Παρασκευή 28 Ιουλίου 2023

Η αγάπη και ο έρωτας είναι παιδιά της ελευθερίας.

Ο έρωτας βασίζεται στην ισότητα, στην ελευθερία, στον θαυμασμό και στον σεβασμό.

Αν τα θεμέλια του είναι χτισμένα στην υποταγή και στην απώλεια της ακεραιότητας του ενός από τους δυο, τότε είναι μαζοχιστική εξάρτηση, όπως κι αν εκλογικεύεται ή παρουσιάζεται η σχέση.

Μέσα από τις σχέσεις συμβιβασμού, βρίσκουμε μια εύθραυστη ασφάλεια. Επιλέγουμε να θυσιάσουμε τον εαυτό μας και την ατομικότητα μας για να μην είμαστε μόνοι.

Χαρίζουμε απλόχερα την ελευθερία μας για να περιοριστούμε σε κάλπικα δεσμά σταθερότητας.

Η σταθερότητα όμως ως έννοια αποτελεί από μόνη της μια πλάνη. Τίποτα δεν είναι σταθερό και τίποτα δεν κρατάει για πάντα.

Τα πάντα μεταβάλλονται, κάθε στιγμή, μέσα στους κύκλους του χρόνου.

Την ασφάλεια την συναντάμε μέσα από την παρουσία μας στο τώρα, μέσα από το γνώθι σαυτόν, μέσα από την αυθόρμητη έκφραση, χτίζοντας έτσι αληθινές σχέσεις, πρώτα με τον εαυτό μας κι έπειτα με άλλους.

Υπάρχουν πολλοί κίνδυνοι στον έρωτα, καθώς είναι πολλές οι μάσκες της αγάπης.

Ο σαδισμός, ο οποίος εμφανίζεται συχνά με το πρόσωπο του έρωτα, προκειμένου να κυριαρχήσει κάποιος πάνω σε κάποιον άλλον. Έτσι ώστε να μπορεί να ισχυριστεί, κυρίως στον εαυτού του, πως ενεργεί καθ´αυτόν τον τρόπο υπό το πρόσχημα της αγάπης. Εξυπηρετεί ως μια λύση στο πρόβλημα της παροδικότητας, πλάθοντας την ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας, με το ξεπέρασμα των όριων της ανθρώπινης ύπαρξης. Προσπαθώντας να πιαστούμε από το απατηλό αίσθημα της απόλυτης ισχύς, ως επανάσταση στην πραγματικότητα της τόσο εύθραυστης υπόστασης μας.

Η ευαρέσκεια, ο ουσιαστικός παράγοντας της επιθυμίας και της αναζήτησης του έρωτα, είναι η απόλαυση των συναισθημάτων που μας κάνουν να νιώθουμε όμορφα και αρεστοί. Ο ένας βλέπει στον άλλον εκείνο το πρόσωπο που μπορεί να καλύπτει τις συναισθηματικές και σωματικές του ανάγκες. Δεν είναι όμως αγάπη όταν το πρόσωπο που έχουμε δίπλα μας αποτελεί ένα μέσο ως προς την ικανοποίηση των αναγκών μας.

Η πραγματική αγάπη δεν έγκειται στο τι θα πάρω, αλλά στο τι θα δώσω.

Ακόμα και στην προσφορά όμως υποβόσκει ικανοποίηση, αν προσφέρουμε κάτι σε κάποιον, όπως τον χρόνο μας, αν επενδύσουμε με οποιονδήποτε τρόπο πάνω του, γίνεται κατά κάποιον τρόπο κομμάτι μας. Αναπτύσσεται αγάπη διότι βλέπουμε, με την πάροδο του χρόνου, στον άνθρωπο που έχουμε δίπλα μας, ένα μέρος του εαυτού μας.

Η αληθινή αγάπη είναι να προσφέρεις, δίχως να προσμένεις αντάλλαγμα.

Η αληθινή αγάπη είναι να σέβεσαι την ατομικότητα και τα όρια του άλλου.

Η αληθινή αγάπη είναι ένα από τα πιο σημαντικά συστατικά της ευτυχίας.

Όχι γιατί κάποιος απλά μας κάνει να νιώθουμε καλά με τον εαυτό μας.

Όχι γιατί βλέπουμε την αντανάκλαση μας σε αυτόν.

Όχι γιατί μπορούμε να κυριαρχήσουμε πάνω του.

Όχι η αγάπη με την μορφή κατοχής κάποιου άλλου, αλλά η αγάπη ως μέσο ένωσης.

Όταν δεν υπάρχει ένωση, τότε ο έρωτας, το σεξ, αποκτούν ψυχαναγκαστικό χαρακτήρα και καταλήγουν να αναλώνονται όπως ένα τσιγάρο, ένα ποτό, ένα ναρκωτικό, τα οποία δεν προσφέρουν καμία ιδιαίτερη γεύση εν τέλει, αλλά μας ωθούν ολοένα και πιο μακρυά από τον εμάς τους ίδιους.

Να τολμάμε να βλέπουμε καθαρά ποιοι είμαστε και να αλλάζουμε ότι χρίζει βελτίωσης, για να μπορούμε να χτίζουμε σχέσεις πραγματικής αγάπης.. Ώστε να μην προδίδουμε την ψυχή μας, αλλά και να μην πληγώνουμε άλλους..

Η ανθρώπινη καρδιά δεν είναι φτιαγμένη για ερωτικούς αιφνιδιασμούς, όσο και αν το θεωρούμε φυσιολογικό να σπάει, να μαζεύουμε τα κομμάτια της, να τα κολλάμε κι από την αρχή ξανά..

Η ιδεώδης κατάσταση της καρδιάς μας είναι η συναισθηματική σταθερότητα.

Εκεί ανθίζει η αγάπη.

Προς τα εκεί να θέσουμε στόχο να πορευτούμε. Εκεί να βρεθούμε. Εκεί να υπάρχουμε!

Για ένα ταξίδι, με κατάλληλο συνοδοιπόρο. Δυο ψυχές μαζί, που θα μπορούν να υψωθούν πάνω από την σκόνη της καθημερινότητας. Μια σχέση που θα μας οδηγήσει, μέσα από την απελευθέρωση, πιο κοντά στον εαυτό μας.. στην αυτοπραγμάτωση!

Η αγάπη και ο έρωτας είναι παιδιά της ελευθερίας.

Ελευθερία.. «παρά τό ἐλεύθειν ὅπου ἐρᾶ τίς». Να πράττουμε εν γένει σύμφωνα με ό,τι μας γεννά έρωτα στην ψυχή. Να πηγαίνουμε εκεί που αγαπάμε…

Ω εαυτέ μου! ω ζωή

Ένας Ταξιδευτής σκέψεων και χρόνων—ειρήνης και πολέμων,

Νεότητας από καιρό εξοδεμένης, και μέσης ηλικίας που ξεπέφτει,
(Όπως ο πρώτος τόμος μιας ιστορίας που μελετήθηκε κι αφέθηκε στην άκρη, και αυτός εδώ ο δεύτερος,
Τραγούδια, αποκοτιές, καιροσκοπίες, που πάνε για να κλείσουν,)
Αργοπορώντας μια στιγμή, εδώ και τώρα, σ’ Εσένα αγνάντια Εγώ γυρίζω,
Όπως στο δρόμο, ή σε μια πόρτα κουφωτή, τυχόν, ή παραθύρι ανοιχτό,
Στέκοντας, χαμηλώνοντας, γυμνώνοντας την κεφαλή μου, ειδικά Εσένα χαιρετώ,
Να σύρω και να σφίξω την Ψυχή σου, για μια φορά, αδιάρρηκτα με τη δική μου,
Κι έπειτα να ταξιδέψω, να ταξιδέψω εμπρός.
Ω Εαυτέ μου! Ω Ζωή!

Ω εαυτέ μου! ω ζωή!… των ερωτημάτων αυτών που επαναλαμβάνονται•
Των ατελείωτων τρένων των απίστων— πόλεων έμπλεων με τους ανόητους•
Του εαυτού μου αδιάκοπα που μέμφεται τον εαυτό μου, (καθώς ποιός περισσότερο ανόητος από εμένα, και ποιός περισσότερο άπιστος;)
Ματιών που μάταια ποθούν το φως— των επονείδιστων στόχων—του αγώνα που αέναα ξαναρχίζει,
Των φτωχών εκβάσεων των πάντων— των βραδυκίνητων και ρυπαρών όχλων που βλέπω γύρω μου•
Των αδειανών και άχρηστων χρόνων της αδράνειας— με τον αδρανή εμένα συνυφασμένων,

Το ερώτημα, ω εαυτέ μου! τόσο λυπητερό, επανέρχεται—Τί το καλό μέσα σε αυτά, ω εαυτέ μου, ω ζωή;

Απάντηση:

Ότι είσαι εδώ—ότι ζωή υπάρχει, και ταυτότητα•
Ότι το παντοδύναμο παιχνίδι συνεχίζεται, και συ μπορείς να συνεισφέρεις μια στροφή.

Walt Whitman

Ο ανικανοποίητος άνθρωπος είναι επικίνδυνος

Ο τελικός σκοπός όμως είναι να κινηθείς από το συναίσθημα στο είναι. Και αν ο επιστήμονας έχει την ικανότητα να χρησιμοποιεί το κεφάλι του σε ό,τι αφορά τον αντικειμενικό κόσμο, να χρησιμοποιεί την καρδιά του, σε ό,τι αφορά τις διαπροσωπικές σχέσεις και να χρησιμοποιεί το είναι του, σε ό,τι αφορά την ύπαρξη, τότε είναι ένας τέλειος άνθρωπος.

Το όραμά μου για τον καινούργιο άνθρωπο είναι ο τέλειος άνθρωπος, με την έννοια ότι λειτουργούν και οι τρεις αυτές διαστάσεις, χωρίς να αντιτίθεται η μία στην άλλη, αλλά συμπληρώνοντας η μία την άλλη.

Ο τέλειος άνθρωπος θα δημιουργήσει έναν τέλειο κόσμο. Ο τέλειος άνθρωπος θα δημιουργήσει έναν κόσμο επιστημόνων, έναν κόσμο ποιητών, έναν κόσμο στοχαστών.

Η προσέγγισή μου είναι ότι και τα τρία αυτά κέντρα πρέπει να λειτουργούν σε κάθε άνθρωπο, επειδή κάθε άτομο είναι ένας κόσμος από μόνο του. Και αυτά τα κέντρα βρίσκονται μέσα στο άτομο, όχι μέσα στην κοινωνία. Γι’ αυτό, επικεντρώνομαι στο άτομο. Αν μπορώ να αλλάξω το άτομο, αργά ή γρήγορα ο κόσμος θα ακολουθήσει. Θα ακολουθήσει, επειδή θα δει την ομορφιά του καινούργιου ανθρώπου.

Ο καινούργιος άνθρωπος δεν είναι μόνο έξυπνος στην αριθμητική. Μπορεί επίσης να απολαμβάνει και να συνθέτει μουσική. Μπορεί να χορεύει, μπορεί να παίξει κιθάρα, πράγμα που είναι τρομερό χαλαρωτικό για το κεφάλι του, επειδή το κεφάλι δεν λειτουργεί.

Και ο καινούργιος άνθρωπος δεν είναι μόνο από την καρδιά. Αυτές είναι στιγμές που μπαίνει ακόμα βαθύτερα και απλώς υπάρχει. Αυτή η πηγή του είναι σου είναι το ίδιο το κέντρο της ζωής σου. Αγγίζοντάς το, ανανεώνεσαι. Όλες οι ενέργειες της καρδιάς σου και του κεφαλιού σου θα πολλαπλασιαστούν τρομερά, επειδή θα παίρνεις καινούργια ενέργεια κάθε μέρα, κάθε στιγμή.

Για την ώρα, ακόμα και μεγάλοι επιστήμονες, όπως ο Αϊνστάιν, χρησιμοποιούν μόνο ένα μέρος του δυναμικού τους. Τι να πεις για τους συνηθισμένους ανθρώπους. Εκείνοι δεν φτάνουν ποτέ πέρα από ένα πολύ μικρό μέρος.

Αν όλα αυτά τα τρία κέντρα λειτουργούν μαζί, ο άνθρωπος θα είναι σε θέση να λειτουργεί εκατό τοις εκατό. Μπορούμε στ’ αλήθεια να δημιουργήσουμε ένα παράδεισο πάνω σ’ αυτή τη γη. Είναι στο χέρι μας. Απλώς λίγη προσπάθεια, λίγο θάρρος και δεν χρειάζεται τίποτα περισσότερο.

Ο κόσμος πρέπει να είναι επιστημονικός για όλη την τεχνολογία, για όλες τις ανέσεις. Ο κόσμος πρέπει να είναι ποιητικός, αλλιώς ο άνθρωπος γίνεται απλώς ένα ρομπότ.

Το κεφάλι είναι ένα κομπιούτερ. Χωρίς την ποίηση και τη μουσική και το χορό και το τραγούδι, αυτό που κάνει το κεφάλι σου μπορεί να γίνει κι από ένα κομπιούτερ και μάλι στα πιο αποτελεσματικό και χωρίς λάθη.

Η καρδιά είναι μια εντελώς διαφορετική διάσταση. Είναι η εμπειρία και η έκφραση της ομορφιάς και της αγάπης. Αυτό όμως δεν είναι το παν.

Αν δεν φτάσεις στο ίδιο σου το κέντρο, θα παραμένεις ανικανοποίητος. Και ο ανικανοποίητος άνθρωπος είναι επικίνδυνος, επειδή θα κάνει τα πάντα για να γλιτώσει από την έλλειψη ικανοποίησης,

Ο άνθρωπος που γνωρίζει τον εαυτό του και το κέντρο του είναι ο πιο πλούσιος άνθρωπος.

Για την ακρίβεια, εκεί ακριβώς βρίσκεται το δικό σου βασίλειο, εκεί είσαι θεός. Κατά βάθος, όταν είσαι κεντραρισμένος μέσα στο είναι σου, γίνεσαι αυτοκράτορας.

Η παιδεία των ελεύθερων ανθρώπων

«Είναι φανερό ότι υπάρχει λοιπόν κάποιο είδος παιδείας με την οποία πρέπει να μορφώσουμε τους νέους, όχι επειδή είναι χρήσιμη ούτε αναγκαία αλλά επειδή είναι ωραία (καλὴν) και ταιριάζει σε ελεύθερους ανθρώπους.» -Αριστοτέλης, Πολιτικά 1338a31-33

Το ζήτημα της παιδείας των νέων ο Αριστοτέλης θα το θίξει στα Πολιτικά του, όπως και ο δάσκαλός του, Πλάτωνας, προτείνει το δικό του εκπαιδευτικό σύστημα στην Πολιτεία του. Είναι φανερό ότι η εκπαίδευση είναι πολιτικό ζήτημα. Οι πολίτες που απαρτίζουν την πόλη είναι γέννημα του πολιτεύματος και αυτό με τη σειρά του καθορίζει και την παιδεία, ανάλογα με τον σκοπό. Ο Αριστοτέλης, προτού θέσει ερωτήματα (κατά την προσφιλή του μέθοδο) στην αρχή του Θ΄ βιβλίου, ορίζει τις παραμέτρους όπου θα κινηθεί. Θα μιλήσει για την παιδεία και έργο του νομοθέτη είναι να προετοιμάσει τους μελλοντικούς πολίτες να επιτύχουν τον ατομικό αλλά και τον συλλογικό σκοπό των ελεύθερων ανθρώπων. Για τον συγγραφέα, ο σκοπός είναι ένας: η ευδαιμονία. Η ελευθερία είναι προϋπόθεσή της. Αυτή θα αποτελέσει την αφετηρία όλης της θεωρίας της παιδείας κατά τον Αριστοτέλη, ο οποίος παρατηρεί την ασυνέπεια των νομοθετών ως προς τους στόχους της παιδείας:

«Αυτοί λοιπόν από τους Έλληνες που θεωρούνται ότι πολιτεύονται με άριστο τρόπο και αυτοί από τους νομοθέτες που εγκατέστησαν αυτά τα πολιτεύματα δεν φαίνεται να τα έχουν συντάξει έχοντας στόχο τον άριστο σκοπό ούτε οι νόμοι και η παιδεία τους είχαν στόχο όλες τις αρετές, αλλά έκλιναν εμφανώς σε εκείνες που φαινόταν χρήσιμες για να αποκτήσουν περισσότερα αγαθά. Γι’ αυτό δεν πρέπει να θεωρούμε την πόλη ευδαίμονα ούτε να επαινούμε τον νομοθέτη επειδή προετοίμασε τους πολίτες να κυριαρχήσουν στους γείτονές τους.» -Αριστοτέλης, Πολιτικά 1333b6-11

Ως εκ τούτου, η αριστοτελική πρόταση για την παιδεία έχει στόχο μόνο τους ελεύθερους πολίτες (εκείνους που δεν βρίσκονται σε πόλεμο ή δεν έχουν υποδουλωθεί σε άλλους). Το τρίπτυχο ελευθερία-παιδεία -ευδαιμονία καθορίζει τη σκέψη του φιλοσόφου. Τώρα, μπορεί να επαναπροσδιορίσει τα ερωτήματά του: Ποιος είναι ο σκοπός της παιδείας εν γένει; Η διάνοια ή το ήθος; Τα χρήσιμα για τη ζωή, εκείνα που συντείνουν στην αρετή ή τα περιττά; Ακόμη και τα χρήσιμα υπόκεινται στην αριστοτελική κριτική:

«Είναι σαφές λοιπόν ότι από τα χρήσιμα πρέπει να διδάσκονται όσα είναι αναγκαία για τη ζωή. Από αυτά τώρα δεν πρέπει να διδάσκονται όλα (γιατί είναι φανερό ότι τα έργα διακρίνονται σε εκείνα που αρμόζουν σε ελεύθερους πολίτες και σε εκείνα που ταιριάζουν σε μη ελεύθερους) και από τα χρήσιμα ο πολίτης θα πρέπει να συμμετέχει σε όσα δεν τον κάνουν βάναυσο. Γιατί βάναυσο έργο και βάναυση τέχνη και μάθηση είναι όσα καθιστούν άχρηστο το σώμα των ελεύθερων ή την ψυχή ή τη διάνοια, ως προς τη χρήση και πράξη της αρετής.» -Αριστοτέλης, Πολιτικά 1337b4-12

Στο σημείο αυτό ο Αριστοτέλης θα καταγράψει τα μαθήματα που συνήθως διδάσκονταν στην αρχαία ελληνική εκπαίδευση, προκειμένου να εξετάσει τη χρησιμότητά τους. Τα μαθήματα που αναφέρονται είναι «γράμματα καὶ γυμναστικὴν καὶ μουσικὴν καὶ τέταρτον ἔνιοι γραφικήν». Ο συγγραφέας γνωρίζει πού θέλει να καταλήξει και προσποιείται άγνοια για τη χρησιμότητα της διδασκαλίας της μουσικής:

«Τη γραμματική και τη γραφική οι παλαιότεροι τις εισήγαγαν στην παιδεία, επειδή είναι χρήσιμες στη ζωή και μάλιστα για πολλά πράγματα και τη γυμναστική, επειδή συντελεί στην ανδρεία. Για το μάθημα της μουσικής θα μπορούσε να αναρωτηθεί κάποιος, γιατί σήμερα οι περισσότεροι τη χρησιμοποιούν επειδή είναι ευχάριστη. Εκείνοι λοιπόν από παλιά την είχαν εντάξει στην παιδεία, επειδή η ίδια η φύση επιζητεί, όπως έχουμε πει πολλές φορές όχι μόνο να εργάζεται κανείς με ορθό τρόπο αλλά να είναι σε θέση να περνά τον ελεύθερό του χρόνο ωραία. Αυτή είναι η πρώτη αρχή όλων των πραγμάτων. Αφού και τα δύο είναι χρήσιμα, περισσότερο όμως είναι προτιμότερο να έχουμε ελεύθερο χρόνο από την εργασία, επομένως πρέπει να ερευνήσουμε πώς θα περνάμε τον ελεύθερό μας χρόνο.» -Αριστοτέλης, Πολιτικά 1337b25-35

Το «πρόβλημα» του ελεύθερου χρόνου ανήκει στην εκπαίδευση των ελεύθερων ανθρώπων και αντιμετωπίζεται ως ζητούμενο της παιδείας. Τελικά, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, η μόρφωση των νέων δεν πρέπει να περιλαμβάνει απλώς τα αναγκαία και τα χρήσιμα αλλά και τα «περιττά». Εκείνα που ομορφαίνουν την καθημερινότητά μας και δίνουν αξία στον χρόνο μας. Δηλαδή στη ζωή μας.

