Τετάρτη, 18 Μαΐου 2016

Ανθολογία Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΟΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ, ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΕΘΝΙΚΩΝ-ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ, ΙΟΥΛΙΑΝΟΣ - Κατὰ Γαλιλαίων § 53-55

Η υπεροχή της ελληνικής παιδείας έναντι της εβραϊκής

Στο πολύμορφο έργο του Ιουλιανού (λόγοι, επιστολές, εριστικά συγγράμματα), το μεγαλύτερο μέρος του οποίου προέρχεται από την περίοδο άσκησης των αυτοκρατορικών καθηκόντων (361-363 μ.Χ.), ανακλάται η πνευματική του εξέλιξη που τον οδηγεί στην απόρριψη του Χριστιανισμού και στην προσήλωση στη νεοπλατωνική φιλοσοφία. Ανιχνεύεται επίσης η θεωρητική θεμελίωση των μεταρρυθμιστικών μέτρων που πήρε προς όφελος της παλαιάς θρησκείας και εις βάρος της καθολικής επικράτησης του Χριστιανισμού. Ως προς το ύφος το έργο του χαρακτηρίζεται από το πλήθος των απηχήσεων της κλασικής λογοτεχνίας, ενώ η αξία του ως ιστορικής πηγής έγκειται κυρίως στο γεγονός ότι παρέχει ζωντανή εικόνα των ιδεολογικών συγκρούσεων της εποχής. Τα αποσπάσματα του έργου Κατὰ Γαλιλαίων που γνωρίζουμε, προέρχονται από το Κατὰ Ἰουλιανοῦ σύγγραμμα του Κυρίλλου επισκόπου Αλεξανδρείας, ο οποίος γύρω στο 440 μ.Χ., επιχειρώντας να το αναιρέσει παράγραφο προς παράγραφο, παραθέτει μεγάλο μέρος του. Στο συγκεκριμένο κείμενο ο Ιουλιανός επιχειρεί εκτεταμένο λογικό έλεγχο των βιβλίων της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, προκειμένου να επιτύχει τον βασικό του στόχο, δηλ. να δείξει την ανωτερότητα του ελληνικού πολιτισμού έναντι της χριστιανικής θρησκείας. Σχετική είναι και η επιδίωξή του στο απόσπασμα που ακολουθεί: να αποδείξει την υπεροχή των ελληνικών γραμμάτων έναντι των εβραϊκών.

Κατὰ Γαλιλαίων  § 53-55

[53] ἀλλ᾽ ὁ τῆς πολιτείας θεσμὸς καὶ τύπος τῶν δικαστηρίων, ἡ δὲ περὶ τὰς πόλεις οἰκονομία καὶ τὸ κάλλος, ἡ δὲ ἐν τοῖς μαθήμασιν ἐπίδοσις, ἡ δὲ ἐν ταῖς ἐλευθερίοις τέχναις ἄσκησις οὐχ Ἑβραίων μὲν ἦν ἀγρία καὶ βαρβαρική; καίτοι βούλεται ὁ μοχθηρὸς Εὐσέβιος εἶναί τινα καὶ παρ᾽ αὐτοῖς ἑξάμετρα, καὶ φιλοτιμεῖται λογικὴν εἶναι πραγματείαν παρὰ τοῖς Ἑβραίοις, ἧς τοὔνομα ἀκήκοε παρὰ τοῖς Ἕλλησι. ποῖον ἰατρικῆς εἶδος ἀνεφάνη παρὰ τοῖς Ἑβραίοις, ὥσπερ ἐν Ἕλλησι τῆς Ἱπποκράτους καί τινων ἄλλων μετ᾽ ἐκεῖνον αἱρέσεων; [54] ὁ σοφώτατος Σολομὼν παρόμοιός ἐστι τῷ παρ᾽ Ἕλλησι Φωκυλίδῃ ἢ Θεόγνιδι ἢ Ἰσοκράτει; πόθεν; εἰ γοῦν παραβάλοις τὰς Ἰσοκράτους παραινέσεις ταῖς ἐκείνου παροιμίαις, εὕροις ἄν, εὖ οἶδα, τὸν τοῦ Θεοδώρου κρείττονα τοῦ σοφωτάτου βασιλέως. ἀλλ᾽ ἐκεῖνος, φησί, καὶ περὶ θεουργίαν ἤσκητο. τί οὖν; οὐχὶ καὶ ὁ Σολομὼν οὗτος τοῖς ἡμετέροις ἐλάτρευσε θεοῖς, ὑπὸ τῆς γυναικός, ὡς λέγουσιν, ἐξαπατηθείς; ὢ μέγεθος ἀρετῆς, ὦ σοφίας πλοῦτος. οὐ περιγέγονεν ἡδονῆς, καὶ γυναικὸς λόγοι τοῦτον παρήγαγον. εἴπερ οὖν ὑπὸ γυναικὸς ἠπατήθη, τοῦτον σοφὸν μὴ λέγετε. εἰ δὲ πεπιστεύκατε εἶναι σοφόν, μή τοι παρὰ γυναικὸς αὐτὸν ἐξηπατῆσθαι νομίζετε, κρίσει δὲ οἰκείᾳ καὶ συνέσει καὶ τῇ παρὰ τοῦ φανέντος αὐτῷ θεοῦ διδασκαλίᾳ πειθόμενον λελατρευκέναι καὶ τοῖς ἄλλοις θεοῖς. φθόνος γὰρ καὶ ζῆλος οὐδὲ ἄχρι τῶν ἀρίστων ἀνθρώπων ἀφικνεῖται, τοσοῦτον ἄπεστιν ἀγγέλων καὶ θεῶν. ὑμεῖς δὲ ἄρα περὶ τὰ μέρη τῶν δυνάμεων στρέφεσθε, ἃ δὴ δαιμόνιά τις εἰπὼν οὐκ ἐξαμαρτάνει. τὸ γὰρ φιλότιμον ἐνταῦθα καὶ κενόδοξον, ἐν δὲ τοῖς θεοῖς οὐδὲν ὑπάρχει καὶ τοιοῦτον.
[55] τοῦ χάριν ὑμεῖς τῶν παρ᾽ Ἕλλησι παρεσθίετε μαθημάτων, εἴπερ αὐτάρκης ὑμῖν ἐστιν ἡ τῶν ὑμετέρων γραφῶν ἀνάγνωσις; καίτοι κρεῖττον ἐκείνων εἴργειν τοὺς ἀνθρώπους ἢ τῆς τῶν ἱεροθύτων ἐδωδῆς. ἐκ μὲν γὰρ ἐκείνης, καθὰ καὶ ὁ Παῦλος λέγει, βλάπτεται μὲν οὐδὲν ὁ προσφερόμενος, ἡ δὲ συνείδησις τοῦ βλέποντος ἀδελφοῦ σκανδαλισθείη ἂν καθ᾽ ὑμᾶς, ὦ σοφώτατοι, φάναι. διὰ δὲ τῶν μαθημάτων τούτων ἀπέστη τῆς ἀθεότητος πᾶν ὅ τι περ παρ᾽ ὑμῖν ἡ φύσις ἤνεγκε γενναῖον. ὅτῳ οὖν ὑπῆρξεν εὐφυΐας κἂν μικρὸν μόριον, τούτῳ τάχιστα συνέβη τῆς παρ᾽ ὑμῖν ἀθεότητος ἀποστῆναι. βέλτιον οὖν εἴργειν μαθημάτων, οὐχ ἱερείων τοὺς ἀνθρώπους. ἀλλ᾽ ἴστε καὶ ὑμεῖς, ὡς ἐμοὶ φαίνεται, τὸ διάφορον εἰς σύνεσιν τῶν παρ᾽ ὑμῖν θεοπνεύστων γραφῶν πρὸς τὰς παρ᾽ ἡμῖν τοῦ πονηροῦ, καὶ ὡς ἐκ τῶν παρ᾽ ὑμῖν οὐδεὶς ἂν γένοιτο γενναῖος ἀνήρ, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἐπιεικής, ἐκ δὲ τῶν παρ᾽ ἡμῖν αὐτὸς αὑτοῦ πᾶς ἂν γένοιτο καλλίων, εἰ καὶ παντάπασιν ἀφυής τις εἴη.
τεκμήριον δὲ τοῦτο σαφές· ἐκ πάντων ὑμῶν ἐπιλεξάμενοι παιδία ταῖς γραφαῖς ἐμμελετῆσαι παρασκευάσατε. κἂν φανῇ τῶν ἀνδραπόδων εἰς ἄνδρας τελέσαντα σπουδαιότερα, ληρεῖν ἐμὲ καὶ μελαγχολᾶν νομίζετε. εἶτα οὕτως ἐστὲ δυστυχεῖς καὶ ἀνόητοι, ὥστε νομίζειν θείους μὲν ἐκείνους τοὺς λόγους, ὑφ᾽ ὧν οὐδεὶς ἂν γένοιτο φρονιμώτερος οὐδὲ ἀνδρειότερος οὐδ᾽ ἑαυτοῦ κρείττων· ὑφ᾽ ὧν δὲ ἔνεστιν ἀνδρείαν, φρόνησιν, δικαιοσύνην προσλαβεῖν, τούτους ἀποδίδοτε τῷ Σατανᾷ καὶ τοῖς τῷ Σατανᾷ λατρεύουσιν.

***
[53] Αλλά μήπως η οργάνωση του κράτους και η μορφή των δικαστηρίων, η χρηστή και συνετή διοίκηση των πόλεων, η πρόοδος των επιστημών και η καλλιέργεια των ελευθερίων τεχνών, μήπως όλα αυτά δεν βρίσκονταν στους Εβραίους σε άγρια και βαρβαρώδη κατάσταση; Παρά ταύτα ο άθλιος Ευσέβιος1 διατείνεται πως έχουν και αυτοί κάποια ποιήματα σε εξάμετρους στίχους. Επιδιώκει μάλιστα με ζήλο να αποδείξει ότι αναπτύχθηκε στους Εβραίους και η μελέτη της λογικής, το όνομα της οποίας το έχει ακούσει από τους Έλληνες. Ποιο είδος όμως ιατρικής τέχνης έκανε την εμφάνισή του στους Εβραίους, όπως στους Έλληνες η ιατρική του Ιπποκράτη και μερικών άλλων σχολών που ακολούθησαν χρονικά; [54] Συγκρίνεται ο "σοφότατος" Σολομών με τον Φωκυλίδη ή τον Θέογνη ή τον Ισοκράτη2 από την πλευρά των Ελλήνων; Από πού και ώς πού; Αν συνέκρινες έστω τις παραινέσεις του Ισοκράτη με τις Παροιμίες εκείνου, θα κατέληγες, είμαι βέβαιος, στο συμπέρασμα ότι ο υιός του Θεοδώρου3 είναι ανώτερος από τον "σοφότατο" βασιλέα. «Ο Σολομών όμως», απαντά, «είχε εντρυφήσει και στη θεουργία».4 Και λοιπόν; Μήπως και αυτός δεν ελάτρευσε τους δικούς μας θεούς εξαπατημένος, καθώς λένε, από τη γυναίκα του;5 Οποία υπεροχή! Τι πλούτος σοφίας! Δεν κατανίκησε την ηδονή και τον παραπλάνησαν τα λόγια μιας γυναίκας! Όμως αν εξαπατήθηκε από μια γυναίκα, μην τον χαρακτηρίζετε σοφό. Αν πάλι είστε πεπεισμένοι ότι ήταν σοφός, μη θεωρείτε ότι εξαπατήθηκε6 από μια γυναίκα, αλλά ότι, ακολουθώντας τη δική του κρίση και σύνεση και τη διδασκαλία που του φανέρωσε ο θεός, ελάτρευσε και τους άλλους θεούς. Γιατί ο φθόνος και ο ζήλος ούτε καν τους πιο ενάρετους ανθρώπους δεν πλησιάζουν -πόσo μάλλον απέχουν από τους αγγέλους και τους θεούς. Ασχολείστε ως εκ τούτου με επιμέρους δυνάμεις,7 τις οποίες ασφαλώς και δεν θα έκανε λάθος κανείς, αν τις αποκαλούσε δαιμονικές. Γιατί σ᾽ αυτές βλέπει κανείς έπαρση και ματαιοδοξία, ενώ στους θεούς δεν υπάρχει τίποτα παρόμοιο.
[55] Για ποιο λόγο τρέφεστε από τις γνώσεις των Ελλήνων, αν ικανοποιεί τις ανάγκες σας η μελέτη των δικών σας γραφών; Θα ήταν όμως προτιμότερο να κρατάτε τους ανθρώπους μακριά από εκείνη τη γνώση παρά από το να τρώνε τα προσφερόμενα στους θεούς σφάγια. Γιατί από αυτά, όπως λέει και ο Παύλος,8 ουδόλως βλάπτεται εκείνος που τρώει· η συνείδηση όμως του αδελφού που τον βλέπει θα μπορούσε να σκανδαλισθεί, σύμφωνα με τα λεγόμενά σας, σοφότατοι και επηρμένοι. Η γνώση των Ελλήνων ήταν ωστόσο η αιτία που απείχε από την αθεΐα κάθε ευγενές πλάσμα που η φύση δημιούργησε σε σας. Όποιος λοιπόν είχε νου, έστω και λίγο, αυτός εγκατέλειψε πολύ γρήγορα την αθεΐα. Καλύτερα λοιπόν να κρατάτε τους ανθρώπους μακριά από τη γνώση9 παρά από τη βρώση των σφαγίων. Γνωρίζετε όμως, μου φαίνεται, και σεις τη διαφορετική επίδραση των δικών σας γραφών στο πνεύμα σε σχέση προς τις δικές μας, και ότι από τη μελέτη των δικών σας κανείς δεν θα μπορούσε να γίνει εξαίρετος άνδρας, ούτε καν ίσως απλώς καλός, ενώ από τη μελέτη των δικών μας καθένας θα γινόταν καλύτερος από πριν, έστω και αν στερούνταν εντελώς ευφυίας.
...
Ιδού σαφής απόδειξη: αφού επιλέξετε κάποια από το σύνολο των παιδιών σας, ωθήστε τα να μελετήσουν τις γραφές. Και αν, όταν ενηλικιωθούν, αποδειχθούν ανώτερα από ένα δούλο, να θεωρήσετε ότι λέω ανοησίες και ότι παραφρόνησα. Είστε, κατόπιν τούτου, τόσο δυστυχείς και ανόητοι, ώστε θεωρείτε θεϊκά τα κείμενα εκείνα από τα οποία κανένας δεν θα μπορούσε να γίνει συνετότερος, γενναιότερος ή καλύτερος από πριν, ενώ εκείνα από τα οποία μπορεί να αποκτήσει κανείς ανδρεία, σύνεση και δικαιοσύνη τα αποδίδετε στον σατανά και σ᾽ αυτούς που λατρεύουν τον σατανά!
-----------------
1 Ο Ευσέβιος επίσκοπος Καισαρείας (260-339 μ.Χ) στο έργο του Ευαγγελική Προπαρασκευή (11, 5, 5) αναφέρει ότι ο Μωυσής και ο Δαυΐδ έγραψαν στίχους σε δακτυλικούς εξαμέτρους, εννοώντας προφανώς ότι έγραψαν επική ποίηση.
2 Συγκρίνεται η ελληνική διδακτική ποίηση του 6ου αιώνα π.Χ. (Φωκυλίδης, Θέογνης) και η παραινετική ρητορεία (Ισοκράτης) με την διδακτική λογοτεχνία των Εβραίων, και συγκεκριμένα με τις Παροιμίες, έργο που αποτελείται από συλλογή συμβουλών και αποδίδεται στον βασιλιά Σολομώντα (10ος αι. π.Χ.).
3 Εννοεί τον Ισοκράτη, ο πατέρας του οποίου ονομαζόταν Θεόδωρος.
4 Ο όρος θεουργία δήλωνε στην ύστερη αρχαιότητα τις μαγικές πρακτικές με τις οποίες θεωρούσαν ότι μπορούσε να προκαλέσει κανείς την ενεργοποίηση θεϊκών δυνάμεων.
5 Πβ. Βασιλέων Α΄ 11, 4: «Όταν γέρασε (ο Σολομών), οι γυναίκες του του γύρισαν τα μυαλά και λάτρεψε άλλους θεούς».
6 Πβ. Βασιλέων Α᾽ 11, 4: και ἐξίκλιναν αἱ γυναῖκες αἱ ἀλλότριαι τὴν καρδίαν αὐτοῦ ὀπίσω θεῶν αὐτῶν. (= "οι γυναίκες τού γύρισαν τα μυαλά και λάτρεψε άλλους θεούς"). Το χωρίο ερμηνεύεται ως εξής: Ο Σολομών δεν είναι ανώτερος από τον Ισοκράτη λόγω των απόκρυφων, μαγικών δυνάμεων που κατέχει, όπως ισχυρίζονται οι Εβραίοι (πβ. την αμέσως προηγούμενη φράση), αφού και αυτός εξαπατήθηκε από την γυναίκα του και λάτρεψε τους θεούς των εθνικών, προδίδοντας την πίστη του.
7 Αναφέρεται μάλλον στη λατρεία των αγίων.
8 Πβ. Προς Κορινθίους Α΄ 8, 7-13.
9 Την ίδια περίπου εποχή (362 μ.Χ) ο Ιουλιανός εξέδωσε τον περὶ παιδείας νόμο, σύμφωνα με τον οποίο απαγορευόταν στους χριστιανούς δασκάλους να διδάσκουν τους εθνικούς συγγραφείς. Ο νόμος αυτός προκάλεσε την αντίδραση των χριστιανών, που αποτυπώνεται μεταξύ άλλων στους δύο Κατὰ Ἰουλιανοῦ λόγους του Γρηγορίου του Ναζιανζηνού.

