Στωική Θεολογία στον Σενέκα: Ο Ζεύς ως Φύση, Μοίρα και Πρόνοια

«Τι άλλο είναι η Φύση παρά ο Θεός και ο θείος Λόγος, εμφυτευμένος σε ολόκληρο τον κόσμο και στα μέρη του; Θέλεις να τον ονομάσεις Μοίρα; δεν σφάλλεις· αυτός είναι από τον οποίο εξαρτώνται τα πάντα, η αιτία των αιτιών. Θέλεις να τον ονομάσεις Πρόνοια; ορθά μιλάς· διότι με τη σοφία του μεριμνά για τον κόσμο. Θέλεις να τον ονομάσεις Φύση; δεν πλανάσαι· διότι από αυτόν γεννήθηκαν όλα και με την πνοή του ζούμε. Θέλεις να τον ονομάσεις Κόσμο; ούτε έτσι σφάλλεις· διότι αυτός είναι το σύνολο όλων όσων βλέπεις και αυτός που είναι παρών μέσα σε καθετί επιμέρους.»

Σενέκας, Naturales Quaestiones II, 45.

Σχόλιο:

Το χωρίο αυτό αποτελεί μία από τις πλέον συμπαγείς και αποκαλυπτικές διατυπώσεις της Στωικής θεολογίας στη λατινική γραμματεία και συγχρόνως χαρακτηριστικό δείγμα της φιλοσοφικής μεθόδου του Σενέκα. Η επαναληπτική ρητορική δομή «Θέλεις να τον ονομάσεις…;» (vis illum…?) δεν λειτουργεί απλώς ως υφολογικό σχήμα, αλλά ως συνειδητή φιλοσοφική στρατηγική: ο συγγραφέας δεν παρουσιάζει διαφορετικές θεότητες ή εναλλακτικές ερμηνείες του κόσμου, αλλά αποκαλύπτει ότι ποικίλες έννοιες —Μοίρα, Πρόνοια, Φύση, Κόσμος— συγκλίνουν σε μία και την αυτή καθολική αρχή. Η γλώσσα είναι αποφατική και διδακτική, χωρίς αμφισημίες, στοιχείο που αντανακλά τη Στωική πεποίθηση ότι η δομή της πραγματικότητας είναι αντικείμενο λογικής γνώσης και όχι πίστης ή μυθικής παράδοσης.

Στο κέντρο της σκέψης αυτής βρίσκεται ο ratio divina, ο θείος Λόγος, ο οποίος δεν υφίσταται εκτός του κόσμου, αλλά είναι εμφυτευμένος σε αυτόν και στα μέρη του. Εδώ εκφράζεται καθαρά η στωική πανθεϊστική αντίληψη: ο Θεός δεν είναι υπερβατικός δημιουργός που στέκει έξω από το σύμπαν, αλλά η ενεργός, έλλογη και δημιουργική αρχή που το συγκροτεί εκ των ένδον. Στην κλασική Στωική φυσική, το σύμπαν συντίθεται από την παθητική ύλη και την ενεργό αρχή, τον Λόγο ή Πνεύμα ο οποίος διαπερνά την ύλη, της προσδίδει μορφή, συνοχή και σκοπό. Ο Θεός ταυτίζεται με αυτή την ενεργό αρχή· είναι σωματικός με στωική έννοια, όχι όμως υλικός με αδρανή τρόπο, αλλά δυναμικός και δημιουργικός. Ο πανθεϊσμός των Στωικών, επομένως, δεν είναι απλή εξίσωση Θεού και ύλης, αλλά θεωρία εμμενούς αιτιότητας και λογικής τάξης.

Η ταύτιση του Θεού με τη Μοίρα φωτίζει τον αιτιακό χαρακτήρα αυτής της τάξης. Η Μοίρα δεν είναι τυφλή αναγκαιότητα ούτε αυθαίρετη δύναμη, αλλά η αδιάσπαστη αλληλουχία αιτίων που εκπορεύεται από μία πρώτη, καθολική αρχή. Όταν ο Σενέκας χαρακτηρίζει τον Θεό «αιτία των αιτιών», συνοψίζει τη στωική άποψη ότι όλα τα επιμέρους γεγονότα εντάσσονται σε ένα ενιαίο, έλλογο σύστημα, στο οποίο τίποτε δεν συμβαίνει χωρίς λόγο. Η αποδοχή της Μοίρας, συνεπώς, δεν οδηγεί σε μοιρολατρία, αλλά σε κατανόηση της αναγκαιότητας που διέπει το όλον.

Η έννοια της Πρόνοιαςπροσδίδει τελεολογικό βάθος σε αυτή την αιτιακή δομή. Ο κόσμος δεν είναι απλώς αναγκαίος, αλλά και σοφά οργανωμένος. Η πρόνοια, ωστόσο, στον Σενέκα δεν έχει προσωπικό ή συναισθηματικό χαρακτήρα· δεν παρεμβαίνει επιλεκτικά υπέρ του ατόμου, ούτε αναιρεί τον πόνο ή την αδικία. Αντιθέτως, εκφράζει τη μέριμνα του Λόγου για το σύνολο. Ό,τι φαίνεται κακό από τη μερική σκοπιά του ανθρώπου, εντάσσεται στην τελειότητα και αρμονία του όλου. Έτσι, το πρόβλημα του κακού δεν τίθεται ως θεολογικό σκάνδαλο, αλλά ως περιορισμός της ανθρώπινης οπτικής.

Η ταύτιση του Θεού με τη Φύση ενισχύει τον δημιουργικό και ζωοποιό χαρακτήρα της στωικής θεότητας. Η φύση δεν είναι παθητικό σύνολο μηχανικών διεργασιών, αλλά έλλογη δύναμη από την οποία «γεννήθηκαν τα πάντα» και με την πνοή της οποίας όλα τα έμβια διατηρούνται στη ζωή. Εδώ η κοσμολογία συνδέεται άμεσα με την ανθρωπολογία: ο άνθρωπος, ως έλλογο ον, φέρει μέσα του μερίδιο του θείου Λόγου. Η συχνή διατύπωση του Σενέκα ότι «κάτι ιερό κατοικεί μέσα μας» δείχνει πώς ο πανθεϊσμός μετατρέπεται σε ηθική θεωρία. Η αρετή δεν είναι συμμόρφωση σε εξωτερικές εντολές, αλλά εσωτερική συμφωνία με τη φύση και τον λόγο μας.

Τέλος, η ταύτιση του Θεού με τον Κόσμο ολοκληρώνει τη Στωική σύλληψη ενός έμψυχου και οργανικού σύμπαντος. Ο Θεός είναι το σύνολο των όντων, αλλά ταυτόχρονα παρών σε κάθε επιμέρους ον. Η εμμένεια αυτή θεμελιώνει το Στωικό ηθικό ιδεώδες του «ζην κατὰ φύσιν»: να ζει κανείς σε αρμονία με τη λογική δομή του κόσμου. Ο Σενέκας, σε αντίθεση με τους συστηματικούς Στωικούς όπως ο Χρύσιππος, δεν ενδιαφέρεται τόσο για τη θεωρητική αυστηρότητα όσο για τις υπαρξιακές συνέπειες αυτής της κοσμοθεωρίας. Ο πανθεϊσμός του είναι βαθύτατα ηθικοπαιδαγωγικός: η αποδοχή της μοίρας, η εμπιστοσύνη στην πρόνοια και η κατανόηση της φύσης συνιστούν στάση ζωής και όχι αφηρημένη μεταφυσική.

Υπό αυτή την έννοια, ο πανθεϊσμός του Σένεκα αποτελεί κρίκο ανάμεσα στην Ελληνιστική φιλοσοφία και τη νεότερη σκέψη. Προαναγγέλλει τη ριζική ταύτιση Θεού και Φύσης του Σπινόζα, χωρίς όμως να απεμπολεί την έμφαση στην προσωπική άσκηση, την ηθική ευθύνη και την εσωτερική ελευθερία. Ο κόσμος του Σενέκα είναι έλλογος, αναγκαίος και θεϊκός· και ο άνθρωπος καλείται όχι να τον αλλάξει, αλλά να τον κατανοήσει και να ζήσει σε συμφωνία μαζί του.

Σωκράτης και Ιησούς, ο φιλοσοφικός στοχασμός έναντι του θεολογικού μύθου

Ο Σωκράτης (470/469–399 προ κοινής χρονολόγησης) θεωρείται ως ο ιδρυτής της Δυτικής ηθικής φιλοσοφίας και τιμάται παγκοσμίως ως ένας από τους κορυφαίους φιλοσόφους της ανθρωπότητας έχοντας επηρεάσει αμέτρητους ανθρώπους ανά τους αιώνες. Για την ζωή του Σωκράτη διαθέτουμε πολλές ανεξάρτητες πηγές και βιογραφίες τόσο από σύγχρονους όσο και μεταγενέστερούς του. Ο Σωκράτης ήταν Αθηναίος πολίτης και έζησε την περίοδο της μεγάλης ακμής αλλά και της παρακμής της αρχαίας Αθήνας. Γεννήθηκε στην Αλωπεκή της Αθήνας. Πατέρας του ήταν ο Σωφρονίσκος (γλύπτης) και μητέρα του η Φαιναρέτη (μαία). Παντρεύτηκε τη Ξανθίππη, με την οποία απέκτησε 3 αγόρια (Λαμπροκλής, Σωφρονίσκος και Μενέξενος). Υπηρέτησε ως οπλίτης με διάκριση σε μάχες του Πελοποννησιακού Πολέμου, όπως στην Ποτίδαια, όπου έσωσε τον Αλκιβιάδη. Δεν ίδρυσε σχολή, δεν δίδασκε συστηματικά, ούτε λάμβανε χρήματα.

Όπως και άλλοι Έλληνες φιλόσοφοι, έτσι και ο Σωκράτης χρησιμοποιείται συχνά από χριστιανούς ως «πρόδρομος» του χριστιανισμού. Πολλοί τον συγκρίνουν με τον χριστιανικό Ιησού, μια εβραϊκή μορφή χωρίς επαρκή ιστορική επαλήθευση της ύπαρξής του.

Η σύγκριση του Σωκράτη με τον Ιησού Χριστό και τη διδασκαλία του Χριστιανισμού έχει απασχολήσει από νωρίς τη φιλοσοφία και τη θεολογία. Ήδη οι χριστιανοί απολογητές, όπως ο Ιουστίνος ο Μάρτυρας, τον παρουσίασαν ως κάποιον που «μετείχε του Λόγου» και έτσι ως έναν προχριστιανικό σοφό που «πλησίασε την αλήθεια». Ωστόσο αυτή η ερμηνεία είναι σε μεγάλο βαθμό χριστιανοκεντρική θεολογική αναδρομική ανάγνωση. Αν εξετάσουμε βαθύτερα τις πηγές - κυρίως τον Πλάτωνα, τον Ξενοφώντα και τον Αριστοφάνη - αναδεικνύονται σημαντικές δογματικές και φιλοσοφικές αντιθέσεις μεταξύ της σωκρατικής σκέψης και του χριστιανικού δόγματος.

1. Η έννοια του θεού: φιλοσοφική αναζήτηση έναντι «εξ αποκαλύψεως» πίστης

Ο Σωκράτης δεν δίδαξε ποτέ μια εξ αποκαλύψεως θρησκεία. Η στάση του ήταν φιλοσοφική και ερευνητική. Ο θεός ή καλύτερα το θείον προσεγγίζεται μέσω λογικής αναζήτησης και ηθικού στοχασμού. Δεν υπάρχει δόγμα που πρέπει να γίνει αποδεκτό άνευ κριτικής. Η περίφημη σωκρατική στάση είναι η απορία και ο έλεγχος. Αντίθετα στον Χριστιανισμό η αλήθεια προέρχεται από «θεία αποκάλυψη», η πίστη στο πρόσωπο του Ιησού αποτελεί προϋπόθεση σωτηρίας, η αμφισβήτηση βασικών δογμάτων θεωρείται πλάνη ή αίρεση.

Έτσι ο Σωκράτης ενσαρκώνει κριτική φιλοσοφία, ενώ ο χριστιανισμός δογματική θεολογία.

2. Ηθική γνώση αντί πίστης

Στον Σωκράτη η αρετή συνδέεται με τη γνώση. Η γνωστή θέση: «κανείς δεν πράττει το κακό εκουσίως» (ἐπί γε τὰ κακὰ οὐδεὶς ἑκὼν ἔρχεται) [Πρωταγόρας» (358d)] σημαίνει ότι το κακό είναι αποτέλεσμα άγνοιας, ενώ η ηθική βελτίωση επιτυγχάνεται μέσω φιλοσοφικής κατανόησης.

Στον Χριστιανισμό όμως το κακό συνδέεται με την αμαρτία και τη φθορά της ανθρώπινης φύσης, ενώ η σωτηρία δεν έρχεται κυρίως μέσω γνώσης αλλά μέσω θείας χάριτος.

Εδώ έχουμε μια βαθιά ανθρωπολογική αντίθεση:

Σωκράτης: άγνοια → κακό, γνώση → αρετή

Χριστιανισμός: αμαρτία → κακό, θεία χάρις → σωτηρία

3. Η έννοια της σωτηρίας

Ο Σωκράτης δεν μιλά για σωτηρία από την αμαρτία. Το κύριο μέλημά του είναι η επιμέλεια της ψυχής και η καλλιέργεια της αρετής. Στον διάλογο «Απολογία Σωκράτους» του Πλάτωνα δηλώνει ότι το σημαντικότερο είναι να γίνει κανείς όσο γίνεται καλύτερος. Στον Χριστιανισμό όμως ο άνθρωπος χρειάζεται λύτρωση από την αμαρτία, και η σωτηρία επιτυγχάνεται μέσω της «αναγκαίας θυσίας» του Χριστού. Η σωκρατική ηθική είναι αυτοκαλλιέργεια μέσω αυτογνωσίας, ενώ η χριστιανική είναι μια επιβαλλόμενη μυθολογική θαυματολογία και σωτηριολογία.

4. Στάση απέναντι στην πολιτική και την κοινωνία

Ο Σωκράτης αποδέχεται τους νόμους της πόλης ακόμη και όταν τον καταδικάζουν, αρνείται να δραπετεύσει (όπως φαίνεται στον διάλογο Κρίτων). Η στάση αυτή δείχνει βαθιά αφοσίωση στην πόλη και τους θεσμούς της. Αντίθετα στον Χριστιανισμό η πρωταρχική κοινότητα δεν είναι η πόλη αλλά η «εκκλησία», η συνάθροιση των πιστών, μια υπερεθνική πνευματική κοινότητα. Έτσι η σωκρατική ηθική είναι πολιτική και πολιτειακή, ενώ η χριστιανική εξωπολιτειακή και εκκλησιοκεντρική.

5. Η στάση απέναντι στην παράδοση των θεών

Παρά την κριτική του, ο Σωκράτης δεν απορρίπτει την ελληνική πατρώα θρησκεία. Αναφέρεται συχνά σε θεούς όπως ο Απόλλων, ο Πάνας (βλέπε σχετική προσευχή), ο Ασκληπιός (τον οποίο επικαλείται μάλιστα λίγο πριν τον θάνατό του). Μιλά για το προσωπικό του δαιμόνιον, το οποίο απαιτεί από μόνο του ολόκληρο κεφάλαιο ανάλυσης για την σημασία του στο πλαίσιο της αρχαιοελληνικής αντίληψης και θρησκευτικής πρακτικής. Ο Σωκράτης έχει ιδιαίτερη σχέση με το μαντείο των Δελφών το οποίο τον θεωρεί ως τον «σοφότερο των ανθρώπων».

Ο Χριστιανισμός όμως απορρίπτει πλήρως τους ελληνικούς θεούς ως ψευδείς, και εγκαθιδρύει αυστηρό μονοθεϊσμό με βάση το αρχέτυπο ιουδαϊκό μοντέλο. Για έναν αρχαίο Έλληνα σαν τον Σωκράτη, μια τέτοια απόλυτη απόρριψη της παραδοσιακής λατρείας υπέρ μιας ιουδαϊκής αίρεσης θα ήταν αδιανόητη.

6. Η φιλοσοφική μέθοδος ενάντια στο δόγμα

Η ουσία της σωκρατικής διδασκαλίας είναι η μαιευτική μέθοδος. Ο Σωκράτης δεν διδάσκει δόγματα, θέτει ερωτήματα, οδηγεί τους συνομιλητές σε αυτογνωσία. Αντίθετα στο Χριστιανισμό η αλήθεια διατυπώνεται σε δόγματα που καθορίζονται από την ιερατική οργάνωση του χριστιανισμού, την λεγόμενη «Εκκλησία» και τις σχετικές Συνόδους, σε πολλές περιπτώσεις χωρίς καν να βασίζονται σε διδασκαλίες του ίδιου του Ιησού αλλά άλλων όπως ο Παύλος που δεν γνώρισαν αυτόν τον Ιησού, αλλά επικαλούνται «θεία φώτιση». Η σωκρατική φιλοσοφία είναι ανοιχτός διάλογος, ενώ ο χριστιανισμός δογματικό σύστημα πίστης.

7. Η αντίληψη για το κακό

Για τον Σωκράτη το κακό προέρχεται από άγνοια. Για τον Χριστιανισμό το κακό προέρχεται από την πτώση του ανθρώπου (προπατορικό αμάρτημα). Η σωκρατική θέση είναι κοσμική και γνωσιολογική, ενώ η χριστιανική εξωκοσμική και μεταφυσική. Η σύγκρουση ανάμεσα στη σωκρατική ηθική και στη χριστιανική έννοια της αμαρτίας είναι πράγματι πολύ βαθύτερη απ’ όσο συνήθως φαίνεται. Στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο διαφορετικές ανθρωπολογίες, δύο διαφορετικούς τρόπους κατανόησης της ανθρώπινης φύσης, της ηθικής ευθύνης και της σωτηρίας.

Σωκράτης: το κακό είναι άγνοια

Για τον Σωκράτη, όπως παρουσιάζεται στους διαλόγους του Πλάτων (π.χ. Πρωταγόρας, Μένων, Γοργίας), η βασική αρχή είναι: κανείς δεν επιλέγει το κακό ως κακό. Οι άνθρωποι κάνουν κακές πράξεις επειδή έχουν λανθασμένη γνώση, παρερμηνεύουν το συμφέρον τους, δεν γνωρίζουν το πραγματικό αγαθό. Γι’ αυτό η θεραπεία της ψυχής είναι η φιλοσοφία και η γνώση. Αν κάποιος γνωρίσει πραγματικά το αγαθό, θα το πράξει.

