Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι

Το Αστρονομικό Σύστημα του Φιλόλαου

Όλα τα πράγματα που γνωρίζουμε έχουν αριθμό· γιατί χωρίς τον αριθμό δεν είναι δυνατόν ούτε να σκεφτούμε ούτε να γνωρίσουμε τίποτε.
Φιλόλαος, απόσπ. 4

Η φύση συναρμόστηκε σε κοσμική τάξη από τα άπειρα και τα πεπερασμένα· και όλος ο κόσμος και όσα υπάρχουν μέσα σ᾽ αυτόν.
Φιλόλαος, απόσπ. 1

Τα παλαιότερα κείμενα που διαθέτουμε από την πυθαγόρεια παράδοση προέρχονται από τον Φιλόλαο, έναν σύγχρονο του Σωκράτη. Στα αποσπάσματα του Φιλόλαου τονίζεται η πρωταρχική σημασία του αριθμού, ο οποίος ανάγεται σε αρχή κατανόησης των πάντων. Αν τα υπάρχοντα πράγματα δεν είχαν αριθμητική δομή, δεν θα μπορούσαμε να τα γνωρίσουμε. Το ίδιο ισχύει και για όλο το σύμπαν, για την ίδια τη φύση. Το σύμπαν παράγεται από το πέρας και το άπειρο, τα οποία αποτελούν τα συστατικά στοιχεία των αριθμών. Η αρμονική τάξη της φύσης επιτρέπει την ουσιαστική της κατανόηση.

Στα κείμενα αυτά διακρίνεται η συμφιλίωση της πυθαγόρειας φιλοσοφίας με τη φυσιοκρατική παράδοση των ιώνων Προσωκρατικών. Έννοιες όπως «φύση», «κόσμος», «άπειρο» ανήκουν στο οπλοστάσιο της προσωκρατικής σκέψης. Το νέο στοιχείο είναι η σύνδεση της κοσμικής τάξης με τους αριθμούς και τη μουσική αρμονία. Οι αριθμοί καθορίζουν τις συμφωνίες των τόνων που παράγουν το αρμονικό μουσικό αποτέλεσμα. Οι αριθμοί βρίσκονται πίσω από τις αρμονικές κινήσεις των ουρανίων σωμάτων, από τη δεδομένη τάξη του σύμπαντος. Άρα στην πυθαγόρεια φιλοσοφία τα μαθηματικά, η μουσική και η αστρονομία συνδέονται στενά μεταξύ τους, αποτελούν «αδελφές επιστήμες», αφού σε όλες κυριαρχεί ο αριθμός (Πλάτων, Πολιτεία 530d).

Η μουσική θεωρία των Πυθαγορείων θεμελιώθηκε στην ανακάλυψη ότι βασικές μουσικές «αναλογίες», οι συμφωνίες δηλαδή των ήχων που παράγουν αρμονικό αποτέλεσμα, έχουν μορφή απλών αριθμητικών σχέσεων: 2/1 (η «οκτάβα»), 3/2 (η «πέμπτη»), 4/3 (η «τετάρτη»). Στις σχέσεις επομένως ανάμεσα στους τέσσερις πρώτους αριθμούς κρύβεται το μυστικό της μουσικής αρμονίας. Το άθροισμα των τεσσάρων αυτών αριθμών (1+2+3+4) δίνει τον αριθμό 10, τον οποίο οι Πυθαγόρειοι θεωρούσαν τέλειο αριθμό - στο λεξιλόγιό τους ονομαζόταν και«τετρακτύς».

Ο τέλειος αριθμός 10 εμφανίζεται και στην αστρονομία των Πυθαγορείων. Σύμφωνα με μια ιδιότυπη αστρονομική σύλληψη, που ανάγεται στον Φιλόλαο, η Γη δεν είναι ακίνητη αλλά περιφέρεται γύρω από το κεντρικό πυρ (την «ἑστία») που καταλαμβάνει το κέντρο του κλειστού σφαιρικού σύμπαντος. Γύρω από το κεντρικό πυρ κινούνται επίσης κυκλικά ο Ήλιος, οι υπόλοιποι γνωστοί πλανήτες και η σφαίρα των απλανών αστέρων. Έτσι όμως τα ουράνια σώματα ήταν εννέα - η Γη, ο Ήλιος, η Σελήνη, οι πέντε πλανήτες και οι απλανείς. Όπως λοιπόν μας εξηγεί ο Αριστοτέλης, οι Πυθαγόρειοι πρόσθεσαν άλλον έναν πλανήτη, έτσι ώστε ο αριθμός των ουρανίων σωμάτων να φτάσει στον τέλειο αριθμό 10 (Μετά τα φυσικά Α5 986a3). Τον πρόσθετο πλανήτη τον ονόμασαν Ἀντίχθονα, δηλαδή αντι-Γη, γιατί βρίσκεται πάντοτε στους αντίποδες της Γης και δεν είναι ορατός από το κατοικημένο τμήμα της Γης (βλ. σχήμα).

Το ευφάνταστο αυτό αστρονομικό μοντέλο δεν είχε πρακτική χρησιμότητα, αφού δεν μπορούσε να εξηγήσει τα γνωστά αστρονομικά φαινόμενα. Φαίνεται όμως ότι τον Φιλόλαο και τους Πυθαγορείους δεν τους απασχολούσε η επίλυση των αστρονομικών προβλημάτων και η πρακτική εφαρμογή. Αυτό που ήθελαν ήταν να δώσουν απλώς μια εικόνα της τάξης και της αρμονίας του ουρανού. Στη δική τους περιγραφή ο ουρανός παρουσίαζε στοιχεία τελειότητας: ήταν κλειστός, δηλαδή είχε όρια, είχε πέρας· είχε το τελειότερο σχήμα, το σφαιρικό· η κίνησή του ήταν η κυκλική. Το κυριότερο όμως ήταν ότι ο ουρανός εμπεριείχε δέκα ουράνια σώματα, ενσωμάτωνε επομένως τις βασικές αριθμητικές αναλογίες, γινόταν «αρμονία και αριθμός». Από εδώ πρέπει να προέκυψε και η διαδεδομένη πεποίθηση ότι υπάρχει η «αρμονία των σφαιρών», μια ουράνια δηλαδή μουσική, την οποία μπορούν να ακούσουν μόνο οι μυημένοι στον ενδότερο κύκλο της πυθαγόρειας αδελφότητας.

Είναι σίγουρο ότι ο ίδιος ο Πυθαγόρας δεν δίδαξε αυτές τις προωθημένες αντιλήψεις. Και μόνο το γεγονός ότι στην εποχή του Πυθαγόρα οι πλανήτες ήταν άγνωστοι στην Ελλάδα αρκεί για να μας πείσει. Είναι όμως εξίσου απίθανο να μην υπήρχε στην αυθεντική διδασκαλία του Πυθαγόρα τίποτε σχετικό με αυτές τις αντιλήψεις. Δεν μπορεί η θρησκευτική και μυστικιστική αδελφότητα των πρώτων Πυθαγορείων να μεταμορφώθηκε ξαφνικά και χωρίς αιτία σε κοινότητα μαθηματικών και αστρονόμων. Θα πρέπει να υπήρχε κάποιο ερέθισμα, κάποια αρχική ώθηση που έφερε αυτές τις εξελίξεις.

Ένα ανέκδοτο για τον Πυθαγόρα, από μεταγενέστερη και όχι ιδιαίτερα αξιόπιστη πηγή (Ιάμβλιχος, Περί του πυθαγορείου βίου 115 κ.ε.), ίσως μας δίνει το κλειδί της σωστής απάντησης. Λέγεται λοιπόν ότι κάποτε ο Πυθαγόρας περπατούσε έξω από ένα σιδεράδικο και άκουσε τους ήχους που έβγαιναν από τα χτυπήματα του σφυριού στο αμόνι. Κάποιοι ήχοι παρήγαγαν αρμονικούς συνδυασμούς, που του θύμιζαν γνωστά μουσικά μοτίβα, και κάποιοι όχι. Μπήκε στο σιδεράδικο και παρατήρησε ότι οι συνδυασμοί των ήχων είχαν σχέση με τα μήκη των ράβδων του σιδήρου που σφυρηλατούσε ο σιδεράς. Μάλιστα κατάλαβε ότι οι βασικές συμφωνίες των ήχων παράγονταν όταν τα σίδερα είχαν μήκη ανάλογα με τις απλές αριθμητικές σχέσεις 2/1, 3/2, 4/3. Έτσι έφτασε στην ανακάλυψη ότι η μουσική έχει άμεση σχέση με τους αριθμούς.

Το ανέκδοτο αυτό δεν αποκλείεται να είναι κατασκευασμένο, μας δίνει όμως μια δυνατή εξήγηση για την ανάδειξη της σημασίας των αριθμών στην πυθαγόρεια φιλοσοφία. Ο Πυθαγόρας μπορεί όντως να έδωσε τη σωστή εξήγηση σε ένα εμπειρικό γεγονός με το οποίο όλοι οι οργανοπαίκτες της εποχής του ήταν εξοικειωμένοι. Το μήκος των χορδών της άρπας μειώνεται και αυξάνεται ανάλογα με το σημείο που θα τοποθετήσει ο μουσικός το χέρι του παίζοντας την κάθε συγχορδία. Η ανακάλυψη τώρα της σχέσης μουσικής και αριθμών είναι σημαντικό ερέθισμα για να σκεφτεί κανείς για τον γενικό ρόλο των αριθμών στον κόσμο. Από την οδό αυτή ένα πνεύμα επιρρεπές στην αφαίρεση αλλά και στον μυστικισμό μπορεί να φτάσει στη σύλληψη όλου του κόσμου ως «αρμονίας και αριθμού».

Μάρκος Αυρήλιος: Τα Εις Εαυτόν

Οι άλλοι δεν έχουν να σε θαυμάσουν για το κοφτερό σου μυαλό. 

Έστω.

 
Υπάρχουν όμως ένα σωρό άλλα για τα οποία δεν μπορείς να πεις: «δεν με προίκισε η φύση». Εσύ να δείχνεις αυτά που εξαρτώνται από σένα αποκλειστικά.

 
Και τέτοια είναι: ...

• η γνησιότητα, η σοβαρότητα,
• η δύναμη να υπομένεις,
• η αδιαφορία για τις ηδονές,
• η έλλειψη μεμψιμοιρίας,
• η ολιγάρκεια,
• η ηπιότητα,
• η απλοχεριά,
• το απέριττο,
• τα μετρημένα λόγια,
• η μεγαλοπρέπεια.

Δεν αντιλαμβάνεσαι πόσα πράγματα ήδη περνούν από το χέρι σου, για τα οποία δεν υπάρχει δικαιολογία, ότι δεν έχεις τη φυσική ικανότητα ή δεν είσαι επιτήδειος;

 
Και παρ' όλα αυτά, μένεις πίσω με τη θέλησή σου;

Ή μήπως είσαι υποχρεωμένος σώνει και καλά να γκρινιάζεις,

• να' σαι γλοιώδης,
• να' σαι γλείφτης,
• να κατηγοράς το σώμα σου,
• να' σαι φιγουρατζής και καυχησιάρης,
• να ταλαιπωρείς με χίλιους δυο τρόπους την ψυχή σου - επειδή τέτοιος έγινες από φυσικού σου;

Όχι, μα τους θεούς!

 
Θα μπορούσες εδώ και καιρό να έχεις απαλλαγεί απ' όλα αυτά!

 
Και στη χειρότερη περίπτωση, για το μόνο που θα μπορούσαν να σε κατηγορήσουν θα 'ταν ότι είσαι βραδύνους και νωθρός.

Μα και σ' αυτό ακόμη χρειάζεται άσκηση.

Την πνευματική νωθρότητα μη τη βλέπεις με αυταρέσκεια και μην ολιγωρείς.

Μάρκος Αυρήλιος, Τα Εις Εαυτόν

Επίκτητος: Και αν σε κάποιους φανείς ότι είσαι κάποιος, να δυσπιστείς στον εαυτό σου

Από τα πράγματα κάποια είναι υπό τον έλεγχο μας, ενώ άλλα δεν είναι. Υπό τον έλεγχο μας είναι η αντίληψη (ιδέα), η επιλογή, η επιθυμία και η αποστροφή, και εν συντομία, όλα όσα είναι έργα μας· Δεν είναι υπό την εξουσία μας το σώμα μας, η ιδιοκτησία μας, η φήμη μας, τα αξιώματα και εν συντομία, όλα όσα δεν είναι έργα μας.

