Τ. Χόγκαν: Στην Κωνσταντινούπολη υπάρχει φυλάκιο των Ναϊτών με το Παλλάδιο και οστά της οικογένειας του Ιησού

Ο Timothy Hogan (ο οποίος αυτοπροσδιορίζεται ως Grand Master μιας γραμμής των Ιπποτών του Ναού – Templars) σε συνέντευξή του στον George Howard ισχυρίζεται ότι στην Κωνσταντινούπολη υπάρχει “φυλάκιο” με το αρχαίο “Παλλάδιο”, καθώς και κειμήλια της πρώτης χριστιανικής οικογένειας, προστατευμένα μέσα σε αδιαπέραστες θήκες από διορίτη.

Στο βίντεο διάρκειας 2 ωρών ο Hogan ισχυρίζεται ότι η οργάνωση φυλάει εδώ και αιώνες τα οστά της «πρώτης οικογένειας» του Χριστιανισμού (Ιησούς, Μαρία Μαγδαληνή, Ιωάννης ο Βαπτιστής). Αναφέρει ότι υπάρχουν τρία ενεργά φυλάκια: δύο στις ΗΠΑ και ένα στην Κωνσταντινούπολη.

Ισχυρίζεται ότι το φυλάκιο στην Κωνσταντινούπολη περιέχει το «Παλλάδιο» (το αρχαίο ξύλινο άγαλμα για το οποίο έγινε ο Τρωικός Πόλεμος), το οποίο ο Hogan περιγράφει ότι περιέχει εξωγήινη τεχνολογία. Μάλιστα, διηγείται μια ιστορία όπου το Βατικανό προσπάθησε να σκάψει τούνελ από ένα ξενοδοχείο για να το κλέψει, αλλά έγιναν αντιληπτοί από τις τουρκικές αρχές λόγω των δονήσεων από τα κομπρεσέρ.

Ο Χόγκαν πριγράφει τον Χριστιανισμό από μια Γνωστική σκοπιά, όπου ο Ιησούς δεν ήρθε για να «σώσει» από αμαρτίες, αλλά για να θυμίσει στους ανθρώπους τη θεϊκή σπίθα που φέρουν μέσα τους.

Για τον Hogan και τους Γνωστικούς, η «Ανάσταση» δεν σήμαινε τη σωματική επιστροφή ενός νεκρού στη ζωή, αλλά την πνευματική αφύπνιση από την κατάσταση του «ύπνου» στον οποίο βρίσκεται η ανθρωπότητα, αγνοώντας τη θεϊκή της φύση.

Επομένως, υποστηρίζουν ότι ο Ιησούς πέθανε κανονικά ως άνθρωπος, αλλά το πνεύμα του «αναστήθηκε» (αφυπνίστηκε) όσο ήταν εν ζωή ή συμβολικά μετά τον θάνατό Του.

Ο Hogan αναφέρει τον περιβόητο Τάφο της Talpiot στην Ιερουσαλήμ (που ανακαλύφθηκε το 1980), όπου βρέθηκαν οστεοθήκες με ονόματα όπως «Ιησούς γιος του Ιωσήφ», «Μαρία», «Ιούδας γιος του Ιησού» κ.λπ.. Ισχυρίζεται ότι οι Ναΐτες ήξεραν για αυτόν τον τάφο αιώνες πριν και μετέφεραν τα οστά για να τα προστατεύσουν από την καταστροφή ή τη βεβήλωση, αφήνοντας τις θήκες άδειες.

Αναφέρει ότι είμαστε όλοι «μονάδες» μιας ενιαίας συνείδησης.

Μιλάει για τον «Δημιουργό» (Demiurge) ως έναν κατώτερο θεό που δημιούργησε την υλική πραγματικότητα ως έναν μηχανισμό ελέγχου, όπως αναφέρουν και Γνωστικιστές.

Υποστηρίζει ότι πριν από τον κατακλυσμό υπήρχε ένας παγκόσμιος πολιτισμός (Ατλαντίδα) εξίσου προηγμένος τεχνολογικά με τον δικό μας.

Αναφέρει ότι οι Ναΐτες βρήκαν στοιχεία αυτού του πολιτισμού στο Göbekli Tepe (Τουρκία) πολύ πριν το «ανακαλύψει» η επίσημη αρχαιολογία, και άφησαν εκεί τα σύμβολά τους.

Επίκουρος vs Επίκτητος

Μια "μονομαχία" για την ψυχή σου.

1. Για το θείο

· Επίκουρος: Μη φοβάσαι τους θεούς. Είναι αυτάρκεις και αδιάφοροι για εμάς. Ο κόσμος είναι τυχαίος.

·Επίκτητος: Ο Θεός είναι μέσα σου. Δεν χρειάζεται να φοβάσαι το θείο – όχι επειδή είναι αδιάφορο (όπως πίστευε ο Επίκουρος), αλλά επειδή είναι σύμμαχός σου.
Ο κόσμος δεν είναι τυχαίος. Ό,τι συμβαίνει είναι μέρος μιας φυσικής αρμονίας. Μη φοβάσαι – συμμορφώσου.

2. Για τον θάνατο

· Επίκουρος: Όταν υπάρχουμε εμείς, δεν υπάρχει θάνατος. Όταν έρθει εκείνος, δεν υπάρχουμε εμείς. Ο θάνατος είναι απόλυτη ανυπαρξία, μια διάλυση. Κόλαση και παράδεισος είναι παραμύθια που ταράζουν τους ζωντανούς.

· Επίκτητος: Ο θάνατος δεν είναι κακό – η γνώμη μας γι' αυτόν είναι το κακό.
Είναι φυσική λειτουργία, σαν το ώριμο σύκο που πέφτει από το δέντρο. Να είσαι έτοιμος ανά πάσα στιγμή. Δεν πας στο τίποτα, αλλά επιστρέφεις στα στοιχεία της φύσης. Ήρθες σε ένα πανηγύρι ως φιλοξενούμενος – όταν σου λένε να φύγεις, φεύγεις με ευγνωμοσύνη.

3. Για το αγαθό και την ευτυχία

· Επίκουρος: Το αγαθό είναι εύκολο. Λίγο ψωμί, νερό και μια στέγη. Αν δεν κυνηγάς πλούτη και δόξες, είσαι ευτυχισμένος τώρα. Η ευτυχία είναι σωστή διαχείριση αναγκών.

· Επίκτητος: Αν το αγαθό σου εξαρτάται από φαγητό και στέγη, είσαι δούλος – κάποιος μπορεί να σου τα πάρει.
Το μόνο πραγματικό αγαθό είναι η εσωτερική αρετή, που κανείς δεν σου κλέβει.
Μη ζητάς να γίνονται τα πράγματα όπως τα θέλεις, αλλά να τα θέλεις όπως γίνονται.

4. Για τον πόνο

· Επίκουρος: Το δεινό αντέχεται. Αν ο πόνος είναι πολύ έντονος, θα κρατήσει λίγο (ή θα περάσει ή θα σε πεθάνει).

Αν διαρκεί πολύ, είναι ήπιος και τον ισορροπείς με ευχάριστες σκέψεις. Μην τον γιγαντώνεις με τον φόβο σου.

· Επίκτητος: Ο πόνος δεν είναι «δεινό». Δεινό είναι μόνο να χάσεις την αξιοπρέπειά σου. Ο πόνος είναι ενόχληση του σώματος, όχι καταστροφή της ψυχής. Είναι προπονητής και δάσκαλος.

5. Για τον σκοπό της ζωής

· Επίκουρος: Σκοπός είναι η ηδονή , αλλά όχι η ακόλαστη απόλαυση.
Την ορίζω ως απουσία σωματικού πόνου (απονία) και ψυχικής ταραχής (αταραξία).

· Επίκτητος: Σκοπός είναι η Αρετή και η Ελευθερία. Ευδαιμονία δεν είναι η έλλειψη πόνου, αλλά το να έχεις καλή ροή ζωής επειδή η θέλησή σου ταυτίζεται με την πραγματικότητα. Δεν είμαστε εδώ για να περνάμε καλά, αλλά για να εκτελούμε το καθήκον μας. Αυτοκυριαρχία – μην είσαι έρμαιο των παθών σου.

6. Για την τύχη και την ελευθερία

· Επίκουρος: Όλα είναι τυχαία. Το σύμπαν γεννήθηκε από σύμπτωση ατόμων στο κενό. Δεν υπάρχει πεπρωμένο, ούτε σχέδιο. Είμαστε ελεύθεροι ακριβώς επειδή τίποτα δεν είναι προδιαγεγραμμένο.

· Επίκτητος: Τίποτα δεν είναι τυχαίο. Ο κόσμος έχει Σκηνοθέτη, τη Φύση. Δεν μπορείς να αλλάξεις τα γεγονότα – το να παλεύεις με τη Μοίρα είναι σαν να σπρώχνεις τοίχο. Η ελευθερία σου δεν είναι να νικήσεις τα γεγονότα, αλλά να αλλάξεις τη στάση σου απέναντί τους.

7. Για τη φιλία και τη θυσία

· Επίκουρος: Η φιλία είναι το πιο ιερό πράγμα, το τείχος που μας προστατεύει. Ο σοφός θα πέθαινε για έναν φίλο – όχι γιατί ο θάνατος είναι καλός, αλλά γιατί η ψυχική ταραχή της προδοσίας είναι μεγαλύτερη από τον σωματικό πόνο. Θυσιάζεσαι από Αγάπη.

· Επίκτητος: Πραγματική φιλία υπάρχει μόνο ανάμεσα σε ανθρώπους με αρετή. Αν η ευτυχία σου εξαρτάται από έναν φίλο , είσαι δούλος. Αν η ιδέα για την οποία παλεύεις είναι δίκαιη , το να πεθάνεις δεν είναι θυσία – είναι ολοκλήρωση του ρόλου σου. Θυσιάζεσαι από Αξιοπρέπεια.

8. Η μεγάλη διαφορά στην πράξη

· Επίκουρος: Μπορείς να είσαι πάντα ευτυχισμένος αν καταλάβεις ότι η ευτυχία είναι η φυσική μας κατάσταση, όταν αφαιρέσουμε πόνο και φόβο. Απόλαυσε τη ζωή, αλλά με μέτρο.

· Επίκτητος: Μπορείς να είσαι πάντα ευτυχισμένος αν διαχωρίσεις αυτά που ελέγχεις (τις σκέψεις σου) από αυτά που δεν ελέγχεις (όλα τα άλλα). Η ζωή θα φέρει αρρώστιες, θάνατο, απώλειες. Ευτυχία είναι η τέχνη της Μεταμόρφωσης. Μια ζωή την έχουμε – κοίταξε να την περάσεις ως ελεύθερος άνθρωπος, όχι ως καλοπερασάκιας δούλος στα πάθη σου.

9. Το τελικό μήνυμα

· Επίκουρος: Αν πιστεύεις ότι θα σε σώσουν επουράνιοι αφέντες, είσαι δούλος.

· Επίκτητος: Η Φύση, σου έδωσε ήδη τα πάντα: σου έδωσε την Προαίρεση. Το να ζητάς να σε σώσει, ενώ σου έδωσε τα εργαλεία να σωθείς μόνος σου, είναι σαν να έχεις χέρια και να παρακαλάς κάποιον άλλον να σου σκουπίσει τη μύτη.

Η παρακμή του Όσβαλντ Σπένγκλερ (Oswald Spengler)

Ο Τζιορντάνο Μπρούνο (Giordano Bruno) μας διαβεβαιώνει ότι άλλο είναι να παίζεις με τη γεωμετρία, και άλλο είναι να επαληθεύεις με τη φύση. Ο Άλμπερτ Αϊνστάϊν (Albert Einstein) με το δικό του τρόπο συμπληρώνει: “Ενόσω τα μαθηματικά θεωρήματα αναφέρονται στην πραγματικότητα δεν είναι απολύτως βέβαια• και ενόσω είναι απολύτως βέβαια, δεν αναφέρονται στην πραγματικότητα”! Τηρουμένων πάντοτε των απαραίτητων αναλογιών, έχω τη πεποίθηση ότι τα ανάλογα είναι δυνατόν να λεχθούν και για την ιστοριογραφία. Οι προσεγγίσεις του Όσβαλντ Σπένγκλερ παρουσιάζουν ιδιοτυπίες, αλλά επιλέγω να ενασχοληθώ κατά το μάλλον με αποσπάσματα του περιεχομένου. Εάν θα ήταν θεμιτό να διαχωρίσουμε τους φιλοσόφους, αφού λάβουμε υπ΄ όψη μας τη προσωπικότητά τους, σε επιστημονίζοντες, ποιητικούς, ορθολογιστές, καλλιτεχνίζοντες, και ποικίλες άλλες ταξινομήσεις, τότε ο Όσβαλντ Σπένγκλερ ίσως να συγκαταλέγεται στους φιλόσοφους – καλλιτέχνες: άλλωστε “Ομοιάζεις προς το πνεύμα το οποίον εννοείς” – Φάουστ (Faust), Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε -. O ίδιος ο Σπένγκλερ μας διαβεβαιώνει στον πρόλογό του στην αναθεωρημένη έκδοση: “Ο στοχαστής είναι ένας άνθρωπος προορισμένος να εκφράσει συμβολικά την εποχή του… Είναι ακόμη μία φορά η ουσία του διατυπωμένη με λόγια…” (Σελ. 11, Τόμος Ι, στην Ελληνική έκδοση). Να αρκεσθούμε σ΄ αυτό και ας προχωρήσουμε: το Λεξικό Φιλοσοφίας της Οξφόρδης (Oxford Dictionary of Philosophy) καταχωρεί τον Σπένγκλερ (1880 – 1936) ως ιστορικό και φιλόσοφο της ιστορίας, του οποίου ο γριφώδης πεσσιμισμός κατακυρίευσε το πνεύμα της Γερμανίας, μετά το πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, ενώ έκανε ταυτόχρονα το αποφασιστικό βήμα για τη ρήξη με την Χεγκελιανή αντίληψη της ιστορίας, που, κατά τον Χέγκελ, κυβερνάται από τον Λόγο. O Σπένγκλερ γεννήθηκε στο Μπλάκενμπουργκ (Blankenburg) στη Γερμανία και συνέγραψε την “Παρακμή της Δύσης” (Der Untergang des Abendlandes), όπως μεταφράσθηκε εκ της Γερμανικής, το 1918. Οι καλλιτεχνίζουσες μορφολογικές προσεγγίσεις του προκαλούν το ενδιαφέρον, ιδίως όταν φιλοτεχνούνται με ήπια ρητορική, αλλά, κατά τα λοιπά, ο Σπενγκλερ, σύμφωνα με τη προσφιλή μου έκφραση, δεν χαρίζει κάστανα, όπως ακριβώς ούτε και οι Θουκυδίδης, Χόμπς, Μακιαβέλι, Νίτσε και Παν. Κονδύλης. Στη σελ. 458 του β΄ τόμου μας προειδοποιεί: ” Ένα αφηρημένο ιδανικό δικαιοσύνης διαπερνά τα μυαλά και τα βιβλία όλων των ανθρώπων, το πνεύμα των οποίων είναι ευγενές και δυνατό, ενώ το αίμα τους είναι αδύνατο, διαπερνά όλες τις θρησκείες, όλες τις φιλοσοφίες, αλλά ο κόσμος των πραγματικών δεδομένων της ιστορίας γνωρίζει μόνο την επιτυχία, η οποία επιβάλλει το δίκαιο του ισχυροτέρου ως δίκαιο όλων των ανθρώπων”. Αλλά αυτό το απόσπασμα δεν συνοψίζει τίποτα ως προς τον πλούτο του βιβλίου. Υπάρχει και ποίηση επίσης: “Το βίωμα του βάθους είναι μιά τεράστια εισχώρηση σε ορατές αποστάσεις από ένα φωτεινό κέντρο: αφετηρία είναι το σημείο που αποκαλούμε εγώ. Το “εγώ” είναι μιά έννοια του φωτός. Στο εξής η ζωή του εγώ είναι μια ζωή υπό τον ήλιο, ενώ η νύχτα είναι συγγενής του θανάτου. Και αυτό γεννάει ένα νέο συναίσθημα φόβου που απορροφά όλα τ΄ άλλα: τον φόβο που προκαλεί το αόρατο, αυτό που ακούμε, που αισθανόμασθε, προαισθανόμασθε και βλέπουμε τις επιδράσεις του, χωρίς να βλέπουμε το ίδιο”. Και στο σημείο αυτό οφείλω να διαβεβαιώσω ότι ο Σπένγκλερ, όπως προκύπτει από τη σύνολη συγγραφή, δεν είναι δυνατόν να χαρακτηρισθεί ως… ιδιαίτερα μεταφυσικός! Όχι τουλάχιστον συμβατικά! Αντίθετα ο ρεαλισμός των προσεγγίσεών του τσακίζει κόκαλα: “Κάθε Διαφωτισμός προχωρεί από μία απεριόριστη διανοητική αισιοδοξία – η οποία συνδέεται πάντοτε με τον τύπο του ανθρώπου της μεγαλούπολης – στον απόλυτο σκεπτικισμό” ή επίσης: “Και όσον αφορά τον σύγχρονο Τύπο, οι ονειροπόλοι μπορούν να είναι ευχαριστημένοι, όταν σύμφωνα με το Σύνταγμα, είναι “ελεύθερος. Οι γνώστες όμως ρωτούν απλώς ποιός τον έχει στη διάθεσή του”!

