Κυριακή 3 Μαΐου 2026

Πώς το παιδικό τραύμα μπορεί να οδηγήσει σε ανάπτυξη της δημιουργικότητας

Η εικόνα του καλλιτέχνη ή στοχαστή που έχει διαμορφωθεί μέσα από ένα τραυματικό ή ταραχώδες παιδικό περιβάλλον είναι διαδεδομένη – σχεδόν στερεοτυπική. Νέα ψυχολογική μελέτη έρχεται να επιβεβαιώσει αυτή τη διαίσθηση, τεκμηριώνοντας ότι οι δημιουργικοί άνθρωποι είναι πράγματι πιο πιθανό να έχουν μεγαλώσει σε περιβάλλοντα που χαρακτηρίζονταν από συναισθηματική αστάθεια, δυσκολίες ή και διαλυμένες οικογενειακές δομές. Το σημαντικότερο: δεν πρόκειται για απλή σύμπτωση, αλλά για μια ψυχοκοινωνική δυναμική με ενδογενή σύνδεση.

Η μελέτη και τα πορίσματα

Σύμφωνα με την έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts, τα άτομα με υψηλές επιδόσεις στη δημιουργική σκέψη ανέφεραν σε σημαντικά υψηλότερο ποσοστό ότι μεγάλωσαν σε οικογένειες με συγκρούσεις, απορριπτική ή ασυνεπή γονεϊκή συμπεριφορά και περιορισμένη συναισθηματική υποστήριξη. Η ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Νεμπράσκα ανέλυσε δεδομένα από δείγμα εκατοντάδων ενηλίκων, διερευνώντας τη σχέση μεταξύ δημιουργικής ικανότητας, ψυχολογικής προσαρμοστικότητας και παιδικών εμπειριών.

Το βασικό εύρημα είναι ότι οι άνθρωποι που αντιμετώπισαν συναισθηματική ή οικογενειακή ανασφάλεια κατά την παιδική ηλικία ανέπτυξαν συχνότερα μηχανισμούς εσωτερικής επεξεργασίας, φαντασίας και συμβολικής έκφρασης – χαρακτηριστικά που ταυτίζονται με τη δημιουργικότητα.

Ερμηνεύοντας τη σχέση – Τραύμα και φαντασία

Η σύνδεση μεταξύ τραύματος και δημιουργικότητας δεν είναι νέα στην ψυχολογία. Από τον Freud έως τον Winnicott, η δημιουργική έκφραση έχει θεωρηθεί τρόπος επεξεργασίας ψυχικών συγκρούσεων και επαναδιατύπωσης εμπειριών. Αυτή η μελέτη, όμως, πάει ένα βήμα παραπέρα. Η δημιουργικότητα δεν αποτελεί απλώς έναν αμυντικό μηχανισμό, αλλά έναν τρόπο αναδιοργάνωσης της εσωτερικής εμπειρίας σε συμβολικό επίπεδο.

Πολλά από τα άτομα που συμμετείχαν ανέφεραν ότι ανέπτυξαν την ικανότητα να “δραπετεύουν” μέσω της φαντασίας, να δημιουργούν εναλλακτικούς κόσμους ή να αναπτύσσουν τρόπους σκέψης έξω από τα στενά όρια της καθημερινής εμπειρίας. Αυτό, με τη σειρά του, ενίσχυσε τη γνωστική τους ευελιξία και την ικανότητα για πρωτότυπη σκέψη.

Δημιουργικότητα, ανθεκτικότητα και ταυτότητα

Η μελέτη καταγράφει επίσης μια εντυπωσιακή συσχέτιση ανάμεσα στη δημιουργικότητα και την ψυχική ανθεκτικότητα. Άτομα που μεγάλωσαν σε μη ιδανικές συνθήκες φαίνεται να έχουν αναπτύξει ισχυρότερη ικανότητα προσαρμογής σε αντιξοότητες, κάτι που ενισχύει τη γνωστική τους ευκαμψία και τους επιτρέπει να βλέπουν προβλήματα από νέες οπτικές γωνίες. Αυτό το στοιχείο είναι κρίσιμο για την καινοτομία, την εφευρετικότητα και τη δημιουργία πολιτισμικής αξίας.

Η δημιουργικότητα λειτουργεί ως μέσο επαναπροσδιορισμού της ταυτότητας. Επιτρέπει στο άτομο να μετασχηματίζει το τραύμα του σε αφήγηση, έκφραση ή δημιουργικό έργο. Η τέχνη, η γραφή, η μουσική ή ακόμη και η επιστημονική αναζήτηση γίνονται χώροι ενδυνάμωσης.

Όχι ρομαντικοποίηση του τραύματος

Οι συγγραφείς της μελέτης επισημαίνουν ωστόσο ότι δεν πρέπει να ρομαντικοποιείται η παιδική κακοποίηση ή η οικογενειακή δυσλειτουργία. Το τραύμα δεν είναι προϋπόθεση δημιουργικότητας, ούτε η δημιουργικότητα επαρκεί για να αντισταθμίσει το ψυχικό κόστος που επιφέρει. Αντιθέτως, η μελέτη καλεί για μεγαλύτερη κατανόηση του ρόλου που παίζουν οι πρώιμες εμπειρίες στη διαμόρφωση ψυχολογικών εργαλείων και δημιουργικών δυνατοτήτων – και, συνεπώς, για ενίσχυση της υποστήριξης σε άτομα με δύσκολες αναμνήσεις ζωής.

Η δημιουργικότητα είναι συχνά το αποτέλεσμα ενός εσωτερικού διαλόγου με το παρελθόν – ιδίως όταν αυτό είναι πολύπλοκο ή τραυματικό. Η νέα μελέτη προσφέρει μια περισσότερο σύνθετη κατανόηση της σχέσης μεταξύ δυσκολιών της παιδικής ηλικίας και δημιουργικής ανάπτυξης, τονίζοντας ότι το ανθρώπινο πνεύμα έχει τη δυνατότητα όχι μόνο να επιβιώσει αλλά και να ανθίσει μέσα από την επεξεργασία του πόνου.

Εξάρτηση, ανεξαρτησία και η τρίτη επιλογή στις σχέσεις που δεν μας έμαθε κανείς

Το πώς αντιμετωπίζουμε την ανεξαρτησία στις σχέσεις κι όχι μόνο, είναι δεδομένο. Η ικανότητα του ατόμου να στέκεται μόνο του, να μη χρειάζεται τους άλλους και να διατηρεί πλήρη αυτονομία θεωρείται ένδειξη ωριμότητας. Η εξάρτηση από την άλλη, αντιμετωπίζεται αρνητικά, ως ένδειξη αδυναμίας ή έλλειψης αυτονομίας. Ωστόσο, αυτός ο διαχωρισμός αποδεικνύεται περιοριστικός όταν προσπαθούμε να κατανοήσουμε τις ανθρώπινες σχέσεις.

Μια τρίτη έννοια που πρέπει να δούμε όταν μιλάμε για σχέσεις είναι η αλληλεξάρτηση. Δεν πρόκειται για έναν συμβιβασμό μεταξύ των δύο άκρων, αλλά για ένα διαφορετικό μοντέλο. Στην αλληλεξάρτηση, τα άτομα διατηρούν την αυτονομία τους, αλλά ταυτόχρονα αναγνωρίζουν τη σημασία της σύνδεσης. Δεν χάνουν τον εαυτό τους μέσα στη σχέση, ούτε όμως προσπαθούν να υπάρξουν ανεξάρτητα από αυτήν. Η έννοια αυτή, προτείνει έναν τρόπο κατανόησης των σχέσεων που αντανακλά καλύτερα την ανθρώπινη φύση.

Πέρα από την εξάρτηση και την ανεξαρτησία

Για να κατανοήσουμε την αλληλεξάρτηση, χρειάζεται να εξετάσουμε τα δύο άκρα που την περιβάλλουν. Η εξάρτηση χαρακτηρίζεται από την υπερβολική ανάγκη για τον άλλον. Το άτομο αντλεί την αξία και την ασφάλειά του αποκλειστικά μέσα από τη σχέση. Αντίθετα, η ανεξαρτησία δίνει έμφαση στην αυτονομία, συχνά μέχρι το σημείο αποφυγής της συναισθηματικής εμπλοκής.

Και οι δύο αυτές καταστάσεις μπορούν να είναι λειτουργικές σε συγκεκριμένα πλαίσια, αλλά παρουσιάζουν περιορισμούς. Η εξάρτηση περιορίζει την αυτονομία, ενώ η υπερβολική ανεξαρτησία περιορίζει τη σύνδεση. Η αλληλεξάρτηση προτείνει μια διαφορετική ισορροπία – τη δυνατότητα να είμαστε αυτόνομοι και συνδεδεμένοι ταυτόχρονα.

Η ψυχολογική βάση της αλληλεξάρτησης

Από αναπτυξιακή σκοπιά, ο άνθρωπος δεν είναι ούτε πλήρως ανεξάρτητος ούτε πλήρως εξαρτημένος. Από τη βρεφική ηλικία, η επιβίωση και η ψυχολογική ανάπτυξη βασίζονται στη σχέση με τους άλλους. Ωστόσο, αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία δεν είναι μόνο η ύπαρξη σχέσεων, αλλά κι η ποιότητά τους.

Η θεωρία του δεσμού (attachment theory) δείχνει ότι τα άτομα που έχουν βιώσει σταθερές και αξιόπιστες σχέσεις τείνουν να αναπτύσσουν μια εσωτερική αίσθηση ασφάλειας, που επιτρέπει την εξερεύνηση του κόσμου χωρίς υπερβολικό φόβο. Με άλλα λόγια, η αυτονομία αναπτύσσεται μέσα από τη σύνδεση.

Αντίθετα, όταν οι σχέσεις είναι ασταθείς ή απρόβλεπτες, το άτομο μπορεί να κινηθεί προς δύο κατευθύνσεις: είτε προς την υπερβολική εξάρτηση, αναζητώντας συνεχώς επιβεβαίωση, είτε προς την αποφυγή, περιορίζοντας τη συναισθηματική εμπλοκή για να προστατευτεί. Και οι δύο αυτές στρατηγικές αποτελούν προσαρμογές.

Η αλληλεξάρτηση, σε αυτό το πλαίσιο, είναι ένδειξη ότι το άτομο έχει αναπτύξει την ικανότητα να αντέχει τόσο την εγγύτητα όσο και την αυτονομία. Πρόκειται για μια ισορροπία που βασίζεται στην εμπιστοσύνη προς τον άλλον και προς τον εαυτό.

Τα χαρακτηριστικά της αλληλεξαρτώμενης σχέσης

Η αλληλεξάρτηση εκδηλώνεται μέσα από συγκεκριμένα μοτίβα που δεν είναι πάντα προφανή, αλλά διαμορφώνουν τη δυναμική της σχέσης σε βάθος.

1. Διατήρηση της ατομικής ταυτότητας

Σε μια αλληλεξαρτώμενη σχέση, τα άτομα δεν εγκαταλείπουν τις προσωπικές τους αξίες, στόχους ή ενδιαφέροντα. Αντίθετα, η σχέση λειτουργεί ως πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτά μπορούν να εξελιχθούν. Η ταυτότητα δεν διαλύεται μέσα στη σχέση, αλλά εμπλουτίζεται. Αυτό σημαίνει ότι η εγγύτητα δεν βιώνεται ως απειλή για την αυτονομία, αλλά ως συνθήκη που την υποστηρίζει.

2. Αμοιβαία υποστήριξη χωρίς απώλεια αυτονομίας

Η υποστήριξη σε μια τέτοια σχέση δεν είναι μονόπλευρη ούτε εξαρτητική. Τα άτομα μπορούν να ζητούν βοήθεια χωρίς να αισθάνονται ότι χάνουν την ανεξαρτησία τους, και να προσφέρουν χωρίς να αισθάνονται ότι επιβαρύνονται. Αυτή η ισορροπία απαιτεί σαφή όρια και κατανόηση ότι η ευθύνη για τη ζωή του καθενός παραμένει προσωπική.

3. Ανοιχτή και ειλικρινής επικοινωνία

Η επικοινωνία δεν περιορίζεται στην ανταλλαγή πληροφοριών, αλλά περιλαμβάνει την έκφραση αναγκών, φόβων και προσδοκιών. Αυτό προϋποθέτει ένα περιβάλλον όπου η ειλικρίνεια δεν οδηγεί σε σύγκρουση ή απόρριψη, αλλά σε κατανόηση. Η επικοινωνία λειτουργεί έτσι ως μηχανισμός ρύθμισης της σχέσης.

4. Ικανότητα διαχείρισης συγκρούσεων

Οι συγκρούσεις αποτελούν αναπόφευκτο στοιχείο κάθε σχέσης. Σε μια αλληλεξαρτώμενη σχέση, η σύγκρουση αντιμετωπίζεται ως ευκαιρία κατανόησης και προσαρμογής. Τα άτομα μπορούν να διαφωνούν χωρίς να απειλείται η συνοχή της σχέσης.

5. Συναισθηματική ασφάλεια

Η συναισθηματική ασφάλεια επιτρέπει στα άτομα να εκφράζονται χωρίς φόβο απόρριψης. Αυτό δεν σημαίνει απουσία δυσκολιών, αλλά παρουσία εμπιστοσύνης. Η ασφάλεια αυτή αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία μπορεί να αναπτυχθεί τόσο η εγγύτητα όσο και η ανεξαρτησία.

Η κοινωνική διάσταση: η παρεξήγηση της ανεξαρτησίας

Η σύγχρονη κουλτούρα προβάλλει την ανεξαρτησία ως ιδανικό, συχνά με τρόπο που αγνοεί την ανθρώπινη κοινωνική φύση. Η επιτυχία συνδέεται με την αυτάρκεια, ενώ η ανάγκη για άλλους μπορεί να ερμηνευτεί ως αδυναμία. Αυτή η αντίληψη, αν και ενισχύει την ατομική πρωτοβουλία, δημιουργεί μια στρεβλή εικόνα των σχέσεων.

Η πραγματικότητα είναι ότι η πλήρης ανεξαρτησία αποτελεί περισσότερο ιδεολογική κατασκευή παρά βιώσιμη κατάσταση. Οι άνθρωποι λειτουργούν μέσα σε δίκτυα σχέσεων, τόσο σε πρακτικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο. Η αποφυγή της εξάρτησης μπορεί να οδηγήσει σε απομόνωση, ενώ η υπερβολική έμφαση στην αυτονομία μπορεί να περιορίσει την ικανότητα σύνδεσης.

Η αλληλεξάρτηση έρχεται να διορθώσει αυτή την παρεξήγηση. Δεν αρνείται την αξία της αυτονομίας, αλλά την εντάσσει σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Η ανάγκη για τους άλλους δεν είναι αδυναμία αλλά στοιχείο της ανθρώπινης φύσης, ενώ η ικανότητα να συνδεόμαστε χωρίς να χανόμαστε αποτελεί ρεαλιστικό δείκτη ωριμότητας.

Η δυναμική της ισορροπίας

Η αλληλεξάρτηση είναι μια δυναμική διαδικασία. Η ισορροπία μεταξύ αυτονομίας και σύνδεσης μεταβάλλεται ανάλογα με τις συνθήκες, τις ανάγκες και τις φάσεις της ζωής. Σε περιόδους πίεσης, η ανάγκη για υποστήριξη μπορεί να αυξηθεί. Σε περιόδους ανάπτυξης, η ανάγκη για αυτονομία μπορεί να γίνει πιο έντονη.

Αυτό σημαίνει ότι η αλληλεξάρτηση απαιτεί ευελιξία. Τα άτομα χρειάζεται να προσαρμόζονται χωρίς να χάνουν τον πυρήνα της σχέσης, γιατί η προσαρμοστικότητα αποτελεί βασικό στοιχείο της βιωσιμότητας.

Παράλληλα, η ισορροπία αυτή προϋποθέτει αυτογνωσία. Χωρίς κατανόηση των προσωπικών αναγκών, η σχέση μπορεί εύκολα να μετατοπιστεί προς την εξάρτηση ή την αποφυγή.

Η έννοια της αλληλεξάρτησης μας καλεί να επαναπροσδιορίσουμε τις σχέσεις όχι ως πεδίο απώλειας ή αυτονομίας, αλλά ως χώρο συνύπαρξης. Δεν χρειάζεται να επιλέξουμε μεταξύ του «εγώ» και του «εμείς». Η πρόκληση είναι να τα συνδυάσουμε

Το φιλοσοφικό μήνυμα της Αργοναυτικής Εκστρατείας

Το φιλοσοφικό μήνυμα της Αργοναυτικής Εκστρατείας είναι βαθιά συμβολικό και αφορά την αναζήτηση της γνώσης, της αρετής και της υπέρβασης του ανθρώπου μέσα από τη συλλογική προσπάθεια και την προσωπική δοκιμασία.

1. Η αναζήτηση του Αγαθού

Η εκστρατεία για το χρυσόμαλλο δέρας δεν είναι απλώς ένα ταξίδι για πλούτο ή δόξα· είναι αναζήτηση του ανώτερου σκοπού.
Το δέρας συμβολίζει το ιδανικό, το τέλειο αγαθό που ο άνθρωπος επιδιώκει μέσα από κόπο και γνώση.
Όπως ο Σωκράτης αναζητά την αλήθεια, έτσι και οι Αργοναύτες αναζητούν το υπέρτατο αγαθό.

2. Η συλλογική αρετή

Η Αργοναυτική Εκστρατεία είναι πράξη συνεργασίας.
Κανείς δεν μπορεί να φτάσει μόνος του στο τέλος — η επιτυχία είναι αποτέλεσμα συλλογικής σοφίας, θάρρους και αλληλεγγύης.
Ο Ιάσονας δεν είναι απλώς αρχηγός· είναι συντονιστής αρετών: η δύναμη του Ηρακλή, η σοφία του Ορφέα, η διορατικότητα της Μήδειας.
Αυτό εκφράζει την ιδέα ότι η αρετή είναι κοινωνική, όχι ατομική.