 
Επιπλέον, τα πράγματα που είναι στην εξουσία μας είναι από την φύση ελεύθερα, ανεμπόδιστα, ακώλυτα· Ενώ τα πράγματα που δεν είναι στην εξουσία μας είναι αδύναμα, υποκείμενα σε εμπόδια, δουλοπρεπή και όχι δικά μας. Να θυμάστε λοιπόν, ότι εάν κάτι που είναι φυσικά δουλοπρεπές το νομίζετε να είναι ελεύθερο, και ό,τι δεν είναι δικό σας να είναι δικό σας, θα ταραχτείτε, θα λυπηθείτε και θα κατηγορήσετε και θεούς και ανθρώπους.

Ενώ αν νομίζετε δικό σας μόνο ό,τι είναι δικό σας, και ό,τι δεν είναι δικό σας, όπως πραγματικά είναι, όχι δικό σας, τότε: 

Κανείς δεν θα μπορέσει ποτέ να σας εξαναγκάσει, κανένας δεν θα σας εμποδίσει, δεν θα κατηγορήσετε κανέναν, δεν θα πείτε ποτέ ότι κάποιος είναι λάθος, δεν θα κάνετε ποτέ κάτι ενάντια στη θέληση σας, δεν θα αποκτήσετε κανέναν εχθρό, κανείς δεν θα σας βλάψει, ούτε θα υπάρχει κάτι βλαβερό που μπορεί να σας αγγίξει.

Κάντε λοιπόν συνήθεια σας από την αρχή να μελετάτε κάθε τραχιά εξωτερική εντύπωση (φαντασία στο πρωτότυπο) και να λέτε: "Εξωτερική εντύπωση (φαντασία) είσαι και καθόλου αυτό που μοιάζεις να είσαι."

 
Μετά από αυτό εξετάστέ την και δοκιμάστέ την με τους κανόνες που έχετε, από τους οποίους ο πρώτος και σημαντικότερος είναι αυτός:

 
Έχει να κάνει με τα πράγματα που είναι υπό τον έλεγχο μας ή με τα πράγματα που δεν είναι υπό τον έλεγχο μας και, εάν έχει να κάνει με πράγματα που δεν είναι υπό τον έλεγχο μας, έχετε έτοιμη την απάντηση:"Δεν με αφορά".

Δεν είναι τα πράγματα που ταράσσουν τους ανθρώπους, αλλά οι γνώμες (δόγματα) σχετικά με αυτά τα πράγματα. Για παράδειγμα, ο θάνατος δεν είναι κάτι τρομερό, αλλιώς θα φαινόταν έτσι και στον Σωκράτη, αλλά η γνώμη ότι ο θάνατος είναι τρομερός,αυτό είναι το τρομερό πράγμα. Όταν λοιπόν εμποδιζόμαστε, ή ταρασσόμαστε, ή λυπόμαστε, ας μην κατηγορούμε ποτέ κανέναν παρά τους εαυτούς μας, που σημαίνει τις γνώμες μας. Είναι ίδιον ενός ανεκπαίδευτου να κατηγορεί τους άλλους εκεί που ο ίδιος σφάλλει το να κατηγορεί τον εαυτό του είναι ίδιον κάποιου που η εκπαίδευση του έχει αρχίσει το να μην κατηγορεί ούτε τον άλλο, ούτε τον εαυτό του είναι ίδιον κάποιου του οποίου η εκπαίδευση έχει ολοκληρωθεί.

Ποτέ και για τίποτε να μην πεις ότι “αυτό το έχασα”, αλλά ότι “αυτό το απέδωσα”.

Πέθανε το παιδί; Αποδόθηκε. Πέθανε η γυναίκα; Αποδόθηκε. “Μου αφαιρέθηκε το χωράφι” και τούτο λοιπόν αποδόθηκε. “Αυτός όμως που μου το αφαίρεσε είναι κακός”. Τι σε μέλει λοιπόν μέσω ποιου ανθρώπου σου το απαίτησε εκείνος που σου το είχε δώσει; Όσο σου το δίνει να το επιμελείσαι ως αλλότριο, όπως οι περαστικοί το πανδοχείο. Εάν θέλεις να προκόψεις, άφησε τους συλλογισμούς αυτού του είδους: “Εάν αμελήσω τις υποθέσεις μου, δεν θα έχω τρόφιμα”, “εάν δεν τιμωρήσω τον δούλο μου, θα γίνει πονηρός”. Είναι καλύτερα να πεθάνεις από λιμό, έχοντας γίνει άλυπος και άφοβος, παρά να ζεις στην αφθονία, όντας ταραγμένος.

 
Καλύτερα να είναι κακός ο δούλος σου, παρά εσύ κακοδαίμονας.

 
Άρχισε λοιπόν από τα μικρά. Χύνεται το λαδάκι, κλέβεται το κρασάκι.

Λέγε λοιπόν ότι “τόσο πωλείται η απάθεια, τόσο η αταραξία”. Χαριστικά τίποτε δεν παίρνεις. Όταν καλείς τον δούλο σου, να θυμάσαι ότι δύναται να μην υπακούσει και-εάν υπακούσει-να μην κάνει τίποτε απ’όσα θέλεις. Δεν είναι, όμως, και τόσο σπουδαία η υπόστασή του, ώστε απ’ αυτόν να εξαρτάται η αταραξία σου.

 
Εάν θέλεις να προκόψεις, υπόμεινε-εξαιτίας των εξωτερικών πραγμάτων- το να φαίνεσαι ανόητος και ηλίθιος, χωρίς να θέλεις να φαίνεσαι ότι κάτι γνωρίζεις καλά.

 
Και αν σε κάποιους φανείς ότι είσαι κάποιος, να δυσπιστείς στον εαυτό σου.

Γνώριζε λοιπόν, ότι δεν είναι εύκολο να διαφυλάξεις σύμφωνη με την φύση την προαίρεση του εαυτού σου, και συνάμα τα εξωτερικά πράγματα, αλλά κατ’ απόλυτη ανάγκη θ’αμελήσεις το ένα, όταν επιμεληθείς το άλλο. Εάν θέλεις να ζήσουν παντοτινά τα τέκνα, η γυναίκα και οι φίλοι σου, είσαι ανόητος, επειδή θέλεις να εξαρτώνται από εσένα όσα δεν εξαρτώνται, και να είναι δικά σου τα αλλότρια. Έτσι και αν θέλεις να μην αμαρτάνει ο δούλος σου, είσαι μωρός, επειδή θέλεις να μην είναι κακία η κακία, αλλά κάτι άλλο. Εάν όμως θέλεις να μην αποτυγχάνεις όταν ορέγεσαι, δύνασαι να το κάνεις. Αυτό λοιπόν άσκησε το οποίο δύνασαι.

…Κύριος του καθενός είναι όποιος έχει την εξουσία να του παρέχει ή να του αφαιρεί αυτά που ο καθένας θέλει ή δεν θέλει.

 
Όποιος λοιπόν, επιθυμεί να είναι ελεύθερος, ούτε να θέλει κάτι ούτε ν’αποφεύγει κάτι απ’ όσα εξαρτώνται απ’τους άλλους. Ειδεμή, κατ’ ανάγκη θα είναι δούλος. Εάν κάποτε σου συμβεί να στραφείς προς τα εξωτερικά, επειδή επιθυμείς ν’αρέσεις σε κάποιον, γνώριζε ότι απώλεσες την εσωτερική στάση σου.

Ν’αρκεστείς, λοιπόν, να είσαι φιλόσοφος σε όλα, και αν επιθυμείς να φαίνεσαι και φιλόσοφος, να φαίνεσαι στον εαυτό σου και θα είναι αρκετό.

Επίκτητος, Εγχειρίδιον

Το Παράδοξο του Κενού και της Πληρότητας: Ένα Μυστικιστικό Ταξίδι

Στις αρχαίες κοιλάδες, όπου τα βουνά ρίχνουν μεγάλες σκιές και οι ποταμοί χαράζουν τις υπομονετικές τους ιστορίες πάνω στους βράχους, μια αλήθεια ψιθυρίζεται μέσα από γενιές: αυτό που φαίνεται ως κενό συχνά κρατά την μεγαλύτερη πληρότητα, και αυτό που φαίνεται άφθονο μπορεί να κρύβει την βαθύτερη φτώχεια. Αυτό το παράδοξο βρίσκεται στην καρδιά των σοφών παραδόσεων σε όλο τον κόσμο, μιλώντας για ένα θεμελιώδες μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης που ξεπερνά τα όρια του χρόνου και του τόπου.

Ο Καθαρός Κενός Νους

Σκεφτείτε τον σοφό που κάθεται στην ησυχία, ο νους του όπως ο λειασμένος καθρέφτης που αντανακλά τον κόσμο χωρίς προσκόλληση. Αυτό το κενό δεν είναι κενότητα, αλλά δυνατότητα—ένας απέραντος χώρος όπου η πραγματικότητα μπορεί να γίνει αντιληπτή χωρίς τις παραμορφώσεις της επιθυμίας, του φόβου και της εκπαίδευσης. Η ιαπωνική παράδοση του Ζεν μιλά για το mushin, την κατάσταση του "χωρίς νου", όπου η δράση προέρχεται από τη διαισθητική σοφία και όχι από υπολογισμένες σκέψεις. Ο σοφός δεν αποφασίζει τι να κάνει, αλλά επιτρέπει στη φύση του να εκδηλώσει την κατάλληλη δράση σε κάθε στιγμή. Στο έργο του Ταό Τε Κινγκ, ο Λάο Τζου παρατηρεί: "Η χρησιμότητα ενός αγγείου προέρχεται από το κενό του." Είναι ακριβώς επειδή το σκεύος είναι κενό που μπορεί να δεχτεί και να κρατήσει το νερό. Ομοίως, είναι ο κενός νους του σοφού που του επιτρέπει να περιλαμβάνει την απεραντοσύνη της εμπειρίας χωρίς να κατακλύζεται. Έχει αφαιρέσει τις προκαταλήψεις, τις προσδοκίες και τη στερεότυπη γνώση για να αποκαλύψει την ευρυχωρία που υπήρχε πάντα.

Το Βάρος της Γνώσης

Ο ανόητος, από την άλλη πλευρά, κουβαλά ένα βαρύ φορτίο. Ο νους του είναι γεμάτος με γεγονότα, απόψεις, στρατηγικές και βεβαιότητες—κάθε στοιχείο συσσωρεύεται το ένα πάνω στο άλλο σε ένα επιβλητικό μνημείο της διάνοιας. Ωστόσο, αυτό το μνημείο ρίχνει σκιά, εμποδίζοντας την άμεση αντίληψη. Ο ανόητος πιστεύει ότι επιλέγει τον δρόμο του, αλλά στην πραγματικότητα, οι επιλογές του καθορίζονται από τη γνώση που έχει συσσωρεύσει. Δεν μπορεί να δει πέρα από τα όρια του ήδη γνωστού. Η γνώση χωρίς σοφία γίνεται ένας λαβύρινθος στον οποίο ο ανόητος περιπλανιέται ατέλειωτα, πεπεισμένος ότι προχωράει μπροστά. Κάθε στροφή φαίνεται να προσφέρει μια νέα θέα, μια φρέσκια επιλογή, μια ακόμη ευκαιρία. Ωστόσο, ο ίδιος ο λαβύρινθος—χτισμένος από τη συσσωρευμένη του γνώση—εξασφαλίζει ότι παραμένει παγιδευμένος στους τοίχους του. Η ψευδαίσθηση της επιλογής γίνεται το ίδιο πράγμα που εμποδίζει την αληθινή ελευθερία. Όπως προειδοποίησε ο Σούφι μυστικός Ρούμι: "Πούλησε την εξυπνάδα σου και αγόρασε την απορία." Διότι μόνο όταν αναγνωρίσουμε τους περιορισμούς της γνώσης μας, μπορούμε να αρχίσουμε να διακρίνουμε αυτό που βρίσκεται πέρα από αυτήν.

