Τι ακριβώς είναι οι εφιάλτες

Τα όνειρα που μπορούν να μας κρατήσουν… ξάγρυπνους
Λίγες μελέτες έχουν εμβαθύνει στις σκοτεινές λεπτομέρειες και τα συναισθήματα που συνδέονται με τους εφιάλτες, και ακόμη λιγότερες έχουν χρησιμοποιήσει τον «κορμό» των ονείρων ως βάση για την ανάλυσή τους.
Ερευνητές ψυχολογίας από το πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ, η μελέτη των οποίων πρόκειται να δημοσιευτεί στο περιοδικό «Sleep», ζήτησαν από 572 εθελοντές να καταγράψουν τι όνειρα έβλεπαν για διάστημα δύο έως πέντε εβδομάδων.
Σύμφωνα με τους ίδιους, η μέθοδος αυτή αποτελεί το λεγόμενο «χρυσό κανόνα» για το συγκεκριμένο είδος έρευνας, διότι άλλες αξιολογήσεις, όπως οι συνεντεύξεις και η συμπλήρωση ερωτηματολογίων, «ενδέχεται να περιέχουν ανακριβείς αναφορές στα όνειρα, λόγω της εύθραυστης φύσης τους και της δυσκολίας που υπάρχει να ανακαλεί κανείς τι έχει δει στον ύπνο του μετά από κάποιο χρονικό διάστημα».
Ζήτησαν ακόμη από τους συμμετέχοντες να καταγράψουν τα συναισθήματά τους.
Από την ανάλυση 9.796 ονείρων, τα 253 κατατάχθηκαν στην κατηγορία «εφιάλτες» και 431 στην κατηγορία «άσχημα όνειρα», αναφέρει δημοσίευμα στο περιοδικό Pacific Standard The Science of Society.
Οι ερευνητές χαρακτήρισαν ως «εφιάλτες» τα όνειρα εκείνα, που ήταν τόσο δυσάρεστα ώστε να προκαλέσουν έντονη συναισθηματική φόρτιση και να… ξυπνήσουν από τον ύπνο τους εθελοντές.
Τα «άσχημα όνειρα» ήταν μεν κακά και δυσάρεστα, όμως δεν προκαλούσαν τις ίδιες αντιδράσεις.
Ποια ήταν τα κύρια ευρήματα των επιστημόνων:
- Σε ό,τι αφορά τους εφιάλτες, η κύρια πλειοψηφία των συμμετεχόντων στην έρευνα ανέφερε ότι βίωσε κάποιου είδους «σωματική βία». Οι ερευνητές το όρισαν ως «απειλή ή άμεση επίθεση κατά της σωματικής ακεραιότητας του ατόμου από κάποιον άλλο χαρακτήρα, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής επίθεσης, φόνου, απαγωγής ή απομόνωσης».
- Το κύριο θέμα των άσχημων ονείρων (και δεύτερο στην κατάταξη για τους εφιάλτες) ήταν οι «διαπροσωπικές συγκρούσεις», ή αλλιώς «συγκρούσεις ανάμεσα σε δύο χαρακτήρες με συστατικά στοιχεία την εχθρότητα, τις προσβολές, την ταπείνωση, την απόρριψη, την απιστία, το ψέμα κ.ά».
- Η τρίτη πιο κοινή απειλή… κατά τη διάρκεια του ύπνου και στις δύο αυτές κατηγορίες αφορούσε την αίσθηση της αποτυχίας, ανεπάρκειας ή ανικανότητας. Οι επιστήμονες έδωσαν την εξής εξήγηση: «Δυσκολία ή ανικανότητα του ατόμου που βλέπει το όνειρο να πετύχει ένα συγκεκριμένο στόχο, όπως για παράδειγμα το να αργήσει σε κάποιο ραντεβού, να μη μπορεί να μιλήσει, να χάνει ή να ξεχνάει πράγματα και να κάνει λάθη».
- Όπως ήταν αναμενόμενο, το αίσθημα του φόβου (όπως περιγράφηκε από τους εθελοντές ως: τρομοκρατημένος, φοβισμένος, πανικόβλητος) ήταν το πιο κοινό που αναφέρθηκε τόσο στα άσχημα όνειρα, όσο και στους εφιάλτες, όμως οι τελευταίοι ήταν πιο έντονοι συναισθηματικά.
- Οι εφιάλτες και τα άσχημα όνειρα χαρακτηρίστηκαν ως «περίεργα» ή «λιγότερο ορθολογικά και αντίθετα με την πραγματική ζωή» συγκριτικά με τα υπόλοιπα όνειρα.
Σύμφωνα με τους ερευνητές δεν παρατηρήθηκε κάποια ιδιαίτερη διαφορά ανάμεσα στα όνειρα που βλέπουν οι άντρες και οι γυναίκες. Οι άντρες έβλεπαν πιο συχνά εφιάλτες που σχετίζονται με καταστροφές, ενώ οι γυναίκες είχαν διπλάσιες πιθανότητες να δουν έναν εφιάλτη που αφορά «διαπροσωπικές συγκρούσεις».

Mεταφυσική, Σκέψη, Μύθος και Λόγος

Mεταφυσική, Σκέψη, Μύθος και Λόγος, αναζητούν επιδέξιο φορέα-xειριστή: Με το παρόν κείμενο δεν φιλοδοξούμε να δώσουμε καμιά καινοφανή απάντηση, ως προς τα ζητήματα που τίθενται ήδη από τον τίτλο, αλλά στην πρόκληση ενός σχετικού προβληματισμού, μέσα από μια σειρά ερωτημάτων.

Μια από τις βασικότερες πτυχές της αλλοτρίωσής μας ως κοινωνία, είναι η απώλεια της συνείδησης της τραγικότητας της ύπαρξης, η απώθηση του χαοτικού και καταστροφικού στοιχείου που μας διέπει ως όντα, δηλαδή του βιώματος του θανάτου, προς όφελος της άμετρης παράδοσης, στον εδώ και τώρα ηδονισμό.  Η απώθηση όμως κάθε άλλο παρά λύνει το πρόβλημα, αντίθετα το επανεισάγει μεταμφιεσμένο ως ασυνείδητο ρυθμιστικό παράγοντα της ατομικής και συλλογικής μας ζωής.

Αυτή η υπόθεση θα μπορούσε να φωτίσει πολλά φαινόμενα της πολιτικής  και της κοινωνίας στη σύγχρονη Ελλάδα όπως και στο σύνολο του Δυτικού κόσμου.  Αλλά η ψυχική διάσταση δεν θα είχε καμιά απολύτως σημασία και  δυναμική, εάν ένα ολόκληρο κοινωνικό σύστημα, με την ιδιαίτερη άρθρωση των θεσμών και των λειτουργιών του, δεν την ενσωμάτωνε και δεν επένδυε  σε αυτήν. Εάν λοιπόν θέλουμε να φωτίσουμε τις αιτίες που οδηγούν σε όλες αυτές τις συνέπειες και δεν σταθούμε απλά στην συμπτωματολογία, που έχει βέβαια την αξία της, αλλά μόνο ως σημείο ενός πολύ βαθύτερου πράγματος, θα πρέπει να εστιάσουμε στις κυρίαρχες κοινωνικές σημασίες, εντός και δια μέσου των οποίων αντλεί νόημα η καθημερινή μας σκέψη και πράξη.

Το ερώτημα που προβάλει μετά από αυτά είναι, τι είδους νόημα προμηθεύουν οι σύγχρονες κοινωνίες τα μέλη τους και κατά πόσο αυτό το νόημα τους εξασφαλίζει μια κάποια υπαρξιακή πληρότητα και δημιουργικότητα. Θα μπορούσαμε, ανατρέχοντας στα έργα των πρώιμων σοσιαλιστών η ακόμα και σε επιμέρους τοποθετήσεις των πατέρων της πολιτικής οικονομίας, να εντοπίσουμε ίχνη κριτικής, τα οποία κατά κάποιο τρόπο προμήνυαν τα όσα θα ακλουθούσαν στον Δυτικό κόσμο.

Ο Μαρξ, ο Φρόυντ, η σχολή της Φρανκφούρτης κλπ. ο καθένας από την σκοπιά του, συστηματοποίησαν αυτή τη κριτική, για να εκφραστεί τις επόμενες δεκαετίες, από φιλοσόφους και επιστήμονες όλων των κλάδων και των ειδικοτήτων. Δεν θα πρέπει όμως να πιστέψουμε ότι η κριτική αυτή είναι ενιαία, συνεχής και αλάνθαστη. Παρά το ασυνεχές, τους τυχόν φανατισμούς, τις ατέλειές και κυρίως την ανεπίγνωστη εμφιλοχώρηση της, σε αυτό που στιγμάτιζε, είναι δυνατόν να επισημανθεί μια κεντρική κατεύθυνση, έστω και με έναν πολύ αφηρημένο τρόπο, η οποία έχει επιβεβαιωθεί και κλινικά και στατιστικά, ώστε να φαντάζει αδιάψευστη, ακόμη και για τους πλέον αμετανόητους θετικιστές.

Πρόκειται για την κυρίαρχη κοινωνική συνθήκη, σύμφωνα με την οποία οι υπάρχουσες κοινωνικές σημασίες, πέρα από μια αέναη κίνηση της παραγωγής και της κατανάλωσης, είναι κενή, δηλαδή αδυνατεί να παράσχει στους κοινωνούς, ένα βαθύτερο νόημα ζωής, έναν αξιακό προσανατολισμό της κοινωνικής δράσης και έναν ικανοποιητικό λόγο, για τη μετοχή τους, σε πολύπλοκα δίκτυα προσωπικών και απρόσωπων σχέσεων.

Στο σημείο αυτό θα διακινδυνεύσουμε την υπόθεση, ότι οι γενικότερες εξελίξεις στο επίπεδο του πολιτισμού, οδήγησαν αρχικά στη διαφοροποίηση και στη συνέχεια στον κατακερματισμό και στην ακοινωνησία των ταυτοτήτων, των επιμέρους κοινωνικών δομών. Αυτός ο κατακερματισμός βρίσκει το αντίστοιχό του, τόσο σε αντικειμενικές καταστάσεις, όσο και σε υποκειμενικά βιώματα.

Πράγματι μια κοινωνία για να υπάρξει με έναν βιώσιμο τρόπο, δηλαδή εξασφαλίζοντας ένα ελάχιστο όριο αναπαραγωγής, λειτουργικότητας και ικανοποίησης ως προς τα μέλη της, θα πρέπει να κατοχυρώνει πρώτα και κύρια την ταυτοτική της ενότητα. Να αντιμετωπίζει τον εαυτό της εντός του ιστορικού γίγνεσθαι, αναγνωριστικά ως προς το παρελθόν, δημιουργικά ως προς το παρόν, και σχεδιαστικά ως προς το μέλλον.

Η ταυτοτική αυτή ενότητα, είναι ένας πρώτος προσδιορισμός στα ανελαστικά, για να χρησιμοποιήσω μια έννοια του οικονομικού συρμού, για την ανθρωπότητα, ερωτήματα της ύπαρξης, της ζωής και του θανάτου, του χάους και της αρμονίας, του λογικού και του παραλογου, του πεπερασμένου και του επέκεινα. Στο σημείο αυτό θα χρειαστεί να σημειώσουμε εμφαντικά, ότι ο αδιαφιλονίκητος, για την κυρίαρχη ιδεολογία της επιστήμης και φιλοσοφίας, ορθολογικός χαρακτήρας της πραγματικότητας, είναι και αυτός αποτέλεσμα των πολιτισμικών διαδικασιών του κατακερματισμού, που παρουσιάσαμε πιο πάνω και ο οποίος περνώντας από τα διάφορα στάδια προοδευτικής αποστέωσης της σκέψης από τον μεταφυσικό της προβληματισμό, καθώς και από την κατακρήμνιση των μυθολογικών ερμηνευτικών της μέσων, κατέληξε σε έναν μη γόνιμο και βραχυκυκλωτικό μηδενισμό.

Συνοπτικά το είναι, για την παραδοσιακή σκέψη, υπάρχει μόνο στον βαθμό που είναι καθορισμένο, εάν δεν είναι καθορισμένο δεν είναι τίποτα. Με την θέση αυτή όμως πετάμε στα σκουπίδια η απλά αγνοούμε ότι υφίσταται έξω  και διαπερνά τον ορθολογικό καθορισμό, όπως και τα εργαλεία με τα οποία μπορούμε να σκεφτούμε και να επεξεργαστούμε όλα αυτά τα αντικείμενα, από τον φυσικό κόσμο, έως την ψυχή και την κοινωνία.

Μια απάντηση στο φλέγον ζήτημα του πολιτισμικού μας κατακερματισμού, θα μπορούσε να δοθεί με τη μορφή του ακόλουθου ερωτήματος: Μήπως για να αρθούν οι αιτίες της παρακμής αυτής, θα πρέπει να δούμε από την αρχή την αξία της πλήρους σκέψης, που στοιχειοθετούν από κοινού η μεταφυσική, ο μύθος και ο λόγος; Σίγουρα αυτή η ενότητα δεν είναι αυτονόητη, ούτε ισοβαρής για κάθε κοινωνία. Ελάχιστα είναι τα παραδείγματα κοινωνιών που το κατάφεραν αυτό, μια από αυτές ήταν και η Αθηναϊκή δημοκρατία της κλασσικής περιόδου.

Στις υπόλοιπες έχουμε την κυριαρχία του ενός η του άλλου μέρους, με την πλάστιγγα να γέρνει υπέρ της μεταφυσική και κυρίως του μύθου (εδώ περίοπτη θέση κατέχουν οι μάγοι, οι ιερείς και οι πολεμιστές), ενώ ο λόγος θα περιοριστεί σε μια καθαρά συνδυαστική χρήση μεταξύ μέσων και σκοπών, απαραίτητων για την επιβίωση αυτών των κοινωνιών. Αντίθετα στον σύγχρονο Δυτικό πολιτισμό, η μεταφυσική και ο μύθος αποσύρθηκαν, ως παραδοσιακά και γραφικά δεδομένα αλογίας, στην ιδιωτική ζωή, μετουσιωμένα σε καταναλωτικά πολιτιστικά προϊόντα, αφήνοντας να αλωνίζει ελεύθερος ο ορθολογισμός, στον δημόσιο και επίσημο χώρο, αποκρύπτοντας ταυτόχρονα και από  τον εαυτό, την αλογία που ο ίδιος φέρει, όντας αποκομμένος από τη μεταφυσική σκέψη και τον μύθο. 

Πιθανολογούμε πως η άρση όλων αυτών των αδιεξόδων προϋποθέτει μια νέα κοινωνική ταυτότητα, που να προσανατολίζει και να συντονίζει την κοινωνική πρακτική προς έναν η περισσότερους κοινωνικούς σκοπούς, παρέχοντας ταυτόχρονα τους όρους νοηματικής και εμπειρικής πραγμάτωσης, για τον κάθε έναν κοινωνό ξεχωριστά.  Ο συμβολισμός σε αυτό το επίπεδο έχει μεγάλη βαρύτητα, καθώς μόνο μια γενικού χαρακτήρα αναπαράσταση, δηλαδή  μια κεντρική φαντασιακή απάντηση, που θα ενοποιεί όλες τις εκφάνσεις του κοινωνικού, φυσικού και ψυχικού κόσμου και θα παροντοποιεί λειτουργικά και δημιουργικά τη σχέση  ζωής και θανάτου, μπορεί να σταθεί στο ύψος μιας από την αρχή θεσμιζόμενης κοινωνίας.  Σε αυτό το σημείο η μεταφυσική σκέψη, ο μύθος και λόγος, συνιστούν τα σημαντικότερα εργαλεία επεξεργασίας.