3. Η δοκιμασία και η αυτογνωσία

Το ταξίδι των Αργοναυτών είναι πορεία αυτογνωσίας.
Κάθε εμπόδιο — οι Συμπληγάδες Πέτρες, οι Σειρήνες, οι δράκοι — είναι σύμβολα εσωτερικών φόβων και ηθικών διλημμάτων.
Η υπέρβασή τους σημαίνει νίκη του πνεύματος πάνω στην ύλη, της λογικής πάνω στο πάθος.

4. Η τόλμη ως αρχή της πράξης

Όπως είπε ο Δημόκριτος, «Τόλμα πρήξιος αρχή».
Η Αργοναυτική Εκστρατεία αρχίζει με τόλμη — την απόφαση να φύγουν για το άγνωστο.
Η τόλμη είναι η κινητήρια δύναμη της ανθρώπινης εξέλιξης, ενώ η τύχη (ή η μοίρα) καθορίζει το τέλος.
Η φιλοσοφία του μύθου δείχνει ότι ο άνθρωπος πρέπει να δράσει, ακόμη κι αν δεν ελέγχει το αποτέλεσμα.

5. Το μήνυμα για τον άνθρωπο

Η Αργοναυτική Εκστρατεία διδάσκει ότι:
Η γνώση και η αρετή είναι ο αληθινός θησαυρός.
Η συνεργασία είναι η βάση της προόδου.
Η τόλμη είναι η αρχή κάθε δημιουργίας.
Η αυτογνωσία είναι το τέλος κάθε φιλοσοφικού ταξιδιού.

Η Ανακάλυψη της Ουτοπίας και η Αυτοαναίρεσή Της

«O Μορ πρέπει να ιδωθεί σαν ο τελευταίος των παλιών, παρά σαν ο πρώτος των νέων» -William Morris

Η παρουσίαση μιας ρεαλιστικής απεικόνισης ενός ιδεατού κόσμου από τον Τόμας Μορ, δημιούργησε ένα καινούργιο λογοτεχνικό είδος, την «ουτοπία». Αντλώντας ιδανικά από την Πολιτεία του Πλάτωνα αλλά και από τον Χριστιανισμό, φαντάστηκε, το 1516, ένα ιδανικό πολίτευμα, σε μια μακρινή, ανεξερεύνητη χώρα, την Ουτοπία, μια χώρα/νησί που δεν υπάρχει (ου-τόπος). Περιγράφει αυτήν την πολιτεία μέσα από τα λόγια κάποιου (ανύπαρκτου) Υθλόδαιου (κάτοικος της Ουτοπίας και ταξιδευτής), τις μαρτυρίες του οποίου παραθέτει σε μορφή διαλόγου μεταξύ αυτού και του Μόρους, που είναι μάλλον το alter ego του συγγραφέα. Οι θέσεις του Υθλόδαιου είναι έτσι διατυπωμένες ώστε να έρχονται σε άμεση αντιπαράθεση με τη σύγχρονη αγγλική κοινωνία του 16ου αιώνα.

Στο κείμενο περιγράφεται μια σειρά από δραστηριότητες και αντιλήψεις μιας δημοκρατικής κοινωνίας, με πρώτη-πρώτη την αντιμετώπιση του εγκλήματος και κατά συνέπεια το πρόβλημα της απόδοσης δικαιοσύνης. Ο Υθλόδαιος λέει πως η καταδίκη σε θάνατο για κλέφτες είναι ενάντια στη δικαιοσύνη, γιατί είναι πολύ σκληρή σαν τιμωρία σε σχέση με το αδίκημα, και δεν λειτουργεί αποτρεπτικά για μελλοντικά αδικήματα. Αντιθέτως, αποτελεί κίνητρο για χειρότερα εγκλήματα, αφού κάποιος που έχει κλέψει, έχει συμφέρον να προχωρήσει στη δολοφονία του θύματός του, ώστε να μην υπάρξουν μάρτυρες της κλοπής. Η τιμωρία θα είναι η ίδια έτσι κι αλλιώς. Η καταδίκη σε θάνατο φαίνεται να εξυπηρετεί μόνο το αίσθημα εκδίκησης των αδικημένων, χωρίς να προβλέπεται το συνολικό καλό. Είναι σαν τους δασκάλους που χτυπάνε τους μαθητές τους με περισσότερο ζήλο από ό,τι τους διδάσκουν.

Περαιτέρω, εφόσον η κλοπή δεν συνοδεύεται από βία, οι κλέφτες δεν πρέπει καν να φυλακίζονται, αλλά να εξαναγκάζονται σε εργασία δημόσιων έργων και κατά τα άλλα να ζουν ελεύθεροι. Και αφού το έργο τους θα ωφελεί την κοινωνία θα φροντίζεται να τρέφονται σε ικανοποιητικό βαθμό. Αυτό δεν πρέπει να μας κάνει τόσο μεγάλη έκπληξη, αφού η εργασία ούτως ή άλλως είναι μια μορφή δουλείας έτσι όπως θεσμοθετείται στις υπόλοιπες χώρες, και η εργασία στην οποία θα εξαναγκάζονταν οι κλέφτες θα ήταν σκληρή. Η μόνη ουσιαστική τιμωρία σε τέτοιου είδους αδικήματα στην Ουτοπία φαίνεται να είναι το αίσθημα ντροπής που τους επιβάλλεται από τους υπόλοιπους, καθώς δεν συγχωρείται το να έχει μεγαλώσει κάποιος σε μια ιδανική χώρα με όλες τις ανέσεις και τις ευκαιρίες που θα μπορούσε να ζητήσει και να καταλήγει σε τέτοιες ανήθικες πράξεις.

Οι δικηγόροι είναι περιττοί στην Ουτοπία (ο Μορ ο ίδιος ήταν δικηγόρος), αφού οι νόμοι είναι ελάχιστοι και γραμμένοι απλά για να τους καταλαβαίνουν όλοι και να μπορούν να εκπροσωπήσουν τον εαυτό τους σε μια δίκη, όπου καλούνται να εξηγήσουν την υπόθεσή τους στον δικαστή, όπως θα την εξηγούσαν στον δικηγόρο τους. Γιατί να υπάρχει ένας ενδιάμεσος που συχνά σκοπό έχει να θολώνει την υπόθεση και να χρησιμοποιεί παραθυράκια του νόμου προς το συμφέρον του εκάστοτε πελάτη; Οι πιο πολλοί νόμοι εξάλλου είναι γραμμένοι από πλούσιους, για να προστατευθεί η δικιά τους περιουσία και όχι τα συμφέροντα του κοινού (μπορούμε να προσθέσουμε εδώ ότι οι νόμοι γράφονται και από δικηγόρους που επίτηδες τους κάνουν πολύπλοκους και δυσνόητους για να είναι η εργασία τους ακόμα πιο αναγκαία). Οι σύγχρονες κοινωνίες, λέει ο Υθλόδαιος, είναι μια συνομωσία των πλουσίων ενάντια στους φτωχούς.

Στην Ουτοπία η εργασία διαρκεί 6 ώρες την ημέρα, 3 το πρωί και 3 το απόγευμα. Οι υπόλοιπες ώρες χρησιμεύουν για την αύξηση των γνώσεων και παρακολούθηση δημόσιων διαλέξεων. Αυτές οι ώρες είναι αρκετές για να παράγονται σε αφθονία όσα αγαθά χρειάζεται κάποιος για μια καλή ζωή, δεδομένου ότι στην Ουτοπία εργάζεται όποιος μπορεί να εργαστεί, και δεν υπάρχουν τεμπέληδες. Αυτό θα το καταλάβουμε αν παρατηρήσουμε πόσοι άνεργοι υπάρχουν συνήθως σε μια κοινωνία. Οι γυναίκες δε δούλευαν την εποχή του Μορ (άρα το 50% του πληθυσμού δε δούλευε), και αν υπολογίσουμε τους πλούσιους, που δεν εργάζονται, και τους υπηρέτες τους, αλλά και τους παπάδες και αυτούς που παριστάνοντας τους ανήμπορους ζητιανεύουν (σε αντίθεση με τους πραγματικά ανήμπορους) θα διαπιστώσουμε ότι στην πραγματικότητα μόνο ένα μικρό μέρος του πληθυσμού εργάζεται σκληρά και οι υπόλοιποι καρπώνονται τα αγαθά των κόπων τους.

Τα πολύχρωμα ρούχα και τα αστραφτερά κοσμήματα δεν χαίρουν εκτίμησης από τους Ουτοπιανούς. Γιατί να εντυπωσιαστούν από τη λάμψη μιας πέτρας, όταν είναι σε θέση να κοιτάξουν τα αστέρια του ουρανού; Γιατί να παρασυρθούν στην ανόητη σκέψη ότι είναι καλύτεροι από κάποιον που φοράει ρούχα κατώτερης ποιότητας; Μόνο τα παιδιά φορούν κοσμήματα, αλλά μόλις μεγαλώσουν τα παρατάνε με τον ίδιο τρόπο που παρατάνε τα παιχνίδια τους, σαν κάτι άχρηστο, σαν μια ανώριμη ενασχόληση.

«Σταματήστε», συνεχίζει ο Υθλόδαιος, «τους πλούσιους από το να μπλοκάρουν τις αγορές και να ιδρύουν μονοπώλια. Περιορίστε την ανεργία, αναζωογονήστε τη γεωργία για να υπάρχουν δουλειές.» Μέχρι να γίνουν αυτά δεν έχουμε το δικαίωμα να μιλάμε για απονομή δικαιοσύνης και να τιμωρούμε τους κλέφτες, αφού οι συνθήκες τους εξαναγκάζουν να κλέψουν. Δεν μπορούμε να τιμωρούμε κάποιον που από μικρό παιδί ήταν προορισμένος να εγκληματήσει εξαιτίας της δικιάς μας ανικανότητας να οργανώσουμε μια δίκαιη κοινωνία. Δημιουργούμε τους κλέφτες και μετά τους τιμωρούμε επειδή κλέβουν!

Αντί ένας βασιλιάς να προσπαθεί να επεκτείνει την κυριαρχία του σε μεγαλύτερες περιοχές, καλύτερα να προσπαθεί να φροντίσει τους υπηκόους που ήδη ανήκουν στην επικράτειά του. Μεγαλύτερες περιοχές σημαίνει περισσότερους υπηκόους και μεγαλύτερη δυσκολία στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που ήδη υπάρχουν και θα αυξηθούν λόγω της εδαφικής επέκτασης. Δεν υπάρχει μεγαλειότητα στο να κυβερνάς πολλούς ζητιάνους – η αληθινή μεγαλειότητα συνίσταται στο να κυβερνάς πλούσιους. «Να προτιμάς να κυβερνάς τους πλούσιους, παρά να είσαι πλούσιος». Η Ουτοπία δεν έχει επεκτατικές βλέψεις, η γη δεν θεωρείται σαν περιουσία, αλλά σαν πόρος, σαν το έδαφος που υπάρχει διαθέσιμο για καλλιέργεια.

Ο Υθλόδαιος υποστηρίζει ότι δεν θα υπάρξει πραγματική δικαιοσύνη και ευημερία όσο ισχύει η ατομική ιδιοκτησία και κάθε τι το κρίνουμε με μέτρο το χρήμα. Στην Ουτοπία δεν κυκλοφορεί χρήμα, αφού αυτό είναι το αίτιο διαφθοράς, κλοπής, δωροδοκίας και φτώχειας. Όσο υπάρχει ιδιοκτησία και χρήμα, η συντριπτική πλειοψηφία θα ζει κάτω από το βάρος της φτώχειας, της τυραννίας και της μιζέριας. Μπορούν να υπάρξουν ελαφρύνσεις, όπως επιβολή ανώτατου ορίου στον πλούτο των πολιτών, αλλά δεν υπάρχει ελπίδα θεραπείας του προβλήματος της φτώχειας και της καταπίεσης για όσο χρονικό διάστημα θα εξακολουθεί να υφίσταται ατομική ιδιοκτησία.

Τα αγαθά είναι υπεραρκετά και διανέμονται δωρεάν σε όσους υπακούν στους νόμους και τους ηθικούς κανόνες της χώρας. Κάθε πολίτης έχει δικαίωμα να ζητήσει από την πολιτεία οποιοδήποτε αγαθό θεωρεί ο ίδιος ότι χρειάζεται, και η πολιτεία θα του το δώσει χωρίς αντάλλαγμα, χρηματικό ή σε είδος. Δεν υπάρχει ανάγκη πληρωμής αφού όλα τα αγαθά είναι σε αφθονία, και δεν υπάρχει κίνδυνος ο καθένας να επιχειρήσει συγκέντρωση αγαθών ή πλούτου αφού ξέρει πως ό,τι και να χρειαστεί, αρκεί να το ζητήσει και θα το έχει. Ακόμα και για φαγητό, όλοι πηγαίνουν και τρώνε σε κοινοτικά μαγειρεία και κανένας δεν χρειάζεται να μαγειρεύει σπίτι του αφού και άχρηστο έξοδο είναι και χρονοβόρο.

Η εκπαίδευση είναι διαθέσιμη δωρεάν σε όλους, και τα νοσοκομεία είναι τεράστια «σαν πόλεις».

Ο Τόμας Μορ μας δείχνει στο κείμενό του μια κοινωνία ιδανική, ή μάλλον εξιδανικευμένη. Δύσκολα μπορούμε να φανταστούμε την Ουτοπία σαν μια ρεαλιστική περιγραφή χώρας, ακόμα κι αν λάβουμε υπόψη μας τον Υθλόδαιο στην αφήγησή του για τον ιδρυτή της, «Ούτοπο», τον βασιλιά που ίδρυσε τη χώρα με απέραντη σοφία, για τον οποίο φυσικά δεν δίνονται περαιτέρω πληροφορίες. Μερικές πτυχές της υποδομής της χώρας φαντάζουν λες και εμφανίστηκαν ουρανοκατέβατες, και το κείμενο, μετά βίας 100 σελίδες, δεν προσφέρει απαντήσεις. Δωρεάν εκπαίδευση, δωρεάν φαγητό, τέσσερα τεράστια νοσοκομεία σε κάθε πόλη, απουσία γραφειοκρατίας, σοφοί πολίτες, ελάχιστη εγκληματικότητα, μηδενική φτώχεια και άφθονα αγαθά για όλους; Πώς πρέπει να υποθέσουμε ότι κατακτήθηκαν όλα αυτά τα προνόμια;

Σκόρπια στο κείμενο ο Υθλόδαιος αναφέρει την ύπαρξη δούλων («αυτοί κάνουν όλες τις δύσκολες και βρώμικες δουλειές»), αλλά ακόμα κι αυτοί δεν είναι όπως τους ξέρουμε στις δυτικές κοινωνίες. Οι δούλοι τους δεν είναι ούτε αιχμάλωτοι πολέμου ούτε δούλοι εκ γενετής ούτε αγορασμένοι από δουλεμπόρους άλλων χωρών. Είναι κατάδικοι Ουτοπιανοί (ή άλλων χωρών που τους αγοράζουν φθηνά), οι οποίοι εργάζονται σε σκληρές εργασίες. Είναι επίσης ξένοι εργάτες που εθελοντικά μετακομίζουν στην Ουτοπία για να γίνουν δούλοι. Αυτοί είναι ελεύθεροι να φύγουν όποτε το θελήσουνε, αλλά σχεδόν ποτέ δεν το κάνουν, αφού η δουλεία στην Ουτοπία είναι καλύτερη από τις σκληρές συνθήκες ανέχειας που βρέθηκαν στις χώρες προορισμού τους και τους ανάγκασαν να φύγουν. Το κείμενο μοιάζει μάλλον ηθικολογικό, καθώς ο συγγραφέας ψάχνει να βρει χριστιανικές αξίες ακόμα και σε μια κοινωνία που δεν κυριαρχεί ο Χριστιανισμός, και ο Μόρους του κειμένου επαινεί την Ουτοπία στον βαθμό που του θυμίζει τα χριστιανικά ήθη της Αγγλίας. Δεν αργεί όμως να δείξει τον κρυμμένο απολυταρχισμό και την αυταρέσκεια που κρύβει το όραμά του. Ας δούμε πώς το αίσθημα δικαίου και ηθικής ανωτερότητας διαστρεβλώνει τον φιλειρηνισμό και την φιλήσυχη φύση της Ουτοπίας:

Οι Ουτοπιανοί θεωρούν τις συνθήκες φιλίας μεταξύ των χωρών άχρηστες, αφού το γεγονός και μόνο ότι οι χώρες απαρτίζονται από ανθρώπους αρκεί για να θεωρεί η μία την άλλη σύμμαχο. Η ύπαρξη οποιασδήποτε συνθήκης κάνει τους πολίτες να βλέπουν τον αλλοδαπό σαν εξ ορισμού εχθρό, που μόνο η συνθήκη τον κάνει φίλο, και οποιαδήποτε ανέντιμη πράξη δεν καλύπτεται ρητά από τη συνθήκη μπορεί να τελεστεί χωρίς ενοχές. Αν όμως βρουν έναν λαό που θεωρούν ανήθικο, όπου οι πολίτες εύκολα κάνουν «ακολασίες του πιο βρωμερού είδους», οι Ουτοπιανοί τους εκμεταλλεύονται για το συμφέρον τους χωρίς δεύτερη σκέψη. Τους υπόσχονται μεγάλα ανταλλάγματα και τους απασχολούν σαν μισθοφόρους ή «τους στέλνουν σε απεγνωσμένες επιχειρήσεις από τις οποίες λίγοι επιστρέφουν ζωντανοί για να ζητήσουν τις απολαβές». Όποιοι επιστρέψουν βέβαια ανταμείβονται σύμφωνα με τις υποσχέσεις τους, ώστε να συνεχίσουν να ανταποκρίνονται στα καλέσματα των Ουτοπιανών. Οι Ουτοπιανοί λένε πως «αν μπορούσαν να εξαλείψουν τελείως τα βρωμερά καθάρματα από το πρόσωπο της γης, θα προσέφερναν μια καλή υπηρεσία στο ανθρώπινο γένος».