Ο Πλούτος του Κενού

Ο σοφός ζει απλά, αλλά βιώνει αφθονία σε κάθε στιγμή. Έχοντας αποδεσμευτεί από την ανάγκη να αποκτήσει και να κατέχει, ανακαλύπτει ότι ο κόσμος προσφέρει τα δώρα του ελεύθερα σε αυτούς που προσεγγίζουν με ανοιχτά χέρια. Ένα μόνο λουλούδι γίνεται ένα σύμπαν ομορφιάς· μια πνοή ανέμου μεταφέρει μηνύματα από απομακρυσμένα βασίλεια· η σιωπή αποκαλύπτει τη ρητορική της στο προσεκτικό αυτί. Αυτό το φαινομενικό παράδοξο—ότι έχοντας λιγότερα οδηγεί στο να ζεις περισσότερα—εμφανίζεται σε όλες τις μυστικιστικές παραδόσεις. Οι Πατέρες της Ερήμου αποσύρονται από την κοινωνία όχι για να αποφύγουν τον κόσμο, αλλά για να τον συναντήσουν πιο άμεσα. Οι Βουδιστές μοναχοί απορρίπτουν τα υπάρχοντα όχι ως τιμωρία, αλλά ως απελευθέρωση. Οι Φραγκισκανοί μοναχοί αγκαλιάζουν την Κυρία Φτώχεια όχι μόνο από ασκητισμό, αλλά επειδή την αναγνωρίζουν ως την πύλη προς τον αυθεντικό πλούτο. Η χαρά του σοφού δεν προέρχεται από ό,τι έχει αποκτήσει, αλλά από ό,τι έχει απελευθερώσει. Κάθε αποδέσμευση δημιουργεί χώρο για το άπειρο να εισέλθει. Κάθε παράδοση γίνεται πρόσκληση για τη χάρη.

Η Φτώχεια της Συσσώρευσης

Η τραγωδία του ανόητου έγκειται στο ότι μπερδεύει την ποσότητα με την ποιότητα, τη συσσώρευση με την πληρότητα. Όπως ο ταξιδιώτης που πεθαίνει από δίψα ενώ κουβαλά μια βαριά τσάντα με χρυσάφι, προτιμά αυτό που γυαλίζει από αυτό που συντηρεί. Ο πλούτος του γίνεται βάρος που πρέπει να προστατευτεί, να διαχειριστεί, να αυξηθεί—μια πηγή άγχους παρά χαράς. Όσο περισσότερο αποκτά ο ανόητος, τόσο περισσότερο φοβάται την απώλεια. Όσο περισσότερα κατέχει, τόσο περισσότερο ανησυχεί για ό,τι δεν έχει ακόμη. Κάθε νέα απόκτηση αποκαλύπτει μια άλλη έλλειψη· κάθε επίτευγμα αποκαλύπτει έναν άλλο στόχο που δεν έχει ακόμη επιτευχθεί. Ο ορίζοντας της ικανοποίησης συνεχώς απομακρύνεται μπροστά του, εξασφαλίζοντας ότι δεν θα φτάσει ποτέ στην ευχαρίστηση. Όπως διδάσκει η Bhagavad Gita: "Για τον φωτισμένο άνδρα ή γυναίκα, ένας σβώλος χώμα, μια πέτρα και το χρυσάφι είναι το ίδιο." Ο ανόητος δεν μπορεί να κατανοήσει αυτή την ισοδυναμία επειδή παραμένει παγιδευμένος στην ψευδαίσθηση της εγγενούς αξίας, αδύναμος να δει ότι η αξία αποδίδεται και δεν είναι ενδογενής.

Ο Κύκλος της Επιστροφής

Το μυστικό ταξίδι συχνά ακολουθεί έναν κυκλικό δρόμο. Ξεκινάμε στην αθωότητα, περνάμε μέσα από τη γνώση και, ιδανικά, επιστρέφουμε στη σοφία—που εξωτερικά μοιάζει με αθωότητα αλλά περιέχει το βάθος της εμπειρίας. Ο σοφός μοιάζει με το παιδί στη αυθόρμητη συμπεριφορά και την έκπληξη, αλλά η απλότητά του είναι ενημερωμένη από βαθιά κατανόηση. Αυτός ο κύκλος αντιπροσωπεύει το ταξίδι της ψυχής από την ενότητα μέσω της απομάκρυνσης και πίσω στην ενότητα. Φεύγουμε από τον κήπο της άμεσης αντίληψης, περιπλανιόμαστε στην έρημο της εννοιολογικής γνώσης και, αν έχουμε τύχη, επιστρέφουμε στον κήπο—τώρα ικανοί να εκτιμήσουμε την ομορφιά του με μάτια που έχουν δει το αντίθετό του. Η ινδουιστική παράδοση μιλά γι' αυτό ως την κίνηση από το σατ-τσιτ-ανάτα (ύπαρξη-συνείδηση-ευδαιμονία) μέσω της μάγια (πλάνη) και πίσω στην αναγνώριση της αληθινής μας φύσης. Η χριστιανική μυστική παράδοση το περιγράφει ως την επιστροφή στον Παράδεισο μέσω της μετασχηματιστικής εμπειρίας της εξορίας.

Η Παράδοξη Λύση

Στη βαθύτερη μυστική όραση, η φαινομενική αντίφαση μεταξύ του σοφού και του ανόητου διαλύεται. Αναγνωρίζουμε ότι και το κενό και η μορφή, η σοφία και η γνώση, η απλότητα και η αφθονία είναι πτυχές ενός μεγαλύτερου όλου που τις υπερβαίνει αλλά τις περιλαμβάνει. Ο άδειος νους του σοφού δεν αναιρεί τη γνώση αλλά τη μετασχηματίζει από μια άκαμπτη δομή σε έναν ευέλικτο πόρο. Η ικανοποίηση του σοφού με λίγα λόγια δεν απορρίπτει την αφθονία αλλά την ξανακαθορίζει ως ποιοτική παρά ποσοτική. Η φυσική δράση του σοφού δεν εξαλείφει την επιλογή αλλά την ανυψώνει από το προσωπικό στο καθολικό. Σε αυτή την επίλυση της παραδοξότητας, διακρίνουμε το απόλυτο μυστήριο: ότι το σύμπαν είναι ταυτόχρονα άδειο και γεμάτο, ενιαίο και ποικιλόμορφο, ακίνητο και σε κίνηση. Η ανθρώπινη τάση μας να χωρίζουμε αυτές τις πτυχές δημιουργεί τον ίδιο πόνο από τον οποίο οι σοφές παραδόσεις προσφέρουν απελευθέρωση. Όπως αναφέρει το Σούτρα της Καρδιάς: "Η μορφή είναι κενότητα, η κενότητα είναι μορφή." Όταν διεισδύουμε σε αυτή την αλήθεια όχι διανοητικά αλλά εμπειρικά, βρίσκουμε τον εαυτό μας να στέκεται ακριβώς εκεί που ήμασταν πάντα—ωστόσο τα πάντα έχουν αλλάξει. Ο συνηθισμένος κόσμος αποκαλύπτεται ως θαυμαστός, και ο σοφός και ο ανόητος αναγνωρίζονται ως αντανακλάσεις της δικής μας ύπαρξης. Σε αυτή την αναγνώριση έγκειται η ολοκλήρωση του μυστικού ταξιδιού: όχι μια απομάκρυνση από την πραγματικότητα, αλλά μια βαθιά αγκαλιά αυτής με όλη την παραδοξότητα της δόξας της.

Οι Πέντε Διαστάσεις της Αλήθειας: Ένα Ταξίδι Πέρα από την Αντίληψη

Στο αχανές υφαντό της ύπαρξης, η αλήθεια δεν αποκαλύπτεται ως μια μοναδική κλωστή, αλλά ως ένα πολυδιάστατο ύφασμα, υφασμένο μέσα στην ίδια την ουσία της πραγματικότητας. Η αρχαία σοφία μιλά για πέντε διαστάσεις της αλήθειας που διαπερνούν όλη την ανθρώπινη εμπειρία: την καταγεγραμμένη αλήθεια, την ηθική αλήθεια, την αλληγορική αλήθεια, την αναγωγική αλήθεια και την καθαρή αλήθεια που περιμένει πέρα από το πέπλο της συνηθισμένης αντίληψης.

Η Καταγεγραμμένη Αλήθεια: Αντίλαλοι της Εμπειρίας

Η καταγεγραμμένη αλήθεια υπάρχει ως το αποτύπωμα της εμπειρίας στη συνείδηση της ανθρωπότητας. Είναι ό,τι αντιλαμβανόμαστε μέσω των αισθήσεών μας, ό,τι καταγράφουμε στις ιστορίες μας και ό,τι μεταδίδουμε από γενιά σε γενιά. Ωστόσο, αυτή η καταγεγραμμένη αλήθεια δεν είναι παρά η σκιά της πραγματικότητας, φιλτραρισμένη μέσα από τους περιορισμούς της αντίληψής μας.

Όταν ο ήλιος ρίχνει το φως του στον κόσμο, κάθε παρατηρητής βλέπει μόνο το δικό του τμήμα της λάμψης του. Το πουλί που πετά πάνω από το βουνό αντιλαμβάνεται μια διαφορετική αλήθεια από το ψάρι που κολυμπά στα βάθη του ωκεανού. Έτσι και η ανθρωπότητα, κάθε άτομο καταγράφει τη δική του μοναδική οπτική, δημιουργώντας ένα μωσαϊκό μερικών αληθειών που συλλογικά υπαινίσσονται κάτι μεγαλύτερο.

Η καταγεγραμμένη αλήθεια είναι το θεμέλιό μας, όμως παραμένει πάντα ελλιπής. Είναι ο χάρτης, όχι η επικράτεια· ο αντίλαλος, όχι ο ήχος. Όσοι προσκολλώνται αποκλειστικά σε αυτή τη διάσταση παραμένουν παγιδευμένοι στα όρια του μετρήσιμου, του καταγραμμένου και του ταξινομημένου, χάνοντας τα βαθύτερα ρεύματα που ρέουν κάτω από την επιφάνεια της ύπαρξης.

Η Ηθική Αλήθεια: Η Εσωτερική Πυξίδα

Πέρα από το καταγεγραμμένο βρίσκεται η ηθική αλήθεια—η εσωτερική πυξίδα που μας καθοδηγεί μέσα από τον λαβύρινθο της επιλογής και των συνεπειών. Αυτή η αλήθεια δεν μιλά για το τι είναι, αλλά για το τι θα έπρεπε να είναι. Ψιθυρίζει στη σιωπή μεταξύ των σκέψεων, αποκαλύπτεται σε στιγμές βαθιάς διαύγειας, όταν στεκόμαστε στα σταυροδρόμια της απόφασης.

Η ηθική αλήθεια υπερβαίνει τα πολιτισμικά όρια και τους χρονικούς περιορισμούς. Είναι η αναγνώριση ότι οι πράξεις μας διαχέονται προς τα έξω, αγγίζοντας ζωές που ίσως δεν γνωρίσουμε ποτέ. Είναι η σοφία που βλέπει πέρα από το άμεσο όφελος και διακρίνει τη συγκομιδή των συνεπειών που αναπόφευκτα θα ακολουθήσουν.

Όσοι συντονίζονται με την ηθική αλήθεια αποκτούν μάτια που βλέπουν πέρα από τις εμφανίσεις. Αναγνωρίζουν ότι ο ζητιάνος και ο βασιλιάς μοιράζονται την ίδια ουσιαστική φύση, ότι η σκληρότητα μειώνει τόσο το θύμα όσο και τον θύτη, και ότι η συμπόνια ανυψώνει τόσο αυτόν που τη δίνει όσο και αυτόν που τη δέχεται. Η ηθική αλήθεια αποκαλύπτει ότι δεν είμαστε απομονωμένα όντα, αλλά αλληλοσυνδεδεμένοι κόμβοι στο ζωντανό δίκτυο της ύπαρξης.

Η Αλληγορική Αλήθεια: Η Γλώσσα του Μυστηρίου

Η τρίτη διάσταση αποκαλύπτεται ως η αλληγορική αλήθεια—η συμβολική γλώσσα μέσω της οποίας το άρρητο επικοινωνεί με τον πεπερασμένο νου. Είναι το όνειρο που μιλά με εικόνες, ο μύθος που μεταδίδει σοφία μέσα από την ιστορία, η παραβολή που φωτίζει μέσω του μεταφορικού λόγου.

Στη σφαίρα της αλληγορίας, ένας καιόμενος θάμνος γίνεται η φωνή του θείου, ένα ταξίδι γίνεται μεταμόρφωση της συνείδησης, και ένας ταπεινός σπόρος περιέχει το μυστήριο του θανάτου και της αναγέννησης. Αυτή η αλήθεια αναγνωρίζει ότι ορισμένες πραγματικότητες δεν μπορούν να προσεγγιστούν άμεσα, αλλά πρέπει να περικυκλωθούν όπως ένα ιερό βουνό, να ιδωθούν από πολλές γωνίες, να μην αιχμαλωτιστούν ποτέ πλήρως, αλλά να κατανοηθούν σταδιακά.