Ο Αριστοτέλης και η βουλευτική εξουσία

Ο τρόπος λειτουργίας των τριών εξουσιών – βουλευτική, νομοθετική, εκτελεστική – ως καταμερισμός των καθηκόντων για τη διασφάλιση της ορθής διαχείρισης των δημόσιων ζητημάτων, δε θα μπορούσε να μην είναι αλληλένδετος με την ποιότητα και τη φιλοσοφία του εκάστοτε πολιτεύματος. Αν θεωρήσουμε ότι το πολίτευμα είναι ο τρόπος οργάνωσης της πολιτείας, τότε ο διαχωρισμός των επιμέρους εξουσιών και οι αρμοδιότητες που προκύπτουν σε συνδυασμό με το πλέγμα των διαφοροποιήσεων που εντοπίζονται από περίπτωση σε περίπτωση, δεν είναι τίποτε άλλο από τον αντίκτυπο των διαφορών που έχουν τα πολιτεύματα μεταξύ τους και που φυσικά θα ήταν αδύνατο να μην είναι ορατές μέσα στην ίδια τη δομή τους. Με άλλα λόγια ο τριμερής διαχωρισμός της εξουσίας νοείται αλλιώς στη δημοκρατία κι αλλιώς στην ολιγαρχία – και κατ’ επέκταση αλλιώς στην αριστοκρατία και την πολιτεία: «Κάθε πολίτευμα διαθέτει τρία στοιχεία των οποίων τη σκοπιμότητα για το καθένα οφείλει να εξετάζει ο σπουδαίος νομοθέτης. Αν αυτά λειτουργούν σωστά, και το πολίτευμα οπωσδήποτε λειτουργεί σωστά. Στο βαθμό, πάλι, που παρατηρούνται διαφορές στο καθένα από αυτά, διαφέρουν και τα πολιτεύματα μεταξύ τους».

Η βουλευτική εξουσία είναι το σώμα που πρέπει να πάρει τις κρίσιμες αποφάσεις, οι οποίες, εν πολλοίς, θα χαράξουν την πορεία της πόλης. Είναι οι επιλογές στα φλέγοντα ζητήματα της πολιτικής επικαιρότητας που θα έχουν καθοριστική σημασία για το μέλλον: «Το βουλευτικό αποφασίζει για πόλεμο και ειρήνη, για σύναψη συμμαχιών και διάλυσή τους, για νόμους, για ποινές θανάτου, εξορίας και δήμευσης και τέλος για εκλογές αρχόντων και για απόδοση των ευθυνών τους». Το ζήτημα είναι ποιοι ακριβώς θα αποτελούν το βουλευτικό σώμα, ποιοι δηλαδή θα συμμετέχουν στη λήψη τόσο σπουδαίων αποφάσεων: «Αναγκαστικά έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν ή όλοι οι πολίτες για όλα αυτά ή μερικοί μόνο για όλα (π.χ. μία μόνο αρχή, ή περισσότερες ή διάφορες αρχές να αποφασίζουν για διάφορα ζητήματα) ή όλοι για μερικά θέματα ή κάποιοι για κάποια θέματα». Κι εδώ ακριβώς έγκειται ο εντοπισμός των προθέσεων του εκάστοτε πολιτεύματος που είτε επιδιώκει την καθολική συμμετοχή των πολιτών είτε αξιώνει τον αποκλεισμό κάποιων. Είναι προφανές ότι όσο περισσότερα εμπόδια προβάλλει στη λαϊκή συμμετοχή τόσο πιο ολιγαρχικά κινείται.

Μια γνήσια δημοκρατία οφείλει όχι να επιτρέπει, αλλά να επιδιώκει, θα λέγαμε να εξασφαλίζει, τη συμμετοχή όλων: «Γνώρισμα της δημοκρατίας είναι να αποφασίζουν όλοι για όλα τα ζητήματα ανεξαιρέτως, καθώς την ισότητα αυτή επιδιώκει ο λαός». Το ζήτημα είναι με ποιο τρόπο θα μπορούσε να επιτευχθεί αυτό, αφού «υπάρχουν πολλοί τρόποι να αποφασίζουν όλοι». Ο Αριστοτέλης παρατηρώντας τη δομή και τη λειτουργία των δημοκρατικών συστημάτων καταγράφει τέσσερις τρόπους που επιτυγχάνεται η λαϊκή συμμετοχή: «Ένας είναι να αποφασίζουν οι πολίτες εκ περιτροπής και όχι όλοι μαζί σε σώμα». Φέρνοντας ως παράδειγμα το πολίτευμα του Τηλεκλέους του Μιλησίου καταδεικνύει έναν τρόπο διοίκησης που λειτουργεί περισσότερο αντιπροσωπευτικά, που όμως σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να συγχέεται με τα σύγχρονα δεδομένα, αφού εκ περιτροπής το ρόλο του αντιπροσώπου θα τον έπαιζαν όλοι οι πολίτες. Είναι η δημοκρατία που χωρίς να αποκλείει κανέναν από τις πολιτικές αποφάσεις τελικά αποφασίζει μάλλον μειοψηφικά, καθώς η κάθε μεμονωμένη απόφαση αφορά τους πολίτες που συμμετέχουν στη διαμόρφωσή της. Αυτό που μένει είναι η διασφάλιση της ορθής επιλογής στην αναλογία των συμμετεχόντων (οικονομική κατάσταση, καταγωγή, περιοχή διαμονής, επάγγελμα κλπ.), ώστε η απόφαση να εκφράζει πράγματι τη λαϊκή βούληση κι όχι τα συμφέροντα μιας φράξιας που έτυχε να βρεθεί σε θέση ισχύος.

Ο δεύτερος τρόπος εξασφάλισης της λαϊκής συμμετοχής που εντοπίζει ο Αριστοτέλης αφορά την απόλυτη συμμετοχή των πολιτών σε συγκεκριμένα ζητήματα και πέρα αυτών να αποφασίζουν αρμόδιοι είτε αιρετοί είτε κληρωτοί: «Άλλος τρόπος είναι να συνέρχονται όλοι σε σώμα, μόνο για να εκλέγουν τους άρχοντες, να νομοθετούν, να αποφασίζουν για πόλεμο και ειρήνη, και να διεξάγουν τη διαδικασία της απόδοσης των ευθυνών στους άρχοντες. Για όλα τα άλλα ζητήματα αποφασίζουν οι αρμόδιοι για το καθένα άρχοντες, που είναι αιρετοί από όλους τους πολίτες ανεξαιρέτως, ή κληρωτοί». Στο ίδιο περίπου μήκος κύματος κινείται και ο τρίτος τρόπος λήψης των αποφάσεων μιας δημοκρατικά οργανωμένης πόλης: «Άλλος τρόπος είναι να συνέρχονται όλοι οι πολίτες για τα αξιώματα και τις λογοδοσίες των αρχόντων και με σκοπό να διαβουλεύονται για ζητήματα πολέμου και συμμαχιών, τα άλλα όμως θέματα να τα ρυθμίζουν αιρετές αρχές, όσες απαιτούνται, και τέτοιες είναι όσες ανατίθενται κατ’ ανάγκη σε εκείνους που γνωρίζουν να ασκούν εξουσία». Και οι δύο αυτές περιπτώσεις αφορούν την πραγμάτωση της άμεσης δημοκρατίας, που όμως, κυρίως για λόγους λειτουργικότητας, εναποθέτει αρμοδιότητες σε εκλεγμένους – εξασφαλίζοντας καθολικό δικαίωμα ψήφου – ή σε κληρωτούς, θεωρώντας ότι όλοι οι πολίτες είναι σε θέση να διεκπεραιώσουν ορθά τα δημόσια ζητήματα.

Ως προς την τέταρτη περίπτωση εξασφάλισης της συμμετοχικότητας στη λήψη των αποφάσεων ο Αριστοτέλης είναι ξεκάθαρος: «Τέταρτος τρόπος είναι να συγκεντρώνονται και να διαβουλεύονται όλοι για όλα, οι δε άρχοντες να μην αποφασίζουν για τίποτε, αλλά μόνο να προτείνουν προς έγκριση ή μη». Κι αν αυτός ο τελευταίος τρόπος φαίνεται ότι εξασφαλίζει την απόλυτη συμμετοχή, δίνει δηλαδή την εντύπωση της ιδανικότερης δημοκρατικής εκδοχής, η εικόνα αυτή γκρεμίζεται αμέσως από τις συνακόλουθες διευκρινίσεις: «Με τον τρόπο αυτό διοικείται το τελευταίο είδος δημοκρατίας στις μέρες μας, το οποίο υποστηρίζουμε ότι είναι ανάλογο με τη δυναστευτική ολιγαρχία και την τυραννική μοναρχία».

Πρόκειται για τη στρεβλή δημοκρατία των ψηφισμάτων και των δημαγωγών, τη δημοκρατία που απαξιώνει το δημόσιο συμφέρον αντικαθιστώντας το με τα συμφέροντα της κάθε συντεχνίας που προσπαθεί να επιβληθεί. Είναι η περίπτωση που οι νόμοι ατροφούν καθιστώντας φαινομενικά το λαό κυρίαρχο, ενώ στην πραγματικότητα τα ηνία τα έχουν οι ρήτορες που αποσκοπούν στην εξυπηρέτηση ιδίων συμφερόντων. Η ακύρωση του νόμου είναι η υπονόμευση της ελευθερίας, αφού η ελευθερία δεν μπορεί να νοηθεί ως κάτι αποκομμένο απ’ το δημόσιο συμφέρον. Η ελευθερία αναγκαστικά ταυτίζεται με το νόμο ως κατοχύρωση του λαϊκού συμφέροντος. Η αξιοκρατία, η αξιοπρέπεια της καθημερινής διαβίωσης, η πολιτική εντιμότητα, η φερεγγυότητα των πολιτικών προσώπων, η διαφάνεια, με δυο λόγια η διασφάλιση της συλλογικής ευημερίας αποτελούν αναφαίρετα δικαιώματα του πολίτη. Η ελευθερία δεν είναι τίποτε άλλο από την κατοχύρωση αυτών των δικαιωμάτων. Η δημοκρατία οφείλει να προασπίσει τη συμμετοχή του λαού στη λήψη των αποφάσεων μόνο με την προϋπόθεση της εκ των προτέρων διασφάλισης της ομαλής λειτουργίας των θεσμών. Η λαϊκή συμμετοχή που επιφέρει την κατάλυση των θεσμών δεν είναι παρά η στρέβλωση, δηλαδή η δημοκρατική επίφαση που θα δώσει το άλλοθι στην ασυδοσία. Κι αυτός, κατά τον Αριστοτέλη, είναι ο πιο επαίσχυντος λαϊκισμός.

Από την άλλη, ενώ είναι δεδομένο ότι οι ολιγαρχίες θέλουν να περιορίσουν τη λαϊκή συμμετοχή στις αποφάσεις, πρέπει να καταστεί σαφές ότι κάθε περιορισμός δε συνεπάγεται αυτομάτως και ολιγαρχία. Όταν το βουλευτικό σώμα διαμορφώνεται με κριτήριο το εισόδημα, έχει μεγάλη σημασία το ύψος του εισοδήματος που τίθεται ως αναγκαία προϋπόθεση. Όταν είναι μέτριο επιτρέποντας τη συμμετοχή των περισσότερων, οι οποίοι σε κάθε περίπτωση εφαρμόζουν και δεν καταπατούν το νόμο, και ταυτόχρονα διασφαλίζεται η συμμετοχή όλων όσων θα αποκτήσουν αυτό το εισόδημα ανεξαρτήτως καταγωγής ή πρότερης οικονομικής κατάστασης «η ολιγαρχία αυτού του είδους πλησιάζει την πολιτεία, επειδή διέπεται από μέτρο». Είναι η πάγια θέση της αριστοτελικής μεσότητας, που θέλει τη μεσαία τάξη κυρίαρχο και ρυθμιστή της πολιτικής κατάστασης: «Όταν όμως δε μετέχουν όλοι στο βουλευτικό σώμα, αλλά αυτοί που εκλέγονται, ασκούν την εξουσία σύμφωνα με το νόμο, όπως και στην προηγούμενη περίπτωση, τότε το πολίτευμα είναι ολιγαρχικό».

Το γεγονός ότι αυτοί που μετέχουν στο βουλευτικό σώμα εκλέγονται, για τον Αριστοτέλη, δεν αλλάζει την ουσία της ολιγαρχικής λογικής που δρα με τη μέθοδο του αποκλεισμού. Εξάλλου δε διευκρινίζεται αν το δικαίωμα της ψήφου είναι καθολικό ή υπάρχουν κι εκεί κριτήρια αποκλεισμού που από θέση αρχής καθιστούν τους εκλεγμένους λιγότερο δημοφιλείς. Το σίγουρο είναι ότι αυτή παρουσιάζεται ως ήπια εκδοχή της ολιγαρχίας, αφού δεν καταλύει απόλυτα τη λαϊκή βούληση και σέβεται το νόμο. Τα πράγματα σκληραίνουν στην περίπτωση που ο λαός αποκλείεται σχεδόν απόλυτα από τη συγκρότηση του βουλευτικού σώματος και ο νόμος απαξιώνεται από τη βούληση των ισχυρών: «Όταν ωστόσο τα ίδια τα μέλη του βουλευτικού εκλέγουν μόνο τους εαυτούς τους και όταν ισχύει κληρονομική διαδοχή του αξιώματος από τον πατέρα στο γιο και είναι αυτοί υπεράνω των νόμων, τότε πρόκειται για ολιγαρχική πολιτειακή οργάνωση σε υπερθετικό βαθμό». Σε κάθε περίπτωση, είτε από το δρόμο της δημοκρατίας είτε από το δρόμο της ολιγαρχίας, η ακύρωση του νόμου οδηγεί στον απόλυτο συγκεντρωτισμό, δηλαδή στην αυθαιρεσία των λίγων. Κι αυτός είναι ο δρόμος προς την τυραννία.

Όσο για τον τρόπο που διαχειρίζονται τη βουλευτική εξουσία τα πολιτεύματα της αριστοκρατίας και της πολιτείας καθίσταται σαφές ότι η λαϊκή βούληση παίζει σπουδαίο ρόλο στα καθοριστικά ζητήματα της πόλης, όμως πέρα από αυτά τις αποφάσεις τις παίρνουν αιρετοί κι όχι κληρωτοί άρχοντες: «Αντίθετα, όταν ορισμένοι αποφασίζουν για ορισμένα θέματα, όπως για παράδειγμα όλοι οι πολίτες αποφασίζουν για ζητήματα πολέμου, ειρήνης και λογοδοσίας αρχόντων, αλλά οποιοδήποτε άλλο θέμα αποφασίζουν οι άρχοντες, και αυτοί είναι αιρετοί και όχι κληρωτοί, το πολίτευμα είναι αριστοκρατία». Για μια ακόμη φορά ο Αριστοτέλης ξεκαθαρίζει ότι η αριστοκρατία νοείται μόνο ως αξιοκρατία, δηλαδή ως διαχείριση της εξουσίας από τους άριστους, και δεν έχει καμία σχέση ούτε με την καταγωγή ούτε με την υπερβολική περιουσία. Κι αυτός είναι και ο λόγος που λαός συμμετέχει ευθέως στη βουλευτική εξουσία σε ζητήματα υψίστης σημασίας όπως της ειρήνης ή του πολέμου: «Εάν, τέλος, άλλοι φορείς εξουσίας είναι αιρετοί και άλλοι κληρωτοί, και εάν είναι κληρωτοί ή άμεσα ή από τον κατάλογο εγκεκριμένων υποψηφίων, ή εάν είναι από κοινού αιρετοί ή κληρωτοί, τότε άλλα από αυτά είναι γνωρίσματα αριστοκρατικού πολιτεύματος και άλλα της πολιτείας».