Είδαμε παραπάνω ότι η Ουτοπία δεν έχει επεκτατικές διαθέσεις γιατί θεωρεί το έδαφος όχι σαν περιουσία, αλλά σαν πόρο αγαθών. Από την άλλη όμως ο πόλεμος θεωρείται απολύτως δικαιολογημένος στην περίπτωση που μια χώρα αρνείται το φυσικό δικαίωμα στην Ουτοπία να εκμεταλλευτεί έδαφος που η ίδια δεν χρησιμοποιεί, αλλά το θεωρεί μέρος της περιουσίας της, και το κρατάει χωρίς όφελος. Έτσι, σε μία παράγραφο, ο Μορ (ή τουλάχιστον ο Υθλόδαιος) καταφέρνει να δικαιολογήσει και να συγχωρήσει τον θάνατο και την καταστροφή, αλλά και την επεκτατική πολιτική μιας χώρας που μάλλον είναι πολύ σίγουρη για τον εαυτό της και την πολιτιστική της ανωτερότητα.

Είδαμε επίσης ότι οι κλέφτες αντιμετωπίζονται με λογικές, δίκαιες τιμωρίες, χωρίς την προσφυγή στην βαρβαρότητα της Αγγλίας. Όμως η καταδίκη για οποιοδήποτε βαρύ αδίκημα είναι η δουλεία, και αν οι κατάδικοι δεν συμμορφώνονται σε αυτήν την τιμωρία, «τους σφάζουν σαν άγρια θηρία».

Όσο για τη θρησκεία; Στο νησί πιστεύουν σε διάφορες θρησκείες, όλες ισότιμες και με ελευθερία έκφρασης. Οι περισσότεροι κάτοικοι βέβαια, μετά από επαφές με τη δύση, αρχίζουν και ενστερνίζονται τον Χριστιανισμό, αφού αυτή είναι «η πιο λογική θρησκεία» και ο μονοθεϊσμός η πιο λογική θέαση του κόσμου. Ο Ούτοπος απαγόρευσε τον προσηλυτισμό πέρα από τη συζήτηση με λογικά επιχειρήματα και σε ήπιους τόνους, και έδωσε την ελευθερία στον καθένα να πιστεύει ό,τι θέλει. Εκτός του ότι απαγόρευσε στους πολίτες να θεωρούν ότι η ψυχή πεθαίνει με το σώμα ή ότι δεν υπάρχει μεταθανάτια ζωή, όπου είτε τιμωρούμαστε για τις αμαρτίες μας είτε ανταμειβόμαστε για τις αγαθοεργίες μας. Ο άθεος λοιπόν δεν φαίνεται να έχει θέση στην Ουτοπία, αφού δεν μπορούν να τον αναγνωρίσουν καν σαν Ουτοπιανό πολίτη, ούτε «τον θεωρούν άξιο να λέγεται ανθρώπινο ων».

Τέλος, η ίδια η εξιδανίκευση της εργασίας και της αίσθησης κοινωνικής ευθύνης, αλλά και η απόλυτη καταδίκη κάθε έκφρασης τεμπελιάς, καταλήγει στον υποδαυλισμό βασικών ανθρώπινων ελευθεριών, όπως αυτή της ελεύθερης μετακίνησης. Στην Ουτοπία, αν βρεθείς έξω από την περιοχή σου χωρίς διαβατήριο τιμωρείσαι σαν λιποτάκτης, και αν επαναλάβεις το ίδιο παράπτωμα η τιμωρία είναι η δουλεία. Αν θέλεις όμως να περιπλανηθείς στην κοντινή ύπαιθρο είσαι ελεύθερος να το κάνεις, αρκεί να έχεις ζητήσει την άδεια του πατέρα σου και της γυναίκας σου. Μπορείς επίσης ελεύθερα να επισκεφτείς μια άλλη πόλη, με την σχετική άδεια, αλλά και εκεί δεν σου επιτρέπεται να τεμπελιάζεις, αφού οφείλεις να εργάζεσαι στο επάγγελμά σου κατά την παραμονή σου εκεί, όπου οι συνάδελφοι θα σε υποδεχτούν εγκάρδια.

Το φαινομενικά ονειρικό τοπίο που ζωγραφίζει ο Μορ καταρρέει πολύ γρήγορα, πολλές φορές στην ίδια σελίδα. Η κοινωνική ευθύνη οδηγεί στη δουλεία, η απαγόρευση κάθε είδους σπατάλης στον επεκτατισμό και η απέχθεια για την τεμπελιά σε έναν βαθμό ελέγχου της προσωπικής ζωής που φαντάζει τουλάχιστον επικίνδυνος.

Ακόμα και στα καλύτερά του όμως, τι προσφέρει ο Μορ πέρα από μια φαντασίωση; Ο καθένας μπορεί εύκολα να φανταστεί έναν κόσμο χωρίς ανηθικότητα, αλλά κανείς δεν μπορεί να περιγράψει πώς θα μετατραπεί μια υπάρχουσα κοινωνία σε έναν τέτοιο κόσμο. Αυτό είναι και το παράδοξο της ουτοπίας, και η μόνη ένδειξη απάντησης στην «Ουτοπία» του Τόμας Μορ είναι ο σοφός ιδρυτής της, ο Ούτοπος. Ένας από μηχανής θεός στον οποίο αρκεί να αφεθούμε για να μας φροντίσει νομοθετώντας σοφά, για τον οποίο θα παραιτηθούμε από τις ελευθερίες μας, με αντάλλαγμα να μας λύσει τα προβλήματα που δηλώνουμε αδυναμία να αντιμετωπίσουμε μόνοι μας. Η φαντασίωση του σοφού ηγέτη ή του καλού δικτάτορα είναι μέχρι και σήμερα επίμονη.

Η ίδια η ιδέα της ουτοπίας –κάθε ουτοπίας- είναι μάλλον προβληματική. Υποδηλώνει μια αίσθηση αδιεξόδου, ανημποριάς και παραίτησης – μια τάση φυγής σε φαντασιακά τοπία. Τρία χρόνια πριν ο Μορ εκδώσει το βιβλίο του, το 1513, ο Μακιαβέλι είχε εκδώσει τον Ηγεμόνα, όπου αντιμετώπιζε κατά μέτωπο την απαισιοδοξία που φαίνεται να μοιράζονται οι δύο συγγραφείς για τα πολιτικά πράγματα. Ο Μακιαβέλι όμως δεν έχει τάσεις φυγής, αλλά ερμηνεύει στο εδώ και τώρα τους νόμους της πολιτικής φύσης, δίνοντας κυνικές συμβουλές (ή ειρωνικές, ανάλογα με τον αναγνώστη) σε έναν ηγεμόνα για το πώς να ελιχθεί στον πραγματικό κόσμο και να παίξει με τις δυνάμεις εξουσίας. Ο Μακιαβέλι μας προσφέρει μια ερμηνεία της πολιτείας, ο Μορ ένα άπιαστο όνειρο.

Ίσως όμως να κάνουμε λάθος να κρίνουμε τόσο αυστηρά τον Τόμας Μορ. Οι προθέσεις του εξάλλου είναι αμφίβολες. Η αφήγηση των επιτευγμάτων της Ουτοπίας γίνεται μόνο από τον Υθλόδαιο, ένα όνομα που σημαίνει Μωρολόγος (ύθλος=ανοησία, δαίω=κατανέμω). Πολλοί αναγνώστες του κειμένου δεν αποτυγχάνουν να διακρίνουν μια ελαφρότητα διάχυτη στις υπεραισιόδοξες αφηγήσεις του πρωταγωνιστή, και είναι αυτή η ελαφρότητα που απέτρεψε μαρξιστές σχολιαστές να ασχοληθούν με αυτό το γοητευτικό βιβλίο. Στην πραγματικότητα, δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι αν η Ουτοπία του Υθλόδαιου μας επιδεικνύεται σαν ένας ρεαλιστικός στόχος που πρέπει να έχει κάποιος λαός ή αν απλά αποτελεί μια επίδειξη της ανουσιότητας της ουτοπικής σκέψης.

Ιουλιανός ο "Παραβάτης"

«Είπατε τω βασιλήι, χαμαί πέσε δαίδαλος αυλά, ουκέτι Φοίβος έχει καλύβαν, ου μάντιδα δάφνην, ου παγάν λαλέουσαν, απέσβετω και λάλον ύδωρ».

«Πείτε του βασιλιά, πως έπεσε κατάχαμα ο μαγικός αυλός κι ούτε ο Φοίβος Απόλλων μένει πια εδώ, ούτε φυτρώνει η δάφνη που προμαντεύει, ούτε κυλάει το γάργαρο νερό από την πηγή. Στέρεψε το νερό που τραγουδούσε».

Αυτά τα λόγια ευθύνονται για το άρθρο που ακολουθεί. Πριν τριάντα επτά χρόνια τα απομνημόνευσα, ένα βράδυ, από το βιβλίο της ιστορίας ή των θρησκευτικών, δεν θυμάμαι πια. Και για πρώτη φορά τότε έμαθα για τον Ιουλιανό, που στιγματίστηκε με το προσωνύμιο Παραβάτης. Παρόλο που το κείμενο δεν ήταν καθόλου εγκωμιαστικό για αυτήν την ιστορική μορφή, το αντίθετο μάλιστα, για έναν ανεξήγητο λόγο ένα οκτάχρονο παιδί, αγάπησε αυτόν τον βασιλιά, ίσως επειδή του θύμισε ήρωα αρχαίας τραγωδίας, εκείνον που διαλέγει ένα δρόμο ξέροντας ότι δεν υπάρχει γυρισμός, ακολουθώντας τις θύελλες του πεπρωμένου του.

Ο Αυτοκράτορας Ιουλιανός παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον για την ευρυμάθεια του, αλλά και για το ότι υπήρξε ο μοναδικός Βυζαντινός Αυτοκράτορας ανάμεσα σε ενενήντα επτά άλλους που δεν ακολούθησε τον Χριστιανισμό.

Ο Ιουλιανός έτυχε να ανήκει στον οίκο που εξουσίαζε την οικουμένη.

Ο Φλάβιος Κλαύδιος Ιουλιανός γεννήθηκε το 332 στην Κωνσταντινούπολη, ήταν ανιψιός του Κωνσταντίνου και ο τελευταίος της δυναστείας των Φλαβίων. Η μητέρα του, Βασιλίνα, που καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια, πέθανε πέντε μήνες μετά την γέννησή του, ενώ ο πατέρας του Ιούλιος Κωνστάντιος δολοφονήθηκε όταν ο Ιουλιανός ήταν έξι χρόνων. Όταν ήταν μικρός έλαβε χριστιανική αγωγή από τον Ευσέβιο, επίσκοπο της Νικομήδειας. Αυτός τον εισήγαγε στη μελέτη των γραφών. Παράλληλα έρχεται σε επαφή με τα ελληνικά γράμματα όταν μετά τα επτά του χρόνια ανέλαβε την εκπαίδευση του ο Μαρδόνιος, παιδαγωγός της μητέρας του και βαθύτατος γνώστης της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας και φιλοσοφίας.

Μετά τον θάνατο του Ευσέβιου (το 342) ο αυτοκράτορας Κωνστάντιος έκλεισε τα δύο αδέλφια στο φρούριο Μάκελλο της Καππαδοκίας, επειδή υποπτευόταν πως είχαν βλέψεις για τον θρόνο του. Τα χρόνια που πέρασε εκεί τα αναφέρει ο Ιουλιανός ως τα σκληρότερα της ζωής του. Από την άλλη όμως αυτά τα έξι σκληρά χρόνια αφιερώθηκε στη μελέτη την Ελλήνων φιλοσόφων και των Γραφών.

Το 347 του επιτράπηκε να επιστρέψει στην Κωνσταντινούπολη και το 351 ο Κωνστάντιος ζητάει από τον ξάδελφό του, και αδελφό του Ιουλιανού, Γάλλο τη συνδρομή του στη διακυβέρνηση της αυτοκρατορίας. Αυτή η αλλαγή έδωσε μια σχετική ελευθερία στον Ιουλιανό, όχι όμως για πολύ διάστημα, επειδή ο αυτοκράτορας τον απομάκρυνε στη Νικομήδεια. Εκεί ήταν που δέχτηκε την επίδραση του φιλόσοφου Λιβάνιου και μυήθηκε από τον νεοπλατωνικό φιλόσοφο Μάξιμο τον Εφέσιο το 352 στη λατρεία του Ήλιου, ενώ παράλληλα εξακολούθησε να ασκεί τα χριστιανικά του καθήκοντα.

Ο αδελφός του Ιουλιανού Γάλλος ανακηρύχθηκε από τον Κωνστάντιο, το 351, Καίσαρας της Ανατολής (Συρίας, Μικράς Ασίας, Αιγύπτου και Παλαιστίνης), μόνο όμως για 3 χρόνια, επειδή το 354 έπεσε στη δυσμένεια του αυτοκράτορα και δολοφονήθηκε. Ο Ιουλιανός φυλακίστηκε και κινδύνευσε να θανατωθεί, αλλά σώθηκε εξαιτίας της παρέμβασης της αυτοκράτειρας Ευσεβείας, συζύγου του Κωνστάντιου, η οποία τον συμπαθούσε και τον στήριξε εκείνη τη δύσκολη ώρα.

Ο Κωνστάντιος ποτέ δεν θα μπορούσε να προβλέψει τη χαρά του Ιουλιανού όταν του ορίζει ως νέο τόπο διαμονής -αλλά στην πραγματικότητα εξορίας- την Αθήνα. Στην Αθήνα ο Ιουλιανός μυείται στα Ελευσίνια Μυστήρια και διδάσκεται ρητορική και φιλοσοφία στη σχολή του Προαιρεσίου. Γνωρίζει το σοφιστή Ιμέριο, τον φιλόσοφο Πρίσκο και είχε συμμαθητές του τον Μέγα Βασίλειο και τον Γρηγόριο τον Νανζιανζηνό.

Με νέα διαταγή του Κωνστάντιου ανακαλείται στα Μεδιόλανα και στο τέλος του 355 γίνεται Καίσαρας. Παντρεύεται την αδελφή του Κωνστάντιου Ελένη και μετά από μερικές εβδομάδες αναχωρεί για την Γαλατία, για να ηγηθεί εκστρατείας κατά των Γερμανικών φυλών που προσπαθούσαν να διασχίσουν τον Ρήνο. Η διαδρομή που έκανε ήταν γεμάτη νικηφόρες μάχες κατά μήκος του άξονα Βασιλεία, Αλσατία, Λορραίνη, Παρίσι.

Στη Γαλατία ο Ιουλιανός φανέρωσε τα εξαιρετικά στρατιωτικά προσόντα του και έδειξε μεγάλο θάρρος και επιμονή. Τέσσερα χρόνια που έμεινε εκεί, έφερε την ειρήνη. Ταυτόχρονα όλα αυτά τα χρόνια στη Γαλατία έδωσαν καρπούς. Έγραψε το «Ευσεβείας της βασιλίδος εγκώμιον», «Περί των του αυτοκράτορος πράξεων ή περί βασιλείας», « Παραμυθητικός εις εαυτόν, επί τη εξόδω του αγαθωτάτου Σαλλουστίου», «Περί των τριών σχημάτων» και ένα στρατηγικό έργο με τίτλο «Μηχανικά». Έκτισε ένα παλάτι στο νησί του Σηκουάνα, στα θεμέλια του οποίου σήμερα είναι κτισμένη η Παναγία των Παρισίων. Με αυτήν την κίνηση ο Ιουλιανός ήταν ο πρώτος που καθιέρωσε την πόλη του Παρισιού ως τη διοικητική έδρα της κατοπινής Γαλλίας.

Οι συνεχόμενες επιτυχίες του και η αγάπη που έτρεφε προς το πρόσωπο του το στράτευμα, ανησύχησαν τον Κωνστάντιο. Με αφορμή τους πολέμους εναντίον των Περσών διέταξε να αναχωρήσει από τη Γαλατία ένα μεγάλο μέρος του στρατεύματος του Ιουλιανού και να συνταχθεί στο πλευρό του. Ήταν άνοιξη του 360 και ο Ιουλιανός ήταν στην Λουτέσια -σημερινό Παρίσι- όταν έλαβε τις διαταγές του Κωνστάντιου. Ο στρατός αντέδρασε, επικράτησε μεγάλη εξέγερση και στον λαό και στον στρατό, που δεν ήθελε να αναχωρήσει. Μια νύχτα ο στρατός συγκεντρώθηκε γύρω από το ανάκτορο του Ιουλιανού και τον ανακήρυξε Αύγουστο. Αυτός δέχτηκε την τιμή και, αν και προσπάθησε να συνδιαλλαγεί με τον Κωνστάντιο, η ρήξη ήταν αναμενόμενη. Πριν όμως συγκρουστούν ο Κωνστάντιος αρρώστησε και πέθανε τον Νοέμβριο του 361. Το Δεκέμβριο του 361 ο Ιουλιανός μπαίνει στην Κωνσταντινούπολη όπου έγινε δεκτός με τιμές.

