’το έχω” που πλάστηκε τώρα τελευταία είναι πολύ συγγενής με την αρχική του ρήματος έχω.

Μέλλον υποχρεωτικά δυστοπικό;

-Υou want to create a god?
- Isn’t that what man has always wanted?
Transcendence (2014)

Γιατί το μέλλον να είναι υποχρεωτικά δυστοπικό; Η ταινία Transcendence έχει ήδη προβληθεί και στην Ελλάδα. Αναφέρεται σε ένα ζευγάρι κορυφαίων επιστημόνων (Johnny Depp, Rebecca Hall), το οποίο παρουσιάζει στο κοινό το νέο τους επίτευγμα-όραμα: τη γένεση της τεχνητής νοημοσύνης. Η πλοκή συνεχίζει με τον Johnny Depp να δολοφονείται από τεχνο-φοβικούς εξτρεμιστές, με αποτέλεσμα η γυναίκα του μέσα στην απελπισία της απώλειάς του, να μεταφέρει τη συνείδησή του μέσα σε έναν υπερ-υπολογιστή, λίγο πριν πεθάνει. Η κορύφωση της ταινίας οδηγείται σε μία σύγκρουση του υβριδίου τεχνητής-φυσικής νοημοσύνης με την ανθρωπότητα.

Πίσω από την ταινία κρύβεται μια ιδέα, και συνάμα πρόβλεψη μερίδας επιστημόνων και τεχνοκρατών, πως σε περίπου 15 χρόνια θα έχει αναπτυχθεί υπολογιστής με ικανότητα ανάλυσης ισάξια με αυτήν του ανθρώπινου εγκεφάλου, ενώ σε περίπου 30 (θέτουν το 2045 ως ορόσημο) η ισχύς που θα έχει ένας κοινός υπολογιστής γραφείου θα είναι μεγαλύτερη από ό,τι όλων των ανθρώπινων εγκεφάλων που πέρασαν πάνω στη Γη. Αθροιστικά.

Το χρονικό αυτό σημείο το ονομάζουν «Σημείο Μοναδικότητας» (Singularity Point).

Αν προσέξει κάποιος, παρατηρεί πως ο χρονικός ορίζοντας που θέτουν δεν είναι κάποιο μακρινό μέλλον, αλλά ένα μέλλον που τεράστιο κομμάτι της ανθρωπότητας του σήμερα θα ζει να το δει. Και ίσως να έχουν δίκιο.

Ο ίδιος ο Ομπάμα, αποδεσμεύοντας εκατομμύρια δολάρια, παρουσίασε την πρωτοβουλία BRAIN, το 2013, με σκοπό τον σπάσιμο του κώδικα στο «μαύρο κουτί» της επιστήμης που λέγεται εγκέφαλος. Η Ευρώπη ακολουθεί και αυτή με τεράστιες επενδύσεις στο δικό της ανάλογο σχέδιο, με την ονομασία HBP (Human Brain Project). Ταυτόχρονα, το πανεπιστήμιο Stanford ανακοινώνει (28/04/2014) την δημιουργία μικροτσίπ 9.000 φορές πιο γρήγορα από τα σημερινά, παρουσιάζοντας το Neurogrid, ένα ηλεκτρονικό κύκλωμα που έχει τη δυνατότητα να προσομοιάζει τη λειτουργία 1.000.000 ανθρώπινων νευρώνων. Η ανθρωπότητα επιταχύνει με μεγάλα βήματα προς τη γέννηση της τεχνητής νοημοσύνης (A.I).

Τι θα μπορούσαν, όμως, να προσφέρουν τόσο ισχυρές μηχανές, χιλιάδες, ίσως εκατομμύρια, φορές πιο έξυπνες από έναν άνθρωπο;

Πραγματικά ένα σύμπαν άπειρων δυνατοτήτων! Ενδεχομένως απρόβλεπτες κοινωνικές αναταράξεις καθώς και εξαφάνιση ολόκληρων επαγγελματικών κλάδων. Μπορεί να αλλάξουν εντελώς οι γεωπολιτικές ισορροπίες και, ίσως, όπως είπε προσφάτως ο αστροφυσικός Stephen Hawking, να μην είναι η γένεση της A.I. μόνο η μεγαλύτερη εφεύρεση της ανθρωπότητας, αλλά και η τελευταία της.

Ίσως όμως από την άλλη, να έχουμε μια επανάσταση στην επιστημονική και τεχνολογική έρευνα, με χιλιάδες ριζοσπαστικές ερευνητικές ιδέες και άκρως καινοτόμες προτάσεις. Οπτικές στα πράγματα που κανείς δεν έχει ποτέ φανταστεί.

Αναλύσεις δισεκατομμυρίων και τρισεκατομμυρίων μπάιτ δεδομένων που ο ανθρώπινος νους σε συνδυασμό με τις σημερινές υπολογιστικές μηχανές είναι αδύνατο να κάνουν. Εφαρμογές τεχνολογικές που θα μπορούν να οδηγήσουν σε ενεργειακή αφθονία, σε υπερ-πλεόνασμα τροφής, σε εκμηδένιση των αποστάσεων και αφανισμό ασθενειών.

Ας φανταστούμε ένα τεχνητό μυαλό εκατομμύρια φορές πιο ισχυρό του ανθρώπου να δουλεύει 24/7 ψάχνοντας νέα πιθανά και απίθανα βιοχημικά μονοπάτια. Νέες γενετικές κατευθύνσεις και χημικές ενώσεις πρωτότυπες και αποτελεσματικές. Έξυπνα νανοτεχνολογικά φάρμακα που ο ανθρώπινος νους θα αργούσε και ίσως να μην έβρισκε ποτέ. Μια ιλιγγιώδη επιτάχυνση της επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου που ίσως ένας Ασίμοφ ή ένας Κλαρκ να μην μπορούσε να συλλάβει καν.

Σε αντιδιαστολή με ένα απίστευτα πολύπλοκο, πολυεπίπεδο και απρόβλεπτο μέλλον που έρχεται, τι είναι αυτό που οραματίζεται το Χόλιγουντ; Μια συνεχώς επαναλαμβανόμενη, βαρετή, τρομακτική και επιφανειακή δυστοπία. Μια δυστοπία, που την έχει αφηγηθεί με κάθε δυνατό τρόπο από το Μάτριξ και τον Εξολοθρευτή μέχρι το σημερινό Transchendence. Μια υποχρεωτική ρήξη του ανθρώπου με την μηχανή. Γιατί;

Γιατί το μέλλον να είναι υποχρεωτικά δυστοπικό; Ώστε να γεμίζουν τα ταμεία θα πει κάποιος. Το δράμα και η φρίκη πάντα πουλούσαν. Είναι όμως κρίμα ένας τέτοιος παγκόσμιος (καλώς ή κακώς) συνδιαμορφωτής ιδεών, αντιλήψεων και απόψεων, όπως το Χόλιγουντ, να μην μπορεί να υπερασπιστεί και να παρουσιάσει ένα όχι καταναγκαστικά ευτοπικό αλλά τουλάχιστον ένα, ισάξια θετικών και αρνητικών εκβάσεων καθώς και δυνατοτήτων, μέλλον.

Το ερώτημα βέβαια που προκύπτει αναφέρεται στο αν τελικά είναι σημαντικό να έχεις ένα πιο «ισορροπημένο» Χόλιγουντ. Η απάντηση είναι θετική, μιας και κάποιες από αυτές τις επηρεασμένες συνειδήσεις ίσως να διαμορφώσουν με μηχανισμούς ποικίλους, την κατεύθυνση της κοινωνίας μας.

Έστω και με ένα ελαφρύ, ανεπαίσθητο τρόπο. Και πιθανόν όταν σε ένα τραπέζι (θα) συζητούνται και χαράζονται οι μελλοντικές γραμμές που θα κινηθεί η ανθρωπότητα, τα νέα δεδομένα, οι νέοι κίνδυνοι, αλλά κυρίως οι νέες δυνατότητες και δυναμικές που έρχονται από το μέλλον, αυτός ο ελάχιστος επηρεασμός να έχει το δικό του ειδικό βάρος.

Εκείνη τη στιγμή υπάρχει λόγος να έχεις φοβισμένα και κλειστά μυαλά; Που όχι μόνο θα αρνούνται να βοηθήσουν ή να προβλέψουν, αλλά θα αποκλείουν ακόμα και την οποιαδήποτε δημόσια συζήτηση για πράγματα που έρχονται προς εμάς με καταιγιστικούς ρυθμού; Ώστε να μπορέσει και η ανθρωπότητα να προετοιμαστεί καλύτερα; Πιο ώριμα; Συμφέρει κανέναν τελικά;

Γιατί ίσως, λέω ίσως, όταν ο άνθρωπος επικοινωνήσει για πρώτη φορά με μια τεχνητή νοημοσύνη να μην έχει απέναντί του ένα άγριο, ερεθισμένο, φοβισμένο, θυμωμένο και με δίψα για κυριαρχία και εξολόθρευση πρόσωπο. Να μην έχει δηλαδή μια αντανάκλαση του διαχρονικά ιστορικού εαυτού του. Αλλά να έχει μια νοημοσύνη ήρεμη, συνεργάσιμη, διαφορετική. Μια νοημοσύνη ανώτερη.

Ο εθισμός στην τεχνολογία

Οι άνθρωποι θεωρούν τα smartphones και τα λάπτοπ ως δείγματα προόδου και έχουν δίκιο ως έναν βαθμό.

Για παράδειγμα, μια μετριοπαθής χρήση του Google, θα μπορούσε να είναι ευεργετική για τον εγκέφαλο, ενώ υπάρχουν και εφαρμογές που ενισχύουν την εγκεφαλική λειτουργία. Ωστόσο, οι τεχνολογικές εξελίξεις μπορούν να έχουν ανυπολόγιστες συνέπειες για τον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Σύμφωνα με την αμερικανική Huffington Post που επικαλείται τον νευροχειρουργό Μάικλ Μέρζενιχ ο οποίος προειδοποιεί ότι ο αντίκτυπος της τεχνολογίας στην ανθρώπινη νοημοσύνη θα μπορούσε να αποβεί «θανατηφόρο».

Πώς λοιπόν η τεχνολογία επηρεάζει την εγκεφαλική λειτουργία;

1. Η τεχνολογία κάνει άνω -κάτω τις ώρες ύπνου:Έρευνες έχουν δείξει ότι το μπλε φωτάκι που έχουν οι συσκευές όταν είναι στο stand by, μπορεί να καταστείλει την έκκριση της ουσίας μελατονίνη από το σώμα. Η μελατονίνη είναι μία ορμόνη -κλειδί για τη λειτουργία του βιολογικού ρολογιού και εκκρίνεται όταν νυχτώνει και ο άνθρωπος νιώθει πως νυστάζει.

2. Αποσπάται εύκολα η ανθρώπινη προσοχή: Η τεχνολογία διευκολύνει αυτό που ονομάζουμε διάσπαση προσοχής, είτε γιατί στη μέση ενός πρότζεκτ ανατρέχουμε στο smartphone μας, αφήνοντας στη μέση τη δουλειά, είτε γιατί ανοίγουμε τόσα browsers που τελικά δεν επικεντρώνεται σε κανένα από αυτά η προσοχή μας.

3. Μειώνεται η ικανότητα καλής μνήμης: Η τάση της τεχνολογίας να «ανακατεύεται» στις ανθρώπινες ασχολίες καθιστά δύσκολη τη δημιουργία καινούριων αναμνήσεων. Οπως αναφέρει ο νευροχειρουργός, η μνήμη είναι δύο ειδών: Η παροδική μνήμη στην εργασία και η μακροπρόθεσμη μνήμη που είναι και μόνιμη. Η πληροφορία προκειμένου να χαραχτεί για πάντα στον ανθρώπινο εγκέφαλο πρέπει να περάσει από την παροδική στη μακροπρόθεσμη μνήμη, οποιοδήποτε διάλειμμα κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας την σταματά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι κατά τη σύνταξη ενός κειμένου για τη δουλειά, αυτό διακόπτεται επειδή στο smartphone ακούστηκε ο χαρακτηριστικός ήχος μιας ειδοποίησης είτε για μέιλ είτε για μήνυμα.

4. Ετσι, βασιζόμαστε απόλυτα στο Ιντερνετ για να θυμάται πράγματα αντί για εμάς: Ενόσω γνωρίζουμε ότι το Google μπορεί να μας βρει τα πάντα, εφησυχάζουμε και δεν αφήνουμε τον εαυτό μας ούτε να σκεφτεί ούτε να θυμηθεί.

5. Ξεχνάμε πολύ πιο εύκολα από ό,τι πριν: Σύμφωνα με έρευνα του 2013, η γενιά του «μιλένιουμ» έχει την τάση να ξεχνά πολύ ευκολότερα για παράδειγμα τι μέρα είναι ή πού έχει βάλει τα κλειδιά της από ό,τι η γενιά των 55.

6. Έλλειψη αυτοσυγκέντρωσης κατά τη διάρκεια του διαβάσματος: Ακόμη και αν δεν υπάρξει καμία παρεμβολή από notification ή άλλον browser ανοιχτό, η επίτευξη συγκέντρωσης σε αυτό που διαβάζουμε online από αυτό που διαβάζουμε στο χαρτί είναι πολύ δυσκολότερη. Για αυτό ευθύνεται μεταξύ άλλων και το λεγόμενο «hypertext», αυτά τα χρωματιστά μικρά λινκ που «τσεκάρουν» φράσεις του κειμένου για την παραπομπή σε άλλη σελίδα.

7. Δεν βρίσκουμε ποτέ τον δρόμο μας αν δεν έχουμε GPS: Οι οδηγοί που βασίζονται στο GPS για να κυκλοφορούν με το αυτοκίνητό τους, χρησιμοποιούν πολύ λιγότερο την περιοχή «Ιππόκαμπος» του εγκεφάλου τους. Πρόκειται για την περιοχή που περικλείει και τη μνήμη και την πλοήγηση.

8. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος γίνεται σαν εγκέφαλος εθισμένου στα ναρκωτικά: Ο διαδικτυακός εθισμός δεν είναι ένας ουρανοκατέβατος όρος που τον χρησιμοποιούν οι γονείς για να εκφοβίζουν τα παιδιά τους που περνούν ατελείωτες ώρες παίζοντας Candy Crush. Σύμφωνα με την Huffington Post, πρόκειται για σοβαρό εθισμό αντάξιο με εκείνον που προκαλούν το αλκοόλ ή τα ναρκωτικά.

Ο πολιτισμός ενός ανθρώπου είναι η ζούγκλα ενός άλλου.

 "Πριν φτάσουν οι λευκοί αδελφοί μας για να μας εκπολιτίσουν δεν είχαμε κανένα είδος φυλακής.