Η πολιτεία, ως πολίτευμα που συνδυάζει στοιχεία και ολιγαρχικά και δημοκρατικά δε θα μπορούσε παρά να ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο και στον τρόπο αντιμετώπισης της βουλευτικής εξουσίας. Ενώ ενέχει τον αποκλεισμό μην επιτρέποντας σε όλους τη συμμετοχή (στοιχείο ολιγαρχικό), ακολουθεί τις δημοκρατικές μεθόδους της εκλογής και του κλήρου. Από την άλλη, ως πολίτευμα που δεν απέχει πολύ από την αριστοκρατία κινείται και πάλι μέσα σε δυσδιάκριτα όρια, που κι ο Αριστοτέλης δεν αναλαμβάνει να τα διαχωρίσει με πληρότητα. Το σίγουρο είναι ότι ο θεσμός των κληρωτών αξιωματούχων αντίκειται από θέση αρχής στην αριστοκρατία που θέλει την ανάδειξη των πιο άξιων. Η κλήρωση προϋποθέτει την αντίληψη της πλήρους ισότητας των πολιτών ως προς την ικανότητα διαχείρισης της εξουσίας, άποψη εκ διαμέτρου αντίθετη με την ιδεολογία της διαρκούς αναζήτησης του καλύτερου.

Αυτό που ο Αριστοτέλης προτείνει για την καλύτερη δυνατή απόδοση της βουλευτικής εξουσίας είναι η εξασφάλιση της μέγιστης δυνατής συμμετοχής στις αποφάσεις. Ορμώμενος από τη δημοκρατία της Αθήνας που παρακολουθεί, την οποία – ως γνωστόν – θεωρεί απολύτως στρεβλή, παρατηρεί ότι ο λαϊκισμός και η δημαγωγία έχουν περιθωριοποιήσει τους επιφανείς πολίτες και η απογοήτευση τους κάνει να απομακρύνονται όλο και περισσότερο απ’ τα κοινά. Από τη στιγμή που αυτοί είναι οι άνθρωποι που απέχουν, το πολίτευμα πρέπει να φροντίσει και για τη δική τους συμμετοχή. Η λύση που υποδεικνύει έρχεται από τις μεθόδους της ολιγαρχίας που επιβάλλει πρόστιμα σ’ αυτούς που αρνούνται τη συμμετοχή.

Κι ας μη βιαστεί να καταλήξει κανείς σε συμπεράσματα επειδή υποδεικνύει μεθοδεύσεις της ολιγαρχίας, αφού ο Αριστοτέλης καταφεύγει σ’ αυτή τη λύση γιατί αυτό επιβάλλουν οι συγκεκριμένες περιστάσεις. (Μην ξεχνάμε ότι στις ολιγαρχίες είχε προτείνει να αποδίδουν μισθό στους φτωχότερους για να εξασφαλίσουν τη συμμετοχή τους). Το ζήτημα είναι η συμμετοχή των περισσοτέρων και τα μέτρα που πρέπει να παρθούν είναι ανάλογα με τις περιστάσεις: «Συμφέρει στο είδος της δημοκρατίας που σήμερα θεωρείται κατ’ εξοχήν δημοκρατία (εννοώ το είδος στο οποίο ο δήμος είναι υπεράνω και των νόμων ακόμη), προκειμένου να λαμβάνονται σωστότερες αποφάσεις, να κάνει αυτό που κάνουν τα ολιγαρχικά πολιτεύματα για τη λειτουργία των δικαστηρίων (επιβάλλουν πρόστιμο σε όσους δε θέλουν να δικάζουν για να τους υποχρεώσουν να δικάζουν. Αντίθετα οι δημοκρατικοί αμείβουν με μισθό τους άπορους πολίτες)». Και συνεχίζει υποδεικνύοντας και τον τρόπο λειτουργίας της εκκλησίας του δήμου: «Αυτό προτείνω να γίνει και για τις εκκλησίες (θα αποφασίζουν σωστότερα, αν αποφασίζουν από κοινού όλοι, ο λαός μαζί με τους επιφανείς πολίτες και οι επιφανείς πολίτες μαζί με το λαό).

Όμως η ισότιμη εκπροσώπηση που πρέπει να διασφαλιστεί με τη συμμετοχή των πολλών, σε τελική ανάλυση δεν είναι τίποτε άλλο από την εκπροσώπηση όλων των συμφερόντων. Με άλλα λόγια όλες οι κοινωνικές τάξεις πρέπει να έχουν φωνή στη διαχείριση της βουλευτικής εξουσίας, αφού μόνο έτσι θα επιτευχθεί η κοινωνική πολυφωνία. Η βουλευτική εξουσία που επιτρέπει μόνο τη συμμετοχή των πλουσίων δεν μπορεί παρά να δράσει συντεχνιακά: «Συμφέρει επίσης τα μέλη του βουλευτικού να είναι αιρετά ή κληρωτά μεν, αλλά να ισχύει ισότητα ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις. Συμφέρει επίσης και στην περίπτωση που οι δημοκρατικοί ως πολυπληθέστεροι κυριαρχούν αριθμητικά ανάμεσα στους πολίτες, ή να μη δίνεται σε όλους μισθό, αλλά σε πλήθος αντίστοιχο με το πλήθος των επιφανών πολιτών, ή να αφαιρούν με κλήρο το δικαίωμα συμμετοχής σε όσους υπερβαίνουν αυτό τον αριθμό». Κι αν ο αποκλεισμός των φτωχών δημοκρατικών, προκειμένου να διασφαλιστούν οι ισορροπίες στη βουλευτική εκπροσώπηση, ξενίζει, ο Αριστοτέλης προτείνει ακριβώς το ίδιο και στην αντίθετη περίπτωση: «Αντίθετα στις ολιγαρχίες ωφελεί ή να προσθέσουν με εκλογές μερικούς απ’ το λαό στο βουλευτικό ή, όπως γίνεται σε άλλα πολιτεύματα, αφού συστήσουν ένα σώμα από πολίτες με το όνομα πρόβουλοι ή νομοφύλακες, να ασχολούνται με τα θέματα που επεξεργάστηκαν οι πρόβουλοι (γιατί έτσι ο λαός θα μετέχει στο βουλευτικό, αλλά δε θα έχει δύναμη να καταλύσει κανένα στοιχείο από το πολίτευμα)».

Οι πρόβουλοι και οι νομοφύλακες ήταν σώματα των αριστοκρατικών πολιτευμάτων. Ειδικότερα οι πρόβουλοι ήταν βουλευτικό σώμα και οι νομοφύλακες πολιτική αρχή με κύρια αρμοδιότητα να ελέγχουν την τήρηση των νόμων. Ο ίδιος ο Αριστοτέλης στο τέλος του έκτου βιβλίου των Πολιτικών του αναφέρει: «τρεις είναι οι αρχές στις οποίες μερικά πολιτεύματα αναθέτουν την ευθύνη για την εκλογή των αρχόντων, δηλαδή η αρχή των νομοφυλάκων, των προβούλων και της βουλής. Από αυτές τις αρχές εκείνη των νομοφυλάκων είναι αριστοκρατικός θεσμός, των προβούλων ολιγαρχικός και της βουλής δημοκρατικός». (1323a, 6), ενώ επίσης στο έκτο βιβλίο (1322b, 16) αναφέρει: «ονομάζονται πρόβουλοι, επειδή προβουλεύονται, ενώ όπου υπάρχει δημοκρατία, βουλή μάλλον». (1322b, 16). Πιο ξεκάθαρος όμως γίνεται στο τέταρτο βιβλίο των Πολιτικών του (1299b, 30): «Εξάλλου υπάρχουν και ειδικές αρχές σε ορισμένα είδη πολιτευμάτων, όπως η αρχή των προβούλων. Η αρχή αυτή δεν είναι δημοκρατική. Το βουλευτικό σώμα όμως είναι λαϊκό. Γιατί πρέπει να υπάρχει κάποιο όργανο το οποίο να επεξεργάζεται τα θέματα πριν από το δήμο, για να μην απασχολείται αυτός. Αν είναι ολιγάριθμο αυτό, έχει ολιγαρχικό χαρακτήρα. Οι πρόβουλοι αναγκαστικά είναι λίγοι και επομένως ο θεσμός είναι ολιγαρχικός»

Τελικά, αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία για τον Αριστοτέλη στη βουλευτική εξουσία είναι οι πολιτικές ζυμώσεις που θα προέλθουν από την ισότιμη αντιπαράθεση των αλληλοσυγκρουόμενων συμφερόντων. Η συνύπαρξη των κοινωνικών τάξεων είναι ζήτημα υψίστης σημασίας για την ευημερία της πόλης και σε καμία περίπτωση δε θα ήταν λύση η επιβολή της περιουσιακής ισότητας. Γιατί η ισότητα αυτού του είδους τείνει στην ισοπέδωση και η αξία του καθενός οφείλει να έχει και περιουσιακή υπόσταση. Αν το σύστημα της δικαιοσύνης λειτουργεί ορθά κι ανεπηρέαστα τότε ο πλούτος του καθενός θα καθρεφτίζει την αξία του, αφού δε θα υπάρχει περίπτωση καταπάτησης των περιουσιακών δικαιωμάτων του άλλου. Κι αν στ’ αλήθεια ισχύουν όλα αυτά θα είναι αδύνατο να συναντήσουμε περιπτώσεις του άμετρου πλούτου, αφού κανείς δε μπορεί να πλουτίσει άμετρα ακολουθώντας πιστά το νόμο. Εξάλλου, ακόμη κι αν ήταν δυνατό να συμβεί αυτό, ο νόμος θα μπορούσε να πάρει μέτρα ώστε να το αποτρέψει. Η πόλη που ακολουθεί το μέτρο και στον πλούτο και στη φτώχεια δεν έχει να φοβηθεί τίποτε κι όταν ο πλούτος συνοδεύεται από την αξία μπορεί να γίνει αποδεκτός. Όπως και η φτώχεια που δεν ξεπερνά τα όρια της αξιοπρέπειας. Υπό αυτές τις συνθήκες η εκπροσώπηση όλων των κοινωνικών τάξεων στη βουλευτική εξουσία και οι συγκρούσεις που αναπόφευκτα θα υπάρξουν δεν μπορούν παρά να δράσουν ευεργετικά. Γιατί θα εξισορροπήσουν τις περιουσιακές αποστάσεις. Δηλαδή θα συμβάλουν στην αναζήτηση και την πραγμάτωση του μέτρου.

Η τελευταία παρατήρηση του Αριστοτέλη σε σχέση με τη λειτουργία της βουλευτικής εξουσίας αφορά την αντιστροφή της διαδικασίας ως προς τη λήψη και την επικύρωση των αποφάσεων: «Επίσης χρειάζεται να γίνεται το αντίθετο από αυτό που παρατηρείται στις πολιτείες. Όταν δηλαδή το πλήθος δίνει την έγκρισή του, η απόφασή του να είναι έγκυρη, αν όμως καταψηφίζει, η απόφασή του να μη θεωρείται έγκυρη και να επανεξετάζουν το ζήτημα οι άρχοντες. Γιατί στις πολιτείες γίνεται το αντίστροφο από αυτό. Εάν, δηλαδή, οι λίγοι εγκρίνουν, η έγκριση είναι έγκυρη, αν καταψηφίσουν, δεν είναι έγκυρη η απόφαση και επανεξετάζεται από το δήμο πάντα». Η αντιστροφή των λειτουργιών που προτείνει ο Αριστοτέλης δεν είναι τίποτε άλλο από την πεποίθηση ότι ο λαός πρέπει να είναι ο κυρίαρχος στις τελικές αποφάσεις. Η επικρατούσα αντίληψη που θέλει τους άρχοντες να έχουν τον πρώτο λόγο και τη συμμετοχή του λαού μόνο σε περίπτωση διαφωνίας των αρχόντων μετατρέπει τη βουλευτική εξουσία σε συναλλαγή, αφού οι ισχυροί έχουν όλο το πεδίο να προβούν σε συμφωνίες, δηλαδή να διαπραγματευτούν τα συμφέροντά τους και να κλείσουν συμφωνίες, στο πλαίσιο των πολιτειακών αποφάσεων, ερήμην του λαού που αδυνατεί να παρακολουθήσει. Κι αυτός είναι ο ορισμός της αδιαφάνειας, καθώς αφήνει τους ισχυρούς να αποφασίζουν κατά το δοκούν μετατρέποντας την εξουσία σε αλισβερίσι. Με την αντιστροφή της διαδικασίας ο λαός όχι μόνο έχει την πρωτοβουλία των αποφάσεων, αλλά είναι και πλήρως ενημερωμένος, αφού αναγκαστικά συμμετέχει στις συζητήσεις. Με αυτό τον τρόπο, ακόμη κι αν η τελική απόφαση περάσει στα χέρια των αρχόντων, ο καθένας θα είναι σε θέση να την κρίνει, ως γνώστης του ζητήματος που διακυβεύτηκε. Ο έλεγχος της εξουσίας προϋποθέτει την αληθινή γνώση των δημόσιων υποθέσεων και η διαρκής συμμετοχή είναι ο ασφαλέστερος δρόμος για την επίτευξή της.

Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της αριστοτελικής αντίληψης για τη βουλευτική εξουσία, που εστιάζει στη διασφάλιση της πολυφωνίας στις διαδικασίες για τη λήψη των πολιτειακών αποφάσεων. Και η πολυφωνία δεν αφορά μόνο τη λαϊκή συμμετοχή, που πρέπει να έχει τον πρώτο λόγο, αλλά και την εγγύηση της ισοδύναμης εκπροσώπησης όλων των κοινωνικών τάξεων. Η βουλευτική εξουσία δεν είναι παρά η διαμάχη των συμφερόντων που πρέπει να εξισορροπηθούν μέσα στο πλαίσιο της ορθής λειτουργίας της πόλης. Η μεροληπτική στάση απέναντι στα συμφέροντα του ενός ή του άλλου δεν μπορεί παρά να είναι ζημιογόνα. Από αυτή την άποψη, η βουλευτική εξουσία που εκπροσωπείται από διαμορφωμένες κάστες που αναπαράγουν συγκεκριμένα συμφέροντα δεν είναι μόνο άδικη, αλλά και άκρως επιζήμια για την πόλη. Είναι ο ορισμός της αδιαφάνειας και της διαπλοκής, που μετατρέπει την εξουσία σε παζάρι συμφερόντων. Είναι το περίγραμμα της ολιγαρχικής εκδοχής, όπως το απέδωσε ο Αριστοτέλης. Κι όσο πιο συγκεκριμένες είναι οι κάστες, τόσο πιο αδιαπραγμάτευτα γίνονται και τα συμφέροντα, τόσο περισσότερο δηλαδή σκληραίνει η ολιγαρχία. Υπό αυτές τις συνθήκες είναι μάλλον αστείο να μιλά κανείς για δημοκρατικά προσχήματα.

Αριστοτέλης, Πολιτικά

Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

ΞΕΝΟΦΩΝ, ΚΥΡΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑ

ΞΕΝ ΚΠαιδ 8.7.1–8.7.4

Ένα όνειρο για τον επικείμενο θάνατο του Κύρου

Όταν τακτοποίησε την κατάσταση στη Βαβυλώνα (βλ. ΞΕΝ ΚΠαιδ 7.5.72–7.5.79), ο Κύρος ετοιμάστηκε να αναχωρήσει για την πατρίδα του, την Περσία. Φτάνοντας στη Μηδία, έγινε δεκτός από τον Κυαξάρη, στον οποίο απέδωσε για μια ακόμη φορά τις πρέπουσες τιμές. Ο πατέρας του Καμβύσης ανακοίνωσε ότι του κληροδοτούσε τη βασιλεία μετά το θάνατό του. Τα επόμενα χρόνια ο Κύρος επέκτεινε με εκστρατείες ακόμα περισσότερο τα σύνορα της αυτοκρατορίας του.

[8.7.1] Οὕτω δὲ τοῦ αἰῶνος προκεχωρηκότος, μάλα δὴ πρεσβύτης
ὢν ὁ Κῦρος ἀφικνεῖται εἰς Πέρσας τὸ ἕβδομον ἐπὶ τῆς αὑτοῦ
ἀρχῆς. καὶ ὁ μὲν πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ πάλαι δὴ ὥσπερ εἰκὸς
ἐτετελευτήκεσαν αὐτῷ· ὁ δὲ Κῦρος ἔθυσε τὰ νομιζόμενα ἱερὰ
καὶ τοῦ χοροῦ ἡγήσατο Πέρσαις κατὰ τὰ πάτρια καὶ τὰ
δῶρα πᾶσι διέδωκεν ὥσπερ εἰώθει. [8.7.2] κοιμηθεὶς δ’ ἐν τῷ βασι-
λείῳ ὄναρ εἶδε τοιόνδε. ἔδοξεν αὐτῷ προσελθὼν κρείττων
τις ἢ κατὰ ἄνθρωπον εἰπεῖν· Συσκευάζου, ὦ Κῦρε· ἤδη γὰρ
εἰς θεοὺς ἄπει. τοῦτο δὲ ἰδὼν τὸ ὄναρ ἐξηγέρθη καὶ σχεδὸν
ἐδόκει εἰδέναι ὅτι τοῦ βίου ἡ τελευτὴ παρείη. [8.7.3] εὐθὺς οὖν
λαβὼν ἱερεῖα ἔθυε Διί τε πατρῴῳ καὶ Ἡλίῳ καὶ τοῖς ἄλλοις
θεοῖς ἐπὶ τῶν ἄκρων, ὡς Πέρσαι θύουσιν, ὧδ’ ἐπευχόμενος·
Ζεῦ πατρῷε καὶ Ἥλιε καὶ πάντες θεοί, δέχεσθε τάδε καὶ
τελεστήρια πολλῶν καὶ καλῶν πράξεων καὶ χαριστήρια ὅτι
ἐσημαίνετέ μοι καὶ ἐν ἱεροῖς καὶ ἐν οὐρανίοις σημείοις καὶ
ἐν οἰωνοῖς καὶ ἐν φήμαις ἅ τ’ ἐχρῆν ποιεῖν καὶ ἃ οὐκ ἐχρῆν.
πολλὴ δ’ ὑμῖν χάρις ὅτι κἀγὼ ἐγίγνωσκον τὴν ὑμετέραν
ἐπιμέλειαν καὶ οὐδεπώποτε ἐπὶ ταῖς εὐτυχίαις ὑπὲρ ἄνθρωπον
ἐφρόνησα. αἰτοῦμαι δ’ ὑμᾶς δοῦναι καὶ νῦν παισὶ μὲν καὶ
γυναικὶ καὶ φίλοις καὶ πατρίδι εὐδαιμονίαν, ἐμοὶ δὲ οἷόνπερ
αἰῶνα δεδώκατε, τοιαύτην καὶ τελευτὴν δοῦναι. [8.7.4] ὁ μὲν δὴ
τοιαῦτα ποιήσας καὶ οἴκαδε ἐλθὼν ἔδοξεν ἡδέως ἀναπαύ-
σεσθαι καὶ κατεκλίνη. ἐπεὶ δὲ ὥρα ἦν, οἱ τεταγμένοι
προσιόντες λούσασθαι αὐτὸν ἐκέλευον. ὁ δ’ ἔλεγεν ὅτι
ἡδέως ἀναπαύοιτο. οἱ δ’ αὖ τεταγμένοι, ἐπεὶ ὥρα ἦν,
δεῖπνον παρετίθεσαν· τῷ δὲ ἡ ψυχὴ σῖτον μὲν οὐ προσίετο,
διψῆν δ’ ἐδόκει, καὶ ἔπιεν ἡδέως.