Ποιoς όμως θα μπορούσε να είναι επιδέξιος χειριστής όλων αυτών; Σε μια κοινωνία που θέτει από την αρχή  η πρέπει να θέσει από την αρχή τον ίδιο της τον εαυτό; Για να το πάμε παρακάτω σε αυτή τη περίπτωση, τι σημαίνει αυτή καθ΄ εαυτή η έννοια της ικανότητας και του νοήματος; Έτσι το πρόβλημα από αυτό ακριβώς το σημείο ξεκινά και δυστυχώς οι απαντήσεις που έχουμε από τους μεγαλύτερους στοχαστές του παρελθόντος και της εποχής μας δεν είναι ικανοποιητικές. Ας θέσουμε το ζήτημα υπό την εξής μορφή: Αποδεχόμαστε ότι η κοινωνία αντιμετωπίζει τους όρους της ίδιας της, της αποσύνθεσης. Οι επεξεργασμένες απαντήσεις σχετικά με τον αναγκαίο κοινωνικό μετασχηματισμό  θα μπορούσαν να κατηγοριοποιηθούν σε τρεις βασικούς τύπους:

1) Ο μετασχηματισμός θα προέλθει μέσα από την μεμονωμένη ατομική διεργασία του ανθρώπου( ατομική ηθική), το κάθε υποκείμενο θα αναμορφώσει προς την ορθή κατεύθυνση τον εαυτό του. Αθροιστικά λοιπόν, για όλα τα υποκείμενα μια τέτοια διαδικασία θα έχει θετικά κοινωνικά αποτελέσματα. Η κριτική που θα μπορούσαμε να ασκήσουμε σε αυτήν την θέση είναι εκτενέστατη, θα περιοριστούμε απλά να υπενθυμίσουμε, πως η κοινωνία δεν είναι απλά ένα άθροισμα ατόμων, αλλά ένα σύνολο ανθρώπων διαμεσολαβούμενο και αναδυόμενο μέσα από ποικίλες σχέσεις υποκειμένων και αντικειμένων. Το μεμονωμένο άτομο θα επηρεαστεί  πολύ περισσότερο από τις κοινωνικές δομές, από ότι θα τις επηρεάσει, καθώς αυτές ορίζουν τις προϋποθέσεις για την εν κοινωνία παρουσία του.

2) Στον δεύτερο τύπο μπορούν να κατηγοριοποιηθούν οι θέσεις που βλέπουν ότι η λύση στο πρόβλημα του κοινωνικού μετασχηματισμού θα προέλθει, είτε από κάποιον  χαρισματικό ηγέτη, είτε από μια προωθημένη-φωτισμένη κοινωνική ομάδα. Η κριτική μας εδώ είναι περιττό να ασκηθεί, την έχει ασκήσει η ιστορία με πλείστα παραδείγματα. Άλλωστε τίποτα δεν μπορεί να εγγυηθεί εκ των προτέρων την αυθεντία και το χάρισμα του ηγέτη η της κοινωνικής ομάδας, όπως άλλωστε και το γεγονός, ότι όταν τεθούν επικεφαλής αυτοί, θα συνεχίσουν να αντιπροσωπεύουν την κοινωνία και όχι τα ιδιοτελή τους συμφέροντα.

3) Ο τελευταίος τύπος φιλοξενεί θέσεις σύμφωνα με τις οποίες, η κίνηση-πανουργία (χεγκελιανά) της ιστορίας, θα επιφέρει εκείνες τις συντριπτικές αλλαγές στις συνειδήσεις, όπου σχεδόν αυτόματα, οι μάζες θα κινητοποιηθούν για να μετασχηματίσουν την κοινωνική πραγματικότητα. Άρα η δραστηριοποίηση των μαζών για την κοινωνική αλλαγή, αντανακλά τον ήδη συντελεσμένο μετασχηματισμό των κοινωνικών δομών.Αυτή όμως η άποψη παρόλο που τονίζει ορθά, την σχετική αδυναμία προγραμματισμού των κοινωνικών διαδικασιών, αφαιρεί από τη θεωρητική της προοπτική, τη δημιουργική εισφορά των ανθρώπων στο κοινωνικό μόρφωμα, με αποτέλεσμα  τέτοιου είδους απόψεις, να  τείνουν σε μια διδασκαλία κοινωνικής μοιρολατρίας και άρα αναπαραγωγής της υφιστάμενης κατάστασης.

Όλες οι μεγάλες φιλοσοφικές και κοινωνιολογικές αφηγήσεις για το συγκεκριμένο πρόβλημα ερωτοτροπούν, άλλες περισσότερο άλλες λιγότερο, άλλες φανερά, άλλες συγκεκαλυμμένα  και με τους τρεις αυτούς τύπους, τη στιγμή που επίσημα υπερτονίζουν  μόνο έναν από αυτούς. Ουσιαστικά επανακάμπτει το αιώνιο δίπολο μεταξύ δομής και δράσης, που αντικατέστησε ίσως στις διχασμένες συνειδήσεις μας, τον αρχαίο δυισμό μεταξύ σώματος και ψυχής, ως εάν η ανθρώπινη σκέψη είναι καταδικασμένη στον διαρκή διπολισμό.

Θα κλείσουμε θέτοντας ένα κομβικό ερώτημα που καταδεικνύει την ουσία όλων μας των σχετικών  προβληματισμών. Σε μια κοινωνία  που την μαστίζει η παρακμή σε όλες της σχεδόν τις διαστάσεις, πως είναι δυνατό κάποιο χαρισματικό άτομο, ομάδα η τέλος το σύνολο της κοινωνίας, να κινητοποιήσει διεργασίες κοινωνικού μετασχηματισμού, στον βαθμό που η αποσύνθεση χαρακτηρίζει λίγο η πολύ, τόσο τον κάθε έναν μας ξεχωριστά, όσο και τις κοινωνικές ομάδες;

Πως μια κίνηση έστω και εάν προήρχετο από μια εξωτερική ως προς την συγκεκριμένη κοινωνία πρωτοβουλία, θα μπορούσε να συγκινήσει τις αλλοτριωμένες ομάδες και τα άτομα, για να υποστηρίξουν την αλλαγή, ακόμη και με τίμημα την ίδια τους τη ζωή τους;

Η Φιλοσοφική Ψυχοθεραπεία στην Αρχαιότητα

Οι φιλοσοφικές σχολές τής ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής: Η αναζήτηση του εαυτού υπήρξε μια από τις προτεραιότητες όχι μόνο του ελληνικού νού αλλά και άλλων (π.χ. Ινδία, Κίνα κ.ά.). Στον Ηράκλειτο («εδιζησάμην εμαυτόν») αλλά και στην προμετωπίδα των Δελφών («γνώθι σαυτόν») εκδηλώνεται με σαφήνεια η συγκεκριμένη τάση.  Η ιδιαιτερότητα της ελληνικής περίπτωσης βρίσκεται, στο ότι η αναζήτηση του εαυτού διεξάγεται  κατ’ εξοχήν με επιστημονικό σκεπτικό και μεθοδολογία και δεν βασίζεται  σε απλά εμπειρικά, σε μυστικιστικά, ή σε διαισθητικά κριτήρια.  

Τα κυρίαρχα ρεύματα της φιλοσοφίας της ελληνιστικής και της ρωμαϊκής περιόδου (Επικουρισμός, Στωικισμός, ακόμα και ο προγενέστερός τους και λιγότερο συστηματικός, Κυνισμός) τόνισαν ακόμα περισσότερο αυτή την πλευρά της ελληνικής σκέψης. Γεννήθηκαν και  αναπτύχθηκαν ως ψυχολογικές αντιδράσεις  απέναντι στον πολιτισμικό κλονισμό, που επήλθε με την αποδυνάμωση των πόλεων ως πολιτικών κοινοτήτων, λόγω της ισχυροποίησης των αυτοκρατοριών. Τα προαναφερθέντα φιλοσοφικά ρεύματα(1) επεξεργάστηκαν τα νέα δεδομένα της κοινωνικής ζωής και επαναπροσδιόρισαν τους στόχους, που κατά την άποψή τους, όφειλε να θέσει όποιος επιθυμούσε να διατηρήσει την ψυχική του ισορροπία σε ένα κοσμοπολιτικό περιβάλλον.    

Θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κάποιος τα υπό εξέταση φιλοσοφικά ρεύματα ως προδρομικά της επιστήμης της ψυχολογίας. Κατά τη γνώμη του γράφοντος είναι κάτι πολύ περισσότερο, ακόμα και από την ίδια την σύγχρονη ψυχολογία. Διότι πριν ασχοληθούν με την ψυχική θεραπεία τα φιλοσοφικά ρεύματα, που εξετάζονται, υποχρεώθηκαν να δομήσουν το καθένα μια θεωρία της ψυχής (ψυχολογία) και μια  θεωρία του Κόσμου (κοσμολογία). Με αυτόν τον τρόπο δημιουργήθηκε ένα πεδίο ενοποιημένων γνωστικών τομέων, στο οποίο η ψυχοθεραπευτική αναζήτηση μπορεί να αποτέλεσε την αιτία της δημιουργίας του, αλλά το τελικό αποτέλεσμα αφορά σε επιστημολογικώς ολοκληρωμένα κοσμοσυστήματα, τα οποία πραγματοποίησαν μια ολιστική θεώρηση του ανθρώπου και της ζωής.

Από τον Κόσμο στην Ψυχή: Ο Επικουρισμός και ο Στωικισμός συνέχισαν να καλλιεργούν και το κοσμολογικό («προσωκρατικό») μέρος της φιλοσοφίας. Η αναζήτηση του εαυτού διεξήχθη με αυτόν τον τρόπο, όχι μόνο σε συνάρτηση με την ατομική ή την κοινωνική του διάσταση, αλλά και με τη φύση και τον Κόσμο.

Σε σχέση με τον αόριστο στόχο της σύγχρονης ψυχοθεραπευτικής, ο οποίος είναι κατά κανόνα το «να νιώθει καλά» ο πελάτης, φιλοσοφίες όπως ο Επικουρισμός, ο Στωικισμός και ο Κυνισμός αναζήτησαν την ψυχική αταραξία, όχι με την έννοια της αναισθησίας -όπως συχνά παρερμηνεύεται- απέναντι στα εξωτερικά ερεθίσματα, αλλά με την έννοια της ισχυροποίησης του εαυτού ως «βράχου που, αν και τον σκεπάζουν κάποιες φορές τα κύματα, αυτός μένει ακλόνητος στη θέση του»(2). Το ιδεώδες ενός εαυτού-βράχου απαίτησε το ρίζωμά του με χρήση στοιχείων από την κοσμολογία. Π.χ. ο Επικουρισμός υιοθέτησε με κάποιες διαφοροποιήσεις την δημοκρίτεια Ατομική Θεωρία, την οποία επεξέτεινε και στα της ψυχής, ενώ ο Στωικισμός ανέπτυξε μια εξ ίσου επιστημονική κοσμολογική υπόθεση βασισμένη σε μια ερμηνευτική διεύρυνση της έννοιας τού ηρακλείτιου πυρός.

Στη συνέχεια ακολουθεί η δημιουργία της καθ’ αυτό ψυχικής Θεωρίας. Π.χ. ο Στωικισμός, θεωρώντας την ψυχή ενιαία και μή αποδεχόμενος την πλατωνική διάκριση των μερών της σε επιθυμητικό, λογιστικό και θυμοειδές, προχώρησε σε μια λεπτομερή και γνησίως επιστημονική ανάλυση των λειτουργιών της.

Το επόμενο βήμα είναι η δημιουργία μιας Θεωρίας της Γνώσης (γνωσιολογία). Τόσο από τον Επικουρισμό, όσο και από τον Στωικισμό, διερευνώνται ο τρόπος σχηματισμού των παραστάσεων και  της γνώσης π.χ. εμπειρία, αίσθηση, ο σχηματισμός των πεποιθήσεων, ο σχηματισμός και η λειτουργία της γλώσσας.               

Κατά τους παραπάνω τρόπους αναζητώνται τα πρωταρχικά σημεία αναφοράς και οι κατευθυντήριες γραμμές τής  ανθρώπινης ψυχής, κατ’ αρχήν στον περιβάλλοντα Κόσμο, στο κατά φύσιν. Η σύγχρονη ψυχολογία παρουσιάζει μια δυσκολία στον προσδιορισμό του κατά φύσιν, αφού στηρίζεται υπερβολικά σε στατιστικά στοιχεία και εκφράζεται με όρους απόκλισης από έναν στατιστικό μέσο όρο(3).

Το θέμα εδώ δεν είναι το εάν οι κοσμολογικές αντιλήψεις των επικουρείων, ή των στωικών και οι απορρέουσες θεωρίες περί Ψυχής είναι «σωστές» αλλά το επιστημονικό πνεύμα, από το οποίο διαπνέεται το όλο εγχείρημα: οι ψυχικές λειτουργίες πρέπει να εξετασθούν και να κατανοηθούν κατ’ αρχήν στη συνάφειά τους με τις πρωτογενείς Κοσμικές-φυσικές.

Από την Ψυχή στην ευδαιμονία: Ο σχηματισμός της Ηθικής Θεωρίας: Τα παραπάνω θεωρητικά βήματα ήταν αναγκαία για τον σχηματισμό μιας στέρεας Ηθικής Θεωρίας. Πρέπει απαραιτήτως να επισημανθεί, ότι για τους αρχαίους η ηθική αφορά στη μελέτη του χαρακτήρα (στα αρχαία ελληνικά η λέξη «ήθος» σημαίνει τον χαρακτήρα) και δεν έχει να κάνει με μια απλοϊκή δέσμη ηθικολογικών παραινέσεων. Τόσο για τον Αριστοτέλη, όσο και για τους επικούρειους, τους στωικούς και τους κυνικούς το ερώτημα μιας Ηθικής Θεωρίας δεν είναι απλώς το «ποιές πρέπει να είναι οι πράξεις μου;» αλλά «τί άνθρωπος πρέπει να είμαι;»(4). Η Ηθική Θεωρία είναι, λοιπόν, μια θεωρία του χαρακτήρα.   

Η ψυχική υγεία γίνεται αντιληπτή ως ευδαιμονία: ευ+δαίμων, όπου «δαίμων» είναι η ψυχή και «ευ» η καλή ποιοτική ή ποσοτική κατάσταση, η πληρότητα. Ευδαιμονία είναι η ψυχική πληρότητα, η οποία εξαρτάται κυρίως από εμάς και δεν έχει σχέση με την ευτυχία, η οποία, όπως λέει η λέξη, είναι ζήτημα τύχης. Η ευδαιμονία έχει σαν αναγκαία συνθήκη την ψυχική αταραξία, όχι με την έννοια της μακαριότητας της ανατολικής νιρβάνα. αλλά με την έννοια της σταθερότητας απέναντι στις δυσκολίες του βίου.

Η παθολογία της ψυχής, ακόμα και των εγκληματιών, αναλύεται με τρόπο ψυχρά επιστημονικό χωρίς συγκινησιακά φορτισμένους ηθικολογικούς όρους, αλλά ταυτοχρόνως με εμφανή ανθρωπιστική διάθεση (κάτι που δεν είναι εμφανές ή λείπει από την σύγχρονη ψυχολογία). Το ζητούμενο είναι ένας άνθρωπος, που θα διατηρεί εντός του την βαθύτερη μακροσκοπική γνώση και την ουσία, όχι απλώς τη «χαρά» της ζωής χωρίς «έσωθεν επιστεναγμούς»(5) ή χαζοχαρούμενες εξάρσεις.