Χριστιανισμός: το κακό είναι επιλογή

Στον Χριστιανισμό η κατάσταση είναι διαφορετική. Ο άνθρωπος μπορεί να γνωρίζει το καλό και παρ’ όλα αυτά να επιλέγει το κακό. Η έννοια αυτή εκφράζεται με τον όρο αμαρτία. Στη χριστιανική ανθρωπολογία, ο άνθρωπος έχει ελεύθερη βούληση αλλά η φύση του είναι τραυματισμένη από την «πτώση» του ανθρώπου στην αμαρτία. Άρα μπορεί να πράξει το κακό συνειδητά.

Διαφορετική κατανόηση της ευθύνης

Στη σωκρατική ηθική ο κακός άνθρωπος είναι πλανημένος. Στον χριστιανισμό ο αμαρτωλός είναι υπεύθυνος ενώ γνώριζε. Αυτό αλλάζει ριζικά και τη στάση απέναντι στην τιμωρία. Για τον Σωκράτη η τιμωρία πρέπει να είναι παιδαγωγική. Για τον χριστιανισμό η τιμωρία είναι ηθική κρίση και μεταφυσική δικαιοσύνη.

Διαφορετική θεραπεία της ανθρώπινης κατάστασης

Για τον Σωκράτη ο άνθρωπος σώζεται μέσω αυτογνωσίας, φιλοσοφίας και γνώσης του αγαθού. Για τον Χριστιανισμό ο άνθρωπος σώζεται μέσω πίστης, θείας χάρης και σωτηρίας που φέρνει ο Ιησούς Χριστός.

Γιατί αυτή η διαφορά είναι τεράστια; Η σωκρατική σκέψη υπονοεί ότι αν όλοι αποκτούσαν σωστή γνώση, κανείς δεν θα έκανε κακό. Αντίθετα, στον χριστιανισμό ακόμη και ο πιο φωτισμένος άνθρωπος μπορεί να αμαρτήσει.

Ένα ιστορικό παράδοξο

Παρά αυτή τη βαθιά διαφορά, πολλοί χριστιανοί συγγραφείς της αρχαιότητας θαύμαζαν τον Σωκράτη. Για παράδειγμα ο Ιουστίνος ο Μάρτυρας τον χαρακτήρισε σχεδόν προχριστιανικό μάρτυρα της αλήθειας. Ωστόσο η θεμελιώδης φιλοσοφική διαφορά παρέμεινε. Η σωκρατική ηθική βλέπει το κακό ως πνευματική πλάνη. Η χριστιανική θεολογία βλέπει το κακό ως ηθική ανταρσία της βούλησης. Γι’ αυτό ο Σωκράτης προτείνει φιλοσοφία, ενώ ο Χριστιανισμός προτείνει μια μαγική «σωτηρία».

Η εικόνα του Σωκράτη ως «προδρόμου του χριστιανισμού» είναι σε μεγάλο βαθμό προϊόν μεταγενέστερης χριστιανικής ερμηνείας. Στην πραγματικότητα ο Σωκράτης εκπροσωπεί μια φιλοσοφική παράδοση ελευθερίας σκέψης, μια ηθική βασισμένη στη γνώση και στον διάλογο, μια κοσμοθεωρία ριζωμένη στον ελληνικό κόσμο της πόλεως και της φιλοσοφικής αναζήτησης. Ο Χριστιανισμός αντίθετα θεμελιώνεται στην αποκάλυψη του λόγου του θεού, στην τυφλή πίστη, και στη σωτηριολογική θεολογία.

Έτσι, ενώ υπάρχουν ορισμένες επιφανειακές ηθικές ομοιότητες, οι βαθύτερες φιλοσοφικές βάσεις των δύο παραδόσεων είναι ουσιαστικά διαφορετικές και σε βασικά σημεία ασύμβατες.

Υπάρχουν ορισμένα χωρία των πλατωνικών διαλόγων όπου ο Σωκράτης διατυπώνει θέσεις που δύσκολα θα μπορούσαν να συμφιλιωθούν με τη θεολογία του Χριστιανισμού. Αν τα εξετάσουμε προσεκτικά, βλέπουμε ότι δεν πρόκειται απλώς για διαφορές ύφους αλλά για βαθύτερη φιλοσοφική αντίθεση.

Παρακάτω είναι μερικά από τα σημαντικότερα παραδείγματα.

1. Η απόρριψη της «θείας αυθεντίας» χωρίς λόγο

Στον διάλογο «Εὐθύφρων» του Πλάτωνα, ο Σωκράτης θέτει ένα από τα πιο διάσημα φιλοσοφικά διλήμματα: Είναι το ὅσιο αγαπητό στους θεούς επειδή είναι ὅσιο, ή είναι ὅσιο επειδή το αγαπούν οι θεοί; Το δίλημμα αυτό είναι εξαιρετικά ριζοσπαστικό, γιατί σημαίνει ότι το ηθικό καλό υπάρχει ανεξάρτητα από τη βούληση των θεών. Στον Χριστιανισμό όμως το καλό θεωρείται άμεσα συνδεδεμένο με το θέλημα του Θεού. Αν εφαρμοστεί το σωκρατικό επιχείρημα στη χριστιανική θεολογία, δημιουργεί πρόβλημα, το ηθικό κριτήριο δεν προέρχεται πλέον από τον Θεό αλλά από λογική αξιολόγηση.

2. Η ιδέα ότι κανείς δεν κάνει το κακό εκουσίως

Όπως είδαμε και παραπάνω, ο Σωκράτης επαναλαμβάνει σε πολλούς διαλόγους (όπως στον Πρωταγόρας και στον Μένων) ότι κανείς δεν είναι κακός εκουσίως. Αυτό σημαίνει ότι το κακό είναι αποτέλεσμα άγνοιας. Αντίθετα, στον Χριστιανισμό η βασική ιδέα είναι ότι ο άνθρωπος έχει ελεύθερη βούληση, μπορεί να επιλέξει συνειδητά την αμαρτία. Επομένως η σωκρατική θέση υπονομεύει την έννοια της ηθικής ενοχής που είναι κεντρική στη χριστιανική σωτηριολογία.

3. Η σωκρατική ειρωνεία προς τις μυθολογικές τιμωρίες

Στην «Πολιτεία» του Πλάτωνα ο Σωκράτης ασκεί έντονη κριτική στις ιστορίες που παρουσιάζουν θεούς να τιμωρούν ή να εξαπατούν ανθρώπους. Για τον Σωκράτη ο κάθε θεός είναι απόλυτα αγαθός, άρα δεν μπορεί να είναι αιτία κακού. Αν μεταφέρουμε αυτή τη θέση στον Χριστιανισμό, δημιουργείται πρόβλημα με την κόλαση, τη θεία τιμωρία, την ιδέα της αιώνιας καταδίκης. Η σωκρατική λογική οδηγεί σε μια θεότητα που δεν τιμωρεί εκδικητικά, κάτι που έρχεται σε αντιπαράθεση με πολλές παραδοσιακές χριστιανικές αντιλήψεις.

4. Η ειρωνεία για τη βεβαιότητα περί μεταθανάτιας ζωής

Στην Απολογία Σωκράτους ο Σωκράτης δηλώνει ότι ο θάνατος μπορεί να είναι δύο πράγματα: 1) ένας βαθύς ύπνος χωρίς όνειρα, 2) μια μετάβαση της ψυχής σε άλλον τόπο. Δηλαδή δεν ισχυρίζεται ότι γνωρίζει με βεβαιότητα τι συμβαίνει μετά τον θάνατο.

Πρέπει να έχουμε υπόψη ότι ο Σωκράτης πάντα διατηρεί την φιλοσοφική επιφύλαξη απέναντι σε πράγματα που δεν αποδεικνύονται εμπειρικά. Αυτό ισχύει κυρίως για τα μεταφυσικά. Αυτό είναι θεμελιωδώς διαφορετικό από τον Χριστιανισμό, όπου η μεταθανάτια μοίρα (παράδεισος ή κόλαση) παρουσιάζεται ως βέβαιη θεία αποκάλυψη. Η σωκρατική στάση διατηρεί φιλοσοφικό αγνωστικισμό και επιφυλακτικότητα απέναντι στο εμπειρικά άγνωστο.

5. Το «δαιμόνιον» του Σωκράτη

Ο Σωκράτης αναφέρεται συχνά στο προσωπικό του δαιμόνιον (πνευματική εσωτερική φωνή) στην Απολογία Σωκράτους. Το δαιμόνιον όμως δεν διδάσκει δόγματα, απλώς αποτρέπει από λάθος πράξεις. Αυτό είναι μια μορφή προσωπικής πνευματικής καθοδήγησης που δεν εξαρτάται από θεσμική θρησκεία. Για τους Έλληνες ο όρος «δαίμων» ήταν σχεδόν ισότιμος του όρου «θεός». Στον Χριστιανισμό το δαιμόνιο αποκτά πλήρως αρνητική έννοια και ταυτίζεται με τον χριστιανικό «σατανά» ή αλλιώς «διάβολο», κάτι που διατηρείται μέχρι σήμερα παγκοσμίως μάλιστα με τον όρο «δαίμονας ή δαίμονες». Για τους χριστιανούς το κύριο είναι η πίστη που βασίζεται στην δήθεν «αποκάλυψη» του θείου, στην «Εκκλησία», στις Γραφές κλπ. Έτσι η σωκρατική εμπειρία είναι εσωτερική και ατομική, όχι θεσμική και επιβαλλόμενη με κάποιο είδος αδιαμφισβήτητης αυθεντίας.

Αν εξετάσουμε λοιπόν τις θέσεις του Σωκράτη συνολικά, βλέπουμε ότι συγκρούονται με βασικά στοιχεία του Χριστιανισμού:

- ηθική μέσω γνώσης έναντι σωτηρίας μέσω πίστης

- φιλοσοφική έρευνα έναντι θείας αποκάλυψης

- ανοιχτός διάλογος έναντι δογματικής βεβαιότητας

- επιφύλαξη για το επέκεινα έναντι αποκαλυπτικής εσχατολογίας.

Γι’ αυτό πολλοί ιστορικοί της φιλοσοφίας θεωρούν ότι ο Σωκράτης δεν είναι κανένας πρόδρομος του χριστιανισμού, αλλά μάλλον εκπρόσωπος μιας εντελώς διαφορετικής πνευματικής παράδοσης, της ελληνικής φιλοσοφικής αναζήτησης. Σε ορισμένους πλατωνικούς διαλόγους ο Σωκράτης εκφράζει αντιλήψεις για το θείο και την ψυχή που δεν συγκρούονται μόνο με τη θεολογία του Χριστιανισμού αλλά γενικότερα με τη λογική του μονοθεϊσμού. Οι θέσεις αυτές αποκαλύπτουν έναν κόσμο σκέψης βαθιά ριζωμένο στην ελληνική φιλοσοφική και θρησκευτική παράδοση.

Ακολουθούν μερικά από τα σημαντικότερα σημεία.

1. Η πολλαπλότητα των θείων όντων

Στους πλατωνικούς διαλόγους ο Σωκράτης μιλά συχνά για πολλά θεία όντα.

Στον διάλογο Απολογία Σωκράτους του Πλάτων, όταν αντικρούει την κατηγορία της αθεΐας, χρησιμοποιεί το επιχείρημα ότι όποιος πιστεύει σε «δαιμόνια πράγματα» πρέπει να πιστεύει και σε δαιμόνια όντα, και αυτά είναι θεϊκής φύσης.

Εδώ εμφανίζεται η κλασική ελληνική κοσμολογία: θεοί - δαίμονες, ήρωες.

Η αντίληψη αυτή είναι ασύμβατη με τον αυστηρό μονοθεϊσμό του Χριστιανισμού, όπου υπάρχει ένας μοναδικός Θεός που ενανθρωπίστηκε στο πρόσωπο του υιού (Χριστού) και όλα τα άλλα πνευματικά όντα είναι δημιουργήματά του.

2. Οι θεοί ως ηθικά τέλεια αλλά όχι παντοδύναμα όντα

Στην Πολιτεία ο Σωκράτης υποστηρίζει ότι ο κάθε θεός είναι αγαθός άρα δεν είναι αίτιος κακού. Ωστόσο δεν υποστηρίζει ότι ο θεός είναι παντοδύναμος δημιουργός του σύμπαντος. Η ελληνική φιλοσοφία συχνά θεωρεί ότι το σύμπαν έχει αιώνια τάξη, δεν δημιουργήθηκε από το μηδέν. Αντίθετα στον Χριστιανισμό ο Θεός είναι παντοδύναμος και δημιουργός του κόσμου εκ του μηδενός. Η σωκρατική σκέψη κινείται σε ένα κοσμικό πλαίσιο όπου η θεότητα δεν είναι ο απόλυτος δημιουργός.

3. Η προΰπαρξη της ψυχής

Στον διάλογο Φαίδων ο Σωκράτης υποστηρίζει ότι η ψυχή υπήρχε πριν από τη γέννηση του ανθρώπου και θα συνεχίσει να υπάρχει μετά τον θάνατο. Η θεωρία αυτή συνδέεται με την ιδέα της ανάμνησης: η γνώση είναι ανάμνηση πραγμάτων που η ψυχή είχε δει πριν ενσαρκωθεί. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την κλασική χριστιανική θεολογία, όπου κάθε ψυχή δημιουργείται από τον Θεό μαζί με το σώμα ή κατά τη σύλληψη. Η ιδέα της προΰπαρξης της ψυχής θεωρήθηκε μάλιστα αιρετική σε χριστιανικούς κύκλους.

4. Η μετενσάρκωση

Στον διάλογο «Φαίδρος» αλλά και στον μύθο του Ηρός στην Πολιτεία, παρουσιάζεται η ιδέα ότι οι ψυχές περνούν από διαδοχικές ζωές επιλέγουν νέες μορφές ύπαρξης. Αυτή είναι η θεωρία της μετενσάρκωσης. Η ιδέα αυτή είναι θεμελιωδώς ασύμβατη με τον Χριστιανισμό, ο οποίος διδάσκει μία μόνο επίγεια ζωή και έπειτα κρίση.

5. Η φιλοσοφία ως προετοιμασία για τον θάνατο

Στον διάλογο «Φαίδων» (67α) ο Σωκράτης δηλώνει οι αληθινοί φιλόσοφοι ασκούνται στο θάνατο [(«οι ορθώς φιλοσοφοῦντες ἀποθνῄσκειν μελετῶσι»]. Αυτό σημαίνει ότι η φιλοσοφία είναι μια διαδικασία αποδέσμευσης της ψυχής από το σώμα. Η αντίληψη αυτή είναι βαθιά επηρεασμένη από ορφικές και πυθαγόρειες ιδέες. Στον Χριστιανισμό όμως το σώμα δεν είναι φυλακή της ψυχής, αλλά μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης που θα «αναστηθεί» κατά την «Δευτέρα Παρουσία».

6. Η υπεροχή της φιλοσοφίας έναντι της θείας αποκάλυψης

Ο Σωκράτης θεωρεί ότι ο άνθρωπος πρέπει να εξετάζει τα πάντα μέσω λόγου και διαλόγου. Η περίφημη φράση του στην Απολογία Σωκράτους είναι: «ὁ δὲ ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ», δηλαδή μια ζωή χωρίς φιλοσοφική εξέταση δεν αξίζει να βιώνεται. Στον Χριστιανισμό όμως το ύψιστο κριτήριο αλήθειας είναι η θεία αποκάλυψη. Ο Σωκράτης τοποθετεί στο κέντρο τον Λόγο, όχι την πίστη.

Ο Σωκράτης επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί πρόδρομος του Χριστιανισμού. Οι βασικές του ιδέες - όπως παρουσιάζονται από τον Πλάτωνα - περιλαμβάνουν:

- πολλαπλότητα θεϊκών όντων

- προΰπαρξη και μετενσάρκωση της ψυχής

- φιλοσοφική αναζήτηση αντί αποκαλυπτικής πίστης

- ηθική βασισμένη στη γνώση.

Αυτά τα στοιχεία ανήκουν σε έναν ελληνικό φιλοσοφικό και θρησκευτικό ορίζοντα που διαφέρει ριζικά από τον μεταγενέστερο ιουδαιοχριστιανικό μονοθεϊστικό κόσμο.

Η περίφημη «σωκρατική άγνοια»

Η ιδέα ότι ο Σωκράτης «γνωρίζει μόνο ότι δεν γνωρίζει τίποτα» εμφανίζεται κυρίως στην Απολογία Σωκράτους. Εκεί εξηγεί την ιστορία με το μαντείο των Δελφών, όπου ο χρησμός είπε ότι κανείς δεν είναι σοφότερος από τον Σωκράτη. Ο Σωκράτης τότε άρχισε να εξετάζει πολιτικούς, ποιητές και τεχνίτες για να δει αν υπάρχει κάποιος σοφότερος. Το συμπέρασμά του είναι χαρακτηριστικό: αυτοί νομίζουν ότι γνωρίζουν ενώ δεν γνωρίζουν, ενώ εγώ δεν νομίζω ότι γνωρίζω αυτά που δεν γνωρίζω. Άρα η «σωκρατική άγνοια» σημαίνει κυρίως επίγνωση των ορίων της γνώσης.

Η σωκρατική ειρωνεία

Στους διαλόγους ο Σωκράτης συχνά δηλώνει ότι δεν γνωρίζει τίποτα και ζητά από τον συνομιλητή να του εξηγήσει τι είναι η αρετή, η δικαιοσύνη, η ευσέβεια. Αυτή η στάση είναι αυτό που οι μελετητές ονομάζουν σωκρατική ειρωνεία. Δηλαδή ο Σωκράτης προσποιείται άγνοια για να ωθήσει τον συνομιλητή να εκθέσει τις απόψεις του και στη συνέχεια να αποκαλυφθούν οι αντιφάσεις.

Η «μαιευτική» μέθοδος

Ο ίδιος ο Σωκράτης περιγράφει τη μέθοδό του στον διάλογο «Θεαίτητος» ως «μαιευτική τέχνη». Όπως η μαία βοηθά μια γυναίκα να γεννήσει, έτσι ο φιλόσοφος βοηθά τον συνομιλητή να «γεννήσει» ιδέες και να ανακαλύψει μόνος του την αλήθεια. Η προσποιητή άγνοια λειτουργεί εδώ ως εργαλείο που επιτρέπει στον συνομιλητή να μιλήσει ελεύθερα χωρίς να αισθάνεται ότι υποβάλλεται σε διδασκαλία από κάποιον με αυθεντία.

Είναι λοιπόν πραγματική ή προσποιητή; Οι περισσότεροι μελετητές θεωρούν ότι η σωκρατική άγνοια είναι και τα δύο:

α.Πραγματική

Ο Σωκράτης πιστεύει ότι δεν κατέχει τελικούς ορισμούς για τις μεγάλες έννοιες ενώ η φιλοσοφική έρευνα είναι ανοιχτή.

