Τρίτη 8 Ιουνίου 2021

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΣΟΦΟΚΛΗΣ - Ἀντιγόνη (781-800)

ΧΟ. Ἔρως ἀνίκατε μάχαν, [στρ.]
Ἔρως, ὃς ἐν κτήνεσι πίπτεις,
ὃς ἐν μαλακαῖς παρειαῖς
νεάνιδος ἐννυχεύεις,
785 φοιτᾷς δ᾽ ὑπερπόντιος ἔν τ᾽
ἀγρονόμοις αὐλαῖς·
καί σ᾽ οὔτ᾽ ἀθανάτων φύξιμος οὐδεὶς
οὔθ᾽ ἁμερίων σέ γ᾽ ἀνθρώ-
790 πων, ὁ δ᾽ ἔχων μέμηνεν.

σὺ καὶ δικαίων ἀδίκους [ἀντ.]
φρένας παρασπᾷς ἐπὶ λώβᾳ·
σὺ καὶ τόδε νεῖκος ἀνδρῶν
ξύναιμον ἔχεις ταράξας·
795 νικᾷ δ᾽ ἐναργὴς βλεφάρων
ἵμερος εὐλέκτρου
νύμφας, τῶν μεγάλων πάρεδρος ἐν ἀρχαῖς
θεσμῶν· ἄμαχος γὰρ ἐμπαί-
800 ζει θεὸς Ἀφροδίτα.

***
ΧΟΡ. Έρωτ᾽ ανίκητε στον πόλεμο
που κάνεις χτήμα σου όπου πέσεις,
που στ᾽ απαλά τα μάγουλα
της κορασίδας νυχτερεύεις
και γυρνάς πάνω από τα πέλαγα
και στους πιο απόμερους τους τόπους,
δε σου ξεφεύγει εσένα ούτε θεός
ούτε κανείς απ᾽ τους λιγόζωους ανθρώπους
790 κι όποιον θα πιάσεις γίνεται τρελός.

Εσύ και των δικαίων τούς λογισμούς
στην αδικία ξεσέρνεις για όλεθρό τους,
εσύ έχεις και την έχθρ᾽ ανάψει αυτή
ανάμεσα παιδί και το γονιό του·
μα ολόφαντος μέσ᾽ απ᾽ τα βλέφαρα
της νύφης τής λαχταριστής νικάει ο Πόθος,
πάρεδρος των μεγάλων των θεσμών
που αιώνια κυβερνούν τον κόσμο·
800 γιατ᾽ ανίκητη η Κύπριδα παίζει με μας.

Αρχαία Ελληνική Γραμματολογία: 3. Κλασική εποχή (508-323 π.Χ.)

3.5.Β.iii. Μονωδίες


Πολύ ανάλογες με τον διθύραμβο εξελίξεις παρουσίασε την ίδια εποχή και το κιθαρωδικό λατρευτικό τραγούδι του Απόλλωνα, ο νόμος, όπου το παραδοσιακό δακτυλικό μέτρο αντικαταστάθηκε με άλλα ποικίλα μέτρα και ρυθμούς. Οι νόμοι ήταν τραγούδια μονωδικά· όμως τώρα ορισμένα τους μέρη φαίνεται να προορίζονταν για χορική παρουσίαση, όπως και στον νέο διθύραμβο, αντίστροφα, η χορική εκφορά μπορούσε, θυμίζουμε, να διακοπεί από μονωδίες.

Ένας πάπυρος του 4ου π.Χ. αιώνα μάς διασώζει το μεγαλύτερο μέρος ενός νόμου του Τιμόθεου από τη Μίλητο (περ. 450-360 π.Χ.). Το έργο επιγράφεται Πέρσαι και περιγράφει τη ναυμαχία της Σαλαμίνας με ζωηρά χρώματα και με πάθος. Η γλώσσα, φορτωμένη εικόνες και σύνθετα, είναι εξεζητημένη, καμιά φορά και δυσνόητη τόσο ώστε και ο Τιμόθεος να αποτελέσει στόχο των κωμωδιογράφων, π.χ. του Αναξανδρίδη, που τον κορόιδεψε ότι την πήλινη χύτρα την ονόμασε πυρίκτιτον στέγαν, «κατοικία χτισμένη στη φωτιά» (απόσπ. 23).

Μονωδικά τραγούδια έγραψε και η Κόριννα από την Τανάγρα της Βοιωτίας, που έζησε την ίδια εποχή με τον Πίνδαρο. Όσα αποσπάσματα μας σώζονται είναι γραμμένα στο βοιωτικό ιδίωμα, με ομηρικές επιδράσεις, και αφορούν τοπικούς ήρωες και μύθους. Με τη Βοιωτία σχετίζεται και ένα της τραγούδι όπου ο Κιθαιρώνας και ο Ελικώνας, τα δυο βουνά, συναγωνίζονται σε μουσικές ικανότητες. Αφηγηματικά τραγούδια για βοιωτούς ήρωες ξέρουμε πως έγραψε και η υποτιθέμενη δασκάλα της Κόριννας, η Μυρτίδα.[1]

Εκατό και παραπάνω χρόνια μετά την Κόριννα, γύρω στα μέσα του 4ου π.Χ. αιώνα, έζησε στην Τήλο, στα Δωδεκάνησα, μια ακόμα ποιήτρια, η Ήριννα. Τα έργα της, γραμμένα σε δωρική διάλεκτο με επικές προσμείξεις, έχουν τα περισσότερα χαθεί. Μας σώζονται δύο επιγράμματα και αποσπάσματα από ένα της τραγούδι, την Ἠλακάτη («Ρόκα»), όπου με πολλή τρυφερότητα η ποιήτρια αναθυμάται και θρηνεί τη συνομήλική της φιλενάδα, τη Βαυκίδα, που είχε πεθάνει στα δεκαεννιά της χρόνια. Το τραγούδι είχε συνολικά 300 δακτυλικούς εξάμετρους στίχους, και οι φιλόλογοι θεωρούν ότι άνοιξε τον δρόμο για τα αλεξανδρινά επύλλια.

Τους κλασικούς αιώνες ο σατιρικός ίαμβος, ως ξεχωριστό λυρικό ποιητικό είδος, είχε ουσιαστικά εξαφανιστεί ή, πιο σωστά, είχε αντικατασταθεί από το δραματικό είδος της κωμωδίας.
----------------------------
1. Δύο ακόμα ποιήτριες μελών, διάσημες στην αρχαιότητα αλλά σχεδόν άγνωστες σε εμάς, ξέρουμε να έζησαν στο πρώτο μισό του 5ου π.Χ. αιώνα: η Τελέσιλλα από το Άργος, που έγραψε ύμνους σε θεούς, και η Πράξιλλα από τη Σικυώνα.

Ζαν Κοκτώ: Η ζωή είναι μια οριζόντια πτώση

Όποιος κόβει το Γόρδιο δεσμό δεν σημαίνει ότι τον λύνει. Τα παιδιά και οι τρελοί κόβουν το Γόρδιο δεσμό που οι ποιητές αγωνίζονται μια ζωή για να λύσουν. Ο λώρος θα χρησιμεύσει ολόκληρος στους άλλους που οφείλουν να ξανακάνουν ένα δεσμό και ούτω καθεξής. Στα χέρια των τρελών και των παιδιών – θαυμάτων δεν μένουν παρά κομμάτια από το λώρο.

Πρέπει να πιστεύουμε στην τύχη. Πώς αλλιώς θα εξηγήσουμε την επιτυχία αυτών που αντιπαθούμε;

Εντέλει όλα διορθώνονται εκτός από τη δυσκολία του είναι, που δεν θεραπεύεται.

Υπάρχουν έργα που μας αγγίζουν και έργα που μας ξεριζώνουν. Υπάρχουν επίσης έργα που μας εξαναγκάζουν να βγούμε από τον εαυτό μας. Αυτή είναι η χαρά του ταξιδιού.

Οι κριτικοί κρίνουν ένα έργο και δεν ξέρουν ότι κρίνονται απ' αυτό.

Η ανυπακοή μπορεί να θεωρηθεί η μεγαλύτερη πολυτέλεια της νεότητας, και τίποτα δεν είναι χειρότερο από τις εποχές που η νεότητα είναι τόσο ελεύθερη που δεν έχει τίποτα να αμφισβητήσει.

Το να ταξιδέψουμε μακριά δεν προσφέρει τίποτα παραπάνω απ' ότι το ταξίδι από την Αθήνα στη Σπάρτη.

Το σώμα μας μοιάζει στέρεο, αλλά τα μόρια που το συνθέτουν είναι χωρισμένα από διαστήματα το ίδιο τεράστια όσο αυτά που μας φαίνονται να χωρίζουν τα άστρα. Το μόνο δυνατό άπειρο είναι μέσα μας. Τα υπόλοιπα δεν είναι παρά κάτι το γραφικό.

Η ανταμοιβή της τέχνης δεν είναι η φήμη ή η επιτυχία, αλλά ο εθισμός. Γι' αυτό τόσο πολλοί κακοί καλλιτέχνες δεν μπορούν να τα παρατήσουν.

Καθώς ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο κατ' εικόνα του, όσο πιο πολύ είναι κανένας ο εαυτός του, τόσο περισσότερο προσεγγίζει τον Θεό.

Η Ελλάδα είναι ένα πτώμα που το έχουν καταφάει οι μύθοι της.
Οι Ιταλοί είναι Γάλλοι με καλή διάθεση.

Διατρέχουμε τον κίνδυνο να μας πάρουν σοβαρά, κάτι που είναι η αρχή του τέλους.