Να φοβάσαι πάντα την απρόβλεπτη αντίδραση του δεδομένου ανθρώπου

Είναι οι πιο δικοί μας άνθρωποι εκείνοι που θεωρούνται δεδομένοι, απομυθοποιημένοι και εν τέλει καταποντισμένοι από την κατάφωρη αδικία.
Είναι οι πιο δικοί μας άνθρωποι οι οποίοι, εφόσον άγγιξαν την σφαίρα του οικείου, έγιναν το απόλυτο δεδομένο στη ζωή μας.
Και ξέρετε κάτι; Τα μεγαλύτερα λάθη τα κάνουμε με τους δικούς μας ανθρώπους.
Τους δεδομένους.
Τους πάντα εκεί.
Επειδή ακριβώς νομίζουμε πως θα είναι πάντα εκεί.
Πως ακόμα και αν κάνουμε λάθος έχουμε άπλετο χρόνο να το διορθώσουμε.
Πως ίσως δεν θα χρειαστεί και να το διορθώσουμε.
Γιατί πιστεύουμε πως αυτοί οι άνθρωποι μας έχουν συγχωρέσει πριν κάνουμε κάτι.
Θεωρείται δεδομένο και αυτό.
Γιατί πιστεύουμε πως μας δέχονται έτσι ακριβώς όπως είμαστε.
Με τα σωστά και με τα λάθη μας.
Και δεν μας νοιάζει πια πώς θα φερθούμε.
Και τελικά καταλήγουμε να φερόμαστε σωστά και ανθρώπινα σε ξένους ανθρώπους για να εξιλεωθούμε στα μάτια μας για όσα κάναμε σε εκείνους τους ανθρώπους, τους δικούς μας, τους πολύ δικούς μας. Πολλές φορές χωρίς καν να το καταλάβουμε.
Πώς καταντήσαμε έτσι;
Να δείχνουμε την αγάπη και τον σεβασμό μας σε αγνώστους και να μένουμε άπραγοι μπροστά στο φευγιό των δικών μας…
Ναι… δεν σας το είπα;
Δεν είναι καθόλου δεδομένο πως θα είναι πάντα εκεί.
Δεν είναι καθόλου δεδομένο πως θα δεχτούν τα λάθη μας και θα μας συγχωρέσουν.
Δεν είναι καθόλου μα καθόλου δεδομένο πως θα μείνουν αν εμείς δεν τους τοποθετήσουμε στη θέση που αξίζουν πραγματικά στη ζωή μας.
Αλλά ακόμα και αν μείνουν από επιλογή, κάποια στιγμή δεν θα έχουν άλλη επιλογή από το να μη μείνουν τελικά.
Αλλά ακόμα και αν μείνουν, ποιος μας λέει ότι συναισθηματικά δεν έχουν ήδη φύγει;
Είθε να έχω την κρίση να διακρίνω πότε έχω αδικήσει έναν δικό μου άνθρωπο, την ευγένεια να το παραδεχτώ και τη δύναμη να δείξω πόσο σημαντικός μου είναι.
Χρειάζεται τόση δύναμη για να δείξουμε πόσο σημαντικός μας είναι κάποιος. Γιατί τίποτα δεν είναι αυταπόδεικτο. Γιατί δεν είναι αρκετά τα συναισθήματα από μόνα τους. Γιατί οι πράξεις είναι αυτές που μιλάνε. Γιατί τα σ’ αγαπώ δεν είναι για να μένουν στα ανείπωτα.
Προτείνω λοιπόν να αγαπάμε τους δικούς μας ανθρώπους τόσο όσο τους αγαπάμε, έτσι όπως τους αγαπάμε. Αλλά να τους αγαπάμε.
Να τους επιτρέπουμε να δουν πόσο σημαντικοί είναι για μας.
Να βρίσκουμε κάθε ευκαιρία για να τους διεκδικούμε.
Να μαθαίνουμε κάτι καινούριο για αυτούς κάθε μέρα.
Να ξοδεύουμε κάθε σ’ αγαπώ, κάθε συγνώμη και κάθε ευχαριστώ που δικαιωματικά τους ανήκει.
Και είναι απλό: αρκεί να σκεφτόμαστε πως δεν είναι δεδομένο πως θα είναι για πάντα εδώ.
Γιατί δεν θα είναι.
Ούτε και εμείς.

H αυτογνωσία γεννιέται όταν έχουμε επίγνωση

Οι αρχαίοι Έλληνες και οι αρχαίοι ινδουιστές έχουν μιλήσει για την αυτογνωσία, το «γνώθι σαυτόν». Δηλαδή: θέλω να ξέρω τον εαυτό μου, γιατί αν δεν τον ξέρω θα είμαι σαν ένα φύλλο στον άνεμο. Πρέπει, λοιπόν, να μάθω για τον εαυτό μου, όχι σύμφωνα με κάποιον ψυχολόγο, με κάποιο φιλόσοφο ή από κάποιο βιβλίο , που είτε το αποκαλείς ιερό είτε όχι είναι απλώς ένα βιβλίο. Μπορώ, λοιπόν, να τα παρακάμψω όλα αυτά, την αυθεντία όσων έχουν πει άλλοι για μένα; Μπορώ να τα παραμερίσω εντελώς όλα αυτά, επειδή ό,τι λένε πως είμαι δεν είμαι. Πρέπει μόνος μου να ανακαλύψω τον εαυτό μου. Ο εαυτός μου, το «εγώ» μου, είναι κάτι ζωντανό, γι’ αυτό και πρέπει να το μάθω.

Έχω βιώσει διάφορες εμπειρίες, κάθε είδους, που έχουν καταγραφεί στον εγκέφαλο κι έχουν γίνει μνήμη, και μ’ αυτή τη μνήμη ερευνώ τον εαυτό μου. Έτσι το παρελθόν ερευνά τον εαυτό μου. Αλλά εγώ είμαι το παρελθόν. Μπορώ, λοιπόν, να κοιτάξω τον εαυτό μου σαν να ήταν για πρώτη φορά; Όχι μέσα από ξεθωριασμένες μνήμες, όχι μέσα από προηγούμενες γνώσεις που έχω μάθει για τον εαυτό μου. Που σημαίνει: να μάθω για μένα από την αρχή, φρέσκα, επειδή είμαι κάτι ζωντανό, όχι κάτι νεκρό· κι αν θέλεις να κατανοήσεις κάτι ζωντανό, πρέπει να το παρατηρήσεις με ένα ζωντανό νου, όχι με νεκρές γνώσεις, όχι με κάτι που έχεις μάθει, που ήδη ξέρεις. Ίσως να είστε «νεκροί», γιατί είστε όλοι σας παγιδευμένοι στις αναμνήσεις, που είναι κάτι νεκρό. Και η παράδοση είναι κάτι νεκρό.

Γίνεται, λοιπόν, εξαιρετικά ενδιαφέρον, ζωτικό, γεμάτο ενέργεια, όταν μπορείς να κοιτάς, ας πούμε, αυτό το δέντρο ή τη γυναίκα σου ή τον άντρα σου, σαν να ήταν η πρώτη φορά. Να μη δίνεις όνομα στις αντιδράσεις και στα αισθήματά σου, που σε παγιδεύουν στο δίχτυ του παλιού, έτσι ώστε να είναι πάντα καινούργια. Κάντε το. Μη συμφωνείτε απλώς με τον ομιλητή. Κάντε το και τότε θα δείτε τι εκπληκτική ζωντάνια έχει κανείς· θα νιώσετε εκείνη την ενέργεια που έχει μια εξαιρετική ποιότητα φρεσκάδας, την ποιότητα κάτι εντελώς καινούργιου.

Δεν ξέρω αν κάποιοι από σας έχετε πάει σοβαρά, βαθιά μέσα σας εντελώς πρόθυμα, με όλη σας την καρδιά, με χαρά, χωρίς καμιά αίσθηση εξαναγκασμού να το κάνετε, κι έχετε προσπαθήσει ν’ ανακαλύψετε τι είστε. Απλώς το να λέει κανείς: «είμαι τούτο» ή «είμαι εκείνο» είναι ανώριμο, δεν έχει νόημα. Για να ερευνήσει, για να ανακαλύψει κανείς, πρέπει να υπάρχει χαρά, πρέπει να υπάρχει ενθουσιασμός, ζωντάνια, ιδιαίτερα όταν βαθαίνει κανείς σ’ αυτό το πολύπλοκο πράγμα που λέγεται νους. Αλλά οι πιο πολλοί από μας ερευνούμε είτε από απελπισία είτε για να βρούμε κάτι που θα μας δώσει τροφή για σκέψη, που θα μας δώσει ισορροπία, μια εξασφάλιση της συνέχειάς μας. Η πραγματική έρευνα πρέπει να είναι απαλλαγμένη απ’ όλα αυτά. Ερευνά κανείς για να ανακαλύψει τι πραγματικά συμβαίνει στο νου του.

Τι είναι αυτή η αυτογνωσία για την οποία μιλάτε και πώς μπορώ να την αποκτήσω;
Κουβαλάτε διάφορες περίεργες ιδέες για την αυτογνωσία: ότι για να έχετε γνώση του εαυτού σας πρέπει να κάνετε διάφορες πρακτικές, πρέπει να διαλογίζεστε, πρέπει να κάνετε ένα σωρό πράγματα. Είναι πολύ απλό, κύριε. Το πρώτο βήμα είναι και το τελευταίο στην αυτογνωσία, η αρχή είναι και το τέλος. Το πρώτο βήμα είναι εκείνο που έχει σημασία: η αυτογνωσία δεν είναι κάτι που μπορείς να το μάθεις από κάποιον άλλο· κανείς δεν μπορεί να σε διδάξει αυτογνωσία, πρέπει να την ανακαλύψεις μόνος σου· πρέπει να είναι μία ολοδική σου ανακάλυψη, κι αυτή η ανακάλυψη δεν είναι κάτι τρομερό, κάτι φανταστικό, είναι κάτι πολύ απλό, αλλά και πολύ δύσκολο. Το να μαθαίνεις για τον εαυτό σου σημαίνει να παρατηρείς τη συμπεριφορά σου, τα λόγια σου, όσα κάνεις στις καθημερινές σου σχέσεις − αυτό είναι όλο. Αρχίστε μ’ αυτό και τότε θα δείτε πόσο εξαιρετικά δύσκολο είναι να έχετε επίγνωση, να παρατηρείτε απλώς τον τρόπο της συμπεριφοράς σας· τις λέξεις που χρησιμοποιείτε γι’ αυτούς που βρίσκονται σε κατώτερη θέση από σας, για το αφεντικό σας· να παρατηρείτε τη συμπεριφορά σας στη σχέση σας με τους ανθρώπους, με τις ιδέες και με τα πράγματα. Παρατηρήστε απλώς τις σκέψεις σας, τα κίνητρά σας, στον καθρέφτη των σχέσεων και θα δείτε ότι τη στιγμή που κοιτάζετε θέλετε να διορθώνετε και λέτε: «Αυτό είναι καλό· αυτό είναι κακό· πρέπει να κάνω τούτο και όχι εκείνο». Όταν βλέπετε τον εαυτό σας στον καθρέφτη των σχέσεων, η προσέγγισή σας είναι επικριτική ή επιδοκιμαστική, κι έτσι διαστρέφετε αυτό που βλέπετε. Ενώ αν παρατηρείτε απλώς μέσα σ’ αυτό τον καθρέφτη τη στάση σας απέναντι στους άλλους ανθρώπους, στις ιδέες και στα πράγματα, αν κοιτάτε απλώς και μόνο το γεγονός χωρίς κριτική, χωρίς επίκριση ή αποδοχή, τότε θ’ ανακαλύψετε ότι αυτή η ίδια η αντίληψη έχει τη δική της δράση. Έτσι αρχίζει η αυτογνωσία.

Το να παρακολουθείτε τον εαυτό σας, να παρατηρείτε ό,τι κάνετε, ό,τι σκέφτεστε, να βλέπετε ποια είναι τα κίνητρα και τα ελατήριά σας, κι ωστόσο να μην καταδικάζετε ή να μη δικαιώνετε τίποτα, είναι κάτι εξαιρετικά δύσκολο, γιατί ολόκληρη η παιδεία σας βασίζεται στην καταδίκη, στην κριτική και στην αξιολόγηση· έχετε ανατραφεί με το: «Κάνε αυτό και όχι εκείνο». Αν όμως μπορείτε να κοιτάξετε μέσα στον καθρέφτη των σχέσεων, χωρίς να δημιουργείτε αντίθετα, τότε θα ανακαλύψετε ότι δεν υπάρχει τέλος στην αυτογνωσία. Και μην πείτε «Πρέπει να έχω επίγνωση κάθε λεπτό», γιατί αυτή είναι άλλη μια εκδήλωση της ανοησίας μας όταν θέλουμε να φτάσουμε κάπου, όταν θέλουμε να πετύχουμε κάποια ιδιαίτερη κατάσταση. Εκείνο που έχει σημασία είναι να έχεις επίγνωση του εαυτού σου και να συνεχίζεις να έχεις επίγνωση χωρίς να συσσωρεύεις αυτά που βλέπεις, επειδή από τη στιγμή που αρχίζεις να συσσωρεύεις φτιάχνεις ένα κέντρο και με αυτό το κέντρο κάνεις κριτική. Η αυτογνωσία δεν είναι μια διαδικασία συσσώρευσης, είναι μια διαδικασία ανακάλυψης την κάθε στιγμή μέσα στις σχέσεις.

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο γνωρίζω τον εαυτό μου όλη την ώρα και στο αποκτώ γνώσεις για τον εαυτό μου Όταν η αυτογνωσία είναι μια συσσώρευση πληροφοριών που έχω μαζέψει μέσα στη μέρα για τον εαυτό μου, εμποδίζεται η κατανόηση του εαυτού μου. Συσσωρεύουμε γνώσεις για τον εαυτό μας και μ’ αυτές του κάνουμε κριτική, κι αυτό γεννάει τις δυσκολίες μας. Έχοντας συσσωρεύσει γνώσεις μέσα από τις εμπειρίες, μέσα από τη μάθηση, από τα διαβάσματα σχετικών βιβλίων, από κάθε είδους ομάδες αυτογνωσίας και όλα τα υπόλοιπα, σκεφτόμαστε και λειτουργούμε με αυτές τις γνώσεις ως υπόβαθρο. Στρογγυλοκαθόμαστε μέσα στη γνώση κι από κει λέμε: «Ξέρω τα πάντα για τον εαυτό μου: είναι άπληστος, είναι ανόητος, θέλει αδιάκοπα να είναι ο καλύτερος...» − ή οτιδήποτε άλλο, τέλος πάντων, λέμε ότι είναι. Οπότε δεν υπάρχει τίποτα παραπάνω για να το γνωρίσει κανείς. Τη στιγμή όμως που πιάνεις μια θέση μέσα στη γνώση, η γνώση σου θα είναι πολύ επιφανειακή. Αν όμως δεν υπάρχει συσσώρευση γνώσης στην οποία επαναπαύεται ο νους, τότε υπάρχει μόνο η κίνηση του «γνωρίζω διαρκώς»· και τότε ο νους γίνεται ικανός να αντιλαμβάνεται εξαιρετικά γρήγορα. Σημαντική, λοιπόν, είναι η διαρκής αυτογνωσία και όχι οι γνώσεις για τον εαυτό.

Πρέπει να έχουμε μία, χωρίς επιλογές, ολική επίγνωση των επιρροών, των συνηθειών, της παράδοσης, της διαμόρφωσης του νου μας ως ινδουιστών, χριστιανών, βουδιστών κ.λπ. Το να έχει κανείς απόλυτη επίγνωση όλων αυτών σημαίνει να είναι εντελώς ευαίσθητος. Έτσι, η επίγνωση δεν είναι μόνο για ό,τι συμβαίνει εξωτερικά − ο βρόμικος δρόμος, η ανοησία της κοινωνίας, η φθαρμένη θρησκεία που δεν έχει απολύτως κανένα νόημα, το παπαγάλισμα όσων γράφουν τα βιβλία και η αυθεντία των βιβλίων. Πρέπει να έχετε επίγνωση όλων αυτών που συμβαίνουν και συγχρόνως να έχετε επίγνωση ότι δεν σταματάτε ποτέ για λίγο να κοιτάξετε ένα δέντρο, δεν έχετε ποτέ καμιά επικοινωνία με τη φύση που έχει εκπληκτική ομορφιά. Τώρα: το να έχετε επίγνωση όλων αυτών των πραγμάτων εξωτερικά κι έπειτα της αντίδρασή σας σ’ αυτά τα εξωτερικά πράγματα −που είναι η εσωτερική κίνηση του έξω και που δεν είναι κάτι ξεχωριστό από το μέσα−, το να έχετε επίγνωση των εξωτερικών γεγονότων και των εσωτερικών αντιδράσεών σας σ’ αυτά και των εμπειριών που βιώνετε από αυτές τις αντιδράσεις, αυτό είναι το να έχεις πλήρη επίγνωση.

Οι πιο πολλοί από μας νομίζουν ότι η επίγνωση είναι κάτι μυστηριώδες στο οποίο πρέπει να εξασκηθεί κανείς κι ότι πρέπει να μαζευόμαστε κάθε μέρα και να μιλάμε για την επίγνωση. Τώρα: μ’ αυτό τον τρόπο δεν καταφέρνεις ποτέ να έχεις επίγνωση. Αλλά αν έχεις επίγνωση των εξωτερικών πραγμάτων − των στροφών του δρόμου, του σχήματος των δέντρων, του χρώματος των ρούχων κάποιου άλλου, της κορυφογραμμής των βουνών με φόντο τον γαλάζιο ουρανό, της λεπτότητας ενός λουλουδιού, του πόνου στο πρόσωπο ενός περαστικού, της άγνοιας, του μίσους, της ζήλιας των άλλων, της ομορφιάς της γης − τότε, έχοντας επίγνωση όλων αυτών των εξωτερικών πραγμάτων χωρίς επίκριση, χωρίς επιλογές, μπορείς να αφεθείς στα κύματα της εσωτερικής επίγνωσης. Τότε θα έχετε επίγνωση των δικών σας αντιδράσεων, της δικής σας ασημαντότητας, της δικής σας ζήλιας. Από την εξωτερική επίγνωση περνάς στην εσωτερική· αν όμως δεν έχεις επίγνωση του εξωτερικού, δεν μπορείς να έχεις μέσα σου.