Ομολογώ ότι αδυνατώ να εξαντλήσω, έτι και δι΄ απλής περιαφής την παρακμή της δύσης (σημ. σκόπιμα τα μικρά γράμματα εκ μέρους μου, εκτός εάν κάποιος φρονεί ότι νυν δεν είμαστε σε παρακμή, οπότε και ζητώ συγνώμη), γιατί το όλο έργο είναι πολυσχιδές. Ο Όσβαλντ Σπένγκλερ δεν αποκρύπτει τις προτιμήσεις του όταν υποδεικνύει ότι δυό μόνο είναι οι αληθινές τάξεις, δηλαδή, κατά τον ίδιο, η τάξη των Ιπποτών και η τάξη των Ιερέων, χωρίς να καταλήγει σε πιά ίσως τάξη θα επιθυμούσε να ανήκει ο… ίδιος! Με τους Ιερείς συνδέει την κυριαρχία επί της ζωής, εφόσον καταστέλλουν τη βούληση χάριν του πνεύματος, ενώ με τους ιππότες την εκδίπλωση της ζωής, την αυτοεκδίπλωσή, την επικυριαρχία και τα λάφυρα, χωρίς να αποκρύπτει ότι – πλέον – έχουν υπερισχύσει οι “ιππότες”: “Στο εξής ιδιοκτησία (και λαφυραγωγία) σημαίνει πλούτος και η κοσμοθεωρία ταυτίζεται πλέον με τη γνώση: το πεπρωμένο δεν είναι πλέον ιερό και η αιτιότητα είναι βέβηλη”. Η Ισχύς πάντως τελικά εκδιπλώνει το πνεύμα, η ισχύς και η σπάθη! Κι αν μου επιτραπεί μιά προσωπική προσέγγιση ευθέως: Η πένα δεν είναι ισχυρότερη από το σπαθί, αυτό αποτελεί αφέλεια, κάποιες μόνο φορές κατορθώνει να το κατευθύνει, και αυτό είναι όλο. Αλλά και πάλι πίσω στον Σπένγκλερ με χαρακτηριστικά αποσπάσματα: “Για τη μόρφωση απαιτούνται βιβλία, για την καλλιέργεια ή εκτροφή απαιτείται ο συνεχής ρυθμός και η ομοφωνία του περιβάλλοντος… Όλοι οι καλοί τύποι μιάς κοινωνίας, κάθε εθιμοτυπική διαδικασία, είναι αισθητοποιημένος ρυθμός ενός είδους ύπαρξης… Όσο βαθύτερες οι ρίζες ενός τύπου ή τρόπου, τόσο πιο αυστηρός και απρόσιτος είναι. Ο μη ενταγμένος τον αισθάνεται ως δουλεία, ο ενταγμένος τον κατέχει με πλήρη ελευθερία και άνεση”. Και επίσης: “Το θηλυκό βρίσκεται πιο κοντά στο κοσμικό. Συνδέεται βαθύτερα με τη γη και είναι πιο άμεσα ενταγμένο στους μεγάλους κύκλους της φύσης. Το αρσενικό είναι πιο ελεύθερο, πιο ζωϊκό, πιο ευκίνητο επίσης στην αίσθηση και τη κατανόηση, πιο άγρυπνο και πιο τεταμένο… Ο άντρας βιώνει το πεπρωμένο και κατανοεί την αιτιότητα, τη λογική του προϊόντος του γίγνεσθαι, ως προς την αιτία και το αποτέλεσμα. Η γυναίκα όμως είναι πεπρωμένο, είναι χρόνος, είναι η οργανική λογική του ίδιου του γίγνεσθαι”.

Φυσικά ο Σπένγκλερ δεν αφίσταται της πολιτικής. Τουναντίον το βιβλίο του είναι πολιτικό κατ΄ ουσίαν απ΄ άκρη σε άκρη. Περιγράφοντας, όπως συνάγεται από πληθώρα συμφραζομένων, ο Σπένγκλερ θεωρεί ότι ο πολιτικός, ο άξιος του ονόματος, οφείλει να δράττει τις λεπτές πτυχές και να καθοδηγεί έντεχνα τα γεγονότα κατά τη θέλησή του. Εδώ η δικαιοσύνη δεν έχει καμμιά απολύτως σχέση, και τα σύμβολα είναι μόνο για το χειρισμό (της μάζας). “Ένας πολιτικός μπορεί να είναι βαθιά ευσεβής – ή και φιλόσοφος – όπως κι΄ ένας ευσεβής μπορεί να πέσει για τη πατρίδα του – πρέπει όμως και ο μεν και ο δε να γνωρίζουν σε ποιά πλευρά όντως βρίσκονται. Ο γεννημένος πολιτικός περιφρονεί τις απόκοσμες θεωρήσεις του ιδεολόγου και του ηθικολόγου μέσα στο δικό του κόσμο των πραγματικών δεδομένων – και από τη σκοπιά του έχει δίκιο. Εάν επιθυμήσει να εφαρμόσει μιά ιδεολογία ή ηθικές αρχές στη πολιτική πράξη είναι μωρός. Κι΄ εξίσου ένας ηθικολόγος που θέλει να φέρει την αλήθεια, τη δικαιοσύνη, την ειρήνη, τη συμφιλίωση στον κόσμο της πραγματικότητας είναι επίσης μωρός”. Γι΄ αυτό τελικά και υποδεικνύει γράφοντας το ακόλουθο: ” Όποιος δεν το καταλαβαίνει αυτό, να γράφει βιβλία περί πολιτικής, αλλά να μην κάνει πολιτική” (ο …Πλάτων, προφανέστατα αλλά και δυστυχώς, ήταν προγενέστερος και γι αυτό μετέβη στις Συρακούσες)! Και στην κατακλείδα του β΄ τόμου της συγγραφής ο Σπένγκλερ καταλήγει μάλλον προφητικά: “Αλλά για μας που ένα πεπρωμένο μας τοποθέτησε μέσα σε αυτόν τον πολιτισμό, και σε αυτή τη στιγμή του δικού του γίγνεσθαι, όπου το χρήμα γιορτάζει τις τελευταίες νίκες του.. .δεν έχουμε την ελευθερία να επιτύχουμε αυτό ή εκείνο, είμαστε όμως ελεύθεροι να κάνουμε το αναγκαίο ή να μην κάνουμε τίποτε. Και ένα πρόβλημα που έθεσε η αναγκαιότητα της ιστορίας θα λυθεί με τη θέληση του ατόμου ή παρά τη θέλησή του.

Ducunt fata volentem, nolentem trahunt. (Οι μεταπτώσεις της μοίρας οδηγούν τον θέλοντα και σέρνουν τον μη θέλοντα).

Είναι οι Άνθρωποι Κακοί ή Απλώς Κάνουν Κακές Πράξεις;

Αν το κακό ήταν πραγματικά η φυσική κατάσταση του ανθρώπου, τότε γιατί ο κόσμος δεν έχει ήδη καταρρεύσει; Από τις γενοκτονίες, μέχρι το κακόβουλο λογισμικό και κάθε μορφή βλάβης ενδιάμεσα, είναι εύκολο να νιώσει κανείς απογοήτευση για τον ηθικό χαρακτήρα και την ευαισθησία των ανθρώπων γύρω του.

Συχνά δημιουργείται η εντύπωση ότι η κακία είναι διάχυτη στην ανθρώπινη φύση, ίσως ακόμη και η βασική της μορφή. Ωστόσο, ο κοινωνικός ψυχολόγος Roy Baumeister, στο έργο του Evil: Inside Human Violence and Cruelty, επισημαίνει ότι όταν εξετάσουμε προσεκτικά τα αίτια της επιθετικότητας, της βίας και της καταπίεσης, οδηγούμαστε σε ένα πολύ πιο ανατρεπτικό ερώτημα: γιατί δεν υπάρχει περισσότερο κακό από αυτό που ήδη υπάρχει;

Ο μύθος του «καθαρού κακού»

Ο Baumeister απορρίπτει την ιδέα του «καθαρού κακού», τονίζοντας ότι πρόκειται για έναν απλουστευτικό μύθο. Οι παράγοντες που οδηγούν τους ανθρώπους να κάνουν κακό ο ένας στον άλλον είναι εξαιρετικά πολύπλοκοι και δεν μπορούν να περιοριστούν σε μια απλή εξήγηση.

Παρ’ όλα αυτά, για λόγους ανάλυσης, διακρίνει τέσσερις βασικές αιτίες που μπορούν να ωθήσουν ακόμη και καλοπροαίρετους ανθρώπους σε πράξεις που θεωρούνται κακές.

• Η πρώτη είναι η απλή επιθυμία για υλικό όφελος.
• Η δεύτερη είναι ο απειλούμενος εγωισμός, δηλαδή η ανάγκη του ατόμου να προστατεύσει την εικόνα και την αξία του όταν νιώθει ότι απειλούνται.
• Η τρίτη είναι ο ιδεαλισμός, δηλαδή η πεποίθηση ότι ένας «ευγενής σκοπός» μπορεί να δικαιολογήσει βίαια ή ανήθικα μέσα.
• Η τέταρτη είναι η αναζήτηση σαδιστικής ευχαρίστησης, αν και αυτό αφορά ένα πολύ μικρό ποσοστό ανθρώπων, περίπου το 5 έως 6 τοις εκατό.

Κακοί άνθρωποι ή κακές πράξεις;

Ένα μεγάλο ποσοστό βίας στις κοινωνίες προέρχεται από μια μικρή μειονότητα ανθρώπων με αντικοινωνικά χαρακτηριστικά. Ένα ακόμη μικρότερο ποσοστό είναι ψυχοπαθείς, οι οποίοι είναι πιο πιθανό να διαπράξουν σκληρές και σαδιστικές πράξεις.

Ωστόσο, μεγάλο μέρος της βίας δεν είναι προσχεδιασμένο, αλλά συμβαίνει παρορμητικά. Οι δράστες συχνά δρουν υπό την επίδραση φόβου, ανασφάλειας, θυμού, πάθους ή εκδίκησης και αρκετοί από αυτούς νιώθουν αργότερα ντροπή ή μεταμέλεια. Αυτή η μορφή συμπεριφοράς ονομάζεται αντιδραστική επιθετικότητα, ενώ η ψυχρά υπολογισμένη βία είναι λιγότερο συχνή.

Όταν μάλιστα η βία προέρχεται από ομάδες, σημαντικό ρόλο παίζει η πίεση των συνομηλίκων και η επιρροή της ομάδας.

Πώς οι δράστες βλέπουν τον εαυτό τους

Οι άνθρωποι που κάνουν κακό σπάνια θεωρούν τον εαυτό τους κακό. Συχνά υποβαθμίζουν τις συνέπειες των πράξεών τους ή βρίσκουν τρόπους να τις δικαιολογήσουν. Μπορεί να πιστεύουν ότι το θύμα προκάλεσε την κατάσταση ή ότι άξιζε αυτό που συνέβη.

Ο Baumeister επισημαίνει ότι τα θύματα τείνουν να θυμούνται («ποτέ μην ξεχνάς»), ενώ οι δράστες προτιμούν να ξεχνούν («άστα να πάνε»). Πέρα από τις υπερβολικές απεικονίσεις των ταινιών, οι περισσότεροι άνθρωποι που κάνουν κακό βλέπουν τον εαυτό τους ως «καλό», που προσπαθεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του απέναντι σε κάποιο «κακό».

Έτσι δημιουργείται η διάκριση «εμείς εναντίον αυτών», όπου το κακό αποδίδεται σχεδόν πάντα στους άλλους.

Ιστορικό παράδειγμα: Adolf Hitler

Ένα χαρακτηριστικό ιστορικό παράδειγμα είναι ο Adolf Hitler, ο οποίος θεωρούσε ότι ο ίδιος και ο γερμανικός λαός ήταν θύματα, κυρίως των Εβραίων, τους οποίους κατηγορούσε για την ήττα της Γερμανίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και για την οικονομική της καταστροφή.

Τους παρουσίαζε ως απειλή και θεωρούσε ότι οι διώξεις και η εξόντωσή τους αποτελούσαν μορφή αυτοάμυνας.

Η προσωπικότητά του, που χαρακτηριζόταν από άγχος, εμμονές, ευερεθιστότητα, έλλειψη εκπαίδευσης και τάση να αποδίδει ευθύνες στους άλλους, τον έκανε επιρρεπή στην υιοθέτηση ακραίων και παρανοϊκών θεωριών.

Ο ρόλος του αυτοελέγχου και της κοινωνίας

Το γεγονός ότι οι αιτίες του κακού είναι τόσο συχνές μας οδηγεί στο ερώτημα γιατί η βία δεν είναι ακόμη πιο διαδεδομένη; Η απάντηση σχετίζεται με τον αυτοέλεγχο και τους κοινωνικούς μηχανισμούς περιορισμού. Οι περισσότεροι άνθρωποι διαθέτουν εσωτερικές αναστολές που τους εμποδίζουν να εκφράζουν βίαιες παρορμήσεις κάθε φορά που τις νιώθουν. Όταν αυτές οι αναστολές μειώνονται ή καταρρέουν, τότε αυξάνεται η πιθανότητα βίαιης συμπεριφοράς.

Ο αυτοέλεγχος συνδέεται στενά με τη λειτουργία του μετωπιαίου λοβού του εγκεφάλου, ιδιαίτερα του προμετωπιαίου φλοιού. Όπως επισημαίνει ο νευροεπιστήμονας Robert Sapolsky, ο μετωπιαίος λοβός μάς επιτρέπει να επιλέγουμε το δύσκολο αλλά σωστό. Ωστόσο, υπάρχει μεγάλη διαφοροποίηση μεταξύ των ανθρώπων ως προς αυτή τη λειτουργία, και άτομα με χαμηλότερο αυτοέλεγχο εμφανίζονται συχνότερα σε επιθετικές ή εγκληματικές συμπεριφορές. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ΔΕΠΥ, η οποία εμφανίζεται σε πολύ υψηλότερα ποσοστά στους πληθυσμούς των φυλακών σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό.

Το πλαίσιο της ανθρώπινης συμπεριφοράς

Η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν μπορεί να εξηγηθεί χωρίς να ληφθεί υπόψη το πλαίσιο μέσα στο οποίο εκδηλώνεται. Οι βιολογικοί και κοινωνικοπολιτισμικοί παράγοντες είναι στενά συνδεδεμένοι και αλληλεπιδρούν συνεχώς. Ο Sapolskyτονίζει επανειλημμένα ότι η κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς απαιτεί να λαμβάνουμε υπόψη το «πλαίσιο, πλαίσιο, πλαίσιο». Η συμπεριφορά επηρεάζεται από γενετικές προδιαθέσεις, εμπειρίες ζωής, ιδιαίτερα της παιδικής ηλικίας, κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, πολιτισμικά πρότυπα, αλλά και από τις συγκεκριμένες περιστάσεις κάθε στιγμής.

Ανθρώπινη φύση. Καλή, κακή ή και τα δύο;

Σε φιλοσοφικό επίπεδο, υπάρχει μια μακροχρόνια διαμάχη για το αν ο άνθρωπος είναι εκ φύσεως καλός ή κακός. Η πιο ρεαλιστική απάντηση φαίνεται να είναι ότι είναι και τα δύο.

Ο ψυχολόγος Steven Pinker έχει δείξει ότι, παρά τις αντιφάσεις, η βία έχει μειωθεί σημαντικά τους τελευταίους αιώνες. Αυτό οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, όπως η ανάπτυξη κρατικών θεσμών και νόμων, η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, η εκπαίδευση, η οικονομική συνεργασία μεταξύ κοινωνιών και η αυξανόμενη ικανότητα των ανθρώπων να κατανοούν ο ένας τον άλλον. Σημαντικό ρόλο έχει παίξει και η ενδυνάμωση των γυναικών. Παράλληλα, το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν ενισχύσει τόσο τις θετικές όσο και τις αρνητικές πλευρές της ανθρώπινης φύσης.

Η παγίδα του διαχωρισμού «καλοί» και «κακοί»

Είναι επικίνδυνο να πιστεύουμε ότι οι άνθρωποι χωρίζονται απλά σε «καλούς» και «κακούς». Αυτή η απλουστευτική αντίληψη έχει επηρεάσει συστήματα δικαιοσύνης και έχει οδηγήσει σε συγκρούσεις, καθώς ομάδες ανθρώπων θεωρούν ότι πολεμούν το «κακό». Στην πραγματικότητα, η ανθρώπινη φύση είναι πολύ πιο σύνθετη. Οι έννοιες του καλού και του κακού είναι ρευστές και συνυπάρχουν μέσα στους ανθρώπους.

Τι σημαίνει «καλό»

Το «καλό» συνδέεται με την ενσυναίσθηση, τη συμπόνια και την ανιδιοτέλεια, δηλαδή την ικανότητα να κατανοούμε τους άλλους και να θέτουμε τις ανάγκες τους πάνω από τις δικές μας. Προσωπικότητες όπως ο Mahatma Gandhi και ο Martin Luther King Jr. αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα ανθρώπων που ενσάρκωσαν αυτές τις αξίες.

Τι σημαίνει «κακό»

Αντίθετα, το «κακό» συνδέεται με την έλλειψη ενσυναίσθησης, τον εγωκεντρισμό και την τάση εκμετάλλευσης των άλλων, οι οποίοι αντιμετωπίζονται ως μέσα για την ικανοποίηση προσωπικών επιθυμιών.

Η ρευστότητα του καλού και του κακού

Οι περισσότεροι άνθρωποι βρίσκονται κάπου ανάμεσα σε αυτά τα δύο άκρα. Η ενσυναίσθηση δεν είναι σταθερή ιδιότητα, αλλά μπορεί να καλλιεργηθεί. Πνευματικές παραδόσεις, όπως η θρησκεία, δίνουν έμφαση στην ανάπτυξη της μέσω πρακτικών όπως για παράδειγμα ο διαλογισμός ή η εξομολόγηση. Επιπλέον, σύγχρονες προσεγγίσεις όπως η αποκαταστατική δικαιοσύνη επιδιώκουν να ενισχύσουν την ενσυναίσθηση των δραστών, φέρνοντάς τους αντιμέτωπους με τις συνέπειες των πράξεών τους, κάτι που συχνά οδηγεί σε αλλαγή συμπεριφοράς.

Τελική Σκέψη. Μια πιο σύνθετη εικόνα του κακού

Συνολικά, οι άνθρωποι που κάνουν κακό συχνά πιστεύουν ότι οι πράξεις τους είναι δικαιολογημένες ή ακόμη και σωστές. Παράλληλα, η εξέλιξη της ανθρώπινης κοινωνίας έχει δημιουργήσει μηχανισμούς που περιορίζουν τη βία και ενισχύουν τη συνεργασία και την ενσυναίσθηση. Αν και η εμπειρία του να είναι κανείς θύμα είναι βαθιά τραυματική, η ευρύτερη εικόνα δείχνει ότι ο κόσμος δεν είναι τόσο κακός όσο φαίνεται και ότι η βία, σε μακροχρόνια βάση, μειώνεται.