Στην Κωνσταντινούπολη έμεινε 6 μήνες, αλλά ανέπτυξε το διάστημα αυτό μεγάλη δραστηριότητα. Από τα πρώτα του διατάγματα ήταν το άνοιγμα των Αρχαίων Ναών και η επαναφορά της απαγορευμένης αρχαίας θρησκείας, παίρνοντας μάλιστα την πρωτοβουλία να κάνει διορθώσεις σε πολλά τρωτά σημεία της. Δόθηκαν στους ναούς οι περιουσίες τους που είχαν κατασχεθεί. Φρόντισε για την ηθική εξύψωση του κλήρου, ίδρυσε ιεροδιδασκαλία και διέταξε αυστηρή επίβλεψη των ιερέων, εθνικών και χριστιανών, από άποψη ηθικής. Λέγεται πως κάποτε επέβαλλε ένα πρόστιμο δέκα χρυσών λιρών στον εαυτό του, επειδή έκανε μια εκφώνηση χωρίς να είναι αρμοδιότητά του. Με αυτό ήθελε να δείξει στο λαό ότι ήταν ένας αξιωματούχος όπως και οι άλλοι και απαγόρευσε στον εαυτό του να καταπατά την εξουσία.

Παράλληλα αναδιοργάνωσε την αυλή κάνοντας σημαντικές πολιτικές και στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις, χωρίς να παραμελεί στο παραμικρό τα αυτοκρατορικά του καθήκοντα.

Στην Κωνσταντινούπολη τότε έγραψε τα «Κρόνια», το «Λόγον εις τους απαίδευτους κύνας, προς Ηράκλειον κυνικόν». Καλός γνώστης των ιερών γραφών του ιουδαϊσμού και του χριστιανισμού, έγραψε το έργο «κατά Γαλιλαίων», που μεταξύ άλλων συγκρίνει τις Κοσμογονίες της Γένεσης (Μωυσής) και του Τίμαιου (Πλάτωνας).

Ως άνθρωπος είχε πλατωνική Κοσμοθεώρηση και ήταν πολύ καλός γνώστης των ιδιότυπων χαρακτηριστικών και τρόπο ζωής διαφόρων εθνών. Στη Γένεση αρνείται τη σχέση του Αδάμ και της Εύας με τον Θεό έτσι όπως την παρουσιάζει ο Μωυσής. Αναρωτιέται πως είναι δυνατόν ο Θεός να μην επιτρέπει στους ανθρώπους -που δημιούργησε- να μάθουν να διακρίνουν το καλό από το κακό. Καθώς επίσης να μην τους επιτρέπει να γευτούν τη φρόνηση, αφού έργο της είναι η αντίληψη του καλού και του κακού. Δέχεται όμως τον Πλάτωνα που δίνει στους ανθρώπους την ικανότητα και την ελευθερία της βούλησης. Διαφωνεί με τη βιβλική θέση ότι ο Θεός ενδιαφέρεται μόνο για τους Ιουδαίους, αλλά ότι φροντίζει όλα τα έθνη. Λέει πως οι Αιγύπτιοι έχουν ανάμεσα τους πολλούς σοφούς, οι Χαλδαίοι και οι Ασσύριοι, μπορούν να είναι περήφανοι για τους απογόνους του Ωάννους και του Βήλου, καθώς και οι Έλληνες έχουν αναρίθμητους απογόνους του Χείρωνα. Τότε γιατί οι Ιουδαίοι εγκωμιάζουν μόνο τα δικά τους;

Από τους θεούς προτιμά τον θεό της ελληνικής φιλοσοφίας, που δεν δυσανασχετεί, ούτε αγανακτεί, ούτε αλλάζει γνώμη. Ο βιβλικός Θεός είναι φθονερός και εκδικητικός. Μια φυλή που τη διοικεί ένας φθονερός Θεός δεν μπορεί να είναι παρά βαρβαρική φυλή.

Ο αυτοκράτορας Ιουλιανός ήταν μια γοητευτική και απρόβλεπτη προσωπικότητα. Ένας πολεμιστής φιλόσοφος που οραματιζόταν μια συμφιλίωση του ελληνικού πνεύματος με τη νέα εποχή και τη χριστιανική πίστη. Προσπάθησε να ανασυγκροτήσει την Αυτοκρατορία και διέταξε να επισκευαστούν τα Μυητικά Κέντρα των Δελφών και της Ελευσίνας, καθώς και οι βιβλιοθήκες της Περγάμου και της Αλεξάνδρειας, που ο χριστιανικός όχλος είχε καταστρέψει. Για να καταπολεμήσει την πρόληψη ότι η καταστροφή του κόσμου έχει σχέση με την αναστήλωση του ναού των Ιεροσολύμων, διέταξε να επισκευαστεί ο ναός και απέδειξε ότι τίποτα τρομερό δεν συνέβη.

Το 362 αναχώρησε για την Αντιόχεια, ετοιμάζοντας την εκστρατεία εναντίον των Περσών. Στην Αντιόχεια έγραψε τα δύο μυστικότερα και πιο φιλοσοφικά του έργα: «Εις την μητέραν των θεών» και «Εις τον Βασιλέαν Ήλιον». Επίσης έγραψε το «Συμπόσιον ή Καίσαρες» και το «Αντιοχικόν ή Μισοπώγων», που είναι και το τελευταίο έργο του, το οποίο περιέχει αρκετά αυτογραφικά στοιχεία. Σε όλα του τα έργα είναι εμφανής η ηθική ακεραιότητα του χαρακτήρα του, η δυνατή του μόρφωση και ο έντονος μυστικισμός του.

Η εκστρατεία ξεκίνησε με επιτυχία, αλλά ο στρατός αντιμετώπιζε συνεχόμενες δυσκολίες και ο Ιουλιανός αναγκάστηκε να δώσει σύνθημα επιστροφής. Στις 25 Ιουνίου πετάχτηκε έξω από τη σκηνή του εξαιτίας ενός ονείρου. Κοιτώντας προς τον ουρανό αναφέρεται πως είδε τον Άρη, το θεό του πολέμου, να τον απειλεί, αλλά κατά τον Μάξιμο επρόκειτο για κάποιο διάττοντα αστέρα. Ο Ιουλιανός κάλεσε τους Ετρούσκους οιωνοσκόπους και εκείνοι του απάντησαν πως στα βιβλία του Ταρκίτιου, είναι γραμμένο στο κεφάλαιο «περί θείων πραγμάτων» πως αν δει κάποιος έναν πυρσό στον ουρανό, οφείλει να μην προβεί σε καμία ενέργεια. Η μέρα άρχισε να φέγγει και ο Ιουλιανός διέταξε να ηχήσει το εγερτήριο. Μάταια οι οιωνοσκόποι του ζητούσαν να αναβάλει την αναχώρηση του έστω για μερικές ώρες, δεν άκουσε.

Στο πεδίο της μάχης, εκτός από τους Πέρσες, έρχεται αντιμέτωπος με έναν ασφυκτικό κλοιό συνομωσίας από τους φανατικούς χριστιανούς του στρατοπέδου του και μια επιτακτική ανάγκη για τη φυσική του εξόντωση. Επίθετα όπως «Παραβάτης», «Ειδωλιανός», «Αδωναίος», «Καυσίταυρος», «Πισαίος», «Αποστάτης» τον συνόδευσαν στα μόλις δύο χρόνια της διακυβέρνησής του. Στο τέλος ένα πισώπλατο δόρυ σκοτώνει έναν από τους ικανότερους αυτοκράτορες σε όλη την ιστορία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, παρόλο το ελάχιστο διάστημα της διακυβέρνησης του.

Σε κάποια αψιμαχία στις 26 Ιουνίου του 363 δολοφονήθηκε δεχόμενος θανατηφόρο χτύπημα, «άγνωστον πόθεν», κατά μαρτυρία του αμερόληπτου αυτόπτη μάρτυρα Αμμιανού : «…Αυτήν ακριβώς τη στιγμή, μια λόγχη ιππικού από άγνωστη κατεύθυνση, του γδέρνει το μπράτσο, διαπερνά τα πλευρά και χώνεται στον κάτω λοβό του ήπατος. Με το δεξί χέρι προσπαθεί να τραβήξει και να βγάλει τη λόγχη, μα νιώθει να κόβονται τα δάχτυλά του στη κοφτερή λάμα του μετάλλου. Πέφτει από το άλογο και όλοι όσοι βρίσκονται εκεί, ορμούν για να τον μεταφέρουν στο στρατόπεδο για να του δώσουν τις πρώτες βοήθειες. Καθώς ο πόνος δείχνει να μειώνεται προς στιγμή, αρχίζει να ελπίζει. Απωθώντας τον θάνατο δυναμικά, ζητάει τα όπλα και το άλογό του για να ξαναγυρίσει στη μάχη και να δώσει θάρρος στους στρατιώτες του. Θέλει να δείξει ότι, ξεχνώντας τον εαυτό του, δε σκέφτεται παρά την ασφάλεια των άλλων. Αλλά οι δυνάμεις του Ιουλιανού δεν ανταποκρίνονται στη θέλησή του: εξασθενημένος από την σοβαρή αιμορραγία, κάθεται ήσυχος και όταν, μετά από ερώτησή του, ακούει ότι ο τόπος όπου χτυπήθηκε ονομάζεται Φρυγία, χάνει κάθε ελπίδα για τη ζωή του, γιατί του είχαν προφητέψει άλλοτε ότι ήταν της μοίρας του γραφτό να πεθάνει εκεί».

Ξαπλωμένος στην σκηνή του απευθυνόταν στους συντρόφους του που ήταν καταβεβλημένοι:

"Ήρθε τελικά για μένα η στιγμή φίλοι μου, να αφήσω αυτή τη ζωή την οποία, με την πρώτη ζήτηση, επιστρέφω χαρούμενος στη φύση, σαν ένας τίμιος οφειλέτης. Δε θλίβομαι καθόλου (όπως ίσως θα νόμιζαν μερικοί), γιατί μοιράζομαι με τους φιλόσοφους την κοινή δοξασία που θεωρεί την ψυχή πιο ευτυχισμένη από το σώμα…

Οι επουράνιοι θεοί μου έδωσαν ως αποστολή, το ξέρω πολύ καλά, να αντιστέκομαι ακόμη και σε μεγάλες δυσκολίες και να μην υποκύπτω, ούτε να ταπεινώνομαι ξέροντας από πείρα ότι μόνο οι αδύναμοι καταβάλλονται από τη θλίψη, ενώ αντίθετα, τη νικούν όσοι επιμένουν προσπαθώντας.

Δε μετανιώνω για ότι έκανα και δε βασανίζομαι από την ανάμνηση κανενός σοβαρού αμαρτήματος που να έχω διαπράξει είτε όταν ήμουν εξόριστος και ζούσα στην αφάνεια είτε μετά την άνοδό μου στην εξουσία. Κράτησα, νομίζω, την Ψυχή μου αμόλυντη, πιστεύοντας ότι η Ψυχή του ανθρώπου συγγενεύει με τους θεούς. Η πολιτική μου υπήρξε μετριοπαθής και έκανα επιθετικούς ή αμυντικούς πολέμους πάντα ύστερα από ώριμη και λογική σκέψη. Όμως η επιτυχία δεν ήρθε πάντα να στέψει τις προσπάθειές μου, γιατί οι ανώτερες δυνάμεις απαιτούν να έχουν τη τελευταία λέξη σε όλα τα ανθρώπινα εγχειρήματα.

Πίστευα ότι ο σκοπός μιας δίκαιης εξουσίας είναι η ευτυχία και η ασφάλεια των υπηκόων της, γι' αυτό υπήρξα πάντα, όπως ξέρετε, υπέρ των πιο ειρηνικών λύσεων και απέκλεισα από τις πράξεις μου κάθε ελευθερία ικανή να φθείρει τα πράγματα και τα ήθη. Και δε ντρέπομαι να ομολογήσω ότι χάρη σε μια αξιόπιστη προφητεία, ξέρω από πολύ καιρό ότι είναι της μοίρας μου να πεθάνω από σίδερο…Ευχαριστώ τους αιώνιους θεούς που μου επέτρεψαν να πεθάνω, όχι σα θύμα σκοτεινών δολοπλοκιών ούτε μέσα στους πόνους μιας πολύχρονης ασθένειας ούτε σαν εγκληματίας, αλλά αφήνοντας τον κόσμο μέσα στο Φως.

Χαίρομαι που το κράτος, σαν αυστηρός γονιός, με εξέθεσε αδίστακτα στους κινδύνους και έτσι στάθηκα ικανός να αντισταθώ στις θύελλες του πεπρωμένου, αφού τις είχα συνηθίσει., μέσα στο απόγειο μιας ένδοξης σταδιοδρομίας. Γιατί αυτός που θέλει να πεθάνει πριν έρθει η ώρα του είναι το ίδιο αδύναμος και δειλός με εκείνον που προσπαθεί να αποφύγει τον θάνατο όταν φτάνει η στιγμή. Μίλησα αρκετά πια, η ζωή με εγκαταλείπει. Όσο για την εκλογή ενός αυτοκράτορα, είναι φρονιμότερο να μην πω τη γνώμη μου, γιατί φοβάμαι μήπως από άγνοια, δεν υποδείξω τον πιο άξιο. Ακόμα και αν έλεγα το όνομα που θεωρώ σαν τον καταλληλότερο, θα υπήρχε κίνδυνος να του προξενήσω μεγάλο κακό, σε περίπτωση που προτιμηθεί κάποιος άλλος. Σαν πιστός γιος της πατρίδας μας, εύχομαι μόνο να με διαδεχτεί ένας καλός ηγέτης".

Όλοι οι παρόντες έκλαιγαν. Βλέποντας τους ο Ιουλιανός έδειξε τη δύναμη της επιβολής του ακόμη και σε αυτήν την περίσταση και τους μάλωσε λέγοντας τους ότι ήταν ανάξιο να θρηνούν έναν ηγεμόνα την ώρα που πήγαινε να ενωθεί με τον Ουρανό και τα Αστέρια. Πέθανε στα τριανταδύο χρόνια του, περιτριγυρισμένος από τους φίλους του φιλοσόφους, τον Μάξιμο και τον Πρίσκο, με τους οποίους συζητούσε για την αθανασία και την ευγένεια της ψυχής. Ο Αυτοκράτορας Ιουλιανός, μια από τις πιο ευγενικές και προικισμένες μορφές της ιστορίας, έφυγε από την ζωή με την πεποίθηση, πως από το χειρότερο πηγαίνει προς το καλύτερο, χαρούμενος που θα βρεθεί κοντά στον Πλάτωνα, τον Πυθαγόρα και τον Σωκράτη.

Λένε πως την τελευταία νύχτα πριν πεθάνει είδε ένα όραμα. Είδε τον αετό της Ρώμης (το σύμβολο του Jupiter-Deus), να πετάει προς την Ανατολή και να κρύβεται στα ψηλότερα βουνά του κόσμου για 2.000 χρόνια. Ύστερα επέστρεφε στη Δύση ξανά με ένα ιερό σύμβολο στα πόδια του. Όταν συμβουλεύτηκε το μαντείο του απάντησαν πως η Αυτοκρατορία θα πέθαινε μαζί με αυτόν. Η Σοφία όμως θα έφευγε από την Δύση προς την Ανατολή και θα επέστρεφε ξανά μετά από χιλιάδες χρόνια. Το πρώτο μέρος του ονείρου έγινε πραγματικότητα. Μετά τον θάνατό του η Ρωμαική Αυτοκρατορία χωρίστηκε στα δύο και η μεν Δυτική Αυτοκρατορία με πρωτεύουσα την Ρώμη καταστράφηκε από τους βαρβάρους τον 5ο αιώνα μπαίνοντας στον Μεσαίωνα, η δε Ανατολική με πρωτεύουσα το Βυζάντιο επέζησε μέχρι που καταστράφηκε τον 15ο αιώνα από τους Οθωμανούς. Για ένα μεγάλο διάστημα το απροσπέλαστο Θιβέτ κρατούσε τα κρυμμένα κλειδιά της Σοφίας.

Στην Ταρσό έξω από τα τείχη, κοντά στην πύλη των Τυάνων, θάφτηκε ο Αυτοκράτορας Ιουλιανός. Η ταφική πέτρα του είχε χαραγμένα τα εξής:

Ιουλιανός μετά Τίγριν αγάρροον ενθάδε κείται αμφότερον, βασιλεύς τ’ αγαθός, κρατερός τ’ αιχμητής

(Εδώ αναπαύεται, κοντά στα ορμητικά νερά του Τίγρη, ο Ιουλιανός, καλός βασιλιάς και συγχρόνως γενναίος πολεμιστής)

Μερικές φορές κάποιος μπορεί να σκεφτεί πως θα ήταν ο κόσμος αν ο Ιουλιανός είχε ζήσει. Ένας άνθρωπος σαν κι αυτόν που έκανε τόσα πολλά μέσα σε σχεδόν δύο χρόνια βασιλείας, στα τριάντα δύο χρόνια της ζωής του, σίγουρα θα μπορούσε να αλλάξει τη μοίρα του κόσμου. Ο Αυστριακός ιστορικός Ernest Stein αναφέρει πως «σε πείσμα της πλάνης για το πρόσωπό του, ο Αυτοκράτορας Ιουλιανός υπήρξε ένας από τους πιο ευγενικούς και πιο καλλιεργημένους χαρακτήρες της παγκόσμιας ιστορίας και ίσως ο πιο άξιος να γίνει αγαπητός».

Τόσα χρόνια πέρασαν, αλλά ακόμη η μορφή αυτού του πλατωνικού Αυτοκράτορα δεν πέρασε, μα συνεχίζει να μας μαγεύει με τις αποχρώσεις της, ακριβώς έτσι όπως το κάνει ένα δειλινό. Ομορφιά, μαγεία και μελαγχολία. Αλλά ο Ήλιος της μελαγχολίας στη δύση του, γίνεται ο Ήλιος της Ανάστασης την ανατολή. Ναι! Ιουλιανέ… τώρα πλέον γνωρίζω καλά, γιατί έγινες ο ήρωας των παιδικών μου χρόνων.