Όταν υπάρχει εσωτερική επίγνωση κάθε δραστηριότητας του νου σου και του σώματός σου, όταν έχεις επίγνωση των σκέψεών σου, των συναισθημάτων σου − κρυφών και φανερών, συνειδητών και ασυνείδητων − τότε μέσα απ’ αυτή την επίγνωση έρχεται μια διαύγεια που δεν έχει επιβληθεί, δεν έχει φτιαχτεί από το νου. Και χωρίς αυτή τη διαύγεια, κάντε ό,τι θέλετε: ψάξτε τους ουρανούς, τη γη και τα βάθη της συνείδησης, αλλά ποτέ δεν θ’ ανακαλύψετε τι είναι αληθινό.

Ο άνθρωπος, λοιπόν, που θέλει ν’ ανακαλύψει τι είναι αληθινό πρέπει να έχει την ευαισθησία της επίγνωσης − που δεν σημαίνει να εξασκηθεί να έχει επίγνωση. Η εξάσκηση για να έχεις επίγνωση απλώς οδηγεί σε συνήθεια, και η συνήθεια είναι καταστροφική για την ευαισθησία.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην επίγνωση και στην ενδοσκόπηση;
Ας εξετάσουμε πρώτα τι εννοούμε με την ενδοσκόπηση. Με την ενδοσκόπηση εννοούμε το κοίταγμα μέσα μας, την εξέταση του εαυτού μας. Γιατί εξετάζει κανείς τον εαυτό του; Για να τον βελτιώσει, για να τον αλλάξει, για να τον τροποποιήσει. Κάνεις ενδοσκόπηση για να γίνεις κάτι, αλλιώς δεν θα καταπιανόσουν με την ενδοσκόπηση. Δεν θα ερευνούσες τον εαυτό σου αν δεν υπήρχε η επιθυμία να τον τροποποιήσεις, να τον αλλάξεις, να γίνεις κάτι άλλο από εκείνο που είσαι. Αυτός είναι ο προφανής λόγος για ενδοσκόπηση. Είμαι θυμωμένος και κάνω ενδοσκόπηση, εξετάζω τον εαυτό μου για να απαλλαγώ από το θυμό ή για να τον τροποποιήσω ή για να τον αλλάξω. Η ενδοσκόπηση είναι μια διαδικασία στην οποία δεν υπάρχει αποδέσμευση, επειδή είναι μια διαδικασία μεταμόρφωσης εκείνου που είναι σε κάτι που δεν είναι.

Προφανώς αυτό ακριβώς συμβαίνει όταν κάνουμε ενδοσκόπηση, όταν ασχολούμαστε μ’ αυτή την ιδιόμορφη πράξη. Σ’ αυτή την πράξη υπάρχει πάντα μια συσσωρευτική διαδικασία· καθώς το «εγώ» εξετάζει κάτι για να το αλλάξει υπάρχει πάντα μια διπλή σύγκρουση ανάμεσα σε δύο αντίθετα, και επομένως μια διαδικασία απογοήτευσης. Δεν υπάρχει ποτέ αποδέσμευση· και με τη συνειδητοποίηση της απογοήτευσης έρχεται κατάθλιψη.

Η επίγνωση είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Επίγνωση είναι παρατήρηση χωρίς επίκριση. Η επίγνωση φέρνει κατανόηση γιατί δεν υπάρχει επίκριση ή ταύτιση, αλλά μόνο σιωπηλή παρακολούθηση. Αν θέλω να κατανοήσω κάτι πρέπει να το παρατηρήσω και δεν πρέπει να κριτικάρω, δεν πρέπει να καταδικάζω, δεν πρέπει να το επιδιώκω σαν κάτι ευχάριστο ή να το αποφεύγω σαν δυσάρεστο. Πρέπει να υπάρχει απλώς η σιωπηλή παρατήρηση ενός γεγονότος. Δεν υπάρχει κάτι που θέλεις να πετύχεις, αλλά επίγνωση του καθετί που παρουσιάζεται. Αυτή η παρατήρηση και η κατανόηση της παρατήρησης παύουν όταν υπάρχει επίκριση, ταύτιση ή δικαιολόγηση. Η ενδοσκόπηση είναι αυτοβελτίωση κι επομένως η ενδοσκόπηση είναι εγωκεντρισμός. Η επίγνωση δεν είναι αυτοβελτίωση. Απεναντίας, είναι το τέλος του εαυτού, του «εγώ» με όλα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, τη μνήμη του, τις απαιτήσεις του και τις επιδιώξεις του. Στην ενδοσκόπηση υπάρχει ταύτιση και επίκριση. Στην επίγνωση δεν υπάρχει επίκριση ή ταύτιση, κι επομένως δεν υπάρχει αυτοβελτίωση. Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στα δύο.

Ο άνθρωπος που θέλει να καλυτερέψει τον εαυτό του δεν μπορεί ποτέ να έχει επίγνωση, γιατί το να καλυτερέψεις τον εαυτό σου προϋποθέτει επίκριση και το να πετύχεις ένα αποτέλεσμα. Ενώ στην επίγνωση υπάρχει παρατήρηση χωρίς επίκριση, χωρίς απόρριψη ή αποδοχή. Αυτή η επίγνωση αρχίζει με εξωτερικά πράγματα· έχεις επίγνωση όντας σε επαφή με αντικείμενα, με τη φύση. Πρώτα, υπάρχει επίγνωση των πραγμάτων που έχει κανείς γύρω του, έχοντας ευαισθησία για τα αντικείμενα, για τη φύση, μετά για τους ανθρώπους, που σημαίνει για τη σχέση τους μαζί τους· κι ύστερα υπάρχει επίγνωση των ιδεών. Αυτή η επίγνωση, το να είναι κανείς ευαίσθητος στα πράγματα, στη φύση, στους ανθρώπους, στις ιδέες, δεν αποτελείται από ξεχωριστές διαδικασίες, αλλά είναι μια ενιαία διαδικασία. Είναι μια διαρκής παρατήρηση των πάντων: κάθε σκέψης, κάθε αισθήματος και κάθε πράξης όπως εμφανίζονται μέσα μας. Καθώς η επίγνωση δεν επικρίνει, δεν υπάρχει και συσσώρευση. Επικρίνεις μόνο όταν έχεις ένα πρότυπο, που σημαίνει ότι υπάρχει συσσώρευση κι επομένως βελτίωση του «εγώ». Επίγνωση είναι η κατανόηση της δράσης του εαυτού, του «εγώ», στις σχέσεις του με τους ανθρώπους, με τις ιδέες και με τα πράγματα. Αυτή η επίγνωση υπάρχει από τη μια στιγμή στην άλλη κι επομένως δεν μπορεί κανείς να την κάνει σαν πρακτική. Όταν κάνεις κάποια πρακτική, αυτό γίνεται συνήθεια, και η επίγνωση δεν είναι συνήθεια. Ένας νους που κάνει κάτι από συνήθεια είναι αναίσθητος· ένας νους που ακολουθεί το αυλάκι μιας συγκεκριμένης δράσης είναι νωθρός, άκαμπτος, ενώ η επίγνωση απαιτεί διαρκή ευλυγισία, διαρκή εγρήγορση. Δεν είναι δύσκολο. Είναι στην πραγματικότητα εκείνο που κάνετε όταν ενδιαφέρεστε για κάτι: για το παιδί σας, για τη γυναίκα σας, για τα λουλούδια σας, για τα δέντρα, για τα πουλιά. Παρατηρείτε χωρίς επίκριση, χωρίς ταύτιση. Οπότε σ’ αυτή την παρατήρηση υπάρχει πλήρης επικοινωνία· ο παρατηρητής και το παρατηρούμενο είναι σε πλήρη επικοινωνία. Αυτό συμβαίνει πραγματικά όταν ενδιαφέρεσαι για κάτι έντονα, βαθιά.

Έτσι, υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στην επίγνωση και στην ενδοσκόπηση που μ’ αυτή δυναμώνει το «εγώ» με την αυτοβελτίωσή του. Η ενδοσκόπηση οδηγεί σε απογοήτευση, σε περισσότερη και μεγαλύτερη εσωτερική σύγκρουση, ενώ η επίγνωση είναι μια κίνηση αποδέσμευσης από τη δράση του «εγώ»· σημαίνει επίγνωση των καθημερινών σου κινήσεων, σκέψεων, πράξεων, καθώς και να έχεις επίγνωση και των άλλων, να παρατηρείς τους άλλους. Αυτό μπορείς να το κάνεις όταν αγαπάς κάποιον, όταν ενδιαφέρεσαι βαθιά για κάτι. Όταν θέλω να γνωρίσω τον εαυτό μου, όλο μου το είναι, ολόκληρο το περιεχόμενο του εγώ μου και όχι απλώς ένα ή δυο επίπεδα, τότε προφανώς δεν μπορεί να υπάρχει επίκριση. Τότε πρέπει να είμαι ανοιχτός σε κάθε σκέψη, σε κάθε συναίσθημα, σε όλες τις διαθέσεις μου, σε όλες τις καταπιέσεις και καθώς υπάρχει όλο και περισσότερη διευρυμένη επίγνωση τόσο υπάρχει και μεγαλύτερη ελευθερία από όλες τις κρυφές κινήσεις της σκέψης, των κινήτρων και των επιδιώξεων. Η επίγνωση είναι ελευθερία· φέρνει ελευθερία· δίνει ελευθερία· ενώ η ενδοσκόπηση καλλιεργεί τη σύγκρουση, το μηχανισμό της περιχαράκωσης του «εγώ»· οπότε υπάρχει πάντα σ’ αυτήν απογοήτευση και φόβος.

Η ενδοσκόπηση και η επίγνωση είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Η ενδοσκόπηση οδηγεί σε απογοήτευση, σε μεγαλύτερη σύγκρουση, γιατί προϋποθέτει την επιθυμία της αλλαγής, και η αλλαγή είναι απλώς μια τροποποιημένη συνέχεια του ίδιου πράγματος. Η επίγνωση είναι μια κατάσταση στην οποία δεν υπάρχει επίκριση ούτε δικαιολόγηση ούτε ταύτιση κι επομένως υπάρχει κατανόηση. Σ’ αυτή την κατάσταση της ουδέτερης, άγρυπνης επίγνωσης δεν υπάρχει ούτε εκείνος που βιώνει την εμπειρία ούτε η εμπειρία που βιώνεται.

Η ενδοσκόπηση, που είναι μια μορφή βελτίωσης του «εγώ», επέκτασης του «εγώ», δεν μπορεί ποτέ να οδηγήσει στην αλήθεια, γιατί είναι πάντα μια κίνηση περιχαράκωσης του «εγώ». Ενώ η επίγνωση είναι μια κατάσταση στην οποία μπορεί να γεννηθεί η αλήθεια, η αλήθεια εκείνου που συμβαίνει, η απλή αλήθεια της καθημερινής μας ζωής. Μόνο όταν κατανοήσουμε την αλήθεια της καθημερινής ζωής μπορούμε να πάμε μακριά. Πρέπει να αρχίσεις από κοντά για να πας μακριά, αλλά οι περισσότεροι από μας θέλουμε να βρεθούμε μακριά μ’ ένα πήδημα, να αρχίσουμε από τα μακρινά χωρίς να κατανοήσουμε τα διπλανά. Καθώς κατανοούμε αυτά που είναι κοντά μας, θα ανακαλύψουμε ότι δεν υπάρχει απόσταση ανάμεσα στο κοντινό και στο μακρινό. Δεν υπάρχει απόσταση − η αρχή και το τέλος είναι ένα.

Μπορείτε να πάτε σε κάποιον ψυχολόγο ή ψυχαναλυτή, αυτό όμως δεν είναι αυτογνωσία. Η αυτογνωσία γεννιέται όταν έχουμε επίγνωση του εαυτού μας μέσα στις σχέσεις, που μας δείχνει αυτό που είμαστε κάθε στιγμή. Οι σχέσεις είναι ένας καθρέφτης στον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας όπως πραγματικά είμαστε. Αλλά οι πιο πολλοί από μας δεν έχουμε την ικανότητα να κοιταζόμαστε έτσι όπως είμαστε στις σχέσεις, επειδή αμέσως αρχίζουμε να κατακρίνουμε ή να δικαιολογούμε αυτό που είμαστε.

Κρίνουμε, αξιολογούμε, συγκρίνουμε, απορρίπτουμε ή αποδεχόμαστε, αλλά ποτέ δεν παρατηρούμε πραγματικά «αυτό που είναι, όπως είναι», και για τους περισσότερους ανθρώπους αυτό μοιάζει να είναι ό,τι πιο δύσκολο έχουν να κάνουν· αυτό και μόνο, όμως, είναι η αρχή της αυτογνωσίας. Αν κανείς έχει τη δυνατότητα να βλέπει τον εαυτό του όπως είναι σ’ αυτό τον εκπληκτικό καθρέφτη των σχέσεων, που δεν παραμορφώνει· αν κανείς μπορεί απλώς να κοιτάζει μέσα σ’ αυτό τον καθρέφτη με πλήρη προσοχή και να βλέπει πραγματικά «αυτό που είναι», να έχει επίγνωσή του χωρίς να επικρίνει, χωρίς να κάνει κριτική, χωρίς να αξιολογεί −και αυτό το κάνεις όταν ενδιαφέρεσαι σοβαρά να το κάνεις− τότε θ’ ανακαλύψεις ότι ο νους είναι ικανός να απελευθερωθεί από κάθε διαμόρφωση.

Μπορείτε να μας εξηγήσετε τι εννοείτε με την επίγνωση;
Απλώς μια καθαρή επίγνωση. Επίγνωση της συμπεριφοράς σας, των προκαταλήψεών σας, του τι σας αρέσει και τι δεν σας αρέσει, χωρίς τίποτε άλλο. Όταν αντιλαμβάνεστε κάτι, αυτή η αντίληψη είναι αποτέλεσμα σύγκρισης, επίκρισης, κριτικής, αξιολόγησης... Έτσι δεν είναι; Όταν διαβάζετε κάτι κριτικάρετε, επικρίνετε, απορρίπτετε ή αποδέχεστε. Το να έχεις επίγνωση σημαίνει να βλέπεις ακριβώς τη στιγμή που γίνεται, όλη αυτή τη διαδικασία της κριτικής, της αξιολόγησης, των συμπερασμάτων, της αποδοχής και της άρνησης του γεγονότος που κοιτάζεις. Τώρα: μπορεί κανείς να έχει επίγνωση αυτού που συμβαίνει χωρίς όλα αυτά;

Προς το παρόν, το μόνο που ξέρουμε είναι μια διαδικασία αξιολόγησης των πραγμάτων, και αυτή η αξιολόγηση είναι αποτέλεσμα της διαμόρφωσής μας, του κοινωνικού μας υπόβαθρου, των θρησκευτικών, ηθικών και μορφωτικών επιρροών μας. Μια τέτοια δήθεν επίγνωση είναι το αποτέλεσμα της μνήμης μας, της μνήμης ως το «εγώ», ως Ολλανδός, ινδουιστής, βουδιστής, καθολικός ή οτιδήποτε άλλο μπορεί κανείς να είναι. Εκείνο που κοιτάζει, κρίνει κι αξιολογεί είναι το «εγώ», δηλαδή οι αναμνήσεις μου, η οικογένειά μου, η ιδιοκτησία μου, τα προσόντα μου. Με αυτό είμαστε αρκετά εξοικειωμένοι, αν είμαστε κάπως σε εγρήγορση. Τώρα: μπορεί να υπάρξει επίγνωση χωρίς όλα αυτά, χωρίς το «εγώ»; Είναι δυνατόν απλώς να κοιτάζουμε, απλώς να παρατηρούμε την κίνηση του νου, του ίδιου μας του νου, χωρίς να κρίνουμε, χωρίς να αξιολογούμε, χωρίς να λέμε «είναι καλό» ή «είναι κακό»;

Η επίγνωση που πηγάζει από το «εγώ», που είναι η επίγνωση της αξιολόγησης και της κριτικής, δημιουργεί πάντα διχασμό, τη σύγκρουση των αντιθέτων − αυτό που είναι και εκείνο που θα έπρεπε να ήταν. Σ’ αυτή την επίγνωση υπάρχει κριτική, υπάρχει φόβος, υπάρχει αξιολόγηση, επίκριση και ταύτιση. Δεν είναι παρά μια επίγνωση του «εγώ», του «εαυτού» με όλες του τις παραδόσεις, τις αναμνήσεις και τα υπόλοιπα που κουβαλάει. Αυτή η επίγνωση δημιουργεί πάντοτε σύγκρουση ανάμεσα στον παρατηρητή και στο παρατηρούμενο, ανάμεσα σ’ αυτό που είμαι και σ’ αυτό που θα έπρεπε να είμαι. Τώρα: είναι δυνατόν να έχω επίγνωση χωρίς αυτή τη διαδικασία της επίκρισης, της κριτικής, της αξιολόγησης; Είναι δυνατόν να κοιτάζω τον εαυτό μου, ό,τι σκέψεις κι αν κάνω, χωρίς να επικρίνω, χωρίς να κριτικάρω, χωρίς να εκτιμώ; Δεν ξέρω αν το έχετε προσπαθήσει ποτέ. Είναι αρκετά επίπονο, επειδή όλη μας η ανατροφή από τα παιδικά μας χρόνια μάς οδηγεί στην επίκριση ή στην επιδοκιμασία. Και στη διαδικασία της επίκρισης και της επιδοκιμασίας υπάρχει απογοήτευση, υπάρχει φόβος, υπάρχει πόνος και ανησυχία, κι αυτή ακριβώς η διαδικασία είναι η διαδικασία του «εγώ», του εαυτού.

Ξέροντας, λοιπόν, όλα αυτά, μπορεί ο νους να έχει επίγνωση χωρίς να κάνει κριτική, χωρίς κόπο, χωρίς προσπάθεια να μην επικρίνει, γιατί από τη στιγμή που λέει «Δεν πρέπει να επικρίνω» είναι ήδη εγκλωβισμένος στη διαδικασία της επίκρισης.