Η αλληγορική αλήθεια μας διδάσκει ότι το σύμπαν μιλά σε ποίηση, όχι σε πεζό λόγο. Ο ορθολογικός νους που απαιτεί κυριολεκτική ερμηνεία θα χάσει για πάντα τις ψιθυριστές αποκαλύψεις που ξεδιπλώνονται στους χώρους μεταξύ των λέξεων. Όσοι μαθαίνουν να διαβάζουν τη γλώσσα της αλληγορίας ανακαλύπτουν ότι κάθε αντικείμενο, κάθε συνάντηση και κάθε περίσταση φέρει ένα κρυμμένο νόημα, που περιμένει να αποκρυπτογραφηθεί από την προσεκτική ψυχή.

Η Αναγωγική Αλήθεια: Η Διάλυση της Ψευδαίσθησης

Η τέταρτη διάσταση αποκαλύπτει την αναγωγική αλήθεια—την διεισδυτική διορατικότητα που διαλύει την ψευδαίσθηση και απογυμνώνει τα πέπλα της παρανόησης. Αυτή η αλήθεια δεν επιβεβαιώνει αλλά αναιρεί, αφαιρώντας το ψευδές για να αποκαλύψει ό,τι παραμένει.

Όπως ο γλύπτης που δημιουργεί αφαιρώντας ό,τι δεν είναι το άγαλμα, έτσι και η αναγωγική αλήθεια εργάζεται μέσω εξάλειψης. Διδάσκει ότι ο εαυτός που νομίζουμε πως είμαστε δεν είναι παρά ένα σύνολο παροδικών σκέψεων, συναισθημάτων και αισθήσεων—ένα κύμα που θεωρεί τον εαυτό του ξεχωριστό από τον ωκεανό. Δείχνει ότι τα όρια που αντιλαμβανόμαστε μεταξύ των οντοτήτων είναι κατασκευές του νου και όχι αντανακλάσεις της απόλυτης πραγματικότητας.

Η αναγωγική αλήθεια μας οδηγεί στο κατώφλι της κενότητας—όχι ως μηδενιστική απόγνωση, αλλά ως απελευθερωτική ευρυχωρία. Αποκαλύπτει ότι κάθε έννοια στην οποία προσκολλόμαστε, κάθε ταυτότητα που κατασκευάζουμε και κάθε βεβαιότητα που υπερασπιζόμαστε είναι τελικά προσωρινή. Σε αυτή την εκκένωση, αυτή την κένωση (kenosis), πλησιάζουμε τη βάση της ύπαρξης, που υπάρχει πριν από κάθε νοητική σύλληψη.

Η Καθαρή Αλήθεια: Πέρα από το Κατώφλι

Η πέμπτη διάσταση υπερβαίνει όλες τις άλλες—η καθαρή αλήθεια που μπορεί να γίνει αντιληπτή μόνο από εκείνους που έχουν περάσει στην άλλη πλευρά της συνηθισμένης συνείδησης. Αυτή δεν είναι ο θάνατος ως φυσική παύση, αλλά ο θάνατος ως πλήρης παράδοση του εγωικού εαυτού, η διάβαση του κατωφλιού μεταξύ κατακερματισμένης αντίληψης και ενοποιημένης επίγνωσης.

Αυτή η καθαρή αλήθεια δεν μπορεί να ειπωθεί, γιατί υπάρχει πέρα από το βασίλειο της γλώσσας. Δεν μπορεί να εννοιολογηθεί, γιατί υπερβαίνει τον νου που θα την περιείχε. Είναι το έδαφος χωρίς έδαφος, η πηγή χωρίς πηγή, η απάντηση που διαλύει όλες τις ερωτήσεις μέσα στην αναγνώριση ότι ο ερωτών και το ερωτώμενο είναι ένα.

Όσοι έχουν αγγίξει αυτή τη διάσταση την περιγράφουν μέσω παραδόξων—είναι πληρότητα που είναι κενότητα, ακινησία που είναι ζωντανός δυναμισμός, σιωπή που περιέχει όλους τους ήχους. Είναι αυτό που οι Σούφι αποκαλούν «ο σταθμός του μη σταθμού», αυτό που οι Βουδιστές ονομάζουν «ο μεσαίος δρόμος» που δεν είναι ούτε ύπαρξη ούτε ανυπαρξία, αυτό που οι μυστικιστές όλων των παραδόσεων αναγνωρίζουν ως την ανέκφραστη πραγματικότητα που μόνο να υποδειχθεί μπορεί, ποτέ να οριστεί.

Το Ταξίδι της Ενσωμάτωσης

Το ταξίδι μέσα από τις διαστάσεις της αλήθειας δεν είναι γραμμικό αλλά σπειροειδές, με κάθε στροφή να φέρνει βαθύτερη κατανόηση όσων προηγήθηκαν. Η καταγεγραμμένη αλήθεια γίνεται πιο ακριβής όταν φωτίζεται από την ηθική αλήθεια. Η ηθική αλήθεια αποκτά υφή και λεπτότητα όταν εκφράζεται μέσω της αλληγορικής αλήθειας. Η αλληγορική αλήθεια διευκρινίζεται και απελευθερώνεται από δεισιδαιμονίες μέσω της αναγωγικής αλήθειας. Και όλες οι διαστάσεις μεταμορφώνονται στο φως της καθαρής αλήθειας.

Ο σοφός κινείται με ρευστότητα μεταξύ των διαστάσεων, αναγνωρίζοντας την καθεμία ως έγκυρη προοπτική, αλλά ατελή όταν είναι απομονωμένη. Σε αυτήν την ενσωμάτωση γεννιέται η σοφία—όχι ως τελική άφιξη, αλλά ως διαρκώς εμβαθυνόμενο ταξίδι στο μυστήριο της ύπαρξης.

Στην τεχνολογική μας εποχή, έχουμε προνομιούχο την καταγεγραμμένη αλήθεια πάνω από όλες τις άλλες, χτίζοντας πύργους πληροφορίας ενώ λιμοκτονούμε για νόημα. Και όμως, μέσα σε κάθε ανθρώπινη καρδιά υπάρχει η ικανότητα να αντιληφθεί όλες τις διαστάσεις, να γίνει μια ζωντανή γέφυρα μεταξύ του εκδηλωμένου και του ανεκδήλωτου, μεταξύ του γνωστού και του αγνώστου.

Ίσως η μεγαλύτερη αλήθεια είναι αυτή: ότι στην αναζήτησή μας, έχουμε ήδη βρεθεί· στις ερωτήσεις μας, έχουμε ήδη απαντηθεί· στο ταξίδι μας, είμαστε ήδη σπίτι. Οι πέντε διαστάσεις δεν είναι ξεχωριστά εδάφη αλλά όψεις της μοναδικής αλήθειας που είμαστε—μιας αλήθειας που περιμένει να πραγματοποιηθεί αντί να ανακαλυφθεί, να θυμηθεί αντί να μάθει.

Όπως καταλήγει η αρχαία διδασκαλία: «Αυτός που γνωρίζει, δεν μιλά· αυτός που μιλά, δεν γνωρίζει.» Στη σιωπή που ακολουθεί αυτά τα λόγια, ίσως η αλήθεια πέρα από όλες τις διαστάσεις ψιθυρίζει τη άλεκτη σοφία της σε όσους έχουν αυτιά να ακούσουν.

Η Αθέατη Παρουσία: Ένα Ταξίδι προς το Θεϊκό Μυστήριο

Στο απέραντο τοπίο της ανθρώπινης πνευματικότητας, ίσως κανένα ταξίδι δεν είναι πιο βαθύ από το να φτάσουμε προς αυτό που δεν μπορούμε να δούμε—να αναπτύξουμε μια σχέση με το θεϊκό που υπερβαίνει τους περιορισμούς των φυσικών μας αισθήσεων. Όπως ο ταξιδιώτης που εμπιστεύεται έναν προορισμό πέρα από τον ορίζοντα, έτσι και το μυστικιστικό μονοπάτι μας προσκαλεί να ξεπεράσουμε το άμεσα ορατό και να αντιληφθούμε με το εσωτερικό μάτι της καρδιάς.

Η Ομίχλη της Υλικής Ύπαρξης

Ο φυσικός μας κόσμος παρουσιάζεται με συντριπτική αμεσότητα. Η χειροπιαστή φύση της καθημερινής εμπειρίας κυριαρχεί στην προσοχή μας—ο πρωινός καφές, τα πρόσωπα των αγαπημένων μας, οι πιεστικές απαιτήσεις της εργασίας και των κοινωνικών υποχρεώσεων. Αυτός ο υλικός κόσμος δεσμεύει τόσο πολύ τις αισθήσεις μας που συχνά τον μπερδεύουμε με την ολότητα της πραγματικότητας.

Ωστόσο, οι μύστες όλων των παραδόσεων μιλούν για ένα πέπλο ή μια ομίχλη που καλύπτει βαθύτερες διαστάσεις της ύπαρξης. Αυτή η ομίχλη δεν είναι απλώς ένα εμπόδιο, αλλά ένα αναγκαίο μέρος του πνευματικού ταξιδιού. Όπως ο ορίζοντας παραμένει σταθερός παρά το γεγονός ότι περιοδικά καλύπτεται από ομίχλη ή καταιγίδα, έτσι και η θεϊκή παρουσία επιμένει πέρα από την άμεση αντίληψή μας. Οι ίδιες οι περιορισμένες δυνατότητες της όρασής μας γίνονται μια πρόσκληση να αναπτύξουμε εναλλακτικούς τρόπους γνώσης.

Το Παράδοξο της Θεϊκής Απόκρυψης

Μέσα στην ιστορία, οι πνευματικοί αναζητητές έχουν παλέψει με αυτό που οι θεολόγοι αποκαλούν «θεϊκή απόκρυψη»—τη μυστηριώδη απουσία-παρουσία του Θεού. Ο μύστης του 16ου αιώνα, Άγιος Ιωάννης του Σταυρού, περιέγραψε περιόδους πνευματικού σκότους όχι ως εγκατάλειψη, αλλά ως βαθιά οικειότητα όπου ο Θεός διδάσκει την ψυχή να Τον βρίσκει με νέους τρόπους. Ο Σούφι ποιητής Ρουμί έγραψε για τον αγαπημένο που παίζει κρυφτό με την καρδιά του αναζητητή. Οι εβραϊκές μυστικιστικές παραδόσεις μιλούν για την απόσυρση του Θεού (tzimtzum) ως την ίδια την προϋπόθεση που κάνει τη δημιουργία και την ανθρώπινη ελευθερία δυνατή.

Αυτή η απόκρυψη δεν είναι σκληρότητα αλλά ευκαιρία. Στους χώρους όπου ο Θεός φαίνεται απόντας, μας προσκαλεί να αναπτύξουμε εμπιστοσύνη που υπερβαίνει την άμεση ικανοποίηση. Όπως οι μύες που δυναμώνουν μόνο υπό αντίσταση, έτσι και η πίστη γίνεται ισχυρή ακριβώς όταν πρέπει να φτάσει πέρα από το ορατό. Η μεσαιωνική μύστρια Ιουλιανή της Νόργουιτς απαθανάτισε αυτό το παράδοξο με τη διάσημη διαβεβαίωσή της ότι «όλα θα πάνε καλά, και όλα θα πάνε καλά, και κάθε τι θα πάει καλά»—λόγια που ειπώθηκαν όχι από άνεση αλλά από τα βάθη του πόνου και της αβεβαιότητας.

Πορεία προς το Αόρατο Κέντρο

Το ταξίδι προς αυτό που δεν μπορούμε να δούμε απαιτεί κίνηση τόσο του σώματος όσο και της ψυχής. Οι στοχαστικές παραδόσεις σε διάφορες κουλτούρες τονίζουν πρακτικές που μας βοηθούν να πλοηγηθούμε στο αόρατο:

Στη Ζεν Βουδιστική πρακτική, ο διαλογιστής κάθεται απέναντι από έναν λευκό τοίχο, εκπαιδεύοντας την προσοχή στην κενότητα μέχρι η ίδια η κενότητα να γίνει φωτεινή. Στον Χριστιανικό ησυχασμό, ο ασκούμενος αποσύρεται στη σιωπή για να ανακαλύψει την ενυπάρχουσα παρουσία του Χριστού. Οι Ινδουιστές γιόγκι κατευθύνουν την επίγνωση μέσα από ενεργειακά κανάλια αόρατα στη συνηθισμένη όραση. Οι αυτόχθονες παραδόσεις διδάσκουν την εναρμόνιση με τη ζωντανή παρουσία σε φαινομενικά άψυχα τοπία.