Κορεατική Χερσόνησος 1950-53: Ρώσοι άσσοι στην Κορέα

Το 1950 ο στρατός της Βορείου Κορέας εισέβαλε στη Ν. Κορέα και μέσα σε τρεις μέρες κατάφερε να καταλάβει την πρωτεύουσα της Νοτίου Κορέας, τη Σεούλ

Οι πρώτες αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις έφτασαν τον Ιούλιο του ίδιου έτους, αλλά οι δυνάμεις της βορείου Κορέας καταφέρανε μέχρι στις 4 Αυγούστου να εγκλωβίσουνε την πολυεθνική δύναμη στον θύλακα του Πουσάν.

Όταν όμως η πολυεθνική δύναμη μέχρι τα τέλη του Οκτωβρίου κατάφερε να απωθήσει τις βορειο-κορεατικές δυνάμεις πίσω από τον 38ο παράλληλο, επενέβη η Κίνα η οποία προσέτρεξε σε βοήθεια της κυβέρνησης της Βορείου Κορέας ώστε να κρατήσει τις δυνάμεις των Ηνωμένων Εθνών πίσω από το σύνορο του 38ου παραλλήλου.

Τότε η αεροπορία της Σοβιετικής Ένωσης κλήθηκε να παράσχει αεροπορική κάλυψη στις κινεζικές στρατιωτικές δυνάμεις αλλά και σε στρατηγικά σημεία της Βορείου Κορέας.

Αμέσως αεροσκάφη και προσωπικό από τις σοβιετικές αεροπορικές βάσεις που βρίσκονταν στη Μαντζουρία σχημάτισαν την 28η ΙΑD (σοβιετική αεροπορική μεραρχία) για να λάβουν μέρος στις αεροπορικές επιχειρήσεις πάνω από τον ποταμό Γιαλού.

Από τον Νοέμβριο του 1950 έως τον Ιούλιο του 1953 στους ουρανούς της Κορέας θα εξελισσόταν ένας σκληρός αεροπορικός πόλεμος μεταξύ της ανατολής και της δύσης με δεκάδες Σοβιετικούς πιλότους να γίνονται άσσοι, κάνοντας δύσκολη τη ζωή της αμερικανικής αεροπορίας (USAF).

Οι Σοβιετικοί βάζουν πόδι στη Κορέα. Οι πρώτες αερομαχίες

Στις 13 Φεβρουαρίου του 1950 η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας υπέγραψε συνθήκη φιλίας και αμοιβαίας υποστήριξης με τη Σοβιετική Ένωση συμπεριλαμβανομένης και της συνεργασίας σε θέματα άμυνας.

Στα πλαίσια αυτής της συνθήκης η Σοβιετική Ένωση ανέλαβε τη δημιουργία και εκπαίδευση της νεοσύστατης κινεζικής αεροπορίας, παρέχοντας τόσο αεροσκάφη όσο και προσωπικό το οποίο θα εγκαθίστατο στη Κίνα ώστε να παρέχουν και αεροπορική προστασία στον εναέριο χώρο της Κίνας ωσότου η κινεζική αεροπορία σταθεί στα δικά της πόδια.

Γι’ αυτό το λόγο σχηματίστηκε η 106η IAD η οποία περιλάμβανε από σαράντα μαχητικά αεροσκάφη MIG-15 (29ο IAP/Αεροπορικό Σύνταγμα) και σαράντα La-11 (351o IAP), βομβαρδιστικά IL-10 και Tu-2, αλλά και δέκα μεταφορικά Li-2.

Πολλά αεροσκάφη πετούσαν νύχτα προς τη Κίνα για να μην γίνει αντιληπτή αυτή η μετακίνηση των αεροσκαφών, ενώ πολλοί Σοβιετικοί πιλότοι με πολιτική περιβολή ταξίδεψαν με το τρένο μέχρι την Κίνα.

Τα πρώτα αεροσκάφη και το προσωπικό έφτασαν στην αεροπορική βάση Xuzhou στις 3 Μαρτίου του 1950 και αμέσως αρχίσανε πυρετώδεις προετοιμασίες για να καταστούν επιχειρησιακά τα αεροσκάφη.

Μέσα σε μόλις έξι μέρες από τη στιγμή που τα σοβιετικά αεροσκάφη έφτασαν στην Κίνα είχαν καταστεί επιχειρησιακά και μάλιστα ανέλαβαν και αποστολές, όπως η προστασία του αεροδρομίου του Xuzhou αλλά και του κοντινού σιδηροδρομικού σταθμού, από την αεροπορία των Κινέζων εθνικιστών.

Στις 13 Μαρτίου του 1950 ο σοβιετικός πιλότος Sidorov πετώντας σε μια αποστολή περιπολίας εντόπισε ένα βομβαρδιστικό Β-25 της αεροπορίας των Κινέζων εθνικιστών το οποίο και κατέρριψε, 50 χιλιόμετρα από το αεροδρόμιο Xuzhou.

Την επόμενη μέρα άλλο ένα Β-25 έπεσε θύμα των σοβιετικών πιλότων και συγκεκριμένα ο ταγματάρχης Dushin ενώ περιπολούσε με το α/φος του, εντόπισε το Β-25 εναντίον του οποίου έβαλε από απόσταση 50-70 μέτρων, με αποτέλεσμα το Β-25 να κάνει αναγκαστική προσγείωση 2,5 χιλιόμετρα από το αεροδρόμιο Xuzhou και έξι μέλη του πληρώματος να συλληφθουν.



Τον Μάρτιο του ιδίου έτους αεροσκάφη MiG-15 και La-11 αναπτύχθηκαν στη Σανγκάη όπου συμμετείχαν στις αεροπορικές επιχειρήσεις εναντίον των Κινεζών εθνικιστών μέχρι τα τέλη του Ιουλίου.

Η σοβιετική αεροπορία για να υποστηρίξει τις αεροπορικές επιχειρήσεις πάνω από την Κορέα, σχημάτισε το 64ο Αεροπορικό Εκστρατευτικό Σώμα στο οποίο μέχρι το τέλος του πολέμου θα υπάγονταν όλες οι σοβιετικές μονάδες της αεροπορίας που θα έπαιρναν μέρος στη πολεμική σύγκρουση στην Κορέα.

Όταν ξεκίνησε η πολεμική σύγκρουση μεταξύ της Βορείου και της Νοτίου Κορέας, οι Κινέζοι πιλότοι ακόμα εκπαιδεύονταν από τους Ρώσους συναδέλφους τους με αποτέλεσμα το αεροπορικό σκέλος του πολέμου να το επωμιστεί η σοβιετική αεροπορία.

Στις 1η Νοεμβρίου του 1950 η πρώτη μοίρα του 72nd GvIAP διατάχθηκε να βρεθεί στον αέρα.

Αρχηγός του σχηματισμού ήταν ο ταγματάρχης N V Stroykov, ένας βετεράνος του Β΄ ΠΠ ο οποίος είχε εκτελέσει 245 πολεμικές αποστολές και είχε επιτύχει 16 καταρρίψεις και 21 ομαδικές εχθρικών αεροσκαφών.

Τα πέντε MiG-15 πέρασαν τα κινεζικά σύνορα και πάνω από τον ποταμό Γιαλού εντόπισαν τρία F-51D Mustang.

Τα MiG-15 επιτέθηκαν ταυτόχρονα εναντίον των αμερικανικών α/φων, αλλά οι επιδέξιοι Αμερικανοί πιλότοι εφαρμόζοντας κατάλληλες τεχνικές ελιγμών κατάφεραν να αποφύγουν τα σοβιετικά α/φη και να κατευθυνθούν προς το νότο.

Λίγη ώρα αργότερα τέσσερα MiG-15 της 2ης Μοίρας του 72ου Αεροπορικού Συντάγματος, ύστερα από την εναέρια περιπολία τους, επιστρέφοντας στη βάση τους εντοπίσανε δέκα F-80C Shooting Stars και τους επιτεθήκανε από τη πλευρά του Ηλίου.

Ο σοβιετικός πιλότος Khominich άνοιξε πυρ σε απόσταση λιγότερη των 200 μέτρων σε ένα από τα F-80 με αποτέλεσμα αυτό να καταρριφθεί και έτσι ο Khominich πέτυχε την πρώτη κατάρριψη α/φους jet από ένα άλλο jet στην ιστορία.

Χρειάστηκε να περάσουν αρκετές μέρες μέχρι να ξαναέρθουν αντιμέτωπα τα σοβιετικά MiG με τα αμερικανικά α/φη. Στις 6 και 7 Νοεμβρίου τα σοβιετικά MiG επιτεθήκανε σε αμερικανικά F-51 Mustang που εκτελούσανε επίγειες προσβολές και καταφέρανε τη κατάρριψη ενός F-51, την οποία όμως διεκδίκησαν τρεις Σοβιετικοί πιλότοι.

Ένας απ’ αυτούς ήταν και ο ταγματάρχης V I Kolyadin βετεράνος και άσσος του Β΄ ΠΠ με 685 πολεμικές αποστολές στο ενεργητικό του και 15 καταρρίψεις εχθρικών α/φων και στη συνέχεια άσσος της Κορέας με πέντε καταρρίψεις.

Στις 17 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους ήρθε η σειρά των Αμερικανών στη πρώτη αερομαχία μεταξύ α/φων MiG-15 και F-86 να πετύχουν τη πρώτη κατάρριψη σοβιετικού MiG-15. Συγκεκριμένα ο Αμερικανός αντισυνταγματάρχης Bruce Hinton κατέρριψε τον ταγματάρχη και εκπαιδευτή της 50ης Αερ. Μεραρχίας Yakon Efromeenko, ο οποίος όμως κατάφερε να εκτιναχθεί.

Οι αρχικές αερομαχίες κατέδειξαν μια υπεροχή των σοβιετικών MiG έναντι των αμερικανικών α/φων λόγω των ανώτερων επιδόσεων του MiG-15 αλλά και γιατί πίσω από τα χειριστήρια των αεροσκαφών βρισκότανε Σοβιετικοί άσσοι του Β΄ ΠΠ.

Οι Αμερικανοί είχαν υποψιαστεί από την αρχή ότι οι πιλότοι που αντιμετωπίζουνε δεν είναι Κινέζοι, παρότι τα MiG έφεραν κινεζικά εθνόσημα και στη συνεχεία βορειο-κορεατικά.

Οι Σοβιετικοί είχαν δώσει στους πιλότους τους ένα λεξιλόγιο στα κινεζικά και στα βορειο-κορεατικά με βασικές αεροπορικές ορολογίες και φράσεις για να χρησιμοποιούν μέσω του ασυρμάτου ώστε να μη αποκαλυφθεί η ταυτότητά τους.

Παρ’ όλα αυτά μέσα στην ένταση της μάχης οι Σοβιετικοί πιλότοι μιλούσαν κανονικά στη γλώσσα τους, με αποτέλεσμα πολλές συνομιλίες στα ρωσικά να καταγραφούν από το κατασκοπευτικό δίκτυο των Αμερικανών.

Οι Αμερικανοί πιλότοι όταν συναντούσαν MiG με πιλότους που εφαρμόζανε εξελιγμένες αεροπορικές τακτικές τους αποκαλούσανε ’Honchos’.

Αυτό ήταν το ψευδώνυμο των σοβιετικών πιλότων στη Κορέα, παρότι επίσημα δεν συμμετείχαν στο πόλεμο.

Ο σημαντικότερος στόχος όμως των σοβιετικών πιλότων δεν ήταν τα μαχητικά α/φη αλλά τα βομβαρδιστικά όπως τα Β-29 τα οποία πραγματοποιούσαν μαζικούς βομβαρδισμούς, επιφέροντας σημαντικές καταστροφές στην υποδομή της Βορείου Κορέας.

Τα σοβιετικά MiG αποδείχθηκαν ιδιαιτέρα αποτελεσματικά έναντι των μεγάλων βομβαρδιστικών Β-29, και μέχρι το τέλος του πολέμου κατέρριψαν 65 Β-29, βάζοντας έτσι τέλος στη πολεμική καριέρα των Β-29 αφού δε μπορούσαν να επιβιώσουν στην εποχή των jet.

Τα α/φη που συνόδευαν τα Β-29 τις περισσότερες φορές παρασύρονταν από MiG που λειτουργούσαν σαν δολώματα και έτσι άλλα ζευγάρια σοβιετικών MiG πραγματοποιούσαν ανενόχλητα επιθέσεις εναντίον των Β-29 με καταστρεπτικές για τα δευτέρα συνέπειες. Ακόμα και οι βραδινές επιδρομές των Αμερικανών δεν είχανε θετικά αποτελέσματα αφού οι χειριστές των επίγειων ραντάρ κατεύθυναν με εξαιρετική ακρίβεια τα MiG ώστε να αποκτούν πλεονεκτική θέση έναντι των αμερικανικών αφ/ων και να τα καταρρίπτουν.

1951. Το πρώτο έτος του πολέμου. Η σοβιετική αρκούδα δείχνει τα δόντια της

Συνεχίζοντας τις εναέριες μάχες τους τελευταίους μήνες του 1950 οι Σοβιετικοί αεροπόροι δεν σταματήσανε τις επιθέσεις τους στα αναγνωριστικά και βομβαρδιστικά α/φη της αμερικανικής αεροπορίας παρά τις προσπάθειες των συνοδευτικών α/φων. Τον Φεβρουάριο ανέλαβε καθήκοντα η 324η Αερ. Μεραρχία της οποίας διοικητής ήτανε ο πασίγνωστος σοβιετικός άσσος του Β΄ ΠΠ και τρεις φορές ήρωας της Σοβιετικής Ένωσης Ivan Kozhedub, ο οποίος είχε 62 επιτυχίες σε βάρος γερμανικών αεροσκαφών σε 360 πολεμικές αποστολές.

Όμως στον Kozhedub είχαν απαγορευθεί οι πτήσεις ειδικά οι πολεμικές, από τον ίδιο τον Στάλιν, ώστε να μην στερηθεί η Σοβιετική Ένωση τον ηρώα της.

Τον Μάιο προστέθηκε στο θέατρο των επιχειρήσεων και η 303η Αερ. Μεραρχία για να συνδράμει το έργο της 324ης. Οι Σοβιετικοί πιλότοι με τις νίκες τους ανάγκασαν τα αεροσκάφη των Ηνωμένων Εθνών να πετούν νοτιότερα με αποτέλεσμα οι κινεζικές δυνάμεις να παραμένουν ανενόχλητες από εναέριες επιδρομές.

Η 23η Οκτωβρίου του 1951 έχει μείνει στη ιστορία αλλά και στην αμερικανική αεροπορία σαν ‘Μαύρη Τρίτη’, διότι εκείνη τη μέρα χαθήκανε πολλά βομβαρδιστικά Β-29 και συνοδευτικά F-84 με ελάχιστες απώλειες σοβιετικών MiG, με αποτέλεσμα από εκείνη τη μέρα και ύστερα να σταματήσουν οι ημερήσιες αποστολές των Β-29 και να περιοριστούν μόνο σε νυχτερινές.

1952. Δεύτερο έτος του πολέμου στην Κορέα. Άπειροι Σοβιετικοί εναντίον έμπειρων Αμερικανών.

Το δεύτερο έτος του πολέμου οι επιτυχημένες μεραρχίες 303 και 324 αντικαταστάθηκαν από την 190η και 97η αεροπορικές μεραρχίες, οι οποίες όμως δεν ήτανε τόσο επιτυχημένες όσο οι πρώτες αφού από τους πρώτους κιόλας μήνες υπέστησαν βαριές απώλειες σε αεροσκάφη και πιλότους.

Το καλοκαίρι του ίδιου έτους ήρθε και η σειρά τους να αντικατασταθούν από δύο καινούργιες μεραρχίες την 216η και την 32η.

Συνολικά όλο το έτος η σοβιετική αεροπορία είχε πραγματοποιήσει 868 ημερήσιες και 32 νυχτερινές αποστολές και είχε καταρρίψει 338 αμερικανικά αεροσκάφη, εκ των οποίων 256 F-86 Sabre, αλλά το κόστος που πλήρωσε ανερχόταν σε 160 MiG-15 και σε 43 χειριστές.

Από την αρχή του 1953 μέχρι το τέλος του, στις 27 Ιουλίου που σταμάτησε και η αεροπορική δραστηριότητα της σοβιετικής αεροπορίας στην Κορέα, οι πιλότοι του 64ου Αεροπορικού Σώματος πολέμησαν σε 508 ημερήσιες και 59 νυχτερινές αποστολές, ενώ πιστωθήκανε με 123 εναέριες νίκες, με κόστος 76 αεροσκαφών MiG και 26 πιλότων.

Στις 14 Ιουλίου οι τρεις Σοβιετικοί άσσοι Arkadiy Boytsov (6), Anatoliy Karelin (6) και Mikhail Mikhin (9) τιμήθηκαν με το μετάλλιο του ηρώα της Σοβιετικής Ένωσης για τις επιτυχείς αποστολές τους στη Κορέα κατά τη χρονική διάρκεια 1952-53.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου 16 πιλότοι του 64ου Αερ. Σώματος έγιναν άσσοι, ενώ δεκάδες άλλοι πιλότοι θα μπορούσαν να γίνουν επίσης άσσοι εάν αποδείκνυαν τους ισχυρισμούς τους στις καταρρίψεις των αμερικανικών αεροσκαφών που ανέφεραν.



Σοβιετικές αεροπορικές τακτικές μάχης

Οι πρώτοι Σοβιετικοί πιλότοι που πήραν μέρος στις επιχειρήσεις ήταν στην πλειοψηφία τους βετεράνοι του Β΄ ΠΠ και αρκετοί απ’ αυτούς άσσοι με δεκάδες καταρρίψεις γερμανικών αεροσκαφών στο ενεργητικό τους.

Παρόλα αυτά, το μέτωπο της Κορέας αποδείχθηκε ένα μέρος όπου καινούργιες τακτικές δοκιμαστήκανε και καινούργιοι άσσοι δημιουργηθήκανε.

Εξάλλου η σοβιετική αεροπορία είχε περάσει στην εποχή των jet με ένα σύγχρονο αεροσκάφος στις τάξεις της όπως το MiG-15.