Η επίγνωση για την οποία μιλάω είναι η επίγνωση ολόκληρης της διαδικασίας της επίκρισης και το τέλος της. Σ’ αυτήν υπάρχει παρατήρηση χωρίς καμιά κριτική, πράγμα που είναι εξαιρετικά δύσκολο γιατί προϋποθέτει το σταμάτημα, το τέλος τού να δίνεις ονόματα και να βάζεις «ταμπέλες». Όταν έχω επίγνωση ότι είμαι άπληστος, πλεονέκτης, οργισμένος, παράφορος ή ό,τι άλλο θέλετε, γίνεται απλώς να το παρατηρώ, να έχω επίγνωσή του, χωρίς να το καταδικάζω; Πράγμα που σημαίνει ότι μπαίνει τέλος στη διαδικασία να δίνουμε κάποιο όνομα σ’ αυτό που νιώθουμε. Γιατί όταν δίνω ένα όνομα, όπως «άπληστος», αυτή η ίδια η πράξη της ονομασίας είναι η διαδικασία της επίκρισης· σύμφωνα με τη λογική μας, η ίδια η λέξη «άπληστος» είναι από μόνη της επικριτική. Απελευθέρωση του νου από κάθε επίκριση σημαίνει να σταματάμε να δίνουμε κάθε είδους ονόματα.

Στην επίγνωση δεν υπάρχει προσπάθεια· επίγνωση σημαίνει να αντιλαμβάνεσαι κάτι έτσι όπως είναι χωρίς να το διαστρεβλώνεις. Διαστρέβλωση υπάρχει όταν υπάρχει προσπάθεια· όταν υπάρχει σαν κριτήριο ένα εκ των προτέρων σχηματισμένο μοντέλο, που εμποδίζει την πραγματική κατανόηση. Εάν έχεις από πριν κάποια ιδέα για το πώς θα πρέπει να είσαι, τότε η επίγνωσή σου δεν είναι σπουδαία. Γι’ αυτό πρέπει κανείς να κοιτάζει τον εαυτό του με μια επίγνωση που δεν κάνει επιλογές, ώστε να μπορεί να δει ακριβώς αυτό που είναι και όχι εκείνο που θα έπρεπε να είναι. Η προσπάθεια είναι διάσπαση της προσοχής από «αυτό που είναι» κανείς. Από τη στιγμή που αποδέχομαι «αυτό που είμαι» δεν υπάρχει προσπάθεια, εσωτερική πάλη. Κάθε μορφή πάλης είναι ένδειξη ότι διασπάται η προσοχή μου, και η διάσπαση της προσοχής − που είναι η προσπάθεια − υπάρχει όσο θέλω ψυχολογικά να μεταμορφώσω «αυτό που είμαι» σε κάτι που δεν είμαι.

Πάρτε για παράδειγμα το θυμό: μπορεί ο θυμός να ξεπεραστεί με προσπάθεια, με διάφορες μεθόδους και τεχνικές, με διαλογισμό και διάφορους άλλους τρόπους; Μπορεί να μεταμορφωθεί «αυτό που είμαι» σε «κάτι που δεν είμαι»; Τώρα: αντί να κάνετε προσπάθεια να μεταμορφώσετε το θυμό σε ψυχραιμία, υποθέστε πως αποδεχτήκατε ότι είστε θυμωμένος· τι θα συνέβαινε τότε; Θα είχατε επίγνωση ότι είστε θυμωμένος. Και τότε τι θα γινόταν; Δεν θα πηγαίνατε βαθιά μέσα στο θυμό σας; Όταν έχεις επίγνωση ότι είσαι θυμωμένος − που είναι «αυτό που είσαι» − και ξέροντας τη βλακεία της προσπάθειας να μεταμορφώσεις «αυτό που είσαι» σε «κάτι που δεν είσαι», θα εξακολουθήσεις να είσαι θυμωμένος; Αν αντί να προσπαθείς να ξεπεράσεις το θυμό σου μεταμορφώνοντάς τον ή αλλάζοντάς τον, αν τον αποδεχτείς και μείνεις εκεί και τον παρατηρείς, αν έχεις πλήρη επίγνωσή του χωρίς να τον καταδικάζεις ή να τον δικαιολογείς, τότε θα γίνει στη στιγμή μια αλλαγή.

Η προσπάθεια, λοιπόν, σημαίνει έλλειψη επίγνωσης. Από τη στιγμή που έχεις επίγνωση − που σημαίνει πως ούτε επικρίνεις ούτε δικαιολογείς – από τη στιγμή που αποδέχεσαι, κοιτάς και παρατηρείς «αυτό που είσαι», δεν υπάρχει προσπάθεια· τότε εκείνο που έχει μεγάλη σημασία είναι αυτό που παρατηρείς, αυτό που έχεις την επίγνωσή του. Κι αν το παρακολουθήσεις, τότε ολοκληρώνεται κάθε σκέψη που κάνεις γι’ αυτό, κι έτσι ο νους ελευθερώνεται από τις σκέψεις γύρω από εκείνο που παρατηρείς. Η επίγνωση, λοιπόν, δεν προϋποθέτει καμιά προσπάθεια.

Η επίγνωση δεν είναι κάτι τρομερό, κάτι πέρα από τις δυνατότητές μας. Αρχίζει πολύ απλά: με το να έχεις επίγνωση όσων λες κι όλων των αντιδράσεών σου, απλώς βλέποντας, παρατηρώντας τα όλα χωρίς κριτική ή επίκριση. Αυτό είναι πολύ δύσκολο να γίνει επειδή όλη η διαμόρφωσή μας, εδώ και αιώνες, εμποδίζει την ουδέτερη επίγνωση χωρίς επιλογές. Εσείς, όμως, απλώς να έχετε επίγνωση ότι κάνετε επιλογές, ότι επικρίνετε, ότι συγκρίνετε· απλώς να έχετε επίγνωση όλων αυτών, χωρίς να λέτε «Τι να κάνω για να μη συγκρίνω;» γιατί τότε δημιουργείτε ένα καινούργιο πρόβλημα. Το σημαντικό είναι να έχετε επίγνωση ότι πράγματι συγκρίνετε, κι ότι πάντα επικρίνετε ή δικαιολογείτε, συνειδητά ή ασυνείδητα· να έχετε απλώς επίγνωση ολόκληρης αυτής της διαδικασίας. Μπορεί να μου πείτε: «Και φτάνει αυτό;» Την ερώτηση την κάνετε επειδή ελπίζετε ότι μέσα από την επίγνωση θα φτάσετε κάπου. Οπότε η επίγνωσή σας δεν είναι επίγνωση, αλλά μια διαδικασία με την οποία θα αποκτήσετε κάτι, που σημαίνει ότι η επίγνωση για σας είναι μόνο ένα νόμισμα που το χρησιμοποιείτε. Αν μπορείτε απλώς να έχετε επίγνωση ότι χρησιμοποιείτε την επίγνωση σαν νόμισμα για να «αγοράσετε» κάτι και να προχωρήσετε πέρα απ’ αυτό το σημείο που «αποκτήσατε», τότε θ’ αρχίσετε ν’ ανακαλύπτετε την όλη διαδικασία της ίδιας σας της σκέψης.

Όταν έχεις μια ουδέτερη, παθητική επίγνωση του προβλήματος που κοιτάζεις, τότε βλέπεις ότι μέσα από αυτή την παθητική στάση −που δεν είναι απραξία, δεν είναι ύπνος, αλλά εξαιρετική εγρήγορση− το πρόβλημα έχει τελείως διαφορετική σημασία· αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει πια ταύτιση με το πρόβλημα, οπότε δεν υπάρχει κριτική, κι έτσι το πρόβλημα αρχίζει να αποκαλύπτει το περιεχόμενό του. Αν έχεις τη δυνατότητα να το κάνεις αυτό αδιάκοπα, συνεχώς, τότε κάθε πρόβλημα μπορεί να λυθεί ριζικά κι όχι επιφανειακά. Κι εδώ βρίσκεται η δυσκολία, επειδή οι περισσότεροι από μας δεν μπορούμε να έχουμε παθητική επίγνωση και ν’ αφήσουμε το πρόβλημα να μας πει την ιστορία του χωρίς να παρεμβαίνουμε με ερμηνείες. Δεν ξέρουμε να κοιτάμε ένα πρόβλημα αμέτοχα − αν σας αρέσει χρησιμοποιήστε αυτή τη λέξη. Δυστυχώς δεν είμαστε ικανοί να το κάνουμε αυτό, γιατί θέλουμε ένα αποτέλεσμα, θέλουμε μια λύση, περιμένουμε να τελειώσει· ή προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε το πρόβλημα σύμφωνα με το τι μας ευχαριστεί και τι μας στενοχωρεί ή έχουμε μια έτοιμη απάντηση για το πώς πρέπει να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα, οπότε προσεγγίζουμε ένα πρόβλημα που είναι πάντα καινούργιο, με βάση ένα παλιό μοντέλο. Οι προκλήσεις της ζωής είναι πάντα καινούργιες, αλλά η αντίδρασή μας είναι πάντα παλιά κι έτσι δυσκολευόμαστε ν’ αντιμετωπίσουμε με επάρκεια την πρόκληση, δηλαδή με πλήρη επίγνωση. Τα ψυχολογικά προβλήματα είναι πάντοτε προβλήματα σχέσης· και για να αντιμετωπίσει κανείς ένα πρόβλημα σχέσης, με τις αδιάκοπες και ποικιλόμορφες απαιτήσεις του −για να το αντιμετωπίσει σωστά, να το αντιμετωπίσει αποτελεσματικά− πρέπει να έχει μια ουδέτερη, χωρίς επιλογές, παθητική επίγνωση· κι αυτή η στάση παθητικότητας δεν είναι θέμα απόφασης, επιθυμίας, πειθαρχίας· και η επίγνωση ότι δεν είμαστε ουδέτεροι, ότι η επίγνωσή μας δεν είναι παθητική, είναι η αρχή της επίγνωσης.

Υπάρχει κάτι που μπορεί να κάνει κανείς για να έχει παθητική επίγνωση; Επίσης, μπορώ να κάνω κάτι για να είμαι ανοιχτός;
Αυτή η ίδια η επιθυμία να είναι κανείς ανοιχτός μπορεί να είναι μια προσπάθεια του εαυτού που το μόνο που καταφέρνει είναι να δημιουργεί αντιστάσεις στο άνοιγμα. Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε άλλο παρά να έχουμε επίγνωση ότι είμαστε κλειστοί απέναντι στους άλλους, απέναντι στη ζωή, κι ότι η κίνηση της επιθυμίας είναι αντίσταση και ότι αυτή η ίδια η επιθυμία να αποκτήσει κανείς παθητική επίγνωση είναι άλλο ένα εμπόδιο. Το να κάνει κανείς μια θετική προσπάθεια να είναι ανοιχτός σημαίνει να πετάξει μακριά το εμπόδιο του φόβου. Το να έχει κανείς επίγνωση των δραστηριοτήτων που κλείνουν τον εαυτό του σημαίνει ότι τις γκρεμίζει. Το να μην έχεις επίγνωση κι ωστόσο να θέλεις να είσαι ανοιχτός σημαίνει ότι δημιουργείς κι άλλη μια αντίσταση. Η παθητική, η ουδέτερη επίγνωση που δεν κάνει επιλογές έρχεται μόνο όταν στο νου και στην καρδιά υπάρχει ησυχία.

Για να δει κανείς σε βάθος το ζήτημα της δημιουργίας μιας ολοκληρωτικής επανάστασης σε «αυτό που είναι» πρέπει να έχει μια έντονη αίσθηση επίγνωσης. Πρέπει να ξέρεις τι σημαίνει να έχεις επίγνωση, να έχεις επίγνωση των δέντρων, του γαλάζιου ουρανού ανάμεσα στα δέντρα, των λόφων πίσω απ’ αυτά, εκείνου του θορύβου της κουρευτικής μηχανής, των χρωμάτων που απλώνονται μπροστά σου· απλώς να έχεις επίγνωση και σ’ αυτήν να υπάρχει τέτοια έλλειψη κάθε επιλογής, ώστε να ξέρεις πολύ καλά ότι δεν μπορεί να τ’ αλλάξεις. Δεν μπορείς να αλλάξεις το βουνό, εκτός κι αν έχεις μπουλντόζα· δεν μπορείς ν’ αλλάξεις την ομορφιά του ουρανού. Το ίδιο συμβαίνει και με την επίγνωση «εκείνου που είμαστε», αλλά εμείς θέλουμε να το μεταμορφώσουμε· θέλουμε διαρκώς να επεμβαίνουμε και εκεί αρχίζει η θλίψη.

Για να κατανοήσεις τον εαυτό σου πρέπει να τον παρατηρήσεις. Αν θέλω να μάθω για εκείνο εκεί το δέντρο ή για ένα πουλί, πρέπει να παρατηρήσω. Έτσι, πρέπει να παρατηρήσω τον εαυτό μου. Δεν ξέρω τι είμαι και πρέπει να μάθω για μένα, όχι σύμφωνα με κάποιο φιλόσοφο ή κάποιον ψυχολόγο, κάποιο βιβλίο, κάποιον καθοδηγητή ή γκουρού. Πρέπει, λοιπόν, να μάθουμε μόνοι μας για τον εαυτό μας, και αυτό παρουσιάζει μια μεγάλη δυσκολία: ο εαυτός μας βρίσκεται σε διαρκή κίνηση, αλλάζει· ο εαυτός μας δεν είναι μόνιμα άπληστος ή μόνιμα βίαιος ή μόνιμα σεξουαλικός, υπάρχει μια αδιάκοπη αλλαγή, κίνηση, ζωντάνια. Πρέπει, λοιπόν, να μάθει κανείς για κάτι που είναι ζωντανό. Για να μάθω για κάτι ζωντανό πρέπει να το παρατηρώ με φρέσκο μάτι από λεπτό σε λεπτό. Για να μάθω για μένα, που είμαι μια ζωντανή οντότητα κι όχι κάτι νεκρό, πρέπει αυτό το ζωντανό «πράγμα» να το παρατηρώ και το κάθε λεπτό να το κοιτάζω σαν να ήταν η πρώτη φορά. Για κάτι, λοιπόν, που είναι ζωντανό μαθαίνεις όλη την ώρα από την αρχή, σαν να είναι κάτι καινούργιο. Αν το κάνετε πραγματικά αυτό, θα δείτε ότι είναι ένα από τα πιο γοητευτικά πράγματα που υπάρχουν, επειδή τότε ο νους σας συνεχίζει να κρατάει πολύ λίγα· κρατάει μόνο την αναγκαία πρακτική γνώση και τίποτε άλλο, τίποτα ψυχολογικό. Έτσι ο νους σας παρακολουθεί την κίνηση του «εγώ» − που είναι μια πολύ περίπλοκη οντότητα − όχι μόνο στο επιφανειακό επίπεδο, αλλά και σε βαθύτερο.

Η επίγνωση είναι κάτι που υπάρχει αβίαστα κάθε στιγμή, δεν είναι επίδραση συσσωρευμένων αναμνήσεων για προστασία του «εγώ». Η επίγνωση δεν είναι απόφαση ούτε και αποτέλεσμα θέλησης. Επίγνωση είναι η απόλυτη και χωρίς όρους παράδοση σε «αυτό που είναι» την κάθε στιγμή, χωρίς εκλογικεύσεις, χωρίς τη διαίρεση σε παρατηρητή και παρατηρούμενο. Επειδή η επίγνωση δεν είναι συσσωρευτική, δεν είναι κάτι που αφήνει υπολείμματα, γι’ αυτό δεν χτίζει το «εγώ», ούτε θετικά ούτε αρνητικά. Η επίγνωση είναι πάντα στο παρόν, κι έτσι δεν δημιουργεί ταυτίσεις, ούτε επαναλαμβάνεται ούτε φτιάχνει συνήθειες.

Δεν μπορείς να έχεις επίγνωση του εαυτού σου από το πρωί ως το βράδυ, να ’σαι συνέχεια ξύπνιος, χωρίς να κλείνεις μάτι· δεν γίνεται. Έτσι, λοιπόν, πρέπει να παίζετε μ’ αυτό. Όταν παίζεις με κάτι, μπορείς να το συνεχίζεις για πολύ καιρό. Όταν δεν ξέρεις πώς να παίζεις ανάλαφρα με την αίσθηση της επίγνωσης χάνεσαι, γιατί έτσι ξαναρχίζει η σύγκρουση: πώς θα έχω επίγνωση, με ποια μέθοδο, με ποιο σύστημα; Όταν παίζεις μ’ αυτή μαθαίνεις, κι έτσι η μάθηση δεν είναι διαδικασία συσσώρευσης, γιατί από τη στιγμή που συσσωρεύεις γνώση γι’ αυτό που είσαι −ή εφαρμόζεις γνώσεις που ήδη έχεις−, για κάτι ζωντανό που αλλάζει, τότε έχεις πάψει να μαθαίνεις γι’ αυτό. Ο νους που είναι γεμάτος από γνώσεις το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να προσθέτει κι άλλες γνώσεις, κι άλλες πληροφορίες − τεχνολογικές, φιλοσοφικές, ψυχολογικές και λοιπά. Εδώ μιλάμε για την επίγνωση, για κάτι που δεν χρειάζεται γνώσεις, αλλιώς γίνεται κι αυτή πρόβλημα.