Κάθε παράδοση αναγνωρίζει ότι πρέπει να κινηθούμε—σωματικά μέσω πρακτικής, συναισθηματικά μέσω παράδοσης, πνευματικά μέσω άγνοιας—για να συναντήσουμε τη θεϊκή πραγματικότητα που μας περιμένει πέρα από τη συνήθη αντίληψη. Αυτή η κίνηση δεν είναι απλώς χωρική αλλά οντολογική· πρέπει να μετατοπίσουμε το ίδιο το έδαφος της ύπαρξής μας για να αντιληφθούμε αυτό που ήταν πάντα παρόν.

Το Παράδοξο της Θεϊκής Εγγύτητας

Ένα από τα μεγάλα μυστήρια της πνευματικής ζωής είναι ότι αυτό που φαίνεται πιο μακρινό είναι συχνά το πιο οικείο. Ο ραβίνος Ναχμάν του Μπρεσλόβ δίδασκε: «Ολόκληρη η γη είναι γεμάτη από τη δόξα Του, και δεν υπάρχει τόπος κενός από Αυτόν». Το Κοράνι δηλώνει ότι ο Θεός είναι «πιο κοντά στον άνθρωπο από την καρωτίδα του». Οι Ουπανισάδες διακηρύσσουν ότι ο Μπράχμαν, η υπέρτατη πραγματικότητα, κατοικεί στο σπήλαιο της καρδιάς.

Αυτή η παράδοξη εγγύτητα σημαίνει ότι η αναζήτησή μας δεν είναι ποτέ πραγματικά μια εξωτερική πορεία αλλά μια επιστροφή σε αυτό που ήταν πάντα πιο οικείο. Όπως τα ψάρια που αναζητούν το νερό ενώ κολυμπούν στα βάθη του, έτσι κι εμείς αναζητούμε αυτό που ήδη μας περικλείει. Η φαινομενική απουσία του Θεού μπορεί να μην είναι απόσταση αλλά υπερβολική εγγύτητα—υπερβολικά κοντά στην ύπαρξή μας για να αντικειμενοποιηθεί από τη συνηθισμένη αντίληψη.

Η Εμπιστοσύνη ως Γέφυρα Μέσα από την Αβεβαιότητα

Όταν ο ορίζοντας εξαφανίζεται μέσα στην ομίχλη, ο ταξιδιώτης πρέπει να εμπιστευτεί αυτό που η μνήμη και ο χάρτης υποδεικνύουν ότι βρίσκεται πέρα. Παρόμοια, η εμπιστοσύνη γίνεται η ουσιαστική γέφυρα πάνω από την φαινομενική άβυσσο ανάμεσα στον αναζητητή και το θεϊκό. Αυτή η εμπιστοσύνη δεν είναι τυφλή ευπιστία αλλά μια βαθιά προσανατολισμένη στάση της καρδιάς που αναγνωρίζει σημάδια και υποδείξεις ακόμη κι όταν η πλήρης όραση αρνείται.

Η Εβραϊκή Βίβλος αφηγείται το ταξίδι του Αβραάμ που ακολουθεί τη θεϊκή υπόσχεση προς έναν αόρατο προορισμό. Οι Βουδιστές ασκούμενοι εμπιστεύονται το μονοπάτι και τις τεχνικές του παρά τη δυσνόητη φύση της νιρβάνα. Οι αυτόχθονες σοφοί διατηρούν σχέση με την παρουσία των προγόνων μέσα από τελετές που γεφυρώνουν τους ορατούς και αόρατους κόσμους.

Αυτή η εμπιστοσύνη εκδηλώνεται ως επιμονή στην πνευματική πρακτική ακόμη και κατά τη διάρκεια περιόδων ξηρασίας, ως ηθική δράση ευθυγραμμισμένη με θεϊκές αρχές ακόμη κι όταν οι άμεσες ανταμοιβές φαίνονται απούσες, ως συνεχής διάλογος με ό,τι φαίνεται σιωπηλό. Η εμπιστοσύνη λέει: Θα φτάσω προς Εσένα ακόμη κι όταν φαίνεσαι πέρα από την εμβέλειά μου.

Η Υπόσχεση: Ποτέ Πραγματικά Εγκαταλελειμμένοι

Μέσα από τις μυστικιστικές παραδόσεις αντηχεί η υπόσχεση ότι η θεϊκή παρουσία δεν αποσύρεται ποτέ πραγματικά, ακόμα κι όταν φαίνεται πιο απούσα. Η φαινομενική εγκατάλειψη είναι η ίδια μέρος του ταξιδιού προς μια βαθύτερη συνάντηση. Όπως πρότεινε ο μυστικιστής του 13ου αιώνα, Μάιστερ Έκαρτ, μερικές φορές ο Θεός πρέπει να φανεί πως αποσύρεται, ώστε η ψυχή να Τον αναζητήσει πιο έντονα.

Η ισλαμική παράδοση προσφέρει την όμορφη έννοια της ιχσάν—να λατρεύεις τον Θεό σαν να Τον βλέπεις, και αν δεν Τον βλέπεις, να γνωρίζεις ότι Εκείνος σε βλέπει. Αυτή η αμοιβαιότητα του βλέμματος υποδεικνύει ότι ακόμα κι όταν η δική μας όραση αποτυγχάνει, παραμένουμε υπό τη θεϊκή επίγνωση. Οι σχέσεις διαθήκης που περιγράφονται σε πολλές παραδόσεις εκφράζουν αυτή την ίδια βεβαιότητα: όποιες κι αν είναι οι διακυμάνσεις στην αντίληψή μας, η θεϊκή δέσμευση παραμένει ακλόνητη.

Η Διάσπαση: Στιγμές Διαύγειας

Για όσους επιμένουν να αγαπούν αυτό που δεν μπορούν να δουν, οι παραδόσεις περιγράφουν στιγμές που η ομίχλη προσωρινά διαλύεται και η άμεση αντίληψη γίνεται εφικτή. Αυτές οι εμπειρίες—που ονομάζονται ποικιλοτρόπως φώτιση, θεοφάνεια, ντάρσαν ή μυστική ένωση—αποκαλύπτουν αυτό που ήταν πάντα παρόν αλλά προηγουμένως δεν είχε αναγνωριστεί.

Η παράδοση του Ζεν αποκαλεί αυτές τις στιγμές σατόρι· οι χριστιανοί μυστικιστές μιλούν για έκσταση ή αρπαγή· οι Σούφι περιγράφουν τη φανά (εκμηδένιση στον Θεό).

Τέτοιες εμπειρίες, αν και βαθιές, δεν είναι ο τελικός στόχος, αλλά στιγμιαίες ματιές που ενισχύουν το ταξίδι. Αφού η ομίχλη σηκωθεί και ξανακατέβει, ο ταξιδιώτης συνεχίζει, τώρα με βιωματική γνώση για το τι περιμένει πέρα από την ομίχλη. Ο μυστικιστής επιστρέφει στη συνηθισμένη αντίληψη μεταμορφωμένος, ικανός να διακρίνει ίχνη της θεϊκής παρουσίας ακόμα και στη φαινομενική απουσία.

Ο Καρπός της Αόρατης Αγάπης

Τι αναδύεται από αυτό το ταξίδι προς την αγάπη εκείνου που παραμένει αόρατο; Οι μυστικιστές μιλούν για μια σταδιακά μεταμορφωμένη αντίληψη—την ανάπτυξη ματιών που βλέπουν πέρα από τις φυσικές εμφανίσεις στην ιερή πραγματικότητα που διαποτίζει τα πάντα. Ο ποιητής του 17ου αιώνα, Τόμας Τραχερν, το περιέγραψε ως το να βλέπεις «τον κόσμο σε έναν κόκκο άμμου και τον παράδεισο σε ένα αγριολούλουδο».

Αυτή η μεταμορφωμένη όραση εκδηλώνεται ως συμπόνια που αναγνωρίζει τη θεϊκή παρουσία σε κάθε ον, ως γαλήνη ανάμεσα στις διακυμάνσεις της ζωής, ως χαρά ανεξάρτητη από εξωτερικές συνθήκες. Ο μυστικιστής παραδόξως γίνεται ταυτόχρονα πιο πλήρως παρών στην άμεση πραγματικότητα και πιο συνειδητός για τις υπερβατικές της διαστάσεις.

Το ταξίδι προς το αόρατο δεν οδηγεί σε φυγή, αλλά σε βαθύτερη εμπλοκή με την πλήρη πολυπλοκότητα της ζωής. Όσοι αγαπούν πέρα από την όραση αναπτύσσουν την ικανότητα να αγαπούν ό,τι παραμένει ατελές, ατελές και εξελισσόμενο μέσα τους και στους άλλους.

Ο Αιώνιος Ορίζοντας

Ο ορίζοντας, αν και μερικές φορές καλυμμένος, παραμένει μια σταθερή πρόσκληση για κίνηση. Ομοίως, το θεϊκό μυστήριο επιμένει ως μια αιώνια κλήση πέρα από όσα μπορούμε να αντιληφθούμε ή να κατανοήσουμε. Το πνευματικό ταξίδι δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση, αλλά μια σχέση προς εμβάθυνση μέσω συνεχούς αποκάλυψης.

Καθώς κινούμαστε προς αυτό που δεν μπορούμε να δούμε πλήρως, ανακαλύπτουμε ότι η θεϊκή πραγματικότητα κινείται προς εμάς με ίση πρόθεση. Κάθε αυθεντική πνευματική παράδοση μαρτυρεί αυτή την αμοιβαία προσέγγιση—η ανθρώπινη αναζήτηση και η θεϊκή αποκάλυψη συναντώνται στην ομίχλη μεταξύ ουρανού και γης.

Η πρόσκληση παραμένει ανοιχτή: να αγαπάς πέρα από την όραση, να εμπιστεύεσαι πέρα από τη βεβαιότητα, να κινείσαι πέρα από τη ζώνη άνεσης. Και μέσα σ’ αυτή την κίνηση, να ανακαλύπτεις ότι ποτέ δεν περπάτησες μόνος, ότι αυτό που φαινόταν μακρινό ήταν ο πιο οικείος σου σύντροφος, περιμένοντας πέρα από την ομίχλη, αλλά ποτέ πραγματικά αποχωρισμένος από την πιο βαθιά σου ύπαρξη.

Ο Χορός της Σοφίας: Αγκαλιάζοντας τη Φυσική Ροή της Ζωής

Στις αρχαίες παραδόσεις της μυστηριώδους σκέψης, σε διάφορους πολιτισμούς και πνευματικές γραμμές, αναδύεται μία συνεπής αλήθεια: αυτοί που παραδίδονται στην φυσική εξέλιξη της ζωής ανακαλύπτουν μία βαθιά ελευθερία που τους ξεχωρίζει από εκείνους που παλεύουν ενάντια σε αυτή. Ο σοφός και ο ανόητος βαδίζουν διαφορετικούς δρόμους—ο πρώτος ρέει με το ρεύμα της ζωής, ο δεύτερος εξαντλείται κολυμπώντας ενάντια σε αυτό.

Ο Δρόμος της Φυσικής Αποδοχής

Ο σοφός καταλαβαίνει ότι η ζωή ρέει σαν το νερό—λαμβάνοντας το σχήμα οποιουδήποτε αγγείου την περιέχει, βρίσκοντας το μονοπάτι με την λιγότερη αντίσταση, αλλά έχοντας τη σιωπηλή δύναμη να φορέσει ακόμη και την πιο σκληρή πέτρα αν περάσει αρκετός χρόνος. Αυτή η σοφία δεν εκδηλώνεται ως παθητική παραίτηση, αλλά ως ενεργή συμμετοχή στην πραγματικότητα όπως αυτή παρουσιάζεται. Όταν παρατηρούμε τον φυσικό κόσμο, βλέπουμε αυτή τη σοφία παντού. Το μπαμπού λυγίζει με τον άνεμο αντί να στέκεται αυστηρά ενάντια σε αυτόν. Η βελανιδιά μεγαλώνει αργά, ανταποκρινόμενη στις προσφορές κάθε εποχής. Το ποτάμι δεν πολεμά το βουνό—απλά βρίσκει τον δρόμο του γύρω από αυτό. Αυτά δεν είναι απλώς ποιητικές μεταφορές, αλλά βαθιές διδασκαλίες για την τέχνη του να ζούμε.