Οι ανθρώπινες ανάγκες, οι επιθυμίες, οι ανασφάλειες, οι φόβοι, οι προσδοκίες, προσδιορίζονται, ταξινομούνται, συσχετίζονται και η αιτιότητά τους αναλύεται με γνησίως επιστημονική ακρίβεια. Η αντιμετώπισή τους δημιουργεί ένα ευρύ και εσωτερικά συνεπές θεραπευτικό πλαίσιο, του οποίου οι πρακτικές απολήξεις είναι αναρίθμητες και εκ των πραγμάτων αδύνατο να εξαντληθούν εδώ. Θα περιοριστούμε σε μερικά ενδεικτικά παραδείγματα.

Ο δρόμος των «πολλών» απορρίπτεται και ενθαρρύνεται η εξεύρεση του προσωπικού(6). Η ευδαιμονία είναι στο συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος της προσωπική  υπόθεση. Η εκλεκτική κοινωνική ζωή εξυμνείται, μέσα από τα εγκώμια του επικουρισμού προς την φιλία και ανάγεται σε προϋπόθεση μιας ολοκληρωμένης ύπαρξης(7).

Ο σοφός (προσωπικός;) άνθρωπος έχει μάθει να αυτοκατευθύνεται και κατά συνέπεια έχει ελαχιστοποιήσει την αιφνιδιαστική επίδραση του τυχαίου παράγοντα στη ζωή του(8). Τουλάχιστον για τον Στωικισμό, τα πάθη και τα συναισθήματα αποτελούν έλλογες κρίσεις: π.χ. αν λυπόμαστε, ή χαιρόμαστε για κάτι είναι επειδή έχουμε κρίνει, ότι αυτό πρέπει να νιώθουμε.

Κατά τον ίδιο τρόπο απορρίπτεται η καταφυγή σε δικαιολογίες: π.χ. η οδήγηση υπό την επήρεια οινοπνευματωδών ποτών είναι προϊόν έλλογης κρίσης, η οποία σχηματίστηκε  λίγο πριν το πρώτο ποτήρι. Από εκεί και πέρα, η οποιαδήποτε συνέπεια προκύψει δεν μπορεί να αποδοθεί σε «πάθος» για το ποτό, σε «αμέλεια», ούτε ο καταναλώσας το αλκοόλ να αποκτήσει το ελαφρυντικό της «έλλειψης πρόθεσης». Εδώ βρίσκεται και το απελευθερωτικό μήνυμα της Φιλοσοφίας: Αποκαθιστά τον άνθρωπο ως ένα ον απολύτως έλλογο και υπεύθυνο για τις πράξεις του.               

Τα ωραιότερα και πολυτιμότερα πράγματα στη ζωή είναι αυτά, τα οποία συνήθως προσπερνούμε και για τα οποία δεν χρειάζεται να κοπιάσει κανείς πολύ: με ελάχιστα πράγματα μπορούμε να συναγωνιστούμε σε ευδαιμονία ακόμα και τα κατ’ εξοχήν ευδαίμονα όντα, τους ίδιους τους θεούς(9). Βέβαια «και η λιτότητα έχει τα όριά της: όποιος το παραβλέπει αυτό παθαίνει κάτι αντίστοιχο με εκείνον, που δεν βάζει φραγμό στις επιθυμίες του»(10). Μπορεί κάποιος να μας κάνει τη ζωή δύσκολη, να μας βασανίσει, ή και να μας σκοτώσει, σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί όμως να μας βλάψει πραγματικά(5).

Η αφοβία απέναντι στο κατ’ εξοχήν  αμετάκλητο και αναπόφευκτο γεγονός, το θάνατο, εκφράζεται με μια ποικιλία τρόπων από την κατά μέτωπο λογική αντιμετώπισή του μέχρι την απροκάλυπτη κοροϊδία του: Για τους Επικούρειους ο θάνατος είναι κάτι, που δεν υπάρχει απολύτως κανένας λόγος για να μας απασχολεί, αφού όταν είναι αυτός παρών δεν είμαστε παρόντες εμείς και αντιστρόφως(11), ενώ ο Κυνικός, συνεπής στο εθιμικά θρασύτατο -και «μαύρο»- χιούμορ της «Σχολής» του, θα ζητήσει να τον θάψουν κάθετα, με το κεφάλι προς τα κάτω γιατί… σύντομα  θα έρθουν τα πάνω-κάτω και όταν συμβεί αυτό, θα ήθελε να βρεθεί πάλι όρθιος(12).

Και η σχέση ατόμου και κοινωνίας, η οποία διαμεσολαβείται σε μέγιστο βαθμό από την πολιτική; Ας μην ξεχνάμε ότι ο πολιτικός μαρασμός των πόλεων είχε σαν ψυχολογική συνέπεια γενικευμένα αισθήματα αβεβαιότητας και αποξένωσης, αρκετά όμοια με τα σημερινά. Τα φιλοσοφικά ρεύματα εκείνης της περιόδου σχηματίστηκαν ακριβώς για να αντιμετωπίσουν τη νεοδιαμορφωθείσα καθημερινή συλλογική ψυχική κατάσταση. Ειδικά η πολιτική είχε εκπέσει από την αυθεντική της έννοια, ως δηλαδή τέχνη της διοίκησης μιας κοινωνίας ή ως ενασχόληση με τα κοινά, σε δραστηριότητα, που αποσκοπεί στον εξουσιασμό -ακόμα και για το «καλό»- μιας κοινωνίας.

Ο στωικά σκεπτόμενος, όσο αφελές κι αν θεωρείται,  μπορεί να ασχοληθεί με την πολιτική, αν πιστεύει, ότι με αυτόν τον τρόπο θα έχει αποτελέσματα. Αλλά και η επικούρεια αποχή από την πολιτική είναι απόλυτα δικαιολογημένη λόγω της ψυχικής υποβάθμισης και ταραχής, που μπορεί να προκαλέσει η συναναστροφή με εξουσιομανείς, διεφθαρμένους και, γενικώς, αχρείους. Ακόμα και η αποστροφή για την πολιτική και η πλήρης απόρριψή της είναι  αποδεκτή.

Ο κυνικός δεν θα νιώσει καθόλου κολακευμένος από  τους βασιλίσκους, οι οποίοι στήθηκαν όλο περιέργεια αλλά και οίηση και μπροστά στο πιθάρι του. Θα τους υποδείξει να του «αδειάζουν» τη γωνιά  και να μήν του κρύβουν τον Ήλιο. Στην περίπτωση, που αυτοί επιμείνουν να τον προκαλούν, θα τους υποβάλλει σε ένα λεπτό αλλά, άγριο φιλοσοφικό «δούλεμα» και θα καταδείξει αυτό, που οι υπήκοοι αρνούνται να αντικρύσουν κατάματα, ότι ο βασιλιάς τους είναι σαν κι αυτούς, φιλοσοφικά και ψυχικά ανεπαρκής, «γυμνός» και ακατάλληλος  να διοικήσει(13).     

Διογένης και Αλέξανδρος:
Η Φιλοσοφία και η Εξουσία σε μιά από τις συναρπαστικότερες
ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες όλων των εποχών.

Η επανανακάλυψη της ψυχοθεραπευτικής δύναμης της Φιλοσοφίας: Παρά τον τιτάνιο αγώνα του Επικουρισμού, του Στωικισμού και του Κυνισμού, για να απελευθερώσουν την ανθρώπινη ψυχή από ο,τιδήποτε μπορεί να την κατατρέχει, η μεγαλοπολιτική ψυχασθένεια αναδείχτηκε, ως γνωστόν, νικήτρια υπό το προσωπείο του Xριστιανισμού. Οι άνθρωποι καταβλήθηκαν τελικά από τις φοβίες τους  μπροστά στο εγκόσμιο και «υπερκόσμιο» Άγνωστο και τράπηκαν  σε φυγή από τις εξουσίες, που τα χειρίζονται. Παραιτήθηκαν έτσι από την αναζήτηση του εαυτού.

Ο φιλοσοφικός ανθρωπισμός τίμησε τον άνθρωπο καθιστώντας τον αποκλειστικά υπεύθυνο για τις επιλογές του. Ο χριστιανισμός τον ξαναέκανε ανεύθυνο και αδύναμο, υποβιβάζοντας την ηθική, από επιστήμη τού χαρακτήρα σε γελοία φοβική ηθικολογία και εισηγούμενος την επαίσχυντη έννοια της Συγχώρεσης. Στο εξής μπορεί ο οποιοσδήποτε να διαπράξει τα ειδεχθέστερα εγκλήματα και, αν προσκομίσει μια απλή δήλωση μετανοίας, να πάρει απαλλαγή. Μάλιστα η μετάνοια αυτή δεν έχει ισχύ μόνο στο μεταφυσικό επίπεδο κάποιας δήθεν μεταθανάτιας αξιολόγησης του εγκληματία αλλά, λαμβάνεται σοβαρά υπ’ όψιν και στη δικονομία ως «ειλικρινής μεταμέλεια» και φυσικά προσμετράται ως ελαφρυντική της ποινής.

Είναι φανερό ότι ο χριστιανισμός εξάπτει την ανευθυνότητα, την ασυδοσία και την εγκληματικότητα. Οι εγκληματογόνες ψυχασθένειες που επωάστηκαν και εκδηλώθηκαν με την επικράτηση του Xριστιανισμού δεν έχουν το προηγούμενό τους στην ανθρώπινη ιστορία, ούτε σε είδος, ούτε σε ποσότητα.

Σήμερα εκατομμύρια άνθρωποι σε όλον τον κόσμο -όχι απαραίτητα «ασθενείς»- επισκέπτονται τακτικά κάποιον επιστήμονα ψυχοθεραπευτή. Το να παραδεχτεί κάποιος ότι χρειάζεται τέτοιου είδους βοήθεια είναι ασφαλώς μια γενναία παραδοχή. Είναι όμως αρκετό;

Η σύγχρονη ψυχοθεραπεία αναλαμβάνει άτομα, που αντιλαμβάνονται, ότι έχουν κάποιο ψυχολογικό πρόβλημα, το οποίο τα εμποδίζει να ζουν, όπως θα επιθυμούσαν και προσπαθεί με μια τεχνητή ψευδοτόνωση «ντοπάρισμα» να τα επανεντάξει στην εξ’ ορισμού μή υγιή κοινωνία, αφού τα ατομικά ψυχολογικά προβλήματα, όταν αποκτούν εκτεταμένο χαρακτήρα, όπως σήμερα, δεν μπορεί παρά να αντανακλούν κάποια γενικευμένη κοινωνική παθογένεια. Πρόκειται για «θεραπεία» συμπτωμάτων και όχι τoυ ίδιου του γενικευμένου προβλήματος στην επιμέρους ατομική διάστασή του. Το ντοπάρισμα αυτό συνίσταται σε μια περιπτωσιακή -και μάλλον απλουστευτική- εξέταση της ορθότητας των πράξεων, ή των πρακτικών του θεραπευόμενου, σε σχέση με το κατά πόσον «νιώθει καλά» με αυτές.

 Η εξέταση αυτή σχεδόν ποτέ δεν ανάγεται σε κάποιον ευρύτερο ηθικό (=χαρακτηρολογικό) στόχο. Αντ’ αυτού επιδιώκεται η κατάρτιση ενός απλοϊκού «μπούσουλα» αντιδράσεων και συμπεριφοράς. Η ύπαρξη του «μπούσουλα» είναι συνήθως εμφανής στη συμπεριφορά ατόμων, που έχουν ακολουθήσει μια σύγχρονη ψυχοθεραπευτική αγωγή, στις συναναστροφές τους  φαίνονται να μικροσκοπούν («ψειρίζουν») συνεχώς τον απέναντί τους, είναι επιφυλακτικά σε βαθμό καχυποψίας, ή και φοβίας και φαίνεται να μην έχουν πηγαιότητα και αυθορμητισμό.

Το ντοπάρισμα ολοκληρώνεται με το χτίσιμο ενός επιφανειακού αισθήματος αυτοπεποίθησης (στο κάτω-κάτω γι’ αυτήν πληρώνει ο πελάτης), η σαθρότητα της οποίας συχνά διαπιστώνεται λίγον καιρό μετά την «επανένταξη».  Έτσι δεν είναι λίγοι αυτοί, που επιστρέφουν ξανά για νέο κύκλο θεραπείας –δηλ. για μια νέα «δόση». Δεν γίνεται  εργασία σε βάθος, και δεν επιδιώκεται η θεμελίωση αληθινά ισχυρών χαρακτήρων π.χ. σαν αυτόν που ο Επίκουρος προσδιορίζει ως «ψυχικά αυτάρκη».

Σε αυτή την κατάσταση συντείνει και η πελατειακή σχέση ψυχοθεραπευτή και θεραπευόμενου. Ο τελευταίος θέλει να δει γρήγορη βελτίωση και τα λεφτά του να «πιάσουν» τόπο. Είναι αλήθεια, ότι η σύγχρονη Ψυχοθεραπεία υπόκειται κι αυτή στους νόμους της καπιταλιστικής εμπορευματικής παραγωγής: η δημιουργία των υπηρεσιών-προϊόντων της χαρακτηρίζεται από ταχύτητα και προχειρότητα. Από την άλλη η μακρόχρονη παραμονή σε καθεστώς τέτοιας θεραπείας δημιουργεί ως έναν βαθμό εξάρτηση του θεραπευόμενου από τον θεραπευτή.  

 Υπάρχει ωστόσο  και μια τάση της σύγχρονης ψυχοθεραπευτικής, η οποία καταφεύγει στη συνδρομή της Φιλοσοφίας, βλ. λ.χ. βιβλία, όπως το «Πλάτωνας – όχι πρόζακ» του Λου Μαρίνοφ ή διαλέξεις, που δίνονται σε στελέχη επιχειρήσεων με θέμα τον Αριστοτέλη κ.λπ.. Η προσέγγιση όμως που γίνεται στη Φιλοσοφία δυστυχώς δεν ξεφεύγει από τα επιφανειακά και αποσπασματικά  πλαίσια, που επισημάναμε πιο πάνω: Η Φιλοσοφία χρησιμοποιείται σαν ένα περιπτωσιολογικό συμπεριφορικό δεκανίκι και μάλιστα η βαθύτερη γνώση της δεν θεωρείται αναγκαία στον θεραπευόμενο…

Έχοντας πιάσει εξ’ αρχής τον ταύρο από τα κέρατα, η Φιλοσοφία δεν μένει ούτε  χάνεται  στην περιπτωσιολογία των πράξεων αρκούμενη σε μια προσωρινή, «τοπική» θεραπεία. Δεν κινείται δηλ. στα τυφλά αλλά, αξιολογεί  τις πράξεις και την γενικότερη πρακτική του θεραπευόμενου ως προς τον εξ’ αρχής γνωστοποιημένο και προβαλλόμενο στόχο της: την αναζήτηση της ψυχικής αυτάρκειας και πληρότητας, ο οποίος αποτελεί ένα γοητευτικότατο δέλεαρ.