Οι Σοβιετικοί πιλότοι πατούσαν πάντα σε ζευγάρια με τον Νο1 να επιτίθεται στον στόχο και τον Νο2 να καλύπτει τον συνάδελφο του.

Συνήθως οι μοίρες πατούσαν σε σχηματισμούς έξι α/φων τα οποία σχηματίζανε τρία ζευγάρια από MiG-15, με το πρώτο ζευγάρι να πραγματοποιεί την επίθεση, το δεύτερο να καλύπτει το πρώτο και το τρίτο ζευγάρι να παραμένει ψηλότερα για να επιτεθεί σε κάποιο εχθρικό α/φος που θα ξέκοβε από τον σχηματισμό.

Επίσης οι Σοβιετικοί πιλότοι είχαν λάβει αυστηρή εντολή την οποία τηρούσαν όλοι οι ιπτάμενοι και η οποία έλεγε ότι δεν έπρεπε να πετάνε πάνω από εχθρική περιοχή ώστε σε περίπτωση κατάρριψης τους να μη συλληφθούν από τους Αμερικανούς.

Στις αερομαχίες με τα αμερικανικά F-86, τα σοβιετικά MiG-15 εκμεταλλεύονταν το ύψος των 50.000 ποδών στο οποίο μπορούσαν να φτάσουν και στο οποίο δεν μπορούσαν να τους ακολουθήσουν τα F-86 και στη συνεχεία προέβαιναν σε αιφνιδιαστική επίθεση από ψηλά και με μεγάλη ταχύτητα στα εχθρικά μαχητικά αλλά και στα βομβαρδιστικά, χωρίς να αφήνουν περιθώρια αντίδρασης στους Αμερικανούς χειριστές.

Ένα ακόμα τέχνασμα το οποίο εφαρμόζανε οι Σοβιετικοί όταν είχαν στην ουρά τους κάποιο αμερικανικό α/φος ήταν να βάζουν το MiG-15 σε απώλεια στήριξης, ώστε το α/φος τους να πέφτει σε περιδίνηση, μια κατάσταση στην οποία δεν μπορούσαν τα αμερικανικά α/φη να τους ακολουθήσουν με αποτέλεσμα να ξεφεύγουν από τους διώκτες τους.

Βέβαια αυτή η τακτική ήταν ταυτόχρονα και επικίνδυνη για τον χειριστή, γιατί σε περίπτωση που δε μπορούσε να επαναφέρει το MiG σε κανονική πτήση έπρεπε να το εγκαταλείψει αμέσως.

Τέλος, οι Σοβιετικοί αεροπόροι απέφευγαν να εμπλέκονται με τα F-86 Sabre στο οριζόντιο επίπεδο γιατί εκεί πλεονεκτούσαν τα αμερικανικά α/φη. Πάντως, συμφωνά με τα λεγόμενα του E Pepelyev, η όλη επιτυχία μιας αερομαχίας είναι τα δύο με τρία δευτερόλεπτα που θα βρεθείς σε πλεονεκτική θέση και θα καταρρίψεις τον εχθρό.

LEV Kirilovich Shchukin

Ο τρίτος καλύτερος άσσος της Κορέας συμμετείχε σε 212 αποστολές και πήρε μέρος σε 17 εναέριες μάχες και κατάφερε 15 επιτυχίες αλλά και ο ίδιος καταρρίφθηκε δύο φορές. Κύριο χαρακτηριστικό του ήταν ότι πολεμούσε με πολύ πείσμα μέχρι να καταφέρει να πετύχει μια κατάρριψη.

Μια από τις μεγάλες αερομαχίες μεταξύ 25 F-86 και 30 MiG-15 έγινε στις 17 Ιουνίου 1951, την οποία περιγράφει ο ίδιος: «Πήραμε διαταγή να απογειωθούμε για να αντιμετωπίσουμε αμερικανικά Sabre. Η μοίρα μας είχε ρόλο αναχαίτισης, ενώ άλλες δύο μοίρες θα πραγματοποιούσαν επίθεση στα βομβαρδιστικά και στα α/φη κρούσης. Όταν τα συναντήσαμε ήταν λίγα παραπάνω από εμάς και αμέσως επιτέθηκαν. Όταν κοίταξα πίσω μου διαπίστωσα ότι ένα Sabre έβαλλε εναντίον μου. Βύθισα το α/φος μου κατευθείαν και φώναξα στον ασύρματο στον Νο2 Anatoli Ostapovsky ‘‘Ostan, κρατήσου!’’ Ο Αμερικάνος πιλότος προσπάθησε να με ακολουθήσει όμως με εγκατάλειψε. Τότε εγώ έστρεψα το α/φος μου προς το μέρος του και έριξα και με τα τρία πυροβόλα μου. Αμέσως είδα να φεύγουνε κομμάτια και από το Sabre να βγαίνει άσπρος καπνός…»

Συνεχίζοντας, εξηγεί πώς καταρρίφθηκε: «Επειδή ο Ostapovsky κατά τη διάρκεια της μάχης έχασε το α/φος μου, πήρα το δρόμο της επιστροφής μόνος μου. Τότε ξαφνικά ένιωσα πυρά να χτυπάνε το α/φος μου, άρχισε να σπάει η καλύπτρα μου, ενώ αίματα γέμισαν το πιλοτήριο, κατάφερα όμως να εγκαταλείψω το α/φος, αν και τα τέσσερα Sabre που μου επιτέθηκαν συνέχισαν να με πολυβολούν».

Ο Shchukin έμεινε στο νοσοκομείο για ένα μήνα και επέστρεψε στις πτήσεις στις 29 Αυγούστου όπου κατάρριψε και ένα βρετανικό Meteor.

Αλλά η πιο σημαντική νίκη του Shchukin συνέβη στις 2 Οκτωβρίου του 1951 όταν προσέτρεξε για βοήθεια του συντρόφου του λοχαγού Morozov, ο οποίος εγκατέλειψε το χτυπημένο α/φος του.

Παρ’ όλα αυτά καταδίωξε τα αμερικανικά F-86E που χτύπησαν τον συνάδελφό του, προκαλώντας τόσο βαριές ζημιές σε ένα απ’ αυτά, ώστε μετά από την προσγείωση του το F-86 διαγράφτηκε από τη δύναμη της USAF.

Ο Οκτώβριος του 1951 ήταν αρκετά επιτυχημένος για τον Shchukin αφού πέτυχε συνολικά τέσσερα α/φη με αποτέλεσμα να ανακηρυχθεί ηρώας της Σοβιετικής Ένωσης στις 13 Νοεμβρίου 1951.

Στις 11 Ιανουαρίου του 1952 καταρρίφθηκε για δεύτερη φορά από τον Αμερικανό άσσο συνταγματάρχη Gabreski, αλλά κατάφερε να προσγειωθεί βαριά τραυματισμένος.

Αποστρατεύτηκε το 1977 έχοντας διατελέσει στρατιωτικός σύμβουλος σε πολλές ασιατικές χώρες.

Sergei Makarovich Kramarenko

O τέταρτος καλύτερος άσσος του πολέμου, συμμετείχε στην Κορέα όντας ήδη άσσος του B΄ ΠΠ με έξι καταρρίψεις στο ενεργητικό του.

Συμμετείχε επίσης στη μεγάλη αερομαχία που έλαβε χώρα πάνω από τον ποταμό Γιαλού όπου η μονάδα του, το 176ο Αερ.

Σύνταγμα αντιμετώπισε 100 αμερικανικά α/φη και στην οποία ισχυρίστηκε τη κατάρριψη ενός F-84.

Στις 23 Σεπτεμβρίου δέχτηκε την επίθεση τριών Sabre, στην προσπάθεια του όμως να ξεφύγει, μπήκε σε ένα σύννεφο και από τύχη βρέθηκε πίσω από δύο F-86 από τα οποία κατάρριψε το ένα και στη συνεχεία βούτηξε προς το υδροηλεκτρικό φράγμα του SUIHO γνωρίζοντας ότι υπάρχουν αντιαεροπορικά πυροβόλα.

Όταν τα αντιαεροπορικά των 85 και 100mm άρχισαν να βάλουν τότε τα Sabre σταμάτησαν την καταδίωξη και ο Kramarenko επέστρεψε στο αεροδρόμιο του Antung χωρίς περαιτέρω προβλήματα.

Την 1η Δεκεμβρίου 1951, σε εναέρια ενέδρα του 176ου Αερ. Συντάγματος, οι Σοβιετικοί πιλότοι συνέτριψαν τα βρετανικά Meteor καταρρίπτοντας τρία από αυτά και προκαλώντας φθορές σε άλλα τέσσερα Meteor.

Τον Ιανουάριο του 1952 ήρθε η σειρά του να γίνει το θύμα και να εγκαταλείψει το MiG που πετούσε, αφού ύστερα από τις βολές ενός F-86E του James’s B. Raedel (με τρεις επιτυχίες εναντίον MiG), έπεσε με το αλεξίπτωτό του και περισυλλέγη από βορειο-κορεατες αγρότες.

Μετά από 104 πολεμικές αποστολές και 13 επιτυχίες του απονεμήθηκε το μετάλλιο του ηρώα της Σοβιετικής Ένωσης στις 22 Απριλίου του 1952.

Nikolai Ivanovich Ivanov

O Nikolai Ivanov ήταν ένας από τους πολλούς βετεράνους του Β΄ ΠΠ που πολέμησαν στην Κορέα. Στην πραγματικότητα ήτανε άσσος και των δύο πολέμων, αφού κατά τη περίοδο 1944-45 κατέρριψε έξι γερμανικά α/φη.

Όταν η μονάδα του, το 726ο Αερ. Σύνταγμα της 133ης Αερ. Μεραρχίας έφτασε στη Κορέα τον Ιούνιο του 1952, η κατάσταση για τους Σοβιετικούς πιλότους ήταν αρκετά δύσκολη.

Οι έμπειροι ‘Honchos’ της περιόδου 1950-51 είχαν αντικατασταθεί από τους απείρους πιλότους των Αεροπορικών Μεραρχιών 97 IAD και 190 IAD οι όποιοι βρήκαν το δάσκαλο τους από τους καλά εκπαιδευμένους Αμερικανούς πιλότους.

Ο Νikolai πέτυχε το πρώτο του Sabre στις 16 Ιουλίου του 1952 με τον Richard Drezen ο οποίος δυστυχώς χάθηκε μαζί με το α/φος του. Δύο εβδομάδες αργότερα η μοίρα του με δώδεκα MiG ενεπλάκη με την 336η Μοίρα που ήταν εξοπλισμένη με F-86.

Κατά τη διάρκεια της καταδίωξης του από εχθρικά α/φη έπεσε σε απώλεια στήριξης, αλλά βλέποντας ότι συνέχιζαν να τον ακολουθούν ξαναέριξε το α/φος του σε απώλεια στήριξης αυτή τη φορά επίτηδες όπως δήλωσε ώστε να αναγκάσει τα εχθρικά α/φη να τον προσπεράσουνε κάτι το οποίο πέτυχε!

Ο ίδιος λέει γι’ αυτό το τέχνασμα: «Μάθαινα στους πιλότους μου συχνά πώς να ρίχνουν το α/φος τους σε απώλεια στήριξης και πώς να το επαναφέρουν ξανά σε ευθεία πτήση. Όταν κάποιο Sabre με καταδίωκε, με αυτή τη τακτική κατάφερνα να το φέρω μπροστά μου, στη συνέχεια έβαλα με τα πυροβόλα μου μια ή δύο φορές και το κατέρριπτα».

Στις 5 Σεπτεμβρίου του 1952 όταν απογειώθηκε από το αεροδρόμιο του Antung ο πύργος ελέγχου τον ενημέρωσε ότι το αεροδρόμιο δέχεται επίθεση από F-86.

Ο Ivanov έστρεψε το α/φος του προς το αεροδρόμιο και επιτέθηκε στα F-86, ξαφνιάζοντας τους πιλότους τους και μάλιστα κατάφερε να καταρρίψει και ένα από αυτά, του οποίου ο πιλότος William C. Sney το εγκατέλειψε επιτυχώς και στη συνεχεία διασώθηκε από αμερικανικό ελικόπτερο.

Γι’ αυτή του την πράξη ο Ivanov παρασημοφορηθηκε με το μετάλλιο Λένιν και ταυτόχρονα προήχθη σε ταγματάρχη.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Κορέα αναγκάστηκε να επιστρέψει στη Σοβιετική Ένωση και να νοσηλευτεί λόγω ενός παλαιού τραύματος από τον Β΄ ΠΠ.

Επέστρεψε τον τελευταίο μήνα του πολέμου πραγματοποιώντας ακόμα δύο καταρρίψεις.



Συμπεράσματα

Η σοβιετική παρουσία πάνω από τους ουρανούς της Κορέας για πολλά χρόνια ήταν μυστική ακόμα και μετά τη λήξη του ψυχρού πολέμου.

Τα τελευταία χρόνια με την έκδοση αυτοβιογραφιών των σοβιετικών άσσων που συμμετείχανε στις αεροπορικές επιχειρήσεις στην Κορέα και την αποδέσμευση των σοβιετικών αρχείων έγιναν γνωστές σχεδόν όλες οι πτυχές της συμμετοχής της σοβιετικής αεροπορίας στον τριετή πόλεμο της Κορέας.

Από την πρώτη κιόλας στιγμή έγινε αντιληπτό από τους Αμερικανούς πιλότους ότι οι πιλότοι των MiG από τις τακτικές που εφάρμοζαν δεν θα μπορούσαν να είναι Κινέζοι πόσο μάλλον Κορεάτες.

Δεν είναι τυχαίο ότι κατά τη διάρκεια του πολέμου, με την εισαγωγή κινεζικών και βορειο-κορεατικών πληρωμάτων πίσω από τα χειριστήρια των MiG οι επιτυχίες των Αμερικανών πιλότων αυξήθηκαν κατακόρυφα.

Συνολικά στα τρία χρόνια του πολέμου 52 Σοβιετικοί πιλότοι έγιναν άσσοι πετυχαίνοντας περισσότερες από πέντε καταρρίψεις έναντι 418 βρετανικών και αμερικανικών α/φων.

Οι Σοβιετικοί πιλότοι έχοντας αποκτήσει σημαντική εμπειρία από τον Β΄ ΠΠ κατάφεραν ένα γερό πλήγμα στην αμερικανική αεροπορία, αφού σύμφωνα με τις μαρτυρίες των σοβιετικών πιλότων περισσότερα από 1.000 αεροσκάφη των Ηνωμένων Εθνών καταρριφθήκανε πάνω από τη Κορέα.

Καθημερινά μεγάλοι αριθμοί σοβιετικών MiG περνούσαν τον ποταμό Γιαλού και εισέρχονταν στην ‘κοιλάδα των MiG’ για να αντιμετωπίσουνε αντιστοίχους μεγάλους σχηματισμούς α/φων όπως τα F-86 ή τα F-84 με αποτέλεσμα να ακολουθούν μεγάλες αερομαχίες όπου ένα στιγμιαίο λάθος από κάποιον πιλότο μπορεί να ήταν μοιραίο για τον ίδιο.

Παρά τις μεγάλες απώλειες που υπέστη η USAF στα τρία χρόνια του πολέμου η αριθμητική και ποιοτική υπεροχή της ήταν πάντα δεδομένη.

Ακόμα και όταν προς το τέλος του πολέμου ο αριθμός των κινεζικών και των σοβιετικών MiG-15 που βρίσκονταν στη Μαντζουρία έφτανε περίπου τα 600, ακόμα και τότε ο αριθμός των αμερικανικών α/φων υπερέβαινε τα 1.000.

Λόγω της μεγάλης ‘κίνησης’ που υπήρχε στους ουρανούς της Κορέας, υπήρχε σχεδόν πάντα η δυνατότητα και για τις δύο πλευρές να εμπλέξουν κάποιο στόχο.

Οι δύο πλευρές φροντίζανε πάντα να υποβαθμίζουν τις απώλειές τους και να ανεβάζουν των αριθμό των επιτυχιών τους πλασματικά, ώστε να παρουσιάζουν την εικόνα που ήθελαν για την αεροπορική σύγκρουση στην Κορέα.

Έτσι, ακόμα και σήμερα ο πραγματικός αριθμός των καταρρίψεων που πετύχανε οι Σοβιετικοί και οι Αμερικανοί δεν μπορεί να ειπωθεί με απόλυτη ακρίβεια.

Η χρηματική αμοιβή των 1.500 ρουβλιών που ελάμβανε κάθε σοβιετικός πιλότος για κάθε επιτυχή κατάρριψη, ίσως οδήγησε κάποιους πιλότους στο να ισχυριστούν κάποια κατάρριψη ψευδώς, μόνο και μόνο για να εισπράξουν το ποσό της αμοιβής, αν αναλογιστεί κανείς και την άσχημη οικονομική κατάσταση των σοβιετικών πιλότων.

Η ύπαρξη στη σοβιετική αεροπορία ενός μικρού και ευέλικτου α/φους όπως το MiG-15 βοήθησε επίσης αρκετά τους σοβιετικούς αεροπόρους να πετύχουν αυτόν τον εντυπωσιακό αριθμό καταρρίψεων, αλλά και να αντιμετωπίσουν με ίσους όρους τους Αμερικανούς, οι οποίοι με το F-86 στην υπηρεσία τους και την ανώτερη εκπαίδευση μπόρεσαν τελικά να βγουν ασπροπρόσωποι σ’ αυτήν την πολεμική αναμέτρηση.

Αντίθετα, τα πλεονεκτήματα του MiG-15 δεν τα εκμεταλλεύτηκαν στο έπακρο οι Κινέζοι πιλότοι, οι οποίοι παρότι είχαν εκπαιδευτεί από Σοβιετικούς αεροπόρους δεν αφομοίωσαν πλήρως τις τακτικές τους.