Ένας καλλιτέχνης δεν μπορεί να μιλήσει για την τέχνη του, όπως ένα φυτό δεν είναι σε θέση να μιλήσει για φυτολογία.

Η ποίηση είναι θρησκεία χωρίς την πίστη.

Να καλλιεργήσεις αυτό για το οποίο το κοινό σε επικρίνει. Αυτό είναι πραγματικά ο εαυτός σου.

Η μεγαλύτερη τραγωδία για έναν ποιητή είναι να τον θαυμάζουν επειδή παρανοούν το έργο του.

Κάπου-κάπου πρέπει να κάνουμε κάτι για να ξεκουραζόμαστε από το να μην κάνουμε τίποτα.

Η ιστορία με το πέρασμα του χρόνου διαστρεβλώνεται, ενώ ο μύθος εξελίσσεται στο σημείο που γίνεται πραγματικότητα.

Το να είσαι πρωτότυπος σημαίνει να θέλεις να είσαι όπως οι άλλοι και να μην μπορείς.

Ο κινηματογράφος θα γίνει τέχνη μόνο όταν τα υλικά του γίνουν τόσο φθηνά, όσο το μολύβι και το χαρτί.

Απεχθάνομαι την πρωτοτυπία. Την αποφεύγω όσο μπορώ.

Η ζωή είναι μια οριζόντια πτώση.

Όταν ένα έργο φαίνεται να είναι μπροστά από την εποχή του, στην πραγματικότητα είναι η εποχή του που είναι έχει μείνει πίσω από το έργο.

Πρέπει να χρησιμοποιούμε μια καινούργια ιδέα με μεγάλη προσοχή για να μη δίνουμε την εντύπωση ότι φοράμε ένα καινούριο κουστούμι.

Οι καθρέφτες καλά θα έκαναν να σκέπτονταν προτού επιστρέψουν τα είδωλα.

Τα πιο ωραία φορέματα φοριούνται για να αφαιρούνται.

Η ποίηση είναι αναντικατάστατη. Θα 'θελα να 'ξερα μόνο σε τι.

Μπορούμε να γεννηθούμε γέροι, όπως μπορούμε να πεθάνουμε νέοι.

Φ. Πεσσόα: Αυτό που αγαπάμε είναι μια δική μας έννοια και ο εαυτός μας

Όλοι τους έχουν, όπως εγώ, μια καρδιά ενθουσιώδη και λυπημένη. Τους γνωρίζω καλά.

Κάποιοι είναι παιδιά για θελήματα, άλλοι υπάλληλοι γραφείου, άλλοι μικρέμποροι, άλλοι πάλι οι νικητές των καφενείων και των μαγέρικων, ένδοξοι χωρίς να το γνωρίζουν μέσα στην έκσταση του εγωτικού τους λόγου, ικανοποιημένοι μέσα στη σιωπή του φιλάργυρου εγωτισμού τους χωρίς τίποτα το πολύτιμο για να φυλάξουν.

Αλλά όλοι τους είναι ποιητές, οι καημένοι, και σέρνουν, στα μάτια μου, όπως και εγώ στα δικά τους, την ίδια αθλιότητα της κοινής μας απρέπειας.

Όλοι τους, όπως κι εγώ, έχουν το μέλλον πίσω τους.

Ποτέ δεν αγαπάμε κάποιον. Αγαπάμε απλώς την ιδέα που σχηματίζουμε για κάποιον.

Τελικά αυτό που αγαπάμε είναι μια δική μας έννοια και ο εαυτός μας.

Αυτό είναι αλήθεια σε όλη την κλίμακα του έρωτα.

Στο σεξουαλικό έρωτα αναζητάμε τη δική μας απόλαυση με τη μεσολάβηση ενός ξένου κορμιού.

Στον έρωτα που διαφέρει από τον σεξουαλικό αναζητάμε τη δική μας απόλαυση με τη μεσολάβηση μιας δική μας ιδέας.

Ο αυνανιστής είναι αποτρόπαιος, αλλά, στην απόλυτη αλήθεια, ο αυνανιστής είναι η απόλυτη λογική έκφραση του ερωτευμένου.

Είναι ο μόνος που δεν προσποιείται μήτε κοροϊδεύει τον εαυτό του.

Να λες. Να ξέρεις να λες.

Να ξέρεις να υπάρχεις μεσ' από τη γραπτή φωνή και τη νοητική εικόνα!

Η ζωή δεν αξίζει τίποτα παραπάνω: το παραπάνω είναι άντρες και γυναίκες, υποθετικοί έρωτες και ματαιοδοξίες ψεύτικες, προφάσεις της πέψης και της λήθης, άνθρωποι που κινούνται πάνω κάτω, σαν ζώα όταν ανασηκώνουμε μια πέτρα, κάτω από τον μεγάλο αφηρημένο βράχο του γαλάζιου χωρίς νόημα ουρανού.

Η λογοτεχνία που είναι η τέχνη παντρεμένη με τη σκέψη και η πραγματοποίηση χωρίς το ελάττωμα της πραγματικότητας, μου φαίνεται πως είναι ο σκοπός προς τον οποίο έπρεπε να τείνει κάθε ανθρώπινη προσπάθεια, αν ήταν πραγματικά ανθρώπινη και όχι μια επιπολαιότητα του ζωώδους.

Πιστεύω πως λέω κάποιο πράγμα είναι διατηρώ την αρετή του και του αφαιρώ τον τρόμο.

Οι αγροί είναι πιο πράσινοι στο λόγο παρά στην πρασινάδα τους. Τα άνθη, αν περιγράφονταν με φράσεις που τα περιγράφουν στο χώρο της φαντασίας, θα είχαν χρώματα ανεξίτηλα που η ζωή των κυττάρων δεν επιτρέπει.

Επανάσταση; Αλλαγή;

Αυτό που θέλω στ' αλήθεια από τα βάθη της ψυχής μου είναι να φύγουν τα άτονα σύννεφα που πασαλείβουν με μια γκρίζα σαπουνάδα τον ουρανό.

Αυτό που θέλω είναι να δω το γαλάζιο να προβάλλει ανάμεσα τους, αλήθεια βέβαιη και ξεκάθαρη γιατί τίποτα δεν είναι και ούτε θέλει να είναι.

Ανασυνθέτοντας διαρκώς τον εαυτό μου, τον κατέστρεψα.

Από την πολλή σκέψη του εαυτού μου είμαι πια οι σκέψεις μου και όχι εγώ.

Με βυθομέτρησα και άφησα να πέσει ο βυθομετρητής.

Ζω για να σκέφτομαι αν έχω βάθος ή όχι, χωρίς πια άλλο βυθομετρητή πέρα από το βλέμμα μου, που μου δείχνει, φωτεινό πάνω στο σκούρο φόντο του καθρέφτη του τεράστιου πηγαδιού, το πρόσωπό μου να με κοιτάζει ενώ το κοιτάζω.

Μακάριος αυτός που δεν απαιτεί από τη ζωή περισσότερα απ” όσα αυτή του δίνει αυθόρμητα, καθοδηγούμενος από το ένστικτο της γάτας, που αναζητεί τον ήλιο όταν υπάρχει ήλιος, και, όταν δεν υπάρχει, τη ζέστη, όπου κι αν αυτή βρίσκεται.

Πιστεύω, ιδανικά, γυναίκα ή επάγγελμα – όλα αυτά είναι κελί και χειροπέδες.

Να είσαι και να παραμένεις ελεύθερος.

Η ίδια η φιλοδοξία, αν γίνει υπερηφάνεια και πάθος, είναι ένα φορτίο, και δεν θα νιώθαμε υπερήφανοι αν κατανοούσαμε ότι είναι ένα σχοινί από το οποίο μας τραβάνε.

Όχι, ούτε καν δεσμούς με τον εαυτό μας!

Ελεύθεροι από τον εαυτό μας και από τους άλλους, στοχαστικοί χωρίς έκσταση, σκεπτόμενοι χωρίς συμπέρασμα, θα ζήσουμε, απελευθερωμένοι από τον Θεό, το μικρό διάλλειμα που η διάσπαση της προσοχής των δημίων παραχωρεί στην έκσταση μας στη διάρκεια της παρέλασης.

Αύριο μας περιμένει η γκιλοτίνα. Αν δεν είναι αύριο είναι μεθαύριο.

Ας βγάλουμε περίπατο στον ήλιο την ανάπαυση μας πριν από το τέλος, αγνοώντας συνειδητά τους σκοπούς και τις συνέπειες.

Ο ήλιος θα χρυσίσει τα χωρίς ρυτίδες μέτωπά μας, και η αύρα θα φέρει δροσιά σε όσους έπαψαν να ελπίζουν.

Φερνάντο Πεσσόα, Το βιβλίο της ανησυχίας

Είμαστε τόσο όμορφοι όσο μας βλέπουν τα μάτια που μας αγαπούν

Ο ορισμός της ομορφιάς είναι υποκειμενικός, βασίζεται στα γούστα του καθενός από εμάς και κανένας δεν έχει το δικαίωμα να σου επιβάλλει τα δικά του. Είσαι αυτός που είσαι επειδή γεννήθηκες έτσι και διαμορφώνεσαι με τα χρόνια ανάλογα με όσα ζεις. Η εξωτερική σου εμφάνιση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες το ίδιο και ο εσωτερικός σου κόσμος, διαφορετικούς σε κάθε περίπτωση και αυτό ισχύει για όλους. Δεν έχουμε όμως δικαίωμα να κρίνουμε και να προσβάλλουμε ανθρώπους επειδή δεν συμβαδίζουν με αυτά που πρεσβεύουμε, είναι διαφορετικό να τα υποστηρίζεις από το να τα επιβάλεις στον άλλον και να μην σέβεσαι την προσωπικότητα του.