Τελικά, το καλό φαίνεται να συνδέεται με τη σύνδεση μεταξύ των ανθρώπων και την ικανότητα για ενσυναίσθηση, ενώ το κακό εμφανίζεται όταν αυτή η σύνδεση διασπάται. Το κακό δεν αποτελεί την ουσία της ανθρώπινης φύσης, αλλά μάλλον μια απόκλιση από αυτήν. Αν το «κακό» δεν είναι κάτι έμφυτο αλλά κάτι που γεννιέται μέσα από τις επιλογές, τις συνθήκες και την απόσταση από τους άλλους, τότε πόσο σταθερή είναι τελικά η γραμμή που χωρίζει το καλό από το κακό και σε ποια πλευρά βρισκόμαστε πραγματικά κάθε στιγμή;

Οι συγκρούσεις δείχνουν όχι μόνο τον άλλον, αλλά και τον εαυτό μας

Οι συγκρούσεις είναι καθρέφτες· δείχνουν όχι μόνο τον άλλον, αλλά και τον εαυτό μας.

Οι διαφωνίες σπάνια περιορίζονται στο θέμα που φαίνεται στην επιφάνεια. Παρότι ξεκινούν ως ανταλλαγή απόψεων, πολύ γρήγορα ενεργοποιούν βαθύτερους μηχανισμούς που σχετίζονται με την ταυτότητα, την ανάγκη επιβεβαίωσης και τον τρόπο με τον οποίο το άτομο ερμηνεύει τη στάση του άλλου. Η διαφωνία με άλλα λόγια, πέρα από το «τι λέγεται», αφορά κυρίως το «τι σημαίνει αυτό για εμένα».

Η ένταση δεν προκύπτει μόνο από το περιεχόμενο της συζήτησης, αλλά από την ταχύτητα με την οποία το συναίσθημα μετατρέπεται σε αντίδραση. Όταν αυτή η μετάβαση είναι άμεση, η δυνατότητα επεξεργασίας περιορίζεται και η συζήτηση παύει να λειτουργεί ως χώρος κατανόησης. Μετατρέπεται σε πεδίο άμυνας.

Τα λάθη επομένως που κάνουμε σε μια διαφωνία, αποτελούν επαναλαμβανόμενα μοτίβα που ενεργοποιούνται όταν η απόσταση ανάμεσα στο συναίσθημα και την αντίδραση μειώνεται. Η κατανόησή τους δεν έχει στόχο την “αποφυγή σύγκρουσης”, αλλά τη μετατροπή της σε διαδικασία που μπορεί να παράγει νόημα.

1. Ταυτίζουμε τη διαφωνία με προσωπική επίθεση

Ένα από τα πιο καθοριστικά λάθη είναι η μετατροπή της διαφωνίας σε προσωπική απειλή. Η διαφορετική άποψη του άλλου, αντί να ληφθεί ως εναλλακτική οπτική, λαμβάνεται ως ένδειξη απόρριψης ή υποτίμησης. Όταν όμως η διαφωνία βιώνεται ως επίθεση, ενεργοποιείται η άμυνα. Το άτομο δεν επιδιώκει πλέον να κατανοήσει, αλλά να προστατεύσει τη θέση του. Έτσι, η προσοχή μετακινείται από το περιεχόμενο στην αυτοπροστασία και η συζήτηση μετατρέπεται σε ανταλλαγή αντιδράσεων.

Η έρευνα πάνω στη συναισθηματική νοημοσύνη, μας δείχνει ότι η ικανότητα διάκρισης ανάμεσα σε εξωτερικά ερεθίσματα και προσωπική ταύτιση αποτελεί βασικό στοιχείο της αποτελεσματικής επικοινωνίας. Όταν αυτή η διάκριση απουσιάζει, κάθε διαφωνία αποκτά δυσανάλογη ένταση.

2. Αντιδρούμε πριν κατανοήσουμε

Η ταχύτητα της αντίδρασης αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους έντασης σε μια συζήτηση. Συχνά, η απάντηση διαμορφώνεται πριν ολοκληρωθεί η κατανόηση του τι έχει ειπωθεί. Το άτομο ακούει με σκοπό να απαντήσει κι όχι να κατανοήσει.

Αυτό προκαλεί μια διαφωνία που βασίζεται σε ελλιπή δεδομένα. Η αντίδραση στηρίζεται σε υποθέσεις και όχι σε πλήρη κατανόηση της θέσης του άλλου, πράγμα που οδηγεί σε κλιμάκωση της έντασης, καθώς κάθε πλευρά αντιδρά σε κάτι που δεν έχει αποσαφηνιστεί.

Σύμφωνα με τον Daniel Kahneman, ο ανθρώπινος νους λειτουργεί συχνά μέσα από γρήγορες, αυτόματες διαδικασίες που ευνοούν την άμεση αντίδραση αντί της επεξεργασίας. Σε μια διαφωνία, αυτή η τάση ενισχύεται, καθιστώντας την παύση πριν την απάντηση κρίσιμη.

3. Προσπαθούμε να “κερδίσουμε” αντί να κατανοήσουμε

Η διαφωνία μετατρέπεται εύκολα σε ανταγωνισμό. Ο στόχος δεν είναι πλέον η διερεύνηση του θέματος, αλλά η επικράτηση. Τα επιχειρήματα χρησιμοποιούνται ως μέσα επιβολής και όχι ως εργαλεία κατανόησης.

Σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση χάνει τη λειτουργικότητά της. Η ακρίβεια υποχωρεί μπροστά στην ανάγκη νίκης, και η σχέση επιβαρύνεται. Ακόμη και αν ένα άτομο “κερδίσει” τη συζήτηση, η σύνδεση έχει ήδη αποδυναμωθεί.

Η έρευνα στη δυναμική των σχέσεων, όπως έχει αναδειχθεί από τον John Gottman, δείχνει ότι η ποιότητα μιας σχέσης δεν εξαρτάται από την αποφυγή συγκρούσεων, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο αυτές διαχειρίζονται. Η μετατροπή της διαφωνίας σε ανταγωνισμό αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες φθοράς.

4. Μένουμε μόνο στο περιεχόμενο και αγνοούμε το συναίσθημα

Οι περισσότερες διαφωνίες επικεντρώνονται στο περιεχόμενο: τι ειπώθηκε, ποιο είναι το σωστό επιχείρημα, ποια θέση είναι πιο λογική. Ωστόσο, το συναίσθημα αποτελεί βασικό στοιχείο της εμπειρίας και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύεται κάθε λέξη.

Όταν το συναίσθημα δεν αναγνωρίζεται, παραμένει ενεργό στο παρασκήνιο και επηρεάζει τη συμπεριφορά. Η συζήτηση μπορεί να φαίνεται λογική, αλλά η ένταση δεν μειώνεται. Το αποτέλεσμα είναι η επανάληψη της σύγκρουσης.

Η συναισθηματική επίγνωση, όπως την περιγράφει ο Daniel Goleman, αποτελεί βασικό στοιχείο της αποτελεσματικής επικοινωνίας. Η αναγνώριση του συναισθήματος δεν επιλύει από μόνη της τη διαφωνία, αλλά δημιουργεί τις συνθήκες για ουσιαστική επεξεργασία.

5. Γενικεύουμε και επεκτείνουμε τη σύγκρουση

Ένα συγκεκριμένο γεγονός μετατρέπεται σε γενικό χαρακτηρισμό. Εκφράσεις όπως «πάντα», «ποτέ» ή «είσαι έτσι» διευρύνουν το πεδίο της σύγκρουσης και απομακρύνουν τη συζήτηση από το αρχικό της σημείο.

Η γενίκευση αυξάνει την ένταση, καθώς το άτομο δεν καλείται να απαντήσει σε ένα συγκεκριμένο ζήτημα, αλλά να υπερασπιστεί τον εαυτό του ως σύνολο. Η άμυνα ενισχύεται και η κατανόηση μειώνεται.

Αυτό το μοτίβο συνδέεται με γνωστικές προκαταλήψεις που οδηγούν σε απλουστευμένες ερμηνείες της συμπεριφοράς των άλλων, κάτι που έχει αναλυθεί εκτενώς στην κοινωνική ψυχολογία.

6. Αποφεύγουμε ή διακόπτουμε τη διαδικασία

Η αποφυγή αποτελεί μια συχνή στρατηγική διαχείρισης της έντασης. Το άτομο αποσύρεται, σιωπά ή διακόπτει τη συζήτηση, προσπαθώντας να μειώσει το άμεσο φορτίο.

Παρότι αυτή η επιλογή μπορεί να λειτουργήσει προσωρινά, δεν επιλύει τη σύγκρουση. Το θέμα παραμένει ενεργό και επανεμφανίζεται σε επόμενες αλληλεπιδράσεις. Η αποφυγή στερεί από τη σχέση τη δυνατότητα επεξεργασίας.

Η έρευνα στη θεωρία δεσμού του John Bowlby δείχνει ότι η απομάκρυνση σε συνθήκες έντασης μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά βραχυπρόθεσμα, αλλά μακροπρόθεσμα περιορίζει τη σταθερότητα της σχέσης.

Τι αλλάζει μια διαφωνία

Η διαφωνία δεν αποτελεί πρόβλημα από μόνη της. Μπορεί να λειτουργήσει ως διαδικασία κατανόησης, μέσα από την οποία οι διαφορετικές οπτικές γίνονται πιο σαφείς και η σχέση αποκτά βάθος. Αυτό που καθορίζει την έκβασή της είναι ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζεται.

Όταν διατηρείται μια απόσταση ανάμεσα στο συναίσθημα και την αντίδραση, αυξάνεται η δυνατότητα επιλογής. Η συζήτηση αποκτά ρυθμό, η ένταση μειώνεται και η κατανόηση γίνεται εφικτή.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα λάθη που εμφανίζονται σε μια διαφωνία δεν αποτελούν απλώς αποτυχίες. Αποτελούν ενδείξεις του τρόπου με τον οποίο το άτομο σχετίζεται με το συναίσθημα και τη σκέψη του. Η αναγνώρισή τους επιτρέπει τη μετατόπιση από την παρορμητική αντίδραση στη συνειδητή επιλογή.

Η ποιότητα μιας σχέσης δεν φαίνεται από την απουσία συγκρούσεων, αλλά από την ικανότητα διαχείρισής τους. Όταν η διαφωνία αντιμετωπίζεται ως διαδικασία κατανόησης και όχι ως πεδίο αντιπαράθεσης, μετατρέπεται από πηγή έντασης σε εργαλείο εξέλιξης.

Η ειρήνη δεν είναι η απουσία σύγκρουσης, αλλά η ικανότητα να τη διαχειρίζεσαι.» — Mahatma Gandhi

Η νεολιθική εποχή μας διδάσκει τον θάνατο

Ο νεολιθικός άνθρωπος δεν φοβόταν τον θάνατο. Εμείς;

Η σκέψη του θανάτου φέρνει συνήθως στο νου μας δυσάρεστα συναισθήματα σχεδόν με αυτόματο τρόπο. Γιατί άραγε; Είναι η κατάληξη μιας μακρόχρονης χειραγώγησης συναισθημάτων από θρησκείες και πολιτικές σκοπιμότητες ή μια φυσική εξέλιξη που οδήγησε τον άνθρωπο να στέκεται αδύναμος και μικρός μπροστά στον θάνατο; Η ιστορία, και ιδιαίτερα η προϊστορία, μας δείχνει ότι δεν ήταν πάντα έτσι. Ο άνθρωπος της νεολιθικής εποχής, που δεν διαφέρει και πολύ από το σύγχρονο άνθρωπο, φαίνεται πως ήταν πολύ περισσότερο εξοικειωμένος με το θάνατο από ό,τι εμείς.

Γνωρίζουμε λίγα για αυτόν τον άνθρωπο. Τα περισσότερα τα υποψιαζόμαστε κοιτάζοντας πίσω από τα «σιωπηλά» σύμβολα που μας κληροδότησε, πίσω από τη ζωή και τις συνήθειές του στην καθημερινότητα και στην επαφή του με το ιερό. Ο θάνατος φαίνεται πως ήταν ένα σημαντικό κομμάτι της ζωή του, και αυτό το καταλαβαίνουμε ξεκάθαρα από τα έθιμα που δημιούργησε για αυτόν. Όχι γιατί ήθελε να τον εξευμενίσει, αλλά γιατί ζούσε μαζί του. Ο θάνατος ήταν κομμάτι της ζωής του. Οι αρχαιολόγοι προσπαθούν με ενδιαφέρον να καταλάβουν τι πίστευε για τη μεταθανάτια ζωή και γιατί αφιέρωνε τόσο πολύ χρόνο σε περίεργες αισθητικές επεμβάσεις στα νεκρά σώματα. Προς το παρόν όμως όλα όσα υποστηρίζονται είναι υποθέσεις που εύκολα μπορούν να ανατραπούν και με αυτήν την επιφύλαξη παρουσιάζονται.

Έχουμε να μάθουμε πολλά ακόμη για τον νεολιθικό άνθρωπο. Ωστόσο η στάση του απέναντι στον θάνατο μπορεί να μας διδάξει μια άλλη αντίληψη, η οποία βρίσκεται μακριά από εμάς. Μια αντίληψη που, αν στοχαστούμε γι’ αυτήν, ίσως καταφέρει να μας συμφιλιώσει με τα άσχημα συναισθήματα που μας προκαλεί αυτό το γεγονός.

Η νεολιθική εποχή ξεκινάει το 8000 π. Χ και τελειώνει περίπου το 5500 π. Χ., σύμφωνα με τους παλαιοντολόγους. Το κύριο σκηνικό της μετάβασης από την παλαιοντολογική στη νεολιθική εποχή είναι η Εγγύς Ανατολή. Σε αυτό το μέρος της Γης λαμβάνει χώρα το γεγονός που οι επιστήμονες αποκαλούν «αγροτική επανάσταση»: ο άνθρωπος αλλάζει τρόπο ζωής σταδιακά, κάτι το οποίο καθρεφτίζεται σε πολλά επίπεδα της συμπεριφοράς του απέναντι στη φύση, στην επαφή του με το θείο και τη συμβίωσή του με τους άλλους ανθρώπους.

Οι επιστήμονες ορίζουν ως κύριο χαρακτηριστικό αυτής της εποχής τον τρόπο επεξεργασίας της πέτρας. Η λαξευμένη πέτρα παραχωρεί τη θέση της στη λειασμένη πέτρα και τα εργαλεία αλλάζουν μορφικά. Όμως η πιο σημαντική αλλαγή βρίσκεται στο γεγονός ότι αλλάζουν οι σκοπιμότητες των εργαλείων και των κατασκευών του. Ό,τι φτιάχνει πια τον βοηθάει να δαμάσει το περιβάλλον του και να το εξημερώσει, σε αντίθεση με την προηγούμενη εποχή (παλαιοντολογική), όπου το πρώτο μέλημά του ήταν η επιβίωση. Αρχίζει σιγά σιγά να δημιουργεί οικισμούς, που σταδιακά θα εξελιχθούν σε πόλεις. Εξημερώνει ζώα που θα γίνουν πολύτιμοι σύντροφοί του στη καινούρια του πορεία. Αλλάζει στάση και νοοτροπία απέναντι στη φύση και από καρποσυλλέκτης γίνεται τροφοπαραγωγός.

Όλα αυτά δημιουργούν καινούργιες ανάγκες στη ζωή του. Η διαχείριση του θανάτου είναι μία από αυτές. Οι επιστήμονες μιλούν για την ανάγκη υγιεινής, η οποία δημιουργείται λόγω της μόνιμης κατοικίας. Έτσι προκύπτει η ανάγκη να βρεθούν λύσεις για τη διαχείριση των νεκρών σωμάτων. Οι νεκροί είναι πολλοί και κάπως πρέπει να ενταφιάζονται. Όμως οι ενδείξεις ύπαρξης τελετουργιών που συνοδεύουν την πρακτική ανάγκη μας αποκαλύπτουν πως μάλλον παράλληλα υπάρχει μια μεταφυσική σκοπιμότητα. Τα ταφικά έθιμα είναι ουσιαστικά η αντίδραση του νεολιθικού ανθρώπου στο φαινόμενο του θανάτου. Οι πρώτοι οικισμοί χρειάζονται τόπους ενταφιασμού που να εξυπηρετούν στη θρησκευτική του συνείδηση. Παράλληλα δημιουργούνται τυπικά και τελετουργίες, που ανταποκρίνονται στις αντιλήψεις για τον θάνατο και τη μεταθανάτια ζωή. Η μετάβαση από τη ζωή στον θάνατο διευκολύνεται από συγκεκριμένες ενέργειες των ζωντανών, αλλά και από συγκεκριμένες στάσεις που παίρνουν οι ενταφιασμένοι.

Από την 9η χιλιετία οι ταφές αρχίζουν να γίνονται οργανωμένες, ομαδικά ή ατομικά, είτε μέσα στους οικισμού είτε σε ειδικούς χώρους. Αυτό όμως που προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση είναι ο ενταφιασμός των νεκρών μέσα στην οικία, κάτω από τα πατώματα ή τα πεζούλια, δηλαδή στον ίδιο χώρο που οι ζωντανοί ζούσαν την καθημερινότητά τους. Αυτό μας αποκαλύπτει το πόσο διαφορετική αντίληψη είχαν για τον θάνατο, το πόσο εξοικειωμένοι ήταν μαζί του, αλλά και τη μεγάλη λατρεία και σεβασμό που είχαν για τους προγόνους τους, καθώς ήθελαν το πνεύμα τους να διαποτίζει τις σκέψη και τη δράση τους.

Υπάρχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά στα ταφικά έθιμα αυτής της περιόδου στην περιοχή της Εγγύς Ανατολής, που προβληματίζουν εξαιτίας της καθολικότητάς τους.

Η ιδιαίτερη στάση του σώματος που είχαν οι νεκροί μέσα στους τάφους είναι το πρώτο από αυτά. Πρόκειται για τη συνεσταλμένη στάση, αυτή που παίρνει το έμβρυο στην κοιλιά της μητέρας και διευκολύνει στη γέννηση του, και μάλιστα στο Τσατάλ Χουγιούκ είναι αφύσικα έντονη. Η πολύ διαδεδομένη αυτή στάση ταφής στο νεολιθικό κόσμο πιθανόν να συμβολίζει τη γέννηση του ανθρώπου σε ένα άλλο επίπεδο, ακριβώς όπως συμβαίνει κατά την ενσάρκωσή του.

