Τρίτη, 22 Μαΐου 2018

ΑΙΣΧΥΛΟΣ - Ἀγαμέμνων (975-1000)

ΣΤΑΣΙΜΟΝ ΤΡΙΤΟΝ


ΧΟ. τίπτε μοι τόδ᾽ ἐμπέδως [στρ. α] 975
δεῖμα προστατήριον
καρδίας τερασκόπου
πωτᾶται,
μαντιπολεῖ δ᾽ ἀκέλευστος ἄμισθος ἀοιδά,
980 οὐδ᾽ ἀποπτύσαι δίκαν
δυσκρίτων ὀνειράτων
θάρσος εὐπειθὲς ἵ-
ζει φρενὸς φίλον θρόνον;
χρόνος δ᾽ † ἐπεὶ
πρυμνησίων ξυνεμβολαῖς
985 ψαμμίας ἀκάτα † παρή-
βησεν, εὖθ᾽ ὑπ᾽ Ἴλιον
ὦρτο ναυβάτας στρατός.

πεύθομαι δ᾽ ἀπ᾽ ὀμμάτων [ἀντ. α]
νόστον, αὐτόμαρτυς ὤν·
990 τὸν δ᾽ ἄνευ λύρας ὅμως
ὑμνῳδεῖ
θρῆνον Ἐρινύος αὐτοδίδακτος ἔσωθεν
θυμός, οὐ τὸ πᾶν ἔχων
ἐλπίδος φίλον θράσος.
995 σπλάγχνα δ᾽ οὔτοι ματᾴ-
ζει, πρὸς ἐνδίκοις φρεσὶν
τελεσφόροις
δίναις κυκλούμενον κέαρ.
εὔχομαι δ᾽ ἐξ ἐμᾶς
ἐλπίδος ψύθη πεσεῖν
1000 ἐς τὸ μὴ τελεσφόρον.

***
ΧΟΡΟΣ
Γιατί με τόσο πείσμα εμπρός
στη λαφροΐσκιωτή μου την καρδιά
αυτός ο φόβος να πηδά
κι ακάλεστος κι απλέρωτος
μαντείες να μου καλοναρχά;
Γιατί σαν τα όνειρα τα σκοτεινά
980 να μην μπορώ να τον ξορκίσω
και το καλό το θάρρος μου ξανά
στο θρόνο της καρδιάς να στήσω;
Κι όμως καιρός επέρασε από τότες
που σέρνοντας τα παλαμάρια
ταράξανε τον άμμο του γιαλού,
όταν κατά την Τροία ξεκίνησαν
οι ναύτες μας κι οι στρατιώτες.

Του γυρισμού των τώρα εγώ
μάρτυρας είμαι μόνος μου μ᾽ αυτά
τα δυο μου μάτια· κι όμως, πώς
ψέλνει από μέσα μου η καρδιά
990 χωρίς κιθάρας συνοδειά
των Ερινύων το θρήνο, που κανείς
δεν της τον έχει ποτέ μάθει;
κι αχ! της γλυκιάς ελπίδας το καλό
το θάρρος μού έφυγε κι εχάθη.
Γιατί τα σπλάχνα δε σπαρνούνε
έτσι άδικα ποτέ κι ουδέ του κάκου
χοροπηδά στα στήθια μου η καρδιά.
μα εύχομαι κατ᾽ ανέμου οι φόβοι μου
1000 να παν και ψεύτικοι να βγούνε.

Μη σχεδιάζεις να αλλάξεις το σύντροφό σου. Έχεις το δικαίωμα και τη δύναμη να αλλάξεις μόνο τον εαυτό σου

Λένε πολύ συχνά ότι η γυναίκα παντρεύεται έναν άντρα με την προσδοκία ότι θ’ αλλάξει, ενώ ο άντρας παντρεύεται μια γυναίκα με την προσδοκία ότι δεν θ’ αλλάξει ποτέ. Πολλοί άνθρωποι (και των δύο φύλων) παντρεύονται ή μπαίνουν σε επιχειρηματικές συμφωνίες με τη ρομαντική ελπίδα ότι θα αναμορφώσουν τον άλλο μόλις βάλει την υπογραφή του στο επιχειρηματικό συμβόλαιο ή στο πιστοποιητικό του γάμου.

Μετά από πολλά χρόνια γυναίκες που παντρεύτηκαν μ’ αυτή την κρυφή ευχή, μπορώ να σου πω ότι το να το παίζεις Πυγμαλίωνας δεν είναι αποτελεσματικό. Όταν σκέφτεσαι το γάμο, αυτό που παίρνεις είναι αυτό που βλέπεις. Μπες στο γάμο μόνο αν είσαι διατεθειμένος να ζήσεις με τον άλλον άνθρωπο όπως ακριβώς είναι.

Δεν μπορείς να φανταστείς τον αριθμό των γυναικών που μου έχουν πει ότι ήταν σίγουρες πως με αρκετή αγάπη, προσπάθεια και αφοσίωση, θα έκαναν το μελλοντικό τους σύντροφο να σταματήσει να πίνει, να γλεντοκοπάει διαρκώς ή να δουλεύει 14 ώρες τη μέρα – μόλις κατέβαιναν τα σκαλιά της εκκλησίας. Ωστόσο, συχνά αμέσως μετά τους γαμήλιους όρκους, η συμπεριφορά γινόταν ακόμη πιο έντονη. Τα ρομαντικά μυθιστορήματα και οι ταινίες δημιουργούν την ψευδαίσθηση ότι μόλις φορεθούν οι βέρες, όλα αλλάζουν και η ζωή θα είναι υπέροχη για πάντα.

Δεν θα ήθελες να έχεις ένα ευρώ για κάθε ταινία που τελειώνει με την πολυπόθητη σκηνή γάμου; (Και δυο ευρώ για κάθε ταινία όπου ο καταλερωμένος και ατημέλητος ήρωας καταστρέφει την τελετή του γάμου της αγαπημένης του και την αρπάζει από το βωμό όπου είναι έτοιμη να παντρευτεί έναν άντρα που δεν αγαπάει πραγματικά;)

Στην ταινία της ζωής, ο γάμος δεν είναι το τέλος του φιλμ, αλλά η αρχή του. Δεν είναι αλήθεια ότι «Αν τον/την καταφέρω να πει το «ναι», όλα θα πάνε καλά». Ένας ή μία σύζυγος δεν είναι ψάρι που το πιάνεις και το παίρνεις στο σπίτι για να το τηγανίσεις. Είναι ζωντανοί, αληθινοί άνθρωποι με μοναδικούς σκοπούς και ελεύθερη βούληση.

Εσύ, ο/η σύντροφός σου και η σχέση σας είναι έργα σε εξέλιξη και μπορείτε να κάνετε υπέροχα πράγματα με τη ζωή σας, αν είσαστε και οι δύο πρόθυμοι. Όμως δεν μπορείς να επιβάλεις την προθυμία, χρειάζεται να γεννηθεί στην καρδιά. Μια ταραχώδης σχέση ή μνηστεία αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι θα ακολουθήσει ένας ταραχώδης γάμος. (Να θυμάσαι: Δύσκολο να τ’ αποκτήσεις, δύσκολο να το κρατήσεις).

Φυσικά, μπορεί να ωριμάσετε, να εξελιχθείτε και να σταθεροποιηθείτε, αλλά πριν μπορέσει να συμβεί αυτό, κάτι στον έναν ή και στους δυο σας χρειάζεται να αλλάξει. Μη σχεδιάζεις να αλλάξεις το σύντροφό σου. Έχεις το δικαίωμα και τη δύναμη να αλλάξεις μόνο τον εαυτό σου.

Συνήθως, η αλλαγή που χρειάζεται να κάνεις είναι να αφήσεις το σύντροφό σου να είναι αυτός που είναι. Ύστερα, γίνεσαι ο καταλύτης για την αλλαγή του συντρόφου σου. Όμως – και πρόσεξέ με καλά – μην αφήνεις το σύντροφό σου να είναι αυτός που είναι, ενώ έχεις το «υπόγειο» πρόγραμμα να αλλάξει. Άλλαξε τον εαυτό σου, επειδή θα νιώθεις καλύτερα αγαπώντας παρά απαιτώντας.

Μια στιγμή… μια αιωνιότητα

Ένα γλυκό φιλί το πρωί στο στόμα, μια ζεστή αγκαλιά το βράδυ πριν κοιμηθείς. Μια τρυφερή κουβέντα στον καθρέπτη στον ίδιο σου τον εαυτό! Τι ζητά νομίζεις ο άνθρωπος για να είναι χαρούμενος; Μπορεί η ύλη να τον κάνει ευτυχισμένο;

Κοίτα όλους αυτούς που είναι γεμάτοι από ύλη και άδειοι από χαρά. Ρώτα εκείνους που δεν έχουν τίποτα κι όμως έχουν θησαυρό μέσα στην καρδιά τους. Ρώτα ένα παιδί να σου πει τι είναι αυτό που το κάνει χαρούμενο. Θα σου μιλήσει πρώτα για την παρουσία του γονιού του και μετά για το υλικό παιχνίδι.

Το καλύτερο παιχνίδι είναι αυτό που προσφέρουμε εμείς! Μην ψάχνεις να βρεις συνέχεια κάτι ακόμα έξω από εσένα για να νιώσεις καλά. Όσο θα ψάχνεις, τόσο θα αγχώνεσαι. Αυτό που θέλεις, το έχεις ήδη! Το έχεις στη ζωή σου στο σήμερα. Και αν δεν σου αρέσει, τότε ξεκίνα να το αλλάξεις. Ξεκίνα να το φτιάξεις όπως θέλεις. Μη μιλήσεις και πάλι για εμπόδια, για εξωτερικούς παράγοντες, για, για… εσύ δημιουργείς τη ζωή σου!

Ό,τι δεν μπορεί να σταθεί δίπλα σου όπως θέλεις, ό,τι δεν σου δίνει χαρά, απλά δεν είναι για σένα. Μην αφήνεις το εγώ σου να σε βασανίζει άλλο… και μην εθελοτυφλείς! Άνοιξε την καρδιά σου και αγκάλιασε τον εαυτό σου!

Σταμάτα να βλέπεις ως πραγματικότητα κάτι που δεν υπάρχει και ζήσε αυτή που έχεις! Σταμάτα να κυνηγάς τη φαντασία σου. Η αληθινή ζωή είναι οι μικρές καθημερινές στιγμές που μοιράζεσαι με τους άλλους και περισσότερο από όλους με τον ίδιο σου τον εαυτό. Ακούς και ξανακούς μότο όπως «σκέψου θετικά», «για να αγαπήσεις τον άλλο, χρειάζεται πρώτα να αγαπήσεις τον εαυτό σου», «η ευτυχία δεν έρχεται ποτέ απ’ έξω»… και εγώ σου λέω πως, ναι, αλήθεια λένε αυτά τα μότο!

Το καταλαβαίνεις αυτό που σου λέω. Το καταλαβαίνεις όμως με το μυαλό σου γι’ αυτό και τόσο εύκολα το λες. Το να φτάσεις στο σημείο όλα αυτά να τα καταλαβαίνεις με την καρδούλα σου, τότε είναι που κατέκτησες τη γνώση! Την κατέκτησες γιατί γνωρίζεις να την εφαρμόζεις και δε μένεις απλά στο να λες αυτές τις λεξούλες σαν μια ωραία κασέτα που παίζει και ξαναπαίζει το ίδιο και το ίδιο.

Η ζωή είναι όμορφη και όσο πιο όμορφη τη βλέπεις, τόσο θα σου χαμογελάει, ακόμα και εκεί που νομίζεις πως τίποτα δεν πάει καλά. Οι χαρές της ζωής είναι μικρές και είναι καθημερινές. Από την στιγμή που θα ανοίξεις τα μάτια σου το πρωί και την κουρτίνα του παραθύρου σου, μέχρι την στιγμή που θα την ξανακλείσεις για να πέσεις για ύπνο… εσύ και μόνο εσύ επιλέγεις πως θα περάσεις τη μέρα σου.

Το «τι» θα συμβεί μέσα στην ημέρα, μπορείς να το ορίσεις, μπορεί όμως και να μην μπορείς να το ορίσεις. Το «πώς» όμως θα επιλέξεις να σταθείς απέναντι στα πράγματα, είναι αποκλειστικά και μόνο δική σου ευθύνη. Ανέλαβε την ευθύνη σου και άδραξε την ημέρα! Όσο γρηγορότερα το αισθανθείς αυτό, τόσο περισσότερο θα νιώθεις καλά με τον εαυτό σου.

Χαμογέλα στον διπλανό σου, χαμογέλα στον εαυτό σου! Πες μια καλή κουβέντα και τόνωσε το ηθικό ενός φίλου. Άκου με προσοχή αυτό που έχει να σου πει ο άλλος. Κάνε μια παύση από την καθημερινότητα και ζήσε μια στιγμή ζωής χωρίς επανάληψη και μηχανικά. Σκέψου τι είναι αυτό που σε κάνει να νιώθεις χαρά και κάντο! Χωρίς δεύτερη σκέψη!

Μια βόλτα στη φύση; Η ενατένιση της θάλασσας; Η δύση του ηλίου; Μια επίσκεψη σε ένα φίλο; Το να παρακολουθήσεις μια αγαπημένη ταινία; To να διαβάσεις ένα βιβλίο; To να μιλήσεις με κάποιον που αγαπάς πολύ; Το να μείνεις με τον εαυτό σου και να χαλαρώσεις;

Ό,τι σου δίνει χαρά, φρόντισε να το δίνεις στον εαυτό σου! Αυτές είναι οι χαρές της ζωής! Η ζωή είναι στιγμές! Μια στιγμή… μια αιωνιότητα!

Αρχαίοι Έλληνες Σαμάνοι

Αυστραλία, νοτιοανατολική Ασία, Θιβέτ και Ιαπωνία. Οι σαμάνοι, άνδρες και γυναίκες, είναι θεραπευτές, μάντεις και οραματιστές. Επικοινωνούν με τον κόσμο των θεοτήτων και των πνευμάτων. Το κορμί τους μπορεί να μένει πίσω καθώς κινούνται σε αλλαγμένες καταστάσεις συνείδησης και μπορούν να πετούν σε μη γήινα πεδία. Είναι ποιητές, ποιήτριες και τραγουδιστές. Γνωρίζουν τους τρόπους των φυτών, των ζώων, και των στοιχείων. Πάνω από όλα είναι κύριοι της έκστασης. Ο Mircea Eliade, ιστορικός των θρησκειών, από τους πιο έγκυρους μελετητές, ορίζει την παράδοση αυτή ως σύστημα «αρχαϊκών τεχνικών έκστασης».

Ο σαμάνος ειδικεύεται στην ύπνωση, κατά την διάρκεια της οποίας πιστεύεται ότι φεύγει από το σώμα του και ανεβαίνει στον ουρανό ή κατεβαίνει στον κάτω κόσμο, και φέρνει πίσω πληροφορίες ή θεραπεία. Κατά τις σαμανιστικές αντιλήψεις, η μεγάλη πλειονότητα των ασθενειών οφείλεται σε δύο πνευματικά αίτια: α) τη φυγή της ψυχής ή, β) την εισαγωγή στο σώμα μαγικών αντικειμένων.

Στην πρώτη περίπτωση, ο σαμάνος καλείται να ανέβει στον ουρανό ή να κατέβει στον Άδη για να επαναφέρει την ψυχή του ασθενούς την οποία, τις περισσότερες φορές, έχει κλέψει ένας νεκρός. Πρόκειται για το σαμανιστικό-εκστατικό ταξίδι προς τον ουρανό. Οι σαμάνοι πετάνε όπως τα πουλιά.

Στη δεύτερη περίπτωση ασθένειας, δηλαδή εκείνων που οφείλονται σε εισαγωγή μαγικών αντικειμένων στο σώμα του ασθενούς, ο σαμάνος απομυζά από την επιδερμίδα του αρρώστου το μαγικό αντικείμενο που έβαλαν τα «κακά πνεύματα» μέσα του. Και στις δύο περιπτώσεις είναι απαραίτητη για τη διάγνωση και τη θεραπεία, η εκστατική εμπειρία του σαμάνου.

Ο σαμανισμός, από μια άποψη, επιζητά την οικοδόμηση ενός «περάσματος» προς τον Άλλο Κόσμο, και συνεπώς την κατάργηση των επιπέδων (γήινο-θεϊκό) που χαρακτηρίζουν την ανθρώπινη κατάσταση μετά την «Πτώση». Το πέρασμα αυτό ως «Κλίμαξ» υπάρχει στα ορφικά, μιθραϊκά, χριστιανικά κλπ μυστήρια. Πολύ σημαντική είναι η διαδικασία της μύησης του σαμάνου. Η δοκιμασία αυτή προϋποθέτει ιδιαίτερο θάρρος αφού οι συναντήσεις με τις αόρατες οντότητες είναι συχνά επώδυνες και τρομακτικές. Οι περισσότεροι δυτικοί άνθρωποι βλέπουν το ταξίδι αυτό με μεταφορικό τρόπο, και θεωρούν ότι τα πλάσματα που τους παρουσιάζονται δεν αποτελούν αυθύπαρκτα όντα αλλά μορφές που προέρχονται από το υποσυνείδητο. Στο ταξίδι οι σαμάνοι αποκτούν πολύτιμες πληροφορίες και τη δύναμη να θεραπεύουν. Κατά τη διάρκειά του μπορούν να επικοινωνήσουν τηλεπαθητικά με ανθρώπους που βρίσκονται μακριά, όπως επίσης να προβλέψουν το μέλλον.

Οι τεχνικές που χρησιμοποιούν για να πετύχουν την αλλαγμένη κατάσταση συνείδησης, ποικίλλουν από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Ένας τρόπος είναι το συνεχές κτύπημα του τύμπανου, άλλες μέθοδοι είναι ο διαλογισμός, η νηστεία, ο χορός αλλά και η λήψη ψυχοτροπικών φυτών. Όσον αφορά το κτύπημα του τύμπανου, κατά τους φυσικούς, δημιουργούνται ηχητικά κύματα που βοηθούν την ανύψωση.

Ο σαμανισμός θεωρείται ως η αρχαιότερη θρησκεία στον πλανήτη. Σε κάποιες φυλές της Αμερικής άφηναν το αγόρι (12-13 ετών), που έμελλε να γίνει σαμάνος, μόνο του στη φύση για λίγε ημέρες μέχρι να λάβει κάποιο σημαντικό όνειρο ή οπτασία. Τότε ένα πνεύμα θα μπορούσε να επισκεφθεί το αγόρι και να του δώσει θεραπευτική δύναμη. Στους Εσκιμώους επίσης άφηναν τον υποψήφιο σαμάνο μέσα στο παγόσπιτο χωρίς τροφή, έως ότου έπεφτε σε κατάσταση ημιθανή και τότε του ερχόταν κάποιο όραμα. Οι υποψήφιοι σαμάνοι ένοιωθαν πολλές φορές ένα φως στο σώμα τους, στο κέντρο του κεφαλιού τους. Λένε λοιπόν οι μελετητές: Γιατί να μην υπήρχαν και στον ελλαδικό χώρο; Οι παλαιότερες δοξασίες και πρακτικές ηλικίας πολλών χιλιάδων ετών ριζώνουν στις πανάρχαιες σαμανικές παραδόσεις. Μυούσαν τους ανθρώπους στην ιερότητα του περιβάλλοντος και διήγειραν στο κάθε άτομο χωριστά, την αίσθηση της προσωπικής ευθύνης για τα δρώμενα της φύσης.

Η συγκεκριμένη αυτή χθόνια θρησκευτική παράδοση κυριαρχούσε σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο μέχρι την κατάρρευση του Μυκηναϊκού πολιτισμού γύρω στα 1200 π.Χ. Κύριο χαρακτηριστικό της ήταν η πλήρης μυστική ταύτιση της φύσης με τη Μεγάλη Μητέρα. Εξάλλου, υποστηρίζεται ότι σε ορισμένα μέρη του κόσμου οι σαμάν ήταν, αρχικά, γένους θηλυκού. Πολλοί ερευνητές και ερευνήτριες δέχονται ότι κατά την προϊστορική εποχή η κύρια μορφή της θρησκείας ήταν η Μεγάλη Θεά, η Μητέρα Φύση.

Στην πατριαρχική αρχαία Ελλάδα μπορούμε να ανιχνεύσουμε στοιχεία που παραπέμπουν στο σαμανισμό.

Η Μαντική είναι κοινό στοιχείο και στις δύο παραδόσεις. Η εκστατική προφητεία πχ της Πυθίας που ερχόταν σε επαφή με το θείον, μπορεί εύκολα να παραλληλιστεί με την επικοινωνία την γηγενών με τα πνεύματα και τις θεότητες..

Η ιερή μανία που καταλάμβανε τις Μαινάδες έχει επίσης κοινά σημεία με τη σαμανική έκσταση.
Παρόμοια ιερή μανία καταλάμβανε, σύμφωνα με τον Πλάτωνα, τους ποιητές και τις ποιήτριες που συνέθεταν τα έργα τους υπό την επήρεια της Μούσας, όπως οι γηγενείς διδάσκονταν τα μαγικά τους τραγούδια από τα πνεύματα.

Η σαμανιστικκή χρήση των ονείρων συναντάται στα αρχαία Ασκληπιεία στη μέθοδο της εγκοίμησης, με την οποία τα άρρωστα άτομα αντλούσαν πληροφορίες για τη θεραπεία τους. Την ιδιαίτερη σημασία που έχουν τα φυτά στις γηγενείς παραδόσεις συναντάμε και στην ελληνική αρχαιότητα. Π.χ. η Πυθία μασούσε φύλλα δάφνης. Στην Κρήτη βλέπουμε την θεά να απεικονίζεται με παπαρούνες από τις οποίες παράγεται το όπιο.

Πρώτη περίπτωση αρχαίου Έλληνα σαμάνου είναι ο Άβαρις (μυητικό όνομα του Γκαίτε) ο Υπερβόρειος. Ο Άβαρις ήταν ιερέας του Απόλλωνα και ταξίδευε πάνω σε ένα χρυσό βέλος, «οϊστόν». Μπορούσε να επιβιώσει χωρίς τροφή, «ουδέν σιτεόμενος» κατά τον Ηρόδοτο. Έζησε τον 6ο π.Χ. αιώνα. Εξαφάνισε λοιμούς, προέβλεψε σεισμούς και δίδαξε την λατρεία του βόρειου θεού Απόλλωνα του οποίου ήταν ιερέας. Για τον Άβαρι τον Υπερβόρειο κάνει λόγο και ο Πυθαγόρας δίνοντας πληροφορίες για λαούς που κατείχαν την τέχνη του πετάγματος. Λέγει: « Ο Υπερβόρειος Άβαρις είναι ένας ιπτάμενος θαυματοποιός που με το χρυσό μηρό του ενσαρκώνει τον Υπερβόρειο Απόλλωνα». Ένας άλλος σαμάνος, ο Αριστέας ο Προκοννήσιος διηγήθηκε σε ένα ποίημα, τα«Αριμάσπεια», τις εκστατικές του εμπειρίες. Η λέξη «Αριμάσπεια» μας παραπέμπει στους Αριμασπούς, φυλή στη βόρεια Ευρώπη. Έδρασε σαν ιεραπόστολος του Απόλλωνα αλλά κυρίως έμεινε γνωστός για την εκστατική του ικανότητα να στέλνει την ψυχή του σε άλλους τόπους. «Την ψυχή όταν εβούλετο εξειέναι». Άλλος μεγάλος σαμάνος, ο Επιμενίδης από την Κνωσό, είναι γνωστός για την ικανότητά του να εξαγνίζει τα δεινά που έστελναν οι δαίμονες. Όταν ήταν ακόμη παιδί, έπεσε σε έκσταση σε ένα σπήλαιο από όπου συνήλθε μετά από 57 χρόνια. (Την πληροφορία έχουμε από τον Διογένη Λαέρτιο). Οι Αθηναίοι τον κάλεσαν, ως γνωστό, να πραγματοποιήσει τον καθαρμό της πόλης από το Κυλώνειο Άγος. Έγραψε πολλά έργα με κυριότερο όλων την «Θεογονία».

Θα μπορούσαν να αναφερθούν και άλλα ονόματα αρχαίων Ελλήνων σαμάνων. Εκείνο όμως που πρέπει να τονισθεί είναι ότι μια τεράστια πολιτιστική απόκλιση χωρίζει τον πρωτόγονο σαμάνο από τους Έλληνες σαμάνους, των οποίων κύριο χαρακτηριστικό είναι η κάθοδος στον Άδη για γνώση και κατανόηση του πεπρωμένους τους και όχι για να μιλήσουν με τα πνεύματα και να θεραπεύσουν ασθενείς. Η κάθοδος είχε και κάποιο άλλο νόημα. Αποσκοπούσε στη συντριβή του κατώτερου εαυτού. Παράδειγμα τέτοιων καθόδων έχουμε από τους Έλληνες ημίθεους (Οδυσσέα, Ηρακλή). Το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, μέσα σε 1000 χρόνια (από την προϊστορία έως την ελληνιστική εποχή) είχε μετασχηματίσει τη σαμανική έκσταση σε «θεωρία» (=δράμα) των Νοητών και της Ειμαρμένης.

Ωστόσο, και στις δύο περιπτώσεις, η Έκσταση είναι εκείνη με την οποία ο άνθρωπος, πρωτόγονος σαμάνος ή πλατωνικός φιλόσοφος, συνειδητοποιεί απόλυτα τη θέση του στον κόσμο και το Πεπρωμένο του. Κατά μία άποψη, η επιστήμη δεν έχει ακόμη κατορθώσει να φθάσει στο ύψος της αρχαίας γνώσης. Οι μελετητές των αρχαίων παραδόσεων παρατηρούν ότι: πολλοί λευκοί και λευκές έχουν έντονη την πεποίθηση πως η γνωριμία με τις παλαιές παραδόσεις και η διάδοσή τους σε περισσότερο κόσμο μπορεί να ωφελήσει ολόκληρη την ανθρωπότητα. Επισημάνθηκε ακόμη ότι η στενή σχέση που έχουν οι σαμανιστικές θρησκείες με τη Γη, μπορεί να βοηθήσει του δυτικούς ανθρώπους να ξαναβρούν τη σύνδεσή τους με τη Φύση, με την ιερότητά της, και να σταματήσουν έτσι την ξέφρενη πορεία της οικολογικής καταστροφής.

Θα ήθελα να τελειώσω με τα λόγια ενός Ινδού εκστατικού που λέει:
«Στη μέθη της έκστασης
ανεβήκαμε στο άρμα των ανέμων.
Σεις θνητοί δεν μπορείτε να διακρίνετε παρά μόνο το σώμα μας.
Ο εκστατικός είναι το άλογο του ανέμου, ο φίλος της θύελλας,
κι έχει κεντρισθεί από τους θεούς.»

Η ζωή στα δίνει όλα, την στιγμή που μπορείς να τα ζήσεις

Τις μεγαλύτερες αλήθειες πάντα τις ανακάλυπτα όταν έμενα μόνος μου.

Συζητάμε πάντα για τις συμπεριφορές των ανθρώπων γύρω μας ενώ σχεδόν πάντα η κουβέντα θα καταλήξει στον έρωτα με πολλά “θυμάσαι”;.

Μια και έχουμε γίνει μια μεγάλη οικογένεια εδώ καθώς γνωριζόμαστε μέσα από τα κείμενα, ξέρετε πως είμαι της άποψης πως πρέπει να τα ζήσεις όλα. Να περάσεις από όλες τις φάσεις. Να χορτάσεις ποτά, διασκέδαση, μεθύσια που θα τα λες μέχρι τα γεράματα, ιστορίες νεανικού έρωτα που μετά από χρόνια θα τα συζητάς και θα γελάς με την παρέα σου.

Η ζωή είναι ωραία και ευχάριστη όταν την ζεις.

Ακόμα και οι έρωτες που πέρασαν από την ζωή σου όλα αυτά τα χρόνια. Μικροί-μεγάλοι, σημαντικοί ή ασήμαντοι για εσένα, δεν έχει σημασία.

Έπρεπε να έρθουν στην ζωή σου για να σε προετοιμάσουν για το μετά.

Το timing είναι ότι πιο σημαντικό υπάρχει και θα σου εξηγήσω γιατί.

Τι νόημα θα είχε αν ο μεγάλος έρωτας ερχόταν όταν εσύ θα ήσουν μικρή/ος;

Δεν θα μπορούσες να τον διαχειριστείς. Δεν θα μπορούσες να τον απολαύσεις και δεν θα κράταγε ακόμη και αν τον αγαπούσες.

Όταν δεν έχεις ζήσει πράγματα και δεν έχεις περπατήσει σε πολλούς δρόμους, ακόμη και ο μεγάλος έρωτας να σε βρει θα τον διώξεις.

Πρέπει να είσαι έτοιμη για να σε βρει και να βρεις την μεγάλη αγάπη. Πρέπει να ξέρεις πως να του φερθείς. Πρέπει να ξέρεις το πως να μην τον πληγώσεις.

Μην αγχώνεσαι για το αν θα τον καταλάβεις. Θα σου φωνάξει από μακριά και θα τον ακούσεις.

Εσείς που κοιμάστε με το μαξιλάρι σας ακόμη, μην μου σκάτε. Βγείτε έξω και ζήστε.

Αυτός που πέρασες για μεγάλο έρωτα και έφυγε, δεν ήταν. Να θυμάστε πάντα πως η μία και μεγάλη αγάπη της ζωής σας δεν θα φύγει γιατί απλά θα είναι αμοιβαία.

Μόνο όταν έχουμε βιώσει την αγάπη συνειδητοποιούμε πραγματικά τι θα χάναμε αν δεν τη συναντούσαμε

Βασικό στοιχείο της αγάπης είναι η θέληση να ενωθούμε άρρηκτα μ’ ένα άλλο άτομο. Είναι φυσικό να θέλουμε να είμαστε σημαντικό και αναπόσπαστο κομμάτι των προσώπων που αγαπάμε. Πιστεύουμε ότι μπορούμε να τους κάνουμε ευτυχισμένους μόνο εφόσον γνωρίσουμε το μυαλό, το σώμα και το πνεύμα τους.

Αυτό ωστόσο μπορεί να αποβεί επικίνδυνο εάν δοθούμε στον άλλο τόσο ώστε να χάσουμε τον εαυτό μας. Έτσι γινόμαστε «πιο λίγοι» για όποιον μας αγαπά. Κι αυτό επειδή, όταν ταυτιζόμαστε πλήρως με τον άλλο, απαρνιόμαστε το δικό μας παρελθόν και όλα όσα μας κάνουν αυτό που είμαστε.

Μια σχέση αγάπης λειτουργεί καλύτερα ως εκούσια ένωση δύο ξεχωριστών προσωπικοτήτων. Μέσα από την αμοιβαία αφοσίωση και το σεβασμό, δημιουργείται μια νέα οντότητα, που δεν είναι ούτε ο ένας ούτε ο άλλος, αλλά ένα κομμάτι και απ’ τους δύο – η σχέση τους.

Οι καινούριες σχέσεις είναι πάντοτε εύθραυστες. Αυτές που επιβιώνουν μοιάζουν είτε να ωριμάζουν όμορφα είτε απλώς να γερνούν. Στην πρώτη περίπτωση, πρόκειται για δύο ανθρώπους που διατήρησαν την προσωπική τους ακεραιότητα και θέλησαν να ενώσουν τις δυνάμεις και τη μοναδικότητά τους για να οικοδομήσουν την αγάπη τους.

Δεν υπάρχουν ειδικοί στην αγάπη. Τη μελετώ περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια κι ακόμα διστάζω να δώσω τoν ορισμό της. Κάθε φορά που πιστεύω πως έχω καταλήξει κάπου, ανακαλύπτω μια νέα, συναρπαστική πλευρά, που με αναγκάζει να αναθεωρήσω τις απόψεις μου. Όσοι ζητούν να δουν την πλήρη εικόνα της αγάπης θα είναι σίγουρα διαρκώς απογοητευμένοι.

Στην αγάπη ωστόσο δεν είναι τόσο σημαντικό το να πάρουμε οριστικές απαντήσεις, αλλά το να συνεχίσουμε να τις ψάχνουμε. Θα ήταν τραγωδία να φτάσουμε στο τέλος της ζωής μας χωρίς να έχουμε καταλάβει όσο περισσότερα μπορούμε για την αγάπη, γιατί είμαι βέβαιος ότι οι ζωές πας θα κριθούν. τελικά, από την αγάπη που θα έχουμε βιώσει.

Το να εξακολουθούμε να αναπτυσσόμαστε στην αγάπη είναι ένα χαρούμενο και μυστικιστικό ταξίδι, γεμάτο εμπειρίες, συγκινήσεις και απρόοπτα.

Η θυσία για προσωπικό όφελος είναι εξευτελιστική και αφύσικη. Εντούτοις, φωτισμένη από την αγάπη, η αυτοθυσία γίνεται ιερή.

Παρά πολύ συχνά ακούμε την εξής φράση: «Έτσι μου δείχνεις την ευγνωμοσύνη σου, ύστερα από όσα σου έχω προσφέρει;» Αυτού του είδους η χειραγώγηση -συνηθισμένη όσο και θλιβερή-αναιρεί κάθε έννοια αγάπης. Μοιάζει περισσότερο με εμπορική συναλλαγή, που πραγματοποιείται υπό τον όρο ότι θα ξεπληρώσουμε το «χρέος» μας σε είδος.

Όταν παραιτούμαστε από κάτι για χάρη κάποιου που αγαπάμε, όσο μεγάλη κι αν είναι η θυσία, είναι αδύνατο να τίθενται όροι. Ό,τι κάνουμε το κάνουμε επειδή το θέλουμε, χωρίς την παραμικρή σκέψη ανταπόδοσης, χρέους ή ενοχής. Μόνο μ αυτό τον τρόπο η θυσία αποτελεί υγιή εκδήλωση αγάπης.

Η αγάπη μάς διευρύνει

Η αγάπη μάς παροτρύνει να εξερευνήσουμε περιοχές του μυαλού και της καρδιάς μας που, χωρίς αυτή, δε θα μας είχαν ποτέ αποκαλυφθεί. Στην ουσία, η αγάπη μάς αποκαλύπτει στον ίδιο μας τον εαυτό.

Στην αγάπη βρίσκουμε τη σιγουριά που μας ενθαρρύνει να ρισκάρουμε, να ξαναδοκιμάσουμε, να υιοθετήσουμε καινούριους τρόπους συμπεριφοράς. Καθώς ανακαλύπτουμε ο ένας τον άλλο, καταδυόμαστε πιο βαθιά στον εαυτό μας. Οι ορίζοντές μας διευρύνονται, συνειδητοποιούμε ότι ο κόσμος μας μπορεί μέχρι τώρα να ήταν περιορισμένος και ανοιγόμαστε σε νέες ιδέες και αντιλήψεις, πράγμα που μπορεί να γίνει μόνο μέσα από τα μάτια κάποιου άλλου.

Η αγάπη μάς προσφέρει το πιο εύφορο έδαφος για ανάπτυξη. Φροντίζουμε αυτό το έδαφος εμπλουτίζοντάς το με τη θέληση να εγκαταλείψουμε τον παλιό μας εαυτό και τις άχρηστες προκαταλήψεις μας. Σε αντάλλαγμα, μας προσφέρεται μια πολύ ευρύτερη άποψη του εαυτού μας και ένας κόσμος με απεριόριστες δυνατότητες για εξερεύνηση. Η αγάπη δεν είναι τυφλή. Έχει τέλεια όραση. Και μας δίνει τη δυνατότητα να δούμε όπως δεν είχαμε δει ποτέ πριν.

Η ισοπεδωτική επίδραση της λαϊκής γνώμης

Ο Πλάτων δεν εμπιστεύεται τη λαϊκή κουλτούρα και θεωρεί πως οι επιδράσεις της καταπνίγουν την ανεξάρτητη σκέψη. Η δυσπιστία του εκφράζεται παραστατικά στο παρακάτω χωρίο της Πολιτείας. (429a-c):

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Αν λοιπόν τύχει να λάβει [κάποιος με ιδιοσυγκρασία φιλοσοφική] την προσήκουσα μάθηση, μεγαλώνοντας θα φθάσει οπωσδήποτε να κατακτήσει κάθε αρετή, αν όμως η φιλοσοφική του φύση ανατραφεί σε ακατάλληλο έδαφος γιατί εκεί έτυχε να σπαρθεί και να φυτευτεί, θα καταλήξει στα εντελώς αντίθετα, εκτός κι αν βάλει το χέρι του κάποιος θεός. Ή μήπως νομίζεις κι εσύ, όπως ο πολύς ο κόσμος, ότι κάποιοι νέοι διαφθείρονται από τους σοφιστές, κι ότι κάποιοι σοφιστές που δρουν ως ιδιώτες είναι που τους διαφθείρουν σε μεγάλο βαθμό; Και δεν νομίζεις πως όσοι τα λένε αυτά είναι οι πιο μεγάλοι σοφιστές, και πως αυτοί εκπαιδεύουν τον κόσμο εξ ολοκλήρου και τους φτιάχνουν όλους-νέους και γέρους, άντρες και γυναίκες- όπως τους θέλουν αυτοί;

– Πότε γίνεται αυτό;

– Όταν μαζεύονται πλήθη στις συνελεύσεις ή στα δικαστήρια ή στα θέατρα ή στα στρατόπεδα ή οπουδήποτε αλλού συγκεντρώνεται κόσμος και κάνει θόρυβο, κι από τα όσα λέγονται ή γίνονται εκεί πέρα, άλλα τα αποδοκιμάζει κι άλλα τα παινεύει- υπέρμετρα και στις δυο περιπτώσεις- ξεφωνίζοντας και χειροκροτώντας, κι αντιλαλούν τα βράχια κι ο τόπος τριγύρω και διπλασιάζουν τον σαματά των αποδοκιμασιών και των επαίνων. Μέσα σε τέτοιο περιβάλλον, πώς τον φαντάζεσαι τον νέο, τι νομίζεις πως θα’λεγε η καρδιά του; Ποια ιδιωτική παιδεία θα άντεχε σ’ ένα τέτοιο κατακλυσμό αποδοκιμασιών και επαίνων και δεν θα παρασυρόταν προς τα κει που θα την πήγαινε το ρεύμα, και δεν θα ενστερνιζόταν κι αυτός τις ίδιες απόψεις με τους άλλους για το τι είναι καλό ή άσχημο, και δεν θα καταγινόταν με τα ίδια; Δεν θα γινόταν ίδιος με δαύτους;

ΠΛΑΤΩΝ

Δυστυχώς το «σκέπτεσθαι» δεν επαρκεί

Υπάρχουν ακόμα και αυτοπαρατηρητές αρκετά αθώοι που πιστεύουν πως υπάρχουν «άμεσες βεβαιότητες» π.χ. σκέφτομαι… Αλλά θα το ξαναπώ εκατό φορές πως η «άμεση βεβαιότητα», όπως και η «απόλυτη γνώση», ως «πράγμα καθεαυτό», περικλείουν μια contradictio in adjecto (αντίφαση)…αν αναλύσω τη λογική διαδικασία που εκφράζεται με τη λέξη «σκέφτομαι», πετυχαίνω μια σειρά από τολμηρές διαβεβαιώσεις, που η θεμελίωσή τους είναι δύσκολη και ίσως αδύνατη,- π.χ., πως εγώ είμαι εκείνος που σκέφτεται, πως πρέπει εδώ να υπάρχει κάτι το σκεπτόμενο, πως το «σκέπτεσθαι» είναι η δραστηριότητα και το αποτέλεσμα ενός όντος, που το θεωρούμε ως αιτία, πως υπάρχει ένα «εγώ», και πως τέλος έχει καθοριστεί τι πρέπει να νοούμε με το «σκέπτεσθαι» – ότι δηλαδή ξέρω τι σημαίνει σκέπτεσθαι… Έτσι ο φιλόσοφος, αντί γι’ αυτήν την «άμεση βεβαιότητα» περιπλέκεται με μια σειρά μεταφυσικών ζητημάτων… «Από πού αντλώ την έννοια σκέπτεσθαι; Γιατί να πιστεύω στην αιτία και στο αποτέλεσμα;

Τι μου δίνει το δικαίωμα να μιλώ για ένα εγώ… για ένα εγώ ως αιτία… για ένα εγώ ως διανοητική αιτία;»

Πέραν του Καλού και του Κακού,16

Κι ένα ακόμα χτύπημα:
Σχετικά με τη δεισιδαιμονία των διδασκάλων της Λογικής, θέλω να υπογραμμίσω ακόμη, δίχως να κυριευτώ από αποθάρρυνση, ένα μικρό γεγονός που αυτοί οι δεισιδαίμονες το ομολογούν με το στανιό. Δηλαδή πως η σκέψη έρχεται όταν «αυτή» θέλει κι όχι όταν «εγώ» θέλω, έτσι που αποτελεί παραποίηση των γεγονότων να ισχυριστούμε πως το υποκείμενο «εγώ» είναι η προϋπόθεση για το κατηγορούμενο «σκέπτομαι». Κάτι σκέπτεται, αλλά να πιστέψουμε πως αυτό το κάτι είναι το παλαιό και ξακουστό εγώ, είναι μια καθαρή υπόθεση, ένας ισχυρισμός ίσως, δεν είναι όμως οπωσδήποτε η «άμεση διαβεβαίωση».
 
Πέραν του Καλού και του Κακού, 17

Για να κατανοήσετε το απόσπασμα, απλώς προσπαθήστε για τριάντα δευτερόλεπτα να μη σκεφτείτε τίποτα… Αδύνατον, ε; Δεν μπορείτε να κλείσετε το διακόπτη της σκέψης. Το «εγώ» – αν υπάρχει κάτι τέτοιο – σίγουρα δεν μπορεί να ελέγξει το «σκέπτεσθαι». Εκείνο που για τόσους στοχαστές αποτελούσε ή αποτελεί «βεβαιότητα», για τον Νίτσε δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια μεγάλη αβεβαιότητα, και μάλιστα, πηγή σφαλμάτων στα οποία θα σκοντάψουμε αργότερα.

ΝΙΤΣΕ

Το απίστευτο θαύμα είναι το να είσαι απλώς συνηθισμένος

Μια μέρα που ο Μπανκέι μιλούσε ήσυχα στους μαθητές του, ήρθε ένας ιερέας από ένα άλλο δόγμα και τον διέκοψε. Εκείνο το δόγμα πίστευε στη δύναμη των θαυμάτων κι ότι η σωτηρία έρχεται μέσα από την επανάληψη ιερών λέξεων.
Ο Μπανκέι σταμάτησε να μιλάει και ζήτησε από τον ιερέα να ρωτήσει αυτό που είχε έρθει να ρωτήσει.
Ο ιερέας καυχήθηκε ότι ο ιδρυτής της δικής του θρησκείας μπορούσε να σταθεί στη μία όχθη του ποταμού με ένα πινέλο στο χέρι του και να γράψει ένα ιερό όνομα σε ένα κομμάτι χαρτί, που κρατούσε ένας βοηθός του στην άλλη όχθη του ποταμού.
Ο ιερέας ρώτησε: “Εσύ τι θαύματα μπορείς να κάνεις;”
Ο Μπανκέι απάντησε: “Μόνο ένα. Όταν πεινάω, τρώω κι όταν νυστάζω, κοιμάμαι.”

Το μοναδικό θαύμα, το απίστευτο θαύμα είναι το να είσαι απλώς συνηθισμένος.
Η λαχτάρα του νου είναι το να είσαι ασυνήθιστος. Το εγώ διψάει και πεινάει για αναγνώριση. Το εγώ τρέφεται από την αναγνώριση ότι είσαι κάποιος.
Άλλος πετυχαίνει αυτό το όνειρο μέσα από τον πλούτο, άλλος πετυχαίνει αυτό το όνειρο μέσα από τη δύναμη, από την πολιτική, άλλος μπορεί να πετύχει αυτό το όνειρο μέσα από θαύματα, από ταχυδακτυλουργίες, όμως το όνειρο παραμένει το ίδιο: Δεν μπορώ να αντέξω να είμαι ένας κανένας.
Κι αυτό ακριβώς είναι το θαύμα: Το να αποδέχεσαι ότι είσαι απλώς συνηθισμένος, όπως είναι και οποιοσδήποτε άλλος, το να μη ζητάς καμία αναγνώριση, το να μπορείς να υπάρχεις σαν να μην υπάρχεις Το να είσαι απών είναι το θαύμα.

Η ιστορία είναι μια από τις πιο όμορφες ιστορίες του Ζεν. Και ο Μπανκέι είναι ένας από τους μεγαλειώδεις δασκάλους. Ο Μπανκέι όμως ήταν πραγματικά ένας συνηθισμένος άνθρωπος.
Κάποτε συνέβη να δουλεύει ο Μπανκέι στον κήπο του. Φτάνει ένας αναζητητής και τον ρωτάει: “Κηπουρέ, που βρίσκεται ο δάσκαλος;”
Ο Μπανκέι γέλασε και του είπε: “Πέρνα αυτή την πόρτα κι εκεί μέσα θα βρεις τον δάσκαλο”.
Πηγαίνει λοιπόν ο άνθρωπος γύρω – γύρω και βλέπει τον Μπανκέι μέσα, να κάθεται σε μια πολυθρόνα – τον ίδιο άνθρωπο, που έκανε τον κηπουρό έξω. Ο αναζητητής είπε: “Πώς τολμάς; Σήκω αμέσως από την πολυθρόνα! Αυτό είναι ιεροσυλία! Δεν σέβεσαι το δάσκαλο;”
Ο Μπανκέι σηκώθηκε, κάθισε στο πάτωμα και είπε: “Τώρα δεν θα βρεις τον δάσκαλο στην καρέκλα, γιατί εγώ είμαι ο δάσκαλος”.
Για αυτόν τον άνθρωπο, ήταν ακατανόητο το πως ένας μεγάλος δάσκαλος μπορούσε να δουλεύει στον κήπο, το πως μπορούσε να είναι τόσο απλός. Έφυγε. Δεν μπορούσε να πιστέψει ότι αυτός ο άνθρωπος ήταν ο δάσκαλος.
Έφυγε και έχασε.

Όλοι μας αναζητάμε το ασυνήθιστο. Γιατί όμως αναζητάς το ασυνήθιστο; Είναι επειδή λαχταράς κι εσύ να είσαι ασυνήθιστος. Με ένα συνηθισμένο δάσκαλο, πώς μπορείς να γίνεις ασυνήθιστος, εξαιρετικός;

Ανακαλύφθηκε αστεροειδής: Πρόκειται ίσως για το αρχαιότερο σώμα στο δικό μας ηλιακό σύστημα

Οι αστρονόμοι ανακάλυψαν έναν αστεροειδή που κινείται πέριξ του Ήλιου, αλλά με ανάποδη κατεύθυνση από ό,τι οι πλανήτες, και ο οποίος είναι ο πρώτος μόνιμος «κάτοικος» που εκτιμάται ότι προέρχεται από άλλο ηλιακό σύστημα. Πιθανώς μάλιστα πρόκειται για το αρχαιότερο ουράνιο σώμα στο δικό μας ηλιακό σύστημα.

Ο αστεροειδής «2015 ΒΖ509» ή σκέτα ΒΖ έχει πλάτος σχεδόν τριών χιλιομέτρων και άγνωστη σύσταση. Εκτιμάται ότι γεννήθηκε σε κάποιο άλλο ηλιακό σύστημα και εγκλωβίσθηκε από τις βαρυτικές δυνάμεις του δικού μας συστήματος κάποια στιγμή πριν από δισεκατομμύρια χρόνια.

Αυτό εξηγεί την ασυνήθιστη τροχιά του, που είναι ανάποδη από όλους τους πλανήτες και σχεδόν κάθε άλλου σώματος στο δικό μας ηλιακό σύστημα. Έχουν βρεθεί μερικοί ακόμη αστεροειδείς με ανάποδη τροχιά, η οποία παραμένει ένα μυστήριο.

Είχε προηγηθεί προ μηνών ο εντοπισμός ενός άλλου «εξωτικού» αστεροειδούς, που βαφτίσθηκε «Ουμουαμούα», ο οποίος όμως ήταν περαστικός από την ηλιακή «γειτονιά» μας, ενώ ο ΒΖ είναι προ καιρού -θέλοντας και μη- μόνιμος κάτοικος. Η τροχιά του είναι βαρυτικά συνδεμένη με του Δία εδώ και τουλάχιστον 4,5 δισ. χρόνια.

Οι αστρονόμοι, που παρατήρησαν τον ΒΖ με τηλεσκόπια της Χαβάης και της Αριζόνα, έκαναν σχετική δημοσίευση στο περιοδικό "Monthly Notices" της Βασιλικής Αστρονομικής Εταιρείας της Βρετανίας.

Ο επικεφαλής ερευνητής δρ Φαδί Ναμουνί του Αστεροσκοπείου της Κυανής Ακτής στη Γαλλία δήλωσε ότι «αν το ηλιακό σύστημα είχε προξενική υπηρεσία και μπορούσε να εκδώσει βίζες σε 'αλλοδαπούς' αστεροειδείς, ο Ουμουαμούα θα έπαιρνε απλώς μιας σύντομης διάρκειας βίζα, ενώ ο ΒΖ πράσινη κάρτα παραμονής».

Οι αστρονόμοι θεωρούν πιθανό ότι στο μέλλον θα βρουν και άλλους αστεροειδείς και κομήτες, που η προέλευσή τους είναι από άλλο ηλιακό σύστημα.

Θα μπορούσε να αναπαραχθεί η αρχική ζωή πάνω στη Γη με RNA;


Επιστήμονες από το Εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας του Συμβουλίου Ιατρικών Ερευνών (MRC) στην Αγγλία δημιούργησαν ένα νέο τύπο γενετικού συστήματος αναπαραγωγής το οποίο καταδεικνύει πώς η πρώτη ζωή στη Γη – με τη μορφή του RNA – θα μπορούσε να αναπαραχθεί από μόνη της.  Υποστηρίζουν δε ότι το νέο RNA χρησιμοποιεί ένα σύστημα γενετικής αναπαραγωγής σε αντίθεση με οποιοδήποτε άλλο γνωστό φυσικό φαινόμενο στη Γη σήμερα. 

Υγρή άλμη που περιέχει αναδιπλασιαζόμενα μόρια RNA συγκεντρώνονται στις ρωγμές μεταξύ κρυστάλλων πάγου, όπως παρατηρείται με ένα ηλεκτρονικό μικροσκόπιο 

Μια δημοφιλής θεωρία για τα πρώιμα στάδια της ζωής στη Γη λέει ότι αυτή βασίστηκε στα σκέλη του RNA, ενός χημικού ξαδέλφου του DNA. Όπως το DNA, οι κλώνοι του RNA μπορούν να μεταφέρουν γενετική πληροφορία χρησιμοποιώντας έναν κώδικα τεσσάρων μοριακών γραμμάτων (βάσεων), αλλά το RNA μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από μια απλή «χορδή» πληροφορίας. Ορισμένοι κλώνοι RNA μπορούν επίσης να αναδιπλωθούν σε τρισδιάστατα σχήματα που μπορούν έτσι να σχηματίσουν ένζυμα, που ονομάζονται ριβοένζυμα, και να διεξάγουν χημικές αντιδράσεις.
 
Εάν ένα ριβοένζυμα μπορεί να αντιγράψει διπλωμένο RNA, μπορεί να αντιγράψει και να υποστηρίξει ένα απλό βιολογικό σύστημα.
 
Προηγουμένως, οι επιστήμονες είχαν αναπτύξει ριβοένζυμα που θα μπορούσε να αναπαράγει ευθείες κλώνους RNA, αλλά εάν το RNA ήταν διπλωμένο εμπόδιζε το ριβοένζυμο να το αντιγράψει. Δεδομένου ότι τα ίδια τα ριβοένζυμα είναι διπλωμένα RNA, η δική τους αναπαραγωγή μπλοκάρεται.
 
Τώρα, σε ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό eLife , οι επιστήμονες έχουν επιλύσει αυτό το παράδοξο σχεδιάζοντας το πρώτο ριβοένζυμο που είναι ικανό να αναπαράγει διπλωμένα RNAs, συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού του.
 
Συνήθως κατά την αντιγραφή του RNA, ένα ένζυμο θα προσθέσει μεμονωμένες βάσεις (C, G, A ή U) μία κάθε φορά, αλλά το νέο ριβοένζυμο χρησιμοποιεί τρεις βάσεις ενωμένες ως «τριπλέτα» (π.χ. GAU). Αυτά τα τριπλά δομικά στοιχεία επιτρέπουν στο ριβοένζυμο να αντιγράψει διπλωμένο RNA, επειδή οι τριάδες δεσμεύονται πολύ περισσότερο στο RNA και το αναγκάζουν να ξετυλιχτεί – έτσι το νέο ριβόζυμο μπορεί να αντιγράψει τη δική του διπλωμένη αλυσίδα RNA.
 
Οι επιστήμονες λένε ότι η «αρχέγονη σούπα» θα μπορούσε να περιείχε ένα μίγμα βάσεων σε πολλά μήκη – μία, δύο, τρεις, τέσσερις ή περισσότερες βάσεις ενωμένες μεταξύ τους – αλλά διαπίστωσαν ότι χρησιμοποιώντας μια σειρά βάσεων μεγαλύτερες από μια τριπλέτα έκαναν αντιγραφή του RNA με λιγότερη ακρίβεια.
 
Ο Philipp Holliger, από το Εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας του MRC δήλωσε: «Βρήκαμε μια λύση στο παράδοξο αναπαραγωγής του RNA, αφού ξανασκεφτήκαμε ότι για να προσεγγίσουμε το πρόβλημα πρέπει να σταματήσουμε να μιμούμαστε την υπάρχουσα βιολογία και πρέπει να σχεδιάσουμε μια εντελώς νέα συνθετική στρατηγική. Είναι συναρπαστικό το γεγονός ότι το RNA μας μπορεί τώρα να συνθέσει τον εαυτό του.
 
«Έχουμε ένα ωραίο άνοιγμα των διπλωμένων δομών του RNA, αλλά η ακρίβεια είναι ακόμα υψηλή. Συγκεκριμένα, αν και οι τριπλέτες δεν χρησιμοποιούνται στη σημερινή βιολογία για αντιγραφή, η πρωτεϊνική σύνθεση με το ριβόσωμα – μια αρχαία μηχανή RNA που πιστεύεται ότι είναι ένα λείψανο της πρώιμης ζωής που βασίζεται στο RNA – προχωρά χρησιμοποιώντας ένα τριπλό κώδικα.
 
«Ωστόσο, αυτό είναι ένα πρώτο βήμα μόνο, διότι το ριβόζωμα μας χρειάζεται ακόμα πολύ βοήθεια από εμάς για να κάνουμε αναπαραγωγή. Το επόμενο βήμα είναι να το ενσωματώσουμε στα πιο σύνθετα μίγματα που να μιμούνται την αρχέγονη σούπα – πιθανότατα αυτό ήταν ένα διαφορετικό χημικό περιβάλλον που περιέχει επίσης μια σειρά από απλά πεπτίδια και λιπίδια που θα μπορούσαν να έχουν αλληλεπιδράσει με το RNA.
 
Τα πειράματα διεξήχθησαν σε πάγο στους -7 ° C, επειδή οι ερευνητές είχαν προηγουμένως ανακαλύψει ότι η ψύξη συγκεντρώνει τα μόρια του RNA, μέσα σε μια υγρή άλμη, σε μικρά κενά μεταξύ των κρυστάλλων του πάγου. Αυτό, επίσης, είναι ευεργετικό για τα ένζυμα RNA, τα οποία είναι έτσι πιο σταθερά και λειτουργούν καλύτερα σε χαμηλές θερμοκρασίες.
 
Ο Holliger προσθέτει: «Πρόκειται για μια εντελώς νέα συνθετική βιολογία και υπάρχουν πολλές πτυχές του συστήματος που δεν έχουμε διερευνήσει ακόμα. Ελπίζουμε ότι στο μέλλον θα έχει και κάποιες εφαρμογές βιοτεχνολογίας, όπως η προσθήκη χημικών τροποποιήσεων σε ειδικές θέσεις σε πολυμερή RNA για τη μελέτη επιγενετικών RNA ή την αύξηση της λειτουργίας του RNA».
 
Ο Nathan Richardson, επικεφαλής της Μοριακής και Κυτταρικής Ιατρικής στο MRC, δήλωσε: «Πρόκειται για ένα πραγματικά συναρπαστικό παράδειγμα της έρευνας που έχει αποκαλύψει σημαντικές ιδέες για το πώς οι αρχικές δομές της ζωής μπορεί να έχουν προκύψει από την αρχέγονη σούπα πριν από 3.7 δισεκατομμύρια χρόνια. Δεν είναι μόνο αυτή η συναρπαστική επιστήμη, αλλά η κατανόηση των ελάχιστων απαιτήσεων για την αντιγραφή του RNA και για το πώς αυτά τα συστήματα μπορούμε να τα χειριστούμε, οπότε θα μπορούσε να προσφέρει συναρπαστικές νέες στρατηγικές για τη θεραπεία ανθρώπινων νόσων”.

Πρωτοποριακές έρευνες για το νερό

Ερευνητές από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, πέτυχαν ένα παγκόσμιο ρεκόρ ταχύτητας θέρμανσης νερού.   Χρησιμοποιώντας ένα ισχυρό λέιζερ ακτίνων-Χ, κατάφεραν να ανεβάσουν τη θερμοκρασία του νερού, από τη θερμοκρασία δωματίου στους 100.000 βαθμούς Κελσίου, μέσα σε μόλις ένα πικοδευτερόλεπτο (εκατομμυριοστό του εκατομμυριοστού του δευτερολέπτου). 

Με τον τρόπο αυτό, παρήγαγαν μια «εξωτική» μορφή του νερού, την οποία θα μελετήσουν περισσότερο στο μέλλον, ώστε να μάθουν περισσότερα πράγματα για τις ιδιότητές του. Η απότομη θέρμανση του νερού με τις ακτίνες-Χ υψηλής ενέργειας «σπρώχνει» τα ηλεκτρόνια έξω από τα μόρια του νερού, με συνέπεια το νερό να μετατρέπεται αστραπιαία από υγρό σε πλάσμα, μια κατάσταση της ύλης όπου τα ηλεκτρόνια έχουν απομακρυνθεί από τα άτομα, οδηγώντας σε ένα είδος ηλεκτρικά φορτισμένου αερίου. 
 
Παρόλο, όμως, που το νερό μεταμορφώνεται από υγρό σε πλάσμα, διατηρεί την πυκνότητα του υγρού νερού, με αποτέλεσμα να προκύπτει μια «εξωτική» κατάσταση ύλης, που δεν συναντάται με φυσικό τρόπο στη Γη και στην οποία η θερμοκρασία είναι υψηλότερη και από τον πυρήνα της Γης.
 
Οι ερευνητές του γερμανικού ερευνητικού κέντρου-συγχρότρου DESY και του σουηδικού Πανεπιστημίου της Ουψάλα χρησιμοποίησαν για τα πειράματά τους το λέιζερ του επιταχυντή SLAC των ΗΠΑ.
 
Φως στον «χορό» του νερού
Μια άλλη έρευνα, για πρώτη φορά χρησιμοποίησε ένα ισχυρό λέιζερ ακτίνων-Χ για να αποκαλύψει την υπερταχεία κίνηση των μορίων του υγρού νερού.
 
Οι ερευνητές από τη Σουηδία, τις ΗΠΑ και τη Γερμανία, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Nature Communications», είναι οι πρώτοι που, με τη βοήθεια του επιταχυντικού συγχρότρου SLAC, «φωτογράφησαν» τα κινούμενα μόρια του νερού σε χρονική κλίμακα κάτω των 100 femtoseconds (εκατομμυριοστών του δισεκατομμυριοστού του δευτερολέπτου).
 
«Είναι μια τελείως νέα δυνατότητα να μπορούμε να χρησιμοποιούμε τα λέιζερ ακτίνων-Χ για να βλέπουμε την κίνηση των μορίων σε πραγματικό χρόνο. Αυτό μπορεί να ανοίξει ένα τελείως νέο πεδίο ερευνών σε αυτές τις χρονικές κλίμακες».

Ο Επίκουρος και η ζωή του

Σύμφωνα με όσα γράφει ο Διογένης Λαέρτιος στους «Βίους» των φιλοσόφων (1), ο Επίκουρος ήταν Αθηναίος, «τῶν δήμων Γαργήττιος», και η γενιά του κρατούσε από τους Φιλαίδεις (γένους τοῦ τῶν Φιλαϊδῶν)· κατά τον Ηρακλείδη και άλλους ιστορικούς ο Επίκουρος γεννήθηκε στη Σάμο, την περίοδο που οι Αθηναίοι είχαν στείλει εκεί αποίκους (ἐπιτομῇ κληρουχησάντων Ἀθηναίων)· στην κληρουχία (352 μ.Χ.)[1] συμμετείχε και ο πατέρας του. Ο Επίκουρος βρέθηκε για πρώτη φορά στην Αθήνα σε ηλικία δεκαοχτώ χρονών, την εποχή που σχολάρχης στην Ακαδημία ήταν ο Ξενοκράτης· ο Αριστοτέλης βρισκόταν τότε στη Χαλκίδα. Αφού πέθανε ο Αλέξανδρος ο Μακεδόνας και ο Περδίκας έδιωξε τους Αθηναίους κληρούχους από τη Σάμο, ο Επίκουρος έφυγε από την Αθήνα και πήγε στην Κολοφώνα της Μικράς Ασίας, κοντά στον πατέρα του. (Παρ. 1)
 
Αφού έμεινε για λίγον καιρό εκεί, όπου συγκέντρωσε πολλούς μαθητές του, επέστρεψε στην Αθήνα, «επί Αναξικράτους». Στην αρχή μελετούσε μαζί με άλλους φιλοσόφους (κατ’ ἐπιμιξίαν τοῖς ἄλλοις φιλοσοφεῖν), στη συνέχεια όμως παρουσίασε δικές του φιλοσοφικές απόψεις και ίδρυσε χωριστή σχολή (τὴν ἀπ’ αὐτοῦ κληθεῖσαν αἵρεσιν συστήσαντα). Σύμφωνα με όσα γράφει ο Λαέρτιος, ο Επίκουρος ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τις φιλοσοφικές ιδέες (ἐφάψασθαι δὲ φιλοσοφίας) όταν ήταν 15 χρονών· ο Απολλόδωρος ο Επικούρειος αναφέρει ότι στράφηκε στη φιλοσοφία, αφού διαπίστωσε ότι οι δάσκαλοί του δεν ήταν σε θέση να ερμηνεύσουν τα σχετικά με το χάος του Ησιόδου[2]. (Παρ.2).
 
Ο Έρμιππος λέει ότι αρχικά εργάστηκε ως απλός δάσκαλος (γραμματοδιδάσκαλον αὐτὸν γεγενῆσθαι), ώσπου διάβασε τις θεωρίες του Δημόκριτου και άρχισε ν’ ασχολείται συστηματικά με τη φιλοσοφία. Αυτά υπαινίσσεται και ο Τίμων όταν γράφει: «ὕστατος αὖ φυσικῶν καὶ κύντατος, ἐκ Σάμου ἐλθὼν γραμμοδιδασκαλίδης, ἀναγωγότατος ζωόντων.» Απόδοση: «Αυτός, το μεγαλύτερο γουρούνι από τους φυσικούς φιλοσόφους, το σκυλί, ο γιος του δασκαλάκου που ήρθε από τη Σάμο, ο αγενέστερος των ανθρώπων.» Κατά τον Φιλόδημο τον Επικούρειο «συνεφιλοσόφουν» με τον Επίκουρο οι τρεις αδελφοί του, Νεοκλής, Χαιρέδημος, Αριστόβουλος κι ένας δούλος, ο Μύς, σύμφωνα με τον Αμοριανό. Ο Διότιμος ο Στωικός, «δυσμενώς έχων προς αυτόν», του αποδίδει πενήντα «ασελγείς επιστολές»· τέτοιες επιστολές, πιο σύντομες, φέρεται να έγραψε και ο Χρύσιππος. (Παρ.3).
 
Ο στωικός Ποσειδώνιος, ο Νικόλαος, ο Σωτίων (στο έργο του Διόκλειοι έλεγχοι) και ο Διόνυσος ο Αλικαρνασσεύς γράφουν για τον Επίκουρο: «Γύριζε με τη μάνα του στα χαμόσπιτα (περιιόντα αὐτὸν ἐς τὰ οἰκίδια) και διάβαζε ξόρκια (καθαρμούς)· για τον πατέρα του λένε πως ήταν δάσκαλος της στοιχειώδους εκπαίδευσης με πολύ χαμηλό μισθό (λυπρού τινός μισθαρίου). Λένε ακόμα ότι ζούσε μαζί με το Λιονταράκι, την γνωστή εταίρα του Κήπου (Λεοντίῳ συνεῖναι τῇ ἑταίρᾳ) και ότι ένας από τους αδελφούς του ήταν σωματέμπορος (προαγωγεύειν). Άλλοι διέδιδαν ότι παρουσίαζε ως δικά του (ὡς ἴδια λέγειν) την ατομική θεωρία του Δημόκριτου και τις απόψεις του Αρίστιππου «περὶ τῆς ἡδονῆς»· o Τιμοκράτης και ο Ηρόδοτος (στο Περί Επικούρου εφηβείας) γράφουν πως δεν ήταν γνήσιος Αθηναίος πολίτης (μὴ εἶναί τε γνησίως ἀστόν) και στις επιστολές του κολάκευε με τρόπο αισχρό τον Μιθρή, έναν ανώτερο διοικητικό υπάλληλο του Λυσίμαχου, αποκαλώντας τον «Παιάνα» και άνακτα».[3] (Παρ. 4)
 
Αναφέρουν ακόμα ότι επαινούσε και κολάκευε τον Ιδομενέα, τον Ηρόδοτο και τον Τιμοκράτη, επειδή διέδωσαν τις άγνωστες θεωρίες του (τοὺς ἔκπυστα αὐτοῦ τὰ κρύφια ποιήσαντας). Τον κατηγορούν ακόμη για τις προσφωνήσεις του προς την εταίρα Λεόντιο: «Λεόντιον Παιὰν ἄναξ, φίλον Λεοντάριον, οἵου κροτοθορύβου ἡμᾶς ἐνέπλησας ἀναγνόντας σου τὸ ἐπιστόλιον!». Απόδοση: «Αφέντισσα, σωτήρα, αγαπημένο μας λιονταράκι, αρχίσαμε τα ζήτω και τα παλαμάκια μόλις διαβάσαμε το γράμμα σου!» Προς τη Θέμιστα, την γυναίκα του Λεοντέα ,έγραφε: «Αν εσείς δεν έρθετε γρήγορα κοντά μου, έτοιμος είμαι να κάνω τρεις τούμπες και να φτάσω σε όποιο μέρος με καλέσετε.» Ο Επίκτητος τον αποκαλεί πορνογράφο (κιναιδολόγον).[4] (Παρ. 6).
 

«Δεν μπορώ να κατανοήσω το αγαθό, αν του αφαιρέσω τις ηδονές της γεύσης (τὰς διὰ χυλῶν ἡδονάς), τις αφροδίσιες ηδονές, τις ηδονές της μουσικής (τὰς δι’ ἀκροαμάτων) και των ωραίων μορφών.» Επίκουρος

 
Και ο Τιμοκράτης, πρώην μαθητής του Επίκουρου και αδελφός του Μητρόδωρου, στο έργο του «Εὐφραντοί» (δηλ. διασκεδαστικές ιστορίες) γράφει ότι ξερνούσε δύο φορές την ημέρα από το φαγοπότι και την κραιπάλη (δὶς αὐτὸν τῆς ἡμέρας ἐμεῖν ἀπὸ τρυφῆς) και διηγείται πως μόλις κατάφερε να ξεφύγει από τις νυχτερινές φιλοσοφίες και τις μυστικές συναντήσεις (τὴν μυστικὴν ἐκείνην συνδιαγωγήν)· ο ίδιος έλεγε ότι ο Επίκουρος αγνοούσε πολλά πράγματα σχετικά με τη λογική σκέψη και τη φιλοσοφία (πολλὰ κατὰ τὸν λόγον ἠγνοηκέναι) και πολύ περισσότερα για την καθημερινή ζωή των ανθρώπων (πολὺ μᾶλλον κατὰ τὸν βίον)· η κατάσταση της υγείας του ήταν τόσο ελεεινή (τό τε σῶμα ἐλεεινῶς διακεῖσθαι), ώστε για πολλά χρόνια δεν είχε καν δύναμη να σηκωθεί από το κρεβάτι του· εντούτοις, ξόδευε για το φαγοπότι του μια ολόκληρη μνα[5] την ημέρα και ζούσε μαζί με τον Μητρόδωρο και τέσσερις εταίρες[6] (Μαρμάριον, Ηδεία, Ερώτιον και Νικίδιον)· (1)
 
Σύμφωνα πάλι με όσα του καταμαρτυρεί ο ίδιος, ο Επίκουρος στα τριανταεπτά βιβλία του «Περί φύσεως» επαναλαμβάνει και αντιγράφει ως επί το πλείστον τα ίδια πράγματα και παρουσιάζει απόψεις εντελώς αντίθετες με τις απόψεις των άλλων φιλοσόφων· κυρίως διαφωνεί με τις αντιλήψεις του Ναυσιφάνη, που ήταν δάσκαλός του: «Όταν προσπαθούσε ν’ αναπτύξει μια θεωρία (ὠδίνων), είχε στο στόμα του τη σοφιστική καύχηση, όπως και πολλοί άλλοι από τους δουλοπρεπείς (καθάπερ καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν ἀνδραπόδων)»· (Παρ. 9). Προσθέτει ακόμη ότι ο Επίκουρος μιλούσε προσβλητικά για τον Ναυσιφάνη, αποκαλώντας τον δασκαλάκο, αγράμματο, πόρνη και απατεώνα· τους μαθητές του Πλάτωνα τους έλεγε Διονυσιοκόλακες, τον Πλάτωνα χρυσόν και τον Αριστοτέλη άσωτο, επειδή σπατάλησε την πατρική περιουσία (καταφαγόντα τὴν πατρῴαν οὐσίαν), υπηρέτησε ως (μισθοφόρος) στρατιώτης και κατάντησε φαρμακοπώλης· τον Πρωταγόρα τον έλεγε υπηρέτη (φορμοφόρον),[7] γραφέα του Δημόκριτου και γραμματοδιδάσκαλο σε χωριά· για τον Ηράκλειτο έλεγε ότι όλα τα μπερδεύει και τ’ ανακατεύει (κυκητὴν)[8]· τον Δημόκριτο τον έλεγε Ληρόκριτο[9] και τον Αντίδωρο Σαννίδωρο[10]. Αποκαλούσε τους Κυνικούς φιλοσόφους εχθρούς της Ελλάδας, ενώ για τους διαλεκτικούς έλεγε ότι κάνουν μεγάλη ζημιά (πολυφθόρους)· κατηγορούσε ακόμη τον Πύρρωνα ως αμαθή και απαίδευτο. (Παρ. 8). Τα προηγούμενα είναι γνωστά στους αρχαίους ως «ψόγος Επικούρου».
 

«Να συνηθίζεις να θεωρείς ότι ο θάνατος είναι ένα τίποτα για μας, γιατί κάθε καλό και κάθε κακό βρίσκεται στην αίσθηση, και ο θάνατος είναι η στέρηση της αίσθησης. Έτσι η επίγνωση ότι ο θάνατος είναι ένα τίποτα για μας, κάνει απολαυστική την θνητή ζωή μας, όχι επειδή προσθέτει άπειρο χρόνο σ’ αυτήν, αλλά γιατί αφαιρεί τον πόθο της αθανασίας»

Επίκουρος, Επιστολή προς Μενοικέα

 
Στη συνέχεια ο Λαέρτιος παραθέτει τον λεγόμενο «έπαινο» του Επίκουρου: «Αυτοί μάλλον δεν ξέρουν τι τους γίνεται (μεμήνασι δ’ οὗτοι), αφού αρκετοί άνδρες μαρτυρούν την ανυπέρβλητη ευγνωμοσύνη του Επίκουρου προς όλους και η πατρίδα του τον τίμησε με είκοσι χάλκινους αδριάντες· το πλήθος των φίλων του σε όλες τις πόλεις ήταν τόσο μεγάλο, ώστε είναι δύσκολο να τους μετρήσεις. Η διδασκαλία του Επίκουρου (ταῖς δογματικαῖς αὐτοῦ)[11] μάγευε σαν το τραγούδι των σειρήνων όσους τον γνώριζαν, πλην του Μητρόδωρου του Στρατονικέως που αποχώρησε και πήγε στη σχολή του Καρνεάδη, επειδή τάχα κουράστηκε (βαρυνθέντος) από την υπερβολική χρηστότητα του. Κι ενώ οι άλλες σχολές έκλεισαν, η διαδοχή στη σχολή του Κήπου συνεχιζόταν πάντοτε σταθερά και αναρίθμητοι μαθητές αναδείχθηκαν διαδοχικά στη διεύθυνσή της, ο ένας μετά τον άλλον.» (Παρ. 9).
 
Στη διαθήκη διαφαίνεται ακόμη η ευγνωμοσύνη προς τους γονείς του (ἥ τε πρὸς τοὺς γονέας εὐχαριστία) και η ευεργεσία (εὐποιία) προς τους αδελφούς του· ο δάσκαλος του Κήπου συμπεριφερόταν ευγενικά στους υπηρέτες του σπιτιού (πρός τε τοὺς οἰκέτας ἡμερότης)· άλλωστε φιλοσοφούσε μαζί τους (συνεφιλοσόφουν αὐτῷ) και χάρισε την ελευθερία στον Μυ, έναν δούλο που αναδείχθηκε στο περιβάλλον της Σχολής. Ο Διογένης Λαέρτιος μαρτυρεί ακόμη την «πρὸς πάντας αὐτοῦ φιλανθρωπία», την ευλάβεια του Επίκουρου προς τους θεούς (τῆς μὲν γὰρ πρὸς θεοὺς ὁσιότητος) και την αγάπη του προς την πατρίδα (πρὸς πατρίδα φιλίας ἄλεκτος ἡ διάθεσις). (Παρ. 10).
 
Λόγω της υπερβολικής εντιμότητας και της καλοσύνης του (ὑπερβολῇ γὰρ ἐπιεικείας)[12] δεν αναμίχθηκε στην πολιτική (οὐδὲ πολιτείας ἥψατο)· κι ενώ πολλές συμφορές ενέσκηψαν στην Ελλάδα της εποχής του (χαλεπωτάτων δὲ καιρῶν κατασχόντων τηνικάδε) έζησε πάντοτε στον ίδιο τόπο· μόνον δύο ή τρεις φορές επισκέφτηκε τα μέρη της Ιωνίας· κατά τον Απολλόδωρο, οι φίλοι του κατέφταναν «εξ όλων των τόπων» και φιλοξενούνταν στη Σχολή της Αθήνας (συνεβίουν αὐτῷ ἐν τῷ κήπῳ). (Παρ. 9).
 
Ο χώρος του Κήπου αγοράστηκε για 80 μνες ή 1 και 1/3 τάλαντα· ο Διοκλής αναφέρει ότι ο Επίκουρος και οι μαθητές του ζούσαν εκεί βίο λιτό και χωρίς πολλά έξοδα (εὐτελέστατα καὶ λιτότατα διαιτώμενοι)[13]· αρκούνταν σε μια κούπα κρασάκι (κοτύλῃ οἰνιδίου, περίπου ένα τέταρτο του λίτρου), αφού γενικώς έπιναν νερό (δὲ πᾶν ὕδωρ ἦν αὐτοῖς ποτόν). (Παρ. 9)
 
Σύμφωνα με τον Διοκλή, ο Επίκουρος δεν αξίωνε να καταθέτουν οι φίλοι του την περιουσία τους (τὰς οὐσίας)[14] στο κοινό ταμείο του Κήπου· αντιθέτως οι Πυθαγόρειοι πίστευαν ότι η περιουσία των φίλων πρέπει να είναι κοινή (κοινὰ τὰ φίλων λέγοντα)· τέτοιες προσταγές δεν ταιριάζουν σε φίλους, γιατί αν δεν έχουν εμπιστοσύνη (ἀπιστούντων γὰρ) μεταξύ τους, δεν μπορεί να είναι πραγματικοί φίλοι (εἰ δ’ ἀπίστων οὐδὲ φίλων). Εξάλλου, για τον Επίκουρο ήταν αρκετά λίγο ψωμί και νερό (ὕδατι μόνον ἀρκεῖσθαι καὶ ἄρτῳ λιτῷ)· σε μια επιστολή του γράφει χαρακτηριστικά: «Στείλε μου και λίγο τουλουμίσιο τυρί (τυροῦ κυθριδίου) για να μπορώ να ζώ με πολυτέλεια (πολυτελεύσασθαι) όποτε θελήσω»· τέτοιος ήταν ο άνθρωπος που όρισε ως σκοπό της ζωής την ηδονή (τὴν ἡδονὴν εἶναι τέλος δογματίζων). (Παρ. 11).
 
Ο Αθήναιος αφιέρωσε στον Επίκουρο το επόμενο επίγραμμα: «Άνθρωποι, μοχθείτε για τα χειρότερα πράγματα· άπληστοι για τα κέρδη αρχίζετε τις έριδες και τους πολέμους. Αλλά της φύσης ο πλούτος είναι λίγος και μετρημένος, ενώ οι ματαιοδοξίες των ανθρώπων δεν έχουν τελειωμό (αἱ δὲ κεναὶ κρίσιες τὰν ἀπέραντον ὁδόν). Αυτή τη φρόνιμη συμβουλή ο σοφός γιος του Νεοκλή την έμαθε από τις Μούσες[15] ή από τους ιερούς τρίποδες των Δελφών.»
 
Κατά τον Λαέρτιο πάλι, από τους παλιούς φιλοσόφους ο Επίκουρος αποδεχόταν τον Αναξαγόρα, αν και είχε ορισμένες αντιρρήσεις για τη διδασκαλία του (καίτοι ἔν τισιν ἀντειρηκὼς αὐτῷ) και τον Αρχέλαο, τον δάσκαλο του Σωκράτη· παραδίδεται ακόμα ότι εξασκούσε τους μαθητές του στην απομνημόνευση των συγγραμμάτων του (ἐγύμναζε δέ, φησί, τοὺς γνωρίμους καὶ διὰ μνήμης[16] ἔχειν τὰ ἑαυτοῦ συγγράμματα). (Παρ. 12).
 
Ο Απολλόδωρος στα «Χρονικά» του γράφει ότι παρακολούθησε τα μαθήματα του Ναυσιφάνη και του Πραξιφάνη (Ναυσιφάνους ἀκοῦσαί φησί καὶ Πραξιφάνους), ο ίδιος όμως δεν το επιβεβαιώνει (αὐτὸς δὲ οὔ φησιν), αφού σε μια επιστολή του προς τον Ευρύλοχο λέει πως ήταν αυτοδίδακτος (ἀλλ’ ἑαυτοῦ)· σύμφωνα με άλλους ο Επίκουρος επιδόθηκε για 12 χρόνια σε ιδιωτικές μελέτες, το διάστημα που βρισκόταν στην Κολοφώνα, μετά το 323 π.Χ.[17] ο Απολλόδωρος ο Επικούρειος και άλλοι αναφέρουν ότι δάσκαλος του ήταν κάποιος Λεύκιππος· ο Επίκουρος όμως έλεγε ότι δεν υπήρξε ποτέ στ’ αλήθεια φιλόσοφος με το όνομα Λεύκιππος (ἀλλ’ οὐδὲ Λεύκιππόν τινα γεγενῆσθαί φησί φιλόσοφον). Ο Δημήτριος ο Μάγνης αναφέρει ότι παρακολούθησε τα μαθήματα του Ξενοκράτη. (Παρ. 13). Ο Επίκουρος αλληλογραφούσε τακτικά με άτομα ή φιλοσοφικές ομάδες σε άλλες πόλεις.
 
Στα συγγράμματά του ο Επίκουρος χρησιμοποιεί τις λέξεις με την κυριολεκτική σημασία τους (κέχρηται δὲ λέξει κυρίᾳ κατὰ τῶν πραγμάτων), γι’ αυτό και ο Αριστοφάνης ο γραμματικός τον κατηγορούσε για υπερβολικά ιδιαίτερο και ασυνήθιστο ύφος (ὅτι ἰδιωτάτη ἐστίν)[18]. Ήθελε να είναι τόσο σαφής και ξεκάθαρος, ώστε στο βιβλίο του Περί ρητορικής «μηδὲν ἄλλο ἢ σαφήνειαν» απαιτεί· στις επιστολές του, αντί για το συνηθισμένο «Χαίρειν», γράφει «Εὖ πράττειν» και «Σπουδαίως ζῆν.»
 
Ο Αρίστων, στο βιβλίο του για τη ζωή του Επίκουρου, αναφέρει ότι αντέγραψε τον «Κανόνα» του από το έργο Τρίπους του Ναυσιφάνη (τὸν Κανόνα γράψαι αὐτὸν ἐκ τοῦ Ναυσιφάνους Τρίποδος) και από τις διδασκαλίες του Πάμφιλου του Πλατωνικού από τη Σάμο· γράφει ακόμα ότι άρχισε ν’ ασχολείται με τη φιλοσοφία όταν ήταν ακόμη δώδεκα χρονών (ἄρξασθαί τε φιλοσοφεῖν ἐτῶν ὑπάρχοντα δυοκαίδεκα) και ίδρυσε τη σχολή (ἀφηγήσασθαι δὲ τῆς σχολῆς)[19] σε ηλικία 32 χρονών. (Παρ. 14).
 
Κατά τις πληροφορίες του Απολλόδωρου, ο Επίκουρος γεννήθηκε το 3ο έτος της 109ης ολυμπιάδας (341 π.Χ.), όταν ήταν άρχοντας ο Σωσιγένης, την ένατη μέρα του Γαμηλιώνος (γύρω στον Φεβρουάριο), επτά χρόνια μετά τον θάνατο του Πλάτωνα (ἔτεσιν ὕστερον τῆς Πλάτωνος τελευτῆς ἑπτά)· κατά τον ίδιο, ίδρυσε φιλοσοφική σχολή στα 32 του χρόνια, αρχικά στη Μυτιλήνη και τη Λάμψακο[20]. Σε ηλικία 37 ετών μετέφερε την έδρα της σχολής στην Αθήνα και πέθανε το δεύτερο έτος της 127ης ολυμπιάδας (271-270 π.Χ.) στην ίδια πόλη, επί Πυθαράτου, αφού συμπλήρωσε τα 72 του χρόνια (ἔτη βιώσαντα δύο πρὸς τοῖς ἑβδομήκοντα). Στη διεύθυνση της σχολής τον διαδέχθηκε ο Ἕρμιππος ο Μυτιληναίος.
 
Ως αιτία του θανάτου αναφέρεται η λεγόμενη «στραγγουρία», επίσχεση ούρων λόγω πέτρας στα νεφρά (τελευτῆσαι δ’ αὐτὸν λίθῳ τῶν οὔρων ἐπισχεθέντων, ὥς φησι καὶ Ἕρμαρχος ἐν ἐπιστολαῖς). Ο Έρμαρχος γράφει ακόμα ότι ταλαιπωρήθηκε 44 μέρες (ἡμέρας νοσήσαντα τετταρεσκαίδεκα) από την ασθένεια· λίγο πριν πεθάνει μπήκε σε μια μεγάλη χάλκινη λεκάνη με ζεστό νερό (ἐμβάντα αὐτὸν εἰς πύελον χαλκῆν), ζήτησε να του φέρουν ένα ποτήρι ανέρωτο κρασί και το ρούφηξε μονομιάς (αἰτήσαντα ἄκρατον ῥοφῆσαι)[21]. Προέτρεψε δε τους φίλους του να θυμούνται τη διδασκαλία του (τοῖς τε φίλοις παραγγείλαντα τῶν δογμάτων μεμνῆσθαι) και άφησε την τελευταία του πνοή. (Παρ. 15).
 
Ο Διογένης Λαέρτιος του αφιέρωσε το επόμενο επίγραμμα:
 
«Χαίρετε, καὶ μέμνησθε τὰ δόγματα· τοῦτ’ Ἐπίκουρος ὕστατον εἶπε φίλοις τοὔπος ἀποφθίμενος· θερμὴν δὲ πύελον γὰρ ἐληλύθεεν καὶ ἄκρατον ἔσπασεν, εἶτ’ Ἀΐδην ψυχρὸν ἐπεσπάσατο. οὗτος μὲν ὁ βίος τἀνδρός, ἥδε δὲ ἡ τελευτή
 
«Να είστε χαρούμενοι και να θυμάστε τη διδασκαλία μου· αυτά ήταν τα τελευταία λόγια που είπε ο Επίκουρος στους φίλους του καθώς έσβηνε η ζωή του· μπήκε σε μια λεκάνη με ζεστό νερό, ήπιε ανέρωτο κρασί και σε λίγο ανάσανε τον παγωμένο αέρα του Άδη. Αυτός ήταν ο βίος του άνδρα[22] και αυτός ο θάνατός (η τελευτή) του.» (Παρ. 16).
 
Στη «διαθήκη» του έγραψε: «Αφήνω όλα τα υπάρχοντά μου στον Αμύναχο του Τιμοκράτη από τον δήμο Βατή και στον Τιμοκράτη του Δημητρίου από τον δήμο του Ποταμού· ο καθένας να λάβει όσα είναι γραμμένα στο Μητρώο [του Κήπου], με τον όρο να παραδώσουν τον Κήπο και όσα πράγματα του ανήκουν (τὰ προσόντα)[23] στον Έρμαρχο του Αγέμορτου τον Μυτιληναίο και σε όσους φιλοσοφούν μαζί του (τοῖς συμφιλοσοφοῦσιν αὐτῷ), καθώς και στους διαδόχους που θ’ αφήσει ο Έρμαρχος στη διεύθυνση της σχολής, ώστε να έχουν έναν [δικό τους] χώρο και ν’ ασχολούνται με τις φιλοσοφικές τους μελέτες (ἐνδιατρίβειν κατὰ φιλοσοφίαν)· τα ίδια ισχύουν και για όσους καταπιαστούν με τη φιλοσοφία μετά από εμάς, ώστε να διατηρήσουν κι αυτοί τον κήπο πάντοτε (ἀεὶ) και όσο το δυνατόν καλύτερα, μαζί με τον Αμύναχο και τον Τιμοκράτη· αφήνω τη φροντίδα του κήπου (τὴν ἐν τῷ κήπῳ διατριβὴν)[24] και στους κληρονόμους αυτών, με τον όρο να συντηρήσουν κι αυτοί με τη σειρά τους τη σχολή.» Αφήνει ακόμη στον Έρμαρχο και τους μαθητές του το σπίτι που είχε στη Μελίτη (ἐνοικεῖν Ἑρμάρχῳ καὶ τοῖς μετ’ αὐτοῦ φιλοσοφοῦσιν), για όσο θα ζει ο Έρμαρχος.
 
Ορίζει ακόμη, από τα εισοδήματα όσων άφησε στον Αμυνόμαχο και τον Τιμοκράτη (Ἐκ δὲ τῶν γινομένων προσόδων τῶν δεδομένων), να λογαριάζονται ξέχωρα τα ποσά που χρειάζονται για τις προσφορές και τα μνημόσυνα (εἴς τε τὰ ἐναγίσματα)  στη μνήμη του πατέρα του, της μητέρας του και των αδελφών του· από τις ίδιες προσόδους θα έβγαιναν και τα έξοδα για τα γενέθλια του Επίκουρου (εἰς τὴν εἰθισμένην ἄγεσθαι γενέθλιον ἡμέραν ἑκάστου ἔτους) καθώς και για τη συνάντηση των φίλων της επικούρειας φιλοσοφίας (εἰς τὴν γινομένην σύνοδον) στις είκοσι κάθε μήνα, «εἰς τὴν ἡμῶν τε καὶ Μητροδώρου μνήμην». Τα γενέθλια του Επίκουρου γιορτάζονταν κάθε χρόνο «τῇ προτέρᾳ δεκάτῃ τοῦ Γαμηλιῶνος»[25], γύρω στις 10 Φεβρουαρίου. Όπως διαβάζουμε στην ίδια «διαθήκη», οι Επικούρειοι γιόρταζαν ακόμη τακτικά την «ημέρα των αδελφών» (τὴν τῶν ἀδελφῶν ἡμέραν), γύρω στα τέλη Δεκεμβρίου, του «Ποσειδεῶνος», ή στις αρχές του Γενάρη και είχαν μια μέρα που τιμούσαν τον Επικούρειο Πολύαινο[26], έναν από τους πρώτους καθηγεμόνες[27] της σχολής στην Αθήνα, κατά τον μήνα Μεταγειτνιώνα[28], περίπου στις 24 Ιουλίου με 22 Αυγούστου.
 

«Γιατί τίποτα δεν είναι φοβερό στην ζωή για όποιον έχει πραγματικά κατανοήσει ότι τίποτα φοβερό δεν υπάρχει στο να μη ζει κανείς. Είναι ανόητος λοιπόν αυτός που λέει ότι φοβάται τον θάνατο όχι γιατί θα υποφέρει όταν έρθει, αλλά διότι τον θλίβει η προσμονή του. Διότι άδικα λυπάται κανείς προσμένοντας ένα πράγμα που δεν ενοχλεί όταν είναι παρόν.»

Επίκουρος, Επιστολή προς Μενοικέα

 
Στη διαθήκη αναφέρεται ακόμη ότι ο Αμυνόμαχος και ο Τιμοκράτης θα πρέπει να φροντίσουν (ἐπιμελείσθωσαν) για τον Επίκουρο, τον γιο του Μητρόδωρου, καθώς και για τον γιο του Πολύαινου, για όσον καιρό ασχολούνται με τη φιλοσοφία και ζουν κοντά στον Έρμαρχο (φιλοσοφούντων αὐτῶν καὶ συζώντων)· ομοίως να μεριμνήσουν και για την θυγατέρα του Μητρόδωρου και, όταν φτάσει σε ηλικία γάμου (εἰς ἡλικίαν ἐλθοῦσαν), να την παντρέψουν (ἐκδότωσαν) με όποιος διαλέξει ο Έρμαρχος, από αυτούς που φιλοσοφούν μαζί του, εφόσον είναι φρόνιμη και υπάκουη (οὔσης αὐτῆς εὐτάκτου[29] καὶ πειθαρχούσης) στον Έρμαρχο· για τα έξοδα της διατροφής τους (εἰς τροφὴν τούτοις), ο Αμυνόμαχος και ο Τιμοκράτης «να δώσουν όσα χρήματα νομίζουν ότι χρειάζονται από τα εισοδήματα μου, κάθε χρόνο (κατ’ ἐνιαυτὸν), αφού εξετάσουν (σκοπουμένοις) το θέμα με τον Έρμαρχο.» (Παρ. 19).
 
Μαζί μ’ αυτούς να έχει και ο Έρμαρχος κυριότητα και λόγο επί «τῶν προσόδων», ώστε να γίνεται το καθετί με τη σύμφωνη γνώμη ενός ανθρώπου που γέρασε φιλοσοφώντας δίπλα στον Επίκουρο (μετὰ τοῦ συγκαταγεγηρακότος ἡμῖν ἐν φιλοσοφίᾳ) και ορίστηκε από τον Επίκουρο επικεφαλής (ἡγεμόνας)[30] των «συμφιλοσοφούντων» του Κήπου. Ο Αμυνόμαχος και ο Τιμοκράτης να φροντίσουν και για την «προῖκα» του κοριτσιού (τῷ θήλει παιδίῳ), όταν φτάσει σε ηλικία γάμου, ξεχωρίζοντας ένα μερίδιο από την περιουσία που υπάρχει, στο μέτρο του δυνατού και με τη σύμφωνη γνώμη του Έρμαρχου. Να φροντίσουν ακόμη για τον Νικάνορα, όπως έκανε ο ίδιος, ώστε όσοι συμπαραστάθηκαν στον Επίκουρο δίνοντας την περιουσία τους στη σχολή, όταν υπήρχε ανάγκη (χρείαν ἐν τοῖς ἰδίοις παρεσχημένοι) και αυτοί που έδειξαν τη μεγαλύτερη αφοσίωση (τὴν πᾶσαν οἰκειότητα ἐνδεδειγμένοι) και γέρασαν φιλοσοφώντας, να μη στερηθούν τίποτε από τα αναγκαία (μηδενὸς τῶν ἀναγκαίων ἐνδεεῖς), όσο είναι δυνατόν. (Παρ. 20). Αφήνει ακόμη «όλα τα βιβλία του στον Έρμαρχο· αν γίνει κάτι [κακό], από αυτά που συμβαίνουν στους ανθρώπους (τι τῶν ἀνθρωπίνων), πριν μεγαλώσουν τα παιδιά του Μητρόδωρου, ο Αμύνόμαχος και ο Τιμοκράτης να φροντίσουν γι’ αυτά, δίνοντας ένα μέρος από τα εισοδήματα του Κήπου, ώστε να μην τους λείψει τίποτα, εφόσον είναι φρόνιμα και τακτικά (εὐτακτούντων αὐτῶν).» Οι δούλοι Μύς, Λυκίας, Νίκωνας και μια νεαρή δούλα με το όνομα Φαίδριο αφήνονται ελεύθεροι. (Παρ. 21).
 
Κι ενώ ζει τις τελευταίες του ώρες (Ἤδη δὲ τελευτῶν), γράφει προς τον φίλο του Ιδομενέα: «Καθώς τελειώνει η πιο ευτυχισμένη (τὴν μακαρίαν ἄγοντες) και τελευταία μέρα της ζωής μου σου γράφω ετούτα· η στραγγουρία[31] και η δυσεντερία με ταλαιπωρούν υπερβολικά, πάντα βασανιστικές και στην ίδια ένταση. Αντιπαρέρχομαι όλα αυτά, με τη χαρά που νιώθω στην ψυχή μου (τὸ κατὰ ψυχὴν χαῖρον), όταν φέρνω στη μνήμη μου τις συζητήσεις μας (ἡμῖν διαλογισμῶν)[32]· να φροντίσεις (ἐπιμελοῦ) τα παιδιά του Μητρόδωρου, εσύ, που από μικρό παιδί (ἐκ μειρακίου)[33] αφοσιώθηκες επάξια σε μένα και στη φιλοσοφία.» (Παρ. 22).
 
Αμέσως παρακάτω διαβάζουμε: «Μαθητές είχε πολλούς και πολύ αξιόλογους (σφόδρα δὲ ἐλλογίμους)[34], όπως ο Μητρόδωρος ο Αθηναίος και ο Σάνδης από τη Λάμψακο· αυτός έμεινε κοντά στον Επίκουρο από τότε που τον γνώρισε, εκτός από ένα διάστημα έξι μηνών, όταν πήγε στην πατρίδα του (εἰς τὴν οἰκείαν) κι επανήλθε αμέσως. Υπήρξε άνδρας αγαθός[35] σε όλα του, όπως άλλωστε μαρτυρεί και ο Επίκουρος στις εισαγωγές του και στο τρίτο βιβλίο του «Τιμοκράτη»· τέτοιος άνθρωπος ήταν· έδωσε μάλιστα την αδελφή του Βατίδα ως σύζυγο στον Ιδομενέα και συντηρούσε ως παλλακίδα το Λεόντιο, την εταίρα από την Αττική (Λεόντιον τὴν Ἀττικὴν ἑταίραν ἀναλαβὼν[36] εἶχε παλλακήν[37]). Δεν τον φόβιζαν ούτε τα βάρη και οι έγνοιες της ζωής, ούτε τον τρόμαζε ο θάνατος (ἀκατάπληκτος πρός τε τὰς ὀχλήσεις καὶ τὸν θάνατον), όπως αναφέρει ο Επίκουρος στο βιβλίο του για τον Μητρόδωρο. Λένε ακόμη ότι πέθανε επτά χρόνια πριν από τον δάσκαλό του, σε ηλικία 53 ετών· αυτό φαίνεται και από τη διαθήκη του Επίκουρου που αναφέραμε προηγουμένως, όπου ορίζει να έχουν την επιμέλεια των παιδιών του, προφανώς επειδή [ο Σάνδης] είχε πεθάνει νωρίτερα. Ο Επίκουρος είχε μαθητή και τον προαναφερθέντα Τιμοκράτη, έναν απερίσκεπτο και τυχάρπαστο άνθρωπο (εἰκαῖόν[38]), αδερφό του Μητρόδωρου.» (Παρ.23).
 
Ο Μητρόδωρος έγραψε τα εξής βιβλία: Πρὸς τοὺς ἰατρούς, τρία, Περὶ αἰσθήσεων, Πρὸς Τιμοκράτην, Περὶ μεγαλοψυχίας, Περὶ τῆς Ἐπικούρου ἀρρωστίας, Πρὸς τοὺς διαλεκτικούς, Πρὸς τοὺς σοφιστάς, ἐννέα, Περὶ τῆς ἐπὶ σοφίαν πορείας, Περὶ τῆς μεταβολῆς, Περὶ πλούτου, Πρὸς Δημόκριτον, Περὶ εὐγενείας.
 
Μαθητές του Επίκουρου ήταν ακόμη ο Πολύαινος του Αθηνόδωρου από τη Λάμψακο, άνθρωπος δίκαιος και με φιλικούς τρόπους (ἐπιεικὴς[39] καὶ φιλικός), όπως λένε οι μαθητές του Φιλόδημου (ὡς οἱ περὶ Φιλόδημόν φασί), και ο Έρμαρχος του Αγέμορτου ο Μυτιληναίος, άνδρας με φτωχική καταγωγή (πατρὸς μὲν πένητος), που στην αρχή ασχολήθηκε (προσέχων[40]) με τη μελέτη της ρητορικής. (Παρ. 24). Ο Έρμαρχος έγραψε και τα επόμενα βιβλία: Ἐπιστολικὰ περὶ Ἐμπεδοκλέους εἴκοσι καὶ δύο, Περὶ τῶν μαθημάτων, Πρὸς Πλάτωνα, Πρὸς Ἀριστοτέλην. Πέθανε από παραλυσία, αφού άφησε αρκετά αξιόλογα έργα. (Παρ. 25). Στα 22 βιβλία του για τον Εμπεδοκλή, από τα οποία σώθηκαν ελάχιστα αποσπάσματα, ασκεί έντονη κριτική στο φιλοσοφικό του σύστημα και στο μυστικισμό του.
 
Συμφιλοσοφούντες στον Κήπο ήταν επίσης ο Λεοντέας ο Λαμψακηνός και η γυναίκα του Θέμιστα, με την οποία αλληλογραφούσε ο Επίκουρος. Ο Κολώτης και ο Ιδομενέας, και αυτοί από τη Λάμψακο, ήσαν επίσης αξιόλογοι· μαζί με αυτούς και ο Πολύστρατος[41], που διαδέχθηκε τον Έρμαρχο στη διεύθυνση της σχολής· μετά τον Έρμαρχο ανέλαβε τη διεύθυνση ο Διονύσιος και αργότερα ο Βασιλείδης· «ἐλλόγιμος» αναδείχθηκε επίσης ο Απολλόδωρος[42] ο Κηποτύραννος, ο οποίος συνέγραψε πάνω από τετρακόσια βιβλία. Επικούρειοι ήταν και δύο Πτολεμαῖοι Ἀλεξανδρεῖς, ο ένας μαύρος και ο άλλος λευκός (ὅ τε μέλας καὶ ὁ λευκός). Αναφέρονται ακόμη ο Ζήνων ο Σιδώνιος[43], πολυγράφος ἀνήρ και ακροατής του Απολλόδωρου, ο Δημήτριος ὁ ἐπικληθεὶς Λάκων, ο Διογένης ὁ Ταρσεὺς (ὁ τὰς ἐπιλέκτους σχολὰς συγγράψας), ο Ωρίων και άλλοι· αυτούς οι γνήσιοι Ἐπικούρειοι τους αποκαλούσαν Σοφιστές (σοφιστὰς ἀποκαλοῦσιν). Με το όνομα Επίκουρος μαρτυρούνται τρεις ακόμα, ο γιος του Λεοντέα και της Θέμιστας, ένας άλλος από τη Μαγνησία κι ένας οπλομάχος. (Παρ. 26). Επικούρειοι θεωρείται και ο Φιλωνίδης από τη Λαοδίκεια, «που πήρε περίβλεπτη θέση στην αυλή του Αντίγονου του Επιφανή (175-164 μ.Χ.)» και «ξέκλινε από τις αρχές της σχολής με την πολιτική του δράση και με την ενασχόληση με τα μαθηματικά προβλήματα, μάζεψε όμως και συνόψισε, πιθανόν για τη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, τα συγγράμματα του Επίκουρου και των φίλων του.»[44]

Ο Επίκουρος υπήρξε πολυγραφότατος[45] και συνέγραψε πάνω από τριακόσια βιβλία (κύλινδροι μὲν γὰρ πρὸς τοὺς τριακοσίους εἰσί), ξεπερνώντας έτσι όλους τους συγγραφείς ως προς το πλήθος των βιβλίων (πάντας ὑπερβαλλόμενος πλήθει βιβλίων). Στα έργα του μάλιστα δεν παραθέτει καθόλου μαρτυρίες, τεκμήρια, περικοπές ή χωρία άλλων συγγραφέων (γέγραπται δὲ μαρτύριον[46] ἔξωθεν ἐν αὐτοῖς οὐδέν), αλλά γράφει μόνο δικές του, προσωπικές εκτιμήσεις και γνώμες (ἀλλ’ αὐτοῦ εἰσιν Ἐπικούρου φωναί[47]). Στην πολυγραφία τον ανταγωνιζόταν και προσπαθούσε να τον μιμηθεί (ἐζήλου) ο Χρύσιππος, όπως μαθαίνουμε από τον Καρνεάδη, γι’ αυτό και τον αποκαλούσε παράσιτο (παράσιτον τῶν βιβλίων) του Επίκουρου· όσα έγραφε ο Επίκουρος, τόσα πάσχιζε και ο Χρύσιππος να γράψει: «Γι’ αυτό και πολλάκις έγραφε τα ίδια και τα ίδια (ταὐτὰ) ή ό,τι του ερχόταν στο μυαλό (τὸ ἐπελθόν), ενώ άλλα τα δημοσίευε αδιόρθωτα πάνω στη βιασύνη του (τῷ ἐπείγεσθαι). Τα γραπτά του είναι γεμάτα (γέμειν) περικοπές και οι μαρτυρίες άλλων συγγραφέων· ομοίως βρίσκουμε πολλά μαρτύρια[48] στα βιβλία του Ζήνωνα και του Αριστοτέλη.
 
Τόσα λοιπόν και τέτοιου είδους είναι τα συγγράμματα του Επίκουρου· τα καλύτερα και σημαντικότερα (βέλτιστα) είναι τα εξής: Περὶ φύσεως, ἑπτὰ καὶ τριάκοντα, Περὶ ἀτόμων καὶ κενοῦ, Περὶ ἔρωτος, Ἐπιτομὴ τῶν πρὸς τοὺς φυσικούς, Πρὸς τοὺς Μεγαρικούς, Διαπορίαι, Κύριαι δόξαι, Περὶ αἱρέσεων καὶ φυγῶν, Περὶ τέλους, Περὶ κριτηρίου ἢ Κανών, Χαιρέδημος, Περὶ θεῶν, Περὶ ὁσιότητος, Ἡγησιάναξ, Περὶ βίων δʹ, Περὶ δικαιοπραγίας, Νεοκλῆς πρὸς Θεμίσταν, Συμπόσιον, Εὐρύλοχος πρὸς Μητρόδωρον, Περὶ τοῦ ὁρᾶν, Περὶ τῆς ἐν τῇ ἀτόμῳ γωνίας, Περὶ ἁφῆς, Περὶ εἱμαρμένης, Περὶ παθῶν δόξαι πρὸς Τιμοκράτην, Προγνωστικόν, Προτρεπτικός, Περὶ εἰδώλων, Περὶ φαντασίας, Ἀριστόβουλος, Περὶ μουσικῆς, Περὶ δικαιοσύνης καὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν, Περὶ δώρων καὶ χάριτος, Πολυμήδης, Τιμοκράτης γʹ, Μητρόδωρος εʹ, Ἀντίδωρος βʹ, Περὶ νόσων δόξαι πρὸς Μίθρην, Καλλιστόλας, Περὶ βασιλείας, Ἀναξιμένης, Ἐπιστολαί.» (Παρ. 28)
 
Tουλάχιστον στα κείμενα που διασώζει ο Διογένης Λαέρτιος, πράγματι απουσιάζουν συγκεκριμένα «μαρτύρια» και εν γένει αποσπάσματα άλλων συγγραφέων[49]· εντούτοις, πολύ συχνά, οι αναφορές του Επίκουρου σε άλλους φιλοσόφους είναι σαφείς, αν και όχι πάντοτε ονομαστικές· εξάλλου, στο φιλοσοφικό περιβάλλον της εποχής και του Κήπου, ίσως ήταν αρκετό να περιγραφούν με συντομία οι απόψεις φίλων και αντιπάλων· λ.χ. όσα παραθέτει για τις απόψεις του Πλάτωνα και του Πυθαγόρα[50] σχετικά με τα ουράνια σώματα είναι σαφέστατα και δίνουν ξεκάθαρα το περίγραμμα των λεγόμενων «ιδεαλιστικών απόψεων». Ας μην ξεχνάμε ότι οι Επικούρειοι, εκτός των άλλων, βρίσκονταν σε διαρκή αντιπαράθεση με άλλες φιλοσοφικές σχολές, ασκούσαν δηλαδή «πολεμική», και είναι αναμενόμενο να προβάλλουν στα έργα τους κατεξοχήν αυτά που πιστεύουν ότι ενισχύουν τις απόψεις τους ή εξυπηρετούν γενικότερα τη διάδοση της φιλοσοφίας τους.
 
Υποσημειώσεις
[1] κληρουχέω, (κληροῦχος)= αποκτώ μερίδιο γης, έχω γίνει αποδέκτης παραχώρησης γης, λέγεται συνήθως για εδάφη που διαμοιράζονταν ανάμεσα σε κατακτητές.  κληρουχία, ἡ,= κλήρος γης που παραχωρούνταν στους πολίτες σε ξένο έδαφος· οἱ κληροῦχοι= το σύνολο των πολιτών που γίνονταν αποδέκτες τέτοιων μεριδίων. Η Αθηναϊκή κληρουχία διέφερε από την αποικία, στο ότι οι κληροῦχοι παρέμεναν πολίτες της μητρόπολης, αντί να σχηματίσουν ανεξάρτητη πόλη. Βλ. LIDDELL & SCOTT. Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος 2007.
[2] Βλ. & Ησίοδος, Θεογονία: «ἤτοι μὲν πρώτιστα Χάος γένετ᾽· αὐτὰρ ἔπειταω / Γαῖ᾽ εὐρύστερνος, πάντων ἕδος ἀσφαλὲς αἰεὶ / ἀθανάτων οἳ ἔχουσι κάρη νιφόεντος Ὀλύμπου.»=  Στ᾽ αλήθεια πρώτα‒πρώτα το Χάος έγινε. Κι ύστερα / η πλατύστερνη η Γη, η σταθερή πάντοτε έδρα όλων των αθανάτων / που την κορφή κατέχουνε του χιονισμένου Ολύμπου. Στίχοι 116-119. Μετάφραση: Στ. Γκιργκένης. Πηγή: http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=2&page=3.
[3] Στον Όμηρο ο Παιάνας ή Παιών ήταν ο γιατρός των θεών· «Παιήονος γενέθλη»= οι γιοι του Παιάνα, δηλ. οι γιατροί· μετά τον Όμηρο το όνομα και η ιδιότητα μεταφέρθηκαν στον Απόλλωνα, τον οποίον επικαλούνταν με την κραυγή «ἰήιε Παιάν»· στον Σοφοκλή σημαίνει λυτρωτής, σωτήρας αλλά και άσμα θριάμβου μετά τη νίκη, εμβατήριο που έψαλλαν κυρίως προς τον θεό Απόλλωνα. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[4] κίναιδος[ῐ], ὁ, Λατ. Cinaedus= λάγνος, ασελγής άνθρωπος. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[5] Πρόκειται για πολύ μεγάλο ποσό· η μνα (αρχ. ελλ. μνᾶ, λατ. mina) είναι μονάδα μέτρησης της μάζας (υποδιαίρεση του ταλάντου) που χρησιμοποιήθηκε στην αρχαιότητα. Κέρματα από πολύτιμα μέταλλα που ζύγιζαν μία μνα, χρησιμοποιούνταν επίσης ως νομίσματα· ως βάρος, = 100 δραχμές = περίπου 15,2 αγγλικές ουγγιές· ως χρηματικό ποσό, = 100 δραχμές, δηλ. 4 αγγλ. λίρες, 1 σεντ και 3 πέννες· 60 μναῖ αντιστοιχούσαν σε ένα τάλαντο. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[6] ἑταίρα, ἡ= σύντροφος· εδώ η σπιτωμένη γυναίκα, μαιτρέσσα, παλλακίδα, εταίρα, πόρνη. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[7] φορμός, ὁ (φέρω)· I.= σκεύος για μεταφορά καρπών σε Ησίοδ, στρώμα πλεκτό, ένδυμα ναυτικού από χοντρό πλεκτό ύφασμα, μέτρο σίτου. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[8] κύκησις, -εως, ἡ= ανακάτωμα, ανάμειξη. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[9] λῆρος, ὁ, ανόητη ομιλία, ανοησία, ματαιολογία· λέγεται για πρόσωπα, ανόητος, ασήμαντος· λῆροι λεπτότατοι, λέγεται για τους σοφιστές· ως επιφώνημα λῆρος= ανοησία! «κολοκύθια!» Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[10] σαίνω= λέγεται για σκύλους, κουνώ την ουρά μου, πηδώ δείχνοντας τη χαρά μου, κάνω χαρές· λέγεται για τον Άργο, τον σκύλο του Οδυσσέα, λόγω της υποδοχής που επεφύλαξε στον Οδυσσέα, όταν εκείνος επέστρεψε στην Ιθάκη· μεταφορικά κολακεύω, χαϊδεύω, υποκλίνομαι με χαμέρπεια, φιλοφρονώ, φέρομαι θωπευτικά σε κάποιον, τον κολακεύω, φιλοφρονώ, περιποιούμαι κάποιον, τον χαιρετώ, τον ασπάζομαι· σαίνομαι ὑπ’ ἐλπίδος= παραπλανώ, φενακίζω, εξαπατώ. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[11] δόγμα, -ατος, τό (δοκέω)=  αυτό που φαίνεται σε κάποιον καλό, γνώμη, δοξασία· δημόσια διαταγή ή διάταγμα, ψήφισμα, θέσπισμα, διάταξη, απόφαση· δογματίζω= αποφαίνομαι. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[12] ἐπιείκεια, ἡ (ἐπιεικής)= λογικότητα, εντιμότητα, ισονομία, γλυκύτητα, καλοσύνη. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[13] λῐτός, -ή, -όν = λείος, απλός· λέγεται για το ύφος, απλό, απέριττο, ακαλλώπιστο· λέγεται για πρόσωπα, απλός, λιτός· επίρρημα λιτῶς· ασήμαντος, ανάξιος, τιποτένιος, μηδαμινός. λῑτό-βιος, -ον (λῐτός)= αυτός που ζει με απλό τρόπο, απέριττα, με φειδώ, λιτά. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[14] οὐσία, ἡ (οὖσα, θηλ. μτχ. του εἰμί)= αυτό το οποίο ανήκει σε κάποιον, η οντότητα κάποιου, περιουσία· τὸ εἶναι, η ύπαρξη. Στον Πλάτωνα σημαίνει ουσία, φύση ενός πράγματος. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[15] Οι Μούσες, θεές του τραγουδιού, της μουσικής, της ποίησης, του χορού, της δραματικής ποίησης, και όλων των καλών τεχνών· τα ονόματα των εννέα Μουσών ήταν Κλειώ, Ευτέρπη, Θάλεια, Μελπομένη, Τερψιχόρη, Ερατώ, Πολύμνια ή Πολυύμνια, Ουρανία και Καλλιόπη.
[16] μνήμη, ἡ (μνάομαι)= ανάμνηση, ενθύμηση, καταγραφή της μνήμης, μέσω των οποίων θυμόμαστε ένα πρόσωπο· πρὸς ἃ ἔπασχον τὴν μνήμην ἐποιοῦντο= αναθυμούνταν όπως άρμοζε στις συμφορές τους· μνήμη, ως δύναμη του νου, το μνημονικό· εἰπεῖν τι μνήμης ὕπο (ή ἄπο)= από μνήμης· μνημεῖον= ανάμνηση, αναφορά ενός πράγματος. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[17] Βλ. & Ιστορία της ελληνικής φιλοσοφίας, Έντουαρντ Τσέλλερ-Βίλχελμ Νέστλε. Μετάφραση: Χαράλαμπος Θεοδωρίδης. Βιβλιοπωλείο της Εστίας, Αθήνα, 1941, σελ. 294.
[18] ἴδιος, -α, -ον και -ος, -ον,= αυτός που ανήκει στον εαυτό του, ίδιος, ιδιωτικός· στον Πλάτωνα η λέξη σημαίνει  ιδιωτικός, ιδιαίτερος: ἴδιον ἢ ἄλλοι, ξεχωριστό και διαφορετικό από τους άλλους· στον Ευριπίδη έχει και τις σημασίες ασυνήθιστος, παράδοξος, περίεργος. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[19] ἀφ-ηγέομαι= καθοδηγώ από ένα σημείο, και επομένως, γενικά, οδηγώ, προηγούμαι. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[20] H Λάμψακος ήταν αρχαία ελληνική αποικία των Φωκαέων, χτισμένη σε στρατηγικό σημείο στις ακτές του Ελλήσποντου, στην βόρεια Τρωάδα. Στην θέση της σήμερα υπάρχει η ομώνυμη Τουρκική πόλη με πληθυσμό 10.000 περίπου κατοίκων.
[21] ἄ-κρᾱτος, -ον (κεράννυμι)= λέγεται για υγρά, αμιγής, άκρατος, ανόθευτος, καθαρός, λέγεται για κρασί· ιδίως, οἶνος ἄκρητος, κρασί χωρίς νερό. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[22] Ο Επίκουρος είχε μάλλον ευαίσθητη σωματική κράση· Αρκετοί αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς ήταν μακρόβιοι και μάλιστα κάποιοι έγραφαν μέχρι τα βαθιά γεράματα: ο Σοφοκλής έγραψε τον Οιδίποδα επί Κολωνώ στο 90ο περίπου έτος της ηλικίας του, ο Σιμωνίδης πάτησε τα 90, ο Κρατίνος πέθανε 97 ετών, ο τραγικός Αρίσταρχος στα 100 και ο Άλεξις στα 106. Από τους πεζογράφους ο Ισοκράτης έζησε 98 έτη, ο Γοργίας 109, ο ιστορικός Τίμαιος 96 και ο Πολύβιος 82. Μακροβιότεροι φιλόσοφοι αναδείχθηκαν κατεξοχήν κάποιοι Στωικοί, ο Ζήνων, ο Χρύσιππος και ο Κλεάνθης, ίσως επειδή «ήσαν προς τας συμφοράς του βίου αδιάφοροι». Σχετικά λίγοι μνημονεύονται ως «προώρως θανόντες», όπως ο κωμικός Εύπολις (που όμως είχε βίαιο θάνατο) και η Ηρίννα, που πέθανε δεκαοχτώ χρονών από λύπη. Βλ. & Γεώργιος Μιστριώτης, Ελληνική Γραμματολογία, σ. 25, 26.
[23] πρόσ-ειμι= προστίθεμαι, προσκολλώμαι, ανήκω σε· είμαι εδώ, είμαι πλησίον, είμαι παρών. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[24] διατρῐβή, ἡ= τρόπος κατανάλωσης του χρόνου, από όπου, παιχνίδι, διασκέδαση· επιμελής ασχολία, μελέτη, σπουδή· τρόπος ζωής, τρόπος με τον οποίο περνά κανείς το χρόνο του βίου· με αρνητική σημασία, χάσιμο χρόνου, καθυστέρηση, χρονοτριβή. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[25] Γᾰμηλιών, -ῶνος, ὁ= ο έβδομος μήνας του Αττικού χρόνου· προέρχεται από το γαμέω, επειδή ήταν η χρονική περίοδος κατά την οποία τελούνταν οι περισσότεροι γάμοι· το τελευταίο δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου και το πρώτο του Φεβρουαρίου. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[26] Πρόκειται για τον  Πoλύαινo τον Λαμψακηνό, (340 π.Χ. – 285 π.Χ.) έναν αρχαίο Έλληνα μαθηματικό και φίλο του Επίκουρου. Η φιλία του άρχισε μετά τη φυγή του τελευταίου από τη Μυτιλήνη, το 307 ή 306 π.Χ., όταν άνοιξε μια φιλοσοφική σχολή στην Λάμψακο η οποία τον συνέδεσε με άλλους πολίτες της πόλης, όπως τον Πυθοκλή, τον Κολώτη τον Λαμψακηνό, και τον Ἰδομενέα τον Λαμψακηνό. Με τους προαναφερθέντες συμπολίτες του μετακόμισε στην Αθήνα, όπου ίδρυσε μια σχολή φιλοσοφίας με τον Επίκουρο επικεφαλής, ενώ ο Πoλύαινoς, ο Έρμαρχoς και ο Μητρόδωρος Λαμψακηνός ήταν καθηγεμόνες. Σύμφωνα με τον Φιλόδημο ήταν άντρας με ήπιους και φιλικούς τρόπους. Βλ. & Βικιπαίδεια, στο αντίστοιχο λήμμα· πολύ-αινος, -ον (αἰνέω)= αυτός που επαινείται πολύ ή που είναι γεμάτος από σοφία, λόγο και γνώση. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[27] καθ-ηγεμών, -όνος, ὁ, ἡ=  αρχηγός, οδηγός. καθ-ηγεμών, -όνος, ὁ, ἡ=  αρχηγός, οδηγός. καθ-ηγέομαι=  προηγούμαι, χρησιμεύω ως οδηγός, καθοδηγώ· προηγούμαι και διδάσκω κάτι, εξηγώ, ερμηνεύω· καθηγέομαι τοῦ λόγου= ξεκινώ την ομιλία· είμαι ο πρώτος που κάνει κάτι, εγκαθιδρύω, ιδρύω, θεσπίζω· οὐ κατηγήσομαι τὸν νόμον τόνδε τιθείς= δεν θα εισάγω εγώ πρώτος αυτόν τον νόμο. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[28] Ο Μεταγειτνιών ή Μεταγιτνιών ήταν ο δεύτερος μήνας στο αττικό ημερολόγιο, ο οποίος ήταν αφιερωμένος στο Μεταγείτνιο Απόλλωνα και αντιστοιχούσε στο χρονικό διάστημα 24 Ιουλίου-22 Αυγούστου. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[29] εὔ-τακτος, -ον= τακτικός, μεθοδικός· λέγεται και για στρατιώτες, τακτικός, πειθαρχημένος. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[30] ἡγεμών, -όνος, ὁ= αυτός που ηγείται, ο οδηγός· αυτός που δείχνει το δρόμο· αυτός που ασκεί εξουσία σε άλλους· αρχηγός, στρατηγός· διοικητής, άρχων, κυρίαρχος. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[31] στραγγ-ουρία (στράγξ, οὐρέω)= κατακράτηση, επίσχεση ούρων, δυσουρία. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[32] διαλογισμός, ὁ= στοχασμός, συλλογισμός. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[33] μεῖραξ, -ᾰκος, ἡ, νεαρό κορίτσι, κοπελίτσα· το μειράκιον χρησιμοποιείται . για τ’ αγόρια. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[34] ἐλ-λόγιμος, -ον, αυτός που λογαριάζεται (ἐν λόγῳ), άξιος λόγου, σπουδαίος, ένδοξος. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[35] ἀγᾰθὸς, -ή, -όν (αμφίβ. προέλ.)· καλός, ενάρετος. Λατ. bonus.= λέγεται για πρόσωπα· αρχικά, καλός, ευγενής, αριστοκρατικός, σε σχέση με την καταγωγή, αντίθ. προς το κακοί· στην Ιλιάδα: πατρὸς δ’ εἴμ’ ἀγαθοῖο, θεὰ δέ με γείνατο μήτηρ· ἀγαθοὶ καὶ ἐξ ἀγαθῶν· καλός, γενναίος, ανδρείος, σχετικά με την απόδοση αυτών των αρετών στους αρχιστράτηγους. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[36] ἀνα-λαμβάνω= αναλαμβάνω, παίρνω στα χέρια μου· παραλαμβάνω στο πλοίο· γενικά, λαμβάνω για τον εαυτό μου· παίρνω κάτι, με σκοπό την εξέταση ή τη μελέτη· αναλαμβάνω, αναδέχομαι. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[37] παλλᾰκίς, -ίδος, ἡ= παλλακίδα, μαιτρέσα, ερωμένη, Λατ. Pellex, (Πιθ. από την ίδια ρίζα όπως πάλλαξ= νεανίς). Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[38] εἰκαῖος, -α, -ον (εἰκῇ), τυχαίος, χωρίς σκοπό. εἰκῇ, επίρρ.= χωρίς σχέδιο ή σκοπό, απρόσεκτα, απερίσκεπτα, στην τύχη, ριψοκίνδυνα, παράτολμα. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[39] ἐπι-εικής, -ές (εἰκός)= με ηθική έννοια, λογικός, δίκαιος, ευγενικός, ευγενής, αγαθός, πράος, μετριοπαθής, συνετός, με επιείκεια, ευμενής, άρτιος, τέλειος. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[40] προσ-έχω και προσ-ίσχω= γυρίζω σε ή προς ένα πράγμα, προσέχω ὄμμα· προσέχω τὸν νοῦν= στρέφω το νου, δίνω προσοχή σ’ ένα πράγμα, είμαι επίμονος σ’ αυτό. Βλ. LIDDELL & SCOTT.
[41] Ο Πολύστρατος φέρεται να έγραψε κι ένα «περίεργο σύγγραμμα», με τίτλο: Για την παράλογη περιφρόνηση των λαϊκών δοξασιών» (Περί ἀλόγου καταφρονήσως)· στο έργο αυτό «πολεμούσε τη σοφιστική άποψη για τη συμβατική προέλευση των ηθικών εννοιών και το συμπέρασμα της μη υποχρεωτικότητάς τους που έβγαινε απ’ αυτή.» Σημαντικά τμήματα του βιβλίου σώθηκαν στους ηρακλειώτικους κυλίνδρους. Βλ. & ΤΣΕΛΛΕΡ-ΝΕΣΤΛΕ. Ιστορία της ελληνικής φιλοσοφίας. Μετάφραση από τη δέκατη Τρίτη έκδοση: Χαράλαμπος Θεοδωρίδης. Εκδ. Βιβλιοπωλείο της Εστίας, Αθήνα 1941. Σελ. 296.
[42] Το πραγματικό του όνομα ήταν Απολλόδωρος ο Αθηναίος και πιθανότατα υπήρξε σχολάρχης από τα 150 – 120 π.Χ. Αναφέρεται ως άνδρας με ισχυρή προσωπικότητα και πολυγραφότατος.
[43] Σῑδών, -ῶνος, ἡ, Σιδώνη= μία από τις αρχαιότερες πόλεις της Φοινίκης.  Φοινίκη= αρχαία παραλιακή, ναυτική χώρα στη θέση που σήμερα βρίσκεται ο Λίβανος και τμήμα της Συρίας. Η ονομασία δόθηκε πιθανόν επειδή οι Έλληνες εισήγαγαν από εκεί μια μοναδική τότε χρωστική ουσία με βαθύ πορφυρό χρώμα (στο χρώμα του αίματος) και το χρώμα αυτό στα ελληνικά λεγόταν φοινόν· φοινός, -ή, -όν (φόνος), αυτός που είναι κόκκινος σαν αίμα. LIDDELL & SCOTT.
[44]  Βλ. & ΤΣΕΛΛΕΡ-ΝΕΣΤΛΕ. Ιστορία της ελληνικής φιλοσοφίας, σελ. 296.
[45] Πλείστοι αρχαίοι συγγραφείς, ποιητές και φιλόσοφοι υπήρξαν πολυγραφότατοι· ο Αισχύλος έγραψε 90 τραγωδίες, ο Σοφοκλής 130 και ο Ευριπίδης 92. Στον Αντιφάνη αποδίδονται 260 κωμωδίες και στον Άλεξι, 245· πολλά είναι και τα έργα του Πλάτωνα και ακόμα περισσότερα του Αριστοτέλη· η παραγωγή των αλεξανδρινών συγγραφέων ήταν επίσης αξιοσημείωτη· πολυγραφότατος όλων φέρεται ο Δίδυμος ο Χαλκέντερος, με το προσωνύμιο Βιβλιολάθας, επειδή έγραψε 3.500-4.000 βιβλία, τα οποία δεν μπορούσε να θυμηθεί. Βλ. & Γεώργιος Μιστριώτης, Ελληνική Γραμματολογία. Τόμος Α’ , 1894, εκ του τυπογραφείου Π.Δ. Σακελλαρίου, Αθήνα, σ. 26, 27. (6)
[46] μαρτύριον, τό, μαρτυρία, απόδειξη· μαρτύρια παρέχεσθαι= φέρνω στο φως τεκμήρια. LIDDELL & SCOTT.
[47] φωνή, ἡ (φάω)= ήχος, φωνή, κυρίως ο ήχος της φωνής· λέγεται για ανθρώπους· η δύναμη του λόγου, ομιλία· γλώσσα· είδος γλώσσας, διάλεκτος· τὴν Σιμωνίδου φωνήν. LIDDELL & SCOTT.
[48] μαρτύριον, το= μαρτυρία, απόδειξη· μαρτύρια παρέχεσθαι= φέρνω στο φως τεκμήρια· εδώ σημαίνει μάλλον την αυτούσια περικοπή, παράθεμα, χωρίο, απόσπασμα από έργο άλλου συγγραφέα. LIDDELL & SCOTT.
[49] Όπως είναι γνωστό, το μεγαλύτερο μέρος της αρχαίας γραμματείας χάθηκε, για πολλούς λόγους· εκτός από τη φυσική φθορά (τα υλικά, ειδικά η περγαμηνή και ο πάπυρος ήταν ευαίσθητα), γνωρίζουμε τι συνέβη με σπουδαίες βιβλιοθήκες του αρχαίου κόσμου. Τα βιβλία, «κύλινδροι», που συγκέντρωσαν οι Πτολεμαίοι στην κεντρική βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας και στο Σεράπειο, μέχρι τα χρόνια της Κλεοπάτρας, ίσως ξεπερνούσαν τους 700.000 κυλίνδρους, δηλαδή τόμους (σύμφωνα με άλλες πηγές ήταν 400.000 τόμοι)· μετά την καταστροφή κατά τη διάρκεια του «Αλεξανδρινού πολέμου», ο Αντώνιος δώρισε στην Κλεοπάτρα 200.000 κυλίνδρους από τις βιβλιοθήκες της Περγάμου. Στα 391 μ.Χ. κάηκε και η βιβλιοθήκη του Σεράπειου, κατά τη διάρκεια ταραχών και διώξεων εναντίον των οπαδών της «αρχαίας θρησκείας»· την ίδια τύχη είχε και η βιβλιοθήκη που ίδρυσε ο αυτοκράτορας Ιουλιανός (κάηκε πρώτη φορά στα 476 μ.Χ. και το «δυστύχημα επανελήφθη» επί Λέοντος Ισαύρου (716-741 μ.Χ.) Εντούτοις, δεν πρέπει να υποθέσουμε ότι όλες οι ζημιές των βιβλίων προήλθαν από εμπρησμούς· η αμέλεια λ.χ. ήταν σημαντικός λόγος καταστροφής, καθώς η συντήρηση και η αντιγραφή των βιβλίων ήταν κοπιαστικό και πολυδάπανο έργο. Ο Διόδωρος Σικελιώτης αναζητούσε από τότε πολλά βιβλία των «Ιστοριών», του Θεόπομπου· επί Δίωνος του Χρυσοστόμου τα συγγράμματα του Γοργία και των άλλων σοφιστών είχαν εξαφανιστεί. Κατά τους χριστιανικούς αιώνες που ακολούθησαν οι άνθρωποι ήταν μάλλον ψυχροί και αδιάφοροι «προς παν ελληνικόν» και οι πάπυροι δεν ανανεώνονταν, αλλά εγκαταλείπονταν στη βέβαιη φθορά του χρόνου. Αν αφαιρεθούν τα διπλόγραφα, υπολογίζεται ότι χάθηκαν περίπου 90.000 κύλινδροι της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Βλ. & Γεώργιος Μιστριώτης, Ελληνική Γραμματολογία, σ.32,33.
[50] Η πίστη ότι η ψυχή μπορεί αν ξεκόβει απ’ το σώμα και να πετάει μακριά, σαν πουλί, τροφοδότησε πολλές δοξασίες Οι μυθοβιογράφοι του Πυθαγόρα έγραφαν ότι είχε την ικανότητα να βρίσκεται ταυτόχρονα σε δύο μέρη («διτοπισμός»)· ομοίως οι ανώτερες ιέρειες των Τζένταλ είχαν το χάρισμα να βρίσκονται σε δύο μέρη ταυτόχρονα, μιάμιση λεύγα απόσταση το ένα από το άλλο· αλλά και ο χριστιανός Άγιος Αλφόνσος de Liguori μπορούσε να κηρύττει στην εκκλησία και την ίδια ώρα να βρίσκεται στο σπίτι του και να εξομολογεί. Βλ. & Παναγής Λεκατσάς, Η ψυχή. Η ιδέα της ψυχής και της αθανασίας της και τα έθιμα του θανάτου, τέταρτη έκδοση, εκδ. Καστανιώτη, 2000, Αθήνα, σελ. 64.