Η κοινωνία μας έχει ορίσει κάποια πρότυπα ομορφιάς που αν δεν συμβαδίζεις με αυτά, κάποιοι νομίζουν ότι δεν έχεις δικαίωμα να ζεις σε αυτόν τον κόσμο, τόσο απόλυτα. Πιστεύουν ότι επειδή γεννήθηκαν με μία εμφάνιση και είχαν τα γονίδια που συμβαδίζουν με αυτά τα πρότυπα έχουν το δικαίωμα να προσβάλουν τον κάθε άνθρωπο που δεν έχει αυτά τα χαρακτηριστικά. Ξεχνάνε πως τίποτα, ούτε η εξωτερική εμφάνιση, δεν σε κάνει ανώτερο σε αυτόν τον κόσμο, όλοι είμαστε ίσοι και ας είμαστε διαφορετικοί. Ότι επειδή έχουν οριστεί κάποια πρότυπα ομορφιάς δεν σημαίνει ότι ένας άνθρωπος ο οποίος δεν συμβαδίζει με αυτά και έχει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ή κάποιες ατέλειες δεν είναι όμορφος.

Η ομορφιά είναι υποκειμενική και είμαστε τόσο όμορφοι όσο μας βλέπουν τα μάτια που μας αγαπούν. Αυτό που θα ξεχωρίζει πάντα, ακόμη και αν δεν το πρεσβεύουν όλοι, είναι η εσωτερική ομορφιά που εκπέμπεται μέσα από τα μάτια, από την συμπεριφορά και από τις λέξεις που χρησιμοποιούμε. Η αλήθεια σου, η αυθεντικότητα σου σε κάνει να ξεχωρίζεις, ο κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και αξίζει για αυτός ακριβώς που είναι. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να τον προσβάλει, η ελευθερία ενός ατόμου σταματάει εκεί που ξεκινάει η ελευθερία του άλλου. Ο σεβασμός και η ευγένεια είναι η πραγματική ομορφιά αυτού του κόσμου.

Ας σκεφτούμε πριν μιλήσουμε ότι με τα λόγια και την συμπεριφορά μας μπορούμε να γίνουμε οι ηθικοί αυτουργοί, υπαίτιοι για την κατάθλιψη ή την αυτοκτονία ενός ανθρώπου. Ας μπούμε στη θέση του άλλου, μόνο έτσι θα τον καταλάβουμε και θα συνειδητοποιήσουμε πως θα νιώθαμε εμείς σε ανάλογη περίπτωση. Κάθε άνθρωπος αντιδρά διαφορετικά στην κριτική των άλλων, κάποιοι δεν την αντέχουν. Ο κόσμος μας θα γίνει καλύτερος και ομορφότερος μέσα από τον σεβασμό και την ευγένεια και όχι μέσα από τα πρότυπα ομορφιάς.

Τον εαυτό σου να τον αγαπάς, να τον δέχεσαι και να τον υποστηρίζεις για αυτό που είναι εξωτερικά, γιατί μόνο εσύ έχεις το δικαίωμα να τον αλλάξεις και να μην αφήνεις κανέναν άλλον να σε επηρεάζει. Όμως να υποστηρίζεις και το δικαίωμα του άλλου να είναι αυτός που είναι εξωτερικά, αυτός που θέλει να είναι…

Από την Απογοήτευση στην Κάθαρση – Εσύ για πόσο ακόμη θα τιμωρείς τον εαυτό σου;

Και είπε ο Θεός: Αγάπα τον εχθρό σου.
Κι εγώ υπάκουσα κι αγάπησα τον εαυτό μου
“΄. -Χαλίλ Γκιμπράν

Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο πως η παραδοχή και η αποδοχή της ευαλωτότητά μας, μας φέρνουν σε επαφή με την ομορφιά της ατέλειας μας, την ομορφιά των λαθών μας, των φόβων μας, των δυσκολιών μας , με άλλα λόγια με την ομορφιά του αυθεντικού εαυτού μας. Ωστόσο, πολλές φορές πέφτουμε στην παγίδα της θεσμοθέτησης ιδιαίτερα υψηλών στόχων και η αδυναμία επίτευξης αυτών, μας προκαλεί ενοχικά σύνδρομα τα οποία τελικά μας καταδυστανεύουν και χανόμαστε στο φαύλο κύκλο της τελειοθηρίας.

Εύλογα προκύπτει λοιπόν, πως αν το διαρκές πρίσμα της σκέψης μας εστιάζει στην αποτυχία, τότε δεν δίνουμε σημασία σε όσα κατακτήσαμε και με μία ευρύτερη έννοια αυτό μπορεί να λειτουργήσει «προφητικά» δηλαδή εμείς οι ίδιοι να προετοιμάζουμε το έδαφος για τις μελλοντικές μας αποτυχημένες προσπάθειες. Παραπαίουμε σε ένα μηχανισμό αυτοκαταστροφής και τελικά τα πρόσημα των προσπαθειών μας με μαθηματική ακρίβεια γίνονται αρνητικά καθώς η τελειοθηρία κατακρεουργεί κάθε ίχνος αυτοεκτίμησης και βυθιζόμαστε στον κυκεώνα των σκέψεων που έχουν ένα κυρίαρχο κοινό σημείο: τα «πρέπει» μας υποδούλωσαν και όλες οι προσπάθειες μας βάφτηκαν στα μελανά χρώματα της αποτυχίας- όρος που αντικειμενικά δεν εκφράζει την κατάσταση αλλά που πεισματικά και αυτοβασανιζόμενα χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε όλες εκείνες τις καταστάσεις στις οποίες δεν ικανοποίησαμε την αδηφάγα τέλεια εικόνα που τρέφουμε με περίσσιο σωματικό και ψυχικό πόνο.

Καθώς λοιπόν οι υπερβολικά υψηλές προσδοκίες που θέτουμε για τον εαυτό μας δεν ανταποκρίνονται στο τελικό αποτέλεσμα των καταστάσεων, βιώνουμε την παγκυριαρχία ενός συναισθήματος ύπουλου και ανελέητου: Απογοήτευση. Πώς να αντιμετωπίσει όμως ένας ήδη εξουθενωμένος ψυχικά οργανισμός ένα τέτοιο καθηλωτικό συναίσθημα; Τις περισσότερες φορές ο άνθρωπος παρασύρεται από το ρεύμα της Άρνησης και ένας φαύλος κύκλος θλίψης και αρνητικών συναισθημάτων μόλις ξεκινά. Ο παρορμητισμός, η παραίτηση και ο κυνισμός, η ματαίωση και η μεμψίροιρη συμπεριφορά καθώς και μία γενικότερη παθητικότητα συνθέτουν το πορτραίτο ενός τρόπου ζωής όπου η θλίψη και ο θυμός κρατάνε γερά τα σκήπτρα της καθημερινότητας και αποπροσανατολίζουν τον άνθρωπο από την ουσία και ρίζα των προβλημάτων.

Ωστόσο , όπως και για καθετί στη ζωή, υπάρχει και η άλλη όψη του νομίσματος, η λεγόμενη Κάθαρση. Αντί λοιπόν να αναλωνόμαστε σε μία μέλαινα πραγματικότητα, μπορούμε να εστιάσουμε στην αποδοχή της κατάστασης και ανατροπή αυτής. Για πολλούς αυτό ίσως ακούγεται υπερβολικά ωραιοποιημένο ή ανέφικτο αλλά αυτό που πραγματικά ισχύει είναι ότι ο κάθε άνθρωπος έχει μέσα του τη δύναμη να αντιμετωπίσει τους «δαίμονες» που τον στοιχειώνουν και να οδηγηθεί στην κάθαρση ψυχής που τόσο επιθυμεί. Φυσικά μία τέτοια προσπάθεια προϋποθέτει υπομονή, επιμονή και διαρκή επικοινωνία με ανθρώπους που μας αγαπάνε και μας νοιάζονται πραγματικά οι οποίοι θα λειτουργήσουν ως προπομποί για τη νέα αρχή που τόσο έχουμε ανάγκη.

Φανταστείτε πως θα ήταν η ζωή σας αν αγκαλιάζατε αυτό το μαύρο στοιχειό που τρέφεται με το ζωογόνο κομμάτι σας και του δείχνατε τη δύναμη σας. Μην πέφτετε στην παγίδα του να υπηρετείτε νωχελικά τη σκοτεινή πλευρά σας, αποδέχοντάς την. Ακούγεται τραγελαφικό αλλά δυστυχώς πολλές φορές ηθελημένα, κρατάμε ζωντανό αυτό το στοιχειό και αναζωπυρώνουμε τη συντροφιά της σκοτεινής μας πλευράς διότι νιώθουμε ασφάλεια με αυτό τον τρόπο. Πόσο περίεργο ον αυτός ο homo τελικά!! Νιώθει ασφάλεια και ζεστασιά από τη συντροφιά μιας πλευράς που τον πονά!! Κι όμως είναι πραγματικότητα μα αυτός είναι ο «εύκολος» δρόμος. Η πραγματική λύτρωση δεν ενέχει κανένα στοιχείο αποδοχής μελανών στοιχείων. Η πραγματική λύτρωση είναι δυναμική, καθηλωτική, απροσπέλαστη από κάθε συναίσθημα συνήθειας και ασφάλειας.