Ένα χαρακτηριστικό που διέκρινε τους Σοβιετικούς πιλότους στον πόλεμο της Κορέας ήταν το ότι δεν έβλεπαν τους Αμερικανούς πιλότους σαν εχθρούς αλλά σαν ανταγωνιστές σε μια δυναμική αντιπαράθεση των δυο υπερδυνάμεων.

Αυτή η θέση φαίνεται και από τα λόγια του άσσου Aleksandr Pavlovich Smorchkov (12 καταρρίψεις): «Η συμπεριφορά μας απέναντι στους Αμερικανούς πιλότους ήταν πολύπλοκη. Κατά τη διάρκεια του Β΄ ΠΠ ήμασταν σύμμαχοι κατά του Χίτλερ, άρα και στην Κορέα δεν ήμασταν εχθροί αλλά αντίπαλοι. Το σλόγκαν μας στον αέρα ήταν το εξής ‘‘ανταγωνισμός με οποιονδήποτε’’. Η άποψη μου για τους Αμερικανούς πιλότους είναι ότι ήταν πολύ καλοί και σε αυτό συμφωνούσαν πολλοί συνάδελφοί μου πιλότοι».

Συνολικά στα τρία χρόνια που διήρκησε ο πόλεμος στην Κορέα οι σοβιετικές αεροπορικές μονάδες που εναλλασσόταν στο 64ο Αεροπορικό Εκστρατευτικό Σώμα της σοβιετικής αεροπορίας και πήραν μέρος στις επιχειρήσεις ήταν δέκα αεροπορικές μεραρχίες και τριάντα ένα συνολικά αεροπορικά συντάγματα.

Τα MiG-15 του 64ου Αερ. Εκστ. Σώματος συμπλήρωσαν 60.450 ημερήσιες εξόδους και 2.779 νυχτερινές, συμμετείχαν σε 1.683 ημερήσιες αερομαχίες και 107 νυχτερινές εμπλοκές με τα α/φη των Ηνωμένων Εθνών και αυτό συμφωνά με τα επίσημα σοβιετικά αρχεία.

Βέβαια αυτή η συμμετοχή στο πόλεμο της Κορέας είχε και ένα βαρύ αντίτιμο για τους Σοβιετικούς το οποίο μεταφράζεται στην απώλεια 335 αεροσκαφών MiG και 120 πιλότων, αλλά κανένας Σοβιετικός πιλότος δεν έπεσε στα χέρια των Αμερικανών, καθώς και οι ίδιοι οι Σοβιετικοί αεροπόροι δεν ήταν διατεθειμένοι να γίνουν αιχμάλωτοι πολέμου.

Σήμερα οι τελευταίοι Σοβιετικοί επιζώντες πιλότοι μπορούν περήφανα και χωρίς τον φόβο του απορρήτου να δηλώνουν ότι είναι οι άσσοι των MiG-15 στην Κορέα.



Evgeniy Pepelyaev – ο κυνηγός των Sabre

Ο Evgeniy Pepelyaev γεννήθηκε στις 18 Μαρτίου του 1918 στο Ιrkutsk της Ρωσίας από φτωχούς γονείς.

Στα νιάτα του δούλεψε στον σιδηρόδρομο όπως ο πατέρας του, ενώ στη συνεχεία θέλησε να ακολουθήσει τον μεγαλύτερο αδελφό του Κonstantin ο οποίος είχε ενταχθεί στην σοβιετική πολεμική αεροπορία.

Το 1938 αποφοίτησε από τη στρατιωτική σχολή πιλότων και μετατέθηκε σε μονάδα στην ανατολική Ρωσία.

Με το ξέσπασμα του Β΄ ΠΠ αιτήθηκε πολλές φορές να μετατεθεί στο μέτωπο, ενώ μετά τον θάνατο του αδελφού του από γερμανικά μαχητικά έγινε περισσότερο πιεστικός αλλά δεν εισακούστηκε.

Το 1943 τοποθέτησε σαν εκπαιδευτής στο 162ο αεροπορικό σύνταγμα, ενώ σε μια αναγνωριστική πτήση παραλίγο να καταρριφθεί από γερμανικά αεροσκάφη, κατάφερε όμως να επιστρέψει πίσω στη βάση του με πολλές ζημιές στο Υαk-7 που πετούσε.

Συμμετείχε σε 20 πολεμικές αποστολές εναντίον των Ιαπώνων στη Μαντζουρία χωρίς να πετύχει κάποια κατάρριψη. Στη συνέχεια σπούδασε τεχνολογία στην αεροπορική ακαδημία και το 1947 έγινε αρχηγός επιχειρήσεων στο 196ο Αερ. Σύνταγμα της 324ης Αερ. Μεραρχίας.

Το 1950 ο συνταγματάρχης Pepelyaev σαν διοικητής πλέον του 196ου IAP μεταφέρθηκε με τη μονάδα του στη βάση Αntung στη Μαντζουρία της Κίνας για να συμμετάσχει στις αεροπορικές αποστολές πάνω από τη Κορέα.

Στις 20 Μαΐου του 1951 μεταξύ των ωρών 15:00 και 16:00 σε μια μάχη με αμερικανικά Sabre έβαλλε εναντίον ενός F-86A από απόσταση 500-600 μέτρων.

Το F-86A επέστρεψε χτυπημένο στη βάση του και στη συνεχεία διαγράφτηκε από τη δύναμη της USAF.

Στη συνέχεια του πολέμου εξελίχθηκε σε κυνηγό των Sabre ενώ ανέπτυσσε συνεχώς καινούργιες τακτικές στον αέρα, αλλά και σαν διοικητής του 196ου Αερ. Συντάγματος αποδείχτηκε εξαιρετικός για τους άνδρες του, γνωρίζοντας πώς να τους χειριστεί αλλά και πώς να τους προστατεύσει στον αέρα.

Τελείωσε τον πόλεμο με 19 συνολικές καταρρίψεις αμερικανικών αεροσκαφών.

Μετά τον πόλεμο έγινε πιλότος-δοκιμαστής καινούργιων τύπων α/φων αλλά σε μια πτήση ρουτίνας το 1961 υπέστη εγκεφαλική αιμορραγία με αποτέλεσμα να σταματήσει τις πτήσεις και να συνεχίσει την καριέρα του στο αρχηγείο της αεράμυνας στη Μόσχα μέχρι το 1973 οπότε και αποστρατεύτηκε.

Συνέχισε να εργάζεται για 12 χρόνια στο κέντρο ανάπτυξης τεχνολογιών της Μόσχας μέχρι το 1983. Tον Ιούλιο του 1993 μαζί με δυο επίσης άσσους της Κορέας, τον Sergey Kramarenko (13 καταρρίψεις) και τον Dmitriy Oskin (15 καταρρίψεις) επισκέφτηκαν τη Βόρεια Κορέα όπου αντιμετωπιστήκανε σαν εθνικοί ηρώες.

Τον Απρίλιο του 1952 του απονεμήθηκε και η ανώτερη σοβιετική διάκριση, αυτή του σοβιετικού ηρώα για τις επιτυχίες του στο μέτωπο της Κορέας.

MiG-15 Fagot – ένα αεροσκάφος θρύλος

Το εξαιρετικό και πρωτοποριακό για την εποχή του MiG-15 σχεδιάστηκε από τους Ρώσους μηχανικούς Artem Mikoyan και Mikhail Gurevich απ’ όπου πήρε και το όνομα του. Άρχισε να σχεδιάζεται από το 1946, ενώ δέχτηκε επιρροές από το γερμανικό αεροσκάφος –jet Τa-183 της Focke-Wulf.

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετώπισε στο σχεδιασμό του ήταν η ανάπτυξη ενός αρκετά ισχυρού και συγχρόνου κινητήρα με τον οποίο θα εφοδιαζόταν το καινούργιο αεροσκάφος.

Οι Ρώσοι μηχανικοί ζήτησαν από τον Στάλιν να απευθυνθεί στην Αγγλία ώστε να τους προμηθεύσουν από την εταιρεία Rolls-Royce έναν αριθμό κινητήρων.

Σαν από μηχανής θεός, ο Βρετανός υπουργός εμπορίου Sir Stafford Cripps έκανε δεκτό το αίτημα του Στάλιν να προσφέρει στη Ρωσία την απαιτούμενη τεχνολογία αλλά και τον απαραίτητο εξοπλισμό κατόπιν αδείας.

Οι Ρώσοι τεχνικοί επανασχεδιάσανε το βρετανικό σχέδιο της Rolls-Royce και παρουσιάσαν έναν κινητήρα με την κωδική ονομασία RD-45.

Tα δύο πρότυπα με κωδική ονομασία Ι-310 πέταξαν τον Απρίλιο του 1947, ενώ εντάχθηκαν στη σοβιετική αεροπορία το 1949.

Το MiG-15 ήταν ένα αεροσκάφος το οποίο ανέπτυσσε ταχύτητα που έφτανε τα 1.040 χλμ/ω (640 mph) με αποτέλεσμα να υπερέχει των ελικοφόρων α/φων της εποχής, των πρώτων jet των δυτικών, όπως τα F-80 τα οποία ήταν τα πρώτα jet της αμερικανικής αεροπορίας και των βρετανικών Gloster Meteor αλλά κυρίως των βομβαρδιστικών Β-29.

Ο οπλισμός του MiG-15 ήταν αρκετά ισχυρός καθώς ήταν εφοδιασμένο με δύο πυροβόλα των 23mm με 80 βλήματα για κάθε κάνη και ένα των 37mm με 40 βλήματα.

Η πρώτη εξαγωγή του α/φους έγινε στην αεροπορία της Κίνας και στη συνέχεια στην αεροπορία της Βορείου Κορέας, ενώ το MiG-15 έφτασε να εξοπλίζει συνολικά 45 αεροπορίες σε όλο το κόσμο.

Γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση στον πόλεμο της Κορέας όπου κατά τη διάρκεια των σκληρών αερομαχιών που διεξάχθηκαν πάνω από την ‘‘κοιλάδα των MiG’’, σύμφωνα πάντα με τους ισχυρισμούς της σοβιετικής πλευράς, το MiG-15 με Σοβιετικούς πιλότους κατάφερε περί της 1.100 καταρρίψεις αμερικανικών αεροσκαφών.

Ένα πρόβλημα που αντιμετώπιζε το MiG-15 είχε να κάνει με τη κάμερα του φωτο-πολυβόλου του αεροσκάφους, με αποτέλεσμα πολλές φορές να μην καταγράφεται η κατάρριψη κάποιου αμερικανικού αεροπλάνου, αφού είτε δεν είχε καλή διακριτική ικανότητα ώστε να ξεχωρίζει τι είδους α/φος είχε καταγραφεί είτε επειδή μόλις έβαλλαν τα πυροβόλα, η κάμερα σταματούσε να καταγράφει!

Έτσι, ο σοβιετικός πιλότος δε μπορούσε να πιστωθεί την κατάρριψη.

Το MiG-15 έναντι του σημαντικότερου αντιπάλου του στην Κορέα, του F-86 Sabre, υπερείχε καταρχήν σε οπλισμό, αφού το F-86 διέθετε μόνο έξι πολυβόλα των 0.50 ιντσών έναντι των δύο πυροβόλων των 27mm και του ενός πυροβόλου των 37mm.

Επίσης το MiG-15 είχε μεγάλη αντοχή στα πυρά των αμερικανικών α/φων, αφού πολλές φορές οι Αμερικανοί πιλότοι εξαντλούσαν τα πυρομαχικά τους για να ρίξουν ένα MiG.

Αντίθετα τα F-86 δεν μπορούσαν να απορροφήσουν πολλά πλήγματα από τα πυρά των MiG και η κατάρριψή τους από τους Σοβιετικούς πιλότους γινόταν με τη χρήση λιγότερων πυρομαχικών.

Το MiG-15 είχε καλύτερο βαθμό ανόδου φτάνοντας σε υψόμετρο 15.700 μέτρων έναντι των 14.200 μέτρων του F-86F.

Κάτω από το υψόμετρο όμως των 8.000 μέτρων το F-86 μπορούσε να αντιμετωπίσει επάξια το MiG-15, ενώ οι καλύτερες τακτικές των Αμερικανών εξουδετέρωναν την ευελιξία του MiG-15.

Η Αμερική στη προσπάθεια της να αποκτήσει ένα MiG-15 ώστε να το μελετήσει καλύτερα πρόσφερε ως αμοιβή το ποσό των 100.000 δολαρίων και πολιτικό άσυλο σε όποιον πιλότο θα αυτομολούσε στη Δύση.

Τελικά στις 21 Σεπτεμβρίου του 1953 ο βορειο-κορεάτης No Kum-Sok προσγειώθηκε στην αεροπορική βάση Kimpo παραδίδοντας στους Αμερικανούς ένα MiG-15, το οποίο έγινε αντικείμενο εκτεταμένης μελέτης από την αμερικανική αεροπορία.

Ήταν ένα αεροσκάφος δύσκολο στον χειρισμό του, αλλά το ίδιο δύσκολα έπεφτε και σε περιδίνηση, ενώ στις βυθίσεις με μεγάλη ταχύτητα τα αερόφρενα του α/φους ανοίγανε αυτόματα ώστε να μειωθεί η ταχύτητα του και ο πιλότος να μπορέσει να το ελέγξει καλυτέρα και να το επαναφέρει από τη βύθιση.

Συνολικά το MiG-15 παράχθηκε σε 12.000 μονάδες και 6.000 επιπλέον παραχθήκανε κατόπιν αδείας από διάφορες χώρες.

Ερευνητές δημιούργησαν ρομποτάκια με δικό τους νευρικό σύστημα

Η εξέλιξη αυτή υπόσχεται επανάσταση στη συνθετική βιολογία και την αναγεννητική ιατρική.

Έκαναν την εμφάνιση τους neurobots που αποτελούν xenobots με νευρώνες τα οποία παρουσιάζουν αυτο-οργανωμένα νευρικά συστήματα και πιο σύνθετες συμπεριφορές αποκαλύπτοντας νέες γνώσεις για το πώς η βιολογία δημιουργεί λειτουργικές δομές.

Το 2020 ερευνητές στο Πανεπιστήμιο Tufts δημιούργησαν μικροσκοπικές ζωντανές δομές, γνωστές ως xenobots, χρησιμοποιώντας κύτταρα βατράχου. Αυτοί οι μικροοργανισμοί μπορούσαν να κινούνται στο νερό, να αυτο-επιδιορθώνονται και ακόμη και να συλλέγουν ελεύθερα κύτταρα για να σχηματίζουν νέα xenobots.

Τώρα επιστήμονες από το Tufts και το Wyss Institute προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα, εισάγοντας νευρικά κύτταρα σε αυτά τα βιολογικά «μηχανήματα». Οι αναβαθμισμένες εκδοχές, που ονομάζονται neurobots, μπορούν να αποκτούν διαφορετικά σχήματα και να εμφανίζουν νέα μοτίβα κίνησης. Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στην επιθεώρηση Advanced Science.

H έρευνα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας κατανόησης του τρόπου με τον οποίο ομάδες κυττάρων οργανώνονται σε πολύπλοκες δομές υπό ασυνήθιστες συνθήκες. Αυτή η γνώση θα μπορούσε να υποστηρίξει εξελίξεις στη συνθετική βιολογία και την αναγεννητική ιατρική.

Δημιουργία ζωντανών συστημάτων

Η ομάδα ξεκίνησε με κύτταρα από πρώιμα έμβρυα του αφρικανικού βατράχου Xenopus laevis. Όταν πρόδρομα κύτταρα δέρματος απομονώνονται και τοποθετούνται σε τρυβλίο οργανώνονται φυσικά σε μικρές σφαιρικές δομές με μικροσκοπικές τριχοειδείς προεκτάσεις που ονομάζονται κροσσοί (cilia).

Η συντονισμένη κίνηση αυτών των κροσσών επιτρέπει στους xenobots να «κολυμπούν». Είναι πλήρως βιολογικοί οργανισμοί, χωρίς γενετική τροποποίηση ή τεχνητό σκελετό. Μπορούν να αυτοθεραπεύονται και να επιβιώνουν για περίπου 9–10 ημέρες χρησιμοποιώντας τα θρεπτικά αποθέματα των εμβρυϊκών κυττάρων.

Προσθήκη νευρώνων

Για τη δημιουργία των neurobots οι επιστήμονες εισήγαγαν ομάδες πρόδρομων νευρικών κυττάρων στο εσωτερικό των αναπτυσσόμενων βιοδομών. Τα κύτταρα αυτά εξελίχθηκαν σε νευρώνες και ανέπτυξαν διακλαδώσεις (άξονες και δενδρίτες) που απλώθηκαν στο εσωτερικό και προς την επιφάνεια.

«Θέλαμε να δούμε τι θα συμβεί αν δώσουμε σε αυτά τα βιολογικά συστήματα τα “υλικά” για να δημιουργήσουν ένα νευρικό σύστημα» αναφέρει ο Μάικλ Λέβιν, εκ των επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας. Οι ερευνητές λένε ότι η έρευνα στοχεύει στην κατανόηση των βασικών αρχών με τις οποίες σχηματίζονται τα νευρικά συστήματα: «Μπορούμε να “χτίσουμε” ένα νευρικό σύστημα από το μηδέν; Τι συμβαίνει όταν οι νευρώνες τοποθετούνται σε ένα εντελώς νέο περιβάλλον;»

Νευρική δραστηριότητα και αλλαγές στη συμπεριφορά

Μικροσκοπικές παρατηρήσεις έδειξαν ότι οι νευρώνες ανέπτυξαν βασικά χαρακτηριστικά φυσικών νευρικών συστημάτων, όπως συνάψεις, άξονες και δενδρίτες. Με τεχνικές απεικόνισης ασβεστίου επιβεβαιώθηκε ότι ήταν ηλεκτρικά ενεργοί και σχημάτιζαν απλά νευρωνικά δίκτυα.