***
Αφού έτσι πέρασε ο καιρός, επήγε ο Κύρος γέρος πια για έβδομη φορά στη Περσία, αφότου κατέκτησε τη βασιλεία. Ο πατέρας του και η μητέρα του προ πολλού βέβαια, όπως ήταν φυσικό, είχαν πεθάνει. Ο Κύρος πρόσφερε τις συνηθισμένες θυσίες, έκαμε την αρχή του χορού μεταξύ των Περσών, σύμφωνα με τα πατροπαράδοτα έθιμα, και μοίρασε σ' όλους δώρα, όπως συνήθιζε να κάνη. Όταν δε κοιμήθηκε στα ανάκτορα, είδε το εξής όνειρο: Του φάνηκε ότι τον πλησίασε κάποιος ψηλότερος από τους συνηθισμένους ανθρώπους και του είπε «Ετοιμάσου, Κύρε, γιατί τώρα θα πας στους θεούς». Μόλις είδε το όνειρο αυτό, εξύπνησε και ενόμιζε ότι σχεδόν γνωρίζει πως έφτασε το τέλος της ζωής του. Αμέσως λοιπόν επήρε τα ζώα που προωρίζοντο για τη θυσία, πρόσφερε θυσία στον προστάτη των προγόνων του Δία, στον Ήλιο και στους άλλους θεούς επί της Ακροπόλεως, όπως συνηθίζουν να προσφέρουν τις θυσίες τους οι Πέρσες, και έκαμε την εξής προσευχή: «Δία προστάτη των προγόνων μου και Ήλιε και όλοι οι άλλοι θεοί, δεχθήτε τις θυσίες αυτές, και ως ευχαριστήριες για τις πολλές και μεγάλες πράξεις μου, και ως θυσίες ευγνωμοσύνης γιατί μου φανερώνατε, και με τα σφάγια των θυσιών και με σημεία του ουρανού και με οιωνούς και με μαντείες, όσα έπρεπε να κάνω και όσα δεν έπρεπε. Πολύ σας ευγνωμονώ, γιατί και εγνώριζα πως φροντίζετε για μένα, και ποτέ δεν περηφανεύτηκα για την ευτυχία μου. Σας παρακαλώ και τώρα να δώσετε στα παιδιά μου, στη γυναίκα μου και στους φίλους μου ευτυχία, και σε μένα δώσετε να πεθάνω ευτυχής όπως και έζησα ευτυχισμένος». Ο Κύρος λοιπόν αφού έκαμε αυτά και γύρισε στο παλάτι του, επιθύμησε να κοιμηθή, και κοιμήθηκε. Όταν ήταν καιρός, παρουσιάστηκαν οι ωρισμένοι γι' αυτό το σκοπό, και του είπαν ότι πρέπει να λουστή. Εκείνος τους απάντησε ότι με ευχαρίστηση αναπαύεται. Εκείνοι πάλι που υπηρετούσαν στο τραπέζι, όταν ήταν καιρός, ετοίμασαν το τραπέζι, αλλ' αυτός δε θέλησε να φάη, ενόμισε όμως ότι διψούσε και ήπιε με μεγάλη ευχαρίστηση.

Τετάρτη 26 Ιουλίου 2023

O Σχηματισμός των λέξεων στην Αρχαία Ελληνική γλώσσα

ΙΙΙ. -θο-


§ 174. Ρίζες και ρηματικά θέματα επεκτείνονται πολλαπλά με το -θο-: βρ ί̄ -θειν 'είμαι φορτωμένος' (βέ-βρῑθ-α με επέκταση του -θ- πέρα από τον ενεστώτα) από το βρι-αρός 'δυνατός', φθινύ-θειν 'φθίνω' (§ 171), πλή-θειν 'είμαι γεμάτος' (το -θ- και στο πλῆθος) από το πιμ-πλά-ναι, ἀλήθειν 'αλέθω' ιωνικό-ελληνιστικό αντί για το ἀλεῖν.

Ενώ θα μπορούσαμε εδώ να μιλήσουμε ακόμη για ριζικό καθοριστικό (§ 7), τα -αθο- και -εθο- εξελίχθηκαν περισσότερο σαν επιθήματα:

πελά-θειν 'πλησιάζω' από το πελά-ζειν· ιδίως στους ιστορικούς χρόνους μετ-ε-κί-αθον, ἐέργ-αθον κτλ., τύποι που από παλιά άλλοι γραμματικοί τους ενέτασσαν στον παρατατικό και άλλοι στον αόριστο.

θαλέθειν 'θάλλω' (θάλλειν, θάλος), φαέθειν 'λάμπω' (φάος), φλεγέθειν 'καίω' (φλέγειν 'κατακαίω'). Σίγουρα αοριστικό είναι το σχεθεῖν = σχεῖν.

Αν ή σε ποιο βαθμό το επίθημα -θο- σχετίζεται με τη ρίζα θη- 'καθίζω, τοποθετώ, θέτω, κάνω' είναι εντελώς άγνωστο.

Αν δώσουμε στους ανθρώπους μια ευκαιρία και εκείνοι θα μας εκπλήξουν

Περπατάς στους δρόμους της πόλης με το κεφάλι σκυφτό, σαν κάτι να γυρεύεις και από κάπου να τρέχεις μακριά. Για χρόνια τώρα αποφεύγεις να κοιτάς τους άλλους στα μάτια, κλείνεσαι στον δικό σου μικρόκοσμο και απλώς προχωράς. Πότε, άραγε, σταμάτησες να πιστεύεις στους ανθρώπους;

O ένας σου φαίνεται υπερβολικά εξωστρεφής και ο άλλος αδιανόητα κυνικός. Έπειτα υπάρχει φυσικά και εκείνος ο συνάδελφος από το γραφείο που σε εξοργίζει με την ανυπόφορη τελειομανία του αλλά και ο γείτονας του πέμπτου που θα ήταν μια χαρά αν δεν είχε το κακό συνήθειο να σου πιάνει διαρκώς κουβέντα στην εξώπορτα για τα καιρικά φαινόμενα.

Και τώρα ανοίγεις βιαστικά την ομπρέλα, καθώς τελικά ο γείτονας δικαιώθηκε αυτή τη φορά και οι πρώτες ψιχάλες της βροχής έχουν αρχίσει ήδη να αναμετριούνται με το άψογο χτένισμά σου.

Φυσικά κατηγορείς την κομμώτριά σου για τη συμφορά, που επέμενε να σου κλείσει ραντεβού την Τρίτη, λες και τηλεόραση δεν είχε στο σπίτι της να τσεκάρει το μετεωρολογικό δελτίο. Όλοι λάθος λοιπόν. Ένας στρατός από ενοχλητικές υπάρξεις που έχει βαλθεί να δοκιμάσει τα όρια των αντοχών σου σε περικυκλώνει. Υπάρχει διέξοδος;

Έχεις ποτέ αναρωτηθεί ποια είναι η δική σου συμβολή στο εχθρικό σύμπαν; Κάθε μας σύγκρουση, εξάλλου, με τους γύρω αποκαλύπτει και μια κρυφή μας αδυναμία, μια αχίλλειο πτέρνα, ένα τραύμα που ακόμη δε γιατρεύτηκε.

Και εμείς αντί να σκύβουμε με αγάπη πάνω στο τραύμα το καλύπτουμε ενοχικά με ένα σωρό υφάσματα και ύστερα εκτονώνουμε την οργή ή τη θλίψη μας στις πληγές των άλλων. Όχι μόνο τις παρατηρούμε αλλά και τις σκαλίζουμε, τις επικρίνουμε, τις καταδικάζουμε ισόβια, χωρίς το άλλοθι των ελαφρυντικών, δίχως τη συμπόνια για όσες βαριές ετικέτες εξαρχής τις δημιούργησαν.

Γιατί δε συναντούμε τους ανθρώπους πίσω από τις δανεικές ιστορίες τους; Γιατί δεν κατανοούμε πως κάπως έφτασαν στο σήμερα, με ορισμένα εμπόδια κλήθηκαν να αναμετρηθούν, δύσκολες στροφές σημάδεψαν την πορεία τους και με τους δικούς τους δαίμονες πασχίζουν να συνθηκολογήσουν καθημερινά;

Καθένας από εμάς είναι ο πρωταγωνιστής πίσω από την παράσταση και η ψυχή πέρα από τα ψεγάδια. Ας είμαστε επιεικείς με τη θνητή φύση. Αν δώσουμε στους ανθρώπους μια ευκαιρία, τότε εκείνοι μπορεί και να μας εκπλήξουν. Αν πιστέψουμε στο φως μέσα τους, αν ενισχύσουμε την πίστη και θεριέψουμε την ελπίδα τους, ίσως και να μας αποζημιώσουν με τη θεαματικότερη μεταμόρφωση.

Στο βάθος εξάλλου είμαστε όλοι λίγοι μονοί, λίγο σπασμένοι και χαμένοι, λίγο ακατανόητοι και παρεξηγημένοι. Εστιάζουμε στις ανεπάρκειες των τρίτων όταν μας κατατρέχουν οι προσωπικές μας και ερμηνεύουμε τον κόσμο καχύποπτα όταν το μυαλό μας πλημμυρίζει από φόβους και ανασφάλειες.

Δεν είμαστε ανώτεροι ή κατώτεροι από όσους συναντάμε στον δρόμο μας, πιο μορφωμένοι ή πιο έξυπνοι, πιο επιτυχημένοι ή πιο πλούσιοι. Είμαστε ψυχές που περιπλανώνται, πνεύματα που εξελίσσονται και καρδιές που γυρεύουν αγάπη, αποδοχή και συγχώρεση. Κάνουμε ένα σωρό γκάφες, συχνά δε διαχειριζόμαστε σωστά την ένταση, γκρινιάζουμε πού και πού ή επιζητάμε εγωκεντρικά την προσοχή.

Όμως είναι εντάξει. Είναι εντάξει να μην είμαστε τέλειοι, είναι εντάξει να μην τα ξέρουμε όλα και είναι εντάξει να χανόμαστε ξανά και ξανά στην ίδια διαδρομή. Αποτελούν όλα μέρος του συναρπαστικού ταξιδιού που λέγεται ζωή.

Ωστόσο ποιος συνοδηγός επιθυμείς να γίνεις; Πριν απαντήσεις, φαντάσου πως μια σειρά άστοχων κινήσεων σε οδηγεί σε ένα άγνωστο μέρος, που θυμίζει σκηνικό ταινίας θρίλερ. Η καταιγίδα έχει αρχίσει να ξεσπά την οργή της στον ουρανό ενώ εσύ πασχίζεις να προσανατολιστείς, να ενώσεις τα σημάδια, να διαβάσεις σωστά τον χάρτη.

Ο διπλανός σου ωρύεται: «Είσαι ανόητος. Το ήξερα εξαρχής πως δεν ωφελεί να βασίζομαι πάνω σου. Δεν θα καταφέρεις ποτέ κάτι με την αδιανόητη αφηρημάδα σου». Πόσες πιθανότητες δίνεις στον εαυτό σου να διαχειριστεί την κατάσταση όταν μια φωνή δίπλα σου σου υπενθυμίζει συνεχώς πως αδυνατείς;

Και τώρα σκέψου το εναλλακτικό σενάριο: Ο συνοδηγός σου πιάνει καθησυχαστικά το χέρι «Έχει συμβεί και σε εμένα τόσες φορές. Δεν έγινε δα και κάτι σπουδαίο. Μαζί θα τη βρούμε την άκρη», σου λέει. Και ύστερα διακωμωδεί την κατάσταση και καταλήγετε να γελάτε μαζί, αφού τουλάχιστον θα έχετε μια πρωτότυπη περιπέτεια να διηγηθείτε την επόμενη μέρα στους φίλους σας.

Και με έναν μαγικό τρόπο εσύ ανακτάς την ψυχραιμία σου, ενώνεις τα σημεία, διαβάζεις σωστά τον χάρτη. Τίποτα μαγικό δε συνέβη . Απλώς οι άνθρωποι χρειάζονται ανθρώπους. Ας περιστοιχιστούμε λοιπόν από τους σωστούς: Τους ονειροπόλους και τους τρελούς, τους αισιόδοξους και τους ασυμβίβαστους, όσους επιμένουν να βλέπουν την ομορφιά στις μουντζούρες και το θαύμα στο χάος.

Και έπειτα ας γίνουμε εμείς με τη σειρά μας οι εμπνευστές, ας δώσουμε στους ανθρώπους μια ευκαιρία να εξελιχθούν σε κάτι φωτεινότερο από ό,τι ποτέ ονειρεύτηκαν, ας απελευθερώσουμε την σπίθα μέσα τους, ας δημιουργήσουμε πυροτεχνήματα, ας χειροκροτήσουμε οποιαδήποτε μικρή υπέρβαση γιατί αυτή ακριβώς θα τους οδηγήσει σε μια ακόμη μεγαλύτερη στο μέλλον.

Και ας αποχωριστούμε οριστικά τον κριτή μέσα μας, εκείνον τον στρυφνό τύπο που επιζητά τιμωρίες και εξιλαστήρια θύματα, που αρέσκεται να επινοεί μαύρα πρόβατα και αποδιοπομπαίους τράγους. Άλλωστε, όταν βλέπουμε μια ιστορία από την ασφαλή μας απόσταση δεν μπορούμε να υπολογίσουμε τις θυσίες που αυτή χρειάστηκε για να ανέβει στο σανίδι.

Και το σημαντικότερο: Αγνοούμε τα κίνητρα του πρωταγωνιστή. Γιατί άραγε να παίζει σε μια τόσο κακόγουστη παράσταση; Έχουμε σκεφτεί αν ασφυκτιά στο κοστούμι του; Αν ο ρόλος που αποστήθισε υπήρξε κάποτε η μοναδική ευκαιρία του να επιβιώσει;

Όταν σταματάμε να συμπεριφερόμαστε με σκληρότητα στους γύρω μας, τότε λειαίνονται και οι δικές μας γωνίες. Και πια ανταμώνουμε στα παρασκήνια. Για πρώτη φορά κοιτάμε ο ένας τον άλλον αληθινά και χαμογελάμε με τα μάτια. Αναρωτιόμαστε αν αξίζει τον κόπο να αναπαράγουμε πεποιθήσεις δυσλειτουργικές, που μας καθηλώνουν ξανά και ξανά στο ίδιο σημείο.

Και έπειτα λαμβάνουμε τη πιο σοβαρή απόφαση: Kατασκευάζουμε συντροφιά μια σκάλα και δραπετεύουμε σε έναν κόσμο διαφορετικό: Εκεί όπου τα αστέρια δε φθονούν τη λάμψη των άλλων αστεριών και οι ιστορίες ξαναγράφονται από την αρχή, εκεί θα συναντιούνται αιωνίως οι άνθρωποι.

Θεωρία Παραληρηματικής Αντίληψης και Αλήθειας

Η θεωρία της Παραληρητικής Αντίληψης και Αλήθειας υποστηρίζει ότι η ανθρώπινη κατανόηση της πραγματικότητας συχνά παραμορφώνεται από γνωστικές προκαταλήψεις, οδηγώντας σε παραμορφωμένες αντιλήψεις που δημιουργούν ένα «δίχτυ αυταπάτης». Αυτές οι αυταπάτες εμποδίζουν το μονοπάτι προς την αλήθεια, καλλιεργώντας μια ψευδή αίσθηση της πραγματικότητας που περιορίζει την κατανόησή μας.

Βασικές Έννοιες

Παραληρηματική αντίληψη

Αυτό αναφέρεται στη διαστρεβλωμένη αίσθηση της πραγματικότητας που προκύπτει από γνωστικές προκαταλήψεις. Τα άτομα συχνά βλέπουν τις εμπειρίες τους μέσα από έναν υποκειμενικό φακό, οδηγώντας σε λανθασμένες ερμηνείες που δημιουργούν ένα πλέγμα ψευδαισθήσεων.

Δίχτυα αυταπάτης

Αυτά είναι τα περίπλοκα συστήματα ψευδών πεποιθήσεων και παρανοήσεων που τα άτομα ασυνείδητα τηρούν. Λειτουργούν ως εμπόδια, εμποδίζοντας τα άτομα να αναγνωρίσουν και να αποδεχτούν την αλήθεια.

Αλήθεια

Σε αυτή τη θεωρία, η αλήθεια είναι η ακριβής κατανόηση της πραγματικότητας. Επιτυγχάνεται όταν τα άτομα ξεπερνούν τα δίχτυα της αυταπάτης.

Κατανόηση

Αυτή είναι η διαδικασία αναγνώρισης, συνειδητοποίησης και αποδοχής της αλήθειας. Περιλαμβάνει την απελευθέρωση από τα δίχτυα της αυταπάτης και τη θέαση της πραγματικότητας όπως είναι, χωρίς στρεβλώσεις.

Μηχανισμός

Η θεωρία προτείνει ότι οι άνθρωποι παγιδεύονται σε έναν ατελείωτο κύκλο δημιουργίας και ενίσχυσης των δικών τους διχτυών αυταπάτης. Αυτά τα δίχτυα είναι πλεγμένα με νήματα ψευδών πεποιθήσεων, γνωστικών προκαταλήψεων και παρανοήσεων.

Για να έχει πρόσβαση στην αλήθεια, ένα άτομο πρέπει πρώτα να αναγνωρίσει την ύπαρξη αυτών των διχτυών. Αυτή η συνειδητοποίηση, ωστόσο, δεν είναι μια δυναμική πράξη, αλλά μια φυσική πρόοδος προς την κατανόηση. Καθώς το άτομο αντιλαμβάνεται την ψευδή φύση αυτών των ψευδαισθήσεων και κατανοεί την προέλευσή τους, τα δίχτυα αρχίζουν να διαλύονται.

Η διάλυση αυτών των διχτυών δεν έρχεται με προσπάθεια ή θέληση. Μάλλον, συμβαίνει μέσω της διαδικασίας της κατανόησης. Όταν κάποιος κατανοήσει την παραληρηματική φύση των αντιλήψεων και των πεποιθήσεών του, μπορεί να αρχίσει να βλέπει την αλήθεια.

Επιπτώσεις

Οι συνέπειες αυτής της θεωρίας είναι βαθιές. Υποδηλώνει ότι πολλές συγκρούσεις και παρεξηγήσεις πηγάζουν από παραληρητικές αντιλήψεις και ότι η επίτευξη μιας κατάστασης κατανόησης μπορεί να βοηθήσει στην επίλυση αυτών των ζητημάτων. Επιπλέον, τονίζει τη σημασία της ενδοσκόπησης και της αυτογνωσίας για την επίτευξη μιας πιο ακριβούς αντίληψης της πραγματικότητας.

Είναι σημαντικό, ωστόσο, να σημειωθεί ότι αυτή η θεωρία δεν προδιαγράφει έναν οριστικό δρόμο προς την αλήθεια. Αντίθετα, προτείνει μια κατεύθυνση: προς την κατανόηση και μακριά από την αυταπάτη. Το ταξίδι είναι μοναδικό για κάθε άτομο και η συνειδητοποίηση της αλήθειας είναι μια προσωπική εμπειρία.

Η θεωρία της Παραληρητικής Αντίληψης και Αλήθειας είναι ένα κάλεσμα για ενδοσκόπηση, αυτογνωσία και επιδίωξη κατανόησης. Υπογραμμίζει τη σημασία της αναγνώρισης των γνωστικών μας προκαταλήψεων, της αμφισβήτησης των πεποιθήσεών μας και της προσπάθειας να αντιληφθούμε τον κόσμο όπως πραγματικά είναι.

Αλασία ή Αλάσια

Επίθετο θηλυκού γένους από το αρχαίο Ελληνικό ουσιαστικό αλς -αλός = γιαλός - θάλασσα. Το αρχαίο αυτό ελληνικό όνομα αναφέρεται σε ανατολικά κείμενα, που χρονολογούνται από τον 18ο μέχρι τον 7ο αιώνα π.Χ., και αποδίδεται σε μια πλούσια σε χαλκό μεσογειακή χώρα που προμήθευε το πολύτιμο αυτό ορυκτό στις χώρες της Εγγύς Ανατολής. Γενικά πιστεύεται ότι η χαλκοφόρα αυτή χώρα, η Αλασία, είναι η Κύπρος, αλλά μερικοί από τους ερευνητές ταυτίζουν την Αλασία και με τη χώρα των Χετταίων, δηλαδή τη νοτιοανατολική Μικρά Ασία, τη Συρία και την Αίγυπτο, και μερικοί άλλοι με την αρχαία κυπριακή πόλη της Έγκωμης Αμμοχώστου. Στον αρχαιολογικό χώρο της Έγκωμης έχουν πράγματι βρεθεί δείγματα από εργαστηριακά κατάλοιπα και άλλες σχετικές μαρτυρίες για την επεξεργασία του χαλκού, αλλά παρόμοιες σχετικές μαρτυρίες έχουν αποκαλυφθεί και στο μυκηναϊκό Κίτιον και πολύ πιθανό να υπάρχουν και σ' άλλες πόλεις της Κύπρου της Τελευταίας Εποχής του Χαλκού, που ακόμα δεν έχουν ανασκαφεί. Έτσι υπάρχουν αμφιβολίες ότι η Έγκωμη μπορεί να ταυτιστεί με την Αλασία, γιατί, για τον ίδιο ακριβώς λόγο, μπορεί θαυμάσια να διεκδικήσει το όνομα αυτό και το Κίτιον, στο οποίο οι ανασκαφικές έρευνες έχουν αποδείξει ότι είχε και ιδιαίτερες εμπορικές σχέσεις με την Αίγυπτο. Αναμφισβήτητο παραμένει το γεγονός ότι η μεγάλη οικονομική ακμή και πολιτιστική ανάπτυξη της Κύπρου στη διάρκεια της Τελευταίας Εποχής του Χαλκού (1650 -1050 π.Χ.), οφείλεται στον τεράστιο πλούτο που απέκτησε με τη συνεχή εξαγωγή του χαλκού της στις χώρες της Εγγύς Ανατολής, στις οποίες, σύμφωνα με αδιάσειστες αρχαιολογικές μαρτυρίες, περιλαμβάνονται και η Αίγυπτος, η Συρία και η νοτιοανατολική Μικρά Ασία. Το αναμφίβολο αυτό γεγονός οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η προϊστορική Κύπρος, η χαλκόεσσα νήσος του Ομήρου, ως ενιαίο σύνολο και όχι τμηματικά, στη διάρκεια της Τελευταίας Εποχής του Χαλκού, ενσαρκώνει την επωνυμία της Αλασίας.

Στην πρώτη εμφάνιση του ονόματος Αλασία (Asy ή Alashiya) σε πινακίδες του 18ου -17ου αι. π.Χ. στο Μάρι και στο Αλαλάχ, παρουσιάζεται η χώρα αυτή σαν χαλκοπαραγωγός, πράγμα που δεν αποσαφηνίζει αν πρόκειται για όλο το νησί ή για μια πόλη-βασίλειό του. Η συσχέτιση του όρου Αλασία προς το Αλήσιον πεδίον από τον Σπυρίδωνα Μαρινάτο δεν φαίνεται να στηρίζεται σε σαφείς μαρτυρίες, και αν το Αλήσιον πεδίον στον ελλαδικό χώρο μπορεί να έχει κάποια σχέση προς την Αλασία, αυτή θα οφείλεται μάλλον στον γενικότερο κύκλο εμπορικών, κυρίως, σχέσεων των «Προελλήνων», των Μυκηναίων και των Κρητών και Αιγαίων πληθυσμών προς τους λαούς και πολιτισμούς της Ανατολής σαν σύνολο και όχι σε άμεση μεταφορά του όρου Αλασία από την Κύπρο στην Ελλάδα, αν και το τελευταίο δεν αποκλείεται να συνέβη ή να ενισχύθηκε στα πλαίσια των στενών σχέσεων Ευβοίας- Αττικής -νησιών προς την Εγγύς και Μέση Ανατολή (π.χ. προς την ΑΙ Minah, την Urartu, την Ασσυρία, την Αίγυπτο κλπ.) στη Γεωμετρική και Αρχαϊκή Εποχή.

Η μετάθεση της ταύτισης Αλασίας προς Έγκωμη σε ταύτισή της προς κάποια άλλη κυπριακή πόλη και πάντως όχι ολόκληρη την Κύπρο από τον Π. Δίκαιο —αντίθετα προς άλλους που δέχονται την τελευταία ταύτιση—αντικρούεται από τη φοινικική επιγραφή που βρέθηκε στο Arshan Tash στη βόρεια Συρία, κατά την οποία ως τον 7ο αι. π.Χ. ολόκληρη η Κύπρος ονομαζόταν Αλασία ασφαλώς παράλληλα προς άλλες ονομασίες. Η διεύρυνση της σημασίας του όρου Αλασία, αν περί αυτού πρόκειται, πρέπει να έγινε για να δηλώσει την αύξηση της σπουδαιότητας κάποιας αρχικής πόλης-βασιλείου που λεγόταν Αλασία και την επιβολή της επικυριαρχίας της σ' όλη την Κύπρο σε κάποια ιστορική εποχή που ίσως μπορεί να καθοριστεί. Η συλλαβική επιγραφή του 375 π.Χ., αφιέρωση στην Ταμασσό από ένα Φοίνικα στον Αλασιώταν (Αλασιώτη) Απόλλωνα, δείχνει ότι ως τότε οι όροι Αλασία-Αλασιώτης χρησιμοποιούνταν για να δηλώσουν χώρο και θεό στην Κύπρο, όχι απαραίτητα στην Ταμασσό, πιθανότατα αρχικά και προ πάντων στην Έγκωμη, όπου βρέθηκε κερασφόρο άγαλμα θεού που ταυτίστηκε προς τον Απόλλωνα Αλασιώτη ή Reshef που θεωρείται εξέλιξη -μετονομασία του κερασφόρου θεού της Υστεροχαλκής Εποχής ˙ ο τελευταίος ταυτίζεται προς τον Απόλλωνα Kεραιάτη της Αρκαδίας, θεό ποιμενικό, που επιβίωσε σε ελληνιστική επιγραφή στην Πύλα και μπορεί να εισήχθη από τους πρώτους Αχαιούς εποίκους στην Κύπρο και ταυτίστηκε προς τον θεό της γονιμότητας της προϊστορικής Κύπρου. Αν και στον Reshef η θέση των χεριών έχει αρκετά παράλληλα στην Εγγύς Ανατολή, τα χαρακτηριστικά του προσώπου του είναι ελληνικά, ενώ ένας άλλος νεαρός κερασφόρος θεός της Έγκωμης παρουσιάζει αιγαιακά χαρακτηριστικά, αλλά στάση χεριών παρμένη από την Εγγύς Ανατολή, και ταυτίστηκε και αυτός προς τον Απόλλωνα Κεραιάτη ή Αλασιώτη και θεωρείται προστάτης των κυπριακών ορυχείων χαλκού, όπως και άγαλμα γυναικείας θεότητας του 12ου αι. π.Χ.

Την ανάμειξη ελληνικών -μυκηναϊκών και ανατολικών στοιχείων στην τέχνη και στη θεολογία της Alassia, θεωρούμε ένδειξη και μεικτής ελληνικής και ανατολικής πολιτικής φιλοσοφίας και χαρακτήρα της Αλασίας στην Κύπρο, είτε ολόκληρη είτε μέρος της σημαίνει ο όρος. Αφετέρου η γεωγραφική και χρονική διεύρυνση του όρου Αλασιώτης στην ίδια την Κύπρο, αν δεν αποδεικνύει, πάντως τείνει να αποδείξει ότι τελικά η Αλασία δήλωνε (αν και όχι μόνο αυτός ο όρος και όχι πάντοτε και για όλους) ολόκληρη την Κύπρο, σύμφωνα προς την φοινικική επιγραφή που αναφέραμε, και ακόμη πιο ύστερα από τον 7ο αιώνα π.Χ. Η ταύτιση του όρου Ελισά στη Βίβλο, προς την Αλασία Έγκωμη (ή Κύπρο;) και μάλιστα η ερμηνεία του Ευσταθίου Αντιοχείας ότι από τον Αλισάσα γιό του Ιωούα προήλθαν οι «Ἑλισαῖοι oἱ νῦν Αἰολείς», οδηγούν στη σκέψη ότι και η Αλασία -Έγκωμη ήταν γνωστή στους ανατολικούς λαούς με το όνομα αυτό, ασχέτως αν κάποτε ή και ταυτόχρονα η Αλασία μπορούσε να ήταν και η Κύπρος ολόκληρη.

Το πιο σημαντικό τεκμήριο, νομίζουμε, για την ταύτιση της Αλασίας προς ολόκληρη την Κύπρο αποτελεί η γνωστή αλληλογραφία ενός βασιλιά της Αλασίας ή Άσυ προς τον φαραώ Αμενχοτέπ Δ' (1364-1362 π.Χ.)που βρέθηκε στην Τελ ελ Αμάρνα. Κατά την ορθή ερμηνεία του G. Glotz δείχνει ισοτιμία και όχι υποταγή του Αλασιώτη βασιλιά στον Αιγύπτιο φαραώ. Όπως ακριβώς οι Κρήτες «απεσταλμένοι» στην Αίγυπτο τότε, έτσι και οι Κύπριοι και άλλοι «ξένοι» έρχονταν να εμπορευθούν ελεύθερα και εξαγοράζουν από τον φαραώ το δικαίωμα του εμπορεύεσθαι. Όμοια οι Keftiu (τώρα τελευταία δεκτοί ως Κύπριοι) πληρώνουν τελωνειακό δασμό στον φαραώ, για να εξασφαλίσουν την προστασία των νόμων της χώρας. Πολύ δύσκολα θα μπορούσε να διεξαχθεί ισότιμη αλληλογραφία αυτού του είδους μεταξύ ενός ισχυρού φαραώ και του βασιλιά μιας πόλης- κράτους (βασιλείου), και πρέπει η Αλασία στην εποχή αυτή να ήταν μεγάλο βασίλειο, δηλαδή πρέπει να κάλυπτε ολόκληρη την Κύπρο, με πρωτεύουσα την Αλασία- Έγκωμη. Το ίδιο θα συνέβαινε και επί Αμενχοτέπ Γ' (1402-1364 π.Χ.) από τον οποίο ο βασιλιάς της Αλασίας ζητεί να αποδώσει την περιουσία Κυπρίου εμπόρου που είχε πεθάνει στην Αίγυπτο, και επί του οποίου απεσταλμένος του φαραώ αυτού υποχρεώθηκε να μείνει στην Αλασία για τρία χρόνια, διότι υπήρχε έλλειψη χεριών για την παραγωγή χαλκού, αφού όλοι οι άνδρες είχαν σκοτωθεί από τον θεό Νεργκάλ, που ταυτίζεται προς τον θεό (Απόλλωνα;) της Αλασίας - Έγκωμης — ίσως συμβολική διατύπωση καταστροφής από σεισμό ή λοιμό στα 1375-1350 π.Χ., ή από επιδρομή καταστρεπτική των Lukki, που κάθε χρόνο διενεργούσαν επιδρομή εναντίον της Αλασίας˙ μάλιστα μια φορά έκαμαν επίθεση και κατά της Αιγύπτου συνοδευόμενοι και βοηθούμενοι και από Αλασιώτες, που όταν μερικοί τους αιχμαλωτίστηκαν, ο βασιλιάς της Αλασίας ζητεί από τον φαραώ να τους απελευθερώσει και να τους στείλει στην πατρίδα τους. Επειδή τα ονόματα των αιχμαλώτων είναι σημιτικά ή ουρριακά, αυτό θεωρείται ένδειξη ή απόδειξη ότι μέρος του πληθυσμού της Αλασίας ήταν τότε ξένο, μη ελληνικό, κάτι που συμφωνεί προς την παρατήρηση για μεικτό χαρακτήρα της Αλασίας, που δεν μπορεί να ισχύει μόνο για την Έγκωμη, αλλά για όλη την Κύπρο τότε. Η απαίτηση του Αλασιώτη βασιλιά για επιστροφή αιχμαλώτων από τον φαραώ δείχνει δύναμη, που δηλώνει μεγάλο βασίλειο, όλη την Κύπρο με πρωτεύουσα την Έγκωμη, όπου συσσωρευόταν χαλκός ή μεγάλο μέρος του προς επεξεργασία και εμπορία από τις χαλκοπαραγωγικές περιοχές του νησιού. Για κανένα λόγο δεν γίνεται πια δεκτός ο υπεροπτικός ισχυρισμός των χεττιτικών εγγράφων, ότι μεταξύ 1400 και 1200 ή 1190 π.Χ. η Κύπρος ήταν τμήμα της χεττιτικής αυτοκρατορίας, φόρου υποτελής σ' αυτήν, αλλά απεναντίας το όλο πόρισμα από την αλληλογραφία του βασιλιά της Αλασίας προς τους συμμάχους του φαραώ της Αιγύπτου και βασιλιά της Ουγκαρίτ είναι ότι επρόκειτο για ανεξάρτητο ισότιμο ηγεμόνα, κύριο μεγάλης σχετικά χώρας και όχι πόλης- βασιλείου. Το ίδιο πόρισμα προκύπτει από την συμβουλή του βασιλιά της Αλασίας στον Αμενχοτέπ Δ' να μη συνάψει συμφωνία προς τους Χεττίτες (Χετταίους), που ήσαν τότε (1364-1362) εχθροί της Αλασίας. Ούτε σημαίνουν υποταγή ή σμίκρυνση της έκτασης της Αλασίας οι κυπρο-αιγυπτιακές και κυπρο -ουγκαριτικές και άλλες σχέσεις της όπως η λατρεία του Βάαλ και άλλων σημιτικών θεών σ' αυτήν, η παρουσία του Ιέρακος Ώρου σε χρυσό σκήπτρο του 12ου-11ου αι. π.Χ. από το Κούριον -Καλορίζικη και η αναφορά οκτώ κυπριακών πόλεων σε ιερογλυφικές επιγραφές του 1200-1175 π.Χ. από την Medinet Habu, που σήμερα θεωρείται φανταστική).

Όλα αυτά μαρτυρούν ανατολικές επιρροές και τίποτε άλλο. Οι επιρροές αυτές μαρτυρούνται, εξάλλου, και με χεττιτικά κ.ά. ευρήματα αλλού (Χαλά Σουλτάν Τεκκέ, Κίτιον, Καζάφανι, Άγ. Ιάκωβο κλπ.). Οι επιδρομές των Λαών της Θάλασσας στην ανατολική Μεσόγειο (Ουγκαρίτ, Παλαιστίνη, Συρία κλπ.) επηρεάζουν και την Αλασία, ειδικά την βόρεια Αλασία από το 1222 κ.ε. Στα 1200 οι λαοί αυτοί με ουγκαριτικά πλοία αυτήν ακριβώς την περιοχή χτυπούν, ενώ ήδη στα 1222 και η Εγκωμη και το Κίτιον είχαν υποστεί μεγάλες καταστροφές από τους Λαούς της Θάλασσας. Στα 1190 π.Χ. ο βασιλιάς των Χεττιτών Shuppiluliuma Β' περηφανεύεται ότι κήρυξε πόλεμο κατά της Alashiya και κατέστρεψε τον στόλο της. Τότε ακριβώς τίθεται και η μαζική είσοδος κι εγκατάσταση Μυκηναίων Ελλήνων σε διάφορα σημεία της Κύπρου, όπου χτίζουν «Κυκλώπεια τείχη» στα ερείπια των κατεστραμμένων παλαιών εγκαταστάσεων (Μάα, Πύλα, Σίντα, Κίτιον, Έγκωμη κλπ.). Προφανώς τα μεγάλα πλήγματα των «Λαών» σ' όλη την έκταση του κράτους της Αλασίας-Κύπρου διέσπασαν την ενότητά του, το διέλυσαν και επέτρεψαν την ελληνική-μυκηναϊκή εγκατάσταση, που στηριζόταν και σε καλύτερο οπλισμό. Όταν γύρω στα 1075 π.Χ. ο Αιγύπτιος ιερέας Βεναμόν επισκέπτεται την Αλασία, όπου καταφεύγει μετά από ναυάγιο γυρίζοντας από τη Βύβλο, οι κάτοικοι όλοι εκτός ενός δεν γνώριζαν την αιγυπτιακή γλώσσα του Βεναμόν, ούτε κανείς ήξερε τη συριακή του πληρώματος του πλοίου, και γι’ αυτό οι Αλασιώτες ήθελαν να τους σκοτώσουν. Ο Βεναμόν έπεισε την βασίλισσα της Αλασίας Heteb(;) να μη γίνουν οι φόνοι, προειδοποιώντας ότι ο βασιλιάς της Βύβλου θα εκδικείτο σκοτώνοντας δέκα Αλασιώτες ναύτες. Η μαρτυρία αυτή πείθει ότι η Αλασία ήταν στην Κύπρο, προφανώς στην ανατολική ακτή, όπου φυσικό ήταν να γίνει το ναυάγιο, και δεν μπορεί να είναι άλλη από την Έγκωμη. Η βασίλισσά της είναι προφανώς απόδειξη μητρογραμμικής δυναστικής δομής, όπως αυτήν που αναφέρεται και στα ομηρικά έπη και σε μερικές ανατολικές κοινωνίες, αν και όχι σαν αποκλειστική δυνατότητα κατά τα χρόνια του Τρωικού πολέμου και κατόπιν, και πιθανώς είναι προϊόν των εξελίξεων στην Κύπρο μετά την εγκατάσταση των Αχαιών -Μυκηναίων. Η άγνοια των ανατολικών γλωσσών είναι επίσης παράγωγο αυτής της εγκατάστασης, που όμως δεν φαίνεται να άλλαξε την ονομασία της Αλασίας-Έγκωμης, ούτε της Κύπρου- Αλασίας, αν και δεν μπορούμε να βεβαιώσουμε αν η Αλασία- Έγκωμη της Heteb ήταν η πρωτεύουσα του ενιαίου κυπριακού χώρου οργανωμένου σε ένα βασίλειο, ή ένα από τα πολλά μυκηναϊκά βασίλεια που βλάστησαν σε διάφορα στρατηγικά σημεία του νησιού μετά ή εξαιτίας του μυκηναϊκού εποικισμού, χαλαρά συνδεόμενα μεταξύ τους. Το τελευταίο θεωρούμε το πιθανότερο, όσο κι αν οι ερευνητές θεωρούν χωρίς χρονική διάκριση Αλασία πάντοτε (ως τα Αρχαϊκά χρόνια) ολόκληρη την Κύπρο. Νομίζουμε ότι μετά τον μυκηναϊκό εποικισμό η κατεξοχήν Αλασία- Έγκωμη διατήρησε το ένδοξο όνομα του παλαιού ενιαίου κράτους της Αλασίας - Κύπρου σαν το νόμιμο κρατικό της όνομα (ίσως διεκδικώντας επανένωση όλης της Κύπρου υπό το σκήπτρο της, όπως αργότερα η Σαλαμίνα). Αλλά αυτό δεν απέκλειε τη χρήση του όρου Αλασία για να δηλώσει ολόκληρη την Κύπρο σε κείμενα όχι επίσημα, όπως η φοινικική επιγραφή του 7ου αι. π.Χ. κ.ά. επιγραφές, ακολουθώντας την παλαιότατη παράδοση της ταύτισης Κύπρου - Αλασίας από τα χρόνια της ακμής και ενότητας (14ος αι. π.Χ. κ.ε.). Αυτή ακριβώς την ταύτιση έχει υπόψη ο Όμηρος (Οδύσσεια, Α', 184), γράφοντας «ἐς τ' Ἂλασιν μετά χαλκόν» κατά την ευφυή διόρθωση του «Τεμέσην» από τον Κ.Π. Χατζηιωάννου, διαιωνίζοντας την παράδοση της ενότητας της Κύπρου, αν και πιθανότατα το λιμάνι από όπου θα φορτωνόταν ο χαλκός στην Οδύσσεια πρέπει μάλλον να ήταν η Έγκωμη- Αλασία η πρωτεύουσα.

Μαγεία είναι, να πιστεύεις στον εαυτό σου

“Μαγεία είναι να πιστεύεις στον εαυτό σου. Αν μπορείς να το κάνεις αυτό, μπορείς να κάνεις τα πάντα” -Βόλφαγκ Γκαίτε

Αυτή είναι και η μαγική φράση της ημέρας. Η έλλειψη αυτοπεποίθησης και η απόλυτη αδυναμία συμφιλίωσης με τον εαυτό μας , είναι ένα από τα πιο συχνά φαινόμενα στις μέρες μας. Ενώ αντίθετα η εμπιστοσύνη σε εμάς, μπορεί να κάνει τα πάντα πιθανά όπως πολύ σοφά μας λέει και ο Γερμανός φιλόσοφος Γκαίτε.

Η ζωή μας από τη μέρα που γεννιόμαστε μέχρι τη μέρα που πεθαίνουμε είναι ένα μακρύ ταξίδι που εν τέλει ξεκινάει από μας και καταλήγει πάλι σε εμάς. Αυτό που ξεχνάμε συνήθως είναι ότι οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε δε μας καθιστούν αδύναμους αλλά αντίθετα στο τέλος της διαδρομής μας κάνουν πιο ισχυρούς. Είναι μόνο κάποιοι εξωτερικοί παράγοντες, το υπόλοιπο σενάριο όμως το γράφουμε εμείς.

Πείτε πως παίζουμε ένα παιχνίδι και κάποιος μας τοποθέτησε στη πιο αδύναμη θέση, το παιχνίδι όμως δεν έχει τελειώσει. Είναι στο χέρι μας να ξαναρίξουμε τα ζάρια να παίξουμε και να κερδίσουμε, αν κάτσουμε να κλαίμε τη μοίρα μας επειδή βρεθήκαμε στη πιο αδύναμη θέση και δεν αγωνιστούμε για κάτι καλύτερο πως αυτό το καλύτερο θα έρθει σε εμάς.

Όλα γύρω μας είναι ενέργειες, στην ουσία έλκουμε αυτό που πιστεύουμε για τον εαυτό μας. Αν δεν πιστέψουμε εμείς πρώτοι ότι μπορούμε, ότι αξίζουμε, δεν υπάρχει περίπτωση να το κανείς άλλος για εμάς. Όπως βλέπουμε εμείς τον εαυτό μας έτσι ακριβώς μας βλέπουν και οι άλλοι. Πιστέψτε όμως δε φταίνε αυτοί, φταίμε πρώτα εμείς που μας στήνουμε μόνιμα στο τοίχο, που δε μας αγαπάμε αρκετά, που δε μας τοποθετούμε από την αρχή στη θέση που μας αξίζει. Αν εμείς δε πατήσουμε διαφορετικό κουμπί, στο μυαλό κυρίως, θα τρέχουμε μόνιμα να φύγουμε για να γλιτώσουμε από την έξοδο κινδύνου.

Δε χρειάζεται να υποκριθούμε ή να παίξουμε θέατρο για να φαινόμαστε πιο δυναμικοί και με αυτοπεποίθηση, χρειάζεται μόνο να το νιώθουμε πραγματικά, η αλλαγή έρχεται συνήθως από μέσα προς τα έξω κι αυτό είναι και το πιο υγιές. Όταν θα είμαστε εμείς σίγουροι για μας, όταν εκφράσουμε ανοιχτά τις επιθυμίες μας και τα θέλω μας στους άλλους, όταν επιτέλους μάθουμε να διεκδικούμε κι όχι να παραιτούμαστε με τη πρώτη δυσκολία. Θα μας έρθει σε εμάς η ανταμοιβή και η ζωή θα μας προσφέρει απλόχερα τα δώρα της. Αρκεί να έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά για να τα δούμε.

Κάντε λοιπόν την αρχή από σήμερα και χαρίστε αυτό το δώρο στον εαυτό σας, πάρτε τον από το χέρι και θυμίστε του όλα αυτά τα υπέροχα πράγματα για τα οποία αξίζει να είναι υπερήφανος. Θυμίστε του την αλήθεια την προσωπική του αλήθεια και τότε τίποτα τοξικό δε θα μπορέσει να εισχωρήσει από τη πόρτα ούτε καν να μπει από το παράθυρο!

Πιστέψτε σε εσάς, το αξίζετε!

Ποιός να σε καταλάβει όταν εσύ δεν ανοίγεσαι;

Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει νιώσει κάποια στιγμή στη ζωή του την ανάγκη να ενωθεί, να αισθανθεί αυτό το δέσιμο, το κούμπωμα μιας αγκαλιάς, τη λαχτάρα του πόθου και την ευτυχία να αγαπάς και να αγαπιέσαι. Ακόμα και ο πιο σκληρός χαρακτήρας το έχει νιώσει.

Πόσοι όμως από εμάς έχουμε ρίξει τις άμυνές μας για να δείξουμε τον πραγματικό μας εαυτό; Πολλές φορές δειλιάζουμε να φανερώσουμε όλα τα χαρτιά μας υπό τον φόβο μην πληγωθούμε. Ξεγυμνώνουμε εύκολα τα κορμιά μας αλλά οι ψυχές μας μένουν κλειδαμπαρωμένες και το κλειδί ψάχνουμε ακόμα να το βρούμε. Παίζουμε κρυφτό ακόμα και με τον ίδιο μας τον εαυτό.

Διανύουμε μια εποχή που όλα κινούνται σε γρήγορους ρυθμούς. Δεν είναι λίγες οι σχέσεις που μοιάζουν εφήμερες, σχεδόν σαρκικές. Μας αρέσει να δείχνουμε περισσότερο την εξωτερική μας εμφάνιση, προβάλλοντας συχνά τον εαυτό μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, χωρίς να δίνουμε χρόνο να μάθουμε τον εσωτερικό μας κόσμο. Έτσι, όταν θα έρθει η ώρα να αντιμετωπίσουμε τους άλλους και να δείξουμε ποιοι είμαστε διαπιστώνουμε ότι δε μας ξέρουμε τόσο καλά όσο νομίζαμε.

Μια ουσιαστική σχέση για να θεμελιωθεί χρειάζεται την αμοιβαία ανταλλαγή συναισθημάτων. Αν κλείνεσαι στον εαυτό σου σαν το στρείδι, μην περιμένεις να σε μάθει ο άλλος και να μοιραστεί μαζί σου τα εσώψυχά του. Αν φοβάσαι συνέχεια ότι κάτι θα πάει στραβά και εκεί που πας να δεθείς με τον άλλον ξαφνικά υψώνεις τείχη πιο ψηλά και και από του Βερολίνου, χάνεις την ουσία. Αν αφεθείς και δείξεις ποιος είσαι και τι θέλεις, τα πράγματα θα γίνουν ευκολότερα. Στη ζωή πρέπει να παίρνουμε ρίσκα και αν τελικά δεν αξίζει, απλώς να προχωράμε.

Η αγάπη που ψάχνεις δε θα σου χτυπήσει την πόρτα εάν δε φροντίσεις να αποκαλυφθείς. Άλλωστε, πώς περιμένεις να αγαπηθείς έχοντας ένα σωρό ανασφάλειες; Φρόντισε αυτό που ζητάς από τους άλλους να έχεις τη δύναμη να το προσφέρεις και εσύ. Πρώτα απ’ όλα, προσπάθησε να είσαι ειλικρινής με τον εαυτό σου και απάντα σε ερωτήματα όπως αν είσαι έτοιμος/η να κάνεις μια σχέση που θα κρατήσει. Δες αν πρέπει να κατευνάσεις το εγώ σου, αν έχεις μάθει να συγχωρείς, να δίνεις ευκαιρίες.

Έπειτα, μάθε να προσφέρεις στον άνθρωπο που έχεις απέναντί σου στοργή, αγάπη, την ελευθερία να είναι ο εαυτός του. Μη φοβηθείς να φανερώσεις τα ελαττώματά σου. Άσε τη μάσκα να πέσει. Δε θα είσαι πάντα μέσα στην τρελή χαρά, ούτε οι συνθήκες θα είναι τέλειες στη ζωή σου. Εκφράσου ελεύθερα και εμπιστεύσου τον άλλο. Άνθρωπος είναι κι αυτός, με τα δικά του σκοτάδια, τις δικές του ανησυχίες. Δώσε του χώρο να μπει στη δική σου μεριά και να σε καταλάβει.

Η εμπιστοσύνη χτίζεται με τον καιρό, με την προϋπόθεση να το δουλεύουν και οι δύο. Δε σε αδικώ που φοβάσαι να εκδηλωθείς με τόση συναισθηματική ανεπάρκεια που υπάρχει γύρω μας. Ωστόσο, θεωρώ αναγκαίο να προσπαθούμε να δείξουμε την αλήθεια μας και να μοιραστούμε τα κομμάτια μας με μια άλλη ψυχή. Θέλει θάρρος να παραμείνεις σταθερός στις αξίες σου και δύναμη να αντισταθείς στην όλη μιζέρια που επικρατεί.

Η επιτυχία μιας σχέσης φαίνεται όταν οι δύο πορεύονται σαν ένα. Όταν το μοίρασμα είναι αμοιβαίο και οι ανασφάλειες δε μας νικάνε. Αυτό που χρειάζεσαι είναι ένας συνοδοιπόρος στη ζωή να σε εμπνέει να γίνεις η καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου.

Αυτό που είμαστε

Ποιός από μας δεν έχει γνωρίσει κάποιον άνθρωπο (ίσως τον ίδιο μας τον εαυτό) που να είναι τόσο στραμμένος προς τα έξω, τόσο απορροφημένος στη συσσώρευση αγαθών ή στο τι σκέφτονται οι άλλοι, ώστε να χάνει κάθε αίσθηση του εαυτού του; Ένας τέτοιος άνθρωπος, όταν του τίθεται κάποιο ερώτημα, αναζητεί την απάντηση προς τα έξω κι όχι προς τα μέσα. Διατρέχει δηλαδή τα πρόσωπα των άλλων, για να μαντέψει ποιά απάντηση επιθυμούν ή περιμένουν.

Για έναν τέτοιον άνθρωπο θεωρώ χρήσιμο να συνοψίσω μια τριάδα δοκιμίων που έγραψε ο Σοπενάουερ προς το τέλος της ζωής του. (Για όποιον έχει φιλοσοφικές τάσεις είναι γραμμένα σε γλώσσα σαφή και προσβάσιμη στον μη ειδικό). Βασικά τα δοκίμια τονίζουν ότι το μόνο που μετράει είναι αυτό που το άτομο είναι.

Ούτε ο πλούτος ούτε τα υλικά αγαθά ούτε η κοινωνική θέση ούτε η καλή φήμη φέρνουν την ευτυχία. Αν και οι σκέψεις αυτές δεν αφορούν συγκεκριμένα τα υπαρξιακά θέματα, παρ’ όλ’ αυτά μας βοηθούν να μετακινηθούμε από ένα επιφανειακό επίπεδο προς βαθύτερα ζητήματα.

1. Αυτό που κατέχουμε. Τα υλικά αγαθά είνα απατηλά. Ο Σοπενάουερ υποστηρίζει πολύ κομψά ότι η συσσώρευση πλούτου και αγαθών είναι ατελείωτη και δεν προσφέρει ικανοποίηση. Όσο περισσότερα κατέχουμε, τόσο πολλαπλασιάζονται οι απαιτήσεις μας. Ο πλούτος είναι σαν το νερό της θάλασσας: όσο περισσότερο πίνουμε, τόσο πιο πολύ διψάμε. Στο τέλος δεν κατέχουμε εμείς τα αγαθά μας – μας κατέχουν εκείνα.

2. Αυτό που αντιπροσωπεύουμε στα μάτια των άλλων. Η φήμη είναι το ίδιο εφήμερη όσο και τα υλικά πλούτη. Ο Σοπενάουερ γράφει: “Οι μισές μας ανησυχίες και αγωνίες έχουν προέλθει από την έγνοια μας για τις γνώμες των άλλων… πρέπει να βγάλουμε αυτό το αγκάθι απ’ τη σάρκα μας”. Είναι τόσο ισχυρή η παρόρμηση να κάνουμε μια καλή εμφάνιση, ώστε για μερικούς φυλακισμένους, την ώρα που βαδίζουν προς τον τόπο της εκτέλεσής τους, αυτό που κυρίως απασχολεί τη σκέψη τους είναι το ντύσιμο και οι τελευταίες τους χειρονομίες.

Η γνώμη των άλλων είναι ένα φάντασμα που μπορεί ανά πάσα στιγμή ν’ αλλάξει όψη. Οι γνώμες κρέμονται από μια κλωστή και μας υποδουλώνουν στο τι νομίζουν οι άλλοι, ή, ακόμα χειρότερα, στο τι φαίνεται να νομίζουν – γιατί ποτέ δεν μπορούμε να μάθουμε τι σκέφτονται πραγματικά.

3. Αυτό που είμαστε. Μόνο αυτό που είμαστε έχει πραγματική αξία. Μια καλή συνείδηση, λέει ο Σοπενάουερ, αξίζει περισσότερο από μια καλή φήμη. Ο μεγαλύτερος στόχος μας θα έπρεπε να είναι η καλή υγεία κι ο πνευματικός πλούτος, ο οποίος οδηγεί σε ανεξάντλητα αποθέματα ιδεών, στην ανεξαρτησία και σε μια ηθική ζωή. Η ψυχική μας γαλήνη πηγάζει από τη γνώση ότι αυτό που μας αναστατώνει δεν είναι τα πράγματα, αλλά η ερμηνεία μας για τα πράγματα.

Αυτή η τελευταία σκέψη – ότι η ποιότητα της ζωής μας προσδιορίζεται από το πως ερμηνεύουμε τις εμπειρίες μας, όχι από τις ίδιες τις εμπειρίες – είναι ένα σημαντικό θεραπευτικό δόγμα που ανάγεται στην αρχαιότητα. Κεντρικό αξίωμα στη σχολή του στωικισμού, πέρασε από τον Ζήνωνα, τον Σενέκα, τον Μάρκο Αυρήλιο, τον Σπινόζα, τον Σοπενάουερ και τον Νίτσε κι έφτασε να γίνει θεμελιώδης έννοια τόσο στην ψυχοδυναμική όσο και στη γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία.

Βλέπουμε νήπιους ανθρώπους με παντελή έλλειψη αυτογνωσίας

Το “γνώθι σαυτό ” δεν είναι η εξουσία πάνω στους άλλους, είναι η εξουσία στον Εαυτό, η σοφή ηγεσία του Νου.

Η αυτογνωσία είναι μια δύσκολη υπόθεση προσωπική ενός ατόμου και ξεκινά από τη θέλησή του για αυτή. Αφορά το ανθρώπινο βασίλειο αποκλειστικά, ούτε τα ζώα ούτε τα φυτά και τα ορυκτά και δη τους ενήλικες, όχι τα παιδιά, τα νήπια. Τονίζεται χαρακτηριστικά στον ναό του Φωτός στους Δελφούς με το γνωστό απολλώνειο ρητό:

“Γνώθι σαυτό”

Τι περιλαμβάνει;
Εξερεύνηση όλων των ψυχικών πεδίων του ατόμου και σύνδεση μεταξύ τους. Δηλ. του ασυνειδήτου, του υποσυνειδήτου, συλλογικού και προσωπικού φέρνοντάς τα στο συνειδητό.

Αρχίζει με τον πρώτο Άθλο του Ηρακλή που είναι ο Λέων της Νεμέας και αφορά τον εγωισμό. Τον εγωισμό δεν τον καταργείς τελείως διότι η υλική ύπαρξη του πνεύματος τον περιλαμβάνει.
Τον μειώνεις όμως, τον ελέγχεις, πνίγεις το λιοντάρι και κρατάς την Αρετή και τη Λεοντή. Δεν υπάρχει αυτογνωσία με έπαρση αρκετή. ‘Οσο μεγαλύτερος ο εγωισμός, τόσο λιγότερη η αυτογνωσία. Όσο μεγαλύτερος εγωισμός τόσο περισσότερη ενέργεια καταναλώνεται για την περιττή υπεράσπιση ενός υπερτροφικού ΕΓΩ. Το εγώ είναι απαραίτητο για την ανάληψη της ευθύνης της ύπαρξης και όχι για την σπουδαιότητα της έπαρσης. Άλλωστε οι μικροί τύραννοι σε ελέγχουν μέσω αυτού. Τροφοδοτούν τον εγωισμό σου για να εξυπηρετήσεις τα σχέδια τους και σε κάνουν αισθάνεσαι σπουδαίος. Μετά σε πετούν στο καλάθι των αχρήστων και τρέχεις να αποκτήσεις επιβεβαίωση ξοδεύοντας τη ζωή σου σε ορνιθοασχολίες. Ο αυτοσεβασμός και η αυτοπεποίθηση είναι εσωτερική υπόθεση και την αναγνωρίζεις βλέποντας το πρόσωπο σου στον καθρέφτη. Κανείς δεν μπορεί να σου την πάρει, κανείς δεν μπορεί να σου την δώσει.

Από τους Σταθμούς του Οδυσσέα αντιστοιχεί στο νησί του Ήλιου και πρέπει να προσέχει κανείς τα Βόδια. Για όποιο τα φάει άπληστα δεν υπάρχει επιστροφή. Είναι σαφεις οι ομηρικές οδηγίες και η εντολή.

Το νησί του Ήλιου είναι ο έρωτας και ο ιερός χρόνος. Όποιος ξοδεύει την ερωτική του ενέργεια σε μεροβίγγεια πάρτυ και σέξυ σέλφι επωνύμων και ανωνύμων χαζοχαρούμενων ηλιθίων και σκοτώνει τον χρόνο του εδώ και εκεί δεν θα ξαναδεί καπνόν αναθρώσκοντα στην Ιθάκη.

Ο Λέων είναι η θέληση. Πρέπει να θέλεις να αποκτήσεις αυτογνωσία.
Είναι η καρδιά. Πρέπει να βαδίζεις πάντα σε ένα δρόμο με καρδιά.
Είναι η όραση. Πρέπει να βλέπεις την ενέργεια άμεσα, να βλέπεις με τα μάτια κλειστά.
Είναι το φως. Πρέπει να φωτίσεις τα σκοτεινά δωμάτια του Εαυτού και να τον κατανοήσεις συνολικά.
Ο Οδυσσέας εμφανίζεται στην Οδύσσεια σαν Λέων ορεσίτροφος στην Ναυσικά. Στην Ιλιάδα ο Πρίαμος τον βλέπει σαν Κριό.

Ποια είναι η διαφορά;
Ο Κριός είναι η αρχή το παιδί ο νέος ο εγωισμός. Εγώ είμαι λέει, ο Άρης Κριός, παρορμητική φωτιά και σφάζεται ο αμνός και τα νήπια.
Ο Λέων Απόλλων λέει εγώ γνωρίζω πως είμαι, σταθερή φωτιά. Έχει διαφορά.
Εγώ γνωρίζω γιατί είμαι, λέει η η σοφία Αθηνά στον Τοξότη, μεταβλητή φωτιά.

Ο Όμηρος αποκαλεί τους Μνηστήρες νήπιους χαρακτηριστικά και προλέγει τον χαμό τους. Καμία δικαιολογία δεν έχει ένας ενήλικας άνθρωπος να παραμένει σε νηπιακή κατάσταση με απουσία της αυτογνωσίας και ο Τηλέμαχος ενηλικιώνεται παραδειγματικά. Πρέπει να είσαι άδολος σοβαρός σαν παιδί αλλά όχι σοβαροφανής, ανόητα σπουδαιοφανής.

Η ενηλικίωση υπογραμμίζεται στα Ομηρικά Έπη φαντασμαγορικά.
Ένα παιδί είναι ένα παιδί, αλλά ένας ενήλικας δεν μπορεί να είναι νήπιος ανόητος και ηλίθιος με όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω του, στη χώρα του, στο νησί του, την πατρίδα του και τον αφορούν άμεσα.
Παρ όλα αυτά, βλέπουμε νήπιους ανθρώπους με αντιδράσεις νηπιακές και με παντελή έλλειψη αυτογνωσίας ακόμη και αν έχουν σε άλλα θέματα γνώσεις πολλές και ειδικές.
Τα περισσότερα προβλήματα του κόσμου πηγάζουν από αυτό το έλλειμμα αυτογνωσίας.
Μπορεί να έχουν λεφτά, θέσεις, γνώσεις, διασημότητα, εξουσία. Άθεοι, ένθεοι, θρησκευόμενοι ή μη. Δεν έχουν αυτογνωσία και απλώς κάνουν προβολή του Εγώ ακόμη και στον θεό με παρακάλια τάματα και μεγάλο άπληστο εγωισμό. Είναι αστείο έως θλιβερό να βλέπεις ανθρώπους να μιλάνε για το “γνώθι σαυτό” μέσα από θρησκευτικά τάγματα, βουδιστικά μοναστήρια και δελφικές στοές με τόσa προσκυνήματα, χρυσοποίκιλτα άμφια και τόση ιεραρχία ύπατων σεβάσμιων βαθμών. Το οξύμωρο σχήμα είναι ότι μιλούν για ελευθερία, ισότητα και αδελφοσύνη, ακόμη και για αγάπη. Και μόνο η εμφάνιση τους προδίνει την μεγάλη έπαρση και αλαζονεία, την κακή σχέση που έχουν με τον εαυτό τους.

Η αυτογνωσία είναι δύσκολη υπόθεση. Ξεκινά και πρέπει με την ενηλικίωση του ανθρώπου γύρω στα 20 και είναι μια συνεχής προσπάθεια, όχι στατική.
Περιλαμβάνει την εξερεύνηση του οικογενειακού υποσυνειδήτου και των ενδομήτριων εμπειριών με την κατανόηση του Άθλου της Λερναίας Ύδρας και του Κύκλωπα.
Την ενορατική κατανόηση του προσωπικού ασυνειδήτου που ανήκει στον Άθλο των Στυμφαλίδων Ορνίθων και τους Λαιστρυγόνες.
Την βαθιά βουτιά στο προσωπικό υποσυνείδητο που αντιστοιχεί στον Κέρβερο, στην Κίρκη και στην κάθοδο του Άδη, όταν βρεθείς αντιμέτωπος με την Σκιά.
Και, κλεφτές ματιές στην άβυσσο του συλλογικού ασυνείδητου που είναι τα Μήλα των Εσπερίδων και η Μνηστηροφονία στα Έπη τα Ομηρικά.
Χωρίς κατανόηση του προσωπικού και συλλογικού ασυνειδήτου και υποσυνειδήτου δεν υπάρχει συνειδητό, δεν υπάρχει αυτογνωσία δεν υπάρχει επιστροφή δεν υπάρχει χαρά και ευδαιμονία.
“Γνώθι σαυτό” για να αξίζει το ταξίδι σου στη Γη, διαφορετικά ο,τι γνώση και να έχεις για την ευτυχία σου δεν θα είναι αρκετή.

Σχέση σημαίνει επιθυμία, όχι υποχρέωση

Σχέση σημαίνει επιθυμία, μια βαθύτερη ανάγκη για επικοινωνία και αλληλεπίδραση και όχι υποχρέωση και απαιτήσεις.

Οι σχέσεις είναι απλές, αλλά τις περισσότερες φορές τις κάνουμε περίπλοκες. Για να δημιουργηθεί και να εξελιχθεί μια σχέση χρειάζεται επιθυμία και από τις δύο πλευρές, χρειάζεται ειλικρίνεια και εμπιστοσύνη, σεβασμό και πάθος, κοντινότητα και αγάπη. Οι σχέσεις, όμως, δεν είναι πάντα τόσο απλές και δεν είναι δεδομένη η ύπαρξη των προαναφερόμενων στοιχείων.

Η σχέση δεν χρειάζεται υποσχέσεις και χρονοδιαγράμματα. Χρειάζεται μόνο ενδιαφέρον, κατανόηση, επικοινωνία, συζήτηση, μοίρασμα και αμοιβαία συναισθήματα. Για να διατηρηθεί η σχέση χρειάζεται επιμονή και υπομονή, ενδιαφέρον και προσπάθεια και από τις δύο πλευρές. Δεν μπορεί η σχέση να προχωρήσει ή να αναπτυχθεί μόνη της.

Η αμοιβαία επιθυμία είναι ένα απαραίτητο στοιχείο για την ύπαρξη της σχέσης. Είμαι σε μια σχέση σημαίνει ότι επιθυμώ να δω τον άλλο, μου λείπει, θέλω να μοιράζομαι πράγματα μαζί του, θέλω να περνάω όσο το δυνατόν περισσότερες στιγμές μαζί του. Νιώθω ότι ποτέ δεν πρόκειται να τον βαρεθώ και πότε δεν θα σταματήσω να θέλω να είμαι δίπλα του.

Ο καθένας μπορεί να δώσει ένα δικό του ορισμό για τη σχέση. Η σχέση σημαίνει κάτι διαφορετικό για τον καθένα μας, ενώ όταν σκεφτόμαστε ή φανταζόμαστε μια σχέση μας έρχονται διαφορετικά πράγματα στο μυαλό. Το τι περιμένουμε και προσδοκούμε από μια σχέση εξαρτάται από τα βιώματα και τις εμπειρίες που έχουμε, από την εικόνα που έχουμε από τις σχέσεις γύρω μας ξεκινώντας από τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια και από την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Τι περιμένουμε από έναν άνθρωπο και τι είδους συμπεριφορά αξίζουμε; Ποια πράγματα θεωρούμε σημαντικά και σε ποια μπορούμε να υποχωρήσουμε ή να συμβιβαστούμε; Τι είδους αξίες θεωρούμε ιδιαίτερα σημαντικές και απαραίτητες για μια σχέση;

Η σχέση θέλει διαρκή προσπάθεια, δεν αρκεί να μας ενδιαφέρει ο άλλος ή να είμαστε ερωτευμένοι. Η σχέση χρειάζεται χρόνο για την χτίσουμε και χρειάζεται τη διαρκή παρουσία μας για να μπορέσουμε να τη διατηρήσουμε. Είναι σημαντικό να εξασφαλίσουμε υγιείς σχέσεις, που δεν μας κρατάνε πίσω, δεν βγάζουν τα χειρότερα στοιχεία του χαρακτήρα μας, δεν μας κακοποιούν και δεν γινόμαστε εμείς κακοποιητικοί απέναντι στους άλλους.

Μια υγιής σχέση στηρίζεται στο πάρε- δώσε, χωρίς όμως εξαρτήσεις και έντονη κτητικότητα, δίνοντας ο ένας στον άλλο την ελευθερία της επιλογής και τον δικό του χώρο και χρόνο. Μια υγιής σχέση δέχεται τα θετικά αλλά και τα αρνητικά του καθενός, συγχωρεί τα λάθη και ωθεί σε προσπάθειες βελτίωσης των συμπεριφορών και από τις δύο πλευρές. Μια υγιής σχέση στηρίζεται στην ειλικρίνεια και στη γνήσια συνύπαρξη, στο πραγματικό ενδιαφέρον και στην απόλαυση της πραγματικότητας. Δεν σημαίνει πως δεν υπάρχουν διαφορές, διαφωνίες και συγκρούσεις. Το θέμα είναι πώς επιλέγουμε να επιλύσουμε τις διαφωνίες που υπάρχουν και τι αντίκτυπο έχει ο τρόπος που επιλέγουμε στη σχέση. Πόσο μπορούμε να αποδεχτούμε τον άλλο όπως ακριβώς είναι και πόσο μπορούμε να δούμε τη σχέση όπως πραγματικά είναι; Πόση απόκλιση υπάρχει ανάμεσα σε αυτό που έχουμε φανταστεί και σε αυτό που ζούμε και πόσο βλέπουμε την πραγματικότητα αυτής της σχέσης;

Σχέση σημαίνει ακούω και καταλαβαίνω τον άλλο, θέλω να ακούσω τα προβλήματά του και να τον στηρίξω και το ίδιο επιθυμώ να κάνει και αυτός. Και όλα αυτά είναι βασικά σε μια σχέση, για να μπορέσει να υπάρξει και να εξελιχθεί μια σταθερή και ασφαλής σχέση, που θα κάνει καλό και στους δύο.

Αν η σχέση έχει επιθυμία, αγάπη, πάθος και έpωτα, μοίρασμα και αμοιβαίο ενδιαφέρον, κοινή προσπάθεια και επιμονή τότε μπορεί να κρατηθεί ζωντανή μέσα στο χρόνο, χωρίς φθορές. Η σχέση έχει ανάγκη από την εκδήλωση των συναισθημάτων μας. Δεν αρκεί να ξέρουμε ότι ο άλλος μας αγαπά, αλλά είναι σημαντικό να νιώθουμε ότι ο άλλος μας αγαπά.

Ποιός μας έδωσε τις πεποιθήσεις μας;

Ένας βοσκός είχε πάρα πολλά αρνάκια. Τόσα που δεν φαντάζεσαι. Κάθε μέρα φυσικά έσφαζε και μερικά απ’ αυτά. Τα προβατάκια με το λίγο μυαλό που ‘χαν, προσπαθούσαν να ξεφύγουν, διότι όσο προβατάκια και αν ήταν, κάποιο ελάχιστο ένστικτο επιβίωσης το είχαν.

Ο βοσκός λοιπόν παρατήρησε ότι πολλά απ’ τα πρόβατά του χανόντουσαν, άλλα τρέμανε από τον φόβο τους και άλλα φεύγανε προς το δάσος όπου τα έτρωγαν οι λύκοι. Κατάλαβε λοιπόν ότι χρειαζότανε πολλούς υπηρέτες για να τα φυλάνε, πράγμα που θ’ ανέβαζε κατά πολύ τα έξοδα του. Τότε σκέφτηκε κάτι πολύ απλό.

Υπνώτισε τα αρνάκια του και τους φόρτωσε εμφυτεύσεις

Τους έδινε στο καθένα διαφορετικό μυαλό. Στο ένα έλεγε «Δεν είσαι αρνί εσύ, εσύ είσαι άνθρωπος». Στο άλλο έλεγε «Δεν υπάρχει λόγος να ανησυχείς για το αν θα σε φάνε, εσύ είσαι λιοντάρι» Σε κάποιο άλλο είπε «Δεν θα σε σκοτώσουν εσένα όπως τα άλλα, εσύ είσαι τίγρης». μετά απ αυτό όλα τ’ αρνάκια άρχισαν να συμπεριφέρονται, ανάλογα με τις εμφυτεύσεις και τα έγγραμα που τους είχε δώσει.

Ο Βοσκός όχι μόνο βρήκε την ησυχία του και ηρέμησε, διότι δεν έφευγε κανένα αρνάκι πλέον απ το μαντρί, αλλά μπορούσε και να σκοτώσει κάποια, χωρίς τα άλλα να ανησυχούν, αφού πίστευαν πλέον πως το ένα ήταν λιοντάρι ή τίγρης. Επίσης τους είχε εμφυτεύσει τον Παράδεισο και την Κόλαση για να είναι πειθήνια και να περιμένουν κάποια ανταμοιβή.

Πολλά μάλιστα γελούσαν και λέγανε «χα χα κοίτα τι παθαίνουν τα αρνάκια»

Τώρα πια κανένα δεν δραπέτευε, όλα ήταν υποτακτικά κι υπάκουα.

1-2 προβατάκια όμως αναρωτιούνταν

«Ποιός μας έδωσε τις εμφυτεύσεις που έχουμε;»

Οι Βολαδόρες – Τα Αρπακτικά (Don Juan Matus)

-Τι είναι αυτό, δον Χουάν, ρώτησα. Βλέπω παντού γύρω μου σκιές, σκιές που ξεγλιστρούν.

– Α, είναι το σύμπαν στην ολότητά του, απάντησε. Ασύγκριτο, μη γραμμικό, πέρα από το βασίλειο της σύνταξης. Οι σαμάνοι του αρχαίου Μεξικού ήταν οι πρώτοι που διέκριναν αυτές τις φευγαλέες σκιές, κι έτσι παρακολούθησαν τις κινήσεις τους. Τις είδαν όπως τις βλέπεις κι εσύ, και τις είδαν επίσης σαν ενέργεια που ρέει στο σύμπαν. Και ανακάλυψαν κάτι υπερβατικό.

Σώπασε και με κοίταξε. Οι παύσεις του ήταν πολύ καίριες. Σώπαινε πάντα όταν εγώ ένιωθα να κρέμομαι από μια κλωστή.

-Τι ανακάλυψαν δον Χουάν; τον ρώτησα.

-Ανακάλυψαν πως έχουμε έναν ισόβιο σύντροφο, απάντησε με όση σαφήνεια μπορούσε. Ενα αρπακτικό, που ανέβηκε από τα βάθη του κόσμου και πήρε τον έλεγχο της ζωής μας. Τα ανθρώπινα όντα είναι αιχμάλωτοί του. Τούτο το αρπακτικό, που είναι πολλοί άρπαγες μαζί, είναι κύριος και αφέντης μας. Μας έκανε υπάκουους, αβοήθητους. Οταν πάμε να διαμαρτυρηθούμε, καταπνίγει τις διαμαρτυρίες μας. Κι όταν θελήσουμε να δράσουμε ανεξάρτητα, απαιτεί να μη δράσουμε καθόλου. Το γυροφέρνω τόση ώρα για να σου πω ότι κάτι μας κρατά αιχμαλώτους. Κι είμαστε όντως αιχμάλωτοι, δεσμώτες! Αυτό ήταν ένα ενεργειακό γεγονός για τους σαμάνους του Μεξικού.

– Και γιατί μας κυρίευσε αυτό το αρπακτικό με τον τρόπο που μου περιγράφεις δον Χουάν; τον ρώτησα. Κάποια λογική εξήγηση πρέπει να υπάρχει.

-Υπάρχει μια εξήγηση, μου αποκρίθηκε τότε σοβαρά. Και είναι η απλούστερη εξήγηση στον κόσμο. Αυτές οι οντότητες μας κυρίευσαν επειδή είμαστε η τροφή τους και μας απομυζούν ανελέητα γιατί είμαστε τα μέσα συντήρησής τους. Κι όπως εμείς εκτρέφουμε κοτόπουλα σε ορνιθοτροφεία, έτσι και τα αρπακτικά εκτρέφουν εμάς σε ανθρωποτροφεία. Έτσι έχουν πάντα άφθονο φαγητό.

– Οχι, όχι, όχι, άκουσα τον εαυτό μου να κραυγάζει. Είναι παράλογο δον Χουάν. Είναι τερατώδες αυτό που λες. Απλώς δεν μπορεί να ‘ναι αλήθεια, για τους μάγους τους κοινούς ανθρώπους ή οποιονδήποτε άλλο!

-Γιατί όχι; έκανε ήρεμα ο δον Χουάν. Γιατί όχι; επειδή σε εξοργίζει;

-Ναι, με εξοργίζει! απάντησα αμέσως. Αυτοί οι ισχυρισμοί είναι τερατώδεις!

-Καλά, μου είπε, όμως δεν τα άκουσες όλα ακόμη. Περίμενε λίγο, να δεις πως θα νιώσεις. Θα σε βομβαρδίσω. Θα κάνω δηλαδή στο μυαλό σου τρομακτικές επιθέσεις, ασύλληπτες εφόδους. Και μη θαρρείς πως μπορείς να σηκωθείς και να φύγεις, γιατί είσαι εγκλωβισμένος. Οχι γιατί σε κρατάω εγώ αιχμάλωτο, αλλά επειδή υπάρχει κάτι μέσα σου που θα σε εμποδίσει να φύγεις, ενώ ένα άλλο κομμάτι σου θα γίνει αληθινά έξω φρενών. Γι αυτό, θωράκισε τον εαυτό σου.

Κάνω έκκληση στο αναλυτικό σου μυαλό, είπε ο δον Χουάν. Σκέψου για μια στιγμή και πες μου: Πως εξηγείς την αντίφαση ανάμεσα στη νοημοσύνη του ανθρώπου που μηχανεύεται, οργανώνει και κατασκευάζει και την ηλιθιότητα των συστημάτων των πεποιθήσεων και δοξασιών του ή την ηλιθιότητα της αντιφατικής συμπεριφοράς του; Οι μάγοι πιστεύουν ότι τα αρπακτικά μας έχουν δώσει τα συστήματα πεποιθήσεων που ασπαζόμαστε, τις ιδέες μας για το καλό και το κακό, τα κοινωνικά μας ήθη. Τα αρπακτικά είναι που δημιούργησαν τις ελπίδες τις προσδοκίες μας, το όραμα της επιτυχίας, τον εφιάλτη της αποτυχίας. Αυτά τα αρπακτικά μας έδωσαν την πλεονεξία, την απληστία και τη δειλία μας. Είναι τα αρπακτικά αυτά που μας κάνουν αυτάρεσκους, κοινότοπους και εγωπαθείς.

-Μα πως μπορούν να τα κάνουν όλα αυτά, δον Χουάν; τον ρώτησα, ενώ τα λόγια του μ’ είχαν θυμώσει ακόμη περισσότερο. Τι κάνουν δηλαδή; Τα ψιθυρίζουν στ’ αυτί μας όλα αυτά όταν κοιμόμαστε;

-Οχι δεν το κάνουν έτσι. Αυτό είναι βλακώδες! Απάντησε χαμογελώντας ο δον Χουάν. Είναι απείρως πιο ικανά και συγκροτημένα. Για να μας κρατούν υπάκουους, μειλίχιους κι ανίσχυρους, τα αρπακτικά χρησιμοποιούν ένα καταπληκτικό τέχνασμα – καταπληκτικό από άποψη στρατηγικής φυσικά. Είναι ένα φρικτό τέχνασμα για όσους το υφίστανται. Μας έδωσαν το μυαλό τους! Μ’ άκουσες; Τα αρπακτικά μας έδωσαν το μυαλό τους, που έγινε και δικό μας.

Το μυαλό των αρπακτικών είναι ταραγμένο, αντιφατικό, σκυθρωπό, πλημμυρισμένο από το φόβο μην αποκαλυφθεί από στιγμή σε στιγμή. Ξέρω πως μολονότι δεν πείνασες ποτέ, συνέχισε, ανησυχείς για το πως θα εξασφαλίσεις την τροφή σου, κάτι που δεν είναι παρά η ανησυχία του αρπακτικού που φοβάται μήπως ανά πάσα στιγμή αποκαλυφθεί το τέχνασμά του και του αρνηθούν την τροφή που έχει τόση ανάγκη. Μέσω του ανθρωπίνου νου, που άλλωστε είναι ο δικός τους νους, τα αρπακτικά εισάγουν στη ζωή των ανθρώπινων όντων οτιδήποτε τα εξυπηρετεί. Με τον τρόπο αυτό κατορθώνουν να αποκτήσουν λίγη ασφάλεια, που λειτουργεί σαν ασπίδα απέναντι στο φόβο τους.

-Δεν είναι ότι δεν μπορώ να δεχτώ τη φαινομενική αξία όσων λες δον Χουάν, είπα. Θα μπορούσα, αλλά υπάρχει κάτι τόσο αηδιαστικό σ’ αυτό τον ισχυρισμό, που με απωθεί και με αναγκάζει να κρατήσω αντίθετη στάση, να επιχειρήσω να σε αντικρούσω. Αν είναι αλήθεια πως μας τρώνε πως το κάνουν;

Μου εξήγησε ότι οι μάγοι βλέπουν τα ανθρώπινα όντα σαν παράξενες, φωτεινές σφαίρες ενέργειας, που καλύπτονται ολόκληρες από ένα λαμπερό περίβλημα, κάτι σαν λούστρο, σαν επίχρισμα, ένα κάλυμμα που εφαρμόζει σφιχτά στο κουκούλι της ενέργειάς τους. Συνέχισε λέγοντας πως αυτό το λαμπερό περίβλημα της επίγνωσης είναι που καταναλώνουν τα αρπακτικά, και πως όταν ένα ανθρώπινο ον φτάσει στην ενηλικίωση, το μόνο που απομένει από αυτό το λαμπερό περίβλημα της επίγνωσης είναι μια στενή λωρίδα που φτάνει από το έδαφος ως τις άκρες των δαχτύλων των ποδιών.

Αυτή η λωρίδα επιτρέπει στην ανθρωπότητα να επιζήσει, μόλις και μετά βίας.Σαν να ‘βλεπα όνειρο, άκουσα τον δον Χουάν Μάτους να μου εξηγεί ότι, απ’ όσο ήξερε, ο άνθρωπος είναι το μοναδικό είδος που διαθέτει το λαμπερό περίβλημα της επίγνωσης έξω από το φωτεινό του κουκούλι. Γίνεται επομένως εύκολο θύμα μιας διαφορετικής επίγνωσης όπως είναι η σκληρή επίγνωση του αρπακτικού.

Στη συνέχεια έκανε την πιο δυσοίωνη δήλωση που είχα ακούσει ποτέ από τα χείλη του. Μου είπε ότι αυτή η στενή λωρίδα επίγνωσης αποτελεί τον πυρήνα της αυτοανάκλασης, όπου εγκλωβίζεται αμετάκλητα ο άνθρωπος. Με τον επιδέξιο χειρισμό της αυτοανάκλασης, της μοναδικής λάμψης επίγνωσης που αφήνουν στον άνθρωπο τα αρπακτικά δημιουργούν αναλαμπές επίγνωσης, τις οποίες στη συνέχεια καταναλώνουν με αδίστακτο, ληστρικό τρόπο. Μας φορτώνουν με ανόητα προβλήματα που αναγκάζουν εκείνες τις αναλαμπές επίγνωσης να γεννηθούν, και κατορθώνουν μ’ αυτό τον τρόπο να μας κρατούν ζωντανούς, ώστε να μπορούν να τρέφονται από την ενεργειακή αναλαμπή των ψευδοανησυχιών μας.

-Τον ρώτησα: γιατί οι σαμάνοι του αρχαίου Μεξικού, όπως και όλοι οι σύγχρονοι σαμάνοι, μολονότι βλέπουν τα αρπακτικά δεν κάνουν τίποτα γι’ αυτό;

-Δεν υπάρχει τίποτα που θα μπορούσαμε να κάνουμε γι’ αυτό εσύ ή εγώ, μου απάντησε θλιμμένα. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να αποκτήσουμε αυτοπειθαρχία και να τη φτάσουμε σ’ ένα σημείο όπου δε θα μπορούν να μας αγγίξουν. Πως μπορείς να ζητήσεις από τους συνανθρώπους σου να ακολουθήσουν μια τόσο αυστηρή αυτοπειθαρχία; Θα σε περιγελάσουν και θα σε γελοιοποιήσουν, ενώ οι πιο επιθετικοί θα σε μαυρίσουν στο ξύλο. Κι όχι τόσο επειδή δεν θα σε πιστέψουν.

Κάπου στα βάθη κάθε ανθρώπινου όντος υπάρχει η προγονική γνώση της ύπαρξης των αρπακτικών. Το ξέρουν τα σπλάχνα σου… Οι σαμάνοι του αρχαίου Μεξικού είδαν τα αρπακτικά. Τα ονόμασαν ιπτάμενους επειδή κάνουν βουτιές στον αέρα. Δεν είναι όμορφο θέαμα. Μεγάλες, αδιαπέραστες σκιές που σκίζουν τον αέρα. Μετά προσγειώνονται βαριά στο έδαφος. Οι σαμάνοι προβληματίστηκαν πολύ για το πότε εμφανίστηκαν στη γη. Είχαν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο άνθρωπος ήταν κάποτε ένα τέλειο ον, ικανό να επιτελέσει με θαυμαστή διορατικότητα άθλους επίγνωσης που στις μέρες μας έχουν τη μορφή μύθων και θρύλων. Κι έπειτα όλα χάθηκαν κι έχουμε τώρα έναν άνθρωπο σε καταστολή.

Τι λες τώρα, δον Χουάν; τον ρώτησα άψυχα.

-Αυτό που λέω είναι πως δεν έχουμε να αντιμετωπίσουμε κάποια συνηθισμένα αρπακτικά. Είναι πολύ έξυπνα, πολύ συγκροτημένα. Χρησιμοποιούν πολύ μεθοδικά το σύστημα που θα μας εξουδετερώσει. Ο άνθρωπος, το μαγικό ον που προορίζεται να γίνει, παύει να είναι πλάσμα μαγικό. Δεν είναι παρά ένα κομμάτι κρέας. Δεν υπάρχουν πια άλλα όνειρα γι’ αυτόν, πέρα από τα όνειρα ενός ζώου αναθρεμμένου για να γίνει κάποτε ένα κομμάτι κρέας, κοινότοπα, συμβατικά, ηλίθια. 
Carlos Castaneda

Οι Πεποιθήσεις είναι ΕΜΦΥΤΕΥΣΕΙΣ. Κάθε φορά που ανησυχείς για οτιδήποτε αληθινό ή φανταστικό, ταίζεις τα αρπακτικά-αφέντες. Για σκέψου ποιοι ή τι σε κάνουν να είσαι ΜΟΝΙΜΑ ΑΝΗΣΥΧΟΣ και να έχεις ΦΟΒΟ ΘΕΟΥ; Ενός Θεού δειλού που είναι μόνο για σφαλιάρες, εσύ τον φοβάσαι, σε εκπαίδευσαν να τον φοβάσαι. Ο φόβος που πηγάζει απ’ τον εγωισμό σου και το πόσο σημαντικός είσαι, είναι αυτός που σε κάνει μπριζολάκι. Κυριολεκτικά κι ουχί μεταφορικά!!

ΑΛΛΑ

Είναι γεγονός πως όταν ο άνθρωπος βαδίζει στο μονοπάτι του Πολεμιστή-Ταξιδιώτη, του Πνευματικού Αριστοκράτη, τότε παύει να είναι τροφή τους, τουλάχιστον παύει να είναι τροφή ευχάριστη. Δεν είναι και τόσο δυνατά για τον Πνευματικό Αριστοκράτη, το αντίθετο μάλιστα, είναι δειλα φοβισμένα τυφλα και ανίσχυρα μπροστά στην Δύναμη και την αυστηρή άσκηση του Πολεμιστή.

Είναι απαραίτητο να μείνουμε συγκεντρωμένοι κάθε στιγμή της ζωής μας, προετοιμασμένοι για οτιδήποτε μπορεί να μας συμβεί

Στο έργο του Τα Εις Εαυτόν, ο Μάρκος Αυρήλιος επαναλαμβάνει συνεχώς στον εαυτό του ότι η Φύση είναι σε μια διαρκή διαδικασία αλλαγής, τίποτα δεν είναι σταθερό, και δεν υπάρχει τίποτα που να μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να αποδεχτούμε όσα συμβαίνουν και δεν μπορούμε να ελέγξουμε και να επικεντρωθούμε σε εκείνα που μπορούμε.

Ο Επίκτητος επιμένει ιδιαίτερα στην ανάγκη μας να επικεντρώνουμε την προσοχή μας σε πράγματα που μπορούμε να ελέγξουμε. Ξεχάστε ό,τι δεν μπορείτε να ελέγξετε και στρέψτε όλη σας την προσοχή στις κρίσεις σας, που, στη συνέχεια, θα βελτιώσουν τον χαρακτήρα σας, το οποίο είναι το μόνο πράγμα που θα σας επιτρέψει να πετύχετε αυτό που ο Ζήνων αποκαλεί «ομαλή πορεία ζωής». Πρέπει, όμως, να προσέχουμε πολύ, γιατί, αν σταματήσουμε να δίνουμε προσοχή στις κρίσεις μας έστω και για μια πολύ σύντομη στιγμή, κινδυνεύουμε να επιστρέψουμε σε κακές συνήθειες. Ο Επίκτητος κάνει έναν παραλληλισμό με έναν ναύτη σε ένα πλοίο:

Είναι πολύ πιο εύκολο για έναν ναύτη να βουλιάξει το πλοίο του από ό,τι να συνεχίσει να το οδηγεί με ασφάλεια. Το μόνο που έχει να κάνει είναι να στραφεί λίγο περισσότερο προς τον άνεμο, και η καταστροφή είναι άμεση. Στην Πραγματικότητα, ο ναύτης δεν χρειάζεται να κάνει τίποτα: μια στιγμιαία απόσπαση της προσοχής του θα έχει το ίδιο ακριβώς αποτέλεσμα.

Αν αφήσουμε την προσοχή μας να ξεφύγει, μπορούμε πολύ εύκολα να χάσουμε όλη την πρόοδο που ίσως έχουμε κάνει. ‘Έτσι, πρέπει να ενσωματώσουμε περιόδους περισυλλογής στην καθημερινότητά μας. Ο Μάρκος Αυρήλιος περιγράφει πρακτικές πρωινής περισυλλογής με τις οποίες ετοιμάζει τον εαυτό του για τη μέρα που έρχεται, αναλογιζόμενος τις προκλήσεις που είναι πιθανόν να αντιμετωπίσει, ώστε να είναι καλύτερα προετοιμασμένος για να τις διαχειριστεί. Κατά τον ίδιο τρόπο, ο Σενέκας περιγράφει μια διαδικασία βραδινής περισυλλογής, όπου αναλογίζεται την ημέρα του, τι έκανε καλά, πού δεν ήταν αρκετά προσεκτικός και πώς θα μπορούσε να τα πάει καλύτερα την επομένη. Ο Επίκτητος προχωρά ακόμα περισσότερο: όπως ο ναύτης στο πλοίο, είναι απαραίτητο να μείνουμε συγκεντρωμένοι κάθε στιγμή της ζωής μας, προετοιμασμένοι για οτιδήποτε μπορεί να μας συμβεί. Πρέπει να έχουμε πάντα πρόχειρες τις φιλοσοφικές αρχές μας, ώστε να μην προχωρήσουμε σε λανθασμένες κρίσεις .

Σύμφωνα με τους Στωικούς, η καλή, ευτυχισμένη ζωή βρίσκεται σε αρμονία με τη Φύση. Πρέπει να ζούμε αρμονικά με τον εξωτερικό φυσικό κόσμο (τη Φύση με κεφαλαίο το Φ), αλλά και με την ανθρώπινη μας φύση. Σήμερα, μας ενθαρρύνουν συχνά να σκεφτόμαστε ότι οι άνθρωποι είναι εκ φύσεως εγωιστές και ανταγωνιστικοί, και ότι πάντα φροντίζουν μόνο το συμφέρον τους. Οι Στωικοί έχουν πολύ διαφορετική, πιο αισιόδοξη οπτική για την ανθρώπινη φύση. Οι Στωικοί πιστεύουν ότι οι άνθρωποι θα ωριμάσουν φυσικά και θα γίνουν λογικοί, ενάρετοι ενήλικες. Είμαστε από τη φύση μας λογικά και αξιοπρεπή κοινωνικά όντα. Φυσικά, πολλά πράγματα μπορούν να διακόψουν ή να επηρεάσουν αυτή τη διαδικασία της ανάπτυξης, και τότε μπορεί να συνειδητοποιήσουμε ότι ζούμε μια ζωή που δεν εναρμονίζεται με τις βαθύτερες φυσικές μας τάσεις. Όταν συμβαίνει αυτό, είμαστε δυστυχισμένοι.