Η αρχή ίσως σε τρομάξει, το ξέρω. Κάθε αλλαγή ενέχει το στοιχείο του φόβου για το άγνωστο αλλά ο αποχωρισμός από κάποια γνώριμη κατάσταση είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την ανθρώπινη ύπαρξη στα πλαίσια της μακροπρόθεσμης εξέλιξής του. Να θυμάσαι την ετυμολογία της λέξης απογοήτευση: από(δηλαδή αποχωρίζομαι, απομακρύνομαι) και γοητεία (δηλαδή κάτι σαγηνευτικό, μαγικό, απατηλό). Γιατί λοιπόν να γίνεσαι ο μεγαλύτερος τιμωρός του εαυτού σου και να απομακρύνεσαι από ό,τι σου προκαλεί σαγήνη; Γιατί να σε πονάς τόσο πολύ; Αγάπησε το «είναι» σου, συμφιλιώσου με τα ελαττώματά σου, ιεράρχησε τους στόχους και ανακάλυψε τον ορισμό που δίνεις στη λέξη Ευτυχία, μα προπαντός λειτούργησε βάσει όσων κάνουν την ψυχή σου να ηρεμεί. Εμείς δημιουργούμε τον παράδεισο μέσα μας, εμείς και την κόλασή μας. Σε προ(σ)καλώ να δοκιμάσεις αυτό το ταξίδι προς την αναγέννηση. Είμαι σίγουρη πως η διαδρομή θα σε ανταμείψει!

Ένα σωστά ορισμένο πρόβλημα είναι λυμένο κατά το ήμισυ

Ένα σωστά ορισμένο πρόβλημα είναι λυμένο κατά το ήμισυ: πώς και γιατί να ορίζετε σωστά τα προβλήματα.

Η ρήση του F.Bacon, «Ένα συνετό ερώτημα είναι η μισή σοφία», μας επισημαίνει πως οι σωστές επιλογές ή λύσεις απαιτούν, πρώτον, να θέσουμε και να ορίσουμε σωστά το πρόβλημα. Η κρισιμότητα αυτού του ζητήματος τονίζεται αλλά και εξηγείται. Το να ορίζουμε σωστά το πρόβλημα ή να θέτουμε το σωστό ερώτημα αποτελεί το κρισιμότερο στάδιο της ορθολογικής διεργασίας αν θέλουμε να έχουμε τις περισσότερες πιθανότητες να χάνουμε τις καλύτερες επιλογές και να υιοθετούμε τις βέλτιστες λύσεις. Σωστός «ορισμός προβλήματος» σημαίνει ότι κατανοούμε τα αίτια, τους περιορισμούς και τους στόχους και, με βάση αυτά, διατυπώνουμε το πρόβλημα ή το ερώτημα με σαφήνεια, ούτως ώστε στη συνέχεια να μπορούμε ως άτομα ή ομάδα να σκεφτούμε, να αναζητήσουμε ή να αναπτύξουμε εναλλακτικές λύσεις. «Το σωστά ορισμένο πρόβλημα είναι κατά το ήμισυ λυμένο», όπως και το «Ανάλογα με το πώς ορίζουμε ένα πρόβλημα, προκαθορίζουμε τη λύση». Θέλω, όμως, να κατανοήσουμε γιατί επιμένουν στη σημαντικότητα του ορισμού του προβλήματος. Κατ’ αρχάς σκεφτείτε τα προφανή: μπορούμε να βρούμε λύσεις χωρίς να γνωρίζουμε τα αίτια; Προφανώς όχι. Μπορούμε να αξιολογήσουμε τις λύσεις χωρίς να γνωρίζουμε τους περιορισμούς και τους στόχους; Προφανώς όχι. Ουσιαστικά, ανάλογα ,με το πώς ορίζουμε το πρόβλημα, προκαθορίζουμε τις λύσεις. Πρακτικά, ο τρόπος με τον οποίο ορίζουμε το πρόβλημα προσδιορίζει έναν χώρο μέσα στον οποίο το μυαλό μας ψάχνει να βρει λύσεις. Για να γίνει αυτό κατανοητό, προσέξτε την παρακάτω ιστοριούλα.

Κάποια στιγμή έχτισαν στην Αμερική έναν τεράστιο ουρανοξύστη εκατόν τριάντα ορόφων, με πολυτελή διαμερίσματα για κατοικία — και με αυτό το δεδομένο φτιάχτηκαν και τα ασανσέρ. Η περιοχή, όμως, όπου βρισκόταν ο ουρανοξύστης άλλαξε σταδιακά χρήση και μετατράπηκε σε επιχειρηματικό και διοικητικό κέντρο. Έτσι, oι κάτοικοι πούλησαν σιγά σιγά τις κατοικίες τους και έφυγαν για άλλες περιοχές. Έπειτα από τριάντα περίπου χρόνια ο ουρανοξύστης πουλήθηκε σε έναν οργανισμό του δημοσίου που είχε πολλά «πάρε δώσε» με τους πολίτες καθημερινά. Δυστυχώς, τα ασανσέρ δεν επαρκούσαν, και οι επισκέπτες περίμεναν αρκετά λεπτά στην ουρά, κάτι που τους εκνεύριζε και έκανε πολλούς να διαμαρτύρονται έντονα. Για τον λόγο αυτό, ο διοικητής του οργανισμού συγκρότησε μια επιτροπή ειδικών —μηχανικών, ηλεκτρολόγων, αρχιτεκτόνων κτλ.— για να μελετήσουν και να λύσουν το πρόβλημα με τα ασανσέρ. Αυτοί, εκπαιδευμένοι στην ορθολογική διαδικασία επίλυσης προβλημάτων, προσπάθησαν να εφαρμόσουν ένα ένα τα βήματα που τη συναποτελούν. Αφού λοιπόν συμφώνησαν ότι τις διαμαρτυρίες των επισκεπτών τις προκαλεί η ανεπάρκεια των ασανσέρ, όρισαν το πρόβλημα ως εξής: «Πώς θα μπορούσαμε να αυξήσουμε τη δυναμικότητα των ασανσέρ κατά 60% (στόχος) χωρίς να ξοδευτούν παραπάνω από 7 εκατομμύρια δολάρια (περιορισμός)». Στη συνέχεια βρήκαν μερικές τεχνικές εναλλακτικές λύσεις, όπως, για παράδειγμα, «Να κάνουμε τούρμπο ασανσέρ με μεγάλη ταχύτητα», «Να φτιάξουμε εξωτερικά ασανσέρ» κτλ. Αξιολόγησαν τις λύσεις αυτές υπολογίζοντας το κόστος και το όφελος και τις παρέδωσαν στον διοικητή, για να επιλέξει εκείνος την καλύτερη. Δυστυχώς, ο διοικητής δε βρήκε καμία από αυτές τις λύσεις ικανοποιητική και τους ζήτησε να ξαναμελετήσουν το πρόβλημα από την αρχή, παίρνοντας στην ομάδα τους και έναν ψυχολόγο. Εκείνοι παραξενεύτηκαν με την πρόταση του διοικητή για τον ψυχολόγο -αφού είναι άσχετος με τα ασανσέρ- αλλά δεν μπορούσαν να κάνουν διαφορετικά. Έτσι, μαζί με τον ψυχολόγο άρχισαν να συζητούν ξανά το πρόβλημα, με δεδομένο το προηγούμενο ζητούμενο, δηλαδή «πώς να αυξήσουν τη δυναμικότητα των ασανσέρ». Ο ψυχολόγος διαφώνησε αμέσως, και ο διάλογος εξελίχθηκε περίπου ως εξής:

ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ: «Γιατί μας απασχολεί το πρόβλημα; »

ΤΕΧΝΙΚΟΙ: «Επειδή έχουμε διαμαρτυρίες από τους επισκέπτες» .

ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ: «Γιατί διαμαρτύρονται οι επισκέπτες;».

ΤΕΧΝΙΚΟΙ: «Επειδή περιμένουν στην ουρά».

ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ: «Διαφωνώ. Οι επισκέπτες δε διαμαρτύρονται επειδή περιμένουν στην ουρά, αλλά επειδή νιώθουν δυσαρέσκεια».

ΤΕΧΝΙΚΟΙ (με δόση ειρωνείας): «Προφανώς και νιώθουν δυσαρέσκεια, καθώς, αν ένιωθαν ευχαρίστηση, θα είχαμε και υψηλή ποιότητα εξυπηρέτησης. Αυτό που λες είναι αυτονόητο».

ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ: «Αν συμφωνείτε με αυτό το αυτονόητο, τότε για εμένα ο ορισμός του προβλήματος δεν είναι “πώς να αυξήσουμε τη δυναμικότητα των ασανσέρ”, αλλά “πώς να εξαλείψουμε τη δυσαρέσκεια των επισκεπτών”».

Κανένας δεν είχε κάποια αντίρρηση, οπότε συμφώνησαν όλοι με τον ορισμό που έδωσε ο ψυχολόγος: ότι η πραγματική τους επιδίωξη ήταν η εξάλειψη της δυσαρέσκειας των επισκεπτών. Έτσι, αναζήτησαν λύσεις με βάση τον νέο ορισμό του προβλήματος. Βρήκαν αρκετές, του τύπου «Να κερνάμε τους επισκέπτες χαλβά Φαρσάλων, ώστε, τρώγοντάς τον, να γλυκαίνοντας και να περνούν πιο ευχάριστα και πιο γρήγορα τα κρίσιμα λεπτά της αναμονής», «Να βάλουμε οθόνες που να δείχνουν ταινίες με σεξ, ώστε να απολαμβάνουν την αναμονή για τα ασανσέρ».