Η Αυταπάτη του Ελέγχου

Ο ανόητος πιστεύει ότι μπορεί να κυριαρχήσει στη ζωή μέσω θεωρίας, σχεδιασμού και δύναμης της θέλησης. Δημιουργεί περίπλοκα μοντέλα για το πώς «θα έπρεπε να είναι» τα πράγματα και μετά υποφέρει όταν η πραγματικότητα αποτυγχάνει να συμμορφωθεί με αυτές τις προσδοκίες. Προσπαθώντας να διαμορφώσει τη ζωή σύμφωνα με τις επιθυμίες του, καταπνίγει αθέλητα την αυθορμητικότητα και τη ζωτικότητα της. Αυτή η νοοτροπία προέρχεται από μία θεμελιώδη παρανόηση—ότι στεκόμαστε ξεχωριστά από τη ζωή, ικανοί να την χειριστούμε εξωτερικά. Ο μυστικός βλέπει μέσα από αυτή την αυταπάτη, αναγνωρίζοντας ότι είμαστε αδιάσπαστα συνδεδεμένοι με τη ροή της ύπαρξης. Δεν είμαστε διευθυντές του θεατρικού έργου της ζωής, αλλά ηθοποιοί μέσα σε αυτό, δημιουργώντας και δημιουργούμενοι ταυτόχρονα.

Το Άρωμα της Σοφίας

Η διαφορά μεταξύ αυτών των προσεγγίσεων γίνεται φανερή στους καρπούς τους. Η ζωή του σοφού αναδίδει ένα «διαχυμένο άρωμα»—η παρουσία του εκπέμπει μία υποτυπώδη ακτινοβολία που οι άλλοι αισθάνονται χωρίς απαραίτητα να μπορούν να την ονομάσουν. Αυτή η ποιότητα εκδηλώνεται ως:

Μία ασυνήθιστη ισορροπία μπροστά σε ευχαρίστηση και πόνο Μία παιδική απορία απέναντι στις καθημερινές εμπειρίες Μία ελαφρότητα του είναι που προκύπτει από το να μην κουβαλάς άχρηστα ψυχολογικά βάρη Μία αβίαστη συμπόνια που αναδύεται φυσικά από το να βλέπεις την αλληλεξάρτηση όλων των πραγμάτων

Αντίθετα, η ζωή του ανόητου φέρει την «μυρωδιά του μούχλας»—τη μουχλιασμένη αίσθηση της στασιμότητας, της ζωής που περιορίζεται αφύσικα. Οι θεωρίες και τα σχέδιά του γίνονται ψυχολογικές φυλακές, αποκόπτοντάς τον από την άμεση κοινωνία με την πάντα φρέσκια πραγματικότητα της ζωής.

Η Αιώνια Διδασκαλία

Αυτή η σοφία εμφανίζεται σε πνευματικές παραδόσεις: Στο Ταοϊσμό, εκφράζεται ως wu-wei—η μη-δράση ή η αβίαστη δράση που εναρμονίζεται με το Ταό. Στον Βουδισμό, αναδύεται ως η Μεσαία Οδός ανάμεσα στην επιθυμία και την απέχθεια, αποδεχόμενοι αυτό που είναι χωρίς προσκόλληση ή αντίσταση. Στη Χριστιανική μυστικιστική σκέψη, εμφανίζεται ως παράδοση στη θεία θέληση, εμπιστευόμενοι σε μία ανώτερη σοφία που υπερβαίνει την ατομική κατανόηση. Στον Σουφισμό, εκδηλώνεται ως η παράδοση του εραστή στον Αγαπημένο, εγκαταλείποντας την ξεχωριστή θέληση για να συγχωνευτείς με τη θεία ροή.

Το Παράδοξο της Αποδοχής

Ο μυστικός δρόμος αποκαλύπτει ένα βαθύ παράδοξο: η αληθινή ελευθερία δεν προέρχεται από την επιβολή ελέγχου, αλλά από την παραίτηση από αυτόν. Όταν αποδεχόμαστε τη ζωή καθώς εξελίσσεται—«τον χρόνο που εξελίσσεται, τον τρόπο που εξελίσσεται, εκεί που εξελίσσεται»—ανακαλύπτουμε ότι κρατούμαστε μέσα σε μία ανώτερη νοημοσύνη που ρέει μέσα από όλα τα πράγματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπουμε την πρόθεση ή την προσπάθεια. Αντίθετα, οι πράξεις μας γίνονται εκφράσεις του συνόλου, παρά επιβολές πάνω σε αυτό. Δρούμε, αλλά χωρίς το βάρος της πεποίθησης ότι είμαστε οι απόλυτοι δημιουργοί των αποτελεσμάτων. Συμμετέχουμε στη δημιουργία χωρίς την εξάντληση του να πιστεύουμε ότι πρέπει να τη συντηρούμε με δύναμη θέλησης.

Η Τέχνη της Ήρεμης Αποδοχής

Για να καλλιεργηθεί αυτή η σοφία απαιτείται μια συγκεκριμένη προσέγγιση προς την εμπειρία:

Ενσυνειδητότητα στο παρόν - Φέρνοντας όλη την προσοχή στο τι συμβαίνει τώρα, αντί να μεμψιμοιρούμε για το παρελθόν ή να ανησυχούμε για το μέλλον.

Αντικειμενικότητα - Παρατηρώντας τις εμπειρίες χωρίς να τις κατηγοριοποιούμε αμέσως ως καλές ή κακές, επιθυμητές ή ανεπιθύμητες.

Δεκτικότητα - Διατηρώντας μια ανοιχτή στάση απέναντι σε ό,τι αναδύεται, χωρίς να προσκολλώμαστε ή να απορρίπτουμε.

Ταπεινότητα - Αναγνωρίζοντας τα όρια της κατανόησής μας και την απεραντοσύνη αυτού που παραμένει άγνωστο. Εμπιστοσύνη - Αναπτύσσοντας πίστη στη φυσική νοημοσύνη της ζωής, ακόμη και όταν τα μοτίβα της παραμένουν ασαφή για εμάς.

Πέρα από το Δυϊκό Νου

Η βαθύτερη μυστική αντίληψη αποκαλύπτει ότι η ίδια η διάκριση μεταξύ σοφίας και ανοησίας τελικά διαλύεται. Ο σοφός αναγνωρίζει ότι όλοι παίζουν το αναγκαίο τους ρόλο στο κοσμικό δράμα. Η πάλη του ανόητου είναι μια τέλεια έκφραση του παιχνιδιού της ζωής—το θείο να κρύβεται από τον εαυτό του μόνο για να βιώσει τη χαρά της ανάμνησης. Από την υψηλότερη προοπτική, κάθε ζωή ξεδιπλώνεται ακριβώς όπως πρέπει. Το σοφό άτομο απλώς αναγνωρίζει αυτή την αλήθεια και ευθυγραμμίζεται με αυτήν συνειδητά, ενώ ο ανόητος αγωνίζεται εναντίον της ασυνείδητα. Και οι δύο είναι εκφράσεις της ίδιας θεμελιώδους πραγματικότητας, που παίζουν διαφορετικούς ρόλους στον χορό της γένεσης.

Η Αιώνια Επιστροφή

Και έτσι επιστρέφουμε πλήρως. Ο μυστικός δρόμος πάντα επιστρέφει εκεί που βρισκόμαστε, προσκαλώντας μας να δούμε το εξαιρετικό μέσα στο συνηθισμένο. Η διαφορά μεταξύ σοφίας και ανοησίας δεν βρίσκεται σε κάποια μακρινή απόκτηση, αλλά στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε αυτή τη στιγμή—με αντίσταση ή αποδοχή, με πολυπλοκότητα ή απλότητα, με φόβο ή αγάπη. Ο σοφός άνθρωπος ζει τη ζωή φυσικά, γιατί αναγνωρίζει ότι δεν είναι ξεχωριστός από τη φύση. Η ζωή του γίνεται μια ροή που εκφράζει το όλο, εκπέμποντας το "διάχυτο άρωμα" του αυθεντικού είναι. Κατανοεί, με τα λόγια του Σούφι ποιητή Ρουμί, ότι "αυτό που ζητάς σε ζητάει", και ότι η παράδοση στην φυσική ανάπτυξη της ζωής δεν είναι ήττα αλλά η απόλυτη νίκη. Στο τέλος, το μυστικό ταξίδι δεν αφορά την απόδραση από αυτόν τον κόσμο, αλλά την είσοδο σε αυτόν πιο πλήρως—αποδεχόμενοι κάθε στιγμή ως δώρο, κάθε πρόκληση ως δάσκαλο, κάθε αναπνοή ως θαύμα. Όταν ζούμε έτσι, η ζωή αποκαλύπτεται όχι ως πρόβλημα που πρέπει να λυθεί, αλλά ως μυστήριο που πρέπει να ζήσουμε, ένας χορός που πρέπει να χορέψουμε, ένα τραγούδι που πρέπει να τραγουδήσουμε. Και σε αυτό το τραγούδι, ακόμη και οι ασυμφωνίες έχουν τη θέση τους, συνεισφέροντας σε μια αρμονία πολύ πιο όμορφη από ό,τι θα μπορούσαμε να έχουμε προγραμματίσει.

Όταν μεθύσεις με το Θείο, δεν θα ξαναδιψάσεις ποτέ

Αυτός ο κόσμος και το κρασί του, μπορούν να σου δώσουν στιγμιαία ανακούφιση μόνο, μπορούν να σου δώσουν μόνο στιγμιαία διαλείμματα λησμονιάς. Εκείνος που έχει μεθύσει μ’ αυτόν τον κόσμο και τα κρασιά του, υπνωτίζεται, κοιμάται, κινείται μέσα σε βαθύ ύπνο, ζει μέσα σε ύπνο. Όλη του η ζωή είναι ένα μακρύ όνειρο. Και, αντίθετα, εκείνος που έχει μεθύσει με το κρασί τού Θεού, γίνεται άγρυπνος, ξύπνιος, τέλεια συνει­δητός.

"Τους βρήκα όλους μεθυσμένους.
Δεν βρήκα κανένα να διψάει.
Και η ψυχή μου γέμισε θλίψη για τους γιους του ανθρώπου, διότι η καρδιά τους είναι τυφλή και δεν βλέπουν ότι άδειοι ήρθαν στον κόσμο και άδειοι πρόκειται να φύγουν από τον κόσμο πάλι."

Και η ψυχή μου γέμισε θλίψη... Δεν μπορείς να φανταστείς πόσο υπο­φέρει ένας Ιησούς, ένας Βούδας, όταν σε κοιτάζει μεθυσμένο μ’ αυτόν τον κόσμο, χωρίς καμιά δίψα για το θεϊκό, για την αλήθεια, να ζεις με ψέματα και να πιστεύεις στα ψέματα σαν να ήταν αλήθειες, όταν χάνεις για το τίποτα, όταν τα χάνεις όλα για το τίποτα. Τότε, και το μικρότερο πράγμα γίνεται εμπόδιο.

Σου ξεφεύγει το θεϊκό, για λόγους που δεν είναι καθόλου σπουδαίοι. Αρκεί ένας στενός γιακάς και τα μάτια σου δεν μπορούν να δουν, πετιούνται έξω. Και τ’ αυτιά σου δεν μπορούν ν’ ακούσουν, κουδουνίζουν. Η αι­τία της ανθρώπινης αρρώστιας είναι απλή, επειδή ο άνθρωπος έχει συνηθί­σει σε μικρά πράγματα.

Τα πράγματα αυτού του κόσμου είναι πολύ μικρά. Ακόμα κι αν απο­κτήσεις ένα βασίλειο, τι σημαίνει αυτό; Ένα πολύ μικρό πράγμα. Πού είναι τα βασίλεια που υπήρξαν στην ιστορία; Πού είναι η Βαβυλώνα; Πού είναι η Ασσυρία; Που είναι το βασίλειο των Φαραώ; Όλα εξαφανίστηκαν, μόνο ερείπια έμειναν. Και τα βασίλεια ήταν πολύ μεγάλα. Τι κατάφεραν όμως μ’ αυτά; Τι κατάφερε ο Τζέγκις Χαν; Τι κατάφερε ο Μέγας Αλέξανδρος; Όλα τα βασίλεια είναι ευτελή πράγματα.