Εξαιτίας αυτού, δεν είχαμε καθόλου παραβάτες. Χωρίς φυλακή, δεν μπορεί να υπάρχουν παραβάτες. Δεν είχαμε ούτε κλειδαριές, ούτε κλειδιά, επομένως, μεταξύ μας δεν υπήρχαν κλέφτες.

Στην περίπτωση που κάποιος ήταν τόσο φτωχός που δεν μπορούσε να αντέξει οικονομικά ένα άλογο, μια σκηνή ή μια κουβέρτα, αυτά τα έπαιρνε ως δώρο.

Παραήμασταν απολίτιστοι για να δίνουμε μεγάλη σημασία στην ιδιωτική περιουσία. Δεν ξέραμε οποιοδήποτε είδος χρήματος και κατά συνέπεια, η αξία ενός ανθρώπου δεν καθορίζονταν από τον πλούτο του.

Δεν είχαμε θεσπίσει γραπτούς νόμους, ούτε δικηγόρους, ούτε πολιτικούς, ως εκ τούτου, δεν ήμασταν σε θέση να κλέβουμε και να εξαπατούμε ο ένας τον άλλο. Ήμασταν πραγματικά σε κακή κατάσταση, προτού φτάσει ο λευκός άνθρωπος και δεν ξέρω πώς να εξηγήσω πώς ήμασταν σε θέση να τα βγάζουμε πέρα χωρίς αυτά τα θεμελιώδη πράγματα που (όπως μας λένε) είναι τόσο απαραίτητα για μια πολιτισμένη κοινωνία. "

John (Fire) Lame Deer Tick"

Η αθεΐα δεν χρειάζεται την ύπαρξη της «ψυχής»

Συνέντευξη του Αποστόλη Λυμπερίδη

Ερώτηση: Γιατί πιστεύετε ότι το ζήτημα του θανάτου και της ύπαρξης της ψυχής παίζει διαχρονικά σημαντικό ρόλο στις ανά τον κόσμο θρησκείες και φιλοσοφικές σχολές;

Αποστόλης Λυμπερίδης (Α.Λ.): Γιατί ήταν ακριβώς αυτά που έβαλαν το μυαλό του πρώτου νοήμονος ανθρώπου να φανταστεί και να δημιουργήσει αυτά που θα τον προστάτευαν, όχι μόνο από το φόβο όσο ζούσε, αλλά και από τον φόβο του θανάτου. Την ουτοπία του την είπε επέκεινα και φαίνεται ήταν λυτρωτική. Ο θάνατος γιατί τον φόβιζε και η σύλληψη της ιδέας της ψυχής του επέτρεπε να αντισταθεί στο θάνατο, ελπίζοντας ότι και μετά από αυτόν θα συνεχίσει να ζει σε έναν άλλο κόσμο. Άλλη λύση άλλωστε δεν είχε και η παρηγοριά αυτή διαιωνίστηκε αφού την υπερασπίστηκαν οι πιο σοφοί άνδρες της κοινότητας, οι μάγοι, που ήταν οι θεματοφύλακες της γνώσης και ολόκληρη η φυλή όφειλε τυφλή πίστη σε ότι έλεγαν αυτοί οι παράξενοι σοφοί.

Η τεράστια φιλολογία όλων των αρχαίων λαών, διατηρημένη αρχικά με την παράδοση, γνωστή σε μας σαν μύθος, αποδεικνύει ότι όλοι οι μύθοι έχουν ριγμένες τις ρίζες τους στον πρωτόγονο ανιμισμό, ξεκαθαρίζοντας με ακρίβεια το ζήτημα της καταγωγής των θρησκειών που σήμερα πραγματεύεται η ανθρωπολογία.

Οι πρώτες θρησκευτικές αντιλήψεις λοιπόν γεννήθηκαν πρώτα από τον φόβο για το θάνατο και μετά μέσω της φαντασίας, ο άνθρωπος προσπάθησε να ερμηνεύσει τους φόβους του, δίνοντας τη λύση που τον βόλευε. Φόβος και Ελπίδα είναι οι θεμελιώδες κολώνες της πίστης πάνω στις οποίες όχι μόνο από άγνοια οι πρώτοι άνθρωποι πίστεψαν, αλλά μέσω αυτών και σήμερα οι επιτήδειοι επινοητές, είτε από άγνοια και αυτοί, είτε από πρόθεση, συνεχίζουν να διαιωνίζουν τις πανάρχαιες αντιλήψεις για την anima (ψυχή) που υποτίθεται, σαν πνεύμα και πνοή, φιλοξενείται όσο αυτό αναπνέει. Η επίσκεψη στο όνειρο και η αναχώρηση στο θάνατο ήταν καλές «ενδείξεις» για να πιστέψει ακλόνητα σε τέτοιες δοξασίες.

Τα πνεύματα αυτά όχι μόνο προσωποποίησαν τα φυσικά φαινόμενα, για τα οποία είχαν άγνοια, αλλά μέσω του ανθρωπομορφισμού δημιούργησαν θεότητες που έφτασαν μέχρι τις μέρες μας και σήμερα εκφράζουν την ίδια ακριβώς αυταπάτη που κάποιοι μάλιστα την ντύνουν και με επιστημονικό μανδύα.

Ερώτηση: Τι πρεσβεύει ο αθεϊσμός για την ύπαρξη της ψυχής και ποια η θέση του σχετικά με θεωρίες όπως η μετενσάρκωση;

Αποστόλης Λυμπερίδης (Α.Λ.): Ο αθεϊσμός φυσικά και δεν δέχεται τον όρο «ψυχή» έτσι όπως τον όρισε ο πρωτόγονος άνθρωπος και τον συντήρησε η πίστη στο Πνεύμα και το Θεό. Όμως για να μην αφήσει τη λέξη να χηρέψει έδωσε σ’ αυτήν την έννοια του «ψυχισμού» ντύνοντάς την με ένα υλιστικό υπόστρωμα, αυτό του πνεύματος, για τις γνωστικές διαδικασίες και αυτό της «ψυχής» για τις συναισθηματικές. Θεωρώντας τις εγκεφαλικές αυτές διαδικασίες αξεχώριστες, παρόλο που η μια εντοπίζεται στο φλοιό και η άλλη στα βαθύτερα εγκεφαλικά στρώματα, θα μπορούσαμε να τις κατατάξουμε στη συνείδηση, ορίζοντας σαν ψυχή του ανθρώπου τις εσωτερικευμένες σχέσεις του ανθρώπου με τον κόσμο και την κοινωνία όπου ζει. Ο ψυχισμός του ανθρώπου λοιπόν είναι αποτέλεσμα όχι μόνο της φυλογένεσης, αλλά και της ανθρωπογέννησης και της κοινωνικής του ζωής και όχι ουσία που μας την δίνει ο θεός. Αυτό ακριβώς είναι που μόνο η νόηση μας διαφοροποιεί από το άλλο ζωικό βασίλειο, γι αυτό και ο άνθρωπος λέγεται «ζώον λογικόν», σε αντιδιαστολή με τις θρησκείες που θεωρούν ότι τα ζώα δεν έχουν ψυχή, παρόλο που τα ζώα εκφράζουν πλήθος συγκινήσεων και αναγκών με κινήσεις και κραυγές.

Μετά από όλα αυτά πώς θα ήταν δυνατόν ένας άθεος να πιστεύει στη θεωρία της μετενσάρκωσης; Η ψυχή, όπως είπαμε, δεν είναι ουσία που πάει από το ένα σώμα στο άλλο.

Οι πιστοί βρήκαν βολική την ψυχή για να δικαιολογήσουν μεταξύ άλλων και την ηθική ανταμοιβή, ενδύοντας τα σώματα, όπως έλεγε ο Αριστοτέλης στο «Περί ψυχής» αναφερόμενος στον Πυθαγόρα. Ο τελευταίος, σύμφωνα με τον Διογένη τον Λαέρτιο, θυμόταν μέχρι και τις τέσσερις προηγούμενες ζωές του και από εκεί, ο λάτρης του Πυθαγόρα, Πλάτων, φαίνεται να επινόησε την ανάμνηση των ιδεών.

Εδώ θα ήταν καλύτερο να αφήσουμε τη λέξη να χηρέψει!

Ερώτηση: Μιας και έχετε μελετήσει επισταμένα την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, θα μπορούσατε να μας αναφέρετε κάποιες αρχαίες σχολές που να προσεγγίζουν το ζήτημα του θανάτου και της ψυχής με τον ίδιο τρόπο που το κάνουν οι σύγχρονοι άθεοι;

Αποστόλης Λυμπερίδης (Α.Λ.): Στη φυσιοκρατία των αρχαίων χρόνων μέσω του Θαλή, Δημόκριτου και Επίκουρου η ψυχή εμφανίζεται σαν ψυχοσωματική ενότητα του ανθρώπου, αλληλένδετη με τα αισθήματα και τη νόηση του ανθρώπου. Κάτι αντίστοιχο δηλαδή με τον ψυχισμό που υποστηρίζουμε εμείς!

Ο Αντιφών μάλιστα, συνομήλικος του Σωκράτη, ήταν ο πρώτος Αθηναίος σοφιστής που διακήρυττε ότι η ρίζα των ψυχικά ασθενών βρίσκεται στο νου μας και η θεραπεία που επιδείκνυε ήταν η σωστή συνέτιση. Λέγεται μάλιστα ότι είχε ανοίξει και κλινική στην Κόρινθο για τη θεραπεία της μελαγχολίας. Καθόλου παράξενο που ο ψυχισμός σήμερα αποτελεί αντικείμενο της Ψυχολογίας.

Εκεί όμως που η ψυχή των ιδεαλιστών απομυθοποιείται και πλήρως καταπολεμείται ο φόβος του θανάτου είναι στον Επίκουρο.

Μεγάλο παράγοντα φόβου θεωρούσε ο Επίκουρος το θάνατο, που ο σώφρων έπρεπε να διώξει πάση θυσία. «Κοίτα να συνηθίσεις στην ιδέα ότι ο θάνατος για μας είναι ένα τίποτα» έλεγε στον μαθητή του Μενοικέα «ακριβώς επειδή όταν υπάρχουμε εμείς αυτός είναι ανύπαρκτος, κι όταν έρχεται αυτός είμαστε ανύπαρκτοι εμείς!»

Η αισθησιοκρατία του άλλωστε πρόσταζε «…ό,τι αποσυντίθεται παύει να αισθάνεται κι ό,τι δεν αισθάνεται δε μας αφορά».

Η λεγόμενη Τετραφάρμακος είναι η Επικούρεια συνταγή για την ευτυχία της ζωής «Ο θεός δεν είναι επίφοβος, ο θάνατος δεν προκαλεί ανησυχία, το καλό κερδίζεται εύκολα και το κακό εύκολα αντέχεται».

«Η ζωή είναι γλυκιά όταν λείπει ο φόβος του θανάτου» θα συμπληρώσει ο Διογένης Οινοανδέας δύο αιώνες αργότερα.

Και ο Ρωμαίος επικούρειος ποιητής και φιλόσοφος Λουκρήτιος Κάρος το τελευταίο αιώνα πριν την νέα χρονολόγησή μας, τόσο λυρικά μας εκθέτει ποιήματα προκειμένου να σκορπίσει τα μυστικιστικά σκοτάδια και τις δεισιδαιμονίες των καιρών του. «…αυτό το φόβο λοιπόν, αυτά τα σκοτάδια της ψυχής, ας μην περιμένουμε να τα σκορπίσουν οι αχτίδες του ήλιου, μήτε τα φωτεινά βέλη της μέρας, μόνο η μελέτη κι η ερμηνεία της φύσης μπορεί να τα διαλύσει»

Έπειτα ήρθε ο χριστιανισμός και έπεσε βαθύ σκοτάδι, μέχρι την εποχή του Διαφωτισμού και του Διαλεκτικού Υλισμού, που οι αχτίδες τους διέλυσαν τα σκοτάδια του Μεσαίωνα ανακαλύπτοντας τους νόμους που κινούσαν την ύλη και γελοιοποιούσαν το θάνατο.

Το επέκεινα τελικά ήταν ένας καλός τρόπος χειραγώγησης του νου και της συνείδησης του ανθρώπου, αρκεί ο άνθρωπος να ήταν δεμένος στο άρμα του Ιδεαλισμού και βαθύτατα θρήσκος.

Σήμερα δεν χρειάζεται να είσαι ιδιαίτερα θρήσκος. Η πλύση του εγκεφάλου είναι τέτοια που το επέκεινα το θεωρείς δεδομένο.

Ερώτηση: Επιβίωσαν αυτές οι απόψεις στον κόσμο προ Διαφωτισμού; Ποια ήταν τα κινήματα ή οι προσωπικότητες που υποστήριξαν αυτές τις θέσεις;

Αποστόλης Λυμπερίδης (Α.Λ.): Το 1625 ο Πιέρ Γκασεντί καταπιανόταν με την αστρονομία και την επικούρεια φιλοσοφία και οι υλιστικές ιδέες αναβιώνουν και πάλι. Εμπλουτίζονται με τον Τόμας Χομπς που θεωρείται ο θεμελιωτής του μηχανιστικού υλισμού.

Παρακολουθώντας την εξέλιξη της Φιλοσοφικής σκέψης, μετά το 16ο αιώνα, παρατηρείται ραγδαία εξάπλωση του Ντεϊσμού, των φυσικών θρησκειών και των πανθεϊστικών αντιλήψεων (Σπινόζα).

Ο άνθρωπος, επιτέλους κατάλαβε ότι η ανθρώπινη συνείδηση όχι μόνο εξαρτάται από τη λειτουργία του εγκεφάλου αλλά είναι και προϊόν της (Ντιντερώ, Λαμετρί).

Ο άνθρωπος είναι μια μηχανή και η νόησή του μία λειτουργία του εγκεφάλου. Η φύσις επίσης διέπεται από φυσικούς νόμους (Χόλμπαχ).

Ο άνθρωπος, έλεγε ο Πιέρ Μπάυλ τον 17ο αιώνα γίνεται κατώτερος όχι με τον αθεϊσμό αλλά με τις δεισιδαιμονίες!

Η σκέψη, τόνιζε ο Λουδοβίκος Φόιερμπαχ τον 19ο αιώνα εξαρτάται από τον εγκέφαλο και γι αυτό, πίστευε ότι, η νόηση είναι αναπόσπαστη από την ύλη.

«Το Είναι δεν μπορεί να μείνει χωρισμένο από τη συνείδηση. Ούτε η συνείδηση από το Είναι» έλεγε ο Μάρξ και ο Ένγκελς στα τέλη του ίδιου αιώνα, διατυπώνοντας την Διαλεκτική της Φύσης.