Αυτό που τελικά έκαναν ήταν να ντύσουν τούς τοίχους γύρω από τα ασανσέρ με καθρέφτες, επειδή ο ψυχολόγος, γνώριζε πως ένας χώρος με καθρέπτες είναι πιο ευχάριστος, καθώς οι άνθρωποι απασχολούνται βλέποντας εικόνες. ‘Έτσι, τα λεπτά της αναμονής, που προκαλούσαν τη δυσαρέσκεια, άρχισαν να περνούν για τους περισσότερους πιο ευχάριστα και πιο γρήγορα. Με αυτήν τη λύση λοιπόν μείωσαν δραστικά τις διαμαρτυρίες των επισκεπτών. Αυτό που θέλω να προσέξουμε σε αυτή την ιστορία δεν είναι η λύση, αλλά τα αποτελέσματα των δύο ορισμών του προβλήματος. Ο πρώτος ορισμός, δηλαδή το «πώς να αυξήσουμε τη δυναμικότητα των ασανσέρ», έκανε τη σκέψη τους να κινηθεί μόνο εντός ενός χώρου τεχνικών λύσεων. Ο δεύτερος ορισμός τούς επέτρεψε να σκεφτούν σε έναν ευρύτερο χώρο και να εντοπίσουν, εκτός από τις τεχνικές (επειδή και με τέτοιες θα μπορούσαν να εξαλείψουν τη δυσαρέσκεια), και άλλου τύπου λύσεις, σαν και αυτές τις αστείες που προαναφέρθηκαν ή αυτήν που τελικά επέλεξαν. Με αυτό το παράδειγμα γίνεται φανερό πως, ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο ορίζουμε το πρόβλημα, προκαθορίζουμε έναν χώρο μέσα στον οποίο οδηγούμε το μυαλό μας να αναζητήσει λύσεις. Ουσιαστικά ανάλογα με το πώς ορίζουμε το πρόβλημα, προκαθορίζουμε τις λύσεις. Για τον λόγο αυτό, ένα σωστά ορισμένο πρόβλημα είναι λυμένο κατά το ήμισυ.

Τα πέρατα της ψυχής σου δεν θα βρεις προχωρώντας, όσο μακριά και αν σε φέρει ο δρόμος σου

«Κι άλλος ήμουν απ’ αυτόν που τώρα μαζί του μιλάτε», είχε γράψει ήδη ο Πετράρχης, χωρίς να έχει ανάγκη από ψυχολογικά πειράματα.

Υπάρχει άραγε μέσα σε αυτό το συνεχές γίγνεσθαι σκέψεων και συναισθημάτων κάτι που μπορούμε να ορίσουμε ως «εγώ»; Δεν υπάρχει πιο βαθιά ριζωμένη προκατάληψη από τη «μεταφυσική του εγώ», από την πεποίθηση ότι εμείς, και μόνο εμείς, εξαιρούμαστε από την αλλαγή, λες και δεν μας επηρεάζει τίποτε απ’ όσα μας περιβάλλουν.

Πρέπει τότε να συμπεράνουμε ότι δεν υπάρχει σταθερή ταυτότητα, ότι δεν υπάρχει κανένα εγώ, επειδή όλα μεταβάλλονται αδιάκοπα;

Για άλλη μια φορά ο Ηράκλειτος προτείνει μια πιο πειστική λύση για να βάλει τάξη στην πολυπλοκότητά μας. Ίσως η ταυτότητα να μην είναι άλλη από την αλλαγή. «Αυτοί που μπαίνουν στα ίδια ποτάμια δέχονται συνέχεια άλλα κι άλλα νερά». Το αρχαίο ελληνικό απόσπασμα θα μπορούσε όμως να διαβαστεί και σαν να αναφερόταν στους ανθρώπους: «Διαφορετικά είναι τα νερά που ρέουν γύρω από τους ίδιους ανθρώπους που μπαίνουν στα ποτάμια». Ο ισχυρισμός ότι κάθε φορά που ο ίδιος άνθρωπος μπαίνει στο ποτάμι τα νερά που τον βρέχουν είναι διαφορετικά μπορεί να φανεί τετριμμένος. Το πράγμα όμως αλλάζει αν ποτάμι και άνθρωπος ταυτίζονται (όπως μας καλεί να κάνουμε η συντακτική δομή της πρότασης): όπως η ταυτότητα του ποταμιού εξασφαλίζεται από τη ροή του νερού, έτσι και η ταυτότητα ενός ανθρώπου εξασφαλίζεται από τη ροή των εμπειριών του.

Είμαστε οι εμπειρίες μας. Αυτό που είμαστε είναι αυτό που γινόμαστε, δεν μπορούμε να αποκοπούμε από αυτό που μας περιβάλλει και από το πώς αντιδρούμε σε ό,τι μας συμβαίνει, άσχετα αν είναι καλό ή κακό. Πώς θα καταλάβουμε τι είναι η χαρά αν δεν γνωρίσουμε τον πόνο;

Αυτό είναι το μάθημα του Ηράκλειτου, ο οποίος έστρεψε το βλέμμα του από τις χαώδεις εκτάσεις του σύμπαντος στο βάθος του εσωτερικού μας κόσμου («Τα πέρατα της ψυχής σου δεν θα βρεις προχωρώντας, όσο μακριά και αν σε φέρει ο δρόμος σου – τόσο βαθύ λόγο περιέχει»).

Είμαστε κι εμείς μέρος του συνόλου που μεταβάλλεται αιώνια ακολουθώντας έναν δικό του ρυθμό: πρέπει να μάθουμε να συγχρονιζόμαστε με αυτόν τον ρυθμό, βρίσκοντας την ισορροπία μας. Επειδή αυτό που γινόμαστε, ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε πρόσωπα και καταστάσεις, θα καθορίσει τη ζωή που θα κάνουμε.

Γιατί τόσο πάθος, τόση ευλάβεια για την αλήθεια;

Τέτοιο πάθος για την αλήθεια! Συγχωρήστε με, καθηγητά Νίτσε, αν ακούγομαι προκλητικός, αλλά συμφωνήσαμε να μιλήσουμε ειλικρινά. Εσείς μιλάτε για την αλήθεια σαν να ήταν κάτι ιερό, σαν να θέλετε ν’ αντικαταστήσετε «μια θρησκεία με μια άλλη. Επιτρέψτε μου να παραστήσω τον συνήγορο του διαβόλου. Επιτρέψτε μου να ρωτήσω: Γιατί τόσο πάθος, τόση ευλάβεια για την αλήθεια; Πώς θα βοηθήσει η αλήθεια τον άνθρωπο;

Δεν είναι η αλήθεια ιερή, ιερή είναι η αναζήτηση της αλήθειας του καθενός μας! Μπορεί να υπάρχει πιο ιερή πράξη από την αυτοαναζήτηση; Το φιλοσοφικό μου έργο, λένε κάποιοι ότι είναι χτισμένο πάνω στην άμμο: οι απόψεις μου αλλάζουν συνεχώς. Αλλά μια από τις πάγιες φράσεις μου είναι: “Γίνε αυτό που είσαι”. Και πώς μπορεί κανείς ν’ ανακαλύψει ποιος είναι και τί είναι χωρίς την αλήθεια;

“Η αλήθεια του ανθρώπου όμως είναι ότι έχει πολύ λίγο χρόνο ζωής μπροστά του. Πρέπει εγώ να του προσφέρω αυτή την αυτογνωσία;

“Η αληθινή εκλογή, η πλήρης εκλογή”, απάντησε ο Νίτσε, “μόνο κάτω από τον ήλιο της αλήθειας μπορεί ν’ ανθίσει. Πώς αλλιώς μπορεί να γίνει;”

Συνειδητοποιώντας ότι ο Νίτσε μπορούσε να επιχειρηματολογεί πειστικά —και ατελείωτα— σ’ αυτή την αφηρημένη επικράτεια της αλήθειας και της εκλογής, ο Μπρόιερ είδε ότι έπρεπε να τον αναγκάσει να μιλήσει πιο συγκεκριμένα.

Κι ο σημερινός άνθρωπος; Ποιο είναι το φάσμα των επιλογών του; 

Αυτό δεν αποτελεί επιλογή ενός άντρα. Δεν είναι ανθρώπινη επιλογή, αλλά μια προσπάθεια ν’ αδράξεις μια ψευδαίσθηση έξω απ’ τον εαυτό σου. Μια τέτοια εκλογή, η εκλογή του άλλου, του υπερφυσικού, πάντα σε αποδυναμώνει. Πάντα κάνει τον άνθρωπο μικρότερο απ’ αυτό που είναι.
Εγώ αγαπώ ό,τι μας κάνει μεγαλύτερους απ’ αυτό που είμαστε.