Όσο πιο πολύ σκεφτόμαστε ένα πρόβλημα, όσο πιο πολύ το ψάχνουμε, το αναλύουμε και το συζητάμε, τόσο πιο περίπλοκο γίνεται. Είναι, λοιπόν, δυνατόν να κοιτάξουμε ένα πρόβλημα με κατανόηση στο σύνολό του; Σίγουρα είναι δυνατόν, αλλά μόνο όταν η διαδικασία της σκέψης −που έχει την πηγή της στο «εγώ», στον εαυτό, στο υπόβαθρο της παράδοσης, της διαμόρφωσης, των προκαταλήψεων, της ελπίδας, της απελπισίας–, μόνο όταν αυτή η διαδικασία της σκέψης έχει φτάσει σ’ ένα τέλος. Μπορούμε, λοιπόν, να κατανοήσουμε το «εγώ» όχι αναλύοντάς το, αλλά βλέποντάς το έτσι όπως είναι; Έχοντας επίγνωση αυτού ως γεγονότος και όχι σαν θεωρία, χωρίς να ψάχνουμε πώς θα διαλύσουμε το «εγώ» για να πετύχουμε αυτό το αποτέλεσμα, αλλά κοιτάζοντας τις δραστηριότητες του εαυτού, του «εγώ», αδιάκοπα, στην πράξη. Μπορούμε απλώς να το κοιτάζουμε, χωρίς να κάνουμε καμιά προσπάθεια να το διαλύσουμε ή να το ενθαρρύνουμε; Αυτό είναι το πρόβλημα, έτσι δεν είναι; Αν στον καθένα μας δεν υπήρχε το κέντρο του «εγώ», με την επιθυμία του για δύναμη, για αναγνώριση, για εξουσία, για επιβολή, για την επιβίωσή του, σίγουρα τα προβλήματά μας θα έπαιρναν τέλος.

Το «εγώ» είναι ένα πρόβλημα που δεν μπορεί να το λύσει η σκέψη. Πρέπει να υπάρχει μια επίγνωση που δεν ανήκει στη σκέψη, που σημαίνει ότι έχει κανείς επίγνωση της δραστηριότητας του «εγώ», χωρίς να επικρίνει ή να δικαιολογεί, αλλά απλώς και μόνο έχει επίγνωση, κι αυτό είναι αρκετό. Γιατί αν έχεις επίγνωση με σκοπό να βρεις πώς θα λύσεις το πρόβλημα, με σκοπό να φέρεις κάποιο αποτέλεσμα, με σκοπό να μεταμορφώσεις αυτό που βλέπεις, τότε αυτή η επίγνωση βρίσκεται στο πεδίο του εαυτού, του «εγώ». Κι όσο αναζητάμε ένα αποτέλεσμα, είτε με αυτή την επίγνωση είτε μέσα από οποιαδήποτε ανάλυση είτε μέσα από αδιάκοπη εξέταση κάθε σκέψης, βρισκόμαστε ακόμα στο πεδίο της σκέψης, δηλαδή στο πεδίο του «εγώ».

Μια από τις δραστηριότητες του «εγώ» είναι η απληστία. Τώρα: όταν παρατηρώντας μια ανάλογη αντίδρασή μου τη χαρακτηρίζω με τη λέξη «απληστία», έχω ήδη συνδέσει αυτή την αντίδρασή μου με την ανάμνηση μιας αντίδρασης που είχα κι άλλοτε. Καταλαβαίνετε τι λέω; Χρησιμοποιώ τη λέξη «άπληστος» για να προσδιορίσω τι είναι αυτό που νιώθω. Ο προσδιορισμός αυτού που νιώθω είναι κάτι που ήδη ξέρω. Χρησιμοποιώ, λοιπόν, αυτή τη λέξη για να το προσδιορίσω. Μπορώ, όμως, να παρατηρήσω την αντίδρασή μου χωρίς να την προσδιορίσω, χωρίς τη λέξη, οπότε και χωρίς την προηγούμενη αντιμετώπισή της; Μπορώ να παρατηρήσω αυτή την αντίδρασή μου χωρίς την παραμικρή κίνηση αναγνώρισης; Μπορώ να παρατηρήσω απλώς τον εαυτό μου χωρίς καμιά κατεύθυνση, χωρίς καμιά σύγκριση, λέγοντας «Το έχω ξανακάνει αυτό»; Δηλαδή, να μαθαίνω τον εαυτό μου κάθε φορά από την αρχή. Όχι να έχω συσσωρεύσει γνώσεις για τον εαυτό μου και να θεωρώ ότι τον ξέρω. Αν εμβαθύνετε πολύ σοβαρά σ’ αυτό το ζήτημα θα ανακαλύψετε ότι τον εαυτό σου δεν τον γνωρίζεις λίγο λίγο −πρώτο βήμα, δεύτερο βήμα και λοιπά−, αλλά ότι βλέπεις την αλήθεια αυτού που είσαι σε μια στιγμή. Βλέπεις την αλήθεια χωρίς να υπάρχει μια στιγμή αναγνώρισης εκείνου που κοιτάς. Αυτό απαιτεί πολύ μεγάλη προσοχή. Κι οι περισσότεροι από μας είμαστε πολύ απρόσεχτοι, πολύ φυγόπονοι. Και έχουμε κι ένα σωρό ιδέες για το πώς πρέπει να είμαστε: πρέπει να είμαστε αυτό, πρέπει να είμαστε εκείνο, δεν πρέπει να είμαστε το άλλο... Έτσι πλησιάζουμε τον εαυτό μας κουβαλώντας ένα πολύ μεγάλο φορτίο και δεν τον γνωρίζουμε ποτέ.
Και για να το τοποθετήσω διαφορετικά: είμαστε όλη η υπόλοιπη ανθρωπότητα. Οι άνθρωποι, είτε ζουν στην Ασία είτε εδώ στην Ελβετία είτε στην Αφρική, όλοι υποφέρουν το ίδιο, ζούνε με άγχος, με αβεβαιότητα, με θλίψη, με στιγμές ευχαρίστησης και λοιπά. Ο καθένας μας, όπου κι αν ζει, τα περνάει αυτά. Στην ουσία, ψυχολογικά είμαστε το ίδιο. Σωματικά μπορεί να είσαι ψηλός ή κοντός, ξανθός ή μελαχρινός, μπορεί να είσαι έξυπνος ή κουτός και λοιπά, αλλά δεν μιλάω γι’ αυτό. Λέω ότι ψυχολογικά ο καθένας μας είναι όπως όλη η υπόλοιπη ανθρωπότητα. Έτσι: είμαστε η ανθρωπότητα.
Και τι υπάρχει εκεί να μάθω για τον εαυτό μου; Είμαι όλα αυτά που βρίσκονται εκεί. Αυτό είναι γεγονός. Οπότε εμφανίζεται το πρόβλημα: μπορεί αυτό το περιεχόμενο της συνείδησής μου να σβηστεί; Που σημαίνει να μάθει κανείς για τον εαυτό του, που δεν είναι απλώς ο εαυτός του, αλλά η συνείδηση όλης της ανθρωπότητας. Αλλά, βλέπετε, είμαστε τόσο εκπαιδευμένοι, τόσο διαμορφωμένοι με την ιδέα της ατομικότητας, με το, «είμαι ψυχολογικά διαφορετικός από τον άλλο», που ενώ δεν είναι γεγονός, εμείς είμαστε τόσο βαθιά εκπαιδευμένοι, τόσο βαθιά διαμορφωμένοι, που το δεχόμαστε σαν να είναι γεγονός. Και όταν λέμε «Πρέπει να μάθω τον εαυτό μου» εννοούμε «Πρέπει να μάθω τον εαυτούλη μου». Κι όταν ερευνάς απλώς τον «εαυτούλη» σου δεν σημαίνει τίποτα, γιατί το πραγματικό γεγονός είναι ότι είμαστε το ανθρώπινο είδος, είμαστε όλη η υπόλοιπη ανθρωπότητα. Και το να ερευνήσεις αυτό τον τρομερά πολύπλοκο ανθρώπινο νου σημαίνει ότι θα διαβάσεις την ιστορία του εαυτού σου. Εσύ είσαι αυτή η ιστορία, κι αν ξέρεις πώς να διαβάσεις αυτό το βιβλίο το πρόβλημα τέλειωσε. Αλλά πλησιάζουμε αυτό το βιβλίο με γνώσεις· δεν λέμε: «δεν ξέρω τίποτα, ας διαβάσω το βιβλίο», οπότε μαθαίνεις γρήγορα, χωρίς να συσσωρεύεις γνώσεις. Έτσι, αρχίζεις να ανακαλύπτεις τη φύση του «εγώ» σου, του εαυτού σου που είναι όλη η ανθρωπότητα· ανακαλύπτεις τη φύση της συνείδησης που είναι η συνείδηση όλων των ανθρώπινων όντων και αρχίζεις να ερευνάς σε βάθος

Πώς να βοηθήσετε τα παιδιά που κάνουν κακές σκέψεις

Όταν τα παιδιά κάνουν κακές σκέψεις νιώθουν ενοχές. Αυτές οι κακές σκέψεις μπορεί να είναι αρνητικοί χαρακτηρισμοί π.χ. Να σκεφτούν ότι ένας οικογενειακός φίλος είναι "χοντρούλης" ή "ρυτιδιασμένος." Μερικές φορές είναι σεξουαλικής φύσεως π.χ. Μπορεί να φαντάζονται ένα συμμαθητή τους γυμνό ή βίαιες π.χ. Να νομίζουν ότι θέλουν να σκοτώσουν τη μητέρα τους.

Τα παιδιά αισθάνονται την ανάγκη να ομολογήσουν όλες αυτές τις σκέψεις. Όσο προσπαθούν να ελέγξουν τις σκέψεις τους τόσο περισσότερο έρχονται στην επιφάνεια. Ανησυχούν, σαν να συμβαίνει κάτι λάθος με αυτά και ζητούν επανειλημμένα την επιβεβαίωση ότι όλα είναι εντάξει.

Τα παιδιά μπορεί να είναι αναστατωμένα εξαιτίας αυτών των σκέψεων δίχως όλα να νιώθουν την ανάγκη να το μοιραστούν με τους γονείς τους. Όταν όμως το κάνουν τότε η συνεχής εξομολόγηση και τα αιτήματα επιβεβαίωσης μπορεί να είναι πολύ αγχωτικά και για τους γονείς.

Γιατί τα παιδιά ανησυχούν για τις ''κακές σκέψεις'' και αισθάνονται την ανάγκη να τις ομολογήσουν; Τι μπορείτε να κάνετε ως γονείς για να τα βοηθήσετε; Τι δείχνουν αυτές οι σκέψεις για τα ίδια τα παιδιά;

Όλοι έχουμε τυχαίες σκέψεις που πιστεύουμε ότι είναι κακές όπως τα παιδιά. Μπορεί να θεωρήσουμε ότι η συγκεκριμένη σκέψη ήταν περίεργη, ανάρμοστη όμως δεν θα εστιάσουμε σε αυτή και γρήγορα θα την ξεχάσουμε. Αντίθετα τα παιδιά δε μπορούν να αναγνωρίσουν τις σκέψεις τους ως ανούσιες και να προχωρήσουν παρακάτω παρά αξιολογούν τον εαυτό τους βάσει αυτών π.χ. “Για να έχω αυτή τη σκέψη σημαίνει ότι είμαι κακός”. Για αυτό το λόγο επιζητούν την επιβεβαίωση από τους γονείς τους ότι όλα είναι εντάξει ώστε να καθησυχαστούν.

Γιατί κάποιες σκέψεις επιμένουν;Οι σκέψεις συχνά προέρχονται από τις συναισθηματικές καταστάσεις που βιώνουμε. Για παράδειγμα, όταν είμαι ευτυχής είναι πιο πιθανό να κάνω χαρούμενες σκέψεις, όταν είμαι φοβισμένος είναι πιο πιθανό να κάνω τρομακτικές σκέψεις, όταν είμαι πεινασμένος είναι πιο πιθανό να σκέφτομαι το φαγητό, όταν αγχώνομαι ή θυμώνω μπορεί να φαντάζομαι να συμβαίνουν αρνητικά πράγματα στο άτομο που ενεργοποίησε αυτά τα συναισθήματα. Το τί τα παιδιά θεωρούν "κακό" εξαρτάται από την κουλτούρα και από αυτά που έχουν διδαχθεί.

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να διαχειριστούν τις ''κακές σκέψεις'';Χρειάζεται να βοηθήσουμε τα παιδιά να αναγνωρίσουν ότι οι σκέψεις τους είναι μονάχα σκέψεις.

Αν μια σκέψη είναι καλή ή κακή δε σημαίνει απαραίτητα ότι αντιστοιχεί και στην πραγματικότητα. Μια κακή σκέψη δε σημαίνει ότι είναι κανείς ένα κακό άτομο παρά είναι μια σκέψη. Βάσει της γνωστικής συμπεριφορικής θεραπείας τα παιδιά διδάσκονται να εντοπίσουν τις έμμονες ιδέες τους και να τις θεωρήσουν ξεχωριστές από τον εαυτό τους.

Για να σταματήσει ο φαύλος κύκλος της επιβεβαίωσης χρειάζεται να μάθουν να αποδέχονται το άγχος που βιώνουν εκείνη τη στιγμή παρατηρώντας σταδιακά ότι αυτό εξασθενεί. Εάν παρόλα αυτά οι κακές σκέψεις παρεμβαίνουν έντονα στη λειτουργικότητα του παιδιού τότε αυτό μπορεί να είναι ένα σημάδι μιας υποκείμενης διαταραχής άγχους όπου χρειάζεται η επαφή με τον ειδικό.

Η Φιλία τον Καιρό των Ομηρικών Επών

Το προοίμιον της Οδύσσειας είναι ένας ύμνος στη φιλία εν τη απουσία της. Ο φιλέταιρος Οδυσσέας προσπάθησε να σώσει τους φίλους και συντρόφους τους και να γυρίσουν μαζί στην Ιθάκη,αλλά δεν μπόρεσε. Οι τελευταίοι, χαθήκαν στο νησί του Ήλιου, ενώ τους είχε προειδοποιήσει να μη φάνε τα ιερά βόδια. Δεν τον άκουσαν, νήπιοι όντες, ανόητοι και μωροί και απωλέσανε την ημέρα του γυρισμού.

Γυρίζει μόνος και μόνος φθάνει και στη Καλυψώ και στους Φαίακες. Κανείς σύντροφος, κανείς φίλος δεν ήταν κοντά του, από τους ανθρώπους που κάνανε ένα ταξίδι μαζί και πολεμήσανε μαζί στο ιερόν πτολίερθον.

Τι κρίμα.
Η πικρή διαπίστωση του Ομήρου είναι διαχρονική, αν και μελαγχολική. Τόσο ρεαλιστική, όμως για τη φιλία των ανθρώπων.

Όμως τι είναι φιλία;
Και ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης και ο Εμπεδοκλής και άλλοι φιλόσοφοι νέοι και παλαιοί ασχολήθηκαν με το σημαντιό αυτό θέμα, διερευνώντας το.

Πως θα μπορούσαν να το παραλείψουν άλλωστε, αφού αποτελεί από τα βασικά χαρακτηριστικά της ύπαρξης των εμβίων όντων.

Φιλία, σημαίνει «ενότητα». Να είσαι μαζί. Ενότητα με ποιους και γιατί και πως;
Από την ιστορία των μονοκύτταρων οργανισμών που ενώνονται κατά συστάδες, μέχρι τα σμήνη των πουλιών και τις αγέλες των ζώων, η φιλία αποδεικνύει την ύπαρξη της έμφυτης νοημοσύνης των όντων, ζώων φυτών, δένδρων και πτηνών, που αναπτύσσονται μαζί, κυνηγούν μαζί, φύονται μαζί, ταξιδεύουν μαζί όταν μεταναστεύουν και, μάλιστα είναι τόσο έξυπνα που σχηματίζουν και το αεροδυναμικό σχήμα, V, για να μειώνουν την αντίσταση του αέρα.

Πόσο έξυπνη η φύση, πόσο σοφή!
Όσο έξυπνα όμως να είναι τα δένδρα, τα ζώα, οι αμοιβάδες, τα δελφίνια και τα πουλιά, ποτέ δεν μπόρεσαν να δημιουργήσουν πολιτισμό, ούτε θα μπορέσουν.

Δεν μπορούν να σκεφτούν. Γνωρίζουν, καταλαβαίνουν, αισθάνονται, αλλά δεν μπορούν να σκεφτούν και δεν μπορούν να μιλήσουν, ούτε να γράψουν με σύμβολα της γλώσσας και του αλφαβήτου. Η όρθια ανθρωπιά έχει το αντίτιμο της και την πορείας τη, τον αγώνα της.

Ο πολιτισμός χαρακτηρίζει και χαρακτηρίζεται από ένα ανθρωπογενές περιβάλλον ακόμη και αν πρόκειται για τα ίχνη μιας φωτιάς και τα σκίτσα στα τοιχώματα ενός σπηλαίου.

Αυτό που χαρακτηρίζει τις ανθρώπινες σχέσεις , όπως ενώνονται και διαχωρίζονται στα Ομηρικά Έπη, είναι ο πόλεμος και η ειρήνη σε εμπεδόκλεια φιλότητα και νείκο.

Η Ιλιάδα είναι και ένας πόλεμος της ύλης που ξεκινάει με την επικράτηση ενός ευθέος και ταχύτατου σπερματοζωαρίου στην κατάκτηση ενός νωχελικού καμπύλου ωαρίου με τη γέννηση ενός ανθρωπίνου πλάσματος, τις περισσότερες φορές να παλεύει έξω από τα τείχη της Τροίας, για τα χρειώδη σε μια αναπόφευκτη εκστρατεία και πτώσης του Ιλίου.

Ο Οδυσσέας, αρχηγός των Κεφαλλήνων με 12 κόκκινα πλοία, ξεκινάει για αυτόν τον πόλεμο.Μαζί του, μεγάλοι σπουδαίοι πολεμιστές με τους οποίους τον ένωνε και βαθιά φιλία και αλληλοεκτίμηση. Ο Μενέλαος και ο Νέστορας που υπόδεχονται τον γιο του αργότερα, ο Διομήδης που τον επιλέγει για την αποστολή στο Τρωικό στρατόπεδο, ο Νέστορας με τον Φοίνικα στην πρεσβεία για τον Αχιλλέα. Αν εξαιρέσεις, τον προσβλητικό τρόπο του Αγαμέμνονα και προς τον ίδιον και προς τον Διομήδη και φυσικά προς τον Αχιλλέα, όλοι οι Αχαιοί, ήταν ενωμένοι σε αυτή την εκστρατεία και είχαν μεταξύ τους δεσμούς φιλίας, συνεργασίας, συντροφικότητας και φιλότητος. Ακόμη και ο Γλαύκος με τον Διομήδη, θυμήθηκαν την φιλία των δικών τους συγγενών και σταμάτησαν την μονομαχία ανταλλάσσοντας δώρα. Πολλούς από αυτούς, ο Οδυσσέας τους συναντά στον Άδη και μιλά μαζί τους με συγκίνηση και είναι εμφανή τα ιδιαίτερα συναισθήματα που τρέφει για τον Νεοπτόλεμο, τον γιο του Αχιλλέα.