Η φιλοσοφία είχε γίνει πια επιστημονική και στη φύση, όπως έλεγε ο Λαπλάς, δεν υπήρχε θέση για το θεό.

Ερώτηση: Ποια είναι η γνώμη σας για τις λεγόμενες «επιθανάτιες εμπειρίες» που βιώνουν ορισμένοι ασθενείς και που συχνά χρησιμοποιούνται ως ενδείξεις της ύπαρξης μιας μεταθανάτιας πραγματικότητας;

Αποστόλης Λυμπερίδης (Α.Λ.): Οι λεγόμενες «επιθανάτιες εμπειρίες» σαν ανάμνηση από την εμπειρία νεκροφανειών, κατά τη γνώμη μου, δεν αποτελούν καμιά ένδειξη ύπαρξης μεταθανάτιας πραγματικότητας. Τέτοιο πράγμα δεν υπάρχει. Τα συμπεράσματα που κατά καιρούς ακούγονται και συνήθως φουσκώνονται για προφανείς λόγους είναι παντελώς αυθαίρετα.

Είπαμε πιο πάνω ότι ο ψυχισμός του ανθρώπου είναι ζωντανός όσο αυτός έχει συνείδηση, όσο δηλαδή ο εγκέφαλός του οξυγονώνεται και δραστηριοποιείται. Όταν αυτός διακοπεί μαζί του διακόπτεται, πρώτα η συνείδηση και μαζί και η βιολογική του ζωή. Το άτομο τότε θεωρείται κλινικά νεκρό.

Κάποιοι ανανήψαντες από κάποια νεκροφάνεια περιγράφουν πανομοιότυπα σχεδόν τις ίδιες «εμπειρίες» που λόγω πίστης εκλαμβάνονται σαν απόδειξη ότι είχαν τάχα μία εξωσωματική εμπειρία. Όμως η αλήθεια είναι ότι μάλλον κάποιοι αισθητηριακοί οδοί στον εγκέφαλο των συγκεκριμένων ασθενών πρέπει να παραμένουν ενεργοί, επιτρέποντάς τους έτσι να αντιλαμβάνονται κάποια από τα ερεθίσματα του άμεσου περιβάλλοντός τους, όπως του φωτός, ειδικά κατά την στιγμή όπου αρχίζουν να συνειδητοποιούν την πραγματικότητα. Ήχοι και φώτα είναι κοινές εμπειρίες ακόμα και όσων έχουν λιποθυμήσει συνειδητοποιώντας τα ερεθίσματα κατά τη στιγμή που συνέρχονται.

Όσο για το φαινόμενο της νεκροφάνειας, δεν είναι του παρόντος και φυσικά καμιά σχέση με το θέμα του επέκεινα δεν έχει.

Ερώτηση: Τι θα συμβουλεύατε κάποιον συνάνθρωπό σας τον οποίον απασχολούν έντονα σκέψεις αναφορικά με το επέκεινα;

Αποστόλης Λυμπερίδης (Α.Λ.): Θα του πρότεινα να διαβάσει, ανεπιφύλακτα, Επίκουρο και Λουκρήτιο! Σας εξήγησα, πιο πάνω, γιατί.

Ερώτηση: Ποια πλεονεκτήματα θα βλέπατε σε μία κοινωνία τα μέλη της οποίας δεν θα γνώριζαν τι εστί φόβος θανάτου;

Αποστόλης Λυμπερίδης (Α.Λ.): Φόβος για το θάνατο υπάρχει όσο υπάρχει το ενδεχόμενο της ψυχής. Όταν ο άνθρωπος αντιληφθεί ότι με το θάνατο του σώματος καμιά ψυχή δεν επιβιώνει σταματά να τον απασχολεί το επέκεινα. Χωρίς το φόβο του θανάτου, της ανταμοιβής και της τιμωρίας στο επέκεινα, η συνείδηση δεν τιθασεύεται από καμιά υπερφυσική πίστη και οι θρησκείες γίνονται χίμαιρα που τις παίρνει ο αέρας.

Πιο πάνω σας απαρίθμησα φιλοσόφους ολκής που άλλαξαν τα δεδομένα του φιλοσοφικού στοχασμού και απάντησαν στα «αναπάντητα» ερωτήματα που έβαζε η θρησκευτική πίστη αποκρύπτοντας την αλήθεια. Όμως μπροστά στην πρόκληση αυτού του ερωτήματος θα δρέψω καρπούς με την κοινή λογική ενός ιερέα του 18ου αιώνα. Του Ζαν Μελιέ, που πριν πεθάνει κατάφερε να γράψει ένα πόνημα εκφράζοντας τον φιλοσοφικό του στοχασμό ότι τελικά θεός δεν υπάρχει. Πρέπει να ήταν υπερήφανος όταν εκ του ασφαλούς προειδοποιούσε την Εκκλησία με τα εξής λόγια «Αδιαφορώ για τους προβληματισμούς που θα σας προκαλέσω, όμως δεν μπορείτε να μου κάνετε τίποτα! Οι νεκροί είναι εκτός πεδίου της δράσης των ζωντανών! Οι ιερείς, οι ιεροκήρυκες ας κάνουν το κορμί μου ό,τι θέλουν. Ας το ξεσκίσουν, ας το κατακομματιάσουν, ας το ψήσουν ή ας το κάνουν φρικασέ και ας το φάνε ακόμα με τα μπαχαρικά της αρεσκείας τους, εγώ ουδόλως ανησυχώ. Θα βρίσκουμε από δω και στο εξής έξω από τη δικαιοδοσία τους, τίποτε δε θα μπορεί πια να με τρομάξει».

Ο Μελιέ πραγματικά ήταν άτρωτος πια. Τον αγώνα του τον έκανε μέσα από την ανυπαρξία του, καθιστώντας όμως τον ίδιο αθάνατο στις συνειδήσεις των έντιμων αγωνιστών που θα συνεχίσουν στο μέλλον να αγωνίζονται για την αλήθεια αιώνια, καθιστώντας την τελευταία στο βάθρο της και καταβαραθρώνοντας το ψέμα και τη δεισιδαιμονία. Στη διάρκεια της ζωής του είδε να θανατώνονται αρκετοί συνάδελφοί του για τις αντιθρησκευτικές τους θέσεις επειδή δεν ήταν αρεστές στην Εκκλησία.

Αναμφίβολα ο παπάς Μελιέ σηματοδότησε την εποχή του, επηρεάζοντας τους κατοπινούς αγωνιστές υπέρ της ελευθερίας της συνείδησης και του Αθεϊσμού, βάζοντας τέρμα στο ψέμα, την υποκρισία και τη δεισιδαιμονία που αμαυρώνουν τη λογική και συσκοτίζουν την αλήθεια.

Ο αγώνας υπέρ του Αθεϊσμού λοιπόν μπορούσε να ξεκινήσει ακόμα και με έναν παπά, που οι ιδέες του αναμφίβολα είναι ειλικρινείς και ο αυθορμητισμός του ακαταμάχητος! Πριν επιχειρήσουμε λοιπόν να αλλάξουμε τον κόσμο, ας κάνει ο καθένας τη δική του προσωπική επανάσταση. Τέτοια είναι η δύναμή του νου. Με την βοήθεια της λογικής, όχι μόνο απομακρύνουμε το φόβο του θανάτου, αλλά μπορούμε πραγματικά να αλλάξουμε τον κόσμο!

Μικροί φαύλοι κύκλοι.

 
«Ο κόσμος γύρω μας είναι γεμάτος από χρώματα από αινίγματα και σημασίες, όμως τίποτα απ’ όλα αυτά δεν μας ανήκει. Τίποτα στην ουσία δεν κατέχουμε. Ακόμα κι εκείνοι που μπορούν και στοχάζονται, βρίσκονται δέσμιοι στα κλουβιά που μοναχοί τους έφτιαξαν, αιχμαλωτισμένοι στο βάθος της γνώσης τους και περιφέρονται μέσα στο στενό τους χώρο, με το βλέμμα καρφωμένο στα κάγκελα. Ο ευτυχέστερος όλων, είναι εκείνος που μπορεί μέσα από ένα κενό, να βλέπει κάτι απ’ έξω, κάτι από το υπερπέραν»

Το όραμα, ο στόχος, η προσπάθεια, η επιτυχία, ευκλεής αποδοχή και έπειτα τι;

 

Η διαχείριση της χαράς είναι πολύ σπουδαίο πράγμα και δύσκολο. Ο ίσος καταμερισμός των εξαιρετικών συναισθημάτων που μεθούν, στα σωστά σημεία, επίσης κάτι ανάλογο.

 

Η χαρά ακολουθείται από τη λύπη. Η άνοδος από την πτώση και αντιστρόφως βεβαίως.

 

Η επίτευξη –ενός στόχου- δεν είναι παρά μόνον η αρχή. Δεν είναι το τέλος –το αίσιο- όπως εσφαλμένα θεωρείται. Είναι η αρχή ή έστω μία κουκίδα στην μέση της περιφέρειας του κύκλου που διαγράψει τη καμπύλη γραμμή του από την στιγμή της απόφασης. Από την ώρα της στοχοθεσίας.

 

Το μετέπειτα συναίσθημα, η ανάπαυση, εγκυμονεί. Φέρει εκτός από δάφνες και αγωνία. Η διατήρηση της φήμης, του οφέλους, της χαράς της πρώτης επιτυχίας, όλα συνθέτουν το σκηνικό της επόμενης ή της μεθεπόμενης μέρας.

 

Όλα συνηγορούν, όλα παλεύουν ορίζοντας πως ο όταν ο κύκλος επιτέλους κλείσει θα βρισκόμαστε στο ίδιο σημείο από όπου ξεκινήσαμε. Όμοιοι μέσα στους εαυτούς μας ακόμα να ζητάμε, να αναζητάμε (σε μία καλή περίπτωση) ή να αναρωτιόμαστε. Να κάνουμε τις προσθέσεις και η σούμα να διαφέρει από κόπους, από θυσίες και από όλα εκείνα που αρχικά υποσχόταν το εγχείρημα (στην πίσω του όψη). Διότι στο τέλος αυτή πρωτοστατεί. Το έσχατο υπόλοιπο που στέκει όπισθεν της υποδιαστολής. Ο λόγος των πάντων και η διαχρονική τους αξία. Το λαμπρό ρεζουμέ.

 

Η γνώση! Το μόνο και άξιο κέρδος.

 

Παιχνίδι για το παιχνίδι λοιπόν; (μια και το –ουσιώδες- κέρδος ποτέ δεν είναι εμφανές.) Θα έλεγα πως όχι.

Παιχνίδι για την ευμενή αντιμετώπιση των έντιμων συναισθημάτων και ας προκύψει εκείνο που είναι να προκύψει.

 

Αγώνας για την πειθώ ενός εαυτού που καλεί παρακαλώντας εαυτόν.

 

Του εαυτού εκείνου που ακόμα δεν γνωρίζει ότι το μέγα ‘’καλό’’ συντελείται από εμάς για εμάς, καθώς πίσω από κάθε επιτυχία ευεργετούμε πρωτίστως τον υπόγειο –και πλέον ουσιώδη- ψυχισμό μας και κατόπιν το πρόσωπο –το δικό μας- που χαμογελά στους γύρω την στιγμή που όλα αυτά συμβαίνουν στο μέσον του κύκλου, καθ’ οδόν, διότι η υπόθεση δεν έχει οριστικά κλείσει. Ο πόλεμος δεν έχει ακόμα τελειώσει. Επίκειται ο κόπος της διατήρησης των κεκτημένων. Της συνέχισης των επιτυχιών. Της απόδειξης του άξιου των επαίνων. Τα συμπαρομαρτούντα. (Συν+παρά+αμαρτία)

 

Την όποια ανάπαυση-εφησυχασμό, ακολουθεί η λησμονιά. Το προσωπικό όνειδος. Η αυτομομφή. Η χρέωση πως τάχα μέχρι εδώ ήταν...

 

‘’Ο εχθρός του ονείρου είναι η πραγματικότητα’’ έγραψα σε κάποιο μέρος του βιβλίου μου Ήφαες Αδελαή, μα όταν το έγραφα δεν είχα αναλογισθεί –παρασυρόμενος από τη ροή της γραφής- όλες τις προεκτάσεις που θα μπορούσε να ενέχει η πρόταση.

 

Δεν είχα κοιτάξει ότι πίσω από την επίτευξη-εκπλήρωση, ελλοχεύει η πτώση, άλλως το μάταιο. Το σκοτεινό μάταιο, που φωτίζεται όμως από εκείνο το είδος της συναίσθησης, εκείνο το είδος της ιδέας, όπου χωρίς κομπασμό, μετά τη κατάκτηση –του ονείρου- καταφέρνει να κάνει τη κρίση του ατόμου κατά τι καλύτερη. Επιεικέστερη, θα ήταν ίσως η σωστότερη λέξη μια και όλοι εμπίπτουμε στο σύνδρομο της πίστης της υπερβολικής αξίας των λόγων μας.

 

Η ιδέα. Αυτή είναι το δώρο στο κουτί που παλεύαμε να ανοίξουμε. Αυτή η χαρά μαζί με την γνώση που είπαμε παραπάνω. Εκεί θα πρέπει να εστιάσει ο κάθε επιτυχών/ουσα ώστε να καταφέρει να κρατήσει το άριστο των κερδών στο σημείο της συμβολής, στο σημείο της ολοκλήρωσης του κύκλου, πριν την έναρξη της επόμενης καμπύλης τροχιάς. (1)

 

Τότε ο στόχος σαρώνεται. Τότε και μόνο τότε ο κύκλος λύεται –αλλιώς καταντά φαύλος-, όταν θα καταφέρει να αναλογισθεί το υποκείμενο ότι τα πάντα εμπίπτουν στο πεπερασμένο του χρόνου και άρα η οδός της ευτυχίας-ολοκλήρωσης-αυτάρκειας, (του ατόμου) κρίνεται ως μόνος ολοφώτεινος σκοπός. Κουκίδα ομοίως σε ένα κύκλο δίχως αρχή αλλά με σίγουρο τέλος.

------------------

1«Και φαντάσου πως τίποτα δεν είσαι. Τίποτα παραπάνω από ότι νομίζουν οι κάποιοι για σένα, ό,τι και εάν λες»

Η δράση

Και εκεί που για χρόνια καθόμουν και σχέδια έκανα, ανακάλυψα ότι ενώ είχα μαζέψει όνειρα σωρό, όσο καθόμουν, ούτε ένα δεν είχα κάνει πραγματικότητα.

Και εκεί που ατένιζα το μέλλον μου πόσο μακρινό μου φαινόταν, ανακάλυψα ότι τελικά, όποτε προς αυτό βήματα έκανα, εκείνο πιο κοντά ερχόταν.