MACHIAVELLI: Διότι ο λαός, θεωρώντας δεδομένη τη νίκη, όταν φθάνει η ήττα δεν τα ρίχνει στη μοίρα ή την ανικανότητα, αλλά στην άγνοια και την κακοκεφαλιά του επικεφαλής

Τότε παρουσιάσθηκε στη Σύγκλητο ο Μάρκος Σεντένιος Πένουλα, άνθρωπος ταπεινής καταγωγής -μολονότι είχε καταλάβει κάποια αξιώματα στον στρατό-, και προσφέρθηκε, εφόσον τον εξουσιοδοτούσαν, να σχηματίσει ένα στρατό με εθελοντές απ’ όλη την Ιταλία και να τους παραδώσει συντομότατα, τον Αννίβα, νεκρό ή ζώντα. Η Σύγκλητος βρήκε την απαίτηση αυτού του κατεργάρη παράτολμη, όμως, εν όψει του γεγονότος ότι αν την απέρριπταν και το μάθαινε αυτό ο όχλος, θα ξέσπαγαν ταραχές και η οργή του θα έπεφτε στους συγκλητικούς, τον εξουσιοδότησαν. Προτίμησαν να θέσουν σε κίνδυνο όσους θα τον ακολουθούσαν, παρά να ξεσηκώσουν νέα δυσαρέσκεια στο πλήθος, διότι γνώριζαν με πόση προθυμία η μάζα θα καλοδεχόταν μια τέτοια ενέργεια και πόσο δύσκολο θα ήταν να την αποτρέψουν. Αυτός. λοιπόν, o κατεργάρης, με ένα απείθαρχο και άτακτο μπουλούκι, πήγε να συναντήσει τον Αννίβα, και στην πρώτη επαφή μαζί του, ηττήθηκε και σφαγιάσθηκε μαζί με όλους τους οπαδούς του.

Στην Ελλάδα, στην πόλη των Αθηναίων, ο Νικίας, ένας άνδρας με κύρος και σοφία, εις μάτην προσπάθησε να πείσει τους κατοίκους της πόλης ότι η εισβολή στη Σικελία ήταν παραφροσύνη, με αποτέλεσμα να πάρουν μιαν απόφαση, παρά τη γνώμη όσων γνώριζαν καλύτερα, που οδήγησε στην ολοκληρωτική καταστροφή των Αθηνών.

Όταν ο Σκιπίων έγινε Ύπατος και αδημονούσε να καταλάβει την επαρχία της Αφρικής, υποσχόμενος ότι η Καρχιδών θα καταστρεφόταν πλήρως, η δε Σύγκλητος δεν συμφωνούσε, επειδή αντετίθετο σ’ αυτό α Φάβιος Μάξιμος, ο Σκιπίων απείλησε να απευθυνθεί στον λαό, διότι γνώριζε πόσο ευχαριστούσαν τον όχλο τέτοια σχέδια.

Ισχυρίζομαι, λοιπόν, ότι ο ευκολότερος τρόπος να καταστραφεί μια δημοκρατία όπου την εξουσία ασκεί o όχλος, είναι να εμπλακεί σε εγχειρήματα που φαίνονται τολμηρά και γενναία. Διότι αν o λαός μετράει σε κάτι, τότε πρέπει να τον έχεις μαζί σου, αφού και εκείνοι που έχουν αντίθετη γνώμη δεν θα μπορέσουν να κάνουν κάτι για να τον σταματήσουν. Αλλά αν αυτό καταστρέφει την πόλη, καταστρέφει ακόμη συχνότερα εκείνους, ειδικότερα, τους πολίτες που τίθενται επικεφαλής τέτοιων εγχειρημάτων. Διότι ο λαός, θεωρώντας δεδομένη τη νίκη, όταν φθάνει η ήττα δεν τα ρίχνει στη μοίρα ή την ανικανότητα, αλλά στην άγνοια και την κακοκεφαλιά του επικεφαλής. Αυτός, λοιπόν, συνήθως ή φυλακίζεται ή εξορίζεται, όπως συνέβη σε αναρίθμητους Καρχηδόνιους και Αθηναίους στρατηγούς. Δεν βοηθούν, μάλιστα, κανέναν απ’ αυτούς ούτε οι νίκες που προηγήθηκαν, αφού τις σβήνουν οι τωρινές συμφορές.

MACHIAVELLI, Η χειραγώγηση του όχλου – Οι Συνωμοσίες

Σωματική Νοημοσύνη

Ο όρος «σωματική νοημοσύνη» ή «σωματική ευφυΐα» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1983 στο βιβλίο “Frames of Mind: Η Θεωρία των Πολλαπλών Τύπων Νοημοσύνης” του Χάουαρντ Γκάρντνερ. Χάρη στη δουλειά του, έγινε αρχικά κατανοητό πως υπάρχουν διαφορετικά είδη νοημοσύνης και διαφορετικά στιλ μάθησης. Ο Γκάρντνερ πρότεινε την ιδέα ότι η «σωματική-κιναισθητική νοημοσύνη» (νοημοσύνη που πηγάζει από σωματική, πρακτική μάθηση, η οποία επιδεικνύεται, για παράδειγμα, από τα άτομα που διαπρέπουν στον αθλητισμό ή στον χορό) είναι εξίσου σημαντική με άλλα είδη “νοημοσύνης”. Ο Γκάρντνερ υποστήριξε επίσης ότι η «ενδοπροσωπική» νοημοσύνη (κατανόηση του εαυτού) και η «διαπροσωπική νοημοσύνην (κατανόηση των άλλων) είναι εξίσου σημαντικές με το είδος της ευφυΐας που μετριέται τυπικά με το IQ.

Κατόπιν, το 1990, διαμορφώθηκε η έννοια της «συναισθηματικής vonμοσύνης» (EQ ή ΕΠ) από δύο ερευνητές, τον Πίτερ Σαλοβέι και τον Τζον Μάγερ, και το 1995 ο Ντάνιελ Γκόλμαν εξέδωσε το ιδιαίτερα επιδραστικό βιβλίο του Συναισθηματική Νοημοσύνη”. Η Συναισθηματική Νοημοσύνη είναι η ικανότητα να αναγνωρίζουμε, να ελέγχουμε και να εκφράζουμε τα συναισθήματά μας, καθώς και να διαχειριζόμαστε διαπροσωπικές σχέσεις με καλή κριτική ικανότητα και ενσυναίσθηση, προκειμένου να πετύχουμε προσωπική και επαγγελματική επιτυχία για εμάς και τους άλλους.

Για να είναι κανείς συναισθηματικά ευφυής, πρέπει να έχει υψηλό βαθμό Σωματικής Νοημοσύνης, επειδή σε μεγάλο βαθμό βιώνουμε τα συναισθήματα στο σώμα μας σαν αλλαγές στη βιολογία μας. Τα συναισθήματα είναι στην πραγματικότητα νευροπεπτίδια – χημικές ουσίες που εκκρίνονται στο αίμα, φτάνουν σε κύτταρα-υποδοχείς και ενεργοποιούν κυκλώματα αντιδράσεων που οδηγούν σε κάποια συμπεριφορά. Κάθε συναίσθημα, όπως η θλίψη, η χαρά, η απογοήτευση και η περηφάνια, έχουν διαφορετική χημεία και προξενούν μια διαφορετική αίσθηση. Για παράδειγμα, η περηφάνια κινείται αργά προς τα πάνω και προς τα κάτω μέσα στο στήθος, ενώ η απογοήτευση συχνά κινείται γρήγορα προς τα μέσα και προς τα κάτω, σχηματίζοντας από μονωμένους κόμπους έντασης.

Ωστόσο, το να είναι κανείς σωματικά ευφυής είναι περισσότερα από αυτό.

Η εσωτερική κατάσταση του σώματός μας μας παρακινεί να περπατάμε στη σκιερή πλευρά του δρόμου μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα, να συνεχίσουμε να διαβάζουμε ένα βιβλίο που απολαμβάνουμε, να μειώσουμε την κοινωνική δραστηριότητα όταν δεν αισθανόμαστε καλά, να αποφύγουμε την επαφή με κάποιο άνθρωπο που δεν χαμογελάει, να συνεταιριστούμε με κάποιον που εμπιστευόμαστε και ούτω καθεξής. Τα σπλάχνα μας (τα εσωτερικά όργανα στο σώμα μας), τα άκρα και τα δάχτυλα (πόδια, χέρια, δάχτυλα), οι αισθήσεις (ακοή, όραση, γεύση, όσφρηση και αφή) και το μυοσκελετικό σύστημα (στάση και προσανατολισμός) βρίσκονται σε διαρκή, αμφίδρομη επικοινωνία με τον νησιωτικό φλοιό του εγκεφάλου, μια κεντρική δομή που βρίσκεται βαθιά στον εγκέφαλο και συνδέει τις σωματικές εμπειρίες με τις σκέψεις και τα συναισθήματα και το αντίστροφο.

Δύο δεκαετίες νευρολογικών ερευνών μάς δείχνουν, για παράδειγμα, ότι έχουμε σαράντα πέντε τοις εκατό περισσότερες πιθανότητες να σκεφτούμε μια καταπληκτική, πρωτοποριακή ιδέα όταν περπατάμε παρά όταν είμαστε καθιστοί. Επίσης, ότι μια ανοιχτή στάση σώματος βελτιώνει την αυτοπεποίθησή μας και την αντοχή μας στο ρίσκο και ότι η ρυθμική αναπνοή τονώνει τη γνωστική λειτουργία κατά εξήντα δύο τοις εκατό. Επιπλέον, υπάρχουν περισσότερες από εκατό μελέτες που δείχνουν ότι η σωματική άσκηση βελτιώνει την ευφυΐα, συμπεριλαμβανομένου του IQ και της αποτελεσματικότητας στην επίτευξη σκοπού.