Μια παράξενη τελετουργία γινόταν επίσης σε σχέση με το σώμα του νεκρού. Σε κάποιους οικισμούς αφήνονταν τα σώματα στον αέρα, προκειμένου να κατασπαραχθούν από τα όρνια και έπειτα τύλιγαν τα οστά σε ρούχα και τα τοποθετούσαν κάτω από τα πεζούλια των σπιτιών. Επίσης συνηθισμένο φαινόμενο ήταν ο αποκεφαλισμός κατά τον δεύτερο ενταφιασμό.

Η επεξεργασία των κρανίων συναντάται σε πολλούς οικισμούς. Συνήθως καλύπτονταν από πηλό και επίστρωση γύψου και μετά γινόταν επιζωγράφιση, ενώ στη θέση των ματιών υπήρχαν όστρεα. Προέκταση αυτής της μεθόδου ήταν ο τρυπανισμός. Έχουν βρεθεί κρανία στα οποία ανοιγόταν τρύπα με τρυπάνι. Πρόκειται για μια πρακτική, για την οποία οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν αν γινόταν για θεραπευτικούς ή θρησκευτικούς λόγους.

Τέλος ένα άλλο σημαντικό κοινό χαρακτηριστικό είναι η τοποθέτηση αντικειμένων (κτερισμάτων) πάνω στο νεκρό ή δίπλα του. Μια πρακτική που γίνεται παράδοση, διαπερνά την ιστορική εποχή και εξακολουθεί να υπάρχει έως τις μέρες μας.

Όλα τα ταφικά έθιμα που μοιάζουν μεταξύ τους καταδεικνύουν μια θέαση του κόσμου όπου η ζωή και ο θάνατος είναι όψεις του ίδιου νομίσματος, ακριβώς όπως συμβαίνει στη φύση. Παρατηρώντας τη φύση ο νεολιθικός άνθρωπος μαθαίνει ότι τίποτα δεν χάνεται. Όλα είναι μέρη μιας ουσίας που αλλάζει μορφές και ποιότητες. Έτσι και ο θάνατος δεν υφίσταται παρά μόνο στο πεδίο της ύλης και είναι απλά ένα πέρασμα από μια κατάσταση συμπυκνωμένης μορφής σε μια άλλη, αόρατη και λιγότερο πυκνή.

Ο νεολιθικός άνθρωπος δεν έκανε τίποτα τυχαία. Ο τρόπος που διαχειριζόταν το θάνατο φανερώνει την ανάγκη του να βοηθήσει στη διατήρηση της φυσικής ισορροπίας συμμετέχοντας ενεργά. Η απώλεια και η φθορά ήταν μέρος αυτής της ισορροπίας, ενώ ο πόνος που προκαλούσαν δεν μετατρεπόταν σε «φόβο για το θάνατο».

Ο θάνατος ήταν δίπλα του, κάτω από το πάτωμα του σπιτιού του, μέσα στα ιερά του και δεν ένιωθε καθόλου άβολα με αυτό. Το αντίθετο! Η ύπαρξη των νεκρών δίπλα του ήταν πηγή δύναμης. Μέσα από τα έθιμά του διακρίνεται μια βαθειά πίστη στη μεγάλη Μητέρα, στην αέναη ροή της ζωής, που δεν επιτρέπει καμιά εκμηδένιση, αλλά όλα τα μετατρέπει σε άλλες μορφές.

Τελικά το πισωγύρισμα στο χρόνο, σε αυτό το κομμάτι της προϊστορίας, έχει να μας διδάξει πολλά για τους προγόνους μας. Έχει να μας διδάξει πολλά για την επαφή μας με τη φύση αλλά κυρίως για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να σκεφτόμαστε και να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και ιδιαίτερα τον θάνατο. Ίσως τελικά ο νεολιθικός άνθρωπος ήταν πιο κοντά στα μυστικά της φύσης από ό,τι εμείς. Γνώριζε καλά ότι η φύση μάς περιέχει και εμείς περιέχουμε αυτήν. Αυτό ήταν το «μυστικό» που χάθηκε στους μετέπειτα αιώνες και έφερε αυτή την ανισορροπία που γεμίζει άγχος και φοβίες το σημερινό άνθρωπο. Ένα μυστικό που καλούμαστε να ανακαλύψουμε, για να μπορούμε να ζούμε μια ζωή που δεν φοβάται τον θάνατο και ένα θάνατο που δεν φοβάται τη ζωή.

Απαγορευμένη Ιστορία: Η αρχαία πόλη της Πέτρας στην Ιορδανία

Ένα από τα πιο μυστικιστικά μέρη του πλανήτη

Πέτρα, για αυτή την πόλη που είναι λαξευμένη μέσα στο βράχο ο Τζον Μπέργκον έδωσε το χαρακτηρισμό «Η ροδοκόκκινη πόλη που είναι αρχαία σαν το μισό του χρόνου».

Το όνομα της πόλης

Το όνομα που χρησιμοποιούσαν οι κάτοικοι της πόλης, οι Ναβαταίοι ή Ναμπάτου όπως τους αποκαλούσαν οι Μεσοποτάμιοι λαοί, ήταν Ράκμουπου σημαίνει «Βράχος με χρωματιστές ραβδώσεις».

Σύμφωνα με τον αρχαίο Έλληνα ιστορικό του 4ου αιώνα π.Χ. Ιερώνυμο τον Καρδιανό, το όνομα Πέτρα δόθηκε από τους Έλληνες εμπόρους επειδή οι κάτοικοι της πόλης γιόρταζαν την εποχή της άνοιξης μια θεότητα στην οποία προσέφεραν διάφορα αγαθά, ως θυσία, πάνω σε μια μεγάλη πέτρα.

Η μεγάλη αυτή πέτρα βρίσκεται νοτιοδυτικά της αρχαίας πόλης και σήμερα ονομάζεται Ουμ-αλ-Μπιγιάρα.

Οι εξερευνητές της Πέτρας

Ο πρώτος δυτικός εξερευνητής που είδε την πόλη Πέτρα, μετά την εγκατάλειψη της από τους κατοίκους της, ήταν ο Ελβετός Γιόχαν Λούντβιχ Μπούρκχαρντ, ο οποίος έφυγε τον Αύγουστο του 1812 από τη Δαμασκό και μέσω της πόλης Αμμάν και της Οδού των Βασιλέων ταξίδεψε προς το νότο.

Φτάνοντας στην κοιλάδα Ουάντι Μούσα ζήτησε να προσφέρει θυσία στο Τζεμπέλ Χαρούν, πάνω στο όρος Ααρών εκεί που βρίσκεται ο τάφος του αδερφού του Μωυσή.

Για να φτάσει στο όρος πέρασε μέσα από την εγκαταλελειμμένη πόλη της Πέτρας όπου κατέγραψε όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία για αυτήν στο ταξιδιωτικό του ημερολόγιο το οποίο εκδόθηκε το 1822. Το 1818 δύο Άγγλοι περιηγητές, ο Τσάρλς Λέοναρντ Άιρμπι και ο Τζέιμς Μανγκλς από το όρος Ααρών, από 1510 υψόμετρο είδαν το ναό της Πέτρας το Εντ-Ντεΐρ, που σημαίνει το Μοναστήρι.

Το 1828 ο Γάλλος Λεόν ντε Λαμπόρντ έφτασε στην Πέτρα με ασφάλεια και έμεινε οκτώ μερόνυκτα εκεί για να σχεδιάσει διάφορα εικονογραφικά ντοκουμέντα για την πόλη τα οποία δημοσίευσε με την επιστροφή του στο Παρίσι.

Το 1835 ο Γάλλος Κατρμέρ επισκέφθηκε την πόλη και υποστήριξε ότι την έκτισαν οι Ναβαταίοι. Το 1883 ο Γερμανός Γιούλιους Όιτινγκ και ο Γάλλος Σαρλ Ιμπέρ μελέτησαν εκτενέστερα τα ερείπια της περιοχής και υποστήριξαν τη θεωρία του Κατρμέρ. Το 1896 οι Δομινικανοί ιερείς Λαγκράνς και Βενσάν οργάνωσαν ανασκαφικές αποστολές έως το 1907 μαζί με τη βοήθεια του Γκούσταφ Ντάλμαν.

Η ιστορία της Πέτρας

Γύρω από την περιοχή της Πέτρας κατοικούσαν διάφοροι λαοί, τροφοσυλλέκτες και κυνηγοί, ενώ η πρώτη μόνιμη εγκατάσταση έγινε την 9η χιλιετία π.Χ..

Από το 4500 π.Χ. μέχρι το 2000 π.Χ., δηλαδή κατά την Εποχή του Χαλκού, έχουμε παράλληλα στην περιοχή μόνιμους γεωργικούς οικισμούς, αλλά και καταυλισμούς κτηνοτροφικών νομαδικών πληθυσμών.

Από την Έξοδο της Παλαιάς Διαθήκης, η οποία τοποθετείται από τους μελετητές στον 13ο αιώνα π.Χ., μαθαίνουμε ότι η περιοχή κατοικείτο εκείνο τον καιρό από τους Εδωμίτες. Μέχρι τον 7ο αιώνα π.Χ. οι Εδωμίτες κατοικούσαν σε όλη τη γύρω περιοχή, γνωστή ως Εδώμ, ώσπου έκαναν την εμφάνισή τους οι Ναβαταίοιαπό την αραβική χερσόνησο.

Η εγκατάστασή τους στην περιοχή έγινε με πολύ αργούς ρυθμούς και συγκεκριμένα ολοκληρώθηκε τον 3ο αιώνα π.Χ., ενώ η πόλη της Πέτρας πήρε τη μορφή που έχει σήμερα τον 1ο αιώνα μ.Χ.

Την πρώτη μαρτυρία για την ύπαρξη των Ναβαταίων αποτελούν ευρήματα του 3ου αιώνα π.Χ. από την πόλη της Πέτρας και συγκεκριμένα όπλα ελληνικής και αραβικής τεχνοτροπίας, που πιθανότατα δηλώνουν κάποια σύγκρουση Ελλήνων και Ναβαταίων.

Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, ο Ιώσηπος Φλάβιος και ο Ιερώνυμος ο Καρδιανός αναφέρουν ότι ο Αντίγονος ο Μονόφθαλμος, επίγονος του Μεγάλου Αλεξάνδρου και βασιλέας της Συρίας, έστειλε έναν Έλληνα στρατηγό, τον Αθηναίο από τη Σάμο, να επιτεθεί στην Πέτρα.

Ο Αθηναίος, επικεφαλής 4000 πεζών και 600 ιππέων, επιτέθηκε και λεηλάτησε την Πέτρα. Η λεία του ήταν 500 τάλαντα ασημένια και μεγάλη ποσότητα λιβανιού την οποία έφερναν οι Ναβαταίοι μαζί με άλλα αρωματικά από την περιοχή της «Ευδαίμονος Αραβίας» όπως την αποκαλούσαν οι Έλληνες, αλλά δεν χάρηκε για πολύ τη νίκη του καθώς οι Ναβαταίοι επιτέθηκαν νύχτα στο ελληνικό στρατόπεδο, στο δρόμο επιστροφής των Ελλήνων για τη Συρία και συνέτριψαν το στράτευμά του.

Ο πρώτος ηγεμόνας των Ναβαταίων, με έδρα του την Πέτρα, ήταν ο Αρέτας ο Α΄ που μνημονεύεται και στην Παλαιά Διαθήκη.

Οι περισσότεροι ηγεμόνες των Ναβαταίων επηρεάστηκαν από τον ελληνιστικό πολιτισμό, με πρώτο τον Αρέτα Γ΄ τον Φιλάδελφο (87 π.Χ.-62 π.Χ.) και εν συνεχεία τον Οβόδα τον Γ΄ (30 π.Χ.–9 π.Χ.) αλλά και τον τελευταίο ηγεμόνα των Ναβαταίων τον Ραβέλ Β΄ (70 π.Χ.–106 π.Χ.).

Επιρροές από τον ελληνισμό είχε δεχθεί και ο Εβραίος μέγας ιερέας Ιάσων, ο οποίος βρήκε καταφύγιο όταν εξορίστηκε στην Πέτρα διαδίδοντας τον ελληνικό πολιτισμό ακόμα περισσότερο.

Το 24 π.Χ. ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αύγουστος έστειλε τον στρατηγό Αίλιο Γάλλο να κατακτήσει την Ευδαίμονα Αραβία. Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας ήθελε να αποφύγει να πληρώνει δασμούς στους Ναβαταίους για τα εμπορεύματα που μεταφέρονταν από τους χερσαίους εμπορικούς δρόμους.

Με 10.000 στρατιώτες ο Γάλλος ξεκίνησε την εκστρατεία του αλλά συνετρίβη στην πόλη Μαρίμπ, πρωτεύουσα του βασιλείου του Σαβά. Μετά την αποτυχημένη εκστρατεία, ο Ρωμαίος αυτοκράτορας ακολουθούσε μια προστατευόμενη θαλάσσια οδό για τη μεταφορά των αγαθών, παρακάμπτοντας την Πέτρα. Αυτό σήμανε την αρχή του τέλους για τους Ναβαταίους. Το 106 μ.Χ. ο αυτοκράτορας Τραϊανός προσάρτησε το βασίλειο των Ναβαταίων και ίδρυσε την επαρχία της Αραβίας με πρωτεύουσα την Πέτρα.

Το 3ο αιώνα μ.Χ., όταν ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός άλλαξε την πρωτεύουσα της επαρχίας και ταυτόχρονα άρχισαν οι εισβολές των Σασσανιδών Περσών, ο πληθυσμός της Πέτρας άρχισε να την εγκαταλείπει με αποτέλεσμα στον επόμενο αιώνα να είναι ήδη μια πόλη φάντασμα.

Η θρησκεία των κατοίκων της Πέτρας

Οι πρώτοι Ναβαταίοι κάτοικοι της Πέτρας προέρχονταν από την Αραβία και ήταν στενά συνδεδεμένοι με τη λατρεία των βράχων και των πνευμάτων που κατοικούσαν σε αυτούς. Γι’ αυτό το λόγο είχαν ανοίξει πολυάριθμες κόγχες στους βράχους της Πέτρας και τοποθετούσαν μια λαξευμένη στήλη στο εσωτερικό. Οι στήλες αυτές ονομάζονταν βαίτυλοι, που σημαίνει το σπίτι του Θεού, στα αραμαϊκά μπετ-ελ.

Με αυτό τον τρόπο τιμούσαν τον Αλ-Ούτσα και την κυρίαρχη θεότητα της θρησκείας τους, τον Ντουσχάρα, προστάτη της οικογενείας και του εμπορίου και σύμβολο σταθερότητας.

Οι Ναβαταίοι επηρεάστηκαν από τους γειτονικούς πολιτισμούς και ασπάσθηκαν πολλές θεότητές τους: από τους Εδωμίτες τον θεό Κάους, από τους Έλληνες τον Ηρακλή, τον Δία, τον Ήφαιστο και τη Δήμητρα, από τους Αιγυπτίους τον Θωθ.

Επίσης δανείσθηκαν πολλά στοιχεία από τη λατρεία του Ζαρατούστρα, των Περσών. Αλλά κατά βάση παρέμεναν πιστά προσκολλημένοι στη λατρεία των βράχων. Το πολυθεϊκό σύστημα λατρείας εγκαταλείφθηκε εντελώς με την έλευση του χριστιανισμού.

Τα μνημεία

Όλη η πόλη της Πέτρας με τα κτίσματα της είναι λαξευμένη πάνω σε μαλακά ψαμμιτικά πετρώματα και αποτελεί ένα ζωντανό μνημείο ενός αξιοθαύμαστου πολιτισμού.

Η αρχιτεκτονική της πόλης έχει έντονη την επίδραση των Ελλήνων και των Ρωμαίων, ειδικά των τελευταίων που αφού την κατέκτησαν ήθελαν να αφήσουν το στίγμα της εξουσίας τους και σε αυτή τη γωνία της αυτοκρατορίας τους.

Τα καλύτερα διατηρημένα κτίρια είναι το θησαυροφυλάκιο ή αλλιώς Χαζνέ Φαραούν με μια πρόσοψη ύψους 40 μέτρων, το Μοναστήρι, το ρωμαϊκό θέατρο χωρητικότητας 15000 ατόμων, τα λουτρά, ο εμπορικός δρόμος, ο βασιλικός τάφος της Υδρίας, ο τάφος του Ρωμαίου στρατιώτη, η πέτρα Ουμ-αλ-Μπιγιάρα που τοποθετούσαν τις προσφορές τους οι Ναβαταίοι για να λατρέψουν την άνοιξη, το δρόμο Σικ που αποτελεί το πέρασμα για να μπει κανείς στην πόλη της Πέτρας με τοίχους ύψους 50 μέτρων και τέλος τη μεγάλη τελετουργική πλατεία Ζιμπ Ατούφ με δυο οβελίσκους ύψους 6 μέτρων αφιερωμένους στους Αλ-Ούτσα και Ντουσχάρα που ταυτίζονταν με την Αφροδίτη και το Δία αντίστοιχα.

Ετερόφωτοι και αυτοφώτοι: η λεπτή γραμμή ανάμεσα στη μοναχικότητα, τη σύνδεση και την απώλεια του εαυτού

Υπάρχουν άνθρωποι που λάμπουν όταν βρίσκονται κοντά σε κάποιον άλλον. Και υπάρχουν άνθρωποι που φωτίζουν τον χώρο ακόμη κι όταν είναι μόνοι τους. Δεν μιλάμε για εξωστρέφεια ή για αυτοπεποίθηση. Μιλάμε για κάτι πιο ήσυχο, πιο βαθύ. Για το από πού αντλεί κανείς το αίσθημα αξίας του. Σκέψου κάποιον που γνωρίζεις.

Όταν είναι σε σχέση, δείχνει γεμάτος. Σταθερός. Σαν να πατάει καλά. Όταν η σχέση τελειώσει, κάτι αλλάζει. Σαν να χάνει το κέντρο του. Οι αποφάσεις γίνονται πιο αβέβαιες. Η διάθεση πιο εύθραυστη. Δεν είναι αδύναμος. Απλώς έχει μάθει να καθρεφτίζεται. Να βλέπει τον εαυτό του μέσα από τα μάτια του άλλου. Αυτός είναι ένας ετερόφωτος τρόπος ύπαρξης.

Υπάρχει και ο άλλος. Κάποιος που μπορεί να συνδεθεί, να αγαπήσει, να δεθεί, αλλά δεν εξαφανίζεται μέσα στη σχέση.