β.Μεθοδολογική

Ταυτόχρονα χρησιμοποιεί την άγνοια ως διαλεκτικό εργαλείο. Δηλαδή δηλώνει ότι δεν γνωρίζει για να οδηγήσει τον συνομιλητή σε εξέταση των ιδεών του.

Πώς συνδέεται αυτό με την ιδέα ότι «η αρετή είναι γνώση»;

Η σωκρατική θέση είναι ότι αν κάποιος γνωρίζει πραγματικά το καλό δεν θα πράξει το κακό. Άρα το πρόβλημα του ανθρώπου είναι η άγνοια. Η ειρωνική δήλωση «δεν γνωρίζω τίποτα» έχει λοιπόν και μια βαθύτερη λειτουργία: δείχνει ότι η φιλοσοφική αναζήτηση της γνώσης είναι αναγκαία για την αρετή.

Η δήλωση του Σωκράτη ότι δεν γνωρίζει τίποτα δεν είναι απλώς προσποίηση, αλλά έκφραση φιλοσοφικής ταπεινότητας και ταυτόχρονα εργαλείο της μαιευτικής διαλεκτικής. Με αυτή τη στάση ο Σωκράτης μετατρέπει τη φιλοσοφία από διδασκαλία έτοιμων αληθειών σε διαρκή αναζήτηση της γνώσης.

Σε αρκετούς διαλόγους του Πλάτωνα ο Σωκράτης φαίνεται να κατευθύνει τη συζήτηση προς συγκεκριμένα συμπεράσματα, παρότι δηλώνει ότι δεν γνωρίζει τίποτε. Αυτό έχει οδηγήσει πολλούς μελετητές να μιλήσουν για στρατηγική χρήση της άγνοιας.

1. Ο Σωκράτης συχνά οδηγεί τον συνομιλητή σε συγκεκριμένη θέση

Στον διάλογο "Μένων" ο Σωκράτης δηλώνει ότι δεν γνωρίζει τι είναι η αρετή.
Ωστόσο απορρίπτει διαδοχικά όλους τους ορισμούς του Μένωνα και κατευθύνει τη συζήτηση προς την ιδέα ότι η αρετή συνδέεται με γνώση. Εδώ φαίνεται ότι παρότι δηλώνει άγνοια έχει ήδη μια φιλοσοφική κατεύθυνση στο μυαλό του.

2. Η μαιευτική δεν είναι ουδέτερη

Στον διάλογο Θεαίτητος ο Σωκράτης λέει ότι η μαιευτική του τέχνη δεν διδάσκει άμεσα αλλά βοηθά τους άλλους να γεννήσουν ιδέες. Ωστόσο η διαδικασία αυτή δεν είναι πλήρως ουδέτερη. Ο Σωκράτης θέτει τις ερωτήσεις, καθορίζει τη λογική πορεία της συζήτησης, απορρίπτει ή δέχεται απαντήσεις. Άρα έχει μεγάλο έλεγχο της διαλεκτικής.

3. Η ειρωνεία ως φιλοσοφική τεχνική

Στον διάλογο «Εὐθύφρων» ο Σωκράτης ζητά από τον Ευθύφρονα να του εξηγήσει τι είναι η ευσέβεια. Παρότι δηλώνει ότι θέλει να μάθει, στην πραγματικότητα αποδομεί διαδοχικά όλους τους ορισμούς και αποκαλύπτει τις αντιφάσεις. Η σωκρατική άγνοια εδώ λειτουργεί ως φιλοσοφική ειρωνεία.

4. Το ερμηνευτικό πρόβλημα

Αυτό οδηγεί σε ένα βασικό ερώτημα της φιλοσοφικής έρευνας: έχει ο Σωκράτης πραγματικά άγνοια ή απλώς υποκρίνεται άγνοια για παιδαγωγικούς λόγους;

Οι βασικές ερμηνείες είναι τρεις.

α. Γνήσια άγνοια

Ο Σωκράτης δεν κατέχει τελικές απαντήσεις, αναζητά την αλήθεια μαζί με τον συνομιλητή.

β. Παιδαγωγική ειρωνεία

Ο Σωκράτης γνωρίζει σε κάποιο βαθμό αλλά κρύβει τη γνώση για να ενεργοποιήσει τον διάλογο.

γ. Λογοτεχνική κατασκευή

Κάποιοι μελετητές πιστεύουν ότι στους διαλόγους του Πλάτωνα ο Σωκράτης λειτουργεί ως δραματικός χαρακτήρας που εκφράζει τις φιλοσοφικές ιδέες του ίδιου του Πλάτωνα.

5. Το παράδοξο της σωκρατικής σοφίας

Στην Απολογία Σωκράτους ο Σωκράτης λέει ότι η σοφία του είναι πολύ μικρή, είναι σοφότερος μόνο επειδή δεν νομίζει ότι γνωρίζει όσα δεν γνωρίζει. Έτσι η σωκρατική σοφία είναι επίγνωση της άγνοιας και συνεχής αναζήτηση της αλήθειας.

Η δήλωση του Σωκράτη ότι δεν γνωρίζει τίποτε δεν πρέπει να κατανοηθεί απλώς ως προσποίηση. Είναι ταυτόχρονα φιλοσοφική στάση, παιδαγωγική τεχνική, διαλεκτικό εργαλείο. Η σωκρατική άγνοια μετατρέπει τη φιλοσοφία από σύστημα διδασκαλίας σε διαδικασία συνεχούς έρευνας.

Εδώ η διαφορά με τον χριστιανισμό δεν είναι απλώς βεβαιότητα έναντι άγνοιας. Είναι βαθύτερη, αφορά το τι θεωρείται πηγή αλήθειας και ποιος είναι ο ρόλος του λόγου.

Η στάση του Σωκράτη: αλήθεια ως διαρκής έρευνα

Ο Σωκράτης (όπως στην Απολογία Σωκράτους) λειτουργεί με μια βασική αρχή: δεν κατέχει τελική γνώση, η φιλοσοφία είναι διαρκής αναζήτηση, η «σοφία» είναι η επίγνωση των ορίων μας. Ακόμη και όταν εκφράζει ισχυρές θέσεις (π.χ. ότι η αρετή συνδέεται με τη γνώση), αυτές δεν παρουσιάζονται ως αποκαλυπτική βεβαιότητα αλλά ως αποτέλεσμα διαλεκτικής διερεύνησης. Άρα η αλήθεια για τον Σωκράτη είναι κάτι που προσεγγίζεται, όχι κάτι που μεταδίδεται με τρόπο απόλυτο.

Η διδασκαλία του Χριστού: αλήθεια ως αποκάλυψη

Στον Χριστιανισμό, η διδασκαλία του Ιησού παρουσιάζεται ως αποκάλυψη της αλήθειας («Εγώ ειμί η αλήθεια…»), βεβαιότητα για τον Θεό, τη σωτηρία και την τελική κρίση, κάλεσμα σε πίστη και όχι σε διαλεκτική διερεύνηση. Εδώ η «αλήθεια» δεν είναι προϊόν συζήτησης αλλά γεγονός που αποκαλύπτεται από τον Θεό στον άνθρωπο.

Δεν υπάρχει απλά διαφορά αλλά ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΑΝΟΜΟΙΩΝ: Ο Σωκράτης εκπροσωπεί μια φιλοσοφία της αναζήτησης της αλήθειας χωρίς δογματισμό, ενώ ο Ιησούς Χριστός εντάσσεται σε μια θρησκευτική αίρεση με δογματική θεολογία αποκάλυψης και σωτηρίας.

Πολύ βασικό είναι ο τρόπος που ο Σωκράτης διαχειρίζεται τον θάνατό του και το μετά. Δεν δηλώνει ότι είναι αυθεντία ή γιος κάποιου θεού, ούτε περιμένει να τον λατρέψουν ως σωτήρα.

1. Ο Σωκράτης δεν θεμελιώνει «σωτηρία», αλλά φιλοσοφική συνέπεια ζωής

Στην Απολογία Σωκράτους και στον Κρίτων, ο Σωκράτης αντιμετωπίζει τον θάνατο ως φυσικό γεγονός, φιλοσοφικά ανοιχτό (άγνοια για το μετά), όχι ως θεολογικό ή γεγονός «σωτηρίας». Το βασικό του κριτήριο είναι να μην αδικήσει κανείς, ακόμη και για να σωθεί. Άρα η «λύτρωση» του Σωκράτη είναι η ηθική ακεραιότητα μέχρι το τέλος, όχι μεταθανάτια σωτηρία.

2. Δεν υπάρχει μεσσιανικός ρόλος ή αποστολή λύτρωσης άλλων

Ο Σωκράτης δεν ισχυρίζεται ότι «σώζει» άλλους, δεν ιδρύει κοινότητα σωτηρίας, δεν παρουσιάζεται ως μοναδικός μεσίτης αλήθειας. Αντίθετα, δηλώνει ότι είναι ένας «ελεγκτής» της πόλης, ένας που «ενοχλεί» του συμπολίτες του για να ξυπνήσει συνειδήσεις. Στον Χριστιανισμό όμως, ο Ιησούς Χριστός παρουσιάζεται ως ο μεσσίας των Ιουδαίων, ο «εκλεκτός» σωτήρας (σωτηριολογικός μεσολαβητής), με μοναδική αποστολή τη λύτρωση του Ισραήλ, κάτι που έπειτα θεωρήθηκε ότι αφορά την λύτρωση όλης της ανθρωπότητας όταν ο χριστιανισμός απευθύνθηκε έξω από το ιουδαϊκό πλαίσιο με τον Παύλο.

3. Θάνατος: φιλοσοφική άσκηση όχι θεολογικό γεγονός

Για τον Σωκράτη, ο θάνατος στην Απολογία Σωκράτους είναι κάτι άγνωστο, πιθανώς ευεργετικό, σίγουρα όχι κάτι που αλλάζει τη θεμελιώδη δομή της αλήθειας. Για τον χριστιανισμό όμως ο θάνατος του Χριστού είναι κοσμοϊστορικό γεγονός σωτηρίας, και η ανάσταση είναι θεμέλιο της πίστης. Δηλαδή στον Σωκράτη ο θάνατος αφορά τον ίδιο ενώ στον Χριστό ο θάνατος αφορά όλη την ανθρωπότητα!

4. Δεν υπάρχει «ιερό πρόσωπο» στον Σωκράτη

Ο Σωκράτης δεν διεκδικεί θεϊκή καταγωγή, δεν αποδίδει στον εαυτό του ιερό ρόλο, δεν προσδοκά λατρεία. Αντίθετα στον χριστιανισμό, ο Ιησούς Χριστός λατρεύεται ως Θεάνθρωπος, και η σχέση με αυτόν είναι κεντρικά λατρευτική και σωτηριολογική.

5. Ο Σωκράτης πεθαίνει ως πολίτης, όχι ως ιδρυτής θρησκείας

Στον διάλογο «Κρίτων», ο Σωκράτης αρνείται να δραπετεύσει γιατί θεωρεί ότι η έντιμο στάση είναι πως πρέπει να υπακούσει στους νόμους της πόλης. Μπορεί να διαφύγει τον θάνατο αλλά δεν το κάνει, αντίθετα το ασπάζεται. Η στάση του είναι πολιτική και ηθική συνέπεια, όχι ίδρυση νέας πίστης ούτε καν φιλοσοφικής σχολής. Ο χριστιανικός ιδρυτικός μύθος, αντίθετα οργανώνεται γύρω από τη ζωή, τον θάνατο και την ανάσταση ενός προσώπου που θεμελιώνει νέα κοινότητα πίστης. Ο Ιησούς δεν πεθαίνει επειδή το επιθυμεί, αλλά επειδή ο πατέρας-θεός του «επέβαλε» αναγκαστικά αυτήν την θυσία την οποία δεν μπορεί να αποφύγει όσο κι αν ο ίδιος το επιθυμεί (πάτερ μου, εἰ οὐ δύναται τοῦτο τὸ ποτήριον παρελθεῖν ἀπ᾿ ἐμοῦ) με απώτερο σκοπό την λύτρωση των ανθρώπων από την αμαρτία. Εδώ πρόκειται βεβαίως για δραματοποιημένη θρησκευτική μυθοπλασία.

6. Το σωστό παράδειγμα έναντι του αφηγήματος της σωτηρίας

Ο Σωκράτης είναι παράδειγμα φιλοσοφικής στάσης ζωής. Ο Ιησούς Χριστός είναι θρησκευτική φιγούρα που παρουσιάζεται ως πηγή σωτηρίας. Ο Σωκράτης ζει για την αρετή όπως την δίδασκε εν ζωή, και πεθαίνει ως φιλόσοφος χωρίς να υπόσχεται μετά θάνατον σωτηρία και χωρίς να ιδρύει ούτε θρησκεία ούτε δική του σχολή. Ο Χριστός «σώζει από την αμαρτία», πεθαίνει ως λυτρωτής επειδή αυτό ήταν το προδιαγεγραμμένο «σχέδιο του θεού», υπόσχεται «αιώνια ζωή» και ιδρύει θρησκεία με ακόλουθους-μαθητές και πιστούς και Εκκλησία: «Εσύ είσαι ο Πέτρος, και επάνω σ' αυτή την πέτρα θα κτίσω την εκκλησία μου»

Ο Σωκράτης δεν συγκρούεται με τον χριστιανισμό απλώς επειδή διαφωνεί σε επιμέρους θέσεις, αλλά κυρίως επειδή δεν τοποθετεί τον εαυτό του στο κέντρο καμίας σωτηριολογικής ιστορίας, δεν μετατρέπει τη ζωή του σε «αποκαλυπτικό γεγονός», και δεν ζητά ούτε προϋποθέτει αφοσίωση, ακολουθία, πίστη ή λατρεία από κανέναν.

ΔΕΣ: Ο Σωκράτης και τα αδιέξοδα της θεϊκής ηθικής

Ο Άνθρωπος και η Πόλη - Η Τέχνη της Πολιτικής

Η Ευδαιμονία είναι το κύριο αγαθό που επιζητεί ν’ αποκτήσει ο Άνθρωπος. Κι η κατάκτηση της Ευδαιμονίας γίνεται με αδιάκοπη πνευματική ανάπτυξη. Ευδαιμονία είναι η πλήρης ταύτιση της συνείδησης του ανθρώπου με το Παν-Ένα. Η εκπαίδευση που απαιτείται για μια τέτοια εξέλιξη και για την καλλιέργεια των αρετών, κατορθώνεται μονάχα μέσα από τη συγκρότηση ενός μοντέλου ιδανικής πόλης, μέσα στην οποία θα μπορεί ο άνθρωπος να ολοκληρώνεται ως τέλειο άτομο, ως υπεύθυνος πολίτης.

Ο λόγος για την ανάγκη ύπαρξης της πολιτείας είναι ότι ο άνθρωπος δεν είναι αυτάρκης, αλλά έχει πολλαπλές ανάγκες ("Πολιτεία", 369 Β’ βλ. 369 C). Η κατάκτηση της αυτάρκειας, για την εσωτερική φιλοσοφία, είναι ένας από τους κύριους στόχους του πνευματικού ανθρώπου. Ώσπου να την κατακτήσει όμως ο άνθρωπος, έχει ανάγκη από την παιδεία και την πόλη. Ύστερα, όταν έχει ολοκληρωθεί ως άτομο, όταν έχει γίνει "σφαιρικός", τότε και μόνο τότε, μπορεί να σταθεί μοναχός μπροστά στο Θεό, γιατί έχει ταυτιστεί με το Φως, με τη Σοφία, με την Αρχή και τον Υπέρτατο Νόμο. Δεν χρειάζεται νόμους, γιατί ο ίδιος έχει γίνει κανάλι του Συμπαντικού Νόμου. Εκεί φτάνουμε στη θεία αναρχία του τέλειου ανθρώπου, για την οποία μας μιλάει ο Πλάτωνας. Μια κοινωνία φτιαγμένη από τέλειους σοφούς... ένα πολύ μακρινό ιδανικό για τη σημερινή ανθρωπότητα.

Ο μεγάλος μύστης της Ελλάδας Πλάτωνας (1) κάνει ένα θαυμάσιο παραλληλισμό ανάμεσα στα τρία μέρη της ανθρώπινης ψυχής και στα τρία τμήματα που αποτελούν την κοινωνία. Η δομή της κοινωνίας, το ον-πόλη, είναι ίδια μ’ αυτήν του ανθρώπου αλλά σε μεγέθυνση. Έτσι το αισθητηριακό μέρος αντιστοιχεί με το τμήμα εκείνο της πολιτείας όπου κατατάσσονται οι γεωργοί, οι τεχνίτες και οι έμποροι, που πρέπει ν’ αναπτύξουν την αρετή της σωφροσύνης. Το συγκινησιακό μέρος αντιστοιχεί με τους "φύλακες" ή πολεμιστές (2), που αναπτύσσουν την αρετή της ανδρείας. Η εκπαίδευσή τους είναι μυητικού τύπου και στόχος της είναι η κυριαρχία πάνω στα κατώτερα στοιχεία της Προσωπικότητας. Τέλος η φρόνηση είναι η αρετή που χαρακτηρίζει τους άρχοντες, το τρίτο τμήμα της πολιτείας, που συσχετίζεται με το λογικό μέρος στον άνθρωπο. Η αρχή της δικαιοσύνης, που εναρμονίζει τα άλλα τμήματα και μέρη, ασκείται από τον "Άριστο" κυβερνήτη, ο οποίος εκλέγεται ανάμεσα στους άρχοντες που, με τη σειρά τους, αναδεικνύονται από την τάξη των πολεμιστών (3).

Έτσι στην "Άριστη Πόλη" κάθε τμήμα της κοινωνίας λαμβάνει την κατάλληλη εκπαίδευση για ν’ αναπτύξει τις αρετές και τις αξίες που του αντιστοιχούν, σύμφωνα με την εσωτερική του φύση και τις ανάγκες του. Η εξέλιξη γίνεται σταδιακά, σκαλί-σκαλί. Ο καθένας εκπαιδεύεται σύμφωνα με αυτά που χρειάζεται και που του αντιστοιχούν, για να μπορέσει σιγά-σιγά ν’ ανέβει σε ανώτερα επίπεδα. Αυτή είναι η αληθινή έννοια της δικαιοσύνης. Η εκπαίδευση είναι προσαρμοσμένη στο εξελικτικό επίπεδο του κάθε τμήματος ή τάξης της πολιτείας. Κανένας δεν μπορεί να δεχθεί περισσότερα απ’ αυτά που είναι ικανός να αφομοιώσει και να καταλάβει.