Και εκεί που έβλεπα τα πόδια μου από το φόβο να είναι βαριά, μόλις σήκωσα το κεφάλι μου ορθό και κοίταξα εμπρός, τα πόδια ακολουθούσαν το βλέμμα μου.

Και εκεί που πίστευα πως μια ευκαιρία μου λείπει, μόλις άρχισα τις ικανότητές μου και την αντίληψή μου να καλλιεργώ, είδα τις ευκαιρίες να είναι ένα σωρό.

Και εκεί που νόμιζα πως των άλλων το δρόμο πρέπει να αντιγράψω, σαν πρόσεξα το μονοπάτι μου “αυστηρώς προσωπικό” έγραφε, και μόνος θα το λαξεύσω.

Και εκεί που τις νύχτες ίδρωνα από τους εφιάλτες περικυκλωμένος από την αμφιβολία, την ένταση, και την αγωνία, ανακάλυψα ότι όταν το πρωί για τα όνειρά μου κίναγα, ακόμα και ιδρωμένος που ήμουν, τα όνειρα άρχισα να απολαμβάνω.

Επειδή, ότι και να νόμιζα, ότι και αν θεωρούσα για τον κόσμο όλο, η δράση είναι αυτή που αποτέλεσμα θα φέρει. Αν δρω προς την καθήλωσή μου, καθήλωση θα βρω. Αν δρω προς την ανάπτυξή μου, ανάπτυξη θα απολαύσω.

Η μητέρα όλων των μαχών, είναι να γίνει μέσα μας. Όπως τα μέσα μας, έτσι και τα έξω μας λέει η σοφία. Η πρώτη δράση είναι για τις πεποιθήσεις μας. Κανείς δεν μπορεί να καταφέρει τίποτα, αν η δράση του συγκρούεται με τα πιστεύω του.

Το να θέλεις, δεν αρκεί.

Πρέπει και να το πιστεύεις.

Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν στο Μαντείο τους, όχι επειδή ήταν προληπτικοί και ανόητοι, αλλά επειδή δεν μπορούσαν να ζήσουν χωρίς να πιστεύουν σ΄ αυτό

"Ξέρω καλά ότι ο θεός έτσι πάντα ενεργεί: τον σοφό παρακινεί μ΄ αινιγματικά λόγια, και τους ανόητους διδάσκει καθαρά και σύντομα" Σοφοκλής.

Η ετυμολογία της μαντικής και της μαντείας ανάγεται στο ρήμα μαίνεσθαι. Δηλαδή τα σχετικά φαινόμενα θεωρούνταν καταστάσεις ιερής μανίας, δηλαδή έκστασης κάτι που σημαίνει την, έως ένα βαθμό, απώλεια του εγώ όσο διαρκούσε η κατάσταση αυτή. Στον αρχαίο κόσμο η μαντική συνδεόταν με κάποια θεότητα, που πρόσφερε την πληροφορία που λάμβανε ο μάντης, ο οποίος ήταν το διάμεσο μέσω του οποίου η θεότητα πληροφορούσε για το μέλλον.

Υπήρχαν τεχνητοί τρόποι για να μεταβεί το πρόσωπο σε κατάσταση «διαμεσότητας». Ας θυμηθούμε τα φύλλα δάφνης της Πυθίας ως ένα μικρό παράδειγμα. Κατά τον Πλούταρχο η πρόβλεψη του μέλλοντος είναι αποτέλεσμα συντονισμού της ψυχής του μάντη με τον κόσμο του υπερπέραν, ο οποίος φωτίζεται από τον Απόλλωνα - θεό του φωτός και του Ήλιου - οι ακτίνες του οποίου ξεδιαλύνουν το σκότος και τίποτα δεν είναι κρυφό από αυτόν. Η Κασσάνδρα, οι Σίβυλλες και οι Πυθίες θεωρούνταν « 'εξ 'Απόλλωνος μαινόμεναι ».

Η αγωνία και ο φόβος του ανθρώπου μπροστά στο άγνωστο και η επιθυμία του να προσεγγίσει την αιωνιότητα, αποτελούν βασικό έναυσμα της προσπάθειάς του να εξηγήσει και να αναλύσει τα συμβάντα του παρελθόντος αλλά και να έχει επίγνωση των συμβάντων του μέλλοντος με κάθε μέσο. Ένα απ’ αυτά τα μέσα αποτελεί η μαντεία. Μαντεία λοιπόν είναι η τέχνη πρόβλεψης του μέλλοντος και ερμηνείας του παρόντος και του παρελθόντος με μέσα που δεν βασίζονται στη λογική και στην επιστήμη. Βασικό της στοιχείο είναι αναμφισβήτητα ο νόμος της αιτιότητας, δηλαδή η αναζήτηση των αιτιών μιας ενέργειας για να είναι εφικτή η πρόγνωση του μέλλοντος. Επίσης ίσως, όπως μας λέει η Εύα Πάλμερ στο βιβλίο της "Ιερός Πανικός", "μερικές φορές, κατά τη διάρκεια ενός κύκλου εμπειριών, μια αστραπή από έναν κύκλο να ξεφεύγει και να διαπερνά το σπίτι κάποιου, έτσι που η όρασή του να θαμπώνεται από το περίσσειο φως" ή, να προσθέσουμε, η εσωτερική όρασή του να μεγθύνεται έως του σημείου ένας ανώτερος εαυτός να δίνει απαντήσεις σε χρόνια διατυπωμένα ερωτήματα...

Ο Σωκράτης πίστευε πως η μαντική μπορεί να γίνει κτήμα κάθε ανθρώπου μέσω της αυτογνωσίας. Για τους Στωικούς κάθε συμβάν συνδέεται με το σύνολο των γεγονότων, παρελθόντων, παρόντων και μελλόντων. Κατά τον Δημόκριτο οι ψυχές των προφητών και των τρελλών έχουν διαφορετική σύνθεση από τις ψυχές των υπόλοιπων ανθρώπων. Προκειμένου να επιτευχθεί η πρόγνωση είναι απαραίτητο η ψυχή να ελευθερωθεί από τους περιορισμούς του χώρου και του χρόνου. Γι' αυτό και οι μαντικές ικανότητες αυξάνονται στο μέγιστο σε κατάσταση ύπνωσης ή έκστασης.

Η ανίχνευση του αγνώστου κατά τους αρχαίους Έλληνες γινόταν μέσω των Θεών ή των σημείων που εκείνοι δίνουν στους ανθρώπους. Αυτό επιτυγχάνονταν με άμεσο, έμμεσο, σαφή ή συμβολικό τρόπο.

Οι αρχαίοι Έλληνες διαιρούσαν τη μαντική τέχνη σε δύο κατηγορίες: στην άτεχνη και την έντεχνη, ονόματα τα οποία αποδόθηκαν από τον Κικέρων στο Περί Μαντείας (De Divinatione). Η φυσική ή άτεχνος μαντεία ήταν μια «έμφυτη» ικανότητα προφητείας, μια θεόπνευστη ορμή, που μ’ αυτήν ο άνθρωπος γινόταν όργανο θείου πνεύματος. Αποτελούσε ένα χάρισμα που ασκούνταν με άμεσο τρόπο από ένα αγνό άτομο και ήταν κάθε στιγμή έτοιμο να δεχθεί την έμπνευση και να αποκαλύψει τη θεία βούληση. Από την άλλη πλευρά, η έντεχνη ή επαγωγική μαντεία διδασκόταν και συμπληρωνόταν από μακροχρόνια προσωπική πείρα. Διακρινόταν σε μαντική από έμψυχα όντα ή φυτά και σε μαντική από άψυχα αντικείμενα.

Οι Έλληνες θεωρούσαν πιο παλιά και επομένως πιο σεβαστή την άτεχνη μαντεία. Υπάρχουν δύο τρόποι άσκησης της άτεχνης μαντείας: α) «διά εμπνεύσεως» και β) «δια χρησμών» . Η πρώτη εξασκούταν μόνο από άτομα τα οποία βρίσκονταν σε κατάσταση έμπνευσης και δεν ήταν απαραιτήτως ιερείς. Αντίθετα η δεύτερη εξασκούταν από μάντεις, ιερείς, κλπ οι οποίοι έπεφταν σε έκσταση με διάφορα τεχνητά μέσα.

Ο πρώτος τρόπος άσκησης της άτεχνης μαντείας, δηλαδή «διά εμπνεύσεως» ασκούταν από τριών ειδών μάντεις: τους δαιμονόληπτες, τους ενθουσιαστικούς και τους εκστατικούς. Οι δαιμονόληπτοι αποκαλούνταν «πυθωνικοί ή πύθωνες» και «εγγαστρίμυθοι ή εγγαστρίται» σε περίπτωση που έφεραν στην κοιλιά τους δαίμονες/θεούς. Ο πρώτος που δίδαξε αυτήν την τεχνική ήταν ο Ευρυκλής. Οι ενθουσιαστικοί (Ορφεύς, Μουσαίος, Αμφίων κλπ) ήταν μάντεις ή άλλα πρόσωπα που περιέπεφταν ξαφνικά σε μαντική έξαρση. Τέλος, οι εκστατικοί περιέπεφταν σε πλήρη αναισθησία για πολύ ώρα, κατά την οποία η ψυχή τους απελευθερωνόταν από το σώμα και αποκτούσε πολύ ισχυρές δυνάμεις. Χαρακτηριστικά παράδειγμα αποτελούν ο μάντης Επιμενίδης και από γυναίκες η Κασσάνδρα, η Πυθία και οι Σίβυλλες. Τέλος στη θεία έμπνευση εντάσσονται και τα όνειρα, τα οποία στέλνονταν από τους θεούς (π.χ. ο Όνειρος). Στα όνειρα εμφανίζονταν θεότητες ή σκιές πεθαμένων και με έναν συμβολικό τρόπο δήλωναν τη βούληση των θεών. Υπήρχαν όμως και φορές που οι θεοί έστελναν όνειρα απατηλά.

Ο δεύτερος τρόπος άσκησης της άτεχνης μαντικής τέχνης («δια χρησμών») ασκούνταν κυρίως από τα μαντεία ή χρηστήρια και οι χρησμοί δίνονταν με διαφορετικό τρόπο από μαντείο σε μαντείο. Άλλες ονομασίες των χρησμών ήταν μαντεύματα, θεοπρόπια, φήμες, θέσφατα και λόγια και των μάντεων χρησμωδός ή χρησμολόγος (=εξηγητής / συλλέκτης χρησμών). Οι χρησμοί συχνά επηρέαζαν τις πολιτικές και ιστορικές εξελίξεις ενός έθνους.

Η έντεχνη μαντεία εξαρτιόταν από σημεία που προϋπέθεταν σπουδή και γνώση, ενώ ερμηνεύονταν με βάση δεισιδαιμονίες και προλήψεις από γιατρούς, μάντεις, κήρυκες κλπ, οι οποίοι αποτελούσαν υψηλή κοινωνική τάξη. Τα σημεία αυτά θεωρούνταν ότι τα έστελνε ο Δίας και για αυτό το λόγο ονομάζονταν «διοσημίες», π.χ. αστραπές, κεραυνοί, βροντές κλπ. Η υπεροχή της έντεχνης μαντικής κατά τους πρώιμους χρόνους φαίνεται και από την εκτενή πραγμάτευσή της από τον Όμηρο, όπου τα διάφορα είδη της κατείχαν σημαντικό ρόλο τόσο στον ιδιωτικό, όσο και στο δημόσιο βίο: Η οιωνοσκοπία π.χ, καθώς και η εμπυρομαντεία, αναφέρονται πάρα πολύ συχνά ως τρόποι ερηνείας της θείας βούλησης και ως αρωγοί στη λήψη καθοριστικών αποφάσεων.

Παρ΄ όλα αυτά, η εμπνευσμένη μαντική στον Όμηρο δεν ήταν εντελών άγνωστη. Άτομα όπως ο Κάλχας και ο Έλενος εμφανίζονται να προφητεύουν κατόπιν θείκής εμπνεύσεως, δίχως τη βοήθεια θεϊκών σημαδιών, ενώ μια φορά στην Ιλιάδα αναφέρεται το όνομα "Πυθώ πετρήεσσα", το οποίο μάλλον αναφέρεται στην Πυθία των Δελφών. Δείγματα άσκησης της εμπνευσμένης μαντικής έχουμε σε όλη τη διάρκεια της αρχαιότητας και για στις κύριες μεθόδους της θ΄ αναφερθούμε στην δημοσίευση της ερχόμενης Δευτέρας.

Ωστόσο, αξίζει ν΄ αναφερθεί πως ο ιστορικός μελετητής του αρχαίου κόσμου Έρικ Ρόμπερτσον Ντοντς μας λέει ότι "Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν στο Μαντείο τους, όχι επειδή ήταν προληπτικοί και ανόητοι, αλλά επειδή δεν μπορούσαν να ζήσουν χωρίς να πιστεύουν σ΄ αυτό". Το μαντείο σήμαινε πίστη και θρησκεία.

Όνειρα γονέων παιδεύουσι τέκνα

Οι γονείς αποτελούν δύο από τους πιο σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή των παιδιών και η επιρροή τους είναι αναμφισβήτητα μεγάλη στην εξέλιξη της προσωπικότητας και της ζωής τους. Δεν χωρά αμφιβολία πως όλοι οι γονείς κάνουν όνειρα για τα παιδιά τους στα οποία τα βλέπουν να είναι υγιή, ευτυχισμένα και να διαπρέπουν επαγγελματικά. Τα όνειρα, όμως, δημιουργούν ελπίδες οι οποίες με τη σειρά τους προκαλούν προσδοκίες που μπορούν να καταντήσουν θηλιά στο λαιμό των παιδιών καθώς τα ίδια θα προσπαθούν συνεχώς να ανταποκριθούν στα υψηλά πρότυπα που έχουν θέσει οι γονείς τους.

Από την εφηβεία στην ενηλικίωση, το παιδί έχει να οραματιστεί τα προσωπικά του όνειρα και να διαχειριστεί τις προσδοκίες των γονέων, τα οποία αρκετές φορές δεν συνάδουν. Όταν οι επιθυμίες των γονιών συμβαδίζουν με των παιδιών τότε το παιδί νιώθει αποδεκτό από το οικογενειακό περιβάλλον και αισθάνεται ασφάλεια και αυτοπεποίθηση να συνεχίσει σε αυτό που θέλει. Δυστυχώς, όμως, υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις οικογενειών που τα μέλη τους συγκρούονται καθώς τα όνειρα των γονέων έρχονται αντιμέτωπα με τα θέλω των παιδιών. Τότε, οι γονείς γίνονται χειριστικοί και επιβάλλουν στο παιδί τους να ζήσει μία ζωή όπως οι ίδιοι έχουν ονειρευτεί. Βασισμένοι στο πρόσχημα της γνώσης λόγω εμπειρίας, οι γονείς, εξυπηρετώντας εγωιστικά κίνητρα, δημιουργούν αισθήματα άγχους, θλίψης, πίεσης και απογοήτευσης στο παιδί το οποίο μπαίνει σε έναν φαύλο κύκλο όπου προσπαθεί να ζήσει μία ζωή βασισμένη στα θέλω των άλλων.