Μπορεί να σταθεί μόνος του χωρίς να νιώθει ότι χάνεται. Δεν σημαίνει ότι δεν πονά όταν φεύγουν οι άνθρωποι. Σημαίνει ότι δεν καταρρέει η εικόνα που έχει για τον εαυτό του. Αυτός είναι πιο κοντά σε έναν αυτοφώτο τρόπο ύπαρξης.

Οι λέξεις αυτές δεν είναι ταμπέλες. Δεν χωρίζουν τους ανθρώπους σε δύο κατηγορίες. Είναι περισσότερο δύο κατευθύνσεις. Δύο τρόποι να σχετίζεσαι με τον εαυτό σου και με τους άλλους. Και οι περισσότεροι κινούμαστε κάπου ανάμεσα.

Η ετερόφωτη πλευρά ξεκινά νωρίς

Όταν το βλέμμα του άλλου γίνεται καθρέφτης. Όταν η αποδοχή έρχεται με όρους. Όταν η αγάπη συνδέεται με το πώς είσαι και όχι απλώς με το ότι υπάρχεις. Ένα παιδί τότε μαθαίνει να προσαρμόζεται. Να «πιάνει» τι θέλει ο άλλος. Να γίνεται αυτό που χρειάζεται για να μείνει η σχέση. Δεν το κάνει συνειδητά. Το κάνει για να ανήκει. Και αυτό λειτουργεί. Το βοηθά να κρατήσει τους ανθρώπους κοντά. Αλλά αφήνει κάτι πίσω: μια μόνιμη εξάρτηση από το έξω.

Στην ενήλικη ζωή αυτό φαίνεται αλλιώς. Φαίνεται στις σχέσεις που σε καθορίζουν περισσότερο απ’ όσο τις καθορίζεις. Στις αποφάσεις που περνάνε πρώτα από το φίλτρο «τι θα σκεφτούν οι άλλοι». Στην ανάγκη για επιβεβαίωση που δεν ησυχάζει εύκολα. Και κυρίως, φαίνεται σε εκείνες τις στιγμές που μένεις μόνος και δυσκολεύεσαι να βρεις ένα σταθερό σημείο μέσα σου. Σαν να σβήνει το φως όταν φεύγουν οι άλλοι.

Ο αυτοφώτος τρόπος δεν είναι έλλειψη ανάγκης για τους άλλους. Δεν είναι αποστασιοποίηση.
Ούτε αυτάρκεια που δεν αγγίζεται. Έχει ανάγκη από σχέσεις. Από εγγύτητα. Από μοίρασμα. Αλλά η αίσθηση του εαυτού δεν εξαρτάται ολοκληρωτικά από αυτά. Υπάρχει ένα εσωτερικό σημείο αναφοράς. Μια αίσθηση «είμαι» που δεν αλλάζει κάθε φορά που αλλάζει το περιβάλλον.

Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι ο ετερόφωτος άνθρωπος ζει μέσα από τις σχέσεις, ενώ ο αυτοφώτος ζει μέσα στον εαυτό του. Αυτό όμως θα ήταν απλοποίηση. Στην πραγματικότητα, και οι δύο χρειάζονται και τα δύο. Η διαφορά βρίσκεται στο ποιο προηγείται.

Υπάρχει ένα μικρό παράδειγμα που το δείχνει καθαρά.

Δύο άνθρωποι δέχονται την ίδια κριτική. Ο πρώτος τη νιώθει σαν πλήγμα στην αξία του.
Σαν να αμφισβητείται ολόκληρος. Ο δεύτερος τη σκέφτεται, ίσως τον αγγίζει, ίσως τον δυσκολεύει, αλλά δεν διαλύει την εικόνα που έχει για τον εαυτό του. Η διαφορά δεν είναι στην κριτική. Είναι στο πού στηρίζεται ο καθένας.

Το να ζεις ετερόφωτα έχει ένα κρυφό βάρος. Μπορεί να φαίνεται ότι είσαι πιο «συνδεδεμένος», πιο διαθέσιμος, πιο προσαρμοστικός. Αλλά μέσα σου υπάρχει μια συνεχής επαγρύπνηση. Παρατηρείς. Προσαρμόζεσαι. Υπολογίζεις. Κρατάς τις ισορροπίες. Και κάπου εκεί κουράζεσαι. Γιατί το να είσαι πάντα σε σχέση με το βλέμμα του άλλου, σε απομακρύνει από το δικό σου.

Το να κινείσαι προς μια πιο αυτοφώτη στάση δεν είναι εύκολο. Δεν είναι απόφαση που παίρνεις μια μέρα. Είναι διαδικασία. Ξεκινά με κάτι απλό και ταυτόχρονα δύσκολο: να αρχίσεις να παρατηρείς πότε χάνεσαι. Πότε προσαρμόζεσαι περισσότερο απ’ όσο θέλεις. Πότε σωπαίνεις ενώ έχεις κάτι να πεις. Πότε λες «ναι» ενώ μέσα σου υπάρχει ένα «όχι». Αυτές οι μικρές στιγμές είναι τα σημεία που δείχνουν προς τα πού γέρνεις.

Μετά έρχεται κάτι ακόμη πιο δύσκολο: να αντέξεις να μη σε εγκρίνουν όλοι. Γιατί εκεί δοκιμάζεται πραγματικά η αυτονομία. Όχι όταν όλα πάνε καλά, αλλά όταν εκφράζεις κάτι δικό σου και ο άλλος δεν το δέχεται. Εκεί φαίνεται αν μπορείς να μείνεις. Και φυσικά, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Κάποιοι άνθρωποι έχουν μάθει να είναι τόσο «αυτοφώτοι» που δεν αφήνουν χώρο για κανέναν. Κρατούν απόσταση. Δεν εκτίθενται. Δεν εξαρτώνται. Αυτό μοιάζει με δύναμη. Αλλά συχνά είναι μια άλλη μορφή προστασίας. Μια άρνηση της ανάγκης για σύνδεση. Και εκεί, το φως δεν μοιράζεται.

Η ισορροπία βρίσκεται κάπου στη μέση

Να μπορείς να σταθείς μόνος σου,
και ταυτόχρονα να αφήνεις τον εαυτό σου να συναντήσει τον άλλον. Να μη χάνεσαι,
αλλά και να μη κλείνεσαι. Και οι δύο τρόποι είναι ανθρώπινοι. Όλοι έχουμε υπάρξει ετερόφωτοι σε στιγμές που χρειαζόμασταν στήριγμα. Και όλοι έχουμε πλησιάσει την αυτονομία σε στιγμές που νιώθαμε πιο σταθεροί.

Το ζήτημα δεν είναι να «διορθωθεί» ο ένας τρόπος. Είναι να υπάρξει ισορροπία. Γιατί όταν σε μια σχέση ο ένας δίνει συνεχώς φως, κουράζεται. Κάποια στιγμή εξαντλείται χωρίς να το καταλάβει. Και όταν ο άλλος μαθαίνει να ζει μόνο μέσα από αυτό το φως, σιγά σιγά χάνεται.

Δεν πατά πια στα δικά του σημεία. Αρχίζει να υπάρχει μόνο μέσα από τον άλλον. Και τότε η σχέση βαραίνει. Δεν είναι πια συνάντηση. Είναι εξάρτηση. Μια σχέση δεν χρειάζεται έναν να φωτίζει και έναν να φωτίζεται για να υπάρξει. Χρειάζεται δύο ανθρώπους που στέκονται ο καθένας στο δικό του φως και όταν συναντιούνται, αυτό το φως να πολλαπλασιάζεται. Να μην αντικαθιστά ο ένας τον άλλον, αλλά να τον ενισχύει. Ίσως εκεί να βρίσκεται και η ομορφιά μιας σχέσης. Δεν σε φωτίζει απλώς. Σου θυμίζει ότι ήδη λάμπεις. Ίσως το πιο ουσιαστικό ερώτημα να μην είναι «είμαι ετερόφωτος ή αυτοφώτος;» Αλλά: πότε σβήνω και πότε ανάβω; Πότε χρειάζομαι τον άλλον για να υπάρξω και πότε μπορώ να υπάρξω μαζί του χωρίς να χαθώ;

Γιατί στο τέλος, δεν είναι θέμα φωτός. Είναι θέμα παρουσίας. Και η παρουσία χτίζεται σιγά σιγά. Με μικρές επιλογές. Με μικρές αλήθειες. Με στιγμές που αποφασίζεις να μείνεις εκεί που είσαι, χωρίς να μετακινηθείς για να χωρέσεις. Και ίσως τότε να συμβεί κάτι απλό αλλά ουσιαστικό: να μπορείς να είσαι με τους άλλους χωρίς να χρειάζεται να σβήνεις τον εαυτό σου για να χωρέσεις στο φως τους.

Η Χαμένη Γλώσσα της Ηδονής

Στην σύγχρονη κλινική ορολογία, η «οργασμική δυσλειτουργία» αναφέρεται συνήθως ως η γυναικεία οργασμική διαταραχή και περιγράφει έναν οργασμό που παρουσιάζει σημαντική καθυστέρηση, είναι σπάνιος, απουσιάζει ή έχει αισθητά μειωμένη ένταση, παρά την κανονική φάση διέγερσης, και συνοδεύεται από κλινικά σημαντική δυσφορία, η οποία διαρκεί τουλάχιστον έξι μήνες και δεν εξηγείται καλύτερα από άλλη πάθηση ή ουσία. Οι κλινικοί γιατροί εξετάζουν επίσης ρητά εάν η διέγερση είναι επαρκής για το άτομο, επειδή τα ερεθίσματα που προκαλούν οργασμό ποικίλλουν ευρέως μεταξύ των γυναικών.

Αυτό έχει σημασία γιατί, στην σκέψη του Wilhelm Reich και σε ένα ευρύτερο ενεργειακό πλαίσιο, η «οργασμική δυσλειτουργία» βρίσκεται πιο κοντά στην αδυναμία να ολοκληρωθεί ο κύκλος της διέγερσης και της απελευθέρωσης, παρά στο στενότερο διαγνωστικό λεξιλόγιο της σύγχρονης ψυχιατρικής. Στο έργο του Reich, ο οργασμός δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως σεξουαλικό γεγονός, αλλά ως ρυθμιστικό βιολογικό φαινόμενο, του οποίου η διαταραχή μπορεί να έχει βαθύτερες ψυχολογικές και κοινωνικές συνέπειες.

Ωστοσο μια σωστή σύνθεση πρέπει να διατηρεί αυτά τα πλαίσια ξεχωριστά:

• Κλινικό πλαίσιο (DSM/σεξουαλική ιατρική): εστίαση στην σεξουαλική λειτουργία, την δυσφορία, το σχεσιακό πλαίσιο, τους ιατρικούς παράγοντες και την διαφορική διάγνωση.
• Πλαίσιο του Ράιχ: εστίαση στην «οργαστική δύναμη», την χρόνια «θωράκιση», το άγχος της ηδονής και ένα μοντέλο παλμών (ένταση – φόρτιση – εκφόρτιση – χαλάρωση).
• Αρχαία/τελετουργικά πλαίσια: εστίαση στην γονιμότητα, την ζωτικότητα, την θεία τάξη, την γενεαλογία, την βασιλεία και την κοσμολογία, όπου η «απόλαυση» συχνά συζητείται μέσω της αναπαραγωγής, της ευημερίας ή του ιερού συμβολισμού και όχι μέσω της σύγχρονης ψυχολογίας.

Το Μοντέλο Παλμού του Ράιχ και η Ιδέα της «Οργαστικής Δύναμης»

Η θεμελιώδης άποψη του Reich είναι ότι αντιμετωπίζει την λίμπιντο ως πραγματική, λειτουργική ενέργεια με τους όρους του, βιολογική ή βιοηλεκτρική και αργότερα «οργονική» και ερμηνεύει την νεύρωση ως κατάσταση συσσωρευμένης διέγερσης και όχι απλώς κατασκευή του μυαλού. Σε μια συνοπτική διατύπωση, η διαδικασία του οργασμού περιγράφεται σε τέσσερις φάσεις: «μηχανική ένταση» – «ηλεκτρικό φορτίο» – «εκφόρτιση» – «μηχανική χαλάρωση».

Στο σύστημα του Ράιχ, το πρόβλημα δεν είναι το «σεξ» ως ηθική κατηγορία, αλλά η διακοπή της ρύθμισης. Η διέγερση αυξάνεται, συναντά την αναστολή (φόβο, ηθική, θωράκιση) και δεν μπορεί να ολοκληρώσει τον κύκλο. Δύο συνδεδεμένες θέσεις στην παράδοση του Ράιχ είναι ιδιαίτερα σχετικές με την «οργασμική δυσλειτουργία»:

1. Η «οργαστική δύναμη» ορίζεται ως η ικανότητα να παραδοθεί κανείς σε ακούσια κορύφωση και έτσι να αποκαταστήσει την ισορροπία· η «οργασμική ανικανότητα» είναι η χρόνια αδυναμία να το πράξει κανείς, με επακόλουθες ψυχολογικές συνέπειες.
2. Ο Ράιχ συνδέει την σεξουαλική αναστολή με την σωματική άμυνα, αυτό που οι μεταγενέστερες ράιχιανικές σχολές συνοψίζουν ως «θωράκιση χαρακτήρα» και «μυϊκή θωράκιση». Στην ίδια επισκόπηση, η μυϊκή θωράκιση περιγράφεται ως χρόνια μοτίβα σύσπασης που αμβλύνουν την ευχαρίστηση και περιορίζουν την ανταπόκριση ολόκληρου του σώματος.

Ο Ράιχ επεξηγεί την λειτουργία του οργασμού διαμορφωμένη από την φυσιολογία. Ο οργασμός δεν είναι απλώς «απελευθέρωση», αλλά ένα ρυθμιστικό αντανακλαστικό. Όταν η ρύθμιση εμποδίζεται, η «ενεργειακή στάση» εκδηλώνεται ως συμπτώματα, με δυσκαμψίες και κοινωνικές προσαρμογές.

Αρχαίες Ιατρικές Συζητήσεις Σχετικά με την Γυναικεία Ηδονή, το «Σπέρμα» και την Ζωτικότητα

Ο πυρήνας του σύγχρονου ισχυρισμού ότι «στην αρχαιότητα ο οργασμός ήταν φάρμακο για τις γυναίκες» συχνά συμπτύσσει ένα περίπλοκο ιστορικό πεδίο στο γεγονός ότι οι παλαιότερες πηγές είναι πιο σύνθετες. Συχνά συζητούν την γυναικεία ηδονή μέσα από το πρόβλημα της σύλληψης, επειδή η εμβρυολογία αποτελούσε κεντρικό πλαίσιο για την κατανόηση της σεξουαλικής ενσάρκωσης.

Ένας χρήσιμος τρόπος χαρτογράφησης της αρχαιότητας είναι η μακροχρόνια ένταση μεταξύ Αριστοτέλη και Γαληνού. Ο Αριστοτέλης συνήθως συνδέεται με την άποψη «ενός σπέρματος», σύμφωνα με την οποία ο άνδρας παρέχει την ενεργή γενετική αρχή και η γυναίκα παρέχει το υλικό (που συχνά περιγράφεται ως εμμηνορροϊκό αίμα), ενώ το γυναικείο «σπέρμα» απορρίπτεται. Ο Γαληνός συνδέεται με μια θεωρία «δύο σπερμάτων», σύμφωνα με την οποία και οι γυναίκες παράγουν σπέρμα, και όπου (σε ορισμένες ερμηνείες) η γυναικεία ηδονή μπορεί να αντιμετωπιστεί ως απόδειξη εκσπερμάτισης και, επομένως, αναπαραγωγικής συμμετοχής.

Μια πρόσφατη ιστορική ανάλυση τονίζει ότι το ζήτημα του «γυναικείου οργασμού» είναι βαθιά συνυφασμένο με μοντέλα ομολογίας, που μαρτυρούν τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι συγγραφείς συνέκριναν τα ανδρικά και τα γυναικεία γεννητικά όργανα και πού εντόπιζαν την γυναικεία ηδονή. Δείχνει ότι οι ιπποκρατικές και γαληνικές παραδόσεις θα μπορούσαν να υποδηλώνουν πολύ διαφορετικές περιγραφές της γυναικείας ηδονής και της σωματικής της θέσης, και σημειώνει επίσης ότι η επιρροή της ιστορίας του Thomas Laqueur για το «ένα φύλο/δύο φύλα» έχει επικριθεί ως υπερβολικά γραμμική και περιορισμένη ως προς τις πηγές.

Υπάρχει επίσης και τεκμηριωμένη αρχαία και μεσαιωνική υποδοχή (που αντλεί από την αρχαιότητα) στην οποία η γυναικεία εκσπερμάτωση ή το γυναικείο «σπέρμα» και η ηδονή αντιμετωπίζονται ως σημαντικά σημάδια στο πλαίσιο της θεωρίας της σύλληψης. Μια μελέτη δηλώνει ρητά ότι η γαληνική θεωρία «υποστήριζε ότι η εκσπερμάτωση ήταν απαραίτητη τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες» και συνδέει την γυναικεία ηδονή με την ενεργοποίηση και την απόδειξη του γυναικείου σπέρματος.

Μια άλλη φιλολογική-ιστορική μελέτη χρησιμοποιεί ένα παράδειγμα από την εβραϊκή αρχαία παραδοχή, εξηγώντας ότι η γυναικεία ηδονή κατά την σεξουαλική επαφή μπορούσε να λειτουργήσει ρητορικά ως δείκτης σύλληψης, επειδή οι ελληνορωμαϊκές θεωρίες συνέδεαν την ηδονή με την γέννηση.

Ακόμη και στην ονειρική ζωή καταγράφεταιαυτό το γεγονός. Αναλύοντας αποσπάσματα από το ιπποκρατικό έργο, τον Αριστοτέλη και τον Γαληνό σχετικά με τα ερωτικά όνειρα των γυναικών και τις νυκτερινές εκσπερματώσεις (ονειρογμό), τα εντάσσει στο πλαίσιο της ιατρικής συλλογιστικής για το γυναικείο σώμα και το «σπέρμα». Πολλοί προ-μοντέρνοι ιατρικοί συγγραφείς αντιμετώπιζαν την γυναικεία σεξουαλική ευχαρίστηση ως φυσιολογικά σχετική, ιδιαίτερα σε σχέση με το «σπέρμα», την διέγερση και την αναπαραγωγική λειτουργία.