Επιστρέφοντας και αναζητώντας την ειρήνη, ταξιδεύει σε ένα θολό τοπίο στην ομίχλη. Σε κάθε σταθμό χάνει και συντρόφους.

Γιατί;
Γιατί κάθε σταθμός αντιπροσωπεύει και τα ελαττώματα ενός ανθρώπου, σε έλλειψη και υπερβολή,εξ αιτίας τούτου, δεν μπορεί καμία φιλία να αναπτυχθεί. Σε ένα αδηφάγο σύστημα ανταγωνισμού, αρένας, ναρκισσισμού, επίδειξης φιλαυτίας και στη πτώσης της εντροπίας, όχι μόνο ο έρωτας , αλλά και η φιλία κατασφάζονται μαζί με τα βόδια του Ήλιου. Οι εγωμανείς άνθρωποι δεν μπορούν να είναι πραγματικά φίλοι με κανένα καθώς και οι ιδιοτελείς. Οι ναρκισσισιστές είναι ερωτευμένοι με τον εαυτό τους και οι άπληστοι είναι αρπακτικοί. Οι άνθρωποι που δεν έχουν αξίες και ιδανικά, εύκολα σχηματίζουν αγέλες και συμμορίες, σαν φυσική ροπή της ηθικής κυρίως πτώσης, οι ισχυροί έχουν κόλακες, οι θύτες ψάχνουν για θύματα και τα θύματα για θύτες σε μια αλλοτριωμένη κοινωνία, αλλοτριωμένων ανθρώπων, ξένων με τον εαυτό τους. Είναι καλύτερα να είσαι μόνος σου μόνος σου, παρά μόνος σου ανάμεσα σε πολλούς ανθρώπους. Οι περισσότεροι άνθρωποι φοβούνται τη μοναξιά και προσπαθούν να την εξορκίσουν με οποιδήποτε αντίτιμο, γιατί φοβούνται να αντικρύσουν τον εαυτό τους . Γι΄ αυτό κάνουν απίστευτα πράγματα με σκοπό να γεμίσουν αυτό το κενό της μοναξιάς .

Ας δούμε ποια είναι αυτά στη σύγχρονη πραγματικότητα:
1.Οι Κίκονες είναι ένας λαός που βρίζουν άγρια και χυδαιολογούν. Ειδικά στο διαδίκτυο που καλύπτονται πίσω από την ανωνυμία, συναντούμε πολλούς από δαύτους με προσωπικά και ψυχικά προβλήματα, να εκτονώνονται αμετροεπώς. Το οξύμωρο σχήμα είναι πολλές φορές επικαλούνται τον Αριστοφάνη και τον Καραΐσκάκη για να «νομιμοποιηθούν». Όμως κάποιος πρέπει να τους πει, πως ο Αριστοφάνης ήταν επώνυμος καλλιτέχνης και παρουσίαζε ένα έργο σε μια σκηνή με γλώσσα αιχμηρή και ο Καραϊσκάκης και ο Κολοκοτρώνης, πολεμούσαν σώμα με σώμα και δεν βρίζανε τον σουλτάνο από ένα καναπέ. Ούτε ο Αλέξανδρος έβριζε τον Δαρείο για να εκτονωθεί. Οι Κίκονες, όχι μόνο δεν μπορούν να είναι φίλοι του Οδυσσέα για λόγους αισθητικής δεοντολογίας , αλλά και πολλοί από τους συντρόφους του πνίγονται από αυτήν την επίθεση, την αισχρή.

2. Οι Λωτοφάγοι είναι ο λαός της καλοπέρασης και της τρυφηλότητας. Να περνάμε καλά, να περνάμε καλά, σαν τα βόδια που βόσκουν ξέγνοιαστα σε λιβάδια χλοερά, όταν σε λίγο θα τα οδηγήσουν σε σφαγεία με κόφτη χωρίς αναισθητικά. Οι Λωτοφάγοι με την λαιμαργία τους, την απληστία τους, την χαμηλή ζωώδη νοημοσύνη τους, την κενή επίδειξη και τον νεοπλουτισμό τους, δεν μπορούν να είναι φίλοι του Οδυσσέα. Δεν εμπίπτουν στις προδιαγραφές του νοήμονος ευδαίμονος οδυσσειακού ανθρώπου και ενός εξερευνητή της γνώσης.

3. Οι Ανεμοδείκτες του Αιόλου είναι, όπου φυσά ο άνεμος πάμε.Πως να είναι φίλοι του Οδυσσέα, αυτοί που δεν έχουν κέντρο βάρους, υπευθυνότητα, κρίση και διάκριση, χειραγωγούμενοι με ανοιχτούς τους ασκούς του Αιόλου, να άγονται και να φέρονται,εδώ και εκεί ;

4. Ο Κύκλωπας είναι ένας μικρός και μεγάλος τύραννος σε ένα μικρό και μεγάλο ανθρωπογενές περιβάλλον. Όταν σε νικήσει, όχι μόνο σε καταβροχθίζει, αλλά σε κάνει και ίδιο με αυτό. Οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν νικηθεί από ένα τύραννο, του μοιάζουν, μετατρέπονται σε τυράννους και αυτή είναι η μεγαλυτέρη ήττα για ένα πολεμιστή. Κανείς τύραννος δεν μπορεί να είναι, φίλος του Οδυσσέα.

5.Στο νησί του Ήλιου, οι άνθρωποι σκοτώνουν τον χρόνο τους σε ηλίθιες ορνιθοσχολίες και φυσικά αυτοί οι άνθρωποι σκοτώνουν και τον έρωτα, κάθε διάθεση πραγματικής ουσιαστικής δημιουργίας ασυνείδητα. Ο Απόλλων Ήλιος, δεν τον συγχωρεί αυτό και ο Οδυσσέας δεν το επιτρέπει.
Το να είσαι μόνος σου είναι δύσκολο , αλλά το να είσαι με τέτοιους ασυνείδητους ανθρώπους είναι όχι μόνο μοναχικό, αλλά και επώδυνο.

6.Οι Λαιστρυγόνες, υπόχονδριοι, διυλίζουν τον κώνωπα σε υπερκριτική. Συνήθως ψάχνουν το (σ) και το (ν) που λείπει, Ό,τι λείπει, λείπει και όταν γίνεται ένας πόλεμος, είναι ηλίθιο να ανησυχείς, αν το πουκάμισο που θα περάσει η σφαίρα, είναι καλά σιδερωμένο. Η κριτική από φίλους, είναι αποδεκτή όταν είναι ειλικρινής, καλοπροαίρετη και όταν ο άλλος που την ασκεί είναι δίπλα σου, βοηθός και αρωγή. Ο Οδυσσέας, δέχεται γνώμη, άποψη και κριτική εποικοδομητική, μόνο από φίλους που εμπιστεύεται, εκτιμά και συμπαθεί.

7.Η Σκύλλα και η Χάρυβδη είναι τα μεγάλα διλήμματα. Εδώ δοκιμάζονται, όχι μόνο οι φίλοι, αλλά και οι αντοχές του Οδυσσέα, όμως μία είναι η επιλογή όταν κάνεις το άλμα στο κενό. Έχεις αποφασίσει με ποιους θα πας και ποιους θα αφήσεις και γιατί θέλεις να επιστρέψεις, σε ποιους φίλους.

8. Η Κίρκη και ο Άδης είναι το σεξ και το πάθος που μπορεί να σε φωτίσει, μπορεί να σε αφανίσει, αν γλυτώσεις την μετατροπή σου, σε χοίρο. Ο Οδυσσέας, είναι ο μοναδικός άνθρωπος που μπορεί να κάνει έρωτα χωρίς να γίνει «γουρούνι» και με την ερμηνεία του Ερμή,το μόλυ, ξανακάνει ανθρώπους, μερικούς συντρόφους τους. Όσους μπορούν, να την καταλάβουν.

9. Οι Σειρήνες τραγουδούν γλυκά, κολακευτικά, σου παίρνουν τα μυαλά και μετά σε τσακίζουν στα βράχια. Προεκλογικά, υποσχέσεις, υποσχέσεις χωρίς κανένα αντίκρυσμα μετά. Ο Οδυσσέας δεν μπορεί να έχει φίλους, κομματικούς και θρησκευτικούς παράγοντες, που απλώς τον κολακεύουν και τίποτα από ότι μελιστάλαχτα λένε, ούτε κάνουν, ούτε και πιστεύουν.

10. Η Καλυψώ, δύο είδη σχέσης καταλαβαίνει και εννοεί. Του δούλου και του αφέντη εξουσιαστή.Ο Οδυσσέας, δεν ανήκει σε καμία από αυτές. Ο χωρισμός τους είναι αναπόφευκτος. Ο Οδυσσέας δεν μπορεί να έχει φίλους δούλους και μανδαρίνους ανθρώπους της εξουσίας, χωρίς ουσία.

11. Οι Φαίακες είναι οι μόνοι φιλικοί άνθρωποι, που ο Οδυσσέας συναντά στο τέλος της διαδρομής και, Άνθρωποι πραγματικά. Δεν τον γνωρίζουν, τον έχουν ακουστά. Τον φιλοξενούν, τον περιθάλπτουν, τον ακούνε προσεκτικά, και τον αφήνουν ελεύθερο, να φύγει μετά.Έτσι κάνουν οι άνθρωποι και οι πραγματικοί φίλοι. Είσαι πάντα ελεύθερος να φύγεις ή να μείνεις κοντά τους και ο Οδυσσέας αυτούς τους ανθρώπους, εκτιμά πραγματικά. Ο Όμηρος αποδεικνύει πως η φιλία η πραγματική είναι μεταξύ εναρέτων αλκίνοων ανθρώπων με συζύγους την Αρετή.

12. Στη Ιθάκη φθάνει μόνος. Αναρωτιέται, αν υπάρχει κανείς, που να τον σκέπτεται και να τον περιμένει αληθινά. Θέλει να το εξακριβώσει. Βρίσκει πολύ λίγους. Οι σύντροφοι του, όχι μόνο μόνο χαθήκανε αλλά και στην Ιθάκη, λίγοι φίλοι έχουν απομείνει σε ένα ρημαγμένο παλάτι και σε αλλοτριωμένους ανθρώπους, χωρίς καμιά γνώση , αυτογνωσία και Ομηρική Παιδεία.

Είναι ο ΤΗΛΕΜΑΧΟΣ, τα παιδιά της οδυσσειακής σκέψης, είναι ο ΕΥΜΑΙΟΣ,οι άνθρωποι της μαιευτικής διαλεκτικής σκέψης, είναι η ΕΥΡΥΚΛΕΙΑ, οι άνθρωποι που έχουν μελετήσει τα Ομηρικά Έπη, είναι ο Φιλοίτιοι, οι άνθρωποι που αγαπούν τα Ομηρικα Έπη, είναι η ΠΗΝΕΛΟΠΗ, οι άνθρωποι που ξετυλίγουν τα Ομηρικά Έπη, είναι ο ΛΑΕΡΤΗΣ, οι άνθρωποι της Ομηρικής Σκέψης.
Αυτοί είναι και τότε και τώρα, φίλοι και σύντροφοι που κοιτάζουν στην ίδια κατεύθυνση μαζί, συγγενείς στην ίδια ουσία, οι ΦΙΛΟΙ του Οδυσσέα.

Γιατί η φιλία δεν είναι μόνο μεταξύ ίσων και ομοίων ως προς τις ανάγκες, αλλά και ως προς τις αξίες.

Η φιλία και η αληθινή συντροφικότητα προϋποθέτει ένα κοινό αξιακό σύστημα στόχων προορισμών και πνευματικών συγγενειών.

Με αυτή την έννοια ο κάθε άνθρωπος, είναι όχι μόνο δείξε μου τους φίλους σου να σου πω ποιος είσαι, αλλά δείξε μου, πόσους και ποιους δεν έχεις φίλους σου, να σου πως είσαι.

Ο Όμηρος αποδεικνύει πως στην ΙΘάκη, λίγοι είναι οι φίλοι που ο Οδυσσέας θα βρει, όπως και οι ΝΟΗΜΟΝΕΣ άνθρωποι, οι αληθινοί. Είναι όμως αρκετοί και άξιζε τον κόπο, το ταξίδι και όλη η διαδρομή.

Συναισθηματική ωρίμανση

“Αν κάποιος σου δώσει ένα αναμμένο κάρβουνο κι εσύ δεν το πάρεις, σε ποιανού το χέρι μένει ;”

Αυτό που λέει ή κάνει ο άλλος, όσο άσχημο κι αν είναι, δεν μπορεί στην πραγματικότητα να μας ενοχλήσει ή να μας εξοργίσει αν δεν το επιτρέψουμε εμείς. Ο μόνος τρόπος να μας ενοχλήσει είναι μέσω της σκέψης μας. Για παράδειγμα, όταν θυμώσουμε, ακολουθούμε τρία στάδια:

Πρώτα σκεφτόμαστε αυτά που είπε ο άλλος.

Μετά σκεφτόμαστε ότι αξίζει να θυμώσουμε και αναπτύσσουμε μέσα μας το συναίσθημα της οργής.

Στη συνέχεια αποφασίζουμε να ενεργήσουμε. Ίσως να μιλήσουμε ή να φερθούμε με τρόπο ανάλογο με το δικό του.

Βλέπουμε ότι η σκέψη, το συναίσθημα, η αντίδραση και η δράση, συμβαίνουν όλα στο νου μας. Δεν υπάρχει λόγος να παίρνουμε προσωπικά κάτι που λέγεται για μας, όχι γιατί δεν εκτιμούμε ή δεν εμπιστευόμαστε αυτούς που το είπαν, αλλά γιατί ξέρουμε ότι βλέπουν τον κόσμο μέσα από διαφορετικό πρίσμα, το δικό τους πρίσμα. Και το δικό τους πρίσμα είναι κάτι προσωπικό, είναι μοναχά η δική τους αλήθεια.

Όταν ωριμάσει κανείς συναισθηματικά δεν αντιδρά αρνητικά στην κριτική ή το μίσος των άλλων. Κάτι τέτοιο σημαίνει να κατέβει στο επίπεδο των χαμηλών νοητικών δονήσεων και να γίνει ένα με την αρνητική ατμόσφαιρα του άλλου. Ταυτιστείτε με τους στόχους που έχετε βάλει στη ζωή σας και μην επιτρέπετε σε οποιονδήποτε ή σε οτιδήποτε να σας μετακινήσει από την εσωτερική κατάσταση γαλήνης, ηρεμίας και υγείας.

Ο σοφός δεν είναι τυφλός, μπορεί να δει το κακό, αλλά δεν το προσλαμβάνει, θεωρεί ότι αυτό που έχει σημασία στη ζωή και στα όντα είναι το καλό που βρίσκεται μέσα σε αυτά. Έτσι, γνωρίζει ότι το κακό υπάρχει, αλλά δεν είναι τόσο απασχολημένος με αυτό. Αντίθετα, επικεντρώνεται στο καλό, και με τη στάση του αυτή προσελκύει τις δυνάμεις του καλού και τις γαλουχεί σε άλλους και στον κόσμο.

“Ότι μου συμβαίνει δεν συμβαίνει σε μένα.
Κανένα «εγώ» δεν είναι εκεί για να το αποδεχτεί, άπλα συμβαίνει.”

Ηθική παρενόχληση: αναγνωρίστε τη συγκαλυμμένη βία

Ο όρος «ηθική παρενόχληση» αναφέρεται σε διάφορες μορφές και μεθόδους συστηματικής και ύπουλης ψυχολογικής βίας μεταξύ ενηλίκων, με στόχο την ταπείνωση, απομόνωση και απομάκρυνση ενός ατόμου από την εργασία του, ή οποιονδήποτε άλλο χώρο και περίσταση. Θίγει την ηθική υπόσταση, προσβάλλει την αξιοπρέπεια και την προσωπικότητα και έτσι δημιουργεί προβλήματα στην απόδοση, στις σχέσεις, αλλά και στην υγεία και ασφάλεια του ατόμου.

Αυτού του είδους η βία και παρενόχληση είναι δυστυχώς δύσκολα αναγνωρίσιμη, και αντιμετωπίσιμη, καθώς δεν υπάρχει ξεκάθαρη επίθεση, βιαιοπραγία ή βλάβη.

Τι δεν είναι ηθική παρενόχληση;
Η ηθική παρενόχληση δεν πρέπει να συγχέεται με το εργασιακό άγχος. Η πίεση και ο φόρτος εργασίας μπορεί να δυσκολεύουν τη ζωή των εργαζομένων αλλά δεν αποτελούν παρενόχληση εκτός και αν ένα μόνο άτομο φορτώνεται με τις υποχρεώσεις ολόκληρης της ομάδας ή αν από αυτό το άτομο στερούν τα μέσα για να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Επίσης μια ανοιχτή σύγκρουση στο χώρο δουλειάς δεν αποτελεί παρενόχληση, καθώς δίνει μια ευκαιρία να εκτονωθεί η κατάσταση, τα συναισθήματα είναι φανερά και υπάρχει πιθανότητα να βρεθεί μια λύση. Επίσης όταν δύο άτομα μπαίνουν σε μία ανοιχτή σύγκρουση σημαίνει ότι και τα δύο νιώθουν τουλάχιστον ότι έχουν εξίσου αυτό το δικαίωμα, ότι είναι εν δυνάμει ίσα. Αντίθετα στην ηθική παρενόχληση οι προθέσεις δεν είναι ξεκάθαρες, ο επιτιθέμενος δεν παραδέχεται την εχθρότητά του και τείνει να βγάλει το θύμα τρελό. Το θύμα από την άλλη δεν μπορεί να αντιδράσει από τη στιγμή που δε δέχεται ανοιχτή επίθεση ενώ ταυτόχρονα αρχίζει να νιώθει όλο και πιο αδύναμο, να νιώθει ότι δεν είναι ικανό να κερδίσει σ’ αυτή την ασαφή και ύπουλη διαμάχη.