Τέτοια πολιτική δομή και αντίληψη συναντάμε σε όλους τους αρχαίους μυητικούς πολιτισμούς, αν και η καθαρότερη φιλοσοφική τους έκθεση βρίσκεται στην πλατωνική διδασκαλία. Λέγεται ότι ο Πλάτωνας τα διδάχθηκε στην Αίγυπτο από τους Μύστες Ιερείς, όπως εξάλλου είχε γίνει με το Σόλωνα, τον Πυθαγόρα και τόσους άλλους μεγάλους Έλληνες φιλοσόφους, που είχαν ταξιδέψει στη χώρα των πυραμίδων.

Βλέπουμε λοιπόν ότι η έννοια της πολιτικής στην εσωτερική φιλοσοφία είναι η ορθή διακυβέρνηση της πόλης και αποτελεί ταυτόχρονα Επιστήμη και Τέχνη. "Τα της Πόλης", με την πλατύτερη έννοια, είναι η πολιτική, εκείνα δηλαδή που επιτρέπουν τη σωστή λειτουργία της κοινωνίας, της παιδείας, των διαφόρων τμημάτων της και του ανθρώπου ως υπεύθυνου πολίτη. Για την επίτευξη της καλλιέργειας των Αρετών και την απόκτηση της ευδαιμονίας, η πολιτική, φιλοσοφικά θεωρούμενη, είναι το κύριο Μέσο.

Όμως η πολιτική δεν εφαρμόζεται μόνο στο πλαίσιο της πόλης-κράτους αλλά και στον άνθρωπο. Ο Πλάτωνας συσχετίζει την πολιτική με την ιατρική, τη θεία τέχνη - επιστήμη του Ασκληπιού, γιου του Ηλίου-Απόλλωνα. Και οι δύο είναι λοιπόν ηλιακές τέχνες. Η μεν πρώτη δίνει ζωή, δικαιοσύνη και αρμονία στην πόλη, η δε δεύτερη στον άνθρωπο, στα διάφορα οργανικά συστήματά του (και όχι μόνο στο αιθεροφυσικό). Η ιατρική, στο έσχατό της νόημα, είναι η απόδοση της δικαιοσύνης μέσα στον άνθρωπο, η εναρμόνιση των διάφορων φορέων του, ώστε να γίνει ένα τέλειο διαφανές κρύσταλλο στην υπηρεσία του φωτός του ανώτερου πνεύματος.

Γι’ αυτόν το λόγο στην αρχαιότητα η ιατρική κατείχε μια εξέχουσα θέση ανάμεσα στις άλλες μυητικές γνώσεις. Ήταν η γνώση για τα μυστήρια της ζωής και του θανάτου. Ο πολιτικός, ο φωτισμένος δηλαδή πνευματικά άρχοντας και ο μύστης-γιατρός (σωμάτων και Ψυχών), είναι δυο όψεις της ίδιας πραγματικότητας: του επιτεύγματος της εναρμόνισης των πολλαπλών αντιθέτων, για να κατορθωθεί η ένωση, το διαφοροποιημένο Παν στο Ένα.

Αντίθετα με τη σημερινή εποχή, όπου η πολιτική έχει καταλήξει μια δημαγωγική τέχνη αποπροσανατολισμού και πλάνης, στην οποία εξυπηρετείται το συμφέρον του ισχυρότερου σε βάρος των υπόλοιπων πολιτών, που σκοπίμως κρατούνται ναρκωμένοι σ’ έναν ψεύτικο παράδεισο άνεσης και τεχνολογικής "προόδου", στην αρχαιότητα η πολιτική ήταν Μυητική Γνώση. Διδασκόταν στα Μυστήρια, απ’ όπου περνούσαν και όπου διαμορφώνονταν οι άρχοντες.

Θαυμάσια παραδείγματα έχουμε στην αρχαία Αίγυπτο, στη μυκηναϊκή εποχή πριν από τον Τρωικό πόλεμο, στην Ινκαϊκή αυτοκρατορία στο Περού, στους Μάγια και στους Αζτέκα του αρχαίου Μεξικού (4), στο Χρυσό Αιώνα του Περικλή με τα Ελευσίνια ή στα Μυητικά κολλέγια των Ρωμαίων Πατρικίων πριν από την αυτοκρατορική εποχή. Άλλα παραδείγματα πολύ αξιόλογα βρίσκουμε επίσης στην κομφουκιανή Κίνα, καθώς και στη βεδική Ινδία και την Ιαπωνία των Νταϊμύο και των Σαμουράι.

Η Πολιτική ήταν η Τέχνη για τη διαμόρφωση των αρίστων. Μια αληθινά αλχημική τέχνη για τη μετάλλαξη του ανθρώπου από δέσμιο των κατώτερων παθών του σε αληθινά ελεύθερο πολίτη και κύριο του Εαυτού του.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΚΡΑΤΟΣ

Η έλλειψη αυτάρκειας στο ανθρώπινο ον, το οδηγεί στο σχηματισμό κοινοτήτων, οι οποίες ικανοποιούν σε επαρκή βαθμό τις ατομικές του ανάγκες. Από τη φύση του λοιπόν ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον και οι σχέσεις επικοινωνίας του με το περιβάλλον και τους άλλους τείνουν προς την εκπλήρωση και ικανοποίηση αυτής της κοινωνικής του φύσης.

Για τον Πλάτωνα, ο σχηματισμός της ανθρώπινης κοινωνίας περνάει από δύο διαφορετικά στάδια. Σ’ ένα πρώτο και αρχικό στάδιο οι άνθρωποι συγκεντρώνονται απλώς για να ικανοποιήσουν τις βιοτικές, ζωικές ανάγκες τους, δηλαδή με σκοπό την επιβίωση και την άμυνα απέναντι στο άγριο περιβάλλον (φυσικά φαινόμενα, θηρία, εχθρούς). Η ένωση και συνεργασία τους γίνεται λοιπόν σ’ ένα γήινο οριζόντιο επίπεδο που αφορά στη συντήρηση των σωμάτων τους. Αυτήν την πρώτη φάση της κοινωνίας μπορούμε να την παραλληλίσουμε στο γεωμετρικό συμβολισμό με το σχηματισμό μιας ευθείας γραμμής, που αποτελείται από ένα σύνολο σημείων-ατόμων, ευθυγραμμισμένων προς μια κατεύθυνση, την κατεύθυνση της φυσικής επιβίωσης.

Μια δεύτερη φάση δημιουργείται στην κοινωνία, καθώς λέει στην "Πολιτεία" του ο Έλληνας Μύστης, όταν εμφανίζεται ο καταμερισμός της εργασίας και συνεπώς η έννοια του επαγγέλματος. Ως τότε ο καθένας ικανοποιούσε όπως μπορούσε καλύτερα τις ανάγκες του και η μόνη κοινή συνεργασία γινόταν στο γενικό βιοτικό και αμυντικό επίπεδο. Τώρα ο καθένας φτιάχνει ή κάνει αυτά που ξέρει καλύτερα να κάνει, ώστε εξειδικεύεται ή ανυψώνεται η ποσότητα και η ποιότητα των κατασκευών και των υπηρεσιών. Καθιερώνεται ένα σύστημα ανταλλαγής μεταξύ τους κι έτσι όλοι αποκτούν όσα τους χρειάζονται σ’ ένα πολύ ικανοποιητικό ποιοτικά επίπεδο. Για παράδειγμα, όποιος ξέρει να φτιάχνει καλύτερα τα όπλα, φτιάχνει όπλα για όλους, όποιος ξέρει να κατασκευάζει καλύτερα τις βάρκες, το κάνει για όλους, ο ψαράς ψαρεύει για όλους κ.τ.λ. κι ύστερα ανταλλάσσουν τα προϊόντα τους σύμφωνα με τις ανάγκες τους και με κοινή συμφωνία.

Σ’ αυτό το στάδιο η κοινωνία έχει ολοκληρωθεί, είναι αυτάρκης πλέον και πλήρως λειτουργική για τη φυσική ικανοποίηση όλων των μελών της. Όμως εξακολουθεί να κινείται σ’ ένα οριζόντιο επίπεδο, στο επίπεδο των υλικών και βιοτικών αναγκών. Μπορούμε να συγκρίνουμε αυτήν τη φάση με το σχηματισμό ενός επιπέδου που δημιουργείται από το άθροισμα πολλών γραμμών προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση, διαφορετική από αυτήν των γραμμών (κατεύθυνση της οργάνωσης της εργασίας σε αντιπαράθεση με την προηγούμενη της απλής άμυνας-επιβίωσης) αλλά στο ίδιο υλικό οριζόντιο επίπεδο ακόμα.

Όταν όμως δημιουργηθούν διαφωνίες ανάμεσα στα μέλη της κοινωνίας σχετικά με τα συστήματα ανταλλαγών ή άλλα, θα χρειαστεί η απονομή δικαιοσύνης, θα γίνει αναγκαία η ύπαρξη της έννοιας του δικαστή. Κι αυτός θα είναι, ανάμεσα σε όλους, εκείνος που θα ξέρει να το κάνει καλύτερα, εκείνος που θα είναι ο πιο σώφρων, ο πιο δίκαιος και ο πιο ενάρετος. Ο Άριστος, δηλαδή που μπορεί να κρατήσει τα ηνία της πόλης, να εναρμονίζει και να λύνει διαφωνίες, να οδηγεί όλους τους άλλους προς την ευδαιμονία. Η ανάγκη δικαιοσύνης είναι λοιπόν μια ακόμα ανάγκη της κοινωνίας, όπως είναι η ανάγκη του φαγητού ή των ρούχων. Όταν αυτή η ανάγκη εκπληρώνεται και υπάρχει δικαιοσύνη, τότε δεν μιλάμε πλέον για κοινωνία αλλά για κράτος. Για μια κοινωνία, που εκπληρώνει και ικανοποιεί τις ανώτερες και πνευματικές ανάγκες του ανθρώπου, όπως είναι η ανάγκη για δικαιοσύνη, η ανάγκη για πνευματική καλλιέργεια και παιδεία, η ανάγκη ανύψωσης προς το υπερβατικό και προς τη Θεότητα, η ανάγκη να μάθει κανείς τα μυστήρια της ζωής και του θανάτου, του εαυτού του και του σύμπαντος.

Αυτή η νέα κάθετη διάσταση προς τα ανώτερα, η αναζήτηση της δικαιοσύνης και της αλήθειας είναι που ξεχωρίζει πραγματικά τον άνθρωπο από τα υπόλοιπα πλάσματα και τον κάνει αληθινό Άνθρωπο, δηλαδή θρησκευτικό ον (5). Στο γεωμετρικό συμβολισμό παραλληλίζεται με την κάθετη τρίτη διάσταση του ύψους, που κινεί το επίπεδο προς τα πάνω δημιουργώντας τον όγκο. Είναι η διάσταση της φωτιάς, που πάντα πηγαίνει προς τα πάνω, σε όποια θέση και να την τοποθετήσει κανείς.

Με την εμφάνιση του στοιχείου της φωτιάς γίνεται δυνατή η ύπαρξη της ανώτερης πνευματικής παιδείας, δηλαδή των Μυστηρίων, που αποβλέπουν στην εσωτερική ανάπτυξη του ανθρώπινου πνεύματος. Γίνεται δυνατή η ύπαρξη ναών, για την τέλεση ανώτερων τελετουργιών μύησης. Δηλαδή, γίνεται δυνατή η ύπαρξη του θεσμού του Μαθητή-Δασκάλου, που διαιωνίζει τη μνήμη της αλήθειας, τη μεταβίβαση των διδασκαλιών, την παράδοση της σοφίας, για τη δημιουργία ενός καλύτερου μέλλοντος για το ανθρώπινο γένος.

Αυτή όμως η έννοια του κράτους, σύμφωνα με την πλατωνική άποψη, περιορίζεται στην εφαρμογή της σε μια μικρή πόλη (με λίγο περισσότερους από 5.000 κατοίκους) και σε μια συγκεκριμένη χώρα. Δεν μπορεί αυτή η έννοια του κράτους να θεωρηθεί αυτάρκης και καθολική, εφόσον δεν αποβλέπει σε μια παγκόσμια, πλανητική δικαιοσύνη, που να είναι πέρα από κάθε μορφική διαφοροποίηση.

Όταν η πλατωνική έννοια του κράτους εφαρμοστεί σε πλανητικό επίπεδο, καθολικότητας και ισχύος για όλους τους ανθρώπους πέρα από διακρίσεις εθνικότητας, γλώσσας, θρησκείας, φυλής, εθίμων κ.τ.λ., τότε δημιουργείται η ιδέα της αυτοκρατορίας. Στη φιλοσοφική (και όχι την παρεξηγημένη) έννοια της αυτοκρατορίας υπάρχει η τόσο επιδιωκόμενη αυτάρκεια. Η αυτοκρατορία είναι ένα συγκρότημα εναρμονισμένων από ανώτερη δικαιοσύνη κρατών. Είναι μια συνομοσπονδία κρατών με ενιαία πνευματική αρχή καθολικής εξουσίας. Έτσι η αυτοκρατορική αντίληψη ανταποκρίνεται σε μια μονάδα στο συμπαντικό πεπρωμένο.

Πίσω από τις περισσότερες αρχαίες αυτοκρατορίες υπήρξε ένα μοναδικό πνευματικό υπόβαθρο, που ένωνε σ’ ένα αυτάρκες μοναδικό σώμα πολυάριθμα κράτη. Αυτό ήταν τα Μεγάλα Μυστήρια, το ιδρυτικό κέντρο των οποίων ήταν σε κάποια απ’ τις λεγόμενες "Στήλες Φωτός" της Γης (6). Σ’ αυτά συντέλεσε η ύπαρξη μιας Παγκόσμιας Αδελφότητας Μυστών, η λεγόμενη επίσης "Λευκή Ιεραρχία", που ανέλαβε, σε κάθε ιστορικό κύκλο της ανθρωπότητας, το μεγαλειώδες έργο του πνευματικού εκπολιτισμού της ανθρωπότητας.
--------------------
Σημειώσεις:

(1) Ο Δάσκαλος του Αριστοτέλη μυήθηκε στα αιγυπτιακά Μεγάλα Μυστήρια στην Ηλιούπολη, ακολουθώντας τα βήματα του προπάππου του Σόλωνα και έφθασε στο βαθμό του Αρχιεροφάντη στα Ελευσίνια Μυστήρια.

(2) Η έννοια του πολεμιστή στον Πλάτωνα είναι ο φύλακας της τάξης και της εσωτερικής συνοχής των αξιών της πόλης. Είναι οι υπερασπιστές της δικαιοσύνης, του λαού και το κράτους.

(3) Η έννοια της τάξης, στην κλασική φιλοσοφία, δεν είναι ίδια με αυτήν που επικρατεί σήμερα, από τη μαρξιστική θεωρία, γιατί δεν βασίζεται σε εξωτερικές επίκτητες διαφορές αλλά στην εσωτερική εξέλιξη και πνευματική διαμόρφωση των ανθρώπων. Αντιστοιχεί περισσότερο στην έννοια των καστών της αρχαίας Ινδίας ή των γενών σύμφωνα με τα 4 μέταλλα του Ησιόδου (Έργα και Ημέρες).

(4) "Καλμεκάκ" λεγόταν η Μυητική Σχολή που εκπαιδεύονταν οι νέοι Αζτέκα, για να αποκτήσουν τις αρετές, τις γνώσεις και τα προσόντα αυταπάρνησης και φιλαλήθειας που χαρακτήριζαν τους άρχοντες.

(5) Φιλολογικά και οι δύο λέξεις έχουν την ίδια ρίζα, το ρήμα θρώσκω, δηλαδή ανυψώνομαι, κοιτάζω ή αντιλαμβάνομαι τα άνω.

(6) Σύμφωνα με την Ανατολική Εσωτερική Παράδοση, υπάρχουν στον πλανήτη γη δέκα "Στήλες Φωτός", από τις οποίες σήμερα μόνο πέντε βρίσκονται ακόμα σε ενέργεια: στην Αίγυπτο, την Ελλάδα, την Ινδία, τη Ρώμη και την Κίνα. Οι Στήλες Φωτός είναι κέντρα ενέργειας του πλανήτη όπου ενώνονται οι ουράνιες με τις γήινες δυνάμεις. Είναι ο Ομφαλός του Κόσμου των διαφόρων αρχαίων παραδόσεων. Μετατοπίζονται με την πάροδο χιλιάδων ετών.

Ανατροπή στην κοσμολογία: Η βαρύτητα ως «θερμοδυναμικό φαινόμενο» καταργεί τη σκοτεινή ενέργεια

Η βαρύτητα, η δύναμη που ελκύει τα αντικείμενα μεταξύ τους, ορίζεται επί του παρόντος από τη θεωρία της γενικής σχετικότητας του Άλμπερτ Αϊνστάιν. Αυτό το πλαίσιο περιγράφει τη βαρύτητα ως την καμπύλωση του χωροχρόνου, του αόρατου τετραδιάστατου ιστού του σύμπαντος.

Σε μια πρόσφατη εργασία που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Physical Review Letters, ερευνητές από το Imperial College του Λονδίνου προσπάθησαν να προσεγγίσουν τη βαρύτητα χρησιμοποιώντας τη θερμοδυναμική, το πλαίσιο που περιγράφει πώς μετασχηματίζονται η ενέργεια και η θερμότητα. Η μελέτη τους βασίζεται σε μια θεμελιώδη εργασία του θεωρητικού φυσικού Ted Jacobson, η οποία δημοσιεύθηκε πριν από περισσότερες από τρεις δεκαετίες.

«Συνάντησα για πρώτη φορά τη θεμελιώδη εργασία του Jacobson του 1995 αμέσως μετά την ολοκλήρωση του διδακτορικού μου και βρήκα την ιδέα συναρπαστική», δήλωσε στο Phys.org ο João Magueijo, κύριος συγγραφέας της μελέτης.

«Ανέστρεψε τη λογική των επιχειρημάτων των Hawking και Bekenstein –ότι η βαρύτητα του Αϊνστάιν έχει θερμοκρασία και εντροπία– και αντίθετα χρησιμοποίησε τη θερμική φυσική για να παραγάγει τη βαρύτητα του Αϊνστάιν. Ήθελα να κάνω κάτι με αυτή την ιδέα εδώ και χρόνια, αλλά όλες μου οι προσπάθειες απέτυχαν παταγωδώς.

Στη συνέχεια, πέρυσι, κατά τη διάρκεια των διακοπών μου σε ένα απομακρυσμένο ελληνικό νησί – ένα μέρος όπου δεν είχε ίντερνετ, κάτι που ίσως βοήθησε– συνειδητοποίησα ότι οι περισσότερες προηγούμενες εργασίες είχαν προσπαθήσει να προσαρμόσουν εκ των υστέρων τις υπάρχουσες θεωρίες βαρύτητας στη δομή του Jacobson».