Αυτή η άποψη δεν υποστηρίζει αυτόματα τον απλοποιημένο ισχυρισμό ότι «ο οργασμός συνταγογραφούνταν ως συνήθης ιατρική αγωγή» για τις γυναίκες ως αυτόνομη θεραπεία ευεξίας σε όλη την «αρχαιότητα». Τα στοιχεία είναι πιο ανομοιογενή, οι διαφορετικές σχολές διαφωνούσαν, και ένα μεγάλο μέρος της επιχειρηματολογίας επικεντρώνεται στην αναπαραγωγή και όχι στην γυναικεία αυτονομία ή στην σύγχρονη «ευεξία». Τα αρχαία κείμενα δεν περιγράφουν έναν «παράδεισο θετικής στάσης απέναντι στο σεξ», αλλά ένα πεδίο ανταγωνιστικών μοντέλων και μάλιστα μερικά από τα οποία αποδίδουν στην γυναικεία ευχαρίστηση μια εκπληκτική φυσιολογική κεντρικότητα.

Ο Ιερός Γάμος και η Κοσμολογία της Σεξουαλικότητας στην Αρχαία Εγγύς Ανατολή

Εάν τα ιατρικά αρχεία αναφέρονται συχνά στην ευχαρίστηση μέσω της σύλληψης, τα τελετουργικά αρχεία αναφέρονται συχνά στο σεξ μέσω της γονιμότητας, της βασιλείας και της κοσμικής ανανέωσης.

Η έννοια του hieros gamos (κυριολεκτικά «ιερός γάμος») χρησιμοποιείται για να περιγράψει μύθους και τελετουργίες στις οποίες η σεξουαλική ένωση (θεϊκή ή που πραγματοποιείται από εκπροσώπους) πιστεύεται ότι εγγυάται την γονιμότητα της γης, την ευημερία της κοινότητας και την συνέχεια του κόσμου. Μια τυπική αναφορά περιγράφει δομημένα τελετουργικά στοιχεία (πομπή, εξαγνισμός, γλέντι, προετοιμασία του θαλάμου, νυχτερινή ένωση), ενώ σημειώνει επίσης ότι σε ορισμένες παραδόσεις η πράξη είναι κυριολεκτική και σε άλλες συμβολική.

Για τον γυναικείο οργασμό και τις «γυναίκες ως φάρμακο», η πιο σχετική μορφή είναι η Ινάννα (αργότερα και η Ιστάρ σε σχετικές παραδόσεις), των οποίων οι μύθοι και η λατρεία έχουν επανειλημμένα συνδεθεί με μοτίβα ιερού γάμου που περιλαμβάνουν τον σύζυγό της, τον Ντουμούζι. Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα είναι σαφής ότι ο ισχυρισμός για το «τελετουργικό σεξ ως ιστορικό γεγονός» είναι αμφισβητήσιμος. Πολλοί μελετητές υποστηρίζουν πλέον ότι, αν υπήρχε κάποιο τελετουργικό, αυτό μπορεί να περιελάμβανε συμβολική και όχι κυριολεκτική συνουσία, και ότι η «ιερή πορνεία» απορρίπτεται ευρέως ως μια παλαιότερη ερμηνευτική προβολή.

Στις αγροτικές κοσμολογίες της αρχαίας Εγγύς Ανατολής, η σεξουαλικότητα μπορεί να εμφανίζεται ως δημόσια ζωτικότητα και όχι ως ιδιωτική ντροπή, επειδή συνδέεται με τηΝ συγκομιδή, την νομιμότητα και την κοσμική τάξη. Η γυναικεία/θεϊκή αρχή (θεά, ιέρεια ή θηλυκοποιημένη γη) συχνά απεικονίζεται ως η μήτρα μέσω της οποίας η ευημερία «λαμβάνεται» και ανανεώνεται, ωστόσο, η σύγχρονη βεβαιότητα σχετικά με την κυριολεκτική σεξουαλική πράξη περιορίζεται.

Το Fangzhongshu και οι «Τέχνες της Κρεβατοκάμαρας» στην Κινεζική Παράδοση.

Μια σύγχρονη επιστημονική ανασκόπηση περιγράφει το Fangzhongshu ως ένα αρχαίο κινεζικό σώμα σεξουαλικής γνώσης στο πλαίσιο της παραδοσιακής ιατρικής, που καλύπτει έννοιες φυσιολογίας/ψυχολογίας, τεχνικές συμπεριφοράς και θεραπευτικές προσεγγίσεις για την σεξουαλική δυσλειτουργία, αν και συχνά επικεντρώνεται κυρίως στην ανδρική σεξουαλική υγεία. Σημειώνει επίσης ότι αυτές οι παραδόσεις εξελίχθηκαν σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα που ευθυγραμμίζεται (σε σύγχρονο συγκριτικό πλαίσιο) με την καμπύλη διέγερση – πλατό – οργασμός – αποκατάσταση.

Μια σύγχρονη ιστορική κλινικοπολιτισμική μελέτη τοποθετεί περαιτέρω το Fangzhongshu ως έργο που περιέχει συμπεριφορικές θεραπείες για την σεξουαλική δυσλειτουργία (το άρθρο εστιάζει στην πρόωρη εκσπερμάτωση) και τονίζει ότι τμήματα του μοιάζουν με σύγχρονες συμπεριφορικές ή και ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, ενώ απαιτεί επίσης κριτική αξιολόγηση επειδή ορισμένα στοιχεία είναι ξεπερασμένα.

Το Fangzhongshu συνεισφέρει σε ένα κρίσιμο μοτίβο που συναντά και το ερώτημα της σύγχρονης αποσύνδεσης από το σώμα. Την ρύθμιση μέσα από τον ρυθμό, την αναπνοή, την εστίαση και την εναρμόνιση. Δεν μιλά απόλυτα με την σημερινή γλώσσα της νευροεπιστήμης, αλλά επιμένει σε κάτι που παραμένει ουσιαστικό. Πως η ευχαρίστηση δεν είναι η ένταση, αλλά η συμβατότητα, ο συγχρονισμός και η δυνατότητα παραμονής μέσα στην ίδια την εμπειρία.

Η Παράδοση του Κάμα στην Κλασική Ινδία

Το Κάμα Σούτρα συχνά καρικατουρίζεται ως «εγχειρίδιο στάσεων», αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ζωής (dharma/artha/kama) και περιέχει ρητή συζήτηση για την αμοιβαία απόλαυση και την ερωτική δεξιότητα.

Επειδή η ιστορία της μετάφρασης διαμορφώνει τις σύγχρονες ερμηνείες, έχει επίσης σημασία το γεγονός ότι η πιο γνωστή αγγλική απόδοση της βικτοριανής εποχής (από τον Ρίτσαρντ Φράνσις Μπέρτον) επικρίνεται από μεταγενέστερους μελετητές για την παραμόρφωση των γυναικείων φωνών και της δύναμης της γλώσσας συναίνεσης και άρνησης (η σύγχρονη επιστημονική κοινότητα έχει αμφισβητήσει ρητά το πλαίσιο αυτής της μετάφρασης).

Ωστόσο, ακόμη και σε αυτή την παλαιότερη μετάφραση, μπορούμε να διακρίνουμε ότι ο κλασικός λόγος άφηνε περιθώρια για συζήτηση σχετικά με την εκσπερμάτωση και την ικανοποίηση των γυναικών, αλλά και για τον ισχυρισμό ότι οι γυναίκες διαφέρουν ως προς το χρόνο και την ένταση της επιθυμίας. Αυτή είναι μια αντήχηση, σε ένα πολύ διαφορετικό ιδίωμα, της «οργασμικής ικανότητας» ως μεταβλητότητας και όχι ως ελαττώματος. Αυτό που αυτά τα ασιατικά κείμενα μας δείχνουν δεν είναι μια ενιαία δοξασία του «γυναικείου οργασμού ως φαρμάκου», αλλά μάλλον η ιδέα ότι η σεξουαλική ευχαρίστηση μπορεί να αντιμετωπιστεί ως τέχνη της υγείας, παρά απλώς ως ηθική ή ταμπού.

Ο Τετραπλός Παλμός

Ένα ζωντανό σύστημα, όταν είναι υγιές, κινείται σε κύκλους. Συγκεντρώνεται, εντείνεται, απελευθερώνεται και επιστρέφει. Με την συντομογραφία του Ράιχ, η καμπύλη είναι ένας τετραπλός παλμός, «μηχανική ένταση – ηλεκτρικό φορτίο (φόρτιση) – εκφόρτιση -μηχανική χαλάρωση». Επέμενε ότι αυτό δεν ήταν απλώς μια περιγραφή του σεξ, αλλά ένα στοιχείο για τον βαθύτερο ρυθμό της ζωής και για το πώς οι οργανισμοί ρυθμίζουν την πίεση, την αίσθηση και την ζωτικότητα.

Πολύ πριν από την σύγχρονη θεραπεία ή την σύγχρονη αίσθηση της ντροπής, οι πολιτισμοί προσπαθούσαν να ονομάσουν το ίδιο μυστήριο με την δική τους γλώσσα. Κάποιοι μιλούσαν για έμβρυα και «σπόρο», άλλοι για την συγκομιδή και την βασιλεία, άλλοι για την αναπνοή και την αρμονία.

Το Ιατρικό Σώμα και το Ιερό Σώμα

Σε ορισμένα τμήματα της αρχαίας ιατρικής φαντασίας, η γυναικεία ηδονή δεν αντιμετωπιζόταν ως δευτερεύουσας σημασίας. Μπορούσε να αντιμετωπιστεί ως απόδειξη. Ένα σημάδι ότι κάτι πραγματικό είχε συμβεί στο σώμα. Η γαληνική εμβρυολογία, για παράδειγμα, υποστήριζε την ύπαρξη γυναικείου «σπόρου», και μεταγενέστερες περιλήψεις αυτής της παράδοσης συνδέουν ρητά την γυναικεία ηδονή με την εκσπερμάτωση και την συμμετοχή στην αναπαραγωγή. Ακόμη και το “νυχτερινό σώμα”, δηλαδή τα γυναικεία ερωτικά όνειρα, εμφανίζεται σε τεχνικές συζητήσεις σχετικά με την φυσιολογία και τον «σπόρο».

Όμως η αρχαιότητα δεν ήταν ένας ενιαίος, συνεκτικός παράδεισος αποδοχής. Οι ιατρικές σχολές διαφωνούσαν· τα μοντέλα συγκρούονταν· και πολλές ερμηνείες της γυναικείας ηδονής διοχετεύονταν μέσω της αναπαραγωγής, της καταγωγής και των κοσμολογιών που συνέταξαν άνδρες. Και όμως εξακολουθεί να υπάρχει μια βαθιά διαφορά μεταξύ της διαγραφής και της αναγνώρισης. Ακόμη και όταν πλαισιωνόταν από την γονιμότητα, η παλαιότερη καταγραφή συχνά αρνιόταν να προσποιηθεί ότι η γυναικεία ηδονή ήταν μη πραγματική.

Γονιμότητα, Τάξη και Τελετουργία

Στις αγροτικές κοινωνίες, η σεξουαλικότητα συζητιόταν μερικές φορές ανοιχτά, επειδή συνδεόταν με την επιβίωση. Ο «ιερός γάμος» (hieros gamos) περιγράφει μύθους και τελετουργίες στις οποίες η ένωση εγγυάται την γονιμότητα της γης, την κοινοτική ευημερία και την συνέχιση της κοσμικής τάξης.

Όμως η σύγχρονη λαϊκή γραφή συχνά μετατρέπει αυτό το γεγονός σε βεβαιότητα και η επιστημονική έρευνα δεν επιτρέπει αυτή την βεβαιότητα. Όσον αφορά τα μοτίβα του ιερού γάμου της Μεσοποταμίας γύρω από την Ινάννα, πολλοί μελετητές υποστηρίζουν πλέον ότι το τελετουργικό μπορεί να ήταν συμβολικό και όχι κυριολεκτικό, ενώ οι παλαιότερες αφηγήσεις για την «ιερή πορνεία» απορρίπτονται ευρέως.

Η Σύγχρονη Πληγή – Η Αποσύνδεση ως Λειτουργικό Πρόβλημα

Αν η σύγχρονη οργασμική δυσλειτουργία πλαισιωθεί κλινικά, δεν είναι απλώς «απουσία οργασμού», αλλά ένα μοτίβο καθυστέρησης, απουσίας ή μειωμένης έντασης που προκαλεί δυσφορία και επιμένει με την πάροδο του χρόνου, διαμορφωμένο από ιατρικούς, σχεσιακούς, ψυχολογικούς και πολιτισμικούς παράγοντες.

Αν το δούμε μέσα από την γλώσσα του Ράιχ, ο ίδιος πόνος μπορεί να περιγραφεί ως διακοπή της ρύθμισης. Η διέγερση αυξάνεται, συναντά την αναστολή και ο οργανισμός δεν μπορεί να ολοκληρώσει τον παλμό. Και εν τέλει αυτό που μένει είναι ένταση χωρίς επίλυση και φόρτιση χωρίς εκφόρτιση.

Και κάτι που πολλές γυναίκες αναγνωρίζουν πριν μπορέσουν να το εξηγήσουν είναι πως το σώμα μπορεί να είναι παρόν, ενώ το μυαλό τους βρίσκεται αλλού. Η ασφάλεια είναι μια φυσιολογική κατάσταση. Όταν το σύστημα βρίσκεται σε χρόνια άμυνα, η ευχαρίστηση δεν «επιτυγχάνεται». Αντ’ αυτού εμποδίζεται σε όλες τις φυσικές λειτουργίες όπως στην αναπνοή, στην προσοχή και στους μυς.

Οι παλαιότερες μη αβρααμικές σεξολογίες συχνά αντιμετώπιζαν την ευχαρίστηση ως μια πειθαρχία ρυθμού και ρύθμισης. Μια τέχνη ρυθμού, προσοχής και εναρμόνισης, παρά κατάκτησης. Η λογοτεχνία Fangzhongshu, για παράδειγμα, περιγράφεται ως ένα σώμα κειμένων που ενσωμάτωνε την σεξουαλική συμπεριφορά με την διατήρηση της υγείας και προσέφερε ακόμη και θεραπευτικές προσεγγίσεις για τις σεξουαλικές δυσλειτουργίες (αν και με περιορισμούς και μεταγενέστερες εκδοτικές παρεμβάσεις).

Και η κλασική ινδική λογοτεχνία kama τοποθετεί την ερωτική ζωή μέσα σε μια ευρύτερη αρχιτεκτονική της ζωής, ακόμη και αν η σύγχρονη επιστήμη προειδοποιεί ότι η πιο διάσημη βικτοριανή ιστορία της μετάφρασης συχνά παραμόρφωνε τις φωνές των γυναικών. Έτσι, η «ιατρική» εδώ μας δίνει έναν προσανατολισμό προς το σώμα ως ένα ειλικρινές όργανο (όχι μια παράσταση), προς την ηδονή ως ρυθμιστική νοημοσύνη (όχι ως τρόπαιο), προς την αγάπη ως κατάσταση παράδοσης (όχι ως κοινωνική απαίτηση).

Όταν μελετάς τον οργασμό διαχρονικά ανακαλύπτεις μια επαναλαμβανόμενη επιμονή, ότι η ζωτικότητα είναι ρυθμική και ότι ό,τι διακόπτει τον ρυθμό μετατρέπεται σε πόνο. Στο διάγραμμα του Ράιχ είναι ένας διακεκομμένος παλμός. Στην αρχαία εμβρυολογία είναι ένα αμφισβητούμενο σημάδι γέννησης. Στην κοσμολογία του ιερού γάμου είναι μια μεταφορά για την ανανέωση, της οποίας η κυριολεκτική εφαρμογή παραμένει αμφισβητήσιμη. Στις πρώιμες σεξολογίες είναι μια τέχνη εναρμόνισης της διέγερσης με την υγεία και την μακροζωία.

Η Απομάκρυνση από το Σώμα και η Δυσκολία της Πραγματικής Παράδοσης

Εδώ ακριβώς ανοίγει το πιο σύγχρονο και ίσως το πιο ανθρώπινο μέρος του ζητήματος. Ο γυναικείος οργασμός παραμένει ένα από τα πιο παρεξηγημένα σημεία της ανθρώπινης εμπειρίας. Όχι μόνο επειδή για πολλά χρόνια μιλήσαμε γι’ αυτόν με άγνοια, υπεκφυγές ή ακόμη και με αβάσιμες “βεβαιότητες”, αλλά και επειδή πολύ συχνά τον αντιμετωπίσαμε σαν κάτι μηχανικό, σαν μια λειτουργία που απλώς θα έπρεπε να συμβαίνει.

Στην πραγματικότητα, τα πράγματα είναι πιο σύνθετα και πιο ανθρώπινα. Η ανατομία έχει σημασία. Η ψυχολογία επίσης. Το ίδιο και οι πρώιμες εμπειρίες, το συναισθηματικό περιβάλλον, η ποιότητα της επαφής, η αίσθηση ασφάλειας και η δυνατότητα να χαλαρώσει κανείς μέσα στην σχέση. Συνήθως μιλάμε για τον οργασμό σαν να είναι απλώς μια κορύφωση. Σε βαθύτερο επίπεδο, όμως, είναι περισσότερο μια κατάσταση ολοκλήρωσης. Ο οργανισμός αφήνεται να περάσει από την ένταση στην αποφόρτιση και από εκεί στην χαλάρωση.

Η σκέψη του Reich παραμένει χρήσιμη ακριβώς επειδή φωτίζει αυτήν την δυσκολία. Δείχνει πώς το σώμα μπορεί να μάθει να συγκρατείται, να αναστέλλεται και τελικά να μην αφήνεται ολοκληρωμένα στην εμπειρία. Και συνήθως αυτό δεν αρχίζει στην ενήλικη ζωή. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, όταν ο συναισθηματικός κόσμος δεν έχει διαμορφωθεί με επάρκεια, όταν η τρυφερότητα δεν βιώνεται καθαρά και όταν το φλερτ δεν αναγνωρίζεται ως φυσική γλώσσα προσέγγισης, αλλά αντικαθίσταται από αμηχανία, άμυνα ή κάποιον ρόλο. Κάπου εκεί η σεξουαλική ζωή γίνεται εύκολα μηχανιστική. Υπάρχει πράξη, υπάρχει διέγερση, υπάρχει ένταση, αλλά δεν υπάρχει πάντα πραγματική συνάντηση. Δύο άνθρωποι μπορεί να έρχονται πολύ κοντά σωματικά και παρ’ όλα αυτά να μην αγγίζονται ουσιαστικά. Μπορεί να υπάρχει επαφή, αλλά όχι εκείνη η εσωτερική συγχρονία που επιτρέπει στο σώμα να χαλαρώσει και να παραδοθεί.