Και δεν έχεις επίγνωση του τι χάνεις. Χάνεις το βασίλειο του Θείου. Ακό­μα κι αν πετύχεις, τι θα κερδίσεις, που θα φτάσεις; Δες τους πετυχημέ­νους ανθρώπους. Που έχουν φτάσει; Κι εκείνοι αναζητούν την πνευμα­τική ηρεμία, μάλιστα, περισσότερο από σένα. Κι εκείνοι φοβούνται το θάνατο, τρέμουν, όπως ακριβώς κι εσύ.

Αν παρατηρήσεις αυτούς τους πετυχημένους ανθρώπους από κοντά, θα βρεις ότι κι αυτοί οι "θεοί" έχουν πήλινα πόδια. Ο θάνατος θα έρθει και γι’ αυτούς και μαζί του εξαφανίζεται όλη η επιτυχία, όλη η φήμη εξαφανίζεται. Το όλο πράγμα φαίνεται να είναι εφιαλτικό: Τόση προσπάθεια, τόση δυστυχία, τόσες δυσκολίες και στο τέλος δεν κερδίζει κανείς τίποτα. Στο τέλος, έρχεται ο θάνατος και όλα εξαφανίζονται σαν σαπουνόφουσκα. Και εξαιτίας αυτής της σαπουνόφουσκας, χάνεται κι αυτό που είναι αιώνιο.

Και η ψυχή μου γέμισε θλίψη για τους γιους τού ανθρώπου, γιατί η καρδιά τους είναι τυφλή και δεν βλέπουν ότι άδειοι ήρθαν στον κόσμο και άδειοι πρόκειται να φύγουν από τον κόσμο πάλι.

Άδειος έχεις έρθει, μα όχι ακριβώς άδειος. Στην πραγματικότητα, είσαι γεμάτος επιθυμίες. Οι επιθυμίες, όμως, είναι όνειρα. Εσύ παραμένεις άδειος. Οι επιθυμίες δεν έχουν καμιά σημασία. Εσύ γεννιέσαι άδειος. Ύστερα, βγαίνεις στον κόσμο κι αρχίζεις να μαζεύεις διάφορα πράγματα, πιστεύοντας ότι αυτά τα πράγματα θα σου δώσουν ικανοποίηση και παραμένεις άδειος. Ο θάνατος παίρνει τα πάντα κι εσύ πηγαίνεις στο τάφο, πάλι άδειος.

Μέχρι ποιο σημείο φτάνει αυτή η ζωή; Ποιο είναι το νόημα, το συμπέρασμα; Τι κατάφερες μαζί της; Αυτή είναι η θλίψη ενός Ιησού ή ενός Βούδα, όταν βλέπουν πως οι άνθρωποι είναι τυφλοί. Και, γιατί είναι τυ­φλοί; Δεν τους λείπει η εξυπνάδα, στην πραγματικότητα είναι πολύ έξυπνοι, περισσότερο απ’ όσο χρειάζονται, περισσότερο απ’ όσο μπορούν να χρησιμοποιήσουν, περισσότερο απ’ όσο είναι καλό γι’ αυτούς. Είναι πολύ έξυπνοι, πονηροί. Νομίζουν ότι είναι σοφοί. Δεν είναι ότι δεν μπορούν να δουν, βλέπουν, αλλά μόνο τα πράγματα αυτού τού κόσμου. Η καρδιά τους είναι τυφλή, η καρδιά τους δεν μπορεί να δει.

Εσύ μπορείς να δεις με την καρδιά σου; Έχεις δει ποτέ με την καρδιά σου; Πολλές φορές μπορεί να έχεις σκεφτεί, “ο ήλιος ανατέλλει και το πρω­ινό είναι όμορφο” και να νομίζεις πως βγαίνει από την καρδιά σου. Όχι! Γιατί ο νους σου ακόμα φλυαρεί: “Ο ήλιος είναι όμορφος, το πρωινό είναι όμορφο.” Και μπορεί απλώς να επαναλαμβάνεις ιδέες άλλων. Έχεις νιώσει αληθινά ότι το πρωινό είναι όμορφο; Αυτό το πρωινό, το φαινόμενο που συμβαίνει εδώ; Ή μήπως απλώς επαναλαμβάνεις λέξεις; Κού­φια λόγια, νεκρά, που δεν έρχονται από την καρδιά σου. Από την καρδιά δεν έρχεται ποτέ καμιά λέξη. Έρχεται συναίσθημα, ποτέ λέξεις. Τα λόγια έρχονται από το κεφάλι, τα συναισθήματα από την καρδιά. Εκεί είμαστε τυφλοί. Γιατί είμαστε τυφλοί εκεί; Επειδή η καρδιά οδηγεί σε επικίνδυνα μονοπάτια.

Έτσι, σε κανέναν δεν επιτρέπεται να ζει με την καρδιά. Οι γονείς σου φρόντισαν ώστε να ζεις με το κεφάλι, όχι με την καρδιά, γιατί η καρδιά, στον κόσμο αυτό, μπορεί να σε οδηγήσει στην αποτυχία. Και είναι αλήθεια. Αν όμως δεν αποτύχεις σ’ αυτόν τον κόσμο, δεν θα διψάσεις για τον άλλο! Το κεφάλι σε οδηγεί στην επιτυχία αυτού τού κόσμου. Είναι πονηρό, υπολογιστικό, χειραγωγεί, σε οδηγεί στην επιτυχία. Γι’ αυτό, κάθε σχολείο, κάθε κολέγιο, κάθε πανεπιστήμιο, σε μαθαίνει πώς να γίνεις περισσότερο ‘κεφάλας,’ πώς να είσαι περισσότερο εγκεφαλικός. Και οι εγκεφαλικοί παίρνουν τα χρυσά μετάλλια. Είναι επιτυχημένοι και κρατάνε τα κλειδιά αυτού τού κόσμου.

Ο άνθρωπος της καρδιάς, όμως, θα είναι μια αποτυχία, επειδή δεν μπορεί να εκμεταλλευτεί. Αγαπά τόσο, που δεν μπορεί να εκμεταλλευτεί. Αγαπά τόσο, που δεν μπορεί να είναι τσιγκούνης και να συσσωρεύει πράγματα. Αγαπά τόσο, που μοιράζεται ό,τι έχει με τους άλλους, ό,τι έχει το δίνει, αντί ν’ αρπάζει τα πράγματα των άλλων. Θα είναι μια αποτυχία. Και θα είναι τόσο αληθινός, που δεν μπορεί να σε ξεγελάσει. Θα είναι ειλικρινής, τίμιος και αυθεντικός. Τότε, όμως, είναι ένας ξένος σ’ αυτόν τον κόσμο, όπου μόνο οι πονηροί μπορούν να πετύχουν. Γι’ αυτό το λόγο, κάθε γονιός φροντίζει, προτού το παιδί του βγει στον κόσμο, να είναι η καρδιά του τυφλή, εντελώς κλειστή.

Δεν ξέρεις πώς ν’ αγαπήσεις, δεν ξέρεις πώς να προσευχηθείς. Ή μή­πως ξέρεις; Μπορείς να προσευχηθείς; Είναι δυνατόν να προσευχηθείς; Πήγαινε σε μια εκκλησία, την Κυριακή: Οι άνθρωποι προσεύχονται, αλλά όλα είναι ψεύτικα. Ακόμα και η προσευχή βγαίνει από το κεφάλι τους. Την έχουν μάθει, δεν βγαίνει από την καρδιά τους. Η καρδιά τους είναι άδεια, νεκρή, δεν αισθάνονται τίποτα. Οι άνθρωποι νομίζουν πως αγαπούν, πα­ντρεύονται, αποκτούν παιδιά, μα όχι από αγάπη. Τα πάντα έχουν υπολο­γιστεί. Τα πάντα έχουν γίνει πράξεις αριθμητικής.

Φοβάσαι την αγάπη, γιατί κανείς δεν ξέρει πού θα σε οδηγήσει. Κα­νείς δεν γνωρίζει τους δρόμους τής καρδιάς, είναι μυστηριώδεις. Με το κεφάλι, βρίσκεσαι στο σωστό δρόμο, στη λεωφόρο. Με την καρδιά, μπαί­νεις σε μια ζούγκλα. Δεν υπάρχουν δρόμοι ούτε σήματα. Πρέπει να βρεις το δρόμο μόνος σου.
Με την καρδιά, είσαι μοναχικός, είσαι άτομο. Με το κεφάλι, είσαι μέ­ρος τής κοινωνίας. Το κεφάλι έχει εκπαιδευτεί από την κοινωνία, είναι, λοιπόν, μέρος της. Με την καρδιά, γίνεσαι ένα μοναχικό άτομο, είσαι πε­ριθωριακός. Έτσι, κάθε κοινωνία φροντίζει να σκοτώσει την καρδιά. Και ο Ιησούς λέει: ...γιατί η καρδιά τους είναι τυφλή και δεν βλέπουν ότι άδειοι ήρθαν στον κόσμο και άδειοι πρόκειται να φύγουν πάλι….

Μόνο η καρδιά μπορεί να δει πόσο άδειος είσαι! Τι έχεις κερδίσει; Σε ποια ωριμότητα και σε ποια ανάπτυξη έχεις φτάσει; Τι έκσταση έχεις νιώσει; Έφτασες σε καμιά αγιοσύνη; Ολόκληρο το παρελθόν σου υπήρξε ένα σάπιο πράγμα. Και στο μέλλον, τι άλλο μπορείς να κάνεις, από το να επαναλάβεις το παρελθόν; Αυτή είναι η θλίψη ενός Ιησού, ενός Βούδα. Θρηνεί για σένα.

Richard Dawkins: Μύθοι και η Αφετηρία τους

Ένας μύθος μπορεί να εξελιχθεί ραγδαία, όπως ξέρουμε από συναρπαστικές περιπτώσεις που ξεκίνησαν στα χρόνια μας, κι έτσι μπορέσαμε να παρακολουθήσουμε τη γέννηση και την εξέλιξή τους. Λόγου χάρη, κυκλοφορούν πολλοί μύθοι σύμφωνα με τους οποίους ο Έλβις Πρίσλεϊ είναι ζωντανός.

Το αγαπημένο μου παράδειγμα σύγχρονου μύθου είναι η «λατρεία του φορτίου» της Νέας Γουινέας και διαφόρων νησιών της Μελανησίας, στον Ειρηνικό.

Οι λατρείες των φορτίων εμφανίστηκαν πολλές φορές ανεξάρτητα, σε πολλά νησιά αρκετά απομακρυσμένα μεταξύ τους. Σε μερικά από αυτά, συνεχίζουν σταθερά. Στο νησί Τάνα (Βανουάτου), υπάρχει ακόμα η συναφής λατρεία του «Τζον Φραμ». Ο Τζον Φραμ είναι μια μυθική μεσσιανική μορφή, που οι κάτοικοι του νησιού πιστεύουν ότι μια μέρα θα επιστρέψει για να φροντίσει τον λαό του. Όπως ο Ιησούς. Το όνομα μάλλον προέρχεται από έναν Αμερικανό στρατιώτη, γνωστό ως «ο Τζον από την Αμερική1». Ένα άλλο παρακλάδι της λατρείας προσεύχεται στον «Τομ Νέιβι». Σε κάθε περίπτωση, το όνομα μπορεί να μπολιάστηκε πάνω σε μια μορφή κάποιου παλαιότερου θεού της φυλής - όπως ακριβώς ο «Ουτναπιστίμ» έγινε «Νώε».

Ωστόσο, μια άλλη κάστα, επίσης στην Τάνα, λατρεύει τον πρίγκιπα Φίλιππο ως θεό. Εδώ δεν πρόκειται για κάποιο θεόσταλτο φορτίο, αλλά για έναν ψηλό, όμορφο αξιωματικό του Ναυτικού, ο οποίος δείχνει εκτυφλωτικός μέσα στη λευκή στολή του και αρκούντως θεϊκός ώστε να τον ζητωκραυγάζουν τα πλήθη όπου τον δουν. Αυτό, όπως φαίνεται, έδωσε το εναρκτήριο λάκτισμα στη διαδικασία των «Κινέζικων Ψιθύρων2». Ο μύθος του πρίγκιπα Φιλίππου μεγαλώνει από το 1974 (τότε που επισκέφτηκε το νησί) και έχει φτάσει στο σημείο να κάνει κάποιους ντόπιους να ανυπομονούν, σήμερα, το 2019, για τη Δευτέρα Παρουσία του.