Βασιζόμενος σε αυτή τη διαπίστωση, ο Magueijo άρχισε να εξερευνά την πιθανότητα να περιγράψει τη βαρύτητα ξεκινώντας αποκλειστικά από τη θερμική φυσική, χωρίς να προσπαθεί να προεξοφλήσει ποιο είδος θεωρίας βαρύτητας θα προέκυπτε. Η ελπίδα του ήταν ότι αυτή η διαδικασία θα οδηγούσε σε εντελώς νέες θεωρίες για τη βαρύτητα, τις οποίες κανείς δεν είχε σκεφτεί μέχρι τότε.

Ο θερμοδυναμικός κύκλος που προτείνεται στην Επιστολή. Η καθιερωμένη βαρύτητα του Αϊνστάιν αντιστοιχεί στην εκφυλισμένη περίπτωση κατά την οποία υπάρχουν μόνο σκέλη ροής θερμότητας. Η προσθήκη των επιπλέον σκελών παραγωγής έργου ανοίγει την πόρτα σε νέες θεωρίες βαρύτητας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στις οποίες τροποποιείται η διατήρηση της ύλης-ενέργειας.

Συνδέοντας τη βαρύτητα, τη θερμοδυναμική και το διαστελλόμενο σύμπαν

Για να αναπτύξει περαιτέρω τις ιδέες που επεξεργαζόταν, ο Magueijo άρχισε να συνεργάζεται με τον Ray Isichei, έναν διδακτορικό φοιτητή τον οποίο επέβλεπε στο Imperial College. Μαζί, οι δύο ερευνητές άρχισαν να εξετάζουν τη βαρύτητα από μια θερμοδυναμική σκοπιά, προσεγγίζοντάς την συγκεκριμένα ως έναν κύκλο Otto – μια θερμοδυναμική δομή που περιγράφει τον τρόπο λειτουργίας των βενζινοκινητήρων.

«Αναρωτηθήκαμε τι συμβαίνει εάν η θερμοδυναμική διεργασία πίσω από τη βαρύτητα δεν είναι μόνο η ροή θερμότητας», εξήγησε ο Magueijo. «Στη συνήθη θερμοδυναμική, η θερμότητα σχεδόν ποτέ δεν είναι ολόκληρη η ιστορία: Μπορεί επίσης να υπάρχουν χημικές αντιδράσεις, εκτόνωση έναντι ενός εμβόλου, παραγωγή έργου ή άλλες συνεισφορές. Έτσι, προσθέσαμε αυτό το “κάτι άλλο” που έλειπε στο επιχείρημα, χωρίς προκαταλήψεις για το τι θα προέκυπτε από την άλλη πλευρά».

Προς έκπληξή τους, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η θεωρία βαρύτητας που παρήγαγαν επέτρεπε τη δημιουργία ή την καταστροφή της ύλης και της ενέργειας. Αυτό ήταν ένα απόλυτο σοκ, καθώς η διατήρηση της ενέργειας και της ύλης αποτελεί θεμελιώδη αρχή της φυσικής, γεγονός που σχεδόν τους ώθησε να εγκαταλείψουν τη θεωρία.

«Η ιδέα δεν κατέληξε στον κάλαθο των αχρήστων επειδή συνειδητοποιήσαμε ότι, όταν εφαρμόζεται στο σύμπαν ως σύνολο, θα μπορούσε να αναπαραγάγει την παρατηρούμενη επιτάχυνση της κοσμικής διαστολής χωρίς να χρειάζεται να υποθέσουμε την ύπαρξη της σκοτεινής ενέργειας, μιας κοσμολογικής σταθεράς ή οποιουδήποτε από τα συνήθη συστατικά που επιστρατεύονται για να την εξηγήσουν», δήλωσε ο Magueijo.

«Η κανονική ύλη θα έπρεπε να έλκει προς τα πίσω και να επιβραδύνει τη διαστολή του σύμπαντος, αλλά αυτό προϋποθέτει τους συνηθισμένους νόμους διατήρησης. Σε αυτό το μοντέλο, η κανονική ύλη της οποίας ο νόμος διατήρησης έχει τροποποιηθεί (επιτρέποντας τη συνεχή δημιουργία) μπορεί, αντίθετα, να οδηγήσει σε επιτάχυνση».

Ένας μικρός αιτιακός ρόμβος (causal diamond) που χρησιμοποιείται ως ένα μικροσκοπικό, τοπικό εργαστήριο για την παραγωγή της βαρύτητας από τη θερμική φυσική. Η θερμότητα ρέει μέσα και έξω από τα φωτοειδή (light-like) όρια του ρόμβου, επιτρέποντας στους συγγραφείς να διερευνήσουν τι είδους θεωρία βαρύτητας προκύπτει από μια πιο γενική θερμοδυναμική διαδικασία που θα μπορούσε να λαμβάνει χώρα στο εσωτερικό του ρόμβου.

Τροφοδοτώντας νέες θεωρητικές μελέτες

Η μελέτη της ομάδας προσφέρει μια νέα και αντισυμβατική θεωρία για τη βαρύτητα, υποδηλώνοντας ότι η θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν θα μπορούσε επίσης να προσεγγιστεί ως μια θερμοδυναμική διαδικασία.

Το θεωρητικό πλαίσιο θα μπορούσε να εξαλείψει την ανάγκη για μια συμβατική κοσμολογική σταθερά, βοηθώντας ενδεχομένως στην αντιμετώπιση ενός μακροχρόνιου προβλήματος της κοσμολογίας.

Αν και η νέα θεωρία που επινόησαν οι Magueijo και Isichei είναι συναρπαστική, παραμένει υποθετική και βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο. Οι ερευνητές σχεδιάζουν τώρα περαιτέρω μελέτες με σκοπό να την αναπτύξουν περισσότερο και να συγκρίνουν τις προβλέψεις της με τα διαθέσιμα κοσμολογικά δεδομένα και τα πειραματικά αποτελέσματα.

«Πρέπει πλέον να γίνει πολλή δουλειά για τη λεπτομερή σύγκριση του μοντέλου με τις κοσμολογικές παρατηρήσεις», πρόσθεσε ο Magueijo. «Όταν ξεκίνησα το διδακτορικό μου, πίσω στο 1990, μπορούσες ακόμα να πεις σχεδόν οτιδήποτε στην κοσμολογία, επειδή η έλλειψη δεδομένων το επέτρεπε. Έκτοτε, η κοσμολογία έχει γίνει ένα αντικείμενο υψηλής ακρίβειας που βασίζεται στα δεδομένα. Οποιαδήποτε νέα ιδέα πρέπει τώρα να περάσει από τη δοκιμασία της παρατήρησης».

Έρωτας: Αναζητάς τον Εαυτό σου

Η ασφυκτική αγάπη, οι σχέσεις εξάρτησης, μας κλέβουν τις αληθινές σχέσεις.

Ωραίος σαν Θεός και μέγας κυνηγός. Ο Ενδυμίων. Μια μέρα παρασύρθηκε και συνέχισε να κυνηγά ως αργά. Ο ήλιος έδυσε κι εκείνος εξακολουθούσε να καταδιώκει το θήραμά του μέχρι που η λαμπερή σελήνη ανέβηκε στον ουρανό. Και καθώς αρμένιζε γαλήνια στο στερέωμα έστρεψε το βλέμμα της στη Γη. Κοίταξε κάτω και τον είδε. Κι εκείνος αυτήν. Και τότε συνέβη κάτι παράξενο. Δέθηκαν με κάτι σαν μάγια. Έναν έρωτα που καθήλωσε τον Ενδυμίωνα.

Όμως για να ενωθεί με την ουράνια αγαπημένη του έπρεπε να πέσει σε έναν παράξενο ύπνο, λέει ο μύθος, κι από εκείνη την βραδιά εξακολουθούσε να κοιμάται ενώ μέσα στον ύπνο του ερωτοτροπούσε με την Θεά Σελήνη κάνοντας μαζί της 50 κόρες. Τόσες, όσοι οι σεληνιακοί μήνες που μεσολαβούσαν ανάμεσα σε κάθε αρχαία Ολυμπιάδα. Ο έρωτας του Ενδυμίωνα και της Σελήνης έμεινε παροιμιώδης για την καθήλωση στην οποία τον οδήγησε. Ο κυνηγός είχε γίνει θήραμα.

Η συμβολική σημασία του αξύπνητου αλλά δραστήριου ερωτικά ύπνου του ήταν μια υπόμνηση γι αυτό που μας συμβαίνει όταν ερωτευόμαστε: μια υπνωτισμένη προσκόλληση του νου σε ένα ερωτικό αντικείμενο. Από μια άποψη όλοι οι έρωτες μας υπνωτίζουν και μας προκαλούν ένα είδος καθήλωσης τουλάχιστον όσο διαρκεί το πρώτο διάστημα, του μέλιτος. Όμως, όταν περάσει η πρώτη «τρέλα» ο ένας από τους δυο μισοξυπνάει. Και τότε αλίμονό του εκείνου που τα μάτια του είναι ακόμα θολά από τον ύπνο και εξακολουθεί να κοιτάζει μαγεμένος τον ερωτικό του σύντροφο.

«Μέσα στην νύχτα μαγεμένος ο Ενδυμίων από την ετερόφωτη Σελήνη δεν υποψιάζεται καν την σκοτεινή πλευρά της» γράφει ο ποιητής Νίκος Αντωνάτος περιγράφοντας μια πραγματικότητα που αφορά εκείνους που προσδένονται ασφυκτικά στο ερωτικό άρμα του συντρόφου τους και δεν καταφέρνουν να ξεκολλήσουν ακόμα και χρόνια μετά, όταν περάσει όλο το εύλογο και παράλογο διάστημα του έρωτα.

Λες και ζουν και υπάρχουν μόνο για τον άλλο. Οι δικές τους ανάγκες, τα δικά τους γούστα, ο εαυτός τους εξαφανίζονται. Ο άλλος αναγορεύεται σε παντοδύναμο θεό που έχει την δύναμη να επιφέρει την πιο ακραία ευτυχία ή δυστυχία στον ψυχισμό του ερωτικά υποτελούς. Τον ανεβάζει στα ουράνια ή τον καταβαραθρώνει στα Τάρταρα με μια λέξη, μια κίνηση, μια άρνηση να σηκώσει το τηλέφωνο ή μια θερμή ματιά. Τα πάντα διογκώνονται και αποκτούν τεράστια σημασία, ακόμα και το πετάρισμα των βλεφάρων.

O άνθρωπος – Κισσός

Εκείνοι που αγαπούν ασφυκτικά αγκαλιάζουν σαν κισσός. Ταυτόχρονα διαπερνώνται από ριπές ζήλιας αν ο σύντροφός τους κοιτάξει αλλού και βυθίζονται στην πιο μαύρη απελπισία με την αδιαφορία του. Σαν βρέφη που αποκόπτονται βίαια από τον μαστό της μάνας τους θρηνούν σπαρακτικά με την απομάκρυνσή του. Πώς γεννιέται όμως αυτή η ασφυκτική αγάπη; Είναι βαθιά ψυχολογική εξάρτηση; Υπόλειμμα από την εποχή που είμαστε ένα με τη μητέρα μας; Απόπειρα να ξαναβρούμε έναν απολεσθέντα παράδεισο; Ή μήπως πρόκειται για την αναβίωση μιας σχέσης από προηγούμενη ζωή; Σύμφωνα με την θεωρία της μετενσάρκωσης όλοι έχουμε ανοιχτούς λογαριασμούς και ημιτελείς καταστάσεις από το παρελθόν, από άλλες ζωές.

Ανάμεσά τους υπάρχουν κάποιες συναισθηματικές εκκρεμότητες. Σχέσεις που έμειναν μετέωρες. Κάτι τις διέκοψε απότομα. Ο ένας από τους δυο πέθανε ή χρειάστηκε να φύγει μακριά ή εξαναγκάστηκε για διάφορους λόγους να εγκαταλείψει τη σχέση. Εκείνος που έμεινε πίσω κράτησε μέσα του το σοκ του χωρισμού και μια ανεκπλήρωτη βαθιά ανάγκη που καταγράφηκε στην ψυχή του αφήνοντας μια αίσθηση αγωνίας και ανασφάλειας. Έτσι, όταν ξανασυναντά σε επόμενη ζωή το αγαπημένο πρόσωπο έχει την τάση να προσδεθεί επάνω του για να μην το ξαναχάσει. Η θεωρία της μετενσάρκωσης δίνει με αυτόν τον τρόπο μια εξήγηση για τις έντονες σχέσης εξάρτησης.

Μια άλλη παρεμφερής προσέγγιση υποστηρίζει πως οι ασφυκτικές σχέσεις δημιουργούνται ανάμεσα σε αδελφές ψυχές που όταν ξανασυναντούν η μια την άλλη προσδένονται με ισχυρότατα δεσμά. Για τους ανθρώπους που ήταν κάποτε στρογγυλοί και που ο Δίας διαχώρισε κι από τότε ψάχνουν το άλλο τους μισό που σαν το συναντήσουν το αγκαλιάζουν μεθυσμένοι από χαρά και δεν ξεκολλάνε πια. Πίσω από όλες τις θεωρίες και τους μύθους διαφαίνεται πάντα ένας ψυχολογικός παράγων. Μια ανάγκη για επανασύνδεση. Μια βαθύτερη λαχτάρα για έναν άρρηκτο δεσμό. Πρόκειται για την βαθιά νοσταλγία της ψυχής μας που αποζητά ξανά την πρώτη της αγάπη, δηλαδή την μακαριότητα της σύνδεσής της με το Όλον, τον Θεό. Όμως, στην καθημερινότητα αυτό παίρνει άλλες μορφές. Η πιο κοινή είναι οι ερωτικές μας εμμονές.

Οι Ναρκομανείς του Έρωτα

Κάπως, κάποτε όλοι το διαπιστώσαμε από πρώτο χέρι πως υπάρχουν έρωτες που μας κάνουν και βγάζουμε φτερά. Αλλά υπάρχουν κι άλλοι έρωτες που μας τα δένουν. Σφιχτά, τόσο σφιχτά που ξεχνάμε ότι τα έχουμε και νομίζουμε πως το μόνο που μας μένει είναι να αρπαχτούμε από το αγαπημένο πρόσωπο. Για να υψωθούμε με τα δικά του φτερά. Για να έχουμε λόγο ύπαρξης, αξία ως άνθρωποι και για να έχει η ζωή μας νόημα και χαρά. Κι έτσι γινόμαστε φόρου υποτελείς στην αγάπη.

Συμπεριφερόμαστε σαν ναρκομανείς. Αυτός ο χαρακτηρισμός μάλιστα δεν είναι καν μια υπερβολή αλλά μια επιστημονική αλήθεια. Οι ψυχολόγοι δεν διστάζουν να επισημάνουν πως εκτός από τους εθισμένους στα ναρκωτικά και το αλκοόλ, υπάρχουν και οι εθισμένοι στην αγάπη. Προσδένονται ασφυκτικά πάνω σε ένα άλλο πρόσωπο και ζουν τη ζωή τους μέσα από αυτό.

«Ακόμα κι αν χρειαστεί να αποκηρύξει την βάφτισή του, όλα τα σκεύη και τα σύμβολα για την σωτηρία της ψυχής του, είναι τόσο δέσμιος του έρωτά της ώστε εκείνη μπορεί να κάνει, να ξεκάνει και να ξανακάνει ό,τι θέλει σ’ αυτόν όσο η πείνα του γι’ αυτήν κυριαρχεί σαν Θεός μέσα του» γράφει ο Σαίξπηρ στον Οθέλλο.

Μέγας γνώστης της ανθρώπινης ψυχής και των παθών της ο μεγάλος αυτός συγγραφέας έχει άλλη μια ακόμα πιο ζοφερή περιγραφή της ερωτικής υποτέλειας. Μάλιστα, αναγνωρίζοντας ότι όντως πρόκειται για μια κατάσταση ύπνωσης την τοποθετεί στο «Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας». Εκεί, η μαγικά ερωτοχτυπημένη ηρωίδα του απογυμνώνεται από κάθε αξιοπρέπεια καθώς ζητιανεύει την ερωτική εύνοια του αγαπημένου της.

«Είμαι σκυλί σου κι όσο εσύ με δέρνεις τόσο σου κουνάω την ουρά μου. Λοιπόν σαν τέτοιο μεταχειρίσου με, κλώτσα με, χτύπα με, παράτησέ με, χάσε με, μόνο την άδεια δώσε μου σε μένα την ανάξια να τρέχω το κατόπι σου». του λέει.

Λες κι η ίδια της η ζωή κρεμόταν από την παρουσία του. Λες και κάθε αξία που θα μπορούσε να έχει, εκείνος της την έδινε. Ακόμα και με την περιφρόνησή του. Ποιος άραγε θα μπορούσε ποτέ να νιώσει έτσι παρά μόνο εκείνος που με κάποιο τρόπο έχει ξεχάσει τον εαυτό του και βρίσκεται σε κάτι βαθύτερο κι από ύπνο. Σε κατάσταση νάρκης. Σαν τον Ενδυμίωνα.

Τα βήματα της απεξάρτησης

Φαίνεται λοιπόν πως κάπως έτσι βιώνεται πράγματι γιατί όπως προκύπτει εκείνος που παγιδεύεται στον ερωτικό εθισμό αποκτά την συμπεριφορά του ναρκομανούς. Αποζητά ξανά και ξανά με απόγνωση την παρουσία και την ανταπόκρισή του ερωτικού του αντικειμένου κι όταν δεν την έχει υποφέρει από ένα κανονικό στερητικό σύνδρομο που συμπεριλαμβάνει και σωματικά συμπτώματα. Παθαίνει ταχυπαλμίες ή λιποθυμικές τάσεις.

Πέφτει σε κατάθλιψη και παραίτηση. Κυριεύεται από έντονη νευρικότητα κι απελπισία. Τελικά, αισθάνεται ανημπόρια να τα βγάλει πέρα στην ζωή χωρίς την «αγάπη» του άλλου γι αυτό και μια μερίδα ψυχολόγων προτείνουν ειδικά προγράμματα απεξάρτησης στηριγμένα στα 12 βήματα όπως αυτά των Ανώνυμων Ναρκομανών ή Ανώνυμων Αλκοολικών. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως όσοι πάσχουν από ερωτικό εθισμό υποφέρουν βαθιά και στην ψυχή και στο σώμα γιατί μέσα τους, στο ίδιο το σώμα τους μαίνονται οι χημικές θύελλες.