Ως ενήλικας όμως πλέον, το άτομο αρχίζει να συνειδητοποιεί τη ζωή του και την πορεία της, με αποτέλεσμα να αντιδρά και να έχει απωθημένα τα οποία, όμως, δυσκολεύεται να εκπληρώσει λόγω χαμηλής αυτοπεποίθησης και υποτίμησης των δυνατοτήτων του. Τα συγκεκριμένα άτομα φαίνεται να είναι επιρρεπείς σε συμπτώματα κατάθλιψης, κρίσεων πανικού και διαταραχών άγχους καθώς δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν το αίσθημα ανεκπλήρωτου που έχουν λόγω υπέρμετρης ανασφάλειας.

Είναι πολύ σημαντικό οι γονείς να αποδέχονται το παιδί τους όπως ακριβώς είναι και να μην προσπαθούν να το “μεταμορφώσουν” σε μία νεότερη εκδοχή του εαυτού τους η οποία καλείται να καταφέρει σε ότι απέτυχε η παλαιότερη εκδοχή-γενιά. Αυτό δεν σημαίνει πως οι γονείς παύουν να προσπαθούν για την εξέλιξη του παιδιού τους αλλά αυτή η προσπάθεια θα είναι προσαρμοσμένη στα μέτρα της προσωπικότητας του απογόνου.

Η κριτική των γονέων απέναντι στις πράξεις των παιδιών τους είναι αναμενόμενη όμως καλό θα ήταν να είναι εποικοδομητική και όχι απόλυτη και αφοριστική καθώς μέσω της υγιούς συζήτησης και ανταλλαγής απόψεων πετυχαίνονται καλύτερα αποτελέσματα. Η όποια προσωπική επιλογή του παιδιού (ακόμα και αντίθετη με τις προσδοκίες των γονέων) είναι άσχετη με τα συναισθήματα που τρέφει για τους γονείς του οπότε δεν πρέπει να συγχέονται. Ο σεβασμός στα όνειρα του παιδιού υποδηλώνει και εκτίμηση της προσωπικής του αξίας από τους γονείς οπότε καλλιεργείται η ιδέα πως οι επιθυμίες του είναι σημαντικές και αξίζουν προσοχή από τους άλλους.

Έχοντας πλέον αυτοπεποίθηση, πίστη στον εαυτό του και αποδοχή από την οικογένεια το παιδί ή ο ενήλικας προχωρά στη ζωή με δυνατά εφόδια δίχως δεκανίκια αλλά βασιζόμενο στις δικές του δυνάμεις. Όταν οι γονείς ωθούν τα παιδιά τους στην εξέλιξη των δυνατοτήτων τους και στην καλλιέργεια των επιθυμιών τους τότε το παιδί γίνεται ένας ευτυχισμένος, χαρούμενος και ικανός ενήλικας. Η ευτυχία έρχεται μέσα από τη δημιουργία και την επίτευξη και όχι μέσα από τη μίμηση και την καταπίεση.

ΤΟ ΦΑΓΗΤΟ ΕΙΝΑΙ ΑΓΧΟΛΥΤΙΚΟ;

Το φαγητό λένε πως είναι μία από τις μεγαλύτερες απολαύσεις της ζωής και τα τελευταία χρόνια έχει τείνει να γίνει αγχολυτικό «φάρμακο» για πολλές γυναίκες και άνδρες.

 Η σχέση του ανθρώπου με το φαγητό ξεκινά από την εμβρυική ζωή και συνεχίζεται μέχρι το τέλος γιατί η λήψη τροφής είναι ευχαρίστηση οπότε και ο ανθρώπινος εγκέφαλος ζητά την επανάληψη των πράξεων που προκαλούν ευφορία και χαρά.

Σύγχρονες μελέτες έχουν δείξει πως κάποιοι άνθρωποι όταν νιώσουν θλίψη, στρες, άγχος ή και θυμό ξεσπούν στο φαγητό νιώθοντας αρχικά καλύτερα λόγω συναισθηματικής εκτόνωσης. Έπειτα όμως, ξεκινούν οι τύψεις και οι ενοχές για την αύξηση του σωματικού βάρους και τότε δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος μέσα στον οποίο η λήψη τροφής γίνεται από πρόσκαιρη ευτυχία σε θλίψη και ενίοτε καταλήγει σε απομόνωση.

Συναισθηματική απογοήτευση, εργασιακό στρες, άγχος εξετάσεων, απώλεια δουλειάς, διαζύγιο είναι μερικές από τις αιτίες που πολλοί άνθρωποι εκτονώνουν τα αρνητικά τους συναισθήματα στο φαγητό. Θέλοντας να νιώσουν μία προσωρινή χαρά ξεσπούν στις τροφές ιδιαίτερα σε αυτές που είναι πλούσιες σε λιπαρά και εύκολες στη λήψη (chips, μπισκότα, σοκολάτες).

Πιο επιρρεπείς είναι οι γυναίκες οι οποίες έχοντας περισσότερο ανεπτυγμένη την συναισθηματική νοημοσύνη βρίσκουν στο φαγητό ένα συναισθηματικό καταφύγιο. Η διαστρεβλωμένη εικόνα του σώματος σε συνδυασμό με τη χαμηλή αυτοπεποίθηση μπορούν να οδηγήσουν σε επεισόδια αφαγίας ή υπερφαγίας δημιουργώντας μία ατέρμονη κατάσταση που το βάρος και η συντήρηση του γίνεται εμμονή.

Ο τρόπος να μπορέσουμε να αποφύγουμε αυτό το φαύλο κύκλο του φαγητού είναι να αναγνωρίσουμε το φαγητό ως ανάγκη και ευχαρίστηση ενώ παράλληλα να φροντίσουμε την συναισθηματική μας φόρτιση (αρνητικά συναισθήματα όπως άγχος, στρες, θλίψη) να την εκτονώνουμε με θετικό τρόπο.

Η εύρεση κάποιου χόμπι ή ασχολίας, οι επαφές με φίλους, η ενασχόληση με τη μουσική και τη φύση μπορούν να αποτελέσουν εναλλακτικούς τρόπους βοήθειας ενός ανθρώπου ο οποίος θεωρεί το φαγητό ως φάρμακο κατά του άγχους και της θλίψης.

Η νιότη είναι μια κατάσταση του νου

“Οι νέοι είναι χαρούμενοι, γιατί έχουν την ικανότητα να βλέπουν την Ομορφιά. Όποιος διατηρεί αυτή την ικανότητα, δε γερνά ποτέ” – Φραντς Κάφκα

Να είστε νέοι
Η νεότητα δεν είναι περίοδος της ζωής
Είναι κατάσταση του νου, η συνέπεια της προθυμίας
Η ιδιότητα της φαντασίας, η συναισθηματική δύναμη
Η νίκη του θάρρος ενάντια στη δειλία
Η νίκη της λαχτάρας για περιπέτεια ενάντια στο βόλεμα μιας άχρωμης ζωής.
Δεν γερνάμε γιατί διανύουμε έναν συγκεκριμένο αριθμό ετών
Γερνάμε γιατί εγκαταλείπουμε τον ενθουσιασμό μας
Τα χρόνια ρυτιδώνουν το δέρμα, η απουσία ενθουσιασμού ρυτιδώνει την ψυχή
Η ανησυχία, η αμφιβολία, ο φόβος, η απελπισία
είναι εχθροί που σιγά σιγά μας κάνουν να γέρνουμε προς το έδαφος
και να γινόμαστε σκόνη πριν από το θάνατο…
Νέος είναι αυτός που αιφνιδιάζεται και θαυμάζει.
Που ρωτάει σαν αχόρταγο παιδί: “Και μετά;”
Προκαλείται από τα γεγονότα
και βρίσκει χαρά στο παιχνίδι της ζωής.
Είστε όσο νέα είναι η πίστη σας. Οσο ηλικιωμένη είναι η αμφιβολία σας
Οσο νέα η αυτοπεποίθησή σας
Οσο νέα είναι η ελπίδα σας. Οσο ηλικιωμένη είναι η απελπισία σας
Οσο νέα είναι η αγάπη που νιώθετε για τον εαυτό σας
Οσο ηλικιωμένη είναι η κριτική που ασκείτε σ΄εσάς και στους άλλους…
Θα μείνετε νέοι για όσο καιρό παραμένετε δεκτικοί και ανοιχτοί
Δεκτικοί στο ωραίο, στο καλό, στο μεγάλο.
Ανοιχτοί στα μηνύματα του σώματός σας, της φύσης, του ανθρώπου, του απείρου….
Αν μια μέρα η καρδιά σας ταραχτεί από την απαισιοδοξία
θυμηθείτε ότι το χαμόγελο και το γέλιο
μπορούν να φωτίσουν ξανά την αιώνια νεότητά σας!

Εμπνευσμένο από το ποίημα ''Η νεότητα'' του Σάμιουελ Ούλμαν

Ευτυχισμένες μηχανές

Οι παλιοί πολιτισμοί ισχυρίζονταν πως βασίζονταν πάνω στην αγάπη και τη δικαιοσύνη. Ο δικός μας βασίζεται στο μίσος. Στο δικό μας κόσμο δε θα υπάρχουν άλλα συναισθήματα εκτός από το φόβο, την οργή, τη θριαμβολογία και την ταπείνωση. Όλα τα άλλα θα τα καταπνίξουμε-όλα! Ήδη τώρα καταστρέφουμε τις συνήθειες της σκέψης που έχουν επιζήσει από την Προ-Επαναστατική εποχή. Σπάσαμε τα δεσμά που ένωναν τους γονείς με τα παιδιά, τους άνδρες με τους άνδρες και τον άνδρα με τη γυναίκα. Κανένας δεν τολμά πια να εμπιστευτεί τη γυναίκα του, το παιδί του ή το φίλο του.

Στο μέλλον όμως δε θα υπάρχουν ούτε γυναίκες, ούτε φίλοι. Τα παιδιά θα τα παίρνουμε από τη μητέρα τους μόλις γεννιώνται όπως παίρνει κανείς τα αυγά από την κότα. Το σεξουαλικό ένστικτο θα ξεριζωθεί. Η αναπαραγωγή θα είναι μια ετήσια τυπική διαδικασία όπως η ανανέωση του δελτίου τροφίμων. Δε θα υπάρχει γέλιο παρά μόνο το γέλιο του θριάμβου για κάποιο νικημένο εχθρό.

Δε θα υπάρχει τέχνη, λογοτεχνία, επιστήμη. Όταν θα είμαστε παντοδύναμοι δε θα έχουμε πια ανάγκη την επιστήμη. Δε θα υπάρχει διάκριση ανάμεσα στην ομορφιά και την ασχήμια. Δε θα υπάρχει πια η περιέργεια ούτε η χαρά της ζωής. Δε θα υπάρχει άμιλλα.
- Πώς βεβαιώνεται κάποιος για τη δύναμη του πάνω σε ένα άλλο, Ουίνστων;
Ο Ουίνστων σκέφτηκε:
-Κάνοντας τον να υποφέρει, είπε.
-Ακριβώς. Κάνοντας τον να υποφέρει. Η υπακοή δεν αρκεί. Αν δεν υποφέρει, πως μπορεί να είσαι βέβαιος πως υπακούει στη δική σου θέληση και όχι στη δική του;
- Δύναμη είναι να επιβάλλεις πόνο και ταπείνωση. Δύναμη είναι να κομματιάσεις το ανθρώπινο μυαλό και να το συναρμολογήσεις πάλι δίνοντας του το σχήμα που θέλεις εσύ. Αρχίζεις να καταλαβαίνεις τι κόσμο δημιουργούμε; Είναι ακριβώς το αντίθετο από τις ανόητες ηδονιστικές ουτοπίες που είχαν οραματιστεί οι παλιοί μεταρρυθμιστές. Είναι ένας κόσμος φόβου και προδοσίας και βασανιστηρίων. Ένας κόσμος καταπιεστών και καταπιεζομένων, ένας κόσμος που όσο τελειοποιείται θα γίνεται όλο και πιο ανελέητος.

Ο πόλεμος, όπως θα δούμε, όχι μόνο εκπληρώνει τις απαραίτητες καταστροφές, αλλά τις εκπληρώνει με έναν τρόπο ψυχολογικά αποδεκτό. Κατ’ αρχήν, θα ήταν πολύ απλό να σπαταληθεί το πλεόνασμα του μόχθου των ανθρώπων κτίζοντας ναούς και πυραμίδες, ανοίγοντας λάκκους και γεμίζοντας τους πάλι, ή ακόμα παράγοντας μεγάλες ποσότητες αγαθών και βάζοντας τους έπειτα, φωτιά. Αλλά κάτι τέτοιο θα ήταν αρκετό για την οικονομική, και όχι για την συναισθηματική βάση μιας ιεραρχικής κοινωνίας. Αυτό που ενδιαφέρει εδώ, δεν είναι το ηθικό των μαζών, των οποίων η στάση δεν έχει καμμία βαρύτητα – αρκεί να συνεχίσουν να εργάζονται- αλλά το ηθικό του ίδιου του Κόμματος.

Αποσπάσματα απο το “1984” του Τζώρτζ Όργουελ
Καθε ομοιότητα με την πραγματικότητα, είναι αληθινή.

«Local Bubble» Zούμε μέσα σε μια φούσκα;

Τι αναφέρει έρευνα από το πανεπιστήμιο του Μαϊάμι. Πώς θα σας φαινόταν αν σας έλεγε κάποιος ότι ζείτε μέσα σε μια τεράστια «φούσκα»; Σε αυτήν την περίπτωση δε μιλάμε για «φούσκες» χρηματιστηριακές, οικονομικές ή πολιτικές, αλλά για «φούσκες» διαστημικές!

Ερευνητές υποστηρίζουν, ότι έχουν απτές αποδείξεις, πως το ηλιακό μας σύστημα βρίσκεται μέσα σε μια τεράστια «φούσκα». Ισχυρίζονται, ότι πριν από 10 εκατομμύρια χρόνια μια κοντινή συστάδα σουπερνόβα «έσκασε» σαν ποπ κορν και δημιούργησε μια γιγαντιαία φυσαλίδα στο διαστρικό μέσο, μέσα στην οποία κατοικούμε κι εμείς.