Τα δεδομένα αυτά δείχνουν όλο και περισσότερο ότι η Σωματική Νοημοσύνη μας όχι μόνο λειτουργεί παράλληλα με τη γνωστική και συναισθηματική μας επίδοση, αλλά τις στηρίζει. Η τόνωση της σωματικής ευφυΐας μας θα μας βοηθήσει να δημιουργήσουμε επαγγελματικούς χώρους δράσης και κοινωνίες όπου οι άνθρωποι θα παίρνουν ευθύνη για τον εαυτό τους, θα είναι πιο ενημερωμένοι, θα σκέφτονται περισσότερο πώς θα χρησιμοποιήσουν τις δυνατότητές τους και θα είναι εξοπλισμένοι με τεχνικές που προωθούν την αρμονία και βοηθούν τους ίδιους και τους οργανισμούς στους οποίους ανήκουν να επιτυγχάνουν και να διατηρούν την καλύτερη δυνατή επίδοση.

Αρτούρ Σοπενχάουερ: Για την δυστυχία του κόσμου

Η κεντρική θέση στη φιλοσοφική σκέψη του Σοπενχάουερ (1788 – 1860), όπως αυτή εξάλλου διατυπώνεται στο εμβληματικό έργο του Ο κόσμος ως βούληση και παράσταση είναι πως η ύπαρξη είναι μάταιη. Όπως σημειώνει: «το γεγονός ότι η πιο τέλεια εκδήλωση της βούλησης για ζωή, ο ανθρώπινος οργανισμός, με τον ασύγκριτα μεγαλοφυή και σύνθετο μηχανισμό του, πρέπει να ρημάξει στο χώμα, και όλη του η υπόσταση, όλος του ο μόχθος να παραδοθούν τελικά τόσο απροκάλυπτα στον αφανισμό –αυτό είναι το σαφές μήνυμα της φύσης πως ο αγώνας της βούλησης για ζωή ουσιαστικά είναι μάταιος». Όπως εξάλλου γράφει και ο A. C. Grayling στο επίμετρο ενός άλλου βιβλίου του Σοπενχάουερ, της Τέχνης του να έχεις πάντα δίκιο, «καθώς η βούληση είναι μια έλλογη δύναμη που αγωνίζεται και κινείται στα τυφλά, χωρίς στόχο ή επιδίωξη, συνάγεται πως η υποδούλωση στην τυφλή πάλη της είναι η αιτία για το γεγονός ότι η ζωή αποτελείται κατά βάση από πόνο και δυστυχία» - κάτι που κατέχει εξάλλου πρωταρχική σημασία στα κείμενα των ινδουιστών και των βουδιστών που τόσο επηρέασαν τον Σοπενχάουερ.

Από αυτή τη διαπίστωση του Σοπενχάουερ προκύπτει και η ηθική του στάση απέναντι στη ζωή και τους συνανθρώπους μας. Γράφει: «Εάν θέλετε έναν αξιόπιστο οδηγό για να προσανατολίζεστε στη ζωή, συνηθίστε να αντιμετωπίζετε τον κόσμο ως έναν τόπο εξαθλίωσης, ένα είδος αποικίας καταδικασμένων». Επομένως οφείλουμε να ρυθμίζουμε τις υποθέσεις μας σύμφωνα με τη φύση των πραγμάτων, ούτως ώστε να βλέπουμε «τις συμφορές, τα δεινά τα βάσανα και τη δυστυχία της ζωής όχι ως κάτι αφύσικο, αλλά ως τον κανόνα», αφού «η παρουσία μας σε αυτόν τον κόσμο είναι η τιμωρία για την ύπαρξή μας». Επομένως σε αυτή την «αποικία καταδικασμένων» οφείλουμε να αντιμετωπίζουμε τους άλλους με επιείκεια και καλοσύνη, με ανεκτικότητα και ευσπλαχνία, αφού η ύπαρξή τους οφείλεται αποκλειστικά στην ενοχή τους, με τη ζωή τους «να αποτελεί εξιλέωση για το έγκλημα της γέννησής τους».

Τι απομένει μέσα σε αυτή τη ζοφερή συνθήκη, εκτός από την ταπεινή αποδοχή της (ενδεχομένως και με τη συνδρομή της θρησκείας); Η τέχνη απαντά ο Σοπενχάουερ. Η ποίηση, το θέατρο, η ζωγραφική και πάνω απ’ όλα η μουσική. Μόνο αυτή μπορεί να απαλύνει τον πόνο της ύπαρξης και να μας επιτρέψει να δραπετεύσουμε από τις τυφλές επιταγές της βούλησης, μεταφέροντας μας προσωρινά έστω, μακριά από τον κόσμο των φαινομένων. Εκεί, στο βασίλειο της Τέχνης, μπορούμε να νιώσουμε λίγο ότι η ζωή έχει κάποιο νόημα και δεν ακολουθεί απλώς τον δρόμο της αναπόδραστης φθοράς, του οριστικού τέλους.

Αρτούρ Σοπενχάουερ, Για την δυστυχία του κόσμου

ΑΡΡΙΑΝΟΣ - Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις (1.20.2-1.20.10)

[1.20.2] Ταῦτα δὲ διαπραξάμενος ἐπὶ Καρίας ἐστέλλετο, ὅτι ἐν Ἁλικαρνασσῷ συνεστηκέναι οὐ φαύλην δύναμιν τῶν τε βαρβάρων καὶ ξένων ἐξηγγέλλετο. ὅσαι δὲ ἐν μέσῳ πόλεις Μιλήτου τε καὶ Ἁλικαρνασσοῦ, ταύτας ἐξ ἐφόδου λαβὼν καταστρατοπεδεύει πρὸς Ἁλικαρνασσῷ, ἀπέχων τῆς πόλεως ἐς πέντε μάλιστα σταδίους, ὡς ἐπὶ χρονίῳ πολιορκίᾳ. [1.20.3] ἥ τε γὰρ φύσις τοῦ χωρίου ὀχυρὸν ἐποίει αὐτὸ καὶ ὅπῃ τι ἐνδεῖν ὡς πρὸς ἀσφάλειαν ἐφαίνετο, ξύμπαντα ταῦτα Μέμνων τε αὐτὸς παρών, ἤδη ἀποδεδειγμένος πρὸς Δαρείου τῆς τε κάτω Ἀσίας καὶ τοῦ ναυτικοῦ παντὸς ἡγεμών, ἐκ πολλοῦ παρεσκευάκει, καὶ στρατιῶται πολλοὶ μὲν ξένοι μισθοφόροι ἐν τῇ πόλει ἐγκατελείφθησαν, πολλοὶ δὲ καὶ Περσῶν αὐτῶν, αἵ τε τριήρεις ἐφώρμουν τῷ λιμένι, ὡς καὶ ἀπὸ τῶν ναυτῶν πολλὴν ὠφέλειαν γίγνεσθαι ἐς τὰ ἔργα.
[1.20.4] Τῇ μὲν δὴ πρώτῃ ἡμέρᾳ προσάγοντος Ἀλεξάνδρου τῷ τείχει κατὰ τὰς ἐπὶ Μύλασα φερούσας πύλας ἐκδρομή τε γίγνεται τῶν ἐκ τῆς πόλεως καὶ ἀκροβολισμός· καὶ τούτους οὐ χαλεπῶς ἀνέστειλάν τε οἱ παρ᾽ Ἀλεξάνδρου ἀντεκδραμόντες καὶ ἐς τὴν πόλιν κατέκλεισαν.
[1.20.5] Οὐ πολλαῖς δὲ ὕστερον ἡμέραις Ἀλέξανδρος ἀναλαβὼν τούς τε ὑπασπιστὰς καὶ τὴν τῶν ἑταίρων ἵππον καὶ τὴν Ἀμύντου τε καὶ Περδίκκου καὶ Μελεάγρου τάξιν τὴν πεζικὴν καὶ πρὸς τούτοις τοὺς τοξότας καὶ τοὺς Ἀγριᾶνας περιῆλθε τῆς πόλεως ἐς τὸ πρὸς Μύνδον μέρος, τό τε τεῖχος κατοψόμενος, εἰ ταύτῃ ἐπιμαχώτερον τυγχάνει ὂν ἐς τὴν προσβολὴν, καὶ ἅμα εἰ τὴν Μύνδον ἐξ ἐπιδρομῆς δύναιτο λαθὼν κατασχεῖν· ἔσεσθαι γὰρ οὐ σμικρὰν τὴν ὠφέλειαν ἐς τὴν τῆς Ἁλικαρνασσοῦ πολιορκίαν τὴν Μύνδον οἰκείαν γενομένην· καί τι ‹καὶ› ἐνεδίδοτο αὐτῷ ἐκ τῶν Μυνδίων, εἰ λάθοι νυκτὸς προσελθών. [1.20.6] αὐτὸς μὲν δὴ κατὰ τὰ ξυγκείμενα ἀμφὶ μέσας νύκτας προσῆλθε τῷ τείχει· ὡς δὲ οὐδὲν ἐνεδίδοτο ἀπὸ τῶν ἔνδον, αἵ τε μηχαναὶ καὶ αἱ κλίμακες αὐτῷ οὐ παρῆσαν, οἷα δὴ οὐκ ἐπὶ πολιορκίαν σταλέντι, ἀλλ᾽ ὡς ἐπὶ προδοσίᾳ ἐνδιδομένης τῆς πόλεως, προσήγαγε καὶ ὣς τῶν Μακεδόνων τὴν φάλαγγα, ὑπορύττειν κελεύσας τὸ τεῖχος. καὶ ἕνα γε πύργον κατέβαλον οἱ Μακεδόνες, οὐ μέντοι ἐγύμνωσέ γε τὸ τεῖχος πεσών· [1.20.7] καὶ οἱ ἐκ τῆς πόλεως ἅμα εὐρώστως ἀμυνόμενοι καὶ ἐκ τῆς Ἁλικαρνασσοῦ κατὰ θάλασσαν πολλοὶ ἤδη παραβεβοηθηκότες ἄπορον ἐποίησαν τῷ Ἀλεξάνδρῳ τὴν αὐτοσχέδιόν τε καὶ ἐξ ἐπιδρομῆς κατάληψιν τῆς Μύνδου. οὕτω μὲν δὴ ἐπανέρχεται Ἀλέξανδρος οὐδὲν πράξας, ὧν ἕνεκα ὡρμήθη, καὶ τῇ πολιορκίᾳ τῆς Ἁλικαρνασσοῦ αὖθις προσεῖχε.
[1.20.8] Καὶ πρῶτα μὲν τὴν τάφρον, ἣ πρὸ τῆς πόλεως ὀρώρυκτο αὐτοῖς, πλάτος μὲν τριάκοντα μάλιστα πηχῶν, τὸ δὲ βάθος ἐς πεντεκαίδεκα, ἐχώννυε, τοῦ ῥᾳδίαν εἶναι τὴν προσαγωγὴν τῶν τε πύργων, ἀφ᾽ ὧν ἔμελλε τοὺς ἀκροβολισμοὺς ἐς τοὺς προμαχομένους τοῦ τείχους ποιεῖσθαι, καὶ τῶν ἄλλων μηχανῶν, αἷς κατασείειν ἐπενόει τὸ τεῖχος. [1.20.9] καὶ ἥ τε τάφρος αὐτῷ ἐχώσθη οὐ χαλεπῶς καὶ οἱ πύργοι προσήγοντο ἤδη. οἱ δὲ ἐκ τῆς Ἁλικαρνασσοῦ νυκτὸς ἐκδραμόντες, ὡς ἐμπρῆσαι τούς τε πύργους καὶ ὅσαι ἄλλαι μηχαναὶ προσηγμέναι ἢ οὐ πόρρω τοῦ προ‹σ›άγεσθαι ἦσαν, ὑπὸ τῶν φυλακῶν τε τῶν Μακεδόνων καὶ ὅσοι ἐν αὐτῷ τῷ ἔργῳ ἐξεγερθέντες παρεβοήθησαν οὐ χαλεπῶς κατεκλείσθησαν ἐς τὰ τείχη αὖθις. [1.20.10] καὶ ἀπέθανον αὐτῶν ἄλλοι τε ἐς ἑβδομήκοντα καὶ ἑκατὸν καὶ Νεοπτόλεμος ὁ Ἀρραβαίου, τοῦ Ἀμύντου ἀδελφός, τῶν παρὰ Δαρεῖον αὐτομολησάντων· τῶν δὲ Ἀλεξάνδρου στρατιωτῶν ἀπέθανον μὲν ἐς ἑκκαίδεκα, τραυματίαι δὲ ἐγένοντο ἐς τριακοσίους, ὅτι ἐν νυκτὶ γενομένης τῆς ἐκδρομῆς ἀφυλακτότεροι ἐς τὸ τιτρώσκεσθαι ἦσαν.