Ειδικές μελέτες του εγκεφάλου αποκαλύπτουν πως ένας νευροδιαβιβαστής, η φαινυλεθυλαμίνη, μια ουσία που εκκρίνεται όταν είμαστε ερωτευμένοι προκαλεί συναισθήματα ευφορίας και ενθουσιασμού μαζί με μια έντονη υπερδιέγερση. Κάθε φορά που νιώθουμε κύματα μακαριότητας και αγαλλίασης να μας τυλίγουν καθώς συναντάμε τον άνθρωπο που είμαστε ερωτευμένοι, στον εγκέφαλό μας έχει παραχθεί μια νέα «δόση» αυτής της ουσίας. Δεν είναι λοιπόν απλά σχήμα λόγου αλλά βιοχημική πραγματικότητα όταν μερικοί λένε στον αγαπημένο τους «είσαι το ναρκωτικό μου».

Οι Ερωτικά Υποτελείς και οι Φυγάδες

Υπάρχουν δυο βασικές κατηγορίες παικτών στο ερωτικό παιχνίδι: εκείνοι που είναι πρόθυμοι να γίνουν ερωτικά υποτελείς κι εκείνοι που προσπαθούν να κρατηθούν μακριά από τον κίνδυνο της ερωτικής δέσμευσης. Οι εξαρτημένοι και οι αντι-εξαρτημένοι. Οι δεύτεροι βγάζουν πύρινους λόγους για τις αρετές της μοναχικότητας, της αυτοδιάθεσης και της ελευθερίας ενώ οι εξαρτημένοι δεν κουράζονται ποτέ να παραθέτουν τις χαρές της συντροφικότητας, του μοιράσματος και της στοργικής στενής σχέσης.

Αν και συνήθως αυτοκατατασσόμαστε σε μια από τις δυο κατηγορίες υπάρχει το ενδεχόμενο ακόμα και ο αντι-εξαρτημένος να «κολλήσει» σε μια σχέση. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να εξηγηθεί ως μια συνάντηση με τον σύντροφο που κάποτε σε άλλη ζωή χάθηκε προτού προλάβει η σχέση να φθαρεί. Κατά κανόνα πάντως επιλέγουμε έναν από τους δύο ρόλους . Όμως, ενώ οι ερωτικά υποτελείς και οι φυγάδες παραμένουν μόνιμα στο στρατόπεδό τους έχουν παράλληλα τον τρόπο τους να βρίσκουν ο ένας τον άλλο.

Αν κοιτάξετε γύρω σας, ή και στη ζωή σας, θα δείτε πως αυτοί οι διαφορετικοί μεταξύ τους τύποι έλκονται αμοιβαία. Δημιουργούν σχέσεις τις οποίες ο εξαρτημένος επιδιώκει να είναι στενές, υποστηρικτικές και αυτοκόλλητες ώστε να κάνουν τα πάντα μαζί, ενώ ο αντι-εξαρτημένος διεκδικεί το δικαίωμά του στην ελευθερία, στην απόσυρση και στην αυτοδιάθεση. Ποιος έχει δίκιο; Στην πραγματικότητα κανείς. Και οι δυο φοβούνται εξίσου.

«Οι αντι-εξαρτημένοι φοβούνται να ανοιχτούν, να δεσμευτούν, να αφήσουν την καρδιά τους ανοίξει και να αγαπήσει γιατί ρισκάρουν τον τρομερό πόνο της απόρριψης ή της εγκατάλειψης. Οι ερωτικά εξαρτημένοι αρπάζονται από τον άλλον για να μη νιώθουν την μοναξιά τους, το κενό, τον βαθύ πόνο που υπάρχει μέσα τους» γράφει στο βιβλίο του “Face to face with Fear” o δρ. Tόμας Τρομπ.

Δεν αντέχω την μοναξιά!

Ο μεγαλύτερος τρόμος του ερωτικά εξαρτημένου είναι να μείνει μόνος του ή να μην αγαπιέται. Γι αυτό συχνά δημιουργεί απελπισμένες σχέσεις και καταβάλει εξίσου απελπισμένες προσπάθειες να τις διατηρήσει. Προσπαθεί να ευχαριστήσει τον πολύτιμο άλλο, να τον κολακέψει, να προσαρμοστεί στις επιθυμίες και τις παραξενιές του και σιγά –σιγά δίχως να το καταλάβει καταλήγει ικέτης της αγάπης του. Με τον καιρό χάνει τα δικά του όρια, την αίσθηση του εαυτού του.

Οι υποχωρήσεις του υπονομεύουν την ατομική του αίσθηση αξιοπρέπειας και αξίας και τότε αισθανόμενος πως δεν αξίζει και πολλά γίνεται ακόμα πιο υποχωρητικός και πρόθυμος να ικανοποιήσει τον σύντροφό του. Όσο πιο πολύ χάνει τον εαυτό του στον άλλο τόσο περισσότερο γαντζώνεται επάνω του για να υπάρχει. Μέσα σ’ αυτόν τον φαύλο κύκλο ο συναισθηματικά εξαρτημένος αναπτύσσει έναν περίτεχνο τρόπο χειρισμού: υπερπροσφέρει, γίνεται χίλια κομμάτια και ύστερα θυματοποιείται νιώθοντας κατά βάθος θυμό και για τον εαυτό του και για τον άλλο.

Αν μάλιστα αυτός ο άλλος είναι ο τύπος του αντι-εξαρτημένου θα αντιμετωπίζει όλη αυτή την υπερπροσφορά σαν μια ασφυκτική αγκαλιά νιώθοντας καταπίεση, απειλή αλλά και ενοχές. Ο ερωτικά υποτελής σύντροφός του θα φροντίσει να του τις καλλιεργήσει. Τα παράπονα του για αδιαφορία, έλλειψη συναισθηματισμού και διαθεσιμότητας τον κάνουν και νιώθει ακόμα εντονότερη την διάθεση να αποσυρθεί στα ενδιαφέροντά του και να απομακρυνθεί από την σχέση που πλέον τη νιώθει σαν βάρος αν όχι σαν διώκτη του. Έτσι ξεσπά ανάμεσα στο ζευγάρι ο τρίτος παγκόσμιος. Κανείς δεν έρχεται πρόσωπο με πρόσωπο με τις πραγματικές ανάγκες του.

Όταν γκρεμίζονται οι ψευδαισθήσεις

Όλοι είμαστε αιχμάλωτοι του μικρού παιδιού μέσα μας. Εκείνου που πίστεψε πως μόνο του δεν αξίζει και δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα και πως πρέπει να βρει κάποιον που θα του δώσει αξία και ασφάλεια. Εκείνου που πίστεψε πως όλοι αργά ή γρήγορα εγκαταλείπουν, φεύγουν ή πεθαίνουν. Ο εξαρτημένος ρίχνει το βάρος στον σύντροφό του δίχως να αναλαμβάνει τις ευθύνες του εαυτού του περιμένοντας από αυτόν να του θεραπεύσει την βαθιά υπαρξιακή του μοναξιά. Ο αντι-εξαρτημένος αρνείται με την σειρά του να συνειδητοποιήσει την βαθιά του ανάγκη για συντροφικότητα και ζεστασιά κι έτσι αποσύρεται στον ιδιωτικό του κόσμο για να νιώσει ασφαλής.

Μολονότι εμφανίζεται πιο αυτάρκης η περίφημη μοναχικότητά του γίνεται η ασπίδα του και κρύβεται πίσω της για να μην αισθανθεί τον φόβο του πληγωμένου παιδιού που κατοικεί μέσα του και πάσχει από βαθύ φόβο εγκατάλειψης. «Καλύτερα να παραιτηθεί κανείς από την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να βρει έναν σύντροφο που θα τον καταλάβει και θα τον αγαπήσει αληθινά. Άλλωστε, φροντίζω μόνος μου τον εαυτό μου πολύ καλύτερα. Το να ανοιχτώ και να εμπλακώ σε μια στενή ερωτική σχέση δεν έχει νόημα. Αργά ή γρήγορα θα καταλήξει κι αυτή σε μια νέα απογοήτευση». Με αυτές τις ψευδαισθήσεις τρέφει τον εαυτό του ο φυγάς των στενών σχέσεων ενώ ο ερωτικά υποτελής έχει πειστεί πως κάπου υπάρχει ο τέλειος σύντροφος.

Εκείνος που θα τον καταλάβει πραγματικά, θα τον αγαπήσει και θα διώξει μακριά του κάθε σκιά πόνου και μοναξιάς. Σε όποια από τις δύο θέσεις κι αν βρισκόμαστε πιστεύουμε εξίσου σε παραμύθια. Στην πραγματικότητα, μέχρι να αποφασίσουμε να κάνουμε ψυχολογική δουλειά με τον εαυτό μας, κανείς δεν βλέπει τον σύντροφό του όπως είναι. Απλώς προβάλλουμε ο ένας στον άλλο τους φόβους ή τις ανεκπλήρωτες ανάγκες μας. Για εκείνους που έχουν μεγάλη συναισθηματική προσκόλληση στον σύντροφό τους είναι προφανές πως χρειάζεται να ξαναβρούν τον εαυτό τους. Να τον νοιαστούν προσωπικά αντί να περιμένουν από τον άλλον να το κάνει γι αυτούς.

Και να τολμήσουν να κάνουν πράγματα μόνοι τους ή να πάρουν πρωτοβουλίες που δεν συμπεριλαμβάνουν τον σύντροφό τους όπως το να πάνε με άλλη παρέα μια εκδρομή. «Τι νιώθω ; Τι θέλω πραγματικά; Πώς μπορώ να δείξω έμπρακτη αγάπη και φροντίδα στον εαυτό μου; Μήπως ήρθε η ώρα να μου αφιερώσω προσωπικό χρόνο και να με τιμήσω;» Ιδού 4 βασικά ερωτήματα με τα οποία μπορεί ο συναισθηματικά εξαρτημένος να ξεκινήσει το συναρπαστικό ταξίδι που θα τον οδηγήσει και πάλι στον εαυτό του και θα του επιστρέψει την ενέργειά του πίσω. Και αυτός όπως και ο αντι-εξαρτημένος χρειάζεται να βρουν το θάρρος να κοιτάξουν με αληθινή εντιμότητα τον εαυτό τους. Αυτή είναι τελικά μια πανανθρώπινη αλήθεια που όσο δεν την αντικρίζουμε θα συνεχίζουμε να χτίζουμε και να γκρεμίζουμε σχέσεις εσαεί.

Εσένα, τον Εαυτό σου αναζητάς

Ενήλικες που ερωτοτροπούμε ενώ τα πληγωμένα και φοβισμένα παιδιά μέσα μας πεινούν και διψούν για αγάπη και αποδοχή. Και πίσω από αυτά τα παιδιά, στο βάθος του είναι μας, σαλεύει κάτι ακόμα βαθύτερο: μια υπαρξιακή λαχτάρα για επανασύνδεση με έναν εαυτό τέλειο και ολοκληρωμένο που δεν έχει ανάγκη να βρει κάποιον για να συμπληρωθεί. Είναι ήδη πλήρης. Από την κατάσταση της πληρότητάς του μπορεί να δημιουργήσει ολοκληρωμένες σχέσεις επεκτείνοντας τον εαυτό του και ακτινοβολώντας την χαρά και την αγάπη του στους άλλους.

Αυτή είναι η βαθύτερη θεραπεία του υπαρξιακού μας διαχωρισμού. Το ξαναθυμήθηκα σε ένα πρόσφατο ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη όπου παραβρέθηκα σε μια σέμα, μια τελετή περιστρεφόμενων Δερβίσηδων. Φεύγοντας αγόρασα ένα βιβλίο με ποιήματα του αρχηγού του τάγματος, του μεγάλου Σούφι μυστικιστή του 13ου αιώνα Τζελαλεντίν Ρουμί. Στην πρώτη σελίδα αποκαλύπτει το μεγάλο μυστικό των σχέσεων:

«Αν μπορέσεις αληθινά να κοιτάξεις το πρόσωπο του Αγαπημένου θα δεις τον εαυτό σου σε Εκείνον. Εσύ είσαι ο οίκος εσύ και ο οικοδεσπότης. Δεν υπάρχει κανείς άλλος εκτός από εσένα άλλωστε. Εσένα, τον εαυτό σου είναι που αναζητάς. Εσένα.»

Τα Μυστήρια της Επίγνωσης

Τα ανθρώπινα όντα αρέσκονται στο να τους λένε τι να κάνουν, αλλά αρέσκονται περισσότερο να αντιδρούν και να μην κάνουν αυτό που τους λένε. Έτσι όμως εγκλωβίζονται στο μίσος και στον φόβο γι' αυτόν που τους συμβούλεψε.

Ο Πολεμιστής δέχεται τι κάθε τι σαν Πρόκληση και Παίζει.
Ο άνθρωπος το δέχεται σαν ευλογία ή κατάρα και υποτάσσεται.
Αυτή είναι η βασική τους Διαφορά.

Ο Πολεμιστής έχει Επίγνωση των Πάντων …Πάντα.
Ο άνθρωπος έχει επίγνωση μόνο όταν νομίζει ότι πρέπει να έχει.
Σημαντική η Διαφορά.

Ο Πολεμιστής είναι Ζωντανό Ον, τον ενδιαφέρουν τα Μυστήρια της Επίγνωσης.
Πρέπει να πεθάνει και να παραδώσει αυτή την Επίγνωση.
Όμως αν το άλλαζε αυτό, έστω και στο ελάχιστο.
Τι Μυστήρια τον περιμένουν … Τι Μυστήρια!

Ο ακρογωνιαίος λίθος στο φιλοσοφικό σύστημα του Κάρλος Καστανέντα είναι επίσης η σύνδεση με την Δύναμη. Για να πετύχει ο πολεμιστής την σύνδεση με την Δύναμη –κι αφού αυτή τον επιλέξει- απαιτείται να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στην πρακτική εφαρμογή θεμάτων όπως η ανακεφαλαίωση, το σπάσιμο των καθημερινών συνηθειών, οι μη πράξεις, η σιωπή, η παραφύλαξη, η Αψογοσύνη, η τιθάσευση του εγώ, κλπ. όπως ακριβώς δηλαδή και οι Δάσκαλοι Τζεντάι. Επίσης κι εδώ μόνο με την παρουσία ενός Ναγουάλ γίνεται αισθητή η Δύναμη.

«Υπάρχουν μερικά πράγματα που από ‘δω και πέρα θα τα συζητάμε μόνο στα μέρη όπου υπάρχει Δύναμη. Αυτό εδώ είναι ένα μέρος όπου κατοικεί Δύναμη κι εδώ μπορούμε να μιλάμε μόνο για Δύναμη. Η Δύναμη είναι κάτι με το οποίο ασχολείται ο πολεμιστής. Στην αρχή είναι μια απίστευτα δύσκολη υπόθεση. Σου είναι δύσκολο ακόμα και να σκεφτείς γύρω απ’ αυτή. Μετά, η Δύναμη γίνεται μια σοβαρή υπόθεση. Μπορεί κανείς να μην την αποκτήσει ή ακόμα και να μην αντιλαμβάνεται την ύπαρξή της, αλλά «ξέρει» πως «υπάρχει «κάτι» που πριν δεν μπορούσε να το συλλάβει. Έπειτα, η Δύναμη εκδηλώνεται σαν κάτι ανεξέλεγκτο που έρχεται προς κάποιον. Δεν μου είναι εύκολο να σου πω πως έρχεται ή τι πραγματικά είναι. Δεν είναι τίποτα κι όμως μπορεί να κάνει θαύματα. Η Δύναμη είναι κάτι που υπάρχει στον καθένα, κάτι που κανονίζει τις πράξεις μας αλλά και υπακούει στις προσταγές μας

Το κυνήγι της Δύναμης είναι πολύ παράξενη υπόθεση, δεν υπάρχει τρόπος να το προσχεδιάσεις, εκεί βρίσκεται το μεγάλο του ενδιαφέρον. Ο Πολεμιστής προχωρεί βέβαια σαν να είχε κάποιο σχέδιο, γιατί έχει εμπιστοσύνη στην προσωπική του Δύναμη. Γνωρίζει ότι σε δεδομένη στιγμή θα τον κάνει να δράσει με τον πιο κατάλληλο τρόπο. Αν θέλεις να μάθεις τι είναι Δύναμη και να δημιουργήσεις αποθέματα απ’ αυτή, πρέπει να τα κάνεις όλα μονάχος σου. Η Δύναμη έχει την παράξενη ιδιότητα να μην γίνεται αντιληπτή όταν συσσωρεύεται. Θα πρέπει να 'χεις υπόψη σου ότι ο πολεμιστής δεν είναι κανένας ηλίθιος.

Ο πολεμιστής είναι ένας άψογος κυνηγός που κυνηγάει τη Δύναμη. Δεν είναι ούτε μεθυσμένος, ούτε τρελός και δεν έχει ούτε το χρόνο, ούτε τη διάθεση να μπλοφάρει, να πει ψέματα στον εαυτό του ή να κάνει λαθεμένες κινήσεις. Οι φιλοδοξίες του βρίσκονται πολύ ψηλά για κάτι τέτοιο. Οι φιλοδοξίες του είναι η απόλυτα ισορροπημένη στρατηγική ζωή του που του πήρε πολύ χρόνο να την οργανώσει, να την τελειοποιήσει. Δεν είναι διατεθειμένος λοιπόν να τα κλωτσήσει όλα αυτά με κάποιον ανόητο χειρισμό, εκλαμβάνοντας κάτι για κάτι άλλο». Δον Χουάν Μάτους

Γίνε Επιτέλους ο Εαυτός σου, αλλά Μεταμφιέσου και Κρύψου Καλά! «Να σκέφτεσαι όπως θέλεις, αλλά να συμπεριφέρεσαι όπως οι άλλοι»

ΑΧΡΟΝΗ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΜΑΓΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Η Σύνδεση με την Ροή της Δύναμης: Βάλε ένα σιδερένιο χέρι μέσα σε ένα βελούδινο γάντι.

Παράλληλα Σύμπαντα

ΞΕΚΛΕΙΔΩΝΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΠΥΛΕΣ ΤΩΝ ΠΑΡΑΛΛΗΛΩΝ ΣΥΜΠΑΝΤΩΝ.

Incunabula, μια λέξη αινιγματική, που προκαλεί μια γκριμάτσα απορίας σ’ όσους δεν την έχουν ξανακούσει, μια λέξη κωδική που το άκουσμά της κάνει να γυρνούν απότομα και τρομαγμένα τα κεφάλια εκείνων που την ξέρουν, «Incunabula», η απαγορευμένη λέξη που λέγεται μόνο ψιθυριστά, γιατί πολλές φορές σέρνει μαζί της ακόμα και τον θάνατο, το σύνθημα που ανοίγει μυστικές πόρτες που οδηγούν σε παράλληλους κόσμους και άγνωστες διαστάσεις, εκεί που δεν επιτρέπεται να ταξιδεύουν οι κοινοί θνητοί!