Η κακομεταχείριση όλου του προσωπικού από ένα τυραννικό και αυταρχικό διευθυντικό στέλεχος, όταν είναι φανερή έχει διαφορές από την ηθική παρενόχληση τόσο στη φύση της επίθεσης όσο και στις επιπτώσεις που έχει στον ψυχισμό και στην υγεία των εργαζομένων. Όταν η «ιδιορρυθμία» του διευθυντή είναι γνωστή σε όλους, τα άτομα αλληλοστηρίζονται κι έχουν ένα ξεκάθαρο πρόβλημα να αντιμετωπίσουν είτε συνδικαλιστικά είτε υπηρεσιακά, όσο δύσκολο κι αν είναι αυτό. Αντίθετα η ηθική παρενόχληση στηρίζεται στην απομόνωση του θύματος κι έχει στόχο την ψυχική του εξόντωση κι όχι τη βελτίωση της απόδοσής του, αν κι αυτή μπορεί να είναι μια εύκολη δικαιολογία, που χρησιμοποιείται συχνά.

Χαρακτηριστικά της ηθικής παρενόχλησηςΣτην ηθική παρενόχληση υπάρχουν συκοφαντίες και διασπορά φημών, διαρκής επίκριση, υποτίμηση και απειλές, που μπορεί να γίνονται με τρόπο έμμεσο (π.χ. κουτσομπολιά, ειρωνικές εκφράσεις, υπονοούμενα, προσπάθεια αποκλεισμού από την ομάδα, στέρηση παροχών, δημιουργία αρνητικού κλίματος). Μπορεί να γίνεται προσπάθεια να γελοιοποιηθούν κάποιες προσωπικές επιλογές ή χαρακτηριστικά του ατόμου (π.χ. ερωτική ζωή, εμφάνιση, προσόντα), το άτομο διαβάλλεται και προκαλείται συνεχώς.

Η παρενόχληση αυτή μπορεί να συμβαίνει στο χώρο εργασίας, αλλά και στην οικογένεια. Επίσης είναι πολύ συχνή στο διαδίκτυο, π.χ. ως λεκτική βία πίσω από την «ανωνυμία», ως προσπάθεια αποκλεισμού από τη συμμετοχή σε διαδικτυακές κοινότητες, ή ακόμα και προσπάθεια παρέμβασης στην «πραγματική ζωή».

Προφίλ θυμάτων και θυτώνΤα θύματα είναι συχνά ιδιαίτερα ικανά και έντιμα άτομα, που διαφέρουν από το μέσο όρο και δεν είναι επιρρεπή στη χειραγώγηση. Έτσι δημιουργούν φθόνο και θυμό στο θύτη. Επειδή όμως μπορεί να είναι εσωστρεφείς, ή όχι τόσο δικτυωμένοι, αδυνατούν να υπερασπιστούν αποτελεσματικά τον εαυτό τους. Συνήθως μάλιστα έχουν πρόσφατες προσωπικές δυσκολίες (π.χ. ένας χωρισμός) και ο θύτης εκμεταλλεύεται αυτή τους την ευαλωτότητα.

Η συμπεριφορά του θύτη βασίζεται σε φθόνο, προκατάληψη, επιθυμία ελέγχου και κυριαρχίας, ανάγκη για εξουσία κι επιβεβαίωση και βαθύτερη ανασφάλεια και ανεπάρκεια. Είναι αυθαίρετη, υπερβολική ή παράλογη, αντιδεοντολογική αλλά δυστυχώς συγκαλυμμένη (για να μην επισύρει με ευκολία κυρώσεις), κλιμακούμενη (όλο και χειρότερη) και χαρακτηρίζεται από πλήρη αντιστροφή της ευθύνης και διαστρέβλωση της πραγματικότητας.

Ποιοι έχουν περισσότερες πιθανότητες να υποστούν ηθική παρενόχληση;
Έχουμε ήδη επισημάνει ότι στη βάση της παρενόχλησης υπάρχει η άρνηση της διαφορετικότητας. Η δυσκολία του επιτιθέμενου ή της ομάδας να ανεχθεί κάποιον που είναι διαφορετικού φύλου, εθνικότητας, αντιλήψεων ή και ηλικίας ή που γενικά δε συμβαδίζει με το σύστημα. Τα άτομα που διαφέρουν μπορεί να γεννούν τη ζήλεια και τον φθόνο ή απλώς την αντιπάθεια και να βρίσκονται έτσι στο επίκεντρο επιθέσεων που προκύπτουν από αυτά τα ανομολόγητα συναισθήματα. Πολύ συχνά οι εταιρίες χρησιμοποιούν αυτά τα ανθρώπινα αισθήματα στρέφοντας συναδέλφους εναντίον αλλήλων, προκειμένου να ξεφορτωθούν κάποιον χωρίς να αναλάβουν την ευθύνη. Τα αισθήματα αυτά και οι συνέπειές τους στη συμπεριφορά ενισχύονται από τον φόβο που προκαλεί η απειλή της ανεργίας.

Έτσι είναι πιο πιθανό να υποστούν τέτοιου είδους επιθέσεις

1. Όσοι δεν έχουν τα τυπικά χαρακτηριστικά της ομάδας, όσοι δηλαδή αποτελούν μειονότητα, ή είναι οι ίδιοι μόνοι διαφορετικοί σε κάτι από την υπόλοιπη ομάδα.
Εδώ είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι η ηθική παρενόχληση έχει φύλο. Σύμφωνα με τις περισσότερες έρευνες οι γυναίκες είναι αρκετά συχνότερα θύματα ηθικής παρενόχλησης. Δεν είναι μόνο ο αριθμός των θυμάτων που διαφέρει αλλά και η ποιότητα της παρενόχλησης. Μία γυναίκα είναι πιο πιθανό να προσβληθεί και να εξευτελιστεί με αναφορές στο φύλο της και όχι σε ιδιαίτερα δικά της χαρακτηριστικά, σε λάθη ή παραλήψεις της. Είναι επίσης πιθανό να συνυπάρχει η ηθική με την σεξουαλική παρενόχληση. Για παράδειγμα, μια εργαζόμενη να αρνηθεί τις προτάσεις προϊσταμένου, εργοδότη ή συναδέλφου και εκείνος να αρχίσει να την προσβάλει.

2. Επίσης ιδιαίτερης έντασης και βαρύτητας, έτσι ώστε να φτάνει στα όρια της κοινωνικής διάκρισης μπορεί να είναι και η παρενόχληση κάποιου ή κάποιας που είναι ομοφυλόφιλος ή ομοφυλόφιλη.

3. Ακόμα, ανάλογα με την πλειοψηφία των μελών μιας ομάδας, μπορεί να αποτελεί μειονότητα κάποιος αρκετά νέος που η ομάδα τον βλέπει ανταγωνιστικά ή κάποιος μεγαλύτερος σε ηλικία, του οποίου οι αποδοχές μπορεί να είναι αρκετά υψηλές ενώ η απόδοση, σύμφωνα με τα ποσοτικά κριτήρια της επιχείρησης, να θεωρείται μειωμένη.

4. Ηθική παρενόχληση μπορεί να υποστούν άτομα που μπαίνουν σε ένα χώρο εργασίας δείχνοντας μεγάλες ικανότητες και που πιθανώς θεωρούνται απειλητικά για την υπάρχουσα ομάδα. Αντίστοιχα και όσοι αντιστέκονται στην χειραγώγηση και στη γοητεία ενός κυριαρχικού προϊσταμένου ή συναδέλφου.

5. Επίσης όσοι δεν έχουν μέσα στον εργασιακό χώρο συμμαχίες ή το σωστό δίκτυο, δηλαδή άνθρωποι μοναχικοί από τη φύση τους ή απομονωμένοι από τις συνθήκες, για παράδειγμα μετά από μία συγχώνευση μπορεί σε ένα τμήμα να βρεθούν πολύ λιγότεροι υπάλληλοι από τη μία εταιρία και πολύ περισσότεροι από την άλλη, πιθανώς και σε σχέση ανταγωνισμού μεταξύ τους.

6. Οι έγκυοι και οι λεχώνες αλλά και όπως ήδη είπαμε τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Γενικά άτομα που για διάφορους λόγους είναι ή θεωρούνται ότι είναι λιγότερο αποδοτικά, τουλάχιστον ως προς τα ποσοτικά κριτήρια.

7. Επίσης άτομα που περνούν μια δύσκολη φάση, για παράδειγμα μια απώλεια, μια σοβαρή ασθένεια στην οικογένεια, ένα χωρισμό κλπ.

Οι παραπάνω κατηγορίες εργαζομένων μπορεί να λειτουργήσουν ως εξιλαστήρια θύματα για μια ομάδα που πιέζεται συνολικά (κι εδώ επανέρχεται το ζήτημα της διοίκησης και πόσο τα χαρακτηριστικά της μπορεί να επιτρέπουν και να ενισχύουν το φαινόμενο.)

Από ψυχολογικής άποψης, μπορεί να βρεθούν σε αυτή τη θέση άτομα

1. που για νευρωτικούς λόγους σαμποτάρουν τον εαυτό τους κάνοντας πολλά λάθη και δίνοντας αφορμές για να κατηγορηθούν. Άλλα ατομικά χαρακτηριστικά που μπορεί να έχουν τα θύματα ηθικής παρενόχλησης μπορεί να είναι τα εξής:

2. Χαμηλή αυτοεκτίμηση, να έχουν απόλυτη ανάγκη να αναγνωριστούν μέσω της δουλειάς,

3. να είναι για τους παραπάνω λόγους ή και για άλλους υπερβολικά ευσυνείδητα και αφοσιωμένα,

4. να είναι υπερβολικά ευαίσθητα και να το δείχνουν μέσα σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον εργασίας και

5. φυσικά τα άτομα που έχουν μη μόνιμες θέσεις και εξ αυτών εκείνοι που είναι γνωστό ότι έχουν πολύ μεγάλη οικονομική ανάγκη.

Οι εργαζόμενοι και οι εργαζόμενες με τα χαρακτηριστικά αυτά αφ’ ενός είναι πιο πιθανό να βρεθούν σε αυτή τη θέση αφ’ ετέρου είναι πιο δύσκολο να αντισταθούν και να τερματίσουν αυτή τη συμπεριφορά.
Επιπτώσεις της ηθικής παρενόχλησηςΜερικές συνέπειες μπορεί να είναι: συναισθηματική καταπόνηση, αβεβαιότητα, φόβος, άγχος, ντροπή, ενοχές, σοκ, θυμός, μείωση απόδοσης και κινήτρων, προβλήματα ψυχοσωματικής υγείας, αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Μπορεί να υπάρχει απομόνωση, απόρριψη, στιγματισμός από την ομάδα, αλλά και πρακτικές συνέπειες όπως εξαναγκασμός σε παραίτηση ή απόλυση από την εργασία.

Οι αρνητικές συνέπειες δεν περιορίζονται στο άτομο, αλλά και στην εταιρεία ή ομάδα. Όταν υπάρχει συστηματικά ηθική παρενόχληση δημιουργείται δυσάρεστο κλίμα, διαρκής ένταση και αντιπαραθέσεις, δυσπιστία, αμφισβήτηση της διοίκησης, μείωση της ποιότητας, παραγωγικότητας και εμπιστοσύνης του κοινού, πτώση ηθικού, ατυχήματα, αποχή, παραιτήσεις κ.ά.

Αντιμετώπιση της ηθικής παρενόχλησηςΣημαντικό ρόλο παίζει η εκπαίδευση, η εταιρική κουλτούρα και η παράλληλη νομική και ψυχολογική υποστήριξη. Η διοίκηση ενός οργανισμού χρειάζεται να έχει επαρκή ενημέρωση και δυνατότητα συλλογής δεδομένων – καταγραφής παραπόνων, να δείχνει μηδενική ανοχή σε τέτοιες συμπεριφορές, να ενθαρρύνει το σεβασμό, τη συνεργασία, το διάλογο, να παρέχει επαρκή πρόσβαση σε πληροφορίες και υποστήριξη και να εκπαιδεύει κατάλληλα το προσωπικό.

Κάθε άτομο έχει δικαίωμα σε ίση μεταχείριση και πρόσβαση, σεβασμό της προσωπικότητας, της ιδιωτικής ζωής και προστασία της ψυχοσωματικής υγείας.

Αν είστε θύμα ηθικής παρενόχλησης ζητήστε υποστήριξη, διεκδικείστε αποζημίωση, τιμωρία και δέσμευση για μη επανάληψη της παρενόχλησης. Προπάντων αναγνωρίστε την ηθική παρενόχληση ως τέτοια και μην ενοχοποιείστε. Η ηθική παρενόχληση, όπως και άλλες μορφές εκφοβισμού και ψυχολογικής βίας, καταδεικνύει τα προβλήματα στην προσωπικότητα και ζωή του θύτη, καθώς και αδυναμίες του συστήματος ή του περίγυρου. Γι’ αυτό ενδυναμώστε την αυτοπεποίθηση σας και εντέλει συναναστραφείτε με ανθρώπους που δείχνουν ευαισθησία και σεβασμό.

Η αντιμετώπιση των «πρέπει»

Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν κανόνες και «πρέπει» στην ζωή τους, που επηρεάζουν τον τρόπο σκέψης και την συμπεριφορά τους. Αν και ως έναν βαθμό είναι ωφέλιμο να υπάρχουν, ωστόσο μπορεί να οδηγήσουν σε συναισθηματική δυσλειτουργία, ιδίως όταν παραγκωνίζονται τα «θέλω» και οι επιθυμίες που είναι απαραίτητα για την καλή ψυχική και σωματική υγεία. Τα «πρέπει» πηγάζουν κατά κύριο λόγο από μαθημένες συμπεριφορές και πρότυπα μέσα από την οικογένεια, ενώ υπάρχουν και σαφείς επιρροές από το άμεσο ή έμμεσο περιβάλλον που περιλαμβάνει τα κοινωνικά στερεότυπα, τις συνθήκες και την ποιότητα ζωής, τη θρησκεία και τις εμπειρίες μας.

Τα «θέλω» από την άλλη διαμορφώνονται μέσω της δομής της προσωπικότητάς μας, τους ρόλους που καλούμαστε να εξυπηρετήσουμε, την ιεράρχηση των αναγκών και την περίοδο της ζωής που βρισκόμαστε.

Υπάρχουν λοιπόν διαφορές αλλά και κοινά σημεία ανάμεσα στα «θέλω» και τα «πρέπει», με τα τελευταία όμως ευθύνονται για μία σειρά αρνητικών συναισθημάτων όπως το άγχος, οι ενοχές, η θλίψη, ο θυμός κ.α. Λόγω της αλληλεπίδρασης του τρόπου σκέψης με την συμπεριφορά πολλοί αποφεύγουν να εκπληρώσουν τις επιθυμίες τους, καθώς δεν μπορούν να ιεραρχήσουν τα «πρέπει» με έναν λειτουργικό τρόπο προκειμένου να τα αντισταθμίσουν. Το αποτέλεσμα είναι να επικεντρώνονται περισσότερο στις απαιτήσεις και τις προσδοκίες των άλλων, από τον φόβο μήπως τους δυσαρεστήσουν, νιώθοντας συνεχώς απογοήτευση.

Τι μπορούμε όμως να κάνουμε αν τα «πρέπει» είναι περισσότερα από τα «θέλω»; Αν βάζουμε πάντα τους άλλους πάνω από τις επιθυμίες μας και δεν τις συνειδητοποιούμε ώστε να τις εκφράσουμε και κατά συνέπεια να τις ικανοποιήσουμε; Αν νιώθουμε συνεχώς άγχος και παραμελούμε τον εαυτό μας μήπως δεν κάνουμε το «σωστό» ή μήπως σπάσουμε κάποιον «κανόνα» που έχουμε μάθει από τους γονείς μας;

Αρχικά είναι καλό να φτιάξουμε μία λίστα με όλα τα «θέλω» και τα «πρέπει», για να τα αναγνωρίσουμε. Κατόπιν ιεραρχούμε για να κατανοήσουμε καλύτερα και την προέλευσή τους αλλά και την χρησιμότητά μας σε αυτήν την περίοδο της ζωής μας. Με αυτόν τον τρόπο ξεχωρίζουμε τα «πρέπει» που μας πιέζουν από αυτά που θεωρούμε ότι μπορούμε να εφαρμόσουμε. Αν ένας κανόνας μας γεμίζει στρες χρειάζεται να εξεταστεί η χρησιμότητά του στο «τώρα» αλλά και πώς αυτός επηρεάζει τις σχέσεις μας και την καθημερινότητά μας. Για να μετριαστεί η ένταση που δημιουργεί ένας κανόνας – η μη εφαρμογή του οδηγεί σε συνέπειες άρα τιμωρία- είναι καλό να τροποποιηθεί μέσω της επιλογής, «θα μπορούσα να …» και όχι «πρέπει να …».

Δεύτερον, είναι καλό να εντοπίσουμε από που πηγάζουν οι κανόνες και κατά πόσο συμφωνούμε με αυτούς. Όπως ειπώθηκε και παραπάνω, η πηγή είναι κατά κύριο λόγο από την οικογένεια. Διαμορφώνουμε άρα κάποια «πρέπει» τα οποία προέρχονται από τους γονείς μας, τις δικές τους αντιλήψεις και βιώματα που μπορεί όμως να μην έχουν απόλυτη εφαρμογή στον τρόπο ζωής μας. Το να εξετάσει κάποιος με ρεαλισμό τις ανάγκες και τις επιθυμίες του μπορεί να τον/ την αποφορτίσει από κανόνες που δεν εξυπηρετούν. Μπορεί για παράδειγμα, στο οικογενειακό περιβάλλον να κυριαρχούσαν κάποιες πεποιθήσεις πιο «συντηρητικές», τις οποίες όμως το άτομο, μέσα από τα βιώματά να θέλει να τις απορρίψει. Σε τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται αξιολόγηση και εκλογίκευση για να μην νιώθει το άτομο ότι κάνει λάθος.