Αυτές οι σύγχρονες θρησκευτικές λατρείες μάς δίνουν μια καλή ιδέα για το πόσο εύκολα μπορούν να δημιουργηθούν οι μύθοι. Ίσως έχετε δει την ταινία των Μόντι Πάιθον, Η ζωή του Μπράιαν. Ο ήρωας, ο Μπράιαν, θεωρείται κατά λάθος ότι είναι ο Μεσσίας. Καθώς τρέχει φρενιασμένα για να ξεφύγει από τα φανατισμένα πλήθη, του πέφτει μια νεροκολοκύθα και χάνει ένα από τα σανδάλια του. Στη στιγμή σχεδόν δημιουργείται ένα «σχίσμα», με τους πιστούς να χωρίζονται σε δύο αντίπαλες ομάδες. Η μία ακολουθεί το ιερό σανδάλι και η άλλη την ιερή νεροκολοκύθα. Αν σας δοθεί η ευκαιρία, δείτε την ταινία — είναι πραγματικά πολύ αστεία και μια τέλεια σάτιρα για τον τρόπο με τον οποίο ξεκινούν οι θρησκείες.

Ο Ντέιβιντ Ατένμπορο, ένας από τους αγαπημένους μου ανθρώπους (σίγουρα ένας από τους αγαπημένους κάθε ανθρώπου) αφηγείται τη συζήτηση που είχε στο νησί Τάνα με κάποιον Σαμ, οπαδό του Τζον Φραμ. Επισήμανε στον Σαμ ότι έπειτα από 19 χρόνια η «δευτέρα παρουσία» του Τζον Φραμ δεν είχε ακόμα πραγματοποιηθεί.


Ο Σαμ σήκωσε τα μάτια του από το έδαφος και με κοίταξε. «Αν μπορείτε να περιμένετε δυο χιλιάδες χρόνια για τον Ιησού Χριστό να έρθει, κι εκείνος δεν έρχεται, τότε μπορώ κι εγώ να περιμένω τον Τζον περισσότερο από δεκαεννιά χρόνια».

Ο Σαμ είχε ένα δίκιο (το λάθος ήταν ότι πίστευε πως ο Ατένμπορο είναι ένας πιστός χριστιανός). Οι πρώτοι χριστιανοί πίστευαν ότι η Δευτέρα Παρουσία του Ιησού θα γινόταν κατά τη διάρκεια της ζωής τους, ενώ τα ίδια τα λόγια του, όπως αναφέρονται στα ευαγγέλια, υπαινίσσονται ότι το ίδιο πίστευε και ο Ιησούς - ή, τουλάχιστον, οι άνθρωποι που κατέγραψαν τη διδασκαλία του.

Οι Μορμόνοι είναι μια άλλη, σχετικά νέα, πλούσια και ισχυρή λατρευτική ομάδα η οποία, σε αντίθεση μ’ εκείνη του Τζον Φραμ, ή τις λατρείες των φορτίων, ή την ομάδα «ο Έλβις Αναστήθηκε», έχει εξαπλωθεί σε όλον τον κόσμο. Ο ιδρυτής της, Τζόζεφ Σμιθ, ένας άντρας από την πολιτεία της Νέας Υόρκης, ισχυρίστηκε ότι το 1823 ένας άγγελος με το όνομα Μορόνι του υπέδειξε πού να σκάψει για να βρει κάποιες χρυσές πλάκες που πάνω τους υπήρχε χαραγμένη μια αρχαία γραφή. Ο Σμιθ είπε ότι το έκανε και στη συνέχεια μετέφρασε το κείμενο από κάποια αρχαία αιγυπτιακή διάλεκτο στα αγγλικά — κάτι που πραγματοποίησε με τη βοήθεια ενός μαγικού λίθου σε ένα μαγικό καπέλο. Όταν κοίταξε μέσα στο καπέλο, ο λίθος τού αποκάλυψε το νόημα των κειμένων. Εξέδωσε την αγγλική «μετάφρασή» του το 1830. Το περίεργο ήταν ότι τα αγγλικά δεν ήταν τα αγγλικά της εποχής του, αλλά δύο αιώνων πίσω - τα αγγλικά της Βίβλου του βασιλιά Ιακώβου. Ο Μαρκ Τουέιν αστειεύτηκε κάποτε λέγοντας ότι αν αφαιρέσει κανείς όλες τις επαναλήψεις της φράσης «και έτσι έγινε», το Βιβλίο των Μορμόνων θα συρρικνωθεί σε φυλλάδιο.

Γιατί; Τι πίστευε ο Σμιθ ότι έκανε; Πίστευε πως ο Θεός μιλούσε αγγλικά; Και μάλιστα αγγλικά του 16ου αιώνα; Μου θυμίζει την ιστορία (μπορεί να είναι ψεύτικη αλλά κυκλοφορεί ευρέως, όπως η ιστορία μ’ εκείνες τις κούκλες που ήταν φουσκωμένες με ήλιον) μιας πρώην Κυβερνήτριας του Τέξας, της Μίριαμ Α. Φέργκιουσον. Καθώς δεν της άρεσε η ιδέα να γίνουν τα ισπανικά επίσημη γλώσσα του Τέξας, φέρεται πως είπε: «Αν τα αγγλικά ήταν αρκετά καλά για τον Ιησού, τότε είναι αρκετά καλά και για μένα».

Θα πίστευε κάποιος ότι και μόνο η χρήση αρχαϊκής γλώσσας από τον Τζόζεφ Σμιθ, θα έφτανε για να κινήσει υποψίες πως ήταν απατεώνας - αυτό, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ένα δικαστήριο, λίγο καιρό νωρίτερα, τον είχε πράγματι κρίνει ένοχο για απάτη. Παρ’ όλα αυτά, γρήγορα συγκέντρωσε πολλούς οπαδούς, που σήμερα μετριούνται σε εκατομμύρια. Λίγο μετά τη δολοφονία του, το 1844, η κάστα του εξελίχθηκε σε σημαντική νέα θρησκεία, υπό τον χαρισματικό ηγέτη Μπρίγκαμ Γιανγκ. Όμοια με τον Μωυσή (βλέπετε πώς δανείζονται οι μύθοι από προηγούμενους μύθους), ο Μπρίγκαμ Γιανγκ οδήγησε τους οπαδούς του σε ένα προσκύνημα περιπλάνησης, για να βρουν τη γη της επαγγελίας. Τελικά, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Γιούτα. Σήμερα σχεδόν διοικούν την πολιτεία. Και ο Μορμονισμός έχει τώρα εξαπλωθεί σε όλον τον κόσμο με το όνομα «Εκκλησία των Αγίων των Τελευταίων Ημερών» («Church of Later Day Saints»), ή «LDS». Πέρα από τον κολοσσιαίο ναό των Μορμόνων στο Σολτ Λέικ Σίτι, υπάρχουν τουλάχιστον εκατό ακόμα ναοί σε όλη την Αμερική και στον κόσμο. Ο Μορμονισμός δεν είναι πια μια τοπική λατρεία, όπως αυτή του Τζον Φραμ στο Βανουάτου. Στους Μορμόνους συγκαταλέγονται εύποροι ηγέτες της Αμερικανικής Βιομηχανίας, διπλωματούχοι πανεπιστημίων, ένας άντρας που παραλίγο να γίνει Πρόεδρος της Αμερικής. Οι Μορμόνοι πρέπει να δίνουν το 10% του εισοδήματος τους στην εκκλησία, γεγονός που την έχει κάνει εξαιρετικά πλούσια — όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς κοιτάζοντας αυτούς τους απίστευτους ναούς.

Κι όμως, αυτοί οι εύποροι κύριοι Μορμόνοι πιστεύουν πράγματα που η επιστήμη έχει ξεκάθαρα αποδείξει πως είναι παράλογα: απόλυτες και εντελώς επινοημένες ανοησίες. Για παράδειγμα, το Βιβλίο των Μορμόνων εξηγεί με λεπτομέρειες ότι οι γηγενείς Αμερικανοί ήταν απόγονοι των Ισραηλιτών που μετοίκησαν στη Νότια Αμερική, γύρω στο 600 π.Χ. Πέρα από το οφθαλμοφανές ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει, εμφανίστηκαν και στοιχεία DNA που αποδεικνύουν το μέγεθος του ψέματος. Για άλλη μια φορά, θα πίστευε κανείς ότι αυτό και μόνο αρκούσε για να πεισθούν οι Μορμόνοι ότι ο Σμιθ ήταν ένας τσαρλατάνος. Όμως, ούτε καν τους πέρασε από το μυαλό.

Και η ιστορία γίνεται χειρότερη. Λίγα χρόνια μετά την εμφάνιση του Βιβλίου των Μορμόνων, ο Σμιθ ισχυρίστηκε πως είχε μεταφράσει αρχαία αιγυπτιακά έγγραφα τα οποία αγόρασε από έναν συλλέκτη που τα ανακάλυψε στις Θήβες της Αιγύπτου. Εξέδωσε τη «μετάφρασή» του με τίτλο «Το βιβλίο του Αβραάμ» το 1842, υποστηρίζοντας ότι είναι η ζωή του Αβραάμ και το ταξίδι του στην Αίγυπτο. Υπάρχουν πολλές λεπτομέρειες, σελίδες επί σελίδων για τα νεανικά χρόνια του Αβραάμ και για την αιγυπτιακή ιστορία και αστρονομία. Το 1880, η Εκκλησία των Μορμόνων συμπεριέλαβε επισήμως στον κανόνα της «το Βιβλίο του Αβραάμ», του Σμιθ.

Οι ειδικοί στα αιγυπτιακά ιερογλυφικά υποψιάστηκαν πως η «μετάφραση» Σμιθ ήταν ψεύτικη. Σε επιστολή του, το 1912, ένας επιμελητής του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης χαρακτηρίζει το Βιβλίο του Αβραάμ ως «ξεκάθαρο προϊόν χάλκευσης... ένα συνονθύλευμα ανοησιών από την αρχή ως το τέλος». Κι όμως, οι φανατικοί Μορμόνοι συνέχισαν να πιστεύουν σε αυτό, καθώς οι αρχικοί πάπυροι υποτίθεται ότι χάθηκαν στην πυρκαγιά του 1871, στο μουσείο του Σικάγου, όπου φυλάσσονταν. Όταν μεταφράστηκαν σωστά, από Μορμόνους και μη Μορμόνους επιστήμονες οι οποίοι όντως γνώριζαν τη γλώσσα, αποδείχτηκε ότι αναφέρονταν σε κάτι τελείως διαφορετικό. Δεν είχαν καμιά σχέση με τον Αβραάμ. Η «μετάφραση» του Τζόζεφ Σμιθ ήταν μια περίτεχνη και προφανώς μελετημένη απάτη.

Έτσι γνωρίζουμε σίγουρα ότι το Βιβλίο του Σμιθ για τον Αβραάμ ήταν μια ψεύτικη μετάφραση υπαρκτών χειρογράφων. Άραγε, δεν φαντάζει πολύ πιθανό, να είναι εξίσου ψεύτικη η προγενέστερη «μετάφραση» του Βιβλίου των Μορμόνων, με τη χρήση μιας μαγικής πέτρας σε ένα μαγικό καπέλο, η οποία στηριζόταν σε «χρυσές πλάκες» που «εξαφανίστηκαν» μυστηριωδώς ώστε να μην τις δει κανένας άλλος; Θα περιμέναμε να το καταλάβουν οι Μορμόνοι. Αλλά ακόμα και η ολοφάνερη απάτη του «Βιβλίου του Αβραάμ», δεν κατάφερε να κλονίσει την πίστη των οπαδών.

Υποψιάζομαι ότι αυτό δείχνει την απίστευτη δύναμη της κατήχησης κατά την παιδική ηλικία. Άνθρωποι που ανατρέφονται στο πλαίσιο μιας θρησκείας, είναι δύσκολο να την αποτινάξουν από πάνω τους. Κι έπειτα την περνούν στην επόμενη γενιά. Και ούτω καθεξής. Η Εκκλησία των Αγίων των Τελευταίων Ημερών είναι σήμερα μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες θρησκείες στον κόσμο. Σκεφτείτε το, και ίσως μπορέσετε τώρα να καταλάβετε πώς, σε μια παλαιότερη εποχή, όταν δεν υπήρχαν εφημερίδες, διαδίκτυο, ούτε καν βιβλία, τίποτε πέρα από προφορική αναμετάδοση, δεκαετίες αργότερα, κάποιες λατρείες κατόρθωναν να απογειωθούν.

Σε αντίθεση με τους μύθους των Μορμόνων και του Τζον Φραμ, οι μύθοι της Παλαιάς