«Ιν-κούνα-μπούλα» από το λατινικό «incunabulum», που κυριολεκτικά σημαίνει «κούνια», ή «κουκούλι», ή «εμβρυακό στάδιο» και που έδωσε την ονομασία της σ’ όλα τα βιβλία προγενέστερα του 1501, της πρώιμης δηλαδή εποχής της τυπογραφίας, που έχουν τυπωθεί χωρίς την χρήση κινητών στοιχείων «Ινκουναμπούλα» κατ’ επέκταση συνηθίζεται να ονομάζονται κι όλα τα παλιά ή σπάνια βιβλία, εκείνα που συνήθως αποσύρονται αμέσως από την κυκλοφορία ή εξαφανίζονται κάπου μεταξύ των εκδοτικών οίκων και των σημείων διανομής.

Με τον ίδιο αυτόν όρο βαφτίστηκε πριν από δέκα περίπου χρόνια κι ένας συγκεκριμένος κατάλογος που κυκλοφορούσε χέρι με χέρι, μια λίστα βιβλίων, φυλλαδίων και συγγραμμάτων, τα περισσότερα άγνωστα στο ευρύ κοινό, αρκετά δυσεύρετα και έχοντα πρώιμα αποσυρθεί απ’ την κυκλοφορία, είκοσι επτά στον αριθμό έργα που εκείνη την εποχή πωλούνταν κυρίως απ’ τον δημιουργό του καταλόγου ταχυδρομικά κι από συνεχώς μεταβαλλόμενες διευθύνσεις. Φυσικά όλα αυτά τα έργα ήταν απαγορευμένα. Κι όλα αυτά τα έργα είχαν κάτι κοινό… Πραγματεύονταν το ίδιο ακριβώς θέμα, την ύπαρξη παράλληλων συμπάντων, κι όλα μαζί κρύβουν μέσα τους πληροφορίες που συνθέτουν ένα πολύτιμο ψηφιδωτό, έναν μυστικό χάρτη που αποκαλύπτει την μέθοδο της πρακτικής προσέγγισης αυτών των άγνωστων κόσμων!

Εμπνευστής αυτού του καταλόγου, εμφανίζεται ο αινιγματικός Έμορυ Κράνστον, τον οποίο φαίνεται πως όλοι αναζητούν, άλλοι για να έρθουν σε επαφή με μια απ’ τις λατρευτικές ομάδες «Ταξιδευτών» κι άλλοι για να τον εξοντώσουν, ένα όνομα σχεδόν μυθικό, που θυμίζει τόσο πολύ τον «Μορφέα» του Matrix, που πιθανότατα να αποτέλεσε το πρότυπο για την δημιουργία του κινηματογραφικού χαρακτήρα!…

Εναλλακτικές πραγματικότητες που έχουν ήδη ξεκλειδωθεί, μυστικοί υπερκόσμοι στους οποίους κάποιοι κατάφεραν να διεισδύσουν και τώρα σιωπηλά εξερευνούν, σκοτεινές οργανώσεις που έχουν εξαπολύσει ανελέητο κυνηγητό και προσπαθούν με μανία να τους σταματήσουν, κ.ο.κ… Ναι, θα μπορούσε κάλλιστα να πρόκειται για το σενάριο μιας ταινίας επιστημονικής φαντασίας, ή ενός παιχνιδιού ρόλων ή μιας περιπέτειας του Χ. Φ. Λάβκραφτ, ή του Κάρλος Καστανέντα (άλλωστε οι δύο τελευταίοι φαίνεται πως είχαν συχνά διεισδύσει στους κόσμους που περιγράφονται στις σελίδες της «Ινκουναμπούλα» και στα έργα που περιλαμβάνει η λίστα!). Η ιστορία που πλαισιώνει τον απαγορευμένο κατάλογο, δεν έχει τίποτα να ζηλέψει απ’ όλα αυτά… μόνο που εμφανίζεται ως αληθινή!

Ο άνθρωπος-κλειδί της ιστορίας είναι ο Τζόζεφ Μάθενυ, ένας ανεξάρτητος ρεπόρτερ, που έχοντας τυχαία πάρει στα χέρια του το μυστικό κατάλογο, θα χριστεί αυτεπάγγελτα ο διαδικτυακός αγγελιοφόρος του Κράνστον, και θα είναι ο κυρίως υπαίτιος για την διοχέτευση τόσο του ίδιου του καταλόγου, όσο και άλλων σχετικών πληροφοριών στο διαδίκτυο (ορισμένοι ισχυρίζονται ότι ο Μάθενυ και ο Κράνστον είναι το ίδιο πρόσωπο, αλλά αυτό έχει ελάχιστη σημασία μπροστά στην ουσία της ιστορίας…)

Κατά τα πρώιμα κι εμβρυακά (incunabulum) ακόμα στάδια του διαδικτύου, ο Μάθενυ θα προκαλέσει με την ιστοσελίδα του, μέσα απ’ την οποία αναδημοσιεύεται η «Ινκουναμπούλα», με τη συνοδεία αποκαλυπτικών άρθρων, που σκιαγραφούν τις κύριες γραμμές της ιστορίας. Βασικοί πρωταγωντιστές της: ερμητικές ομάδες επιστημόνων, που αφού ανακάλυψαν τον τρόπο να ταξιδεύουν στις λεγόμενες «άλλες διαστάσεις» (ή με κβαντικούς όρους, «παράλληλα σύμπαντα»), έχουν συστήσει λατρευτικές ομάδες «Ταξιδευτών», με σκοπό την εξερεύνηση και τον αποικισμό αυτών των κόσμων, που έχει ήδη ξεκινήσει, παρά τηςν αντίδραση του συστήματος και τις αλλεπάλληλες απόπειρες διάλυσης αυτών των ομάδων.

Ακολουθώντας τα χνάρια του Κράντστον, ο Μάθενυ θα προσπαθήσει (και όπως ο ίδιος ισχυρίζεται, θα καταφέρει) να τον εντοπίσει, κι εν συνεχεία να έρθει σε επαφή μ’ αυτά τα γκρουπ, αποκαλύπτοντας καθ’ οδόν σημαντικές πληροφορίες, που σταδιακά, κατά την διάρκεια των εννέα περίπου χρόνων ζωής της, θα εξελίξουν την ιστοσελίδα-φάντασμα, καταλήγοντας σήμερα σ’ ένα ιδιαίτερα εντυπωσιακό αποτέλεσμα από πλευράς γραφικών, που ωστόσο διατηρεί τον αρχικό underground χαρακτήρα του και εκτός των άλλων περιλαμβάνει αρχεία συνεντεύξεων και αποκαλυπτικό οπιτικοακουστικό υλικό.

Ταξιδιώτες που μιλούν για τις εμπειρίες τους από τη Γη-2, μαρτυρίες από κάποιους επιζώντες μιας κρυφής αστυνομικής επιχείρησης με σκοπό τη σάρωση μιας συγκεκριμένης επιστημονικής κοινότητας, φωτογραφίες μιας ειδικής συσκευής που μοιάζει με «αυγό» και χρησιμοποιείται για διαλογισμό, περιγραφές για ένα άλλο μεγαλύτερο «Αυγό», που αντιστοιχεί σε μεταγενέστερο στάδιο, τροφοδοτείται από την ενέργεια που εκλύεται κατά τη διάρκεια της ερωτικής πράξης και φημολογείται ότι ανοίγει μυστικές πόρτες (κάτι σαν το παζλ, στο Χελλρέιζερ, του Κλάιβ Μπάρκερ). Επίπονες αναλύσεις πολύπλοκων νόμων και παρουσίαση πρωτοποριακών θεωριών, εκεί που Κβαντική Μηχανική και η μαθηματική θεωρία του Χάους, συναντούν την Ταντρική Φιλοσοφία, σε μια Μεγα-συνομωσία που επίσης σχετίζεται με τα Πειράματα ταξιδιών στο χρόνο, της Φιλαδέλφειας και του Μοντώκ!… Αυτά είναι ορισμένα μόνο από τα θέματα μορφής της ιστοσελίδας του Μάθενυ (incunabula.org).

Για να εμβαθύνουμε όμως στην Ινκουναμπούλα και στα περιεχόμενα του μυστικού καταλόγου, πρέπει πρώτα να αναφερθούμε στην ιστορία ενός μικρού χωριού στα βουνά Πάιν Μπάρρενς του Νιού Τζέρσεϋ, το Ονγκς Χατ. Αλλά ας πάρουμε καλύτερα τα πράγματα από την αρχή…

Η ιστορία μας πάει πίσω στις αρχές του εικοστού αιώνα, στην Moorish Orhodox Church, ένα παρακλάδι της πρώτης αιρετικής ισλαμικής σέκτας στην Αμερική, που ιδρύθηκε το 1913, απ’ τον μάγο Νομπλ Ντρου Αλί. Μισό αιώνα αργότερα, η εκκλησία θα δεχτεί τις έντονες επιρροές του ψυχεδελικού ρεύματος και για ένα διάστημα θα συμμετάσχει στο κοινόβιο του Τίμοθι Λήρυ, στο Μίλλμπρουκ της Νέας Υόρκης. Ο Γουώλ Φαρντ, ένα μέλος της εκκλησίας, αφού ταξίδεψε για αρκετά χρόνια στην Ασία, όπου μυήθηκε σε ταντρικά, σουφικά και ισμαϊλιστικά μυστήρια, το 1978 θα επιστρέψει στην Αμερική και θα εγκατασταθεί στα βουνά Πάιν Μπάρρενς, του Νιού Τζέρσεϋ, σ’ ένα κομμάτι γης στην άκρη του εγκαταλειμμένου χωριού, Ονγκς Χατ.

Εκεί λέγεται ότι κάποτε ένας αγρότης πέταξε ψηλά στον αέρα το καπέλο του κι αυτό δεν ξανάπεσε ποτέ στη γη, έτσι το μέρος ονομάστηκε «Το καπέλο του Ονγκ». Σ’ αυτό το μέρος ο Φαρντ, μαζί με ορισμένα άλλα μέλη, ίδρυσαν την ομάδα Moorish Science Ashram (που λίγο αργότερα μετονομάστηκε σε Ινστιτούτο Ερευνών του Χάους), που σύντομα άρχισε να δέχεται σχεδόν κάθε λογής «κατατρεγμένους», και μαζί μ’ αυτούς, λαμπρούς επιστήμονες, που το σύστημα είχε φροντίσει να αποβάλει, αφού σταδιακά τους είχε εξωθήσει στο περιθώριο.

Ήταν η εποχή που η θεωρία του Χάους είχε πρωτοαναστατώσει τους επιστημονικούς κύκλους, η εποχή που χαρακτηρίστηκε απ’ το σλόγκαν «Τάξη μέσα απ’ το Χάος», διχάζοντας την επιστημονική μερίδα σε απόψεις που συγκεντρώνονταν γύρω από δύο αντίθετους πόλους. Οι μεν ντετερμινιστές, υποστήριξαν την «Τάξη» και θεώρησαν το Χάος ως τον Μεγάλο Αντίπαλο, που έπρεπε με κάθε τρόπο να εξοντωθεί, ενώ οι άλλοι δέχτηκαν το Χάος στην όποια μορφή του, ως την Αιώνια Αρχή της Δημιουργίας, τον κόλπο απ’ όπου ξεπηδά η ζωή.

Φυσικά η δεύτερη άποψη είναι αυτή που πολεμήθηκε, επιχειρήθηκε να καταπνιγεί και υποχρεώθηκε να εξελίσσεται μόνο ως «υπόγειο» ρεύμα, χωρίς καμία σημαντική ενίσχυση από μεγάλες οικονομικές πηγές. Κάποιοι από τους επιστήμονες που υποστήριξαν αυτήν την δεύτερη άποψη, συνέχισαν να πειραματίζονται με τις απαγορευμένες θεωρίες τους, που σε πολλές περιπτώσεις, είχαν ως αποτέλεσμα τη διαγραφή ή την απόλυσή τους από μεγάλα ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια, και δεν πρόδωσαν τις αξίες τους ούτε όταν αυτό είχε ως συνέπεια την περιθωριοποίησή τους. Κάποιοι μάλιστα κατάφεραν να συσπειρωθούν σχηματίζοντας μικρές ομάδες.

Ένας τέτοιος σημαντικός πυρήνας επιστημόνων δημιουργήθηκε στο Ονγκς Χατ. Η περιγραφή των πρώτων προσπαθειών φέρνει στο νου όλα τα χαρακτηριστικά της γενιάς των χίπις, σας θυμίζω άλλωστε ότι μιλάμε για τα τέλη της δεκαετίας του ’70, με τους ερευνητές κάτω από την επήρεια παραισθησιογόνων ουσιών και πειραματικών ψυχοτροπικών μηχανημάτων (συσκευών προγονικών των σύγχρονων μοντέλων εικονικής πραγματικότητας) να προσπαθούν να εστιάσουν σε «αλλοδιαστατικές» εικόνες και να εμβαθύνουν σε οράματα που έμοιαζαν να ξετυλίγουν μια ευρύτερη πλευρά συνειδητότητας.

Αλλά κι οι ίδιες οι περιαματικές συσκευές που χρησιμοποιήθηκαν («Πύλες») πέρασαν από διάφορες εξελικτικές γενιές, κατά τη διάρκεια των οποίων, με τη βοήθειά τους, οι ερευνητές κατάφεραν να καταδύονται ολοένα και σε πιο μικροκοσμικά επίπεδα. Με τον τρόπο αυτό σταδιακά ήρθαν αντιμέτωποι με ευρύτερα πεδία αντίληψης, φτάνοντας τελικά στο απώτερο κβαντικό επίπεδο, όπου ο Παρατηρητής αποτελεί ζευγάρι (δυάδα) με το αντικείμενο που παρατηρεί, άρα γίνεται συνδημιουργός του αντικειμένου, εκείνη ακριβώς την οριακή στιγμή προτού η «κυματοσυνάρτηση καταρρεύσει» και καθώς το κύμα-κβάντα ταλαντεύεται μεταξύ μιας ασταθούς σχέσης από κατάσταση ενέργειας σε κατάσταση υλικού σωματιδίου, τότε που η Πύλη που ενώνει τους δύο και κατ’ επέκταση κάθε εναλλακτικό κόσμο (πιθανοτήτων;) είναι για λίγο ανοικτή.

Ακολουθώντας την κυματοσυνάρτηση σε ιλιγγιώδεις διαδρομές, σαν το τρενάκι του λούνα παρκ, οι ερευνητές κατάφεραν να κάνουν σημαντικές παρατηρήσεις, που αποτέλεσαν τη βάση κατασκευής του «Αυγού» της τέταρτης γενιάς, δηλαδή της συσκευής που τελικά οδήγησε στο λεγόμενο «Πέρασμα»! Όπως επιμένει το διαφημιστικό έντυπο του Ιδρύματος (Νο 13 του καταλόγου Ινκουναμπούλα), εκείνο το πρώτο πείραμα είχε μεγάλη επιτυχία. Τόσο η συσκευή, όσο και ο χειριστής της εξαφανίστηκαν απ’ το εργαστήριο για ένα διάστημα επτά λεπτών. Όταν επανήλθαν, ο ταξιδευτής εξήγησε ότι το κύμα τον είχε οδηγήσει σ’ ένα άλλο σύμπαν, το οποίο παρατήρησε και «έμαθε» τη διεύθυνσή του. Ο δρόμος είχε ανοίξει! Σύντομα ανακαλύφθηκαν κι άλλα σύμπαντα (λέγεται μάλιστα ότι ήδη έχουν γίνει γνωστά επτά συνολικά), ενώ ακολούθησαν κι άλλες ομάδες. Μαζί άρχισε και ο αποικισμός…

Σε κάποια ανύποπτη στιγμή όμως, όχι πολύ καιρό αργότερα, το Ονγκς Χατ δέχτηκε την ξαφνική επιδρομή μιας άγνωστης στρατιωτικής δύναμης. Ένας αριθμός ελικοπτέρων, με στρατιώτες ειδικών δυνάμεων ντυμένους με παράξενες στολές, κατεβαίνουν γλιστρώντας με σχοινιά και βάζουν φωτιά στα σπίτια και τις εγκαταστάσεις. Η σαρωτική επιχείρηση που φυσικά ποτέ δεν έλαβε δημοσιότητα, είχε ολοκληρωθεί σε λιγότερο από μια μέρα. Τουλάχιστον επτά άτομα έχασαν τη ζωή τους, ενώ οι υπόλοιποι, είτε οι ίδιοι οι επιστήμονες είτε οι οικογένειές τους, συγκεντρώθηκαν για λίγο σε μικρές ομάδες, και τελικά (ύστερα ίσως από κάποια συμφωνία) τους επιτράπηκε να φύγουν. Στο τέλος της ημέρας, το χωριό και μαζί κι οι εγκαταστάσεις είχαν ισοπεδωθεί!

Τι σχέση έχει τώρα το Ονγκς Χατ με την «Ινκουναμπούλα»;

Μεγάλη. Ορισμένα από τα έργα που περιλαμβάνονται στον κατάλογο, περιγράφουν τις έρευνες που διεξήχθησαν στα εργαστήρια της επιστημονικής κοινότητας, ενώ κάποια μνημονεύουν και το παραπάνω περιστατικό. Αλλού πάλι η ομάδα αυτή, υπό την διεύθυνση του Προέδρου του Ινστιτούτου και πρώην ερευνητή της ΙΒΜ, Δρος Κ. Σοχραβάρντι εμφανίζεται να έχει ως έδρα τη Νέα Υόρκη. Σχολιάζοντας τη διαφημιστική μπροσούρα του Ινστιτούτου , στον αρχικό κατάλογο, ο ίδιος ο Κράντστον αμφιβάλλει έντονα για το ότι υπήρξε ποτέ κάποια επιστημονική κοινότητα στο Ονγκς Χατ και ισχυρίζεται ότι τα ονόματα και οι τοποθεσίες έχουν μάλλον ηθελημένα παραποιηθεί.