Για πολλές γυναίκες αυτό βιώνεται ως απογοήτευση, αλλά και σαν μια αδιόρατη διάψευση, σαν κάτι που υποσχόταν πληρότητα να καταλήγει τελικά ρηχό, σύντομο ή και κάπως ξένο. Και όταν αυτό επαναλαμβάνεται, δεν οδηγεί πάντα σε συνειδητή αμφισβήτηση· πολλές φορές γίνεται μια βαθιά προσαρμογή, σχεδόν αθόρυβη, που εγκαθίσταται μέσα στον άνθρωπο πριν ακόμη προλάβει να την ονομάσει. Από εκεί και πέρα εμφανίζονται και οι μορφές συγκάλυψης. Η προσποίηση, η συναισθηματική απόσυρση, η προσαρμογή σε μια σχέση που διατηρείται λειτουργικά, ενώ εσωτερικά κάτι ουσιαστικό μένει ανολοκλήρωτο. Και αυτή η συνθήκη δεν αφορά μόνο τις γυναίκες. Αφορά και τους άνδρες, οι οποίοι πολύ συχνά συγχέουν την εκτόνωση με την ολοκλήρωση. Η εκσπερμάτιση δεν ταυτίζεται πάντοτε με μια βαθιά οργασμική εμπειρία. Μπορεί να υπάρξει ως μηχανική ανακούφιση, χωρίς συνολική συμμετοχή του σώματος και χωρίς αληθινή εσωτερική παράδοση.

Έτσι διαμορφώνεται σταδιακά μια ολόκληρη κουλτούρα γύρω από την σεξουαλικότητα, όπου η ένταση μπερδεύεται με το βάθος και η διέγερση με την αληθινή εμπειρία.

Ο οργασμός, τελικά, δεν είναι κατόρθωμα, ούτε απόδειξη αξίας, ούτε μια διαδικασία που μπορεί κανείς να εκτελέσει «σωστά». Προκύπτει όταν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες, όπως σχέση, αίσθηση ασφάλειας, ρυθμός και ουσιαστική επαφή με το σώμα. Και όταν αυτά λείπουν, δεν σημαίνει ότι ο οργανισμός αποτυγχάνει. Πολύ συχνά σημαίνει ότι προστατεύεται με τον μόνο τρόπο που έχει μάθει.

Γι’ αυτό και το ζήτημα δεν λύνεται με περισσότερη πίεση, ούτε μόνο με περισσότερη τεχνική. Αυτό που χρειάζεται πρώτα είναι μια επιστροφή στην αίσθηση, στην αναπνοή και στην ικανότητα να μένει κανείς παρών χωρίς να συγκρατείται, χωρίς να παίζει κάποιον ρόλο και χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει να αποδείξει κάτι. Εκεί αρχίζει να αλλάζει πραγματικά η εμπειρία, γιατί το σώμα βρίσκει σταδιακά τον χώρο να χαλαρώσει και να πάψει να αμύνεται.

Ίσως, λοιπόν, η βαθύτερη πληγή της σύγχρονης γυναίκας να μην είναι απλώς η απουσία της ηδονής, αλλά να είναι η μακρά εκπαίδευση μακριά από το ίδιο της το σώμα. Και ίσως η αρχή της θεραπείας να βρίσκεται ακριβώς στο αντίθετο. Δηλαδή στην αργή και σωστή επιστροφή σε αυτό που το σώμα γνωρίζει πριν ακόμη προλάβει ο νους να το εξηγήσει.

Οι Έλληνες δεν άλλαξαν ποτέ;

Από τον Σόλωνα και τον Θουκυδίδη μέχρι τα πολιτικά τζάκια και τον σύγχρονο διχασμό

Υπάρχει μια φράση που ακούγεται συχνά στην Ελλάδα, σχεδόν σαν πικρό λαϊκό αξίωμα: «Τίποτα δεν αλλάζει σε αυτόν τον τόπο».

 
Άλλοτε λέγεται με οργή, άλλοτε με απογοήτευση και άλλοτε με εκείνη τη μοιρολατρική ειρωνεία που χαρακτηρίζει διαχρονικά τον ελληνικό ψυχισμό.

 
Κι όμως, όσο απλουστευτική κι αν ακούγεται, δύσκολα μπορεί κανείς να αγνοήσει τους ιστορικούς παραλληλισμούς ανάμεσα στον αρχαίο και τον σύγχρονο ελληνικό κόσμο.

Οι έριδες, οι πολιτικές φατρίες, οι προσωπικές δυναστείες, οι εξοστρακισμοί, η δημαγωγία, η ταχεία αποκαθήλωση και η εξίσου γρήγορη αποκατάσταση προσώπων στην εξουσία. Όλα αυτά δεν είναι μόνο φαινόμενα της νεότερης Ελλάδος. Είναι μοτίβα που διατρέχουν ολόκληρη την ελληνική ιστορία ήδη από την αρχαιότητα.

Από τους Αλκμεωνίδες και τους Πεισιστρατίδες έως τα σύγχρονα πολιτικά τζάκια, από τις φατριαστικές συγκρούσεις των πόλεων-κρατών έως τον σημερινό κομματικό φανατισμό, μοιάζει σαν ο ελληνικός δημόσιος βίος να κινείται διαρκώς μέσα στον ίδιο ιστορικό κύκλο.

Ο αρχαίος νομοθέτης Σόλων είχε αντιληφθεί ήδη από τον 6ο αιώνα π.κ.ε. ότι οι κοινωνίες διαλύονται όταν η εξουσία και ο πλούτος συγκεντρώνονται στα χέρια λίγων.

 
Η Αθήνα της εποχής του ευρίσκετο στο χείλος της εσωτερικής κατάρρευσης.

Οι φτωχοί βυθίζονταν στα χρέη, οι ισχυροί λυμαίνονταν τη γη και η κοινωνική οργή απειλούσε να οδηγήσει σε εμφύλια σύγκρουση. Οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα δεν ήταν μια ιδεαλιστική πράξη δικαιοσύνης. Ήταν μία προσπάθεια να σωθεί η πόλη από τον ίδιο της τον εαυτό.

Πόσο διαφορετική είναι άραγε η σύγχρονη Ελλάδα;

Η αίσθηση ότι οι ισχυροί παραμένουν διαχρονικά απρόσβλητοι, ότι η εξουσία ανακυκλώνεται ανάμεσα σε οικογένειες και πολιτικά δίκτυα, ότι το κράτος λειτουργεί συχνά ως λάφυρο και όχι ως κοινό αγαθό, δημιουργεί την εντύπωση μιας ιστορικής συνέχειας που ξεπερνά τις εποχές. Οι μορφές αλλάζουν, όχι όμως πάντα και οι μηχανισμοί.

Ο Πεισίστρατος πιθανότατα θα αναγνώριζε εύκολα τη σημερινή σχέση του ελληνικού λαού με την εξουσία.

 
Η πολιτική στην Ελλάδα υπήρξε ανέκαθεν βαθιά προσωποκεντρική. Οι πολίτες συχνά δεν εμπιστεύονταν θεσμούς αλλά πρόσωπα. Ηγέτες που εμφανίζονταν ως προστάτες του λαού αποκτούσαν σχεδόν πατρική σχέση με τους πολίτες, ακόμη κι όταν συγκέντρωναν υπερβολική δύναμη.

 
Αυτό το φαινόμενο δεν ανήκει αποκλειστικά στην αρχαιότητα ούτε αποκλειστικά στην Ελλάδα. Ωστόσο, στον ελληνικό χώρο φαίνεται να έχει μια αξιοσημείωτη διάρκεια.

Ίσως επειδή η ελληνική κοινωνία, από τα χρόνια των πόλεων-κρατών μέχρι σήμερα, λειτουργεί περισσότερο με όρους προσωπικών σχέσεων, δικτύων, συγγενειών και συναισθηματικών ταυτίσεων παρά με ψυχρή θεσμική εμπιστοσύνη. Γι’ αυτό και η πολιτική αντιπαράθεση μετατρέπεται τόσο εύκολα σε ηθικό πόλεμο, σε προσωπική έχθρα, σε σχεδόν οικογενειακή βεντέτα.

Ο Σωκράτης θα ήταν πιθανώς αμείλικτος απέναντι σε αυτή τη συλλογική συμπεριφορά. Δεν εμπιστευόταν τη δύναμη του πλήθους όταν αυτό λειτουργούσε χωρίς παιδεία και αυτογνωσία.

 
Πίστευε ότι οι άνθρωποι παρασύρονται εύκολα από ρήτορες, συνθήματα, φόβους και πάθη. Αν έβλεπε τον σημερινό δημόσιο διάλογο —τη φανατική υπεράσπιση κομμάτων, τη δαιμονοποίηση αντιπάλων, την επιφανειακή πολιτική συζήτηση των τηλεοπτικών παραθύρων και των κοινωνικών δικτύων— πιθανότατα θα έβλεπε απλώς μια νέα μορφή της αρχαίας αγοράς, όπου ο θόρυβος υπερισχύει της σκέψης.

Ακόμη πιο απαισιόδοξος θα ήταν ίσως ο Πλάτων. Στην Πολιτεία περιγράφει πώς οι δημοκρατίες μπορούν να εκφυλιστούν όταν οι πολίτες αρχίσουν να προτιμούν την ευχαρίστηση αντί της ευθύνης και τα εύκολα λόγια αντί της δύσκολης αλήθειας.

 
Για τον Πλάτωνα, η πολιτική παρακμή ξεκινά όταν η κοινωνία παύει να τιμά τη γνώση και ανταμείβει κυρίως τη δημαγωγία.

Δεν είναι δύσκολο να βρει κανείς αναλογίες με τη σημερινή εποχή. Πολιτικοί αποθεώνονται και καταστρέφονται με τρομακτική ταχύτητα. Πρόσωπα που κάποτε λοιδορήθηκαν επιστρέφουν αργότερα θριαμβευτικά στην εξουσία. Ο λαός ξεχνά εύκολα εκείνους που τον απογοήτευσαν και συχνά επαναλαμβάνει τις ίδιες επιλογές, όχι επειδή αγνοεί την ιστορία, αλλά επειδή ελπίζει διαρκώς ότι αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι διαφορετικά.

Αυτό ακριβώς είχε παρατηρήσει και ο Θουκυδίδης.

 
Στην περιγραφή της στάσης στην Κέρκυρα, κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου, καταγράφει κάτι βαθιά ανθρώπινο και ταυτόχρονα τρομακτικά σύγχρονο. Όταν οι πολιτικές παρατάξεις μετατρέπονται σε φανατικές φυλές, τότε οι λέξεις αλλάζουν σημασία, η λογική παραμερίζεται και το μίσος γίνεται σημαντικότερο από την αλήθεια. Ο αντίπαλος δεν θεωρείται απλώς πολιτικά λανθασμένος· θεωρείται εχθρός που πρέπει να εξοντωθεί ηθικά.

Αυτή η εμφυλιοπολεμική νοοτροπία δεν εξαφανίστηκε ποτέ πλήρως από τον ελληνικό κόσμο. Επανεμφανίστηκε στη βυζαντινή εποχή, στην Επανάσταση του 1821, στον Εθνικό Διχασμό, στον Εμφύλιο και, με πιο ήπιες μορφές, συνεχίζει να υπάρχει ακόμη και σήμερα στον τρόπο που διεξάγεται η πολιτική αντιπαράθεση.

Κι όμως, η ελληνική ιστορία δεν είναι μόνο μια ιστορία διχασμού, διαφθοράς και επανάληψης λαθών. Αν ήταν μόνο αυτό, δεν θα είχε γεννήσει ούτε φιλοσοφία, ούτε δημοκρατία, ούτε τέχνη, ούτε επιστήμη. Η ίδια κοινωνία που παρήγαγε δημαγωγούς παρήγαγε και τον Σωκράτη.

Η ίδια πόλη που εξόριζε πολιτικούς αντιπάλους δημιούργησε και τον Παρθενώνα. Η ίδια Ελλάδα που βυθιζόταν σε εμφύλιες συγκρούσεις κατόρθωνε ταυτόχρονα στιγμές εκπληκτικής πνευματικής ακμής.

Ο Περικλής πιθανότατα θα θύμιζε ότι οι κοινωνίες μεγαλουργούν όταν οι πολίτες συμμετέχουν ενεργά στα κοινά και δεν παραδίδονται στην αδιαφορία.

 
Στον Επιτάφιο παρουσιάζει μια Αθήνα όπου η ιδιότητα του πολίτη δεν είναι παθητική κατάσταση αλλά καθημερινή ευθύνη. Ίσως η βαθύτερη κρίση της σύγχρονης Ελλάδος να μην είναι μόνον οικονομική ή πολιτική, αλλά κρίση εμπιστοσύνης, παιδείας και συλλογικής αυτοσυνείδησης.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν οι Έλληνες «είναι ίδιοι» εδώ και χιλιάδες χρόνια.

 
Σε έναν βαθμό, η ανθρώπινη φύση αλλάζει πολύ αργά και ορισμένα μοτίβα επαναλαμβάνονται διαχρονικά.

 
Η εξουσία, η φιλοδοξία, η δημαγωγία, ο φόβος και ο φανατισμός δεν είναι αποκλειστικά ελληνικά χαρακτηριστικά. Είναι ανθρώπινα χαρακτηριστικά.

Το πραγματικά κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο: μπορεί μια κοινωνία να γνωρίζει τις αδυναμίες της χωρίς να παραδίδεται σε αυτές;

 
Μπορεί να κοιτάζει κατάματα την ιστορία της χωρίς να τη μετατρέπει σε πεπρωμένο;

Ο Θουκυδίδης ίσως θα απαντούσε απαισιόδοξα, πιστεύοντας ότι η ανθρώπινη φύση επαναλαμβάνει αδιάκοπα τα ίδια λάθη.

 
Ο Σωκράτης όμως θα επέμενε ότι ο άνθρωπος μπορεί να καλλιεργηθεί μέσω της γνώσης και της αυτογνωσίας.

 
Και ίσως εκεί να βρίσκεται η μεγαλύτερη μάχη του ελληνισμού διαχρονικά. Ανάμεσα στη μοιρολατρική επανάληψη και στη συνειδητή υπέρβαση του ίδιου του εαυτού του.

Επιστήμονας της NASA υποστηρίζει ότι μια μυστηριώδης «πέμπτη δύναμη» ίσως κρύβεται στο ηλιακό μας σύστημα

Οι επιστήμονες είναι αντιμέτωποι με ένα κοσμικό μυστήριο: γιατί το Σύμπαν συμπεριφέρεται διαφορετικά σε μαζικές κλίμακες σε σύγκριση με το δικό μας ηλιακό σύστημα; Ενώ οι μακρινοί γαλαξίες αποκαλύπτουν σαφή σημάδια ότι κάτι παραβιάζει τους κανόνες της βαρύτητας —κάτι που συχνά αποδίδεται στη σκοτεινή ενέργεια ή σε μια κρυφή “πέμπτη δύναμη”— οτιδήποτε βρίσκεται κοντά μας φαίνεται να ακολουθεί τέλεια τους κανόνες του Αϊνστάιν.

Το παράδοξο της βαρύτητας: Γιατί ο Αϊνστάιν “νικάει” στη γειτονιά μας;

Η επιστήμη προοδεύει προτείνοντας ιδέες και στη συνέχεια προσπαθώντας να αποδείξει ότι είναι λανθασμένες. Η διαδικασία αυτή, γίνεται ιδιαίτερα προκλητική όταν ασχολούμαστε με το Σύμπαν στις μεγαλύτερες κλίμακές του.

Η σκοτεινή ενέργεια και η σκοτεινή ύλη είναι από τις πιο δύσκολες έννοιες προς έλεγχο. Οι παρατηρήσεις σε τεράστιες περιοχές του διαστήματος υποδηλώνουν σαφώς ότι κάτι επηρεάζει τη βαρύτητα με τρόπους που η θεωρία του Αϊνστάιν δεν εξηγεί πλήρως. Κι όμως, μέσα στο δικό μας ηλιακό σύστημα, τα πάντα φαίνεται να συμπεριφέρονται ακριβώς όπως αναμένεται.

Μια νέα μελέτη του Slava Turyshev, φυσικού στο Εργαστήριο Αεριοπροώθησης (JPL) της NASA, διερευνά πώς οι ερευνητές θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν αυτή την αναντιστοιχία.

Η εργασία του υποδηλώνει ότι το κλειδί μπορεί να βρίσκεται στην εξαιρετική ακρίβεια και στην επιλεκτικότητα του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζονται τα πειράματα για την αναζήτηση σημαδιών της σκοτεινής ενέργειας και της σκοτεινής ύλης πιο κοντά στο “σπίτι” μας.

Η «μεγάλη αποσύνδεση» ανάμεσα στην Κοσμική και την Τοπική Φυσική

Στο επίκεντρο του προβλήματος βρίσκεται αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν “Μεγάλη Αποσύνδεση“. Οι νόμοι της φυσικής φαίνεται να λειτουργούν διαφορετικά ανάλογα με την κλίμακα που παρατηρούμε. Σε περιοχές με πολύ λίγη ύλη (δηλαδή χωρίς βαρυτική δύναμη), οι επιδράσεις που συνδέονται με τη σκοτεινή ενέργεια ή την τροποποιημένη βαρύτητα γίνονται πολύ πιο αισθητές.

Αντίθετα, σε πυκνά περιβάλλοντα γεμάτα ύλη και ισχυρή βαρύτητα, αυτά τα ίδια φαινόμενα φαίνονται να εξαφανίζονται, τουλάχιστον με βάση τα τρέχοντα όργανα μέτρησης. Εντός του ηλιακού συστήματος, τα πάντα ευθυγραμμίζονται με την παραδοσιακή φυσική. Οι πλανήτες ακολουθούν τις αναμενόμενες τροχιές τους.

Οι μετρήσεις του χωροχρόνου γύρω από τον Ήλιο, συμπεριλαμβανομένων των δεδομένων από σήματα διαστημικών σκαφών, ταυτίζονται με ακρίβεια με τις προβλέψεις. Κάθε εξερευνητικό σκάφος που αποστέλλεται μέσω του ηλιακού συστήματος συμπεριφέρεται σαν να λειτουργεί μόνο η συμβατική βαρύτητα. Δεν υπάρχουν σαφή σημάδια για οτιδήποτε ασυνήθιστο.