***
[1.20.2] Αφού τακτοποίησε τα ζητήματα αυτά, βάδισε προς την Καρία, γιατί πληροφορήθηκε ότι είχαν συγκεντρωθεί στην Αλικαρνασσό σημαντικές δυνάμεις Περσών και μισθοφόρων. Κυρίευσε λοιπόν κατά την πορεία του με έφοδο όσες πόλεις ήταν μεταξύ της Μιλήτου και της Αλικαρνασσού και έστησε το στρατόπεδό του κοντά στην Αλικαρνασσό, σε σημείο που απείχε πέντε περίπου σταδίους από την πόλη, πιστεύοντας ότι η πολιορκία της θα κρατούσε για πολύ. [1.20.3] Η φυσική διαμόρφωση του τόπου έκανε την Αλικαρνασσό πολύ οχυρή· όπου πάλι φαινόταν ότι παρουσίαζε αδύνατα σημεία ως προς την ασφάλεια, όλα αυτά τα είχε από πολύν καιρό ετοιμάσει και με την προσωπική του παρουσία ο Μέμνων, γιατί είχε ήδη διοριστεί από τον Δαρείο στρατηγός της κάτω Ασίας και ολόκληρου του ναυτικού· είχαν επίσης αφεθεί στην πόλη πολλοί ξένοι μισθοφόροι, καθώς και πολλοί από τους ίδιους τους Πέρσες· ακόμη ήταν αγκυροβολημένα και τα πολεμικά πλοία στο λιμάνι, ώστε να μπορούν και οι ναύτες τους να προσφέρουν μεγάλη υπηρεσία στην άμυνα.
[1.20.4] Κατά την πρώτη λοιπόν μέρα, ενώ ο Αλέξανδρος οδηγούσε τον στρατό του στο τείχος κοντά στις πύλες που οδηγούν προς τα Μύλασα, επιχείρησαν οι πολιορκούμενοι έξοδο και έγινε αψιμαχία· οι στρατιώτες όμως του Αλεξάνδρου χωρίς δυσκολία τους αναχαίτισαν με αντεπίθεση και τους έκλεισαν στην πόλη.
[1.20.5] Λίγες μέρες αργότερα ο Αλέξανδρος πήρε μαζί του τους υπασπιστές και το ιππικό των εταίρων και τα πεζικά τάγματα του Αμύντα, του Περδίκκα και του Μελέαγρου, και ακόμη τους τοξότες και τους Αγριάνες, και περιόδευσε το μέρος της πόλεως που είναι στραμμένο προς τη Μύνδο, για να διερευνήσει μήπως από εκεί ήταν πιο ευπρόσβλητο το τείχος και συγχρόνως μήπως μπορούσε να κυριεύσει τη Μύνδο με επίθεση χωρίς να γίνει αντιληπτός· γιατί πίστευε ότι δεν θα ήταν μικρή η ωφέλεια για την πολιορκία της Αλικαρνασσού, αν γινόταν δική του η Μύνδος· μερικοί μάλιστα Μύνδιοι του είχαν υποσχεθεί να του παραδώσουν την πόλη τους, αν ερχόταν κρυφά τη νύχτα. [1.20.6] Όπως λοιπόν είχαν συμφωνήσει, πλησίασε τα τείχη της Μύνδου κατά τα μεσάνυχτα· δεν υπήρχε όμως καμιά ένδειξη για παράδοση από τους κατοίκους, ούτε είχε μαζί του πολιορκητικές μηχανές και σκάλες, μια και είχε έρθει όχι για πολιορκία, αλλά για παράδοση της Μύνδου με προδοσία· παρ᾽ όλα αυτά οδήγησε κοντά στην πόλη τη μακεδονική φάλαγγα και την διέταξε να σκάψει κάτω από το τείχος. Έναν τουλάχιστον πύργο γκρέμισαν οι Μακεδόνες, αλλά αν και έπεσε, δεν απογύμνωσε το τείχος. [1.20.7] Επειδή οι πολίτες της Μύνδου αμύνονταν γενναία και επειδή κατέπλευσαν πολλοί στρατιώτες από την Αλικαρνασσό για να τους βοηθήσουν, ήταν πια αδύνατο να καταλάβει ο Αλέξανδρος τη Μύνδο χωρίς την αναγκαία προπαρασκευή και με αιφνιδιασμό. Έτσι λοιπόν αποχώρησε χωρίς να επιτύχει τίποτε από εκείνα για τα οποία είχε ξεκινήσει και έστρεψε και πάλι την προσοχή του στην πολιορκία της Αλικαρνασσού.
[1.20.8] Πρώτα-πρώτα άρχισε να γεμίζει με χώμα την τάφρο, που είχαν σκάψει οι πολιορκούμενοι μπροστά από την πόλη τους, και είχε πλάτος περίπου τριάντα πήχεις και βάθος δεκαπέντε. Αυτό θα διευκόλυνε την προσέγγιση των κινητών πύργων, από τους οποίους λογάριαζε να ρίχνει βλήματα κατά των υπερασπιστών των τειχών, καθώς και των άλλων πολιορκητικών μηχανών, με τις οποίες σκόπευε να τραντάξει τα τείχη. [1.20.9] Και πραγματικά η τάφρος σκεπάστηκε με χώμα χωρίς δυσκολία, οπότε άρχισαν να μεταφέρονται κοντά στα τείχη οι κινητοί πύργοι. Οι υπερασπιστές της Αλικαρνασσού επιχείρησαν έξοδο τη νύχτα, για να πυρπολήσουν τους κινητούς πύργους και όλα τα άλλα μηχανήματα που είχαν ήδη μεταφερθεί στο τείχος ή ήταν έτοιμα να μεταφερθούν. Όμως οι Μακεδόνες φρουροί των μηχανών, καθώς και άλλοι στρατιώτες που ξεσηκώθηκαν από τον θόρυβο, έτρεξαν σε βοήθεια και κατόρθωσαν χωρίς δυσκολία να τους κλείσουν και πάλι στα τείχη. [1.20.10] Από τους Αλικαρνασσείς σκοτώθηκαν περίπου εκατόν εβδομήντα. Μεταξύ αυτών ήταν ο Νεοπτόλεμος, ο γιος του Αρραβαίου και αδελφός του Αμύντα, ένας από αυτούς που αυτομόλησαν στον Δαρείο· από τους στρατιώτες του Αλεξάνδρου σκοτώθηκαν περίπου δεκαέξι και τραυματίστηκαν περίπου τριακόσιοι, γιατί η έξοδος έγινε νύχτα και ήταν δύσκολο για τους Μακεδόνες να αποφύγουν τους τραυματισμούς.