Από την προσωπική μου έρευνα πάντως σχετικά με το θέμα, προκύπτει ότι από τα τέλη κιόλας της δεκαετίας του ’50 (δηλαδή είκοσι περίπου χρόνια νωρίτερα απ’ ότι αναφέρει το έντυπο του Ιδρύματος) πράγματι μια μυστική επιστημονική ομάδα είχε την έδρα της στο Ονγκς Χατ. Εξάλλου, από κάποια άλλα έργα και την περιγραφή τους που συνοδεύει τη μυστική λίστα, φαίνεται πως πέρα από την ομάδα αυτή, υπήρχαν δύο ακόμη σύγχρονοι πυρήνες: ο ένας στην Καλιφόρνια κι ο άλλος (-…απ’ όλα τα μέρη της γης-) στην Ιάβα της Ινδονησίας, με ηγέτη κάποιον Δρα. Πακ Χαρτζιάντο, που μάλιστα λέγεται πως είχε καταφέρει ταυτόχρονα, αν όχι νωρίτερα, να πετύχει το προσδοκώμενο αποτέλεσμα!…

Τόσο στις περιπτώσεις των ομάδων της Αμερικής, όσο και της Ινδονησίας, οι κόσμοι στους οποίους οι πρωτοπόροι εξερευνητές διείσδυσαν ήταν ακατοίκητοι, αλλά, ενώ η πλευρά της Αμερικής βρέθηκε σ’ έναν πρωτόγονο και άγριο καταπράσινο κόσμο, αντίθετα, οι ταξιδιώτες από την Ιάβα, εξερεύνησαν μια πανάρχαια πόλη, που ονόμασαν «Ουρκάλυα» (Hurqalya), μια πόλη εγκαταλειμμένη, με ερείπια αγνώστων τεχνοτροπιών και με περιγραφές που θυμίζουν έντονα τις έρημες ονειρικές πόλεις όπου κάποτε περπάτησε ο Ράντολφ Κάρτερ (ένας ήρωας πολλών διηγημάτων του Λάβκραφτ), αναζητώντας τους Ξεχασμένους Θεούς. Άλλωστε το ίδιο το Λαβκραφτικό ερώτημα τίθεται κι εδώ …Που πήγαν αυτοί που άφησαν τα ίχνη αυτού του πολιτισμού;

Κάποιοι από την ομάδα της Ινδονησίας εικάζουν, ότι οι αρχαίοι αυτοί «Λεμούριοι» χάθηκαν πέρα από τα γνωστά σύμπαντα, ή ταξίδεψαν σε κάποιον άλλο χρόνο, μπροστά, ή ακόμα και πίσω, δημιουργώντας τον ανθρώπινο πολιτισμό. Κάποιοι άλλοι μιλούν για «φαντάσματα», ή παρουσίες που φαίνεται να στοιχειώνουν τους άγνωστους ακόμα κόσμους. Σε κάποια πρόσφατη συνέντευξη του Μάθενυ στη συγγραφέα Αλεξάνδρα Μπρους αναφέρεται ότι έχει ήδη πραγματοποιηθεί επαφή μεταξύ ταξιδευτών και Αρχαίων…

Τι απ’ όλα αυτά είναι αλήθεια και τι όχι;

Είναι μάλλον δύσκολο να πει κανείς! Σε μια δεκαετία περίπου ζωής στο διαδίκτυο, η ιστοσελίδα του Μάθενυ έχει προκαλέσει την απορία που έκτοτε έχει απασχολήσει πολυάριθμα γκρουπ συνομιλητών: Είναι δυνατόν η ιστορία που διαφαίνεται να είναι πραγματική; Κατάφερε λοιπόν στ’ αλήθεια ο άνθρωπος να διακτινίζεται σαν τον Δρα. Σποκ στο Έντερπράϊζ και με τέτοια άνεση να ταξιδεύει ανάμεσα στους κόσμους, ή μήπως όλα αυτά δεν είναι τίποτε άλλο παρά μόνο μια κακόγουστη (ή καλόγουστη) φάρσα; Δεν είναι λίγοι αυτοί που προσπάθησαν να δώσουν απάντηση σ’ αυτό. Εκείνοι που σκοντάφτουν πάνω στην ιστοσελίδα του Μάθενυ για πρώτη φορά –ή τουλάχιστον, οι ήδη μια φορά «καμένοι»- ισχυρίζονται ότι πίσω απ’ όλα αυτά κρύβεται η ομάδα του …Blair Witch!

Οι περισσότεροι βέβαια στη συνέχεια μαγεύονται από το μέγεθος των αποκαλύψεων, και καταλήγουν να καταδύονται σχεδόν εκστασιασμένα στα βαθύτερα links, αναζητώντας ολοένα και πιο απόρρητες πληροφορίες. Μια ελαφρά πιο σχολαστική μελέτη των δεδομένων, εμφανίζει κάποια κενά, που πάντως θα μπορούσαν εύκολα να ‘χουν συγκαλυφθεί, ενώ σε ορισμένα σημεία η αίσθηση της «κατασκευασμένης» πληροφορίας, είναι ιδιαίτερα έντονη – ίσως όμως να πηγάζει από τη διαρκή αίσθηση καχυποψίας, που ακολουθεί σαν πιστό σκυλί τον αρχικά ανυποψίαστο περιστασιακό επισκέπτη, κατά τη σταδιακή του μεταμόρφωση σε αδηφάγο κυνηγό απαγορευμένων πληροφοριών.

Το ότι κάποιες απ’ αυτές τις πληροφορίες είναι σκάρτες, δε σημαίνει ότι η ιστορία είναι αναληθής. Κι απ’ την άλλη πάλι, τόσο ο Κράντστον όσο και ο Μάθενυ, συχνά επιμένουν ότι πολλά από τα ονόματα που αναφέρονται στον κατάλογο δεν είναι πραγματικά και προειδοποιούν πως υπάρχουν και ορισμένες ανακριβείς πληροφορίες-παγίδες μέσα σ’ αυτές τις σελίδες. Κάποιοι παρ’ όλα αυτά επιμένουν να κατηγορούν ευθέως τον Μάθενυ ως μυθοπλάστη κι απατεώνα –οπότε σ’ αυτή την περίπτωση ο Τζόζεφ Μάθευνυ διεκδικεί τον τίτλο του δημιουργού του πρώτου «δια-δικτυακού μύθου» (κάτι αντίστοιχο των «αστικών μύθων»)!

Τι συμβαίνει επιτέλους με την Ινκουναμπούλα, την ιστορία που έχει σχολιαστεί από πολλά περιοδικά του χώρου, έχει γίνει αφορμή να φιλοξενηθεί ο Μάθενυ στην έγκυρη εκπομπή Coast to Coast, έχει εμπνεύσει ένα μυθιστόρημα του Stefan Craig, με θέμα και ομώνυμο τίτλο, το Ονγκς Χατ, αναμφισβήτητα έχει επηρεάσει (και έχει επίσης επηρεαστεί από) ταινίες όπως το the Matrix, ή το λιγότερο γνωστό Frequency, ενώ ήδη ολοκληρώνεται το αμφίδρομο φιλμ με τίτλο Ong’s Hat, που θα κυκλοφορήσει σε dvd-rom από την εταιρία immersion;

Μια σοβαρή ερευνητική ομάδα επιστημόνων, που μάλιστα αυτοτιτλοφορείται ως η «αληθινή ομάδα της θεωρίας Ινκουναμπούλα», ορκίζεται …αντιμαθενική και παρουσιάζει μια συνέντευξή του, στην οποία ο ίδιος παραδέχεται ότι είναι οπαδός της δημιουργίας ψευδοσυνωμοσιών. Αλλά είναι τόσο περίεργα όλα αυτά. Ο Μάθενυ, που ποτέ δεν λάνσαρε τον εαυτό του ως «υπερ-ήρωα» (αυτοί άλλωστε ταιριάζουν μόνο σε μυθιστορήματα) έχει ήδη παραδεχτεί πως κάποια στιγμή ο κλοιός γύρω του είχε σφίξει τόσο πολύ, που υπό την άμεση απειλή της ζωής του, αναγκάστηκε να αποκηρύξει δημόσια την ιστορία ως φάρσα, προκειμένου να θολώσει τα νερά εκείνων που τον καταδίωκαν.

Το παράδοξο είναι πως κι αυτοί ακόμα που κατηγορούν τον Μάθενυ ως «τσαρλατάνο» και μυθομανή, εντούτοις υποστηρίζουν ακράδαντα ότι τόσο τα έργα που περιλαμβάνονται στον κατάλογο (τουλάχιστον κατά το μεγαλύτερο μέρος τους), όσο κι οι περισσότερες πληροφορίες που δίνονται μέσα απ’ τη σελίδα του, είναι πραγματικές και πως το «αλλοκοσμικό» ταξίδι είναι δυνατό, μέσα από την θεωρία των «Πολλών Κόσμων», ένα από τα πολλά παρακλάδια – ερμηνείες της Κβαντικής Μηχανικής. Άλλωστε πολλά από τα έργα του θρυλικού καταλόγου, σήμερα πλέον κυκλοφορούν και πάλι ελεύθερα από τα μεγαλύτερα ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία (η γνωστή σύγχρονη μέθοδος συγκάλυψης της αξίας ενός έργου: αντί να το απαγορεύεις και να κάνεις τους πάντες να το αναζητούν, το αφήνεις ελεύθερα να κυκλοφορήσει, …ανάμεσα σε εκατοντάδες χιλιάδες άλλα, οπότε περνάει απαρατήρητο…).

Έργα όπως αυτά του εισηγητή του όρου «Κβαντικό Τάντρα», Νικ Χέμπερτ, που εκτός των άλλων παρουσιάζεται ως ο πρώτος σύνδεσμος μεταξύ του Μάθενυ και του Κράντστον! Δύο απ’ τα σημαντικότερα έργα της Ινκουναμπούλα, είναι τα Quantum Reality (1986) (ένας αρκετά πλήρης οδηγός για τις επικρατέστερες κβαντικές θεωρίες και την σχέση τους με την πραγματικότητα) και Alternate Dimensions (1989), που επίσης έγραψε ο Χέμπερτ με το ψευδώνυμο του μεγάλου σουφιστή, Jabir Ibn Hayyan, και για το οποίο ο Έμορυ Κράντστον ισχυρίζεται πως ο ίδιος αναγκάστηκε να κλέψει το πρωτότυπο έργο, απ’ τα γραφεία του εκδοτικού οίκου που είχε αναλάβει να το «θάψει» αντί να το κυκλοφορήσει!

Εξίσου σημαντικό έργο για την κβαντική, θεωρείται το Parallel Universes: The search for other worlds (1988) του Φρεντ Άλαν Γουλφ (Νο 1 της λίστας), ενώ η αποκάλυψη της συνωμοσίας, που θέλει να διατηρήσει μυστική την κατάκτηση των διασυμπαντικών ταξιδιών, κυρίως αποδίδεται στο Escape from Earth Prime! (1986) του φερόμενου ως μετέπειτα αγνοούμενου Χάρολντ Μπάλκομπ. Ο ίδιος νωρίτερα είχε επίσης γράψει το Drug Lords From The Hollow Earth (όπου ισχυριζόταν πως η κοκαϊνη και το LSD, δόθηκαν στη CIA από τους …Ντέρος της Κούφιας Γης, δια μέσου της ναζιστικής βάσης της Ανταρκτικής).

Αξίζει φυσικά να σημειωθεί ότι και δύο ακόμη ονόματα που αναφέρονται στις σελίδες της Ινκουναμπούλα, σχετίζονται και με το ζήτημα της Κούφιας Γης. Ο μαθηματικός Ρούντυ Ρούκερ, τους οποίου το έργο The Cat Was Alive, But Looked Scared As Hell (1989) (αναφορικά με τον κβαντικό γρίφο που αναρωτιέται αν η διάσημη γάτα του Σρέντιγκερ, κατά την έξοδό της από το κουτί, θα είναι ζωντανή ή νεκρή) καταλαμβάνει τον αριθμό 21 στη λίστα, αλλά ο Ρούκερ την ίδια εποχή έγραφε και το μυθιστόρημα The Hollow Earth, στο οποίο κάποια στιγμή ο πρωταγωνιστής Έντγκαρ Πόε, έρχεται πρόσωποι με πρόσωπο με τον Έντγκαρ Πόε-2, σε μια Γη-2, όπου περνάει δια μέσου της Κούφιας Γης!

Ομοίως και ο Χακίμ Μπέυ, σύγχρονος εκπρόσωπος της Moorish Othodox Church, του οποίου το όνομα έχει συνδεθεί με την ιστοσελίδα του Μάθενυ, έχει επίσης γράψει μια μελέτη με θέμα την Κούφια Γη. Όμως είναι φυσικό αυτές οι θεωρίες διασταυρώνονται, αφού τουλάχιστον μια πτυχή της Κούφιας Γης, σχετίζεται άμεσα με την ύπαρξη «Πυλών» σε υπόγειους χώρους (ιερά σπήλαια, ονειρομαντεία, νεκρομαντεία, κλπ…) που επιτρέπουν την επικοινωνία ανάμεσα σε παράλληλα σύμπαντα. Σας θυμίζω δε την συχνή παρουσία των παράξενων λίθινων «ομφαλών», σ’ αυτούς ακριβώς τους χώρους, εκείνων των πανάρχαιων σκουρόχρωμων πλίνθων, με τα αινιγματικά πλέγματικά σκαλίσματα, ωοειδούς σχήματος!…

Και βέβαια μπορεί τελικά τα «Κοσμικά Αυγά» να ήταν γνωστά από την αρχαιότητα, όμως σύμφωνα με νεώτερες αποκαλύψεις του Έμορυ Κράντστον, η τεχνολογία μετά την σφαγή τους Ονγκς Χατ δεν σταμάτησε να εξελίσσεται. Έτσι τα ταξίδια χωρίς Αυγά έχουν ήδη αρχίσει να πραγματοποιούνται, ενώ κάποιες (φυλασσόμενες) Πύλες σε συγκεκριμένα μέρη του πλανήτη είναι πλέον μονίμως ανοικτές, ώστε να επιτρέπουν το πέρασμα ακόμα και αμύητων επισκεπτών.

Όλα αυτά ίσως φαντάζουν εξωπραγματικά, σαν ένα περίτεχνα σχεδιασμένο σενάριο, όμως μήπως είναι πρώτη φορά που ακούμε κάτι τέτοιο;… Που βρίσκονται όλες αυτές οι Μυστικές Πόλεις των Θεών, οι Μαγικοί Τόποι της Μυθολογίας ο mundus imaginalis των αποκρυφιστών; …Που είναι η Άσγκαρντ του Βορρά, οι Νήσοι των Μακάρων και τα Ηλύσια πεδία των αρχαίων Ελλήνων, η αγέραστη Τιρ’να Ν’Ουγκ των Κελτών, η Ουράνια και Γήινη Σαμπάλα των βουδιστών; Που είναι ο Παράδεισος των χριστιανών; Στο εσωτερικό της γης; Σε κάποιο άλλο πλανήτη; Σε μιαν άλλη διάσταση;

Ο Γάλλος ερευνητής Ζακ Μπεργκιερ, στο δυσεύρετο σήμερα βιβλίο Visa Pour Une Autre Terre (1974, αγγλικός τίτλος: Secret Doors Of the Earth), αναφέρει ότι κάποιος ανταποκριτής του μέσα από Κέντρο Διαστημικών Ερευνών της Αμερικής, το Μάιο του 1970, του έκανε μια συναρπαστική αποκάλυψη. Από 250,000 φωτογραφίες της Γης που πάρθηκαν σε μια συγκεκριμένη περίοδο από δορυφόρο, μόλις σε ….μία απεικονίζονταν ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας!!!

Το ίδιο γεγονός κάπου αλλού επιβεβαιώνει κι ο Άρθουρ Κλαρκ, αλλά ούτε η NASA το αρνήθηκε, που μάλιστα κυκλοφόρησε σχετικό έντυπο με τον τίτλο Are There Traces of Life on Earth? Αυτές οι φωτογραφίες, είναι αναμφισβήτητα πραγματικές και ούτε λίγο, ούτε πολύ, φαίνεται ότι απλά αποκαλύπτουν έναν άλλο γήινο κόσμο, όπως παρουσιάζεται από ένα άλλο οπτικό πεδίο, μέσα από μια άλλη ίσως διάσταση! Για να εξηγήσει ο Μπέργκιέρ το φαινόμενο, μας παραπέμπει στο μοτίβο που μαθηματικοί ονομάζουν «επιφάνειες Ρήμαν» (Riemann Surfaces).

Πρόκεται για επιφάνειες που εμφανίζονται σε πολλά στρώματα, που δεν βρίσκονται το ένα πάνω ή κάτω απ’ το άλλο, αλλά καταλαμβάνουν τον ίδιο ακριβώς χώρο, με την θέση της κάθε επιφάνειας να καθορίζεται από κάποιες κοινές σταθερές και μια πολύπλοκη μεταβλητή. Αν, για παράδειγμα, εστιάσουμε στο μέρος του Πλανητικού μας Συστήματος που βρίσκεται η Γη, και παραβλέποντας τους εξωγενείς παράγοντες, αν θεωρήσουμε ότι ο χώρος της Γης προσδιορίζεται από τις τρεις γνωστές διαστάσεις (σταθερές) και την μεταβλητή του χρόνου, τότε δύο ή περισσότερες φωτογραφίες της Γης, τραβηγμένες σε διάφορες χρονικές περιόδους, θα παριστάνουν επιφάνειες Ρήμαν.

Όλα αυτά τα στρώματα (ας πούμε, η Γη-1959, η Γη-2001, κ.οκ…) καταλαμβάνουν τον ίδιο ακριβώς χώρο, χωρίς ωστόσο να συναντιούνται ποτέ. Ας πούμε τώρα ότι ο χρόνος είναι επίσης μια σταθερή, ότι δηλαδή οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν συνεχόμενα και με αμελητέα διαφορά η μια με την άλλη (όπως άλλωστε συνέβη το Μάιο του 1970), κι ωστόσο οι δύο –ή περισσότερες- επιφάνειες, αν και εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους, εξακολουθούν φαινομενικά να καταλαμβάνουν τον ίδιο χώρο (η Γη που ξέρουμε και η Γη-2, που εμφανίστηκε στις 249.999 φωτογραφίες)…Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει κάποια άλλη άγνωστη διάσταση, που λειτούργησε και λειτουργεί ως ρυθμιστική παράμετρος!

Εντάξει, σταματώ. Νομίζω ότι όλα αυτά περί φυσικής και μαθηματικών θα γυρίζουν τώρα για λίγο στο κεφάλι σας, δίνοντάς σας μια περίεργη αίσθηση déjà vu (μάλλον δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια μακρινή ανάμνηση, από τις ξορκισμένες εποχές των μαθητικών σας χρόνων). Ελπίζω να μη σας μπέρδεψα. Και προς Θεού …μη φανταστείτε ότι επιδιώκω να σας πείσω ότι είμαι κανένας «ειδήμων» στα μαθηματικά, αντίθετα, ομολογώ ότι γνωρίζω ελάχιστα για το θέμα. Ούτε πιστεύω ότι χρειάζεται κανείς να κάνει διατριβή στις θετικές επιστήμες, προκειμένου να κατανοήσει τη δυνατότητα ύπαρξης παράλληλων κόσμων. Νομίζω ότι απλά αρκεί να μπορεί κανείς να δει τα πράγματα με μια πιο ευρεία αντίληψη, με μια… «Μη-Ευκλείδεια Γεωμετρία», όπως θα ‘λεγε κι ο Χάουαρντ Φίλλιπς Λαβκραφτ…