Οι ερευνητές την ονόμασαν «Local Bubble». Λένε ότι έχει το σχήμα ενός φιστικιού και πως εξηγεί γιατί υπάρχει πολύ λίγη από τη σκόνη και τα αέρια που βλέπουν οι επιστήμονες αλλού στο σύμπαν γύρω μας.

Η θεωρία της «Local Bubble» πρωτοεισήχθη τις δεκαετίες του 1970-1980, όμως η ύπαρξή της είχε αμφισβητηθεί έντονα, αναφέρει δημοσίευμα στον ιστότοπο της βρετανικής εφημερίδας Daily Mail.
Εκείνη την εποχή, όταν οι αστρονόμοι ερευνούσαν το ηλιακό μας σύστημα, βρήκαν μια περίεργη έλλειψη αερίων και σκόνης στο διαστρικό μέσο κάπου αλλού στο σύμπαν. Εν τω μεταξύ, οι αστρονόμοι είχαν αρχίσει να ανιχνεύουν μια αφθονία ακτινοβολίας Χ γύρω από τη Γη.

Αυτό υποδήλωνε ότι το ηλιακό μας σύστημα ήταν ως επί το πλείστον «άδειο», επειδή η ακτινοβολία από τα σούπερνοβα είχε προκαλέσει έκρηξη στο διαστρικό μέσο.

Κι ενώ αυτά τα σούπερνοβα δεν ήταν αρκετά για να εξαλείψουν τη ζωή στη Γη, βρίσκονταν αρκετά κοντά στο ηλιακό μας σύστημα για να το «τυλίξουν» μέσα σε μια φούσκα ζεστών αερίων που υπάρχουν μέχρι και σήμερα.

Αντικρούοντας τη θεωρία αυτή, μερικοί επιστήμονες αναφέρουν ότι οι ακτίνες Χ θα μπορούσαν να εξηγηθούν από τον Ήλιο. Ισχυρίζονται ότι θα μπορούσε να ευθύνεται ένα φαινόμενο, που είναι γνωστό ως «ανταλλαγή φορτίου», σύμφωνα με το οποίο ο ηλιακός άνεμος προκαλεί την ακτινοβολία X «κλέβοντας» ηλεκτρόνια από ουδέτερα αέρια στο Διάστημα.

Για να εξετάσουν ποια από τις δύο θεωρίες ισχύει, ερευνητές από το πανεπιστήμιο του Μαϊάμι εκτόξευσαν το 2012 έναν πύραυλο –από αυτούς που κάνουν ένα «σύντομο ταξίδι» στο Διάστημα κι επιστρέφουν στη Γη- από τη βάση White Sands Missile Range στο Νέο Μεξικό.

Ο πύραυλος ανέβηκε 260 χιλιόμετρα και έμεινε για 5 λεπτά πάνω από την ατμόσφαιρα της Γης. Επάνω του έφερε έναν ανιχνευτή ακτίνων χ (DXL). Κατά τη διάρκεια της πτήσης, ο ανιχνευτής βρήκε ότι το 40% των μαλακών ακτίνων χ που ανιχνεύτηκαν, προέρχονταν από το ηλιακό σύστημα.

Οι υπόλοιπες, όπως συμπέραναν οι ερευνητές στη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature, μπορεί να προέρχονται από μια «φούσκα» (Local Bubble) ζεστών αερίων, που έμειναν από εκρήξεις σούπερνοβα.

«Πρόκειται για μια πολύ σημαντική ανακάλυψη» δήλωσε ο καθηγητής Massimiliano Galeazzi, που ηγήθηκε των ερευνών. «Επηρεάζει την κατανόησή μας για την περιοχή του γαλαξία κοντά στο δικό μας Ήλιο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση για τη δημιουργία μελλοντικών μοντέλων γύρω από τη δομή του» τόνισε.

Ο Galeazzi και οι συνεργάτες του, καταλήγει το δημοσίευμα, ετοιμάζουν ήδη την επόμενη πτήση του DXL, με πρόσθετο εξοπλισμό για καλύτερη καταγραφή των εκπομπών.
Η εκτόξευσή του προγραμματίζεται για το Δεκέμβρη του 2015.

Ποιες λέξεις προκαλούν πόνο στον εγκέφαλο;

Σύμφωνα με έρευνα που διεξήγαγε το Friedrich Schiller University Jena και δημοσιεύτηκε στην ιατρική επιθεώρηση «Pain», οι λέξεις που αναφέρονται στον πόνο έχουν από μόνες τους την ικανότητα να προκαλέσουν την αίσθηση του πόνου, αφού όπως αποδείχθηκε, ο εγκέφαλος αντιδρά στις λέξεις έτσι όπως αντιδρά και στον σωματικό πόνο.

Για παράδειγμα, όταν ο γιατρός πριν την ένεση μας λέει «αυτό θα πονέσει λίγο», πριν ακουμπήσει καλά-καλά η βελόνα το δέρμα μας έχουμε νιώσει τον πόνο του τρυπήματος, σύμφωνα με τον ερευνητή dr. Thomas Weiss.

Με το που ακούμε λέξεις όπως «βασανίζω», «εξαντλώ», «μαστίζει» ενεργοποιούνται οι περιοχές εκείνες του εγκεφάλου οι που εκκινούν την διαδικασία ανταπόκρισης του οργανισμού στα ερεθίσματα αυτά.

Κατά την έρευνα, 16 υγιή άτομα πέρασαν από λειτουργικό μαγνητικό τομογράφο την ώρα που επεξεργάζονταν λέξεις που αναφέρονται στον πόνο, καθώς και άλλες λέξεις αρνητικά φορτισμένες όπως «αηδιαστικός» ή «βρώμικος». Σκοπός της έρευνας αυτής, σύμφωνα με τον Thomas Weiss ήταν να εξακριβωθεί ποια είναι τα κέντρα επεξεργασίας του πόνου στον εγκέφαλο.
Μάλιστα, τα ευρήματα της μελέτης αναμένεται να φανούν ιδιαιτέρως χρήσιμα κατά την θεραπεία ασθενών με διαταραχές χρόνιου πόνου.

Η δύναμη του Ναι και του Όχι
H λέξη “όχι” μπορεί να κάνει ζημιά στον εγκέφαλο και του ομιλητή αλλά και του ακροατή, καθώς το άκουσμα της λέξης έχει σαν αποτέλεσμα την απελευθέρωση δεκάδων ορμονών που παράγουν το στρες καθώς επίσης και νευροπομπών. Αυτές οι χημικές ουσίες παρενοχλούν άμεσα την κανονική λειτουργία του εγκεφάλου, καταστρέφοντας τη λογική, την αιτία, τη διαδικασία άρθρωσης της γλώσσας και την επικοινωνία.

Στην πραγματικότητα, η απλή ματιά σε μια λίστα από αρνητικές λέξεις για μερικά δευτερόλεπτα, μπορεί να κάνει ένα άτομο που υποφέρει από υψηλό στρες ή κατάθλιψη να αισθανθεί ακόμα χειρότερα, και όσο πιο πολύ τις συλλογίζεται τόσες περισσότερες πιθανότητες έχει να καταστρέψει εκείνες τις υποδομές που ρυθμίζουν την μνήμη, τις αισθήσεις και τα συναισθήματα.

Οι λέξεις που εμπνέουν φόβο –όπως η φτώχεια, η αρρώστια και ο θάνατος –επίσης οδηγούν τον εγκέφαλο σε αρνητικές πτυχές. Ακόμα και αν αυτές οι σκέψεις που προκαλούν φόβο δεν είναι αληθινές, κάποια άλλα μέρη του εγκεφάλου (όπως είναι η αμυγδάλα) αντιδρούν σε αυτές τις τρομακτικές φαντασίες καθώς σκέφτονται ότι είναι πραγματικές απειλές που συμβαίνουν στον έξω κόσμο.

Περιέργως, φαινόμαστε καλωδιωμένοι να ανησυχούμε, ίσως εξαιτίας της μνήμης μας σε παλιά περιστατικά φόβου όπου στους αρχαίους χρόνους οι απειλές ήταν αμέτρητες για την επιβίωση των ανθρώπων.

Η Barbara Fredrickson, ένα από τα ιδρυτικά μέλη του κέντρου Θετικής Ψυχολογίας, ανακάλυψε πως πρέπει να παράγουμε τουλάχιστον τρεις θετικές σκέψεις και αισθήματα για κάθε μορφή αρνητικού συναισθήματος. Αν εκφράσεις λιγότερο από τρία, πιθανότατα να αποτύχεις σε ότι έχει να κάνει με προσωπικές ή επαγγελματικές σχέσεις.

Αν θες να κάνεις τις προσωπικές και επαγγελματικές σχέσεις να ανθίσουν, πρέπει να κάνεις τουλάχιστον πέντε θετικές σκέψεις για κάποιο αρνητικό συναίσθημα. Για παράδειγμα οι εκφράσεις ‘’είμαι απογοητευμένος’’ ή ‘’αυτό δεν έγινε όπως ήλπιζα’’ αποτελούν μέρος του αρνητισμού, όπως και το συνοφρύωμα ή το νεύμα του κεφαλιού.

Οι θετικές λέξεις και σκέψεις ωθούν τα κέντρα κίνησης του εγκεφάλου να δράσουν και μπορούν να μας βοηθήσουν να αναπτύξουμε ένα αίσθημα ευθυμίας όταν αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα της ζωής. Σύμφωνα με την Sonja Lyubomirsky, μια από τις κύριες ερευνήτριες της ευτυχίας παγκοσμίως, αν επιθυμείς να αποκτήσεις ισόβια ικανοποίηση πρέπει να εντρυφήσεις στις θετικές σκέψεις για τον εαυτό σου, να μοιράζεσαι τις όμορφες στιγμές με τους άλλους και να γεύεσαι κάθε θετική εμπειρία στη ζωή σου.

Η συμβουλή μου: διάλεξε σοφές θετικές λέξεις και να τις απαγγέλεις απαλά και σιγανά. Αυτό θα σε βοηθήσει να εμποδίσεις το μέρος εκείνο του εγκεφάλου σου που σκέφτεται αρνητικά, και καθώς πρόσφατη έρευνα έχει δείξει πως η συνεχής επανάληψη των θετικών λέξεων, όπως είναι η αγάπη, η ειρήνη και η συμπόνια θα επαναφέρουν αυτά τα γονίδια που μειώνουν το φυσικό και συναισθηματικό στρες. Θα αισθάνεσαι καλύτερα, θα ζεις περισσότερο και θα αναπτύξεις μια βαθύτερη σχέση με τους άλλους που θα βασίζεται στην εμπιστοσύνη, τόσο στο σπίτι όσο και στο χώρο εργασίας.

Όπως οι ερευνητές επισημαίνουν, αν αναφέρεις έστω και πέντε θετικές σκέψεις για κάθε αρνητικό συναίσθημα θα σε βοηθήσει να βιώσεις μια ‘’άριστη ποικιλία της ανθρώπινης λειτουργίας’’. Αυτή είναι η δύναμη του ‘’ΝΑΙ’’.

Αγαπημένο μου παιδί... επιλέγω Δύναμη!

Αγαπημένο μου παιδί,

Επιλέγω να μην είσαι η αδυναμία μου, αλλά η δύναμή μου!

Επιλέγω να μην σου μάθω όλα όσα μου έμαθαν οι γονείς μου, μα να σου δημιουργήσω το πεδίο να μάθεις μέσα από τις δικές σου προσλαμβάνουσες.

Επιλέγω να μην υποτιμώ τους φόβους σου γιατί έτσι με βολεύει, αλλά να σε βοηθώ να τους αντικρίσεις και να είμαι εκεί δίπλα σου για να τους πολεμήσουμε μαζί.

Επιλέγω να μην σε αγαπώ με αγάπη παθητική και στείρα, αλλά με αγάπη ενεργητική που θα κάνει και σένα και μένα καλύτερες.

Η δική μου Περσεφόνη δεν θα πλανηθεί γιατί δεν είναι η αδυναμία μου.

Παιδί μου είσαι η δύναμή μου.

Ο σχηματισμός των χηνών

Την επόμενη φορά που θα δείτε χήνες να πετούν σε σχηματισμό V προς τον νότο για να περάσουν τον χειμώνα, ίσως σας περάσει από το μυαλό η εξήγηση που η επιστήμη δίνει για την αιτία που πετούν με αυτόν τον τρόπο. Όταν η κάθε χήνα χτυπά τα φτερά της, δημιουργεί ανοδικό ρεύμα για εκείνη που ακολουθεί αμέσως μετά. Με το να πετούν λοιπόν σε σχηματισμό V, ολόκληρο το σμήνος προσθέτει τουλάχιστον 71% μεγαλύτερη πτητική εμβέλεια συγκριτικά με το αν πετούσαν η κάθε μια μόνη της.

Κατά τον ίδιο τρόπο, οι άνθρωποι που ακολουθούν κοινή κατεύθυνση και διαθέτουν την αίσθηση της κοινότητας φτάνουν στον προορισμό τους πιο γρήγορα κι εύκολα, διότι ο ένας βοηθά τον άλλο.

Αν μια χήνα βγει έξω από τον σχηματισμό, αμέσως καταλαβαίνει τη δυσκολία να προχωρήσει μόνη της και επιστρέφει για να επωφεληθεί από το ανοδικό ρεύμα που δημιουργεί η χήνα που βρίσκεται μπροστά.

Αν κι εμείς λειτουργήσουμε όπως μια χήνα, θα μένουμε κατά κάποιο τρόπο «σε σχηματισμό» με όσους ανθρώπους κινούνται στο ίδιο μήκος κύματος με εμάς. Είναι σημαντικό επομένως, να βρούμε τους ανθρώπους με τους οποίους συχνοτιζόμαστε και να ενώσουμε τις δυνάμεις μας μαζί τους.

Όταν μια χήνα κουραστεί πηγαίνει στο πίσω μέρος του σχηματισμού και κάποια άλλη έρχεται μπροστά.

Με τον τρόπο αυτό, οι δύσκολες κι απαιτητικές εργασίες αναλαμβάνονται εκ περιτροπής, όπως ακριβώς συμβαίνει και στους ανθρώπους.

Οι χήνες που βρίσκονται πίσω φωνάζουν με σκοπό να ενθαρρύνουν εκείνες που βρίσκονται μπροστά προκειμένου να διατηρήσουν την ταχύτητά τους.
Το ίδιο ισχύει και για τους ανθρώπους.

Το πιο σημαντικό όμως, είναι ότι όταν μια χήνα αρρωστήσει ή τραυματιστεί και πέσει στο έδαφος, δύο άλλες την ακολουθούν για να τη βοηθήσουν και να την προστατέψουν. Μένουν μαζί της μέχρι να είναι σε θέση ή να πετάξει ξανά ή μέχρι να πεθάνει. Μόνο τότε ξεκινούν ξανά το ταξίδι τους είτε μόνες τους είτε με κάποιον άλλο σχηματισμό με σκοπό να προλάβουν να φτάσουν τη δική τους ομάδα.