Στην αρχαιότητα η Φιλοσοφία προσείλκυε και άλλαζε με αυτόν τον τρόπο χιλιάδες ανθρώπους. Ο εισερχόμενος σε έναν αρχαίο φιλοσοφικό όμιλο γνώριζε από την αρχή, ότι πήγαινε εκεί, για να διαμορφώσει προς μια απολύτως συγκεκριμένη κατεύθυνση τον εαυτό του. Αυτή είναι μια τεράστια ποιοτική διαφορά σε σχέση με τον σημερινό επισκέπτη κάποιου ψυχοθεραπευτή, ο οποίος δεν γνωρίζει, όχι πού κατευθύνεται, αλλά ίσως ούτε καν το πώς και το αν θα κατευθυνθεί κάπου. Υπό την έννοια της σύγκρισης των στόχων τους, η φιλοσοφική ψυχοθεραπεία, όχι μόνο δεν αποτελεί πρώιμη μορφή της σύγχρονης, αλλά αντιθέτως η σύγχρονη ψυχοθεραπεία υπολείπεται κατά πολύ της φιλοσοφικής.

Γαλλία, Μάης ’68: Εκτός του ότι οι φοιτητές εφάρμοσαν την άμεση δημοκρατία των συνελεύσεων (φωτογραφία του Ανρί Μπρεσόν), περιθωριοποιώντας τα κόμματα και τις πάσης φύσεως οργανώσεις, τα συνθήματά τους ασκούν έκτοτε θεραπευτική γοητεία και πιθανότατα θα τα επιδοκίμαζε ένας αρχαίος κυνικός:

▪ Γίνετε ρεαλιστές, ζητήστε το αδύνατο.

▪ Η φαντασία στην εξουσία.

▪ Εργάτες όλων των χωρών, διασκεδάστε.

▪ Ούτε θεός, ούτε αφέντης.

▪ Αγοράζουν την ευτυχία σου – κλέψε την.

▪ Η κουλτούρα είναι σαν τη μαρμελάδα: όσο λιγότερη έχεις, τόσο περισσότερο την απλώνεις.

▪ Δίπλα στα παραπάνω πρέπει να προστεθεί το πασίγνωστο κεντρικό σύνθημα της εποχής: Κάνετε έρωτα, όχι πόλεμο.

  Ο Επικουρισμός και ο Στωικισμός διατηρούν στην εποχή μας την πρωτοτυπία και την  επικαιρότητά τους, αφού οι συνθήκες, που οδήγησαν στη γέννησή τους μοιάζουν κατά πολλούς τρόπους με τις σημερινές. Η πληθώρα των σύγχρονων εκδόσεων σχετικών επιστημονικών εργασιών ξεπερνά εμφανώς το απλό αρχαιογνωστικό ενδιαφέρον και παραπέμπει σε μια δυναμική επαναφορά του  χρηστικού ρόλου των εν λόγω φιλοσοφικών ρευμάτων

Αλλά και ο Κυνισμός (με κάποια επικούρεια στοιχεία και με μια ισχυρή δόση θεραπευτικής διονυσιακής ορμητικότητας) επανανακαλύφθηκε σαν από ένστικτο -και μάλιστα επανήλθε με δριμύτητα- μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ως ο γνωστός «ροκ τρόπος ζωής». Είναι  χιλιάδες τα παιδιά του σύγχρονου Κυνισμού, που ταξίδεψαν ως γνήσιοι αναζητητές από την Ανατολή μέχρι τη Δύση, μεταφέροντας στο σακίδιό τους μόνο τα απολύτως απαραίτητα.

Επιχείρησαν να ανακαλύψουν αυτό, το οποίο διαισθάνθηκαν ως την αρχέγονη και ουσιώδη γνώση.  Απέναντι στη γενικευμένη κοινωνική αποξένωση, την υποκρισία του καθωσπρεπισμού και την μιζέρια των προσωπικών φοβιών, «τσίγκλισαν» τον αποχαυνωμένο περίγυρο να επιχειρήσει το ποιοτικό ψυχικό άλμα: «αποδείξτε ότι είστε ζωντανοί!»(14).

Βρέθηκαν στα οδοφράγματα του γαλλικού Μάη, αλλά και αλλού και απαίτησαν από τον εξουσιασμό να αποσυρθεί και να μην τους κρύβει τον Ήλιο. Ο σύγχρονος Κυνισμός έδωσε και εξακολουθεί να δίνει πρόθυμα και συχνά το αίμα του. Αλλά δεν είναι  λίγοι και  εκείνοι οι τραγικοί, που στη ιλιγγιώδη βακχεία τους έχασαν τον έλεγχο: ωστόσο στο επιτύμβιο επίγραμμά τους απονέμεται και σε αυτούς η ανώτατη φιλοσοφική διάκριση ότι, έζησαν «κατά τον δαίμονα εαυτού»(15). Ο Αντισθένης κι ο Διογένης θα ένιωθαν υπερήφανοι αν συναντιόντουσαν με αυτά τα, αναφανέντα μέσα από τις χιλιετίες, παιδιά τους.

Θα ήταν πολύ ευεργετικό για την προσωπικότητά μας αν από το σχολείο ήδη διδασκόταν η φιλοσοφική  ηθική και  τα παραδείγματα των μεγάλων φιλοσόφων, οι οποίοι, όπως ελπίζουμε να φάνηκε, υπήρξαν πρωτίστως άνθρωποι της δράσης. Γιατί τελικά ο μόνος τρόπος να αντιμετωπίζουμε, ή και να αλλάζουμε τον κόσμο, είναι αντιμετωπίζοντας και αλλάζοντας πρώτα τον εαυτό μας.

Βέβαια, η διαπαιδαγώγηση των ανθρώπων ως υπεύθυνων και ελεύθερων όντων είναι ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια του Συστήματος και είναι ίσως αφέλεια να την διεκδικούμε μέσω ενός χειραγωγούμενου και προορισμένου να παράγει υπηρέτες, σχολείου(16). Καλώς ή κακώς πρέπει μόνοι μας να επιδιώξουμε να φτάσουμε τον στόχο και να αυτοδιδαχθούμε να ενεργούμε κατά το δαίμονά μας. 

Σημειώσεις

 (1) Έχει σημασία να διακρίνουμε ανάμεσα σε φιλοσοφικά ρεύματα και φιλοσοφικές σχολές της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής. Οι σχολές (π.χ. Ακαδημία κ.α.) αποτελούσαν κλειστούς χώρους, στους οποίους εισερχόταν ο ενδιαφερόμενος για να αποκτήσει μια συστηματική γνώση των διδαχών τους, τις οποίες εν συνεχεία προήγαγε στους ανάλογους κύκλους διανοουμένων. Ο Επικουρισμός, ο Στωικισμός και ο Κυνισμός, είτε πήγαζαν από κάποια σχολή, που εδρεύει σε κάποιον συγκεκριμένο χώρο (π.χ. Κήπος, Στοά), είτε όχι (π.χ. πιθάρι του Διογένη), εκδηλώνονταν τελικώς στην κοσμοπολιτικού τύπου κοινωνία ως ρεύματα ευρύτατης απήχησης, με μεγάλη επιρροή, άλλοτε εμφανή κι άλλοτε αφανή, στην συλλογική νοοτροπία.

 (2) Μάρκος Αυρήλιος IV,49,I. Η παρομοίωση είναι από τις προσφιλέστερες στο Στωικισμό, αλλά θα μπορούσε να εκφράζει το ιδεώδες όλων των προαναφερθέντων ρευμάτων.

 (3) Κατ’ αυτό τον τρόπο η ομοφυλοφιλία θεωρείται ελαφρά τη καρδία ως μια ανώδυνη παρέκκλιση (σαν να λέμε «αριστεροχειρία»). Έτσι, σήμερα σε πολλές χώρες οι ομοφυλόφιλοι μπορούν -με την «επιστημονική» συγκατάθεση- να παντρεύονται μεταξύ τους και φυσικά να απολαμβάνουν «ισότητα» δικαιωμάτων με τους ετεροφυλόφιλους, όπως π.χ. η υιοθεσία και η ανατροφή παιδιών από ομοφυλόφιλα ζευγάρια, χωρίς να έχει γίνει η παραμικρή επιστημονική έρευνα για τις οποιεσδήποτε επιπτώσεις τέτοιων υιοθεσιών στην ψυχική ισορροπία των υιοθετημένων παιδιών.

Ο κανόνας είναι, ότι κανείς δεν ενδιαφέρεται να διδάξει αυτούς τους ανθρώπους πώς θα μπορέσουν να αναπτύξουν τις ικανότητές τους χωρίς π.χ. να προσπαθούν να πιθηκίσουν τον τρόπο ζωής των ετεροφυλόφιλων, ή να καταλήγουν στην ποικίλη προσωπική εκπόρνευσή τους, οι ελάχιστοι που ξέφυγαν από αυτόν τον κανόνα και ανέπτυξαν τις προσωπικές τους δεξιότητες, απλώς τον επιβεβαιώνουν.

  (4) Για περισσότερα σχετικά με αυτό το θεμελιώδες ζήτημα της ελληνικής φιλοσοφίας βλ. R. W.  Sharples,  Επικούρειοι, Στωικοί, Σκεπτικοί-εισαγωγή στην Ελληνιστική Φιλοσοφία, σελίδα 143 κ. ε., εκδόσεις Θύραθεν 2002.

  (5) Επίκτητος, Εγχειρίδιον, 53

  (6) Επικούρου, απόσπασμα 43

  (7) Επίκουρος, Κύριαι Δόξαι, XXVII

  (8) Επικούρου, Κύριαι Δόξαι, 16

  (9) Επικούρου απόσπασμα 69, Αιλιανός IV 13.

(10) Επικούρου προσφώνησις, 63,  Επίκουρος, εκδόσεις Θύραθεν 2000.

(11) Επικούρου, επιστολή προς Μενοικέα

(12) Διογένους Κυνικού,  Διογένης Λαέρτιος, Βίοι φιλοσόφων  6, 31-32

(13) Δίων Χρυσόστομος, Διάλογος Αλεξάνδρου και Διογένους, εκδόσεις Θύραθεν, 1999

(14) Κεντρικό σύνθημα της δεκαετίας του 1960, που έχει καταγραφεί στην ταινία «Φράουλες και αίμα».

(15) Πρόκειται για το επιτύμβιο επίγραμμα του αμερικανού Jim Morrison, τραγουδιστή και στιχουργού του ροκ συγκροτήματος The Doors, o οποίος είναι θαμμένος στο Παρίσι.

(16) Ο γράφων θυμάται ως μαθητής ένα ευφυέστατο λογοπαίγνιο γραμμένο σε κάποιο σχολικό τοίχο: «Το σύστημα της διδασκαλίας είναι η διδασκαλία του Συστήματος».      

Τα συμπτώματα της διαφθοράς

Οι άνθρωποι τών διεφθαρμένων εποχών είναι «πνευματώδεις»  συκοφάντες και ξέρουν,
ακόμα, πώς γίνεται πιστευτό, ό,τι είναι καλά ειπομένο.

Παρατηρήστε τά συμπτώματα αυτών των κοινωνικών περιστάσεων, πού είναι απαραίτητα κάπου – κάπου, καί πού τά ονομάζουν «διαφθορά». ’Από τη στιγμή πού εισχωρεί κάπου ή διαφθορά, βλέπεις νά βασιλεύει μια πολλαπλή δεισιδαιμονία πού απέναντι της ή πίστη πού έχει υιοθετήσει γενικά ο λαός, έξασθενίζει καί γίνεται ανίκανη, γιατί ή δεισιδαιμονία είναι ενας ελεύθερος στοχασμός δεύτερης τάξεως,

«Όποιος τού παραδίνεται διαλέγει ώρισμένα σχήματα, ώρισμένες φόρμουλες πού του αρέσουν. Δίνει στον εαυτό τον το δικαίωμα νά διαλέγει. Ό προληπτικός εχει κάτι το πιο «προσωπικό» από τον πιστό. Προληπτική κοινωνία θά είναι εκείνη όπου θά βρίσκουμε κιόλας πολλά ατομα και πολλή ευχαρίστηση γιά κάθε τί το ατομικά. ’Απ’ αυτή τήν άποψη ή δεισιδαιμονία δείχνει πάντα μια πρόοδο απέναντι στήν πίστη, έκδηλώνει πώς ή νόηση απελευθερώνεται καί απαιτεί τά δικαιώματά της.

Τότε οι οπαδοί τής παλιάς θρησκείας καί τής παλιάς θρησκευτικότητας παραπονιούνται ότι υπάρχει διαφθορά — μά αυτοί ακριβώς προσδιορίζανε ώς τά τώρα τή χρήση της στον τρόπο πού εκφράζονται καί πού έδωσαν στή δεισιδαιμονία τήν κακή της φήμη, ακόμα καί στούς κύκλους, των πιο ελεύθερων πνευμάτων. Άς μάθουμε, λοιπόν, πώς ή δεισιδαιμονία είναι σύμπτωμα τής χειραφέτησης.

Ακόμα κατηγορούνε γιά χαλάρωση, τήν κοινωνία εκείνη όπου έγκατασταίνεται ή διαφθορά, πραγματικά, το γόητρο τού πολέμου και τού πολεμικού ενθουσιασμού παθαίνουν φανερή πτώση» στήν κοινωνία αυτή, ποθούν τις διασκεδάσεις τής ζωής μέ το ίδιο πάθος πού επιδιώκανε άλλοτε τις στρατιωτικές ή τις γυμναστικές τιμές· 

Αλλά οι παρατηρητές αμελούν γενικά νά παρατηρήσουν πώς εκείνη, ή παλιά δραστηριότητα, εκείνο τό παλιό πάθος του έθνους πού φανέρωναν μέ τόσο πομπόίδικο τρόπου, μεταμορφώθηκε σέ απειρα ιδιωτικά πάθη καί απ’ αυτό δεν εκανε άλλο παρά νά γίνει λιγώτερο φανερό.

Τι λέω; Είναι πιθανό, μάλιστα, πώς, στήν κατάσταση τής «διαφθοράς», τό έθνος στο έξης ξοδεύει μιά δύναμη, μιά βιαιότητα ενέργειας πολύ μεγαλύτερη από κάθε αλλη φορά, καί πώς τό άτομο ξοδιάζει αύτή τήν ενέργεια πολύ πιο σπάταλα άπ’ όσο μπορούσε πρωτύτερα, τότε πού ακόμα δεν ήταν αρκετά πλούσιο!

Στις εποχές, λοιπόν, ακριβώς τής «χαλάρωσης», τρέχει ή τραγωδία στούς δρόμους και στά σπίτια, και βλέπουμε νά γεννιέται ο μεγάλος έρωτας, τό μεγάλο μίσος, καί ή φλόγα τής γνώσης αναπηδάει πυρωμένη πρός τον ουρανό.

Ισχυρίζονται πώς, επειδή, μέ κάποιο τρόπο συμψηφίζουν την κατηγορία τής δεισιδαιμονίας και τής χαλάρωσης πού μπορούν νά προκαλέσουν στις εποχές τής διαφθοράς, τά ήθη, γίνονται ήπιώτερα σ’ αυτές τις περιόδους, πώς ή σκληρότητα ελαττώνεται σημαντικά σέ σχέση μέ τις προηγούμενες εποχές, πού είχαν πιόιτερη πίστη, καί δύναμη.

Δεν θά μπορούσα νά υπογράψω σ’ αυτό το έγκομιο, οπως δεν υπόγραψα καί στήν προηγούμενη μομφή, το μόνο πού παραδέχομαι, είναι πώς ή σκληρότητα σταθεροποιείται, καί πώς το καινούργιο γούστο άπεχθάνεται τις παλιές της μορφές, αλλά, από την άλλη μεριά, ή τέχνη του νά πληγώνουμε, νά βασανίζουμε μέ το λόγο ή μέ τη ματιά, φθάνουν, στις εποχές τής διαφθοράς, στην ύπέρτατη τελειοποίησή τους, τότε μονάχα γεννιούνται ή πονηριά καί ή ευχαρίστηση τού νά εΐμαστε κακοί.

Οι άνθρωποι τών διεφθαρμένων εποχών είναι «πνευματώδεις» συκοφάντες και ξέρουν, ακόμα, πώς γίνεται πιστευτό ό,τι είναι καλά ειπομένο.

Φωτογραφίες από την
Ραμνούντα τον ναό της Θεάς Νέμεσης και της Θέτιδος

Όταν «διαφθείρονται τά ήθη» είναι ή στιγμή όπου ξεπετιούνται εκείνα τά όντα πού ονομάζονται «τύραννοι» είναι οί προάγγελοι, είναι, ας πούμε, οι πρώιμοι προπομποί τού άτομου. Άλλη μιά στιγμή ύπομονή κι’ αυτό το φρούτο θά κρεμαστεί επιτέλους, ώριμο καί χρυσωπό, στο δέντρο ένός λαού, μόνο γι’ αυτόν υπάρχει αυτό το δέντρο!

Σάν φτάνει στο απόγειο ή αποσύνθεση, οπως κι’ ο αγώνας τών κάθε λογής τυράννων, βλέπουμε πάντα νάρχεται ο Καίσαρας, ο όριστικός τύραννος πού καταφέρνει τή χαριστική βολή στον εξαισθενισμένο αγώνα αυτών πού ανταγωνίζονται γιά τήν υπεροχή, βάζοντας τήν κόπωση νά δουλέψει γιά λογαριασμό του.

Καί σάν έρχεται, το άτομο, γενικά, βρίσκεται στή στιγμή τής τέλειας ωριμότητάς του και ο «πολιτισμός» κατά συνέπεια, στο ζενίθ τής γονιμότητάς του… μά αύτο δέ γίνεται χάρη σ’ αυτόν, άπο το γεγονός δηλαδή τού τυράννου, μ’ όλο πού τούς πολύ καλλιεργημένους ανθρώπους αρέσει νά κολακεύουν τον Καίσαρα λέγοντας πώς είναι εργο του. Ή αλήθεια είναι πώς χρειάζονται εξωτερική γαλήνη, γιατί έχουν μέσα τους τήν ανησυχία τους, γιατί ή δουλειά τους είναι εσωτερικό πραγμα.

Είναι ή μεγάλη στιγμή τής προδοσίας, τού ευδιάφθορου: γιατί, ή άγάπη γιά το φρεσκοανακαλυπτόμενο εγώ, είναι τότε πολύ πιο ισχυρή άπο τήν αγάπη γιά τήν «πατρίδα», πού είναι παλιά καί φθαρμένη, έννοια, θαμμένη κάτω άπο λεξιλογικές υπερβολές, καί ή άνάγκη νά εξασφαλιστούν απέναντι στις φοβερές ιδιοτροπίες τής τύχης, ανοίγει ακόμα καί τά πιο ευγενικά χέρια άπο τή στιγμή πού βρίσκεται ένας πλούσιος καί ισχυρός άνθρωπος έτοιμος νά ρίξει μέσα χρυσάφι.

Το μέλλον είναι τόσο αβέβαιο πού οί άνθρωποι ζοΰνε μέρα μέ τή μέρα, κι’ αύτή ή ψυχική καττάσταση δίνει θαυμάσιες ευκαιρίες στούς κάθε λογής πειραστές, γιατί, κι’ όταν άποπλανιώμαστε καί διαφθειρόμαστε, τo κάνουμε μόνο «για μιά μέρα» καί φυλάμε τήν άρετή για το μέλλον.

Ξέρουμε πώς το άτομο, αύτός ο πραγματικός «καθαυτό» άνθρωπος, σκέφτεται πολύ περισσότερο τά πράγματα τής στιγμής από τον άντύποβά του, τον άνθρωπο τής αγέλης, γιατί δεν πιστεύει πώς μπορεί να βασίζεται στον έαυτό του περισσότερο άπ’ όσο βασίζεται στο μέλλον.

Ομοια, προσηλώνεται στούς τυράννους, γιατί πιστεύει πώς είναι ικανός γιά πράξεις καί γιά ερευνες, πού δέν μπορούν νά ύπολογιζουν ούτε στην νοημοσύνη, οΰτε στή συγγνώμη! του πλήθους, ενώ ο τύραννος ή ο Καίσσαρας καταλαβαίνει το άτομικό δίκαιο, ακόμα κι’ ώς τίς φρικαλεότηττές του, γιατί αύτος, έχει συμφέρον νά επιτρέπει μιά τολμηρότερη προσωπική ήθική, καί μάλιστα νά τής δίνει καί το χέρι του.

Γιατί γιά τον έαυτό του πιστεύει, καί θέλει νά πιστεύουν καί οί άλλοι, εκείνο πού είχε έκφράσει μιά μέρα ο Ναπολέοντας μ’ έκείνη τήν κλασσική εκφραση πού του ήταν χαρακτηριστική:

«Έχω το δικαίωμα ν’ απαντήσω σ’ όλα σας τά παράπονα, μ’ ένα αιώνιο έγώ. Είμαι ξέχωρος απ’ όλο τον κόσμο καί δέ δέχομαι τούς  όρους κανενός. Πρέπει νά υποταχθείτε σέ όλες μου τις ιδιοτροπίες και νά το βρίσκετε άπλό το ότι διασκεδάζω μ’ αύτο το τρόπο».

Αύτά είπε στήν σύζυγό του μιά μέρα πού έκείνη είχε λόγους νά αμφιβάλλει γιά την πίστη του.

Εποχές διαφθοράς είν’ εκείνες πού τά μήλα πέφτουνε άπο τά δένδρα: δηλαδή, τά ατομα, εκείνα, πού φέρουν μέσα τους το σπέρμα του μέλλοντος, οί πρωτεργάτες του πνευματικοί άποικισμού, έκείνοι πού θέλουν ν’ αλλάξουν τούς δεσμούς του Κράτους καί τής Κοινωνίας.

Ή λέξη διαφθορά δέν είναι άλλο παρά ένας ύβριστικός ορος των φθινοπώρων ένός λαού.

 

Νίτσε

Πώς μπορούμε να ξέρουμε ότι το σύμπαν που ζούμε δεν αποτελεί μια προσομοίωση τύπου Matrix;

Ο φυσικός Silas Beane από το Πανεπιστήμιο της Βόννης θεωρεί πως έχει την απάντηση ....
Ζούμε σε παράλληλο σύμπαν; Ή μήπως εγώ έχω δει πολύ Fringe; Πάντως αν η ερώτηση είναι "Πώς μπορούμε να ξέρουμε ότι το σύμπαν που ζούμε δεν αποτελεί μια προσομοίωση τύπου Matrix;", έχει ενδιαφέρον η απάντηση του Silas Beane..

Η διατριβή του με τίτλο "Οι περιορισμοί στο σύμπαν ως αριθμητική προσομοίωση" υποβλήθηκε στο περιοδικό Physical Review D - και ο ίδιος μίλησε στον Justin Mullins του Slate.
Η ιδέα ότι ζούμε σε μια προσομοίωση είναι απλά επιστημονική φαντασία, έτσι δεν είναι;
Υπάρχει ένα διάσημο επιχείρημα ότι κατά πάσα πιθανότητα ζούμε σε μια προσομοίωση. Υπάρχει επίσης ο ισχυρισμός ότι στο μέλλον, οι άνθρωποι θα είναι σε θέση να προσομοιώνουν ολόκληρα σύμπαντα με μεγάλη ευκολία. Και δεδομένης της απεραντοσύνης του χρόνου, ο αριθμός αυτών των προσομοιώσεων είναι πιθανό να είναι τεράστιος.
Έτσι, αν θέσουμε το ερώτημα: "Ζούμε στην αληθινή πραγματικότητα ή σε μία από τις πολλές προσομοιώσεις" η απάντηση, στατιστικά μιλώντας, είναι ότι είναι πιο πιθανό να ζούμε σε μια προσομοίωση. .
Πώς καταλήξατε να εργάζεστε πάνω σε αυτό το θέμα;
Στην καθημερινή μου δουλειά ασχολούμαι με προσομοιώσεις υψηλής απόδοσης δυνάμεων της φύσης και ειδικά με την πυρηνική δύναμη.
Οι συνάδελφοί μου κι εγώ χρησιμοποιούμε ένα πλέγμα για να αναπαραστήσουμε ένα πολύ μικρό κομμάτι του χώρου και του χρόνου. Βάζουμε όλες τις δυνάμεις σε αυτόν τον μικρό κύβο και προσπαθούμε να υπολογίσουμε τι θα συμβεί.
Στην πραγματικότητα προσομοιώνουμε μια πολύ μικρή γωνία του σύμπαντος. . .
Πόσο ακριβείς είναι οι προσομοιώσεις σας;
Είμαστε σε θέση να υπολογίσουμε τις ιδιότητες των αληθινών πραγμάτων όπως είναι πχ. ένας απλός πυρήνας. Αλλά η διαδικασία παράγει αντικείμενα που δεν εμφανίζονται στον αληθινό κόσμο, τα οποία πρέπει να αφαιρέσουμε.
Έτσι αρχίσαμε να σκεφτόμαστε τι είδους αντικείμενα θα εμφανίζονταν αν ζούσαμε σε προσομοίωση
Τι ανακαλύψατε;
Στο σύμπαν μας οι νόμοι της φυσικής είναι οι ίδιοι προς κάθε κατεύθυνση. Αντίθετα σε ένα πλέγμα αυτό αλλάζει από τη στιγμή που δεν υπάρχει μια χωροχρονική συνέχεια άρα οι νόμοι της φυσικής θα εξαρτούνταν από την κατεύθυνση.
Οι προσομοιωτές είναι σε θέση να κρύψουν αυτή την ασυνέχεια - αν και όχι να την ξεφορτωθούν εντελώς.
Από πού μπορούμε να αντλήσουμε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ζούμε σε μια προσομοίωση;
Χρησιμοποιώντας υψηλής ενέργειας σωματίδια.
Τέτοια σωματίδια, που γνωρίζουμε, είναι οι κοσμικές ακτίνες και υπάρχει σε αυτές μια πολύ μεγάλη φυσική απώλεια ενέργειας της τάξης των 1020 ηλεκτρονιοβολτ.
Υπολογίσαμε ότι εάν οι προσομοιωτές χρησιμοποιούνται ένα μέγεθος πλέγματος περίπου 10-27 μέτρων, τότε η απώλεια ενέργειας θα διαφέρει ανάλογα με την κατεύθυνση.
[Βέβαια] οι κοσμικές ακτίνες υψηλής ενέργειας είναι πολύ σπάνιες. Ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο στη Γη πλήττεται από μια τέτοια ακτίνα κάθε εκατό χρόνια γι' αυτό δεν πρόκειται να χαρτογραφήσουμε την κατανομή τους εύκολα.
Και ακόμα και αν το κάνουμε, θα είναι δύσκολο, να αποδείξουμε ότι αυτό αποτελεί βεβαιότητα του ότι ζούμε σε μια προσομοίωση.
Ωστόσο μπορούμε να βελτιώσουμε τις δικές μας προσομοιώσεις;
Το μέγεθος του σύμπαντος που προσομοιώνουμε είναι ένα κουτί με πλευρές 10-15 μέτρα μήκος. Αλλά μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το νόμο του Moore για να φανταστούμε με ποιο τρόπο θα προσομοιώνουμε στο μέλλον.
Αν συνεχιστούν οι σημερινές τάσεις της πληροφορικής, θα είμαστε σε θέση σε έναν αιώνα να προσομοιώνουμε ένα σύμπαν στο μέγεθος ενός ανθρώπου και μέσα σε πέντε αιώνες θα μπορούμε να προσομοιώνουμε ένα κουτί 1026 μέτρων. Αυτό είναι το μέγεθος του παρατηρήσιμου σύμπαντος.
Ποιες ήταν οι αντιδράσεις πάνω στο έργο σας;
Έδωσα μια διάλεξη πάνω σε αυτό το θέμα την περασμένη εβδομάδα και η προσέλευση ήταν πολύ μεγάλη. Οι μισοί με κοιτούσαν σα να ήμουν διαταραγμένος και οι υπόλοιποι με κοιτούσαν με ενθουσιασμό...
Τwilight Zone 1985: The Matrix
Σύμφωνα με την περιγραφή στο YouTube: "This is a short episode from The Twilight Zone series - 1985. It shows The Matrix almost 15 years before the movie".

 

 

Eρευνητές δημιούργησαν νέα υβριδική μορφή ύλης: τον ζωντανό υγρό κρύσταλλο

 

 

Ερευνητές στις ΗΠΑ δημιούργησαν μια νέα «μαλακή» μορφή ύλης, τον ζωντανό υγρό κρύσταλλο.
Πρόκειται για ζωντανά βακτήρια που κολυμπούν σε ένα μη τοξικό υγρό κρύσταλλο, που έχει ως βάση το νερό.
Αυτή η δυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ μικροοργανισμών και κρυστάλλου είναι που προσδίδει στο εν λόγω υλικό νέες ιδιότητες. Το καινοτομικό «υβριδικό» υλικό θα μπορούσε να αξιοποιηθεί μελλοντικά σε διάφορες πρακτικές εφαρμογές, μεταξύ άλλων, ως βιοαισθητήρας για την έγκαιρη διάγνωση διαφόρων ασθενειών.
Οι ερευνητές του πανεπιστημίου Κεντ του Οχάιο και του Εθνικού Εργαστηρίου Argonne του Ιλινόις, με επικεφαλής τον Σουάνγκ Τσου και τον Ιγκόρ 'Αρανσον, έκαναν τη σχετική ανακοίνωση στο ετήσιο συνέδριο της Βιοφυσικής Εταιρίας των ΗΠΑ, που έγινε στο Σαν Φρανσίσκο.
Ως βιολογικό-μηχανικό υβρίδιο που είναι, ο ζωντανός υγρός κρύσταλλος κινείται συνεχώς και παίρνει διάφορα σχήματα ανάλογα με τα εξωτερικά ερεθίσματα που δέχεται.
Επίσης αποθηκεύει ενέργεια, όπως κάνουν οι έμβιοι οργανισμοί, προκειμένου να κινείται. Ακόμα, διαθέτει σημαντικές οπτικές ιδιότητες, σε συνδυασμό με κάποιο μικροσκόπιο, πράγμα που διευκολύνει ιδιαίτερα την ανίχνευση βακτηρίων και άλλων μικροοργανισμών.
Ο ζωντανός υγρός κρύσταλλος αποτελεί ένα πολλά υποσχόμενο μέσο που θα βοηθήσει τους επιστήμονες να παρατηρούν καλύτερα τις αντιδράσεις μορίων και μικροοργανισμών και τις μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις σε μικρο-κλίμακα και νανο-κλίμακα.
Ακριβώς γι' αυτό το λόγο, η νέα μορφή ύλης θα είναι χρήσιμη για τη δημιουργία νέου τύπου διαγνωστικών συσκευών και βιοαισθητήρων, οι οποίες θα «βλέπουν» καλύτερα τις βιολογικές διαδικασίες, όπως η ανάπτυξη του καρκίνου ή μια λοίμωξη στο σώμα.

Herculaneum. Eνας σπάνιος θησαυρός μέσα στις στάχτες

Πρόκληση για τους μελετητές η ανάγνωση των απανθρακωμένων παπύρων της αρχαίας βιβλιοθήκης του Herculaneum
Η ιστορία της Πομπηίας, της πόλης που κατέστρεψε η έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ., είναι γνωστή στους περισσότερους. Πολύ λιγότερο γνωστή είναι η τύχη της γειτονικής πόλης του Herculaneum (βρίσκεται περίπου δέκα χιλιόμετρα βόρεια της Πομπηίας), που καταστράφηκε ταυτόχρονα.

Οι ανασκαφές, που άρχισαν τον 18ο αιώνα υπό την εποπτεία του ηγεμόνα της Νάπολης Carlo di Borbone (1716– 1788), αποκάλυψαν το μεγαλύτερο μέρος αυτών των πόλεων και προσκόμισαν συναρπαστικά στοιχεία για την ιδιωτική και δημόσια ζωή στη ρωμαϊκή εποχή.

Τα κτήρια της βίλας που έχουν ανασκαφτεί, στο βάθος ο Βεζούβιος.

Η πόλη του Herculaneum, όμως, η οποία και όπως δηλώνει το όνομά της ήταν αφιερωμένη στον Ηρακλή, μας επεφύλασσε μια μοναδική έκπληξη: την ανακάλυψη μιας αρχαίας βιβλιοθήκης, της μόνης που έχει σωθεί από την αρχαιότητα, που περιείχε περίπου 1.000 αρχαία βιβλία, δηλαδή παπυρικούς κυλίνδρους, με έργα λατινικής και, κυρίως, ελληνικής γραμματείας. Με εξαίρεση τον πάπυρο που βρέθηκε σε τάφο στην περιοχή του Δερβενιού κοντά στη Θεσσαλονίκη, οι πάπυροι του Herculaneum είναι οι μόνοι που βρέθηκαν σε ευρωπαϊκό έδαφος.

Η διατήρησή τους οφείλεται στο γεγονός ότι απανθρακώθηκαν αφού εκτέθηκαν σε θερμοκρασίες γύρω στους 320 βαθμούς Κελσίου κατά την ηφαιστειακή έκρηξη, με συνέπεια να μεταβληθούν σε μια απανθρακωμένη συμπαγή μάζα ακανόνιστου σχήματος. Η νέα χημική τους σύσταση εμπόδισε την αποσύνθεση του οργανικού υλικού του παπύρου από την υγρασία που διακρίνει το κλίμα των μεσογειακών χωρών, αλλά η νέα μορφή των παπυρικών κυλίνδρων ήταν δύσκολα αναγνωρίσιμη, με συνέπεια οι εργάτες στην αρχή των ανασκαφών να τους περάσουν για κομμάτια κάρβουνο και να πετάξουν ή να καταστρέψουν αρκετούς από αυτούς. Hταν δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι τα γκριζόμαυρα απανθρακωμένα κομμάτια ήταν αρχαία παπυρικά βιβλία.
Η προσδοκία της εύρεσης χαμένης αρχαίας ποίησης στα νέα παπυρικά βιβλία διαψεύστηκε σύντομα. Το πρώτο παπυρικό ρολό που διαβάστηκε προερχόταν από έναν ελάχιστα μέχρι τότε γνωστό συγγραφέα, τον Φιλόδημο, και ήταν μια πραγματεία αισθητικής («Περί μουσικής»). Σύντομα έγινε σαφές ότι τα παπυρικά βιβλία περιέχουν κυρίως φιλοσοφικές πραγματείες της ελληνιστικής εποχής και ιδιαίτερα της επικούρειας φιλοσοφίας, την οποία μέχρι τότε γνωρίζαμε ελάχιστα. Πολλοί πάπυροι περιέχουν βιβλία από το «Περί φύσεως» του Επίκουρου, τη σκέψη του οποίου μέχρι την ανακάλυψη της βιβλιοθήκης του Herculaneum γνωρίζαμε μόνον από έμμεσες (και κάποτε εχθρικές) πηγές, όπως τον Κικέρωνα και τον Διογένη τον Λαέρτιο.
Επιπλέον ήρθαν στο φως έργα επικουρείων, οι οποίοι μέχρι τότε ήταν ουσιαστικά μόνον ονόματα, όπως ο Πολύστρατος, ο Καρνεϊσκος, ο Eρμαρχος, ο Δημήτριος Λάκων και ο Φιλόδημος, ο συγγραφέας που εκπροσωπείται περισσότερο από όλους στη βιβλιοθήκη. Από τον τελευταίο έχουν βρεθεί πολλά έργα που αφορούν ζητήματα ηθικής, αλλά και πραγματείες λογικής, θεολογίας, ρητορικής και θεωρίας της ποίησης. Ανακαλύφθηκαν επίσης έργα στωικών, όπως τα «Λογικά ζητήματα» και το Περί προνοίας του Χρυσίππου, που δεν σώζονται από καμιά άλλη πηγή, και αρκετά λατινικά κείμενα, ανάμεσά τους στίχοι των ποιητών Eννιου και Λουκρητίου.
Η αξία των κειμένων αυτών έγκειται από τη μια στο ότι, παρά την αποσπασματικότητά τους, αποτελούν σημαντικές μαρτυρίες για τον ελληνικό κυρίως πεζό και δη φιλοσοφικό λόγο, ενώ από την άλλη μάς διαφωτίζουν για θέσεις φιλοσόφων της ελληνιστικής εποχής σε καίρια φιλοσοφικά ζητήματα. Προσβλέπουμε, για παράδειγμα, να αντιληφθούμε καλύτερα ποια ήταν η άποψη του Επίκουρου για τη φύση των νοητικών λειτουργιών και τη σχέση τους με τα υπόλοιπα κοσμικά συμβάντα, και να διαλευκάνουμε τη διδασκαλία του Επίκουρου και του Χρυσίππου σχετικά με την ύπαρξη ελεύθερης ανθρώπινης βούλησης.
Επιπλέον, οι πραγματείες του Φιλοδήμου για την ποίηση καλύπτουν το χρονολογικό χάσμα του σχετικού προβληματισμού ανάμεσα στο Περί ποιητικής του Αριστοτέλη και στο Περί ύψους του Λογγίνου. Η αξία των κειμένων δεν σταματά εδώ. Πολύ συχνά φιλοξενούν ποιητικά παραθέματα που δεν γνωρίζαμε από αλλού, απόψεις άλλων φιλοσόφων με τις οποίες οι συγγραφείς συμφωνούν ή διαφωνούν, οι οποίες έτσι γίνονται γνωστές για πρώτη φορά.
Πληθώρα ερωτημάτων
Τα ερωτήματα που έχει θέσει στην έρευνα η ανακάλυψη της βιβλιοθήκης στη βίλα των παπύρων είναι πολλά. Ποιος δημιούργησε τη βιβλιοθήκη αυτή και για ποιο λόγο; Ποιοι τη χρησιμοποιούσαν και γιατί έδωσαν τόση έμφαση σε φιλοσοφικά κείμενα; Γιατί περιέχει τόσο πολλά έργα του Φιλοδήμου; Γιατί δεν περιέχει μεγάλα λογοτεχνικά έργα της αρχαιότητας, Oμηρο, λυρικούς, τραγικούς, Βιργίλιο; Και, τέλος, έχει έρθει όλη η βιβλιοθήκη στο φως; Προς το παρόν δεν διαθέτουμε σίγουρες απαντήσεις, μόνον υποθέσεις με ποικίλους βαθμούς πιθανότητας. Oσον αφορά τη δημιουργία της βιβλιοθήκης, μια υπόθεση που έχει διατυπωθεί είναι ότι τον πυρήνα της αποτέλεσαν έργα που έφερε μαζί του ο Φιλόδημος από την Αθήνα. Oμως η μελέτη των διαφόρων στυλ γραφής δείχνει ότι πολλά πρέπει να γράφτηκαν στο Herculaneum.

Τα αποκαλυμμένα ερείπια της βίλας στην Ηράκλεια

Η μεγάλη παρουσία έργων επικούρειας φιλοσοφίας καθιστά πολύ πιθανή την άποψη ότι τη βιβλιοθήκη χρησιμοποιούσαν επικούρειοι, τουλάχιστον για κάποιο διάστημα. Oμως ο Φιλόδημος πέθανε γύρω στο 40 π.Χ. Ποιοι χρησιμοποιούσαν τη βιβλιοθήκη μετά τον θάνατο τον δικό του και των υπολοίπων της γενιάς του; Hταν επικούρειοι ή όχι; Πώς αντιμετώπισαν τη βιβλιοθήκη, την εμπλούτισαν, τη συρρίκνωσαν ή αδιαφόρησαν;
Πρόκειται για ερωτήματα που μένουν και μάλλον θα μείνουν ανοικτά. Ακόμα όμως και αν τη βιβλιοθήκη διαχειριζόταν μια επικούρεια κοινότητα, δεν σημαίνει ότι τα ενδιαφέροντά της ήταν αποκλειστικά φιλοσοφικά. Η ποιητική φλέβα του Φιλοδήμου δείχνει το αντίθετο. Iσως, λοιπόν, η απουσία των λογοτεχνικών έργων να είναι τυχαία ή να οφείλεται σε συγκυρίες.
Δύσκολη η αξιοποίησή τους
Είναι πιθανό η βιβλιοθήκη που ανακαλύφθηκε να αποτελεί ό,τι έμεινε από μια μεγαλύτερη, που περιείχε και λογοτεχνικά έργα, τα οποία φυγαδεύτηκαν πριν ή κατά την καταστροφή. Πρέπει επίσης να λάβουμε υπ’ όψιν μας ότι πιθανότατα έχει ανακαλυφθεί μόνο ένα μέρος της βιβλιοθήκης, καθώς μόνο ένα μικρό μέρος της βίλας έχει ανασκαφεί. Η πιθανότητα αυτή προκύπτει από το γεγονός ότι οι πάπυροι βρέθηκαν σε πέντε διαφορετικά σημεία μέσα στη βίλα σε διάφορες θέσεις (σε κιβώτια, θήκες αλλά και ριγμένοι στο έδαφος), οπότε είναι πιθανό να βρεθούν και άλλοι σε άλλα σημεία της. Οι ανασκαφές που έχουν σταματήσει εδώ και χρόνια, αλλά ευελπιστούμε ότι θα συνεχιστούν, δεν ξέρουμε τι μας επιφυλάσσουν.
Hδη όμως έχουμε στα χέρια μας έναν θησαυρό χωρίς προηγούμενο στην ελληνορωμαϊκή γραμματεία. Η συστηματική σπουδή του άρχισε μόλις τη δεκαετία του ’70 χάρις στις προσπάθειες του Marcello Gigante. Η αξιοποίησή του δεν είναι εύκολη, καθώς οι δυσκολίες που θέτει το υλικό είναι πολλές, π.χ. το μελάνι συχνά είναι αχνό ή αδιάκριτο από την επιφάνεια γραφής. Η ψηφιακή και πολυεπίπεδη (multispectral) φωτογράφηση τα τελευταία χρόνια καταφέρνει να αποκαλύπτει ίχνη γραμμάτων που δεν είναι ορατά με το μάτι ή το μικροσκόπιο. Aλλες δυσκολίες όμως παραμένουν, συχνά συνέπειες του κακού ανοίγματος των παπύρων, όπως είναι η ταυτόχρονη συνύπαρξη πολλών επιπέδων γραφής στο ίδιο παπυρικό κομμάτι. Οι δυσκολίες καθιστούν την ανάγνωση και έκδοση άγνωστων κειμένων της αρχαίας γραμματείας πρόκληση, που δυστυχώς ακόμα απωθεί παρά έλκει. Οι άνθρακες αποδείχτηκαν θησαυρός, αλλά την αξία του δεν τη γνωρίζουμε πλήρως, καθώς πολλοί πάπυροι περιμένουν ακόμα τον μελετητή τους.
Oι προσπάθειες ανοίγματος
Η ανεύρεση των παπυρικών κυλίνδρων δεν ήταν το τέλος αλλά η αρχή μιας ανακάλυψης. Οι πάπυροι βρέθηκαν τυλιγμένοι, δηλαδή κλειστοί, και σε κατάσταση υψηλής απανθράκωσης, με έντονες προσμίξεις τοξικών και μη ουσιών. Επρόκειτο για ένα πολύ ευαίσθητο υλικό που εύκολα μπορούσε να καταστραφεί εντελώς, και όντως οι πρώτες προσπάθειες ανοίγματος των παπύρων ήταν καταστρεπτικές. Η πρώτη μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε συστηματικά ήταν αυτή του διευθυντή του μουσείου Ercolanese, Camillo Paderni.
Ο Paderni έκοβε με μαχαίρι τους παπύρους στη μέση από τη μία άκρη μέχρι την άλλη (scorzatura totale) ή έκοβε μόνο τα εξωτερικά στρώματα αφήνοντας απείραχτο το εσωτερικό του παπυρικού ρολού, το λεγόμενο midollo (μεδούλι) – scorzatura parziale. Με τον τρόπο αυτό προέκυπταν δύο μισά από τα οποία μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τα εσωτερικά ημικυλινδρικά κομμάτια (scorze). Η μέθοδος αυτή όμως κατέστρεφε το παπυρικό ρολό και, στην περίπτωση της ολικής τομής, θρυμμάτιζε το εσωτερικό του.
Η μηχανή του Piaggio
Σημαντική πρόοδος ήταν η επινόηση από τον Γενοβέζο μοναχό Antonio Piaggio (1713–1796) μιας μηχανής που επιχειρούσε να ξετυλίξει πραγματικά το παπυρικό ρολό. Αυτό τοποθετούνταν στη βάση της μηχανής και αφού εντοπιζόταν η άκρη του εξωτερικού στρώματος του ρολού, κολλούσαν με κόλλα στο πίσω (άγραφο) μέρος του παπύρου δέρμα ζώου ή τεχνητή μεμβράνη και εφάρμοζαν σχοινιά που κρατούσαν τον πάπυρο σταθερό, καθώς γυρνούσε γύρω από έναν κύλινδρο στο πάνω μέρος της μηχανής. Τη διαδικασία βοηθούσαν οι τεχνικοί υπεύθυνοι του ξετυλίγματος είτε με τη χρήση βελόνας είτε με την εφαρμογή επιπλέον κόλλας στη ράχη του παπύρου, η οποία είχε την ιδιότητα να μαλακώνει αλλά και να αποκολλά ένα στρώμα παπύρου από το υπόλοιπο ρολό.
Η μηχανή του Piaggio μπορούσε να ανοίξει μόνο παπυρικά ρολά με μέτριο βαθμό απανθράκωσης και αρκετή συνοχή, οπότε όταν εξάντλησε πια τις δυνατότητές της εγκαταλείφθηκε (στις αρχές του 20ού αιώνα). Καμιά από τις μεθόδους που δοκιμάστηκαν στη συνέχεια δεν ήταν αρκετά ικανοποιητική για να επικρατήσει. Τα τελευταία είκοσι χρόνια εφαρμόζεται η μέθοδος του Νορβηγού παπυρολόγου Knut Kleve, η οποία εμπνέεται αρκετά από τη μέθοδο Piaggio. Στηρίζεται στη χρήση κόλλας (με βάση οργανική για να μην καταστρέφει) που περιέχει οξύ και ζελατίνα, και ένα είδος χαρτιού, το γιαπωνέζικο χαρτί. Το οξύ της κόλλας εμποτίζει το εξωτερικό στρώμα του παπύρου και η ζελατίνα βοηθάει να κολλήσει στο χαρτί που έχει τοποθετηθεί πάνω του. Oταν η κόλλα στεγνώσει, το στρώμα του παπύρου που επικολλάται πάνω στο χαρτί μπορεί να αποκολληθεί. Με τη μέθοδο αυτή ανοίγουν πάπυροι με μεγάλο βαθμό απανθράκωσης, και αυτή η μέθοδος όμως δεν είναι αρκετά αποτελεσματική. Υπάρχουν, ωστόσο, ακόμα περίπου διακόσια παπυρικά ρολά ή κομμάτια τους που απομένουν να ανοιχτούν. Η εύρεση μιας νέας μεθόδου είναι επιτακτικό όσο και δύσκολο ζητούμενο.
Φιλόδημος, o Eλληνας στην αυλή του Πείσωνα
Ποιος ήταν ο Φιλόδημος και πώς βρέθηκε στον κύκλο του Πείσωνα; Το ερώτημα είναι καίριο για την εξιχνίαση ζητημάτων σχετικά με τη δημιουργία της βιβλιοθήκης στη βίλα των παπύρων και τον ιδιοκτήτη της.

Κατασκευή ομοιότυπης « βίλας των παπύρων » στο Μαλιμπού της Καλιφόρνια (Getty)

Ο Φιλόδημος γεννήθηκε γύρω στο 110 π.Χ. στα Γάδαρα της σημερινής Παλαιστίνης, αλλά μετοίκησε στην Αθήνα αναζητώντας παιδεία. Εκεί μαθήτευσε στην Επικούρεια Σχολή, όταν σχολάρχης ήταν ο Ζήνων ο Σιδώνειος, αλλά αργότερα μετακινήθηκε, για λόγους που δεν γνωρίζουμε, στην Ιταλία, αρχικά στη Ρώμη και κατόπιν στην περιοχή της Νάπολης, όπου συνδέεται με τον Πείσωνα.
Εκτός από τον Κικέρωνα, το γεγονός αυτό πιστοποιούν δύο μαρτυρίες του ίδιου του Φιλόδημου: η αφιέρωση στον Πείσωνα του έργου του «Περί του καθ’ Oμηρον αγαθού βασιλέως» και ένα επίγραμμα που διασώζει η Παλατινή Ανθολογία (11.44) στο οποίο ο Φιλόδημος καλεί τον Πείσωνα σε δείπνο και ζητεί να γίνει ο πάτρονάς του. Στη Ρώμη και στη Νάπολη ο Φιλόδημος συνδέθηκε επίσης με τοπικούς επικούρειους φιλοσόφους και διανοουμένους της αξίας του Βιργιλίου και του Βάρρωνα. Αυτό προκύπτει από έναν πάπυρο του Φιλοδήμου που κατέληξε στο Παρίσι και διαβάστηκε το 1989 (PΗerc. Paris 2), ενώ σε έναν άλλο (PHerc. 312) γίνεται λόγος για τη μετακίνηση Επικουρείων από τη Νάπολη και τον κύκλο του Επικουρείου Σείρωνα στο Herculaneum.
Τα στοιχεία αυτά, μαζί με το γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος των παπύρων που ανακαλύφθηκαν περιέχουν έργα του Φιλοδήμου (συχνά σε περισσότερα από ένα αντίτυπα), οδηγούν στα εξής πιθανά συμπεράσματα. Πρώτον, ο Φιλόδημος ήταν μέλος μιας επικούρειας κοινότητας στο Herculaneum, δεύτερον, η κοινότητα αυτή είχε για έδρα της τη βίλα των παπύρων και για πάτρονά της τον Πείσωνα, τρίτον, η βιβλιοθήκη που ήρθε στο φως είναι πιθανόν η βιβλιοθήκη αυτής της κοινότητας.

Πότε και γιατί δακρύζουν οι εικόνες μέσα στις εκκλησίες

Εάν μέσα σ’ ένα κλειστό, σχετικά μικρό και κρύο χώρο ανάψουμε μια θερμάστρα υγραερίου, θα παρατηρήσουμε  μετά από μερικά λεπτά της ώρας ότι στα πιο ψυχρά μέρη του χώρου παρουσιάζονται σταγονίδια νερού. Θα τα δούμε κατ΄ αρχάς στους υαλοπίνακες, επειδή είναι ψυχρότεροι από οποιοδήποτε άλλο μέρος του χώρου, και κατόπιν στους τοίχους. Επίσης, όλοι μας έχουμε παρατηρήσει από εξατμίσεις των αυτοκινήτων, κατά την διάρκεια του χειμώνα , οπότε είναι κρύες, να τρέχει κάποιο υγρό. Το υγρό αυτό είναι νερό. Και στις δύο περιπτώσεις το νερό αυτό είναι προϊόν της καύσης. Στην πρώτη περίπτωση του υγραερίου και στη δεύτερη της βενζίνης ή του πετρελαίου.

Το ερώτημα που εύλογα εγείρεται είναι: Πώς από τη φωτιά βγαίνει νερό; Επίσης, όπως υπονοείται από τον τίτλο του θέματός μας: Πώς γίνεται μια φωτιά να παράγει 100% νερό και τίποτε άλλο και μάλιστα καθαρότατο (όπως θα διαπιστώσουμε στη συνέχεια!).

Αφού δε το προϊόν της καύσης είναι σκέτο νερό, σε κάποια περίπτωση, άρα και η ίδια η φλόγα αποτελείται από καθαρό νερό και από τίποτε άλλο!!!

Ρωτάει δε κάποιος: καλά πλάκα μας κάνεις ρε φίλε, με το νερό δεν σβήνουμε τη φωτιά; Και μας λες τώρα ότι υπάρχει φωτιά που είναι από σκέτο νερό !!! Δηλαδή σαν να μας λες ότι με τη φωτιά γίνεται να σβήσουμε φωτιά!!!

Σε λίγο θα αποδειχθούν ξεκάθαρα και μάλιστα ευκολότατα και συντομότατα όλοι οι ισχυρισμοί του τίτλου: Με δυο λόγια ότι κάποιες φωτιές, και μάλιστα οι περισσότερες παράγουν νεράκι. Η απόδειξη απαιτεί δύο λεπτά της ώρας, το πολύ!

Επίσης, συμπερασματικά, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε και να παραδεχτούμε (πρόκειται για μια πολύ ξεκάθαρη περίπτωση) ότι η δημόσια εκπαίδευση έχει αποτύχει παταγωδώς σ’ ένα από τους σπουδαιότερους στόχους της: την καταπολέμηση του τεχνολογικού αναλφαβητισμού.Έτσι αποδεικνύεται ότι τα μαθήματα της φυσικής και τις χημείας διδάσκονται με τέτοιο στείρο και «ξύλινο» τρόπο ώστε ο μαθητής να μη μαθαίνει σχεδόν τίποτε σχετικά με τα θέματα των δύο αυτών μαθημάτων.

Γιατί όμως ισχυρίζομαι ότι ο μαθητής δεν μαθαίνει σχεδόν τίποτα;

Πρώτον, διότι η «ιστορία» του νερού είναι ένα από τα πρωταρχικά,  διεξοδικότατα και αναλυτικότερα μαθήματα του μαθήματος της χημείας. Ο χημικός τύπος του νερού Η2Ο  είναι το πρώτο πράγμα που μαθαίνει κανείς στο γυμνάσιο.

Δεύτερον, είναι εύκολη η κατανόηση του θέματος ότι το νερό είναι αποτέλεσμα της καύσης του υδρογόνου (Η), αφού καύση είναι η χημική ένωση ενός στοιχείου με το οξυγόνο (Ο) και στη προκειμένη περίπτωση έχουμε Η2 + Ο  =>  Η2Ο.

Τρίτον η πειραματική απόδειξη δεν απαιτεί καν εποπτικά μέσα. Προσέξτε πόσο εύκολη είναι: πάνω από ένα γκαζάκι που καίει, βάζουμε ένα παγωμένο αντικείμενο και αμέσως βλέπουμε σταγόνες νερού πάνω του.

Όσοι προσέχουν θα έχουν αντιληφθεί ότι ήδη έχουμε φανερώσει το μυστήριο της παραγωγής του νερού από την φωτιά: ΟΤΙ ΔΗΛΑΔΗ ΤΑ ΚΑΥΣΙΜΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΥΝ ΣΤΟ ΜΟΡΙΟ ΤΟΥΣ ΥΔΡΟΓΟΝΟ (όπως τα υγρά και αέρια καύσιμα: βενζίνες, πετρέλαια, υγραέρια κ. ά.) ΟΤΑΝ ΚΑΙΓΟΝΤΑΙ ΠΑΡΑΓΟΥΝ, μεταξύ των άλλων και,  ΝΕΡΟ. ΕΑΝ ΔΕ ΚΑΨΟΥΜΕ ΚΑΘΑΡΟ ΥΔΡΟΓΟΝΟ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΕΙΝΑΙ ΣΚΕΤΟ ΝΕΡΑΚΙ. ( Η2 + Ο  =>  Η2Ο ).

Αυτή λοιπόν την απλή «ιστοριούλα» των δύο λεπτών της ώρας, οι εκπαιδευτικοί και το εκπαιδευτικό μας σύστημα, αδυνατούν να την μάθουν στους μαθητές. Επί πλέον και χίλια δυο άλλα ανάλογα θέματα που σχετίζονται με γνώσεις χρήσιμες στη καθημερινή ζωή και στη κατανόηση των φυσικών φαινομένων, που συμβαίνουν γύρω μας.

Αποτέλεσμα του τεχνολογικού αυτού αναλφαβητισμού είναι ο οργασμός των πάσης φύσεως δεισιδαιμονιών, μυστικισμών, μαγειών και ατυχημάτων από μηχανήματα και συσκευές.  Το οικονομικό κόστος αυτού του αναλφαβητισμού είναι ανυπολόγιστο. Και μόνο αν είχαν αποφευχθεί οι σπατάλες ενέργειας που γίνονται στο μαγείρεμα των φαγητών, λόγω άγνοιας του βρασμού του νερού, στα καύσιμα της θέρμανσης των κτιρίων, λόγω έλλειψης θερμομονώσεων και στα καύσιμα των αυτοκινήτων, λόγω άγνοιας του θέματος της ειδικής κατανάλωσης ανάλογα με την ταχύτητα του οχήματος, ΘΑ ΜΕΙΩΝΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ Η ΧΩΡΑ ΜΑΣ ΤΟ ΒΑΣΙΚΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑ.

Υπάρχουν όμως και τα χειρότερα συμπτώματα εξ αιτίας του τεχνολογικο-οικονομικού αναλφαβητισμού. Από τη μια η μάστιγα του τζόγου (καζίνα, χρηματιστήριο) και από την άλλη η μάστιγα των δανείων. Στην πρώτη περίπτωση ο αναλφάβητος αδυνατεί να αντιληφθεί ότι είναι χαμένος με μαθηματική ακρίβεια. Ωσάν να μπορεί να υπάρξει περίπτωση καζίνου άνευ τεράστιων κερδών. Στη δε περίπτωση του χρηματιστηρίου, ωσάν η σαρδέλα (αναλφάβητος) να μπορεί να καταβροχθίσει τον καρχαρία (οργανωμένο χρηματιστή). Στην δεύτερη περίπτωση, πλην σπανίων εξαιρέσεων, ο αναλφάβητος αδυνατεί να αντιληφθεί ότι καθίσταται μακροχρόνιος δούλος των τραπεζών.

Εάν τώρα νομίζεται ότι ξεμπερδέψαμε με την ιστορία του «νερού της φωτιάς» μάλλον έχετε χάσει το στοίχημα.

Διότι ο τεχνολογικός αναλφαβητισμός είναι θανάσιμα εναγκαλισμένος με την μαγεία και τη δεισιδαιμονία. Αυτός είναι που τρέφει συνεχώς τις δυο αυτές Λάμιες του ανθρώπινου νου.

Η ΜΑΓΕΙΑ ΤΗΣ ΦΛΟΓΑΣ ΕΙΝΑΙ ΑΘΑΝΑΤΗ σ’ όλα τα μήκη και τα πλάτη της υφηλίου. Προσέξτε παρακαλώ ότι σ’ όλες τις θρησκείες δύο είναι τα καθαρτικά και εξαγνιστικά μέσα: ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ Η ΦΛΟΓΑ.

Η  ΦΛΟΓΑ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ ΕΧΕΙ ΝΕΡΟ (το λάδι περιέχει υδρογόνο).

ΤΑ ΔΑΚΡΥΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑ  Ή ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ. ΠΟΤΕ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΔΑΚΡΥΖΟΥΝ ΟΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ

Ακούμε από καιρού εις καιρόν ότι στην τάδε εκκλησία κάποια  εικόνα  έβγαζε δάκρυα από τα μάτια. Κι όχι μόνον της Παναγίας, όπως νομίζουν οι πολλοί. Αφήνουμε κατά μέρος τις περιπτώσεις ανθρώπινης επέμβασης, όπου το εγχείρημα αποβλέπει στη αθρόα συρροή πιστών και στην ανάλογη συσσώρευση χρημάτων.

ΠΡΑΓΜΑΤΙ ΔΙΧΩΣ ΚΑΜΜΙΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΤΑΧΥΔΑΚΤΥΛΟΥΡΓΙΑ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΚΑΠΟΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΝΑ ΔΑΚΡΥΖΟΥΝ. Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ ΣΤΑΓΟΝΕΣ ΝΕΡΟΥ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΟΠΟΙΟΔΗΠΟΤΕ ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ. ΛΟΓΟΣ ΟΜΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΟΝΟΝ ΟΤΑΝ «ΤΑ ΔΑΚΡΥΑ» ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ.

Όταν λοιπόν παρουσιαστεί το φαινόμενο, από ξύλα να τρέχουν «δάκρυα», σπεύδει η μανία της δεισιδαιμονίας να αποφανθεί ότι ο άγιος ή η αγία κλαίνε εξ αιτίας του αμαρτωλού βίου που διάγουν οι χριστιανοί και μη άνθρωποι. Ότι δηλαδή οι άγιοι διακατέχονται από αφόρητη στενοχώρια για την απώλεια του παραδείσου από τους ζώντες αμαρτωλούς ανθρώπους. Εύλογα λοιπόν αναλογίζεται κανείς εάν συμφέρει σε κάποιον να πάει σ’ αυτόν τον παράδεισο, κάτω από τέτοιες συνθήκες. Δηλαδή σ’ έναν παράδεισο, όπου αντί της τέλειας ευδαιμονίας, να υποφέρει και να κλαίει συνεχώς για τους αμαρτωλούς που απόμειναν πίσω του!

ΠΟΙΑ ΟΜΩΣ ΕΙΝΑΙ Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΜΕ ΤΑ ΔΑΚΡΥΑ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ;

Φανταστείτε μια εκκλησία κατά την περίοδο της μεγάλης εβδομάδας (δεν είναι καθόλου τυχαίο που τα δάκρυα εκρέουν συνήθως αυτή την περίοδο).

ΔΥΟ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ.

Πρώτον, η ατμόσφαιρα να έχει μεγάλο ποσοστό υγρασίας. Πράγματι κατά τον καιρό της άνοιξης υφίσταται η προϋπόθεση αυτή. Μάλιστα η υγρασία της ατμόσφαιρας μπορεί να φτάσει στο σημείο κορεσμού. Τι πάει να πει κορεσμός; Κορεσμός σημαίνει ότι εάν προστεθεί, τη στιγμή εκείνη, η παραμικρή ποσότητα υγρασίας, τότε αρχίζει το      φαινόμενο της υγροποίησης των υδρατμών της ατμόσφαιρας. Δηλαδή αρχίζουν να σχηματίζονται σταγονίδια νερού σε διάφορα αντικείμενα του χώρου. Και μάλιστα περισσότερο σε αντικείμενα που είναι πιο κρύα από τ’ άλλα. (Θα δούμε στη συνέχεια γιατί οι εικόνες είναι πιο ψυχρές από τα λοιπά αντικείμενα). Λέγαμε λοιπόν, λίγο πριν, ότι όταν η ατμόσφαιρα είναι κορεσμένη από υδρατμούς, εάν προστεθεί η παραμικρή ποσότητα υδρατμών (δεύτερη προϋπόθεση) τότε αρχίζουν να σχηματίζονται σταγονίδια νερού. Στην περίπτωσή μας, της εκκλησίας, η επί πλέον αυτή υγρασία προστίθεται  και μάλιστα σε αφθονία, από δύο διαφορετικές πηγές: η πρώτη προέρχεται από τα χνώτα των ανθρώπων και η δεύτερη από την καύση των κεριών και του λαδιού των καντηλιών (όπως το εξηγήσαμε πιο πριν, διότι και τα δύο καύσιμα περιέχουν υδρογόνο).

ΕΠΟΜΕΝΩΣ ΚΑΝΕΝΑ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΚΑΙ ΚΑΝΕΝΑ ΘΑΥΜΑ ΔΕΝ ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΤΩΝ «ΔΑΚΡΥΩΝ» ΣΤΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ.

Με δυο λόγια ακριβώς για τους ίδιους λόγους εμφανίζονται «δάκρυα» στα τζάμια ενός δωματίου, όταν μέσα σ’ αυτό καίει μια σόμπα υγραερίου, και «δάκρυα» στις εικόνες μιας εκκλησίας, όταν μέσα σ’ αυτή, η ατμόσφαιρα είναι κεκορεσμένη από τους υδρατμούς, της ατμόσφαιρας, των κεριών και καντηλιών και των χνώτων των ανθρώπων.

Μας απόμεινε να εξηγήσουμε γιατί οι εικόνες έχουν ελαφρώς χαμηλότερη θερμοκρασία από τ’ άλλα σημεία μέσα στην εκκλησία. Και επομένως εκεί η πιθανότητα υγροποίησης  είναι πιθανότερη (το ότι η υγροποίηση λαμβάνει χώρα στα ψυχρά σημεία το βλέπουμε στα ψυγεία και στους καταψύκτες μας). Εάν πλησιάσουμε ένα θερμαντικό σώμα (καλοριφέρ) και τοποθετήσουμε το χέρι μας πιο πάνω απ’ αυτό, θα αισθανθούμε ένα θερμό ρεύμα αέρος. Δεν υπάρχει άνθρωπος που να αγνοεί την εμπειρία αυτή. Εάν όμως τοποθετήσουμε το χέρι μας κάτω από το σώμα, τότε θα αισθανθούμε ακριβώς το αντίθετο: ένα ρεύμα ψυχρού σχετικά αέρα. Λίγοι άνθρωποι διαθέτουν αυτή την εμπειρία. Η εξήγηση απλή: ο αέρας που ζεστάθηκε από το θερμαντικό σώμα διαστέλλεται, ελαφραίνει και ανέρχεται προς τα επάνω. Την θέση του καταλαμβάνει ο αέρας που βρίσκεται από κάτω και είναι ψυχρότερος, διότι είναι και βαρύτερος. Εάν τώρα τοποθετήσουμε μια εικόνα κάτω από το θερμαντικό σώμα, θα διαπιστώσουμε ότι γίνεται πιο δροσερή, διότι βρέθηκε σε ρεύμα ψυχρότερου αέρα. Θα μας έλεγε κάποιος: και τι σχέση έχει αυτό με την εκκλησία; Μήπως υπάρχει κανένα θερμαντικό σώμα πάνω από την κάθε εικόνα; Μάλιστα κύριε, υπάρχει η καντήλα. Και μας απαντά, με το δίκιο του ο άνθρωπος: σιγά ρε φίλε, εσύ μας έκανες τον ψύλλο καμήλα!!

Πράγματι, όταν η ατμόσφαιρα είναι κεκορεσμένη από υδρατμούς αρκεί μια διαφορά θερμοκρασίας της τάξεως του «πηδήματος του ψύλλου», για ν’ αρχίσει, στο σημείο που την φέρει, η υγροποίηση. Δηλαδή αρκεί μια διαφορά θερμοκρασίας της τάξεως των δεκάτων του βαθμού Κελσίου, την οποία μπορεί να επιφέρει το ελάχιστο εκείνο ρεύμα αέρος που δημιουργεί η φλογίτσα του καντηλιού.   Δεν ξεμπερδέψαμε όμως ακόμα με το μυστήριο του «θαύματος» των «δακρύων».  Προαναφέραμε ότι και η παραμικρή επιπλέον ποσότητα υδρατμών προκαλεί υγροποίηση σε μια ατμόσφαιρα κεκορεσμένη από υδρατμούς. Φανταστείτε τώρα μια εικόνα επάνω στην οποία προσπίπτουν δεκάδες πιστών, ο ένας μετά τον άλλον συνεχόμενα. Τα στόματά τους εκβάλλουν συνεχώς χνώτα. Η ατμόσφαιρα γύρω από την εικόνα είναι υπερκορεσμένη από υδρατμούς. Δεν θέλει και πολύ λοιπόν για να παρουσιαστούν σταγονίδια νερού επάνω στην εικόνα.

ΠΡΟΣΕΞΤΕ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ (από την Ρόδο, η εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που λέγετε ότι
δακρύζει, οι σταγόνες της υγρασίας δέν ξεκινάνε από τα μάτια αλλά από μεγάλο μέρος του προσώπου και τα μαλλία!!!)


ΝΑΙ ΑΛΛΑ ΓΙΑΤΙ ΤΑ «ΔΑΚΡΥΑ» – ΣΤΑΓΟΝΙΔΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΜΟΝΟ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΩ ΑΠ’ ΑΥΤΑ ΚΙ ΟΧΙ ΚΑΠΟΥ ΑΛΛΟΥ;

Σ’ αυτό το ΜΟΝΟ παίζεται όλο το παιχνίδι. Η αλήθεια είναι ότι τα σταγονίδια παρουσιάζονται ΣΕ ΟΠΟΙΟΔΗΠΟΤΕ ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ.  Απλούστατα θέμα εγείρεται τότε και μόνον, όταν τύχει κάποιες από τις σταγόνες να σχηματιστούν, εντελώς τυχαία βεβαίως και σύμφωνα με τον νόμο των πιθανοτήτων, και στα μάτια. Και τότε γίνεται ο χαμός,  η ομαδική παράκρουση και η υστερία. Αρκεί  ν’ ακουστεί μια λέξη: «ΘΑΥΜΑ». Αυτομάτως η θρησκοληπτική παράνοια καταλαμβάνει  το πλήθος. Εκατοντάδες κοινωνιολόγοι, ανθρωπολόγοι και ψυχολόγοι έχουν μελετήσει το συγκεκριμένο φαινόμενο κι έχουν ανακοινώσει τα σχετικά συμπεράσματά του.  Δεν είναι του παρόντος να εκθέσουμε το θέμα αυτό.  Το σίγουρο είναι ότι κανείς άνθρωπος, απαλλαγμένος από τον τεχνολογικό αναλφαβητισμό, πλην σπανιοτάτων εξαιρέσεων δεν θα μπορούσε να εμπλακεί σε ιστορίες τέτοιου είδους. Είναι αδύνατο να φανταστούμε έναν γιατρό, έναν αρχιτέκτονα, έναν φυσικό ή χημικό, και τέλος πάντων έναν άνθρωπο της επιστήμης να αναφωνεί την λέξη θαύμα.

Σας χρωστάω μια τελευταία εξήγηση και τελειώνω.

Λέγαμε ότι λόγος για θαύμα γίνεται μόνο όταν οι σταγόνες του νερού τυχαίνει να παρουσιαστούν στα μάτια του αγίου. Τι γίνεται όμως στις περισσότερες περιπτώσεις που οι σταγόνες παρουσιάζονται σε άλλα σημεία, εκτός ματιών; Στην εποχή μας τίποτε. Έτυχε όμως να προλάβω το τι λέγονταν μισό αιώνα πριν. Προσωπικά τα άκουσα αρκετές φορές από την γιαγιά μου: θα χαλάσει ου κόσμους, πάλι η Παναγιά ήταν ιδρωμένη απ’ τη  στιναχώρια της. Άλλη  φορά (μεγάλη εβδομάδα), που είχε άλλα στο νου της, έλεγε: πάλι ιδρωμένη ήταν η Παναγιά. Την έφαγι η στιναχώρια για τουν γιό της. Και μια άλλη φορά για τον άγιο Ονούφριο, ο οποίος εικονίζεται γυμνός, έχοντας καλυμμένα τα μπροστινά του με τα γένια του: ήταν ανάγκη κι αυτόν να τον ζωγράψουν γυμνό κι να ιδρώνει ου έρμους απ’ την αντροπή τ’.

Ο Ικάριος και ο Θεός Διόνυσος

Σύμφωνα με τις πηγές ο Θεός Διόνυσος έγινε ευρύτερα γνωστός στην Αττική την εποχή του του Πανδίωνα. Πιο συγκεκριμένα ο Απολλόδωρος αναφέρει:

«..Όταν πέθανε ο Εριχθόνιος και θάφτηκε στο Τέμενος της Αθηνάς την βασιλεία ανέλαβε ο Πανδίων στα χρόνια του οποίου ήρθαν στην Αττική η Δήμητρα και ο Διόνυσος. Και την μεν Δήμητρα υποδέχθηκε στην Ελευσίνα ο Κελεός τον δε Διόνυσο ο Ικάριος που έλαβε από αυτόν κλήμα αμπέλου και έμαθε την οινοποιία».

Σύμφωνα με τους Απολλόδωρο, Υγίνο και Νόννο πως το θεό Διόνυσο  υποδέχτηκαν στην Αττική και φιλοξένησαν χωρίς να γνωρίζουν την υπόσταση του ο Ικάριος με την θυγατέρα του Ηριγόνη. Ο Διόνυσος ευχαριστημένος από την φιλοξενία του χάρισε την άμπελο και τους δίδαξε την οινοποιία.

 

Ενθουσιασμένοι από τις θαυματουργές ιδιότητες του άγνωστου μέχρι τότε ποτού ο Ικάριος κάλεσε βοσκούς από το πεντελικό όρος και τους κέρασε τον οίνο που είχε παρασκευάσει. Μην γνωρίζοντας όμως τις ιδιότητες του ποτού, αυτοί ήπιαν παραπάνω απ’ όσο έπρεπε και άρχισαν να ζαλίζονται και να αισθάνονται άσχημα.

 

Θεωρώντας πως ο Ικάριος θέλησε να τους δηλητηριάσει  οι βοσκοί τον σκότωσαν. Την επόμενη μέρα όμως μόλις συνήλθαν κατάλαβαν το λάθος τους και για να κρύψουν το έγκλημα τους έθαψαν τον Ικάριο κάτω από ένα πεύκο και έφυγαν για την Κέα.
 

Η Ηριγόνη όμως βρήκε το σώμα του πατέρα της χάρη στην σκύλα της την Μαίρα η οποία υπέδειξε το σημείο που βρισκόταν θαμμένος. Απαρηγόρητη η κόρη βλέποντας τον νεκρό πατέρα της κρεμάστηκε από το ίδιο πεύκο και μεταμορφώθηκε σε αμπέλι. Ο θεός τότε θυμωμένος από αυτό το έγκλημα καταράστηκε την πόλη των Αθηνών να έχουν όλες οι κοπέλες το ίδιο τέλος με την Ηριγόνη.

 

Έτσι αυτές παραφρόνησαν και σαν την Ηριγόνη άρχισαν να απαγχονίζονται. Οι Αθηναίοι απεγνωσμένοι πήγαν για χρησμό στο Μαντείο των Δελφών όπου πήραν την απάντηση πως για να σταματήσει η τρέλα των κοριτσιών θα έπρεπε να θάψουν των Ικάριο και την Ηριγόνη, να βρουν τους δολοφόνους και να θεσπίσουν εορτασμούς προς τιμήν των δύο θυμάτων.
 

Κατά τους εορτασμούς θα θυσίαζαν σε αυτούς τα πρώτα τσαμπιά με σταφύλια και θα τελούσαν την εορτή της «εώρας», στην οποία όπως μαθαίνουμε από τον Αθήναιο νέες κοπέλες έκαναν κούνια από τα δέντρα και τραγουδούσαν ένα τραγούδι που το έλεγαν «αλήτιν». («ην δε και επι ταις εωραις τις επ' Ηριγόνη, ην και αλήτιν λέγουσιν, ωδή.»)

Άπό αυτή την παράδοση ξεκινά στην Αττική η λατρεία του θεού Διονύσου και συγκεκριμένα στον Δήμο Ικαρίας λατρευτικό κέντρο του οποίου είναι ο εν λόγω αρχαιολογικός χώρος. Από εκεί ξεκινούν και καθιερώνονται τα Διονύσια τα «εν άγροις» που τελούνται κάθε χρόνο στην καρδιά του χειμώνα στον Αττικό μήνα Ποδειδεών.

 

Είναι γνωστό πως το θέατρο έχει τις ρίζες του στην Αττική κωμωδία και τραγωδία η οποία με την σειρά της πηγάζει απ’ ευθείας από τον Διθύραμβο. Ο διθύραμβος είναι λατρευτικό λυρικό άσμα προς τιμήν του Διονύσου. Σε αυτόν άδει ομάδα ανδρών ή παίδων υπό συνοδεία αυλού. Δύο σημαντικά γεγονότα οδήγησαν στην εξέλιξη του διθυράμβου που γέννησε το φαινόμενο της τραγωδίας.

Το πρώτο γεγονός είναι εξέλιξη του διθυράμβου από αποκλειστικά λατρευτικό άσμα με θεματολογία τον Διόνυσο σε ξεχωριστό λυρικό/καλλιτεχνικό είδος. Αυτή η εξέλιξη οφείλεται σύμφωνα με την παράδοση στον ποιητή Αρίωνα ο οποίος την εποχή του Τυράννου Περίανδρου στην Κόρινθο ανέπτυξε τα λατρευτικά χορικά άσματα, δίνοντας τους τίτλους και εισάγοντας τον χορό των σατύρων.
 

Το δεύτερο κορυφαίο γεγονός είναι φυσικά η δημιουργία της ίδιας της τραγωδίας σύμφωνα με την παράδοση από τον Θέσπι. Ο Θέσπις ήταν αυτός που ξεχώρισε πρώτη φορά ένα μέλος του χορού ( πιθανότατα τον ίδιο ), και παρέμβαλε στο διθυραμβικό άσμα του χορού , άλλο μέλος. Ο εξάρχων λοιπόν του χορού που φορούσε προσωπείο αρχίζει με τον Θέσπι διάλογο με τον χορό – αποκρίνεται δηλ στον χορό – και έτσι γεννιέται ο πρώτος υποκριτής/ηθοποιός έτσι γεννιέται η πρώτη τραγωδία.
 

Είναι γνωστό πως η πρώτη τραγωδία του Θέσπι σύμφωνα με την παράδοση «ανέβηκε» στα μεγάλα ή «εν άστυ» Διονύσια κατά την 61η Ολυμπιάδα, αυτό όμως που είναι λιγότερο γνωστό και σχετίζεται με το θέμα μας είναι πως ο Θέσπις ήταν από τον Δήμο Ικαρίας της Αττικής και πριν ακόμα ανεβάσει την πρώτη τραγωδία του  στα μεγάλα Διονύσια, είχε ξεκινήσει αυτό το «είδος» από τις εορτές του δήμου του, στα μικρά Διονύσια, λατρευτικό κέντρο του οποίου δήμου με θέατρο είναι ο αναφερόμενος εδώ αρχαιολογικός χώρος.