Η προσθήκη νευρώνων προκάλεσε σημαντικές αλλαγές:

* Τα neurobots ήταν μεγαλύτερα και πιο επιμήκη
* Κινούνταν πιο ενεργά
* Εμφάνιζαν επαναλαμβανόμενα μοτίβα κίνησης αντί για απλές τροχιές

Για να εξετάσουν τη λειτουργία των νευρωνικών δικτύων οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια ουσία που επηρεάζει τη νευρική δραστηριότητα. Η αντίδραση των neurobots ήταν διαφορετική από εκείνη των απλών xenobots, γεγονός που δείχνει ότι τα νευρικά δίκτυα επηρεάζουν άμεσα τη συμπεριφορά.

Η γονιδιακή δραστηριότητα και οι μελλοντικές δυνατότητες

Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης απροσδόκητη ενεργοποίηση γονιδίων. Εκτός από γονίδια που σχετίζονται με τον εγκέφαλο, εντοπίστηκαν και γονίδια που συνδέονται με την όραση και την αντίληψη φωτός.

Αυτό ανοίγει το ενδεχόμενο οι neurobots να αποκτήσουν στο μέλλον ικανότητα αντίδρασης στο φως. «Αν προσπαθούμε να δημιουργήσουμε κάτι νέο με τη βιολογία, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε πώς τα ίδια τα κύτταρα λύνουν προβλήματα. Ίσως αυτοί οι οργανισμοί ενεργοποιούν τμήματα του γονιδιώματος που θα μπορούσαν να είναι χρήσιμα για νέες λειτουργίες στο μέλλον. Αν ζούσαν περισσότερο, θα μπορούσαν άραγε να αναπτύξουν φωτοϋποδοχείς; Είναι ένα συναρπαστικό ερώτημα που διερευνούμε» λένε οι ερευνητές.

Ο οπορτουνισμός ως κοινωνική ιδεολογία

Όλος ο κόσμος κατηγορεί τις μεγάλες ιδεολογίες που είχαν κατά την άποψη του μόνο και μόνο αρνητικές επιπτώσεις πάνω στην κοινωνία δίχως όμως να συνειδητοποιεί ότι υπάρχουν και άλλες ιδεολογικές μορφές που αποτελούν κοινωνικά δόγματα. Μια από αυτές τις αμφιλεγόμενες μορφές είναι και ο οπορτουνισμός.

Φαινομενικά δεν είναι και τόσο αντιληπτός διότι συνδυάζεται εύστοχα με τον τοπικισμό και συνεπώς δεν ξεχωρίζει στο τοπικό επίπεδο. Επιπλέον προσφέρει πολλές δυνατότητες όσον αφορά στην έλλειψη θεωρητικής ιδεολογίας. Με το πρόσχημα της μη καταπάτησης των απόψεων κάθε ατόμου, ο οπορτουνισμός παρουσιάζεται ως η βέλτιστη διπλωματική λύση της επιβίωσης ενός θεσμού. Δεν υπάρχει ποτέ πρωτοβουλία που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ύπαρξη του θεσμού εφόσον η τάση του είναι να καθορίζεται από την πλειοψηφία πριν από κάθε ψηφοφορία.

Ο οπορτουνισμός λειτουργεί με το μοντέλο του φύλλου πάνω στο ποτάμι: πάει όπου τον πάνε. Δεν υπάρχει καμμιά αντίσταση και συνεπώς κανένα πρόβλημα. Η εξέλιξή του είναι η ροή του ρεύματος.

Επιπλέον είναι νοητικά οικονομικός εφόσον ο οπορτουνισμός βασίζεται αποκλειστικά στη μίμηση του άλλου. Ως κινούμενος καθρέφτης, ο οπορτουνιστής ζει μέσα στον κόσμο της εικόνας. Το πλαίσιο του είναι καθαρά εικονικό και για τον ίδιο λόγο είναι και εντελώς πραγματικό διότι δεν προσφέρει τίποτα που να διαφέρει απ’ ό,τι υπήρχε. Ακόμα και στην περίπτωση -σπάνια βέβαια- όπου υπάρχει μια υλοποίηση, το οπορτουνιστικό σύστημα έχει εξασφαλίσει ότι η ύπαρξη του έργου δεν ανατρέπει κανένα δεδομένο και συμβαδίζει απόλυτα με τη δογματική νοοτροπία της κοινωνίας.

Κανείς δεν μπορεί να στιγματίσει τον οπορτουνισμό διότι δεν αφήνει ποτέ το στίγμα.

Πανταχού παρών διότι ανύπαρκτος στην ουσία, ο οπορτουνισμός είναι επαγγελματικός συμβιβασμός. Ως ρητορικό στοιχείο δεν δίνει αξία στην αλήθεια αλλά μόνο στην άποψη. Ως συμβιβαστική αρχή δεν επιβαρύνεται από οποιαδήποτε ηθική. Με αυτά τα χαρακτηριστικά ο οπορτουνισμός είναι το ιδανικό όπλο της τοπικής αδράνειας.

Με τον οπορτουνισμό δεν υπάρχει ανικανότητα εφόσον δεν υπάρχει καν βούληση δημιουργίας και όλα καθορίζονται εντροπικά. Ένα άλλο από τα πολλαπλά κοινωνικά του προτερήματα είναι ότι δεν εμπεριέχει ανθρώπινα στοιχεία: όλα είναι απολύτως κοινωνικά, όλα είναι τυπικά. Ακόμα και η νομολογία δεν υπάρχει ως έννοια για τον οπορτουνισμό εφόσον όλα μπορεί ν’ αλλάξουν και να παραβιαστούν αν το θελήσει η κοινωνική μάζα.

Με άλλα λόγια, ο οπορτουνισμός ενισχύει τα αντανακλαστικά της μικρής κοινωνίας πολλαπλασιάζοντάς τα. Με αυτόν τον τρόπο προκαλεί την απόλυτη αδράνεια που εξασφαλίζει τη μη επιβίωση κάθε δημιουργικού στοιχείου. Το μόνο καλό για τους ανθρώπους είναι ότι ο οπορτουνισμός δεν παράγει ιστορία, μόνο λήθη.

ΑΤΤΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ

Η Γλώσσα των θεών

Η Γλώσσα του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Για να μιλήσουμε με πραγματικά επιστημονικούς όρους για την Αττική Διάλεκτο, θεωρώ αναγκαίο να περάσουμε από τη γλωσσική περίοδο της Ιωνικής Διαλέκτου. Οι δύο αυτές διάλεκτοι, πριν χωριστούν, ανήκαν σε μία κοινή διαλεκτική ομάδα και αυτοί που τις μιλούσαν ανήκαν στην ίδια Φυλετική και Γλωσσική ενότητα, η οποία αργότερα διασπάστηκε και η κάθε μία απέκτησε στο πέρασμα του χρόνου τα ξεχωριστά της χαρακτηριστικά.

Οι διαφορές που προέκυψαν από τη διάσπαση υπήρξαν ελάχιστες σε σχέση με τις υπόλοιπες διαλέκτους την Αιολική, την Αχαϊκή και τη Δωρική.

Ανατρέχοντας στο τότε παρελθόν των Ελληνικών φυλών, οι Ίωνες, οι Αχαιοί - Αιολείς και οι Δωριείς κατέβηκαν στην Ελλάδα σε διαφορετικές χρονικές περιόδους και εγκαταστάθηκαν σε περιοχές με ξεχωριστή Γεωγραφική και Κλιματική διαμόρφωση, ώστε να διευκολύνουν με αυτές τις διαφορές τη δημιουργία των αρχαίων διαλέκτων.

Αρχικά οι Ίωνες εγκαταστάθηκαν στην Ηπειρωτική Ελλάδα και αργότερα μετοίκησαν στα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας (Ιωνία), στην Εύβοια, στην Ιταλία, τη Σικελία, σε ορισμένες από τις Κυκλάδες, στη Σάμο, τη Χίο και άλλες, αναπτύσσοντας έναν αξιόλογο πολιτισμό και μία απαράμιλλη γλώσσα πάνω στην οποία γράφτηκαν τα Έπη του Ομήρου, η Ιστορία του Ηροδότου, τα έργα του Ιπποκράτη, οι Ιαμβογράφοι, οι προ-Σωκρατικοί διάλογοι κ.α.

Στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. μεσολαβούν γεγονότα στον χώρο της Μεσογείου με την εισβολή των Περσικών ορδών και αλλάζουν κυριολεκτικά την ιστορία στην περιοχή.

Η Αθήνα επωμίζεται το βάρος των Περσικών πολέμων και με μία μοναδική αντιμετώπιση οι Αθηναίοι, Ίωνες στην καταγωγή στο μεγαλύτερο μέρος τους, παρά τη μεγάλη αριθμητική διαφορά που είχαν με τον βάρβαρο στρατό των Περσών κατάφεραν να τους αποκρούσουν και να πάρουν την ηγεμονία μιας μεγάλης μερίδας του Αρχαίου Ελληνισμού.

Η Αθηναϊκοί θρίαμβοι των Μηδικών πολέμων συμβάλλουν στη μετατόπιση του πολιτικού και του πολιτιστικού κέντρου από την Ιωνική επικράτεια στη μικρή Αττική.

Η μαγευτική πόλη της Αθηνάς μετατρέπεται σε πρωτεύουσα του μεγαλύτερου μέρους του Ελληνισμού και η πολιτιστική εξουσία των Ιώνων αργοσβήνει μεταφέροντας τη δόξα της στην Αθηναϊκή ηγεμονία.

Προσωπικότητες όπως του Περικλή, του Φειδία, του Καλλικράτη, του Ξενοφώντα, του Σωκράτη, του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη και πολλών άλλων κορυφαίων της Πολιτικής, της Τέχνης και της Φιλοσοφίας, κοσμούν τις επόμενες δεκαετίες με τα έργα τους και τις Σχολές τους την Αττική γη ως και την περίοδο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, τον επόμενο αιώνα.

Διανοούμενοι από κάθε γωνιά της τότε Ελληνικής Επικράτειας έρχονται για σπουδές στην Αθήνα. Παρά το γεγονός του Τριακονταετούς Πολέμου που βασανίζει τον Περικλή, τους αρχηγούς των Σχολών, τους δημιουργούς του Παρθενώνα και ολόκληρης της Αττικής γης, η ηγεμονία της ωραιότερης γλώσσας που γέννησε ποτέ ο κόσμος, της Αττικής, δεν έσβησε ποτέ.

Πέρα από όλα, η Αττική Διάλεκτος διατηρεί τον δεσμό της με την Ιωνική χρησιμοποιώντας παλαιότερα στοιχεία όπως είναι τα ονόματα οι Ιήτες, Ναξιήτες, Πριηνείς, οι Ιουλιήτες, οι Θεογείτες κ.α.

Το πλήθος των επισκεπτών στην Αθήνα αποτελεί αιτία που η Αττική Διάλεκτος ομιλείται καθαρότερα στην ύπαιθρο και τους Δήμους παρά μέσα στο άστυ, μέσα στο οποίο ο πληθυσμός παύει λίγο - λίγο να ομιλεί την “Καθαρή Αττική” αφού η γλώσσα λόγω της ατέλειωτης ποικιλίας των επισκεπτών “υφίσταται αλλοίωση μαζί και η γλώσσα” (Ξενοφών Αθην.Πολιτ. Β,6).

Ο Φιλόστρατος μας πληροφορεί αργότερα ότι “η Μεσογαία της Αττικής” (Βίος Σοφιστών 2,1,4) αποτελεί “Αγαθόν Διδασκαλείον ανδρεί βουλωμένει διαλέγεσθαι” και ότι η γλώσσα δεν αναμιγνύεται με τη γλώσσα των βαρβάρων, διατηρείται δε υγειής “την άκραν Ατθίδα αποψάλλειν”. Σημειώνω ότι, η Αττική Διάλεκτος, όπως οι συγγραφείς του 5ου και του 4ου αιώνα την αποδίδουν, δεν αποτελεί τη γλώσσα της καθημερινής ζωής ή την γλώσσα των χωρικών, των ναυτικών, των τεχνιτών κλπ.

Η γλώσσα των κειμένων που σήμερα διαβάζουμε, πέρα από ελάχιστες εξαιρέσεις είναι η γλώσσα των διανοουμένων της εποχής εκείνης που αποτελεί την κορυφαία αποκάλυψη του ανθρωπίνου νου στην αμοιβαία νοητική επικοινωνία του ανθρωπίνου πνεύματος.

Η καθημερινή γλώσσα γίνεται αντιληπτή από ορισμένα χωρία του Αριστοφάνη και του Μενάνδρου, προ πάντων δε από τις εγχάρακτες επιγραφές οι οποίες, γραμμένες από επιδέξιους τεχνίτες, αποδίδουν πιστά την προφορά και το τυπικό καθώς και τα λάθη της καθημερινής ομιλίας τα οποία δεν συναντάμε στα κείμενα των συγγραφέων.

Παρατηρούμε ότι οι συγγραφείς γράφουν την Αττική με τον ίδιο τρόπο.

Ο Θουκυδίδης και οι τραγικοί γράφουν την παλαιότερη Αττική με Ιωνισμούς, άγνωστους στον Πλάτωνα και τους ρήτορες, με πυκνά νοήματα που δυσκολεύουν την αντίληψη των γλωσσών, ενώ ο Αριστοφάνης βρίσκεται με τη δική του επιλογή πλησιέστερα στη “Γλώσσα του Λαού”.

Από την άλλη πλευρά ο μέγας Πλάτων ανάγει την Αττική στο υψηλότερο σημείο της ακμής της, της λεπτότητας και της τελειότητάς της. Με βασική αιτία ανάμεσα σε αυτές τις διαφορές, οι μεγάλοι συγγραφείς των διαφορετικών αυτών εποχών και ειδών του λόγου, γίνονται αφορμή να χωρίσουμε την Αττική Διάλεκτο σε δύο κλάδους: την Αρχαιότερη ή την πρό του Ευκλείδη και τη Νεότερη που έχουν ελάχιστη διαφορά μεταξύ τους.

Επισημαίνω ότι, η δημιουργία και η διατήρηση διαλέκτου, αποτελούν συνήθως απόδειξη “μη επιμιξίας” καθώς και έλλειψη “Κοινού Πολιτισμου” και κοινού “Εθνικού Αισθήματος” σε αυτούς που την ομιλούν. Όταν αυτές οι αιτίες εκλείψουν, όπως έγινε στην Ελλάδα μετά τα Μηδικά, τότε και η ύπαρξη χωριστών διαλέκτων αποδεικνύεται περιττή και αδύνατη.
Αυτό αποτελεί τον λόγο επικράτησης της Αττικής, αργότερα, στον Ελλαδικό χώρο.

Η Αθήνα μετά τα Μηδικά εξελίσσεται σε “Πρυτανείο Σοφίας” (Πλάτ. Πρωταγ. 337) που αποτελεί την “Ελλάδος Παίδευσιν” (Θουκυδ. Β.41), το “κοινόν Παιδευτήριον πάσιν ανθρώποις” (Διώδορος ΙΓ 27,4). Η γλώσσα των Αθηνών είναι η “κοινή φωνή” (Πλατ. Κρατύλ. 418δ) γλώσσα που έχει το προνόμιο να ομιλείται αρκετά γρήγορα (Ταχύμυθος η Ατθίς) όπως αναφέρει ο Νόνος - αλλά χαμηλόφωνη, σύμφωνα με τους κανόνες καλής αγωγής.

Όταν κάποιος ομιλούσε μεγαλόφωνα εθεωρείτο “Βοιωτικός”, ανάγωγος δηλαδή, ο δε Αισχύνης κατηγορεί τον Δημοσθένη ότι “παμμέγεθες αναβοά και κακώς βοιωτιάζει”.

Στη χρυσή αυτή περίοδο διανόησης του 4ου αιώνα π.Χ. με την αμέριστη φροντίδα των συγγραφέων της εποχής, η Αττική Διάλεκτος καλλιεργείται με τον άριστο τρόπο σε ολόκληρο τον Αρχαίο Ελληνικό κόσμο με την εφαρμογή πρωτότυπων τεχνητών μέσων για την παράσταση και την έκφραση των διανοημάτων.

Οι Ελληνικές λέξεις εξηγούν νοήματα μελλοντικών ανακαλύψεων, προπάντων τεχνολογικών, οι οποίες φτάνουν μέχρι την τεχνοκρατική εποχή μας, με αποτέλεσμα να συμπεριλαμβάνονται στα προσόντα τους οι “προφητικές τους ικανότητες και προβλέψεις”.

Με άλλα λόγια, η Αττική Διάλεκτος αποτελεί τη “Γλώσσα των θεών”.

Και όταν ακόμα, στο τέλος του 5ου αιώνα οι Σπαρτιάτες κατέστρεψαν την Στρατιωτική και Πολιτική δόμηση της πόλης των Αθηνών, καταστρέφοντας και τα πνευματικά κέντρα της Ελλάδος, η Αττική Διάλεκτος, η γλώσσα των Φιλοσόφων και των Διανοητών ανέδειξε εκ νέου τη δύναμή της σε ακόμα ευρύτερη έκταση. Μετά και την παύση της Αθηναϊκής ηγεμονίας, οι άρχοντες της Μακεδονίας χρησιμοποίησαν την Αττική σαν επίσημη γλώσσα τους.

Ο Μέγας Αλέξανδρος την “Αττικήν ομιλών” τη διέδωσε στα πέρατα του κόσμου.
Η “Κοινή” όπως είναι γνωστή η Ελληνική γλώσσα στα χρόνια του Αλέξανδρου, είναι η απλοποιημένη Αττική Διάλεκτος.

Και η Νεοελληνική, η οποία σήμερα ομιλείται, αποτελεί την εξέλιξη της “Κοινής” των χρόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Να ενθυμείστε τον παρατηρητή του σήμερα: “Την Ελληνικήν ομιλώ, τη γλώσσα των θεών γνωρίζω”.