Αν κι εμείς λειτουργήσουμε όπως μια χήνα, θα συμπαραστεκόμαστε και θα στηρίζουμε ο ένας τον άλλο έτσι ακριβώς. Μα προπαντός, θα πάψουμε να είμαστε μια διαιρεμένη πλειοψηφία που χειραγωγείται από μια ενωμένη μειοψηφία, όπως λέει και ο Will Durant.

Λανιακέα: το υπερσμήνος γαλαξιών στο οποίο ανήκουμε

Οι αστρονόμοι έχουν πλέον μια καλύτερη εικόνα για τη θέση του Γαλαξία μας. Διαπίστωσαν ότι βρίσκεται σε μια απόμερη «γειτονιά» ενός τεράστιου σούπερ-σμήνους γαλαξιών, άγνωστου μέχρι σήμερα, το οποίο πήρε το χαβανέζικο όνομα «Λανιακέα» (Απροσμέτρητος Ουρανός). Η ονομασία δόθηκε προς τιμή των Πολυνήσιων πλοηγών που χρησιμοποιούσαν τις γνώσεις τους για τον ουρανό, προκειμένου να διασχίζουν τον απέραντο Ειρηνικό ωκεανό.

Οι επιστήμονες, με επικεφαλής τον αστρονόμο Μπρεντ Τούλι του Πανεπιστημίου της Χαβάης, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό “Nature”, χρησιμοποίησαν μια νέα τεχνική «χαρτογράφησης» του ουρανού, η οποία συνδυάζει τις αποστάσεις άνω των 8.000 κοντινών γαλαξιών με τις σχετικές μεταξύ τους κινήσεις.

Ο νέος τρισδιάστατος κοσμικός «χάρτης» δείχνει ότι ο Γαλαξίας μας, μαζί με περίπου 100.000 άλλους γαλαξίες, ανήκει στο ίδιο γιγάντιο σμήνος γαλαξιών, που ονομάστηκε Λιανακέα. Το τελευταίο έχει διάμετρο περίπου 520 εκατ. ετών φωτός ή σχεδόν 5×1021 χιλιόμετρα.Μέχρι σήμερα οι αστρονόμοι πίστευαν ότι ο Γαλαξίας μας ανήκε στο μικρότερο υπερ-σμήνος γαλαξιών της Παρθένου, με διάμετρο 100 εκατ. ετών φωτός, το οποίο όμως, σύμφωνα με τους νέους υπολογισμούς, δεν είναι παρά ένα ‘παράρτημα’ της Λιανακέα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ο Γαλαξίας μας στην πραγματικότητα ανήκει σε ένα υπερ-σμήνος γαλαξιών 100 φορές μεγαλύτερο σε όγκο και μάζα από ότι πίστευαν έως τώρα.

Με τη Λιανακέα «συνορεύουν» άλλα τεράστια υπερ-σμήνη γαλαξιών, όπως του Περσέα-Ιχθύων (το κοντινότερο στον γαλαξία μας), του Ηρακλή, του Σάπλεϊ, της Κόμης κ.α., τα ακριβή όρια των οποίων δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί. «Δεν έχουμε ακόμη δει τα όρια των γειτόνων μας και δεν έχουμε δει τόσο μακριά, ώστε να κατανοήσουμε τι προκαλεί την πλήρη κίνηση του δικού μας γαλαξία», δήλωσε ο Τούλι.

Η ανακάλυψη της Λιανακέα, όπως είπε, «είναι σαν να ανακαλύπτει κανείς για πρώτη φορά ότι η πόλη του στην πραγματικότητα αποτελεί μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης χώρας, που συνορεύει με άλλες».

Τα σούπερ-σμήμη γαλαξιών είναι ανάμεσα στις μεγαλύτερες δομές στο σύμπαν. Αποτελούνται από μικρότερες ομάδες γαλαξιών, όπως η δική μας Τοπική Ομάδα, κάθε μία από τις οποίες περιέχει δεκάδες γαλαξίες, καθώς και από επιμέρους σμήνη γαλαξιών, το καθένα από τα οποία περιέχει εκατοντάδες γαλαξιών. Όλοι αυτοί οι γαλαξίες που ανήκουν στην ίδια δομή, είναι διασυνδεμένοι βαρυτικά μεταξύ τους.

Οι επιστήμονες δεν αποκλείουν ότι και η ίδια η Λιανακέα αποτελεί μέρος μιας ακόμη μεγαλύτερης γαλαξιακής δομής, που ακόμη δεν έχει ανακαλυφθεί.

 

Αγαθή / Φαύλη πολιτεία

Κατά τον Αριστοτέλη, προκειμένου να γίνει κάποιος αγαθός, πρέπει να ανατραφεί καλά και να αποκτήσει με την άσκηση καλές συνήθειες. Η ανατροφή αυτή δεν είναι μόνο έργο της οικογένειας ή των δασκάλων αλλά κυρίως της «πόλης». Αυτόν το ρόλο της πόλης υπογραμμίζει όταν λέει ότι «οι νομοθέτες καθιστούν ενάρετους τους πολίτες με τον εθισμό» (οι νομοθέται τους πολίτας εθίζοντες ποιουσιν αγαθούς) και ότι «στην επίτευξη ή μη αυτού του στόχου διαφέρει η αγαθή πολιτεία από τη φαύλη».

Η ευδαιμονία είναι ενέργεια της ψυχής σύμφωνα με την αρετή.

Η αρετή, κατά τον Αριστοτέλη, είναι δύο ειδών:
η διανοητική αρετή, που οφείλει τη γένεση και την επαύξησή της στη διδασκαλία, και
η ηθική αρετή, που προέρχεται από τον εθισμό.

Εδώ θα πούμε για την ηθική αρετή, που χωρίς αυτήν δεν μπορεί κανείς να είναι ευδαίμων. Για την κατάκτηση των ηθικών αρετών την κύρια ευθύνη φέρει ο καθένας χωριστά. Ο άνθρωπος έχει από τη φύση την ιδιότητα να τις δεχθεί, αλλά φθάνει στην τελείωση ως προς αυτές με τον εθισμό. Αποκτά τις αρετές, αφού πρώτα τις ασκήσει. Γίνεται π.χ κάποιος δίκαιος με το να κάνει δίκαιες πράξεις. Γι’ αυτό έχει τεράστια σημασία το να εθίζεται από πολύ μικρή ηλικία, ώστε να διαμορφώσει τις σωστές έξεις.

«H αρετή είναι έξη προαιρετικη, που βρίσκεται στο -σε σχέση μ’ εμάς μέσο- μέσο που καθορίζεται από τη λογική και συγκεκριμένα με τη λογική που καθορίζει ο φρόνιμος άνθρωπος».

Με τον όρο «έξις» δηλώνεται η ιδιότητα που απέκτησε κάποιος επαναλαμβάνοντας μια πράξη πολλές φορές, ώστε να του γίνει συνήθεια. Είναι η τελική κατοχή ενός μόνιμου και σταθερού τρόπου συμπεριφοράς, μιας ορισμένης στάσης απέναντι στα πάθη (οργή, επιθυμία, φόβος, μίσος κλπ). Συνεπώς, οι έξεις που συνιστούν την ενάρετη συμπεριφορά θα προέλθουν από την επανάληψη αντίστοιχων ενεργειών.

Η σωστή ανατροφή των νέων είναι αναγκαία για τη διαμόρφωση της έξης εκείνης. Aυτή η αγωγή είναι μάλλον αναγκαία αφού οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν τη φυσική τάση να πειθαρχούν από ντροπή, αλλά από φόβο, ούτε να αποφεύγουν τις κακές πράξεις από ντροπή, αλλά εξαιτίας των τιμωριών. Επιπλέον, επειδή «δια την ηδονήν τα φαύλα πράττομεν» και «δια την λύπην των κακων απεχόμεθα», πρέπει ο άνθρωπος να διαπαιδαγωγείται από τη νεανική ηλικία, ώστε να αισθάνεται χαρά ή λύπη για τα πράγματα που πρέπει.

Ο Αριστοτέλης, χωρίζει τα άτομα από άποψη ηθικής υπόστασης σε τέσσερις βαθμίδες:
α) ακόλαστος, που επιδιώκει πάντοτε το ευχάριστο και αποφεύγει το δυσάρεστο,
β) ακρατής, που αναγνωρίζει το ορθό και το αγαθό, αλλά οι επιθυμίες του είναι τόσο ισχυρές που τον οδηγούν στις αντίθετες πράξεις,
γ) εγκρατής, που γνωρίζοντας ότι οι επιθυμίες είναι φαύλες, δεν τις ακολουθεί «διά τον λόγον»,
δ) φρόνιμος, που δεν επιθυμεί καν τα πράγματα στα οποία εναντιώνεται το «λογιστικόν». Αυτός χάρη στις ικανότητές του και στην πείρα είναι σε θέση να εκτιμά από ηθική άποψη τις πράξεις που απαιτούνται σε κάθε περίπτωση. Φρόνηση και ηθική αρετή συνυπάρχουν στον φρόνιμο άνθρωπο.

Στο ερώτημα πώς μπορούμε να γνωρίζουμε ότι η κρίση «αυτό είναι καλό» είναι ορθή, ο Αριστοτέλης απαντά: ο γνωστικός άνθρωπος έχοντας διδαχθεί από την πείρα της ζωής και από το φιλοσοφικό στοχασμό και κατέχοντας απόλυτα τη φρόνηση είναι γνώμονας και μέτρο. Στα «Ηθικά Νικομάχεια» συνιστά να δίνουμε προσοχή και στις αναπόδεικτες κρίσεις των φρονίμων όχι μικρότερη από εκείνη που δίνουμε στις κρίσεις που αποδεικνύονται. Οι άνθρωποι αυτοί, επειδή αποκτούν από την εμπειρία τους «όραση», βλέπουν τα πράγματα και κρίνουν σωστά. Παρατηρούν τις καλές πράξεις και γνωρίζουν ότι είναι καλές με τον ίδιο τρόπο που γνωρίζουμε όλοι μας ότι το τρίγωνο είναι τρίγωνο.

Εφόσον δεχόμαστε ότι ο άνθρωπος είναι η αρχή και η αιτία των πράξεών του, τότε και οι πράξεις που έχουν την αφετηρία μέσα μας εξαρτώνται και αυτές από εμάς και είναι εκούσιες. Και η αρετή και η κακία ανήκουν στα πράγματα που εξαρτώνται από εμάς. Συνεπώς από εμάς εξαρτάται και το να είμαστε καλοί ή κακοί.

Ο άνθρωπος ζει σύμφωνα με τις επιθυμίες του. Στα παιδιά, λέει, υπάρχει έντονη η επιθυμία της ηδονής. Αν δεν μάθει το παιδί να πειθαρχεί, θα ξεστρατίσει πολύ. Δια τούτο είναι αναγκαίος ο περιορισμός των επιθυμιών στο σωστό μέτρο. Καθοριστικό ρόλο παίζει σ’ αυτό η αγωγή στο σύνολό της, τα πρότυπα, οι αντιλήψεις περί του αγαθού, το πολίτευμα και οι νόμοι μιας συγκεκριμένης κοινωνίας.

Σε ποιο βαθμό όμως μπορεί κανείς να τα διαμορφώσει αυτά ή να τα επιλέξει;
Ο Αριστοτέλης δέχεται βέβαια ότι το παιδί, όπως και κάθε άνθρωπος, διαθέτει έμφυτη ροπή προς το καλό, αλλά χρειάζεται νουθεσία, παράδειγμα και τιμωρία, για να φθάσει στο σημείο να εκλέγει και να αποφασίζει καλές πράξεις. Η ικανότητα να δούμε ότι ορισμένες πράξεις είναι καλές, ενώ άλλες κακές, δεν είναι έμφυτη. Χρειάζεται να εθισθούμε προτού να φτάσουμε στο σημείο να αναγνωρίζουμε την ηθική ποιότητα των πράξεων.

Δεν πρέπει όμως να μη ληφθεί υπόψη και η συμβολή της πόλης με το συγκεκριμένο πολίτευμα στη διαμόρφωση των αρετών του ατόμου. Στο πλαίσιο της πόλης και στις σχέσεις του με τους άλλους δρα το άτομο και πραγματοποιεί το «τέλος» του, την τελείωσή του ως ηθικοπολιτικό όν.

Κατά τον Αριστοτέλη, τα πάτρια ήθη και οι κρατούσες αντιλήψεις σε μια κοινωνία, για το ποια πράξη πρέπει να επαινείται και ποια να ψέγεται, μαζί με τους νόμους της διαπαιδαγωγούν τους πολίτες, οι οποίοι μέσω του εθισμού αποκτούν ορθές έξεις και γίνονται ενάρετοι. Ας μην ξεχνούμε ότι η πολιτική κοινωνία αποβλέπει στην ηθική παιδεία του συνόλου, στο ευ ζην. Επομένως, στην «κατ’ αρετήν τελείαν» ενέργεια της ψυχής, που συνιστά την ευδαιμονία, επιδρά σημαντικά η πόλη και ως εκ τούτου θα μπορούσαμε να πούμε πως το να ζει κάποιος σε μια πόλη αγαθή ή φαύλη -με δεδομένο μάλιστα το ότι η αγαθή πολιτεία «ποιει αγαθούς τους πολίτας ενώ η φαύλη φαύλους»- είναι ένα είδος ευτυχίας ή κακοτυχίας. Η «Πολιτεία» λειτουργεί ως μέσο που καθιστά δυνατή την άριστη ζωή, δηλαδή την απόκτηση αρετής και ουσίας.

Η φιλία εξασφαλίζει τη συνοχή των πόλεων περισσότερο από όσο η δικαιοσύνη, και, αν οι πολίτες είναι μεταξύ τους φίλοι, δεν υπάρχει καμιά ανάγκη δικαιοσύνης. Η φιλία καθιστά περιττή τη δικαιοσύνη, διότι αυτός που αγαπάει κάποιον θα του αποδώσει ό,τι αποδίδει και στον εαυτό του.
Κατά τον Επίκουρο, η φιλία αποτελεί το συνεκτικό δεσμό μεταξύ των ατόμων που συγκροτούν μια κοινότητα φίλων. Αυτή δένει τα άτομα με αμοιβαία αγάπη και αλληλεγγύη στην κοινή επιδίωξη του «μακαρίως ζην». Σε μια τέτοια κοινότητα οι νόμοι είναι περιττοί, διότι τα πάντα είναι γεμάτα δικαιοσύνη. Η κοινότητα των φίλων προβάλλει -μετά την παρακμή της πόλης κράτους και της ίδρυσης μεγάλων βασιλείων- ως η μόνη δυνατή μορφή κοινωνικής οργάνωσης που μπορεί να στηρίξει το άτομο κα να του εξασφαλίσει τις προϋποθέσεις της ευδαιμονίας του. Η πολιτεία δεν ήταν πια σε θέση να εξασφαλίσει τους όρους μιας ευτυχισμένης ζωής. Τη θεωρούσαν μάλιστα οι επικούρειοι «βλάβη και σύγχυση του μακαρίου» και γι’ αυτό συνιστούσαν την απομάκρυνση από την πολιτική. «Πρέπει», λέει ο Επίκουρος, «να ελευθερώνουμε τους εαυτούς μας από τη φυλακή των καθημερινών ενασχολήσεων και της πολιτικής». Αυτή η αναχώρηση από τα πολιτικά δρώμενα συμπυκνώθηκε στην αποφθεγματική φράση: «λάθε βιώσας».

Η φράση σημαίνει: απόφευγε τις μωρές επιδιώξεις, τις τιμές και τη δόξα, τις πράξεις που προκαλούν αντίδραση και ταράζουν τη γαλήνη σου. Η αληθινή ασφάλεια και συνακόλουθα η αταραξία της ψυχής προέρχεται από μιαν ήσυχη ζωή και την απομάκρυνση από το πλήθος.
Οι απόψεις αυτές δε σημαίνουν ότι ο Επίκουρος υπερασπιζόταν την αναχώρηση από τον κόσμο, αλλά αναδεικνύουν την ανάγκη αναζήτησης ενός συλλογικού τρόπου ζωής που να καθιστά δυνατό τον μακάριο βίο. Για τον Επίκουρο μια τέτοια ζωή μπορεί να εξασφαλισθεί σε μια κοινότητα φίλων· ανάμεσά τους το άτομο λυτρώνεται από φόβους και «μάταιες» επιθυμίες, ηρεμεί η τρικυμία της ψυχής και ζει σε μια κατάσταση που συναγωνίζεται και τη θεϊκή μακαριότητα.

Μια τέτοια κοινότητα φίλων ήταν και ο Κήπος που ίδρυσε ο Επίκουρος σε ένα προάστιο της Αθήνας. Σ’αυτήν την κοινότητα συμμετείχαν άνδρες και γυναίκες, άνθρωποι κάθε κοινωνικής προέλευσης, ακόμη και δούλοι· όλοι θεωρούνταν ικανοί να καταλάβουν τη φιλοσοφία και να επωφεληθούν από αυτήν. Συνεκτικός δεσμός όσων συμμετέχουν στην επικούρεια κοινότητα ήταν η φιλία και η κοινή επιδίωξη του ευ ζην μέσω της φιλοσοφίας.

Ο επικούρειος τρόπος ζωής είναι πράγματι ένας ύμνος στη χαρά και στη φιλία, «η οποία σέρνει το χορό ολόγυρα στην οικουμένη κηρύσσοντας σ’όλους μας να σηκωθούμε για την ευτυχία μας.

————————–

”Αριστοτέλης – Ο πατέρας των Επιστημών του Δυτικού Κόσμου”.

Τα ιδανικά των απογόνων σας [sic] ..κι εσείς

Αν δεν στηρίξεις το σπίτι σου θα πέσει να σε πλακώσει. Έτσι κι εμείς είμαστε σε καλό δρόμο και στηρίζουμε με τον καλύτερο τρόπο εκείνους που με τη σειρά τους στηρίζουν εμάς προσφέροντάς μας τις καλύτερες ευκαιρίες για την διαβίωσή μας.
Ωστόσο, υπάρχουν και οι μύθοι, όπως εκείνον σύμφωνα με τον οποίο, κατά τον Αριστοτέλη, προκειμένου να γίνει κάποιος αγαθός, πρέπει να ανατραφεί καλά και να αποκτήσει με την άσκηση καλές συνήθειες. Η ανατροφή αυτή δεν είναι μόνο έργο της οικογένειας ή των δασκάλων αλλά κυρίως της «πόλης». Αυτόν το ρόλο της πόλης υπογραμμίζει όταν λέει ότι «οι νομοθέτες καθιστούν ενάρετους τους πολίτες με τον εθισμό» (οι νομοθέται τους πολίτας εθίζοντες ποιουσιν αγαθούς) και ότι «στην επίτευξη ή μη αυτού του στόχου διαφέρει η αγαθή πολιτεία από τη φαύλη».

Η τέχνη της σαγήνης

“Ξέρεις τι είναι η σαγήνη; Eνας τρόπος για να σου απαντούν ναι, χωρίς να έχεις κάνει μια σαφή ερώτηση.” ΑΛΠΕΡ ΚΑΜΙ

Η “τέχνη της σαγήνης” αποτελεί ένα πολύ χρήσιμο ταλέντο, καθώς εκτός από την κατάκτηση του ποθητού συντρόφου μπορεί να οδηγήσει και στην απόκτηση μιας “ονειρεμένης” θέσης εργασίας ή μιας ανέλπιστης αύξησης.

Μπορεί επίσης να φέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα ύστερα από σκληρές διαπραγματεύσεις ή να πουλήσει το πιο δύσκολο προϊόν.

Στο βιβλίο του “Η τέχνη της σαγήνης” ο δημοφιλής συγγραφέας Robert Greene, αναλύει τις αδίστακτες τακτικές που χρησιμοποιούσαν ορισμένοι από τους μεγαλύτερους “γητευτές” στην ιστορία, από την Κλεοπάτρα έως τον Καζανόβα.

Η αγγλική λέξη charm (γοητεία) προέρχεται από το λατινικό carmen, που σημαίνει τραγούδι, αλλά επίσης και μια επωδή που συνδέεται μα κάποιο μαγικό ξόρκι. Ο Γόης αναμφίβολα κάνει ακριβώς αυτό: μαγεύει τους ανθρώπους με το να τους δίνει κάτι που κρατά την προσοχή τους, που τους συναρπάζει. Και το μυστικό για να αιχμαλωτίζει κανείς την προσοχή των ανθρώπων, ενώ μειώνει τη δύναμη της λογικής τους, είναι να επιτεθεί στα πράγματα πάνω στα οποία έχουν το μικρότερο έλεγχο: το εγώ τους, τη ματαιοδοξία και την αυτοεκτίμησή τους.

Όπως είπε ο Μπένζαμιν Ντισραέλι: «Μίλησε σε κάποιον για τον εαυτό του και θα σε ακούει για ώρες». Η στρατηγική δεν πρέπει ποτέ να είναι προφανής, η διακριτικότητα είναι η μεγαλύτερη ικανότητα του Γόη.

Η γοητεία μπορεί να εφαρμοστεί σε μια ομάδα όπως και σε ένα μεμονωμένο άτομο.

Ένας ηγέτης μπορεί να γοητεύσει το κοινό. Η δυναμική είναι παρόμοια.

Κάνε το στόχο σου κέντρο της προσοχής. […] για να γίνει κανείς Γόης πρέπει να μάθει να ακούει και να παρατηρεί. Αφήστε τους στόχους σας να μιλούν, αποκαλύπτοντας οι ίδιοι τον εαυτό τους. Καθώς μαθαίνεται ολοένα και περισσότερα γι’ αυτούς –τα δυνατά τους σημεία, και, το σημαντικότερο, τις αδυναμίες τους- μπορείτε να εξατομικεύσετε την προσοχή σας, ικανοποιώντας τις συγκεκριμένες επιθυμίες και ανάγκες τους, προσαρμόζοντας τις κολακείες σας στα μέτρα των ανασφαλειών τους.

 Σε μαζικό επίπεδο, κάντε χειρονομίες αυτοθυσίας (όσο ψεύτικες και αν είναι) για να δείξετε στο κοινό ότι μοιράζεστε τον πόνο του και εργάζεστε για το συμφέρον του, καθώς το προσωπικό συμφέρον είναι η δημόσια μορφή του εγωτισμού.

Γίνετε πηγή απόλαυσης. Κανείς δεν θέλει να ακούει για τα προβλήματα και τις ανησυχίες σας.
Ακούστε τα παράπονα του στόχου σας, αλλά, το κυριότερο, αποσπάστε τον από τα προβλήματά του προσφέροντας του απόλαυση. (Κάντε το αυτό αρκετά συχνά και θα υποκύψει στη μαγεία σας).

Στην πολιτική, να προσφέρετε ψευδαίσθηση και μύθο, παρά πραγματικότητα. Αντί να ζητάτε από τους ανθρώπους να θυσιαστούν για το γενικότερο καλό, να μιλάτε για σπουδαία ηθικά ζητήματα. Μια έκκληση που κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται καλοί θα μεταφραστεί σε ψήφους και δύναμη.

Εναρμονιστείτε με τον ανταγωνισμό.
 Ποτέ μην προκαλείτε ανταγωνισμό με άτομα που θα αποδειχτούν άνοσα στη γοητεία σας• μπροστά σε αυτούς που είναι επιθετικοί, υποχωρήστε, αφήστε τους να έχουν τις μικρές τους νίκες Ποτέ μην κριτικάρετε ανοιχτά τους άλλους –αυτό θα τους κάνει ανασφαλείς και θα αντισταθούν στην αλλαγή.

Φυτέψτε ιδέες, υπονοείστε προτάσεις
Αποκοιμίστε τα θύματά σας με τη βολή και τις ανέσεις. Η γοητεία είναι σαν το κόλπο του υπνωτιστή με το εκκρεμές: όσο πιο χαλαρός είναι ο στόχος, τόσο πιο εύκολο είναι να υποκύψει στη θέλησή σας.
 Δείξτε ότι μοιράζεστε τις αξίες και τις προτιμήσεις τους, ότι κατανοείτε το πνεύμα τους, και θα υποκύψουν στη μαγεία σας.
Δείξτε ηρεμία και αυτοκυριαρχία μπροστά στις αντιξοότητες. Στην πραγματικότητα, οι αντιξοότητες και τα εμπόδια προσφέρουν το τέλειο σκηνικό για τη γοητεία. Παρουσιάζοντας ένα ήρεμο, αδιατάρακτο εξωτερικό όταν αντιμετωπίζετε κάποια δυσάρεστη κατάσταση, καθησυχάζετε τους ανθρώπους

 Ποτέ μη δείχνετε θυμό, δυστροπία ή εκδικητικότητα
Στην πολιτική μεγάλης κλίμακας, καλωσορίσετε τις αντιξοότητες ως μια ευκαιρία για να δείξετε τις γοητευτικές ιδιότητες της μεγαλοψυχίας και της αυτοκυριαρχίας
 Ποτέ να μην μεμψιμοιρείτε, ποτέ να μην παραπονιέστε, ποτέ μην προσπαθείτε να δικαιολογηθείτε.
Κάντε τον εαυτό σας χρήσιμο. Αν γίνει με διακριτικό τρόπο, η ικανότητα σας να ενισχύετε τις ζωές των άλλων θα αποτελεί ένα διαβολικά σαγηνευτικό στοιχείο.
Το κλειδί είναι να είστε συνεπείς: τόσοι πολλοί άνθρωποι γοητεύουν υποσχόμενοι σπουδαία πράγματα σε κάποιον άλλο – μια καλύτερη δουλειά, μια καινούργια επαφή, μια μεγάλη χάρη – αλλά αν δεν εκπληρώσουν τις υποσχέσεις τους, κάνουν εχθρούς αντί για φίλους  αντιστρόφως, αν κάποιος σας κάνει μια χάρη, δείξτε την ευγνωμοσύνη σας κάνοντας κάτι χειροπιαστό. Σε ένα κόσμο μπλόφας και καπνού, η πραγματική δράση και η αληθινή βοήθεια αποτελούν ίσως την ανώτερη γοητεία.

Κι άλλοι αλάνθαστοι τρόποι για να κατακτήσετε ακόμη και τους πιο απρόσιτους στόχους
1. Επιλέξτε το κατάλληλο “θύμα”. Μπορεί να είναι ο εργοδότης που θέλετε να σας προσλάβει ή να σας δώσει αύξηση, ή ένας πιθανός πελάτης. Πρέπει να κάποιος, για τον οποίο “μπορείτε να καλύψετε ένα κενό”, λέει χαρακτηριστικά ο συγγραφέας.
2. Δημιουργείστε μία ψευδή αίσθηση ασφάλειας. Προσεγγίστε τους έμμεσα, μέσω ενός τρίτου ή αναπτύξτε μία ουδέτερη ή φιλική σχέση προτού επιδιώξετε μία επαγγελματική σχέση.
3. Στείλτε ανάμεικτα σινιάλα, διατηρώντας έναν αέρα μυστηρίου για να κερδίσετε το ενδιαφέρον του στόχου σας.
4. Παρουσιάστε τον εαυτό ως αντικείμενο του πόθου. Μην διστάσετε να επιδείξετε τις γνωριμίες και τις επιτυχίες σας.
5. Δημιουργείστε μία ανάγκη, επισημαίνοντας τα κενά που υπάρχουν και τα οποία μόνο εσείς μπορείτε να καλύψετε.
6. Τελειοποιείστε την τέχνη του υπονοούμενου. Αποφεύγετε να αποκαλύπτετε τις αληθινές προθέσεις σας, αφήνοντας το στόχο σας να πιστεύει ότι έχει την πρωτοβουλία.
7. Παίξτε με τους κανόνες τους μέχρι να τους φέρετε στα νερά σας.
8. Βρείτε την αδυναμία του στόχου σας και εκμεταλλευτείτε την.
9. Κρατείστε τους σε σασπένς. Διατηρείστε το ενδιαφέρον με συνεχείς αιφνιδιασμούς.
10. Χρησιμοποιείστε τη δύναμη των λέξεων. Πείτε τους αυτό που θέλουν να ακούσουν.
11. Δώστε σημασία στη λεπτομέρεια.
12. Μπερδέψτε την επιθυμία με την πραγματικότητα- Δημιουργείστε την τέλεια ψευδαίσθηση, “πουλώντας” το προϊόν ή την ιδέα με ένα δραματικό- αλλά και γήινο- τρόπο.
13. Συνδυάστε την ευχαρίστηση με τον πόνο. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να χρησιμοποιείτε τις φιλοφρονήσεις με μέτρο και σε συνδυασμό με αιχμηρά σχόλια.
14. Χρησιμοποιείστε τα φυσικά σας θέλγητρα. Να είστε όσο πιο ελκυστικοί γίνεται, φορώντας ωραία ρούχα, χαμογελώντας και αποπνέοντας αυτοπεποίθηση.
15. Μην ξεχνάτε το μετά. Από τη στιγμή που κατακτήσετε το στόχο σας, χρησιμοποιείστε τακτικές που δεν θα σας παρουσιάζουν ως δεδομένο και πάντα διαθέσιμο στον άλλον