Ισχυρές Αποδείξεις από το Μακρινό Σύμπαν

Η κατάσταση αλλάζει δραματικά όταν κοιτάζουμε πολύ πέρα από τη δική μας γειτονιά. Στην κλίμακα των γαλαξιών και πέρα από αυτήν, το Σύμπαν φαίνεται να διαστέλλεται. Ενώ οι επιστήμονες συνεχίζουν να συζητούν για τον ακριβή ρυθμό αυτής της διαστολής, υπάρχουν ισχυρές αποδείξεις ότι κάτι επηρεάζει τη βαρύτητα ή τον χωροχρόνο με τρόπους που δεν αποτυπώνονται πλήρως από τις τρέχουσες θεωρίες.

Προς το παρόν, η σκοτεινή ενέργεια αποτελεί την καλύτερη εξήγηση για αυτή τη συμπεριφορά, παρόλο που η πραγματική της φύση παραμένει άγνωστη.

Φαινόμενα «θωράκισης» και η κρυφή «πέμπτη δύναμη»

Μία πιθανή εξήγηση περιλαμβάνει ένα φαινόμενο γνωστό ως “θωράκιση” (screening). Σύμφωνα με αυτή την ιδέα, ό,τι προκαλεί την αναντιστοιχία αλλάζει τον τρόπο που συμπεριφέρεται ανάλογα με το περιβάλλον. Καθώς η πυκνότητα αυξάνεται, οι επιδράσεις του γίνονται πιο αδύναμες ή πιο δύσκολο να ανιχνευθούν. Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι μοντέλων θωράκισης. Ο πρώτος ονομάζεται μοντέλο “χαμαιλέοντας” (chameleon model).

Σε αυτό το σενάριο, μια υποθετική πέμπτη δύναμη της φύσης (εκτός από τη βαρύτητα, τον ηλεκτρομαγνητισμό και τις δύο πυρηνικές δυνάμεις) προσαρμόζει την ισχύ της με βάση την ποσότητα της κοντινής ύλης. Σε περιοχές χαμηλής πυκνότητας, γίνεται ισχυρή και παράγει αποτελέσματα που σχετίζονται με τη σκοτεινή ενέργεια.

Σε πυκνές περιοχές, εξασθενεί τόσο πολύ που τα τρέχοντα όργανα δεν μπορούν να την ανιχνεύσουν, παρόλο που εξακολουθεί να υπάρχει. Γύρω από αντικείμενα όπως ο Ήλιος, μπορεί να εμφανίζεται μόνο σε ένα λεπτό εξωτερικό στρώμα, αλλά θεωρητικά θα μπορούσε ακόμα να μετρηθεί εκεί.

Θωράκιση Vainshtein και κατασταλμένες δυνάμεις

Μια άλλη εξήγηση είναι το μοντέλο θωράκισης Vainshtein. Εδώ, η ίδια η δύναμη δεν αλλάζει. Αντίθετα, η περιβάλλουσα βαρύτητα καταστέλλει αποτελεσματικά την επιρροή της, κάνοντάς την να φαίνεται ασθενής.

Το μοντέλο εισάγει την έννοια της “Ακτίνας Vainshtein“, η οποία ορίζει την απόσταση όπου η δύναμη ανακτά την κανονική της ισχύ. Για τον Ήλιο, η ακτίνα αυτή εκτιμάται ότι εκτείνεται σε περίπου 400 έτη φωτός.

Αυτή η περιοχή περιλαμβάνει πολλά άστρα, πράγμα που σημαίνει ότι η δύναμη θα παρέμενε κατασταλμένη πολύ πέρα από το ηλιακό σύστημα, ακόμη και σε μεγάλα τμήματα του γαλαξία.

Γιατί ίσως χρειαστούν νέες αποστολές στο ηλιακό σύστημα

Και τα δύο μοντέλα θωράκισης θα μπορούσαν να αφήσουν ανεπαίσθητα ίχνη σε παρατηρήσεις μεγάλης κλίμακας που συλλέγονται από αποστολές όπως το Euclid και το Όργανο Φασματοσκοπίας Σκοτεινής Ενέργειας (DESI).

Ωστόσο, αυτές οι έρευνες επικεντρώνονται σε μακρινούς γαλαξίες και δεν μπορούν να αποκαλύψουν άμεσα πώς συμπεριφέρονται τέτοιες δυνάμεις εντός του ηλιακού συστήματος. Για να ελεγχθούν αυτές οι ιδέες σε τοπικό επίπεδο, οι επιστήμονες θα χρειαζόταν μια ειδική αποστολή, σχεδιασμένη αποκλειστικά για αυτόν τον σκοπό.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι οι ερευνητές θα χρειαζόταν μια θεωρία που να επιδέχεται διάψευση, η οποία να προβλέπει τι ακριβώς θα έπρεπε να ανιχνεύσει μια τέτοια αποστολή.

Η σημασία των ελέγξιμων προβλέψεων

Ο Δρ. Turyshev τονίζει ότι χωρίς μια σαφή, ελέγξιμη πρόβλεψη, είναι απίθανο επιπλέον πειράματα στο ηλιακό σύστημα να αποδώσουν νέα αποτελέσματα. Μέχρι στιγμής, οι παρατηρήσεις επιβεβαιώνουν σταθερά τη γενική σχετικότητα.

Η συνέχιση παρόμοιων πειραμάτων χωρίς νέα θεωρητική καθοδήγηση ενδέχεται να μην προσφέρει χρήσιμες γνώσεις. Ωστόσο, εάν οι επιστήμονες μπορέσουν να χρησιμοποιήσουν δεδομένα από μεγάλες κοσμολογικές έρευνες για να αναπτύξουν ακριβείς υποθέσεις που εφαρμόζονται στο ηλιακό σύστημα, τότε καθίσταται δυνατός ο σχεδιασμός στοχευμένων πειραμάτων για τον έλεγχό τους.

Κοιτάζοντας μπροστά: Κατασκευάζοντας Καλύτερα Όργανα

Ίσως χρειαστεί χρόνος για να αναπτυχθούν όργανα αρκετά ευαίσθητα ώστε να ανιχνεύσουν αυτές τις ανεπαίσθητες επιδράσεις. Στο μεταξύ, η σταδιακή πρόοδος θα είναι σημαντική, με αποστολές που θα εστιάζουν στη βελτίωση των δυνατοτήτων μέτρησης βήμα προς βήμα.

Εάν προκύψει μια σαφώς καθορισμένη και ελέγξιμη πρόβλεψη από τα τρέχοντα δεδομένα, και εάν μπορεί ρεαλιστικά να κατασκευαστεί ένα πείραμα για τον έλεγχό της, η αξιοποίηση αυτής της ευκαιρίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια σημαντική επιστημονική τομή.

Μια τέτοια ανακάλυψη έχει τη δυνατότητα να αναδιαμορφώσει την κατανόησή μας για τη βαρύτητα, τη σκοτεινή ενέργεια και τη θεμελιώδη λειτουργία του Σύμπαντος.

ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ

ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ
Του Νεοκλέους ο Φρεάρριος (524-459 π. Χ.)

Η μεγαλύτερη στρατιωτική ιδιοφυΐα της αρχαιότητας

Μεγάλος Αθηναίος πολιτικός, στρατηγός και ναύαρχος.
Πήρε μέρος στη μάχη του Μαραθώνα (490 π.Χ.), όπου δοξάστηκε ο Μιλτιάδης.
Τόσο πολύ δε, του στοίχισε αυτό, που τριγυρνούσε άυπνος τις νύχτες, λέγοντας σ’ αυτούς που τον ρωτούσαν για την αιτία της αϋπνίας του...

Ουκ έά με καθεύδειν το του Μιλτιάδου τρόπαιον...
Δεν μ’ αφήνει να κοιμηθώ η δόξα του Μιλιτιάδη.

Η ακμή και η γιγάντωση του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, με αιχμή του δόρατος την ΑΘΗΝΑΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, δεν θα είχε επιτευχτεί, τουλάχιστον στον βαθμό της πλήρωσής του, χωρίς την συμβολή του.

Ο πατέρας του, Νεοκλής, ανήκε στο αρχαίο αττικό γένος των Λυκομιδών, και ήταν Φρεάρριος καταγόμενος από τη Λεωντίδα φυλή, ο οποίος όμως δεν είχε παντρευτεί Αθηναία και γι’ αυτό το λόγο σύμφωνα με τους ισχύοντες νόμους δεν είχε τις προϋποθέσεις του τέλειου πολίτη, αφού η μητέρα του Αβρότονον ήταν ξένη από τη Θράκη.

Υπερτερούσε μακράν από τους συνομηλίκους του σε οξύνοια, πνευματική διαύγεια, ταχύτητα σκέψης και ευστροφία που εξέφραζε τις κρίσεις του.

Ο Θεμιστοκλής είναι αυτός που γκρέμισε τα παγιωμένα τείχη αντιλήψεων της σχέσεως καταγωγής- προσόντων.

Αυτός ο <μισοαθηναίος> και <μισοέλληνας> λοιπόν όπως άκουσε πολλές φορές στην παιδική του ηλικία να τον ψέγονται, απέδειξε περίτρανα την γελοιότητα των απόψεων περί πνευματικής κυριαρχίας των αριστοκρατικών ανώτερων τάξεων, αποδεικνύοντας στις πράξεις ότι τα πλούσια χαρίσματα δε κάνουν διακρίσεις.

Ήταν ο πρώτος από τους Αθηναίους πολιτικούς που κατάλαβε ότι το μέλλον της Αθήνας εξαρτάται από το ναυτικό.

Μετά τη μάχη των Θερμοπυλών και την ήττα των Σπαρτιατών από τους Πέρσες, ο Θεμιστοκλής διέβλεψε ότι το πιο κατάλληλο σημείο των ελληνικών θαλασσών για μία αναμέτρηση με τον περσικό στόλο ήταν η Σαλαμίνα.

Στο στρατιωτικό συμβούλιο οι σύμμαχοι διαφώνησαν με την άποψή του. Ο στρατηγός των Κορινθίων Αδείμαντος απείλησε τον Θεμιστοκλή με αποχώρηση και ο στρατηγός των Λακεδαινονίων και αρχιστράτηγος Ευρυβιάδης ύψωσε το μπαστούνι του, για να τον χτυπήσει, οπότε ο Θεμιστοκλής. ατάραχος αποκρίθηκε...

Πάταξον μεν, άκουσον δε και εξακολούθησε να υποστηρίζει με θέρμη την άποψή του.

Τελικά εφαρμόστηκε το σχέδιο του Θεμιστοκλή, ο οποίος με τον τρόπο αυτό έγινε αίτιος της μεγάλης νίκης των Ελλήνων.

Το σχέδιο του και η ΝΑΥΜΑΧΙΑ της ΣΑΛΑΜΙΝΑΣ

Ο Θεμιστοκλής μηχανεύτηκε ένα σχέδιο.

Έστειλε κρυφά στο εχθρικό στρατόπεδο τον παιδαγωγό των παιδιών του Σίκινο, ο οποίος ήξερε την περσική γλώσσα να αναγγείλει στους Πέρσες στρατηγούς ότι οι Έλληνες που ήταν στη Σαλαμίνα σκοπεύουν να φύγουν κρυφά κατά τη διάρκεια της νύχτας και ότι ο περσικός στόλος έπρεπε αμέσως να τους περικυκλώσει και να τους επιτεθεί για να τους καταστρέψει.

Η μόνη ναύαρχος που συμβούλευσε τον Πέρση Βασιλιά να μην δώσει μάχη στη θάλασσα ήταν η ΑΡΤΕΜΙΣΙΑ, βασίλισσα της Αλικαρνασσού που ήταν υποτελές στους Πέρσες λέγοντάς τον...

Οι άνδρες των Ελλήνων είναι ανώτεροι από τους δικούς μας στην θάλασσα, όπως οι άνδρες είναι ανώτεροι των γυναικών. Ποιο λόγο έχεις να αντιμετωπίσεις τους Έλληνες στη θάλασσα, όπου η νίκη σου δεν είναι σίγουρη; Δεν κατέλαβες την Αθήνα, η οποία ήταν στόχος της εκστρατείας; Δεν κατέλαβες την υπόλοιπη Ελλάδα; Κανένας δεν σε εμποδίζει...

Η Αρτεμισία έκλεισε την ομιλία της με τα εξής λόγια...
Οι καλοί άνδρες έχουν συνήθως κακούς δούλους, ενώ οι κακοί άνδρες έχουν καλούς δούλους. Εσύ, ως ο πιο άριστος άνδρας στον κόσμο έχεις κακούς δούλους. Κανένας από αυτούς που λένε ότι είναι σύμμαχοι, δεν θα μας ωφελήσει...

Ο Ξέρξης την άκουσε, αλλά επέλεξε τη ναυμαχία...

Οι Πέρσες λοιπόν έπεσαν στην παγίδα και ξεκίνησαν για το στενό της Σαλαμίνας.
Ο στόλος τους που είχε 1.207 πλοία, μπήκε στο στενό της Σαλαμίνας με προπορευόμενα τα Φοινικικά πλοία.

Ο Ελληνικός στόλος παρατάχθηκε απέναντί τους με 366 πλοία, από τα οποία αντηχούσε ο παιάνας...

Ίτε παίδες Ελλήνων ίτε, ελευθερούτε πατρίδ', ελευθερούτε δε παίδας, γυναίκας, θεών τε πατρώων έδη, θήκας τε προγόνων, νυν υπέρ πάντων αγών...

Ο Ευρυβιάδης έδωσε με τη σάλπιγγα το σήμα για την επίθεση.
Ο Θεμιστοκλής κατόρθωσε να χωρίσει στα δύο το δεξιό και ισχυρότερο μέρος από την παράταξη των Φοινίκων. Επακολούθησε η καταδίωξη και η καταστροφή του περσικού στόλου, που την παρακολουθούσε εξαγριωμένος και αγανακτώντας ο Ξέρξης, καθισμένος σ' ένα θρόνο στο όρος Αιγάλεω.

Ο περσικός στόλος έπαθε πανωλεθρία.

Οι Έλληνες έμειναν κύριοι του πεδίου της μάχης και έχασαν μόνο 40 τριήρεις ενώ καταστράφηκαν 200 περσικές τριήρεις.

Προς το τέλος της σύγκρουσης, μάλιστα, ο Αριστείδης με Αθηναίους οπλίτες αποβιβάστηκε στη νήσο Ψυττάλεια, στα ανατολικά του όρμου, και εξόντωσε την επίλεκτη περσική φρουρά που ήταν εκεί εγκατεστημένη.

Το αποτέλεσμα της ναυμαχίας ανάγκασαν τον Ξέρξη να επιστρέψει στην Ασία. Πολλοί επιφανείς Πέρσες έχασαν τη ζωή τους, μεταξύ των οποίων και ο αδερφός του στρατηγός Αριαβίγνης.

Οι Πέρσες, με αρχηγό τον Μαρδόνιο, έμειναν για έναν μόλις ακόμη χρόνο στην Ελλάδα και κατόπιν έφυγαν οριστικά μετά τη βαριά ήττα τους, από τον ενωμένο ελληνικό στρατό του Σπαρτιάτη στρατηγού ΠΑΥΣΑΝΙΑ το 479 π.Χ., στην μάχη των Πλαταιών.

Μετά την απαλλαγή από τον περσικό κίνδυνο ο Θεμιστοκλής εισηγήθηκε την οχύρωση της Αθήνας, επειδή φοβόταν την αντιζηλία των Σπαρτιατών, το οποίο κατόρθωσε, παρά τη λυσσώδη αντίδραση της Σπάρτης.

Οι αλλεπάλληλες επιτυχίες του μεγάλωσαν τη φήμη του σ’ ολόκληρη την Ελλάδα, ενώ οι συμπατριώτες του τον ανακήρυξαν ΣΩΤΗΡΑ της ΠΑΤΡΙΔΑΣ.

Τη φήμη όμως αυτή και τη δόξα του Θεμιστοκλή δεν άργησαν να υποσκάψουν οι πολιτικοί του αντίπαλοι, οι οποίοι στο έργο τους αυτό βρήκαν θερμούς υποστηρικτές τους Σπαρτιάτες.

Τον διέβαλαν λοιπόν και τελικά κατόρθωσαν να τον εξορίσουν.

Έφυγε τότε για το Άργος και μετά από πολλές περιπλανήσεις, έφτασε στα Σούσα και κατέφυγε κοντά στον Αρταξέρξη, ο οποίος τον περιέβαλε με μεγάλες τιμές και του παραχώρησε ορισμένες πόλεις στη Μαγνησία, για να συντηρείται με τους φόρους που θα εισέπραττε από αυτές.

Η παράδοση αναφέρει ότι όταν επαναστάτησε η Αίγυπτος ο Αρταξέρξης ζήτησε τη συνδρομή του στην καταστολή της επανάστασης, αλλά ο Θεμιστοκλής αρνήθηκε να στραφεί ενάντια στα Ελληνικά συμφέροντα και από την άλλη δεν ήθελε να δείξει αχαριστία στο βασιλιά της Περσίας.
Έτσι προτίμησε προτίμησε να αυτοκτονήσει πίνοντας δηλητήριο, παρά να στραφεί εναντίον της πατρίδας του.

Στη Μαγνησία υπήρχε μνημείο και ανδριάντας του Θεμιστοκλή, από όπου οι φίλοι του μετέφεραν κρυφά τα οστά του και τα έθαψαν στην Αθήνα.

Στο Εθνικό Μουσείο της Αθήνας σώζεται ακόμα και σήμερα ένα από τα όστρακα του εξοστρακισμού του.

Πάνω σ’ αυτό διαβάζουμε...

ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ ΦΡΕΑΡΡΙΟΣ.

Υπάρχει, για να θυμίζει πόσο δίκιο είχε ο πατέρας του, όταν τον συμβούλευε να αποφύγει τον πολιτικό στίβο, δείχνοντάς του τις τραβηγμένες στην ακτή παλιές και εγκαταλελειμμένες τριήρεις, λέγοντάς του...

Έτσι συμπεριφέρεται ο λαός στους πολιτικούς άνδρες , όταν δεν τους χρειάζεται πια...