Τέλος, κάθε κανόνας, εκτός από «πρέπει» μπορεί να κρύβει και κάποια «θέλω». Είναι θεμιτό, να αναγνωρίζουμε τις προσπάθειες μας για το πώς ανταποκρινόμαστε είτε στις προσωπικές είτε κοινωνικές/ επαγγελματικές σχέσεις ή υποχρεώσεις και να αποφορτιζόμαστε με ευχάριστες δραστηριότητες που αναπληρώνουν την ενέργεια μας.

Η λογική του «όλα ή τίποτα» σχετίζεται με την έλλειψη ορίων σε πολλούς τομείς της ζωής μας και οδηγεί σε τυφλή εφαρμογή κανόνων για να ικανοποιηθούν οι άλλοι.

Συνθετικό κρασί από αιθανόλη δημιούργησε εταιρία

PhotobucketΜια νέα οινοποιία στην Καλιφόρνια ισχυρίζεται ότι δημιούργησε συνθετικό κρασί που δεν προέρχεται από σταφύλια, αλλά από αιθανόλη και άλλες αρωματικές ουσίες και το οποίο -υποτίθεται ότι- έχει γεύση κρασιού.

Η νεοσύστατη Ava Winery, με έδρα το Σαν Φρανσίσκο, η οποία δημιουργήθηκε από την Μάρντον Τσούα και τον Άλεκ Λι, σύμφωνα με το «New Scientist», υποστηρίζει ότι «μπορεί να μετατρέψει το νερό σε κρασί μέσα σε 15 λεπτά».

 Παραδοσιακά το κρασί παράγεται από τη ζύμωση σταφυλιών και η όλη διαδικασία είναι χρονοβόρα. Θα μπορούσε άραγε ποτέ να υπάρξει συνθετικό κρασί και μάλιστα όχι από σταφύλια; Οι Τσούα και Λι ισχυρίζονται ότι μέσα σε έξι μήνες έχουν καταφέρει να συνθέσουν κρασί που απομιμείται τη γεύση του ιταλικού αφρώδους οίνου Moscato d' Αsti και ετοιμάζονται να κάνουν κάτι ανάλογο με την εξίσου γνωστή γαλλική σαμπάνια Dom Perignon.

Στο παρελθόν έχει επιχειρηθεί να δημιουργηθούν με χημικό τρόπο και άλλες συνθετικές ουσίες, όπως βανίλια ή λεμονάδα όχι από λεμόνια, αλλά η περίπτωση του κρασιού είναι πιο πολύπλοκη, καθώς ένα μπουκάλι του περιέχει περίπου 1.000 διαφορετικές ουσίες.

Οι χημικοί της Ava Winery ανέλυσαν τη σύνθεση ορισμένων επώνυμων κρασιών, απομόνωσαν μερικά μόρια-κλειδιά που προσδίδουν χαρακτηριστικές γεύσεις και, αφού τα ανακάτεψαν σε διάφορες αναλογίες, άρχισαν τα τεστ γευσιγνωσίας.

Αν και άλλοι ειδικοί βλέπουν καχύποπτα το όλο εγχείρημα, ενώ μερικοί δεν δίστασαν να το χαρακτηρίσουν «ανοησία», οι Τσούα και Λι δηλώνουν αισιόδοξοι, με δεδομένο ότι το κρασί τους θα είναι σημαντικά φθηνότερο, έχοντας απαλλαχθεί από τα αμπέλια και τις χρονοβόρες διαδικασίες οινοποίησης. Φιλοδοξούν μάλιστα φέτος το καλοκαίρι να αρχίσουν να πουλάνε τις πρώτες συνθετικές σαμπάνιες «Ντομ Περινιόν» σε τιμή περίπου 50 δολαρίων τη μία.

Βέβαια, ένα σημαντικό πρόβλημα είναι ότι οποιοδήποτε συνθετικό κρασί ή συνθετική σαμπάνια είναι απίθανο να επιτραπεί να λέγεται «κρασί» ή «σαμπάνια» στην ετικέτα του/της.

Για το πώς θα μπορούσαν να αντιδράσουν οι καταναλωτές, μια ιδέα μπορεί ίσως να πάρει κανείς από τα σχόλια της συντάκτριας του «New Scientist», όταν δοκίμασε το συνθετικό Moscato d' Αsti. Το βρήκε να έχει μια οξεία μυρωδιά σαν αλκοολούχο καθαριστικό ή σαν πλαστικό («όπως μυρίζει ένας πλαστικός καρχαρίας σε μια πισίνα»!), με χρώμα... κρασένιο και με γεύση κάπως καλύτερη από τη μυρωδιά, αν και, όπως είπε, τελικά «στην επίγευση υπήρχε πάντα μια αίσθηση πλαστικής σακούλας...». Με δυο λόγια, δεν ήταν καθόλου σίγουρη ότι ήθελε να πιει ένα ολόκληρο ποτήρι. Μακρύς ο δρόμος για το συνθετικό κρασί...

Επιβεβαιώνεται η θεωρία του Αϊνστάιν με τη δημιουργία του μεγαλύτερου 3D χάρτη του διαστήματος

Ηταν 1905 όταν ο Αϊνστάιν δημοσίευε την θεωρία που θα έφερνε επανάσταση στον χώρο της φυσικής, αλλά και στην μελέτη του κόσμου. Την θεωρία της Ειδικής Σχετικότητας. Σε αυτή, ανάμεσα σε πολλά ακόμα συμπεράσματα, ο Αϊνστάιν ισχυρίστηκε πως η ταχύτητα του φωτός στο κενό είναι η ίδια για όλους τους παρατηρητές, ανεξάρτητα από την πηγή. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1915, προχώρησε στην Γενική Σχετικότητα, με την οποία αποδείκνυε πως η βαρύτητα είναι ουσιαστικά μια στρέβλωση του χωροχρόνου.

Οι θεωρίες του Αϊνστάιν έδωσαν ένα μεγάλο πάτημα στους αστροφυσικούς, ώστε αυτοί να μελετήσουν πολύ αναλυτικότερα την συμπεριφορά και την εξέλιξη του σύμπαντος. Ωστόσο, η επιταχυνόμενη διαστολή του κόσμου, έβαλε πολλά ερωτήματα στα μυαλά των επιστημόνων. Αρκετοί ήταν αυτοί που αμφισβήτησαν την εγκυρότητα των εξισώσεων του Αϊνστάιν, αλλά και ολόκληρη την θεωρία της σχετικότητας.

Ωστόσο, η Γενική Σχετικότητα επιβεβαιώνεται από πάρα πολλές ενδείξεις και πλέον θεωρείται δεδομένη η ακρίβεια της. Ενα πρόσφατο πείραμα μιας διεθνούς ερευνητικής ομάδας, φρόντισε να αποδείξει με τον πιο... σαφή τρόπο πως ο σπουδαίος φυσικός είχε απόλυτο δίκιο.

Χρησιμοποιώντας δεδομένα από το τηλεσκόπιο Subaru, η ομάδα από το πανεπιστήμιο του Τόκιο δημιούργησε τον μεγαλύτερο και «βαθύτερο» τρισδιάστατο χάρτη του διαστήματος ως και σήμερα.  Στον χάρτη του ιαπωνικού πανεπιστημίου περιλαμβάνονται περισσότεροι από 3.000 γαλαξίες, ενώ οι διαστάσεις του αντιστοιχούν σε 13 δισεκατομμύρια έτη φωτός!



Για να εξετάσει την θεωρία του Αϊνστάιν, η ομάδα χρησιμοποίησε πληροφορίες που συλλέχθηκαν από το FastSound Project τα προηγούμενα χρόνια. Με επικεφαλής τον Dr. Teppei Okumura, οι ερευνητές προσπάθησαν να εξακριβώσουν την πηγή της προέλευσης της κοσμικής «επιτάχυνσης», μελετώντας τις μετατοπίσεις των γαλαξιών από τα δεδομένα του τηλεσκοπίου Subaru.

Το εύρος και η εμβάθυνση της έρευνας είναι αξιομνημόνευτο, καθώς πρόκειται ίσως για την μεγαλύτερη μελέτη γύρω από την ταχύτητα, τις αποστάσεις και την συμπεριφορά των γαλαξιών. Η απόσταση των 13 δισεκατομμυρίων ετών φωτός που έφτασε η έρευνα, δεν είχε πραγματοποιηθεί ποτέ ξανά. Σε κάθε αντίστοιχη έρευνα, ο αριθμός των δισεκατομμυρίων ήταν μονοψήφιος.

Αυτή η τεράστια έρευνα λοιπόν, απέδειξε για ακόμα μια φορά (με πλήρως εμφατικό τρόπο) πως ο μεγαλύτερος φυσικός του 20ου αιώνα ήταν απόλυτα σωστός. Συγκρίνοντας τα αποτελέσματα με όσα θα προέβλεπε η Γενική Σχετικότητα και η κοσμολογική σταθερά, η έρευνα έδωσε πράσινο φως.

«Εξετάσαμε την Γενική Σχετικότητα σε βαθμό που κανείς ως τώρα δεν είχε κάνει. Είναι προνόμιο για εμάς το γεγονός ότι δημοσιεύουμε τα αποτελέσματα μας σχεδόν έναν αιώνα μετά από αυτή την συγκλονιστική ανακάλυψη» τόνισε ο κ. Okumura.

Θα μπορούσε κανείς να πει, πως το μόνο... λάθος του Αϊνστάιν, ήταν ότι ποτέ δεν πίστεψε στην κοσμολογική σταθερά που ο ίδιος ανακάλυψε. Είχε μάλιστα δηλώσει πως ήταν η μεγαλύτερη αποτυχία του! Οι ενδείξεις όμως αποδεικνύουν το αντίθετο...

 

Πέντε εντυπωσιακά πειράματα για το νετρίνο, το σωματίδιο-φάντασμα

anixneutis-gerda-germanium-detector-arrayΤα βιβλία φυσικής περιγράφουν συνήθως το νετρίνο ως ένα σωματίδιο με απειροελάχιστη μάζα και μηδενικό φορτίο,  το οποίο προβλέφθηκε θεωρητικά το 1931, από τον διάσημο φυσικό Βόλφγκανγκ Πάουλι.. Παρ’ όλα αυτά, στην επιστημονική κοινότητα είναι επίσης γνωστό με το παρατσούκλι «σωματίδιο-φάντασμα», αφού είναι τόσο δύσκολο να παρατηρηθεί, που χρειάσθηκαν τρεις περίπου δεκαετίες για να επιβεβαιωθεί πειραματικά η ύπαρξή του.

Ο λόγος είναι πως τα νετρίνα αλληλεπιδρούν πολύ σπάνια με την ύλη, αφού για παράδειγμα ένα «σωματίδιο-φάντασμα» μπορεί να διαπεράσει ανενόχλητο ολόκληρη τη Γη.
 
Επομένως, αν και αφθονούν στο διάστημα και στον πλανήτη μας, καθώς π.χ. κάθε δευτερόλεπτο δισεκατομμύρια τέτοια «φευγαλέα» σωματίδια περνούν μέσα από το σώμα μας, η ανίχνευσή τους κάθε άλλο παρά απλή υπόθεση είναι.
 
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, τα νετρίνα υπόσχονται να προσφέρουν πληροφορίες για βίαια κοσμικά φαινόμενα, ενώ είναι επίσης πιθανό να δώσουν απαντήσεις σε μερικούς από τους πιο επίμονους «γρίφους» της φυσικής – μεταξύ άλλων, σε ερωτήματα όπως γιατί στο σύμπαν σπανίζει η αντιύλη ή ποια είναι η φύση της σκοτεινής ύλης.
 
Έτσι, αρκετά πειράματα για τη μελέτη του σωματιδίου βρίσκονται σε εξέλιξη σε όλον τον πλανήτη, κατά κανόνα με τη βοήθεια εντυπωσιακών ανιχνευτών που είναι θαμμένοι αρκετές εκατοντάδες μέτρα κάτω από το έδαφος, ώστε οι μετρήσεις τους να μην επηρεάζονται από την κοσμική ακτινοβολία
 
GERDA, Ιταλία
Στο Εθνικό Εργαστήριο Γκραν Σάσσο στην Ιταλία, το οποίο βρίσκεται 1.400 μέτρα κάτω από την επιφάνεια του όρους Γκραν Σάσσο, 120 χιλιόμετρα έξω από τη Ρώμη, ο ανιχνευτής GERDA (GERmanium Detector Array) αναζητά νετρίνα μετρώντας τα ηλεκτρικά σήματα που παράγονται στο εσωτερικό κρυστάλλων από καθαρό γερμάνιο.
 
Οι επιστήμονες του GERDA ελπίζουν πως θα εντοπίσουν μία σπάνια ραδιενεργό διάσπαση, ώστε να εξηγήσουν γιατί στο «νεαρό» σύμπαν η ύλη επικράτησε της αντιύλης, παρόλο που θεωρητικά και οι δύο είχαν παραχθεί σε ίσες ποσότητες.
 
tileskopio-netrinon-sno-sudbury-neutrino-observatory
«Τηλεσκόπιο νετρίνων» SNO (Sudbury Neutrino Observatory).
 
SNO, Καναδάς
Τα νετρίνα διακρίνονται σε τρία είδη, ή αλλιώς «γεύσεις». Μαζί με μία ανάλογη διάταξη στην Ιαπωνία,το «τηλεσκόπιο νετρίνων» SNO (Sudbury Neutrino Observatory), το οποίο βρίσκεται στο Οντάριο του Καναδά, απέδειξε ότι τα σωματίδια μπορούν να αλλάζουν «γεύσεις».
 
Στην πρώτη φάση του, το SNO λειτούργησε από το 1999 έως το 2006, ενώ σύντομα αναμένεται να ολοκληρωθεί η αναβάθμιση του ανιχνευτή, ώστε να αρχίσει ξανά τις μετρήσεις. Η «καρδιά» του ανιχνευτή είναι μία τεράστια πλαστική σφαίρα, γεμάτη με 800 τόνους από ένα ειδικό υγρό, η οποία περιβάλλεται από στρώμα νερού.
 
Περνώντας μέσα από τον ανιχνευτή, τα νετρίνα παράγουν σήματα φωτός, τα οποία καταγράφονται με τη βοήθεια 1.000 ειδικών αισθητήρων που βρίσκονται περιμετρικά της σφαίρας.
 
daya-bay-neutrino-experiment
Daya Bay Neutrino Experiment.
 
Daya Bay Neutrino Experiment, Κίνα
Στον κόλπο Ντάγια, περίπου 52 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Χονγκ Κονγκ, η διάταξη του πειράματος Daya Bay Neutrino Experiment περιλαμβάνει έξι κυλινδρικούς ανιχνευτές, κάθε ένας από τους οποίους περιέχει ειδικό υγρό, ώστε με τη διέλευση των σωματιδίων να παράγονται φωτεινά σήματα.
Στο «στόχαστρο» του πειράματος βρίσκονται τα αντινετρίνα, δηλαδή τα αντισωματίδια των νετρίνων. Τα αντινετρίνα προέρχονται από έξι πυρηνικούς αντιδραστήρες, οι βρίσκονται σε κοντινή απόσταση και παράγουν κάθε δευτερόλεπτο τρισεκατομμύρια αντισωματίδια.
 
Σκοπός του Daya Bay Neutrino Experiment είναι να μελετήσει τις ταλαντώσεις των αντινετρίνων, δηλαδή τις αυθόρμητες αλλαγές «γεύσεων» των αντισωματίδιων των νετρίνων. 
 
super-kamiokande-super-k
Το «τηλεσκόπιο νετρίνων» Super-Kamiokande (Super K).
 
Super Kamiokande, Ιαπωνία
Θαμμένο σε βάθος περίπου 900 μέτρων, το «τηλεσκόπιο νετρίνων» Super-Kamiokande (Super K) στη δυτική Ιαπωνία περιέχει 50.000 τόνους καθαρού νερού, ενώ περιβάλλεται από περίπου 11.000 αισθητήρες φωτονίων. Μαζί με το πείραμα SNO στον Καναδά, στο Super K οφείλεται η πειραματική απόδειξη ταλάντωσης των νετρίνων.
 
Η ανίχνευση των νετρονίων βασίζεται στο γεγονός ότι, όταν τα νετρίνα αλληλεπιδράσουν με τα μόρια νερού, παράγουν μία στιγμιαία λάμψη γαλάζιου χρώματος, γνωστή ως ακτινοβολία Τσερένκοφ. Το πείραμα συνεχίζεται, με σκοπό την ακόμη πληρέστερη μελέτη των ταλαντώσεων.
 
icecube-notios-polos
Το IceCube είναι ο μεγαλύτερος ανιχνευτής νετρίνων στον κόσμο.
 
IceCube, Νότιος Πόλος
Το IceCube είναι ο μεγαλύτερος ανιχνευτής νετρίνων στον κόσμο, μελετώντας από τον νότιο Πόλο «σωματίδια-φαντάσματα» υψηλής ενέργειας, τα οποία έχουν παραχθεί από βίαια κοσμικά φαινόμενα, όπως αστρικές εκρήξεις.  
 
Γι’ αυτό τον σκοπό, η διάταξη περιλαμβάνει 5.160 αισθητήρες, που βρίσκονται εγκατεστημένοι σε μία έκταση πάγου δισεκατομμυρίων τόνων. Έτσι, όταν τα νετρίνα αλληλεπιδράσουν με τα μόρια νερού του πάγου, παράγουν ακτινοβολία Τσερένκοφ. Με αυτό τον τρόπο, οι επιστήμονες προσπαθούν να προσδιορίσουν την τροχιά των νετρίνω, ώστε να βρουν την πηγή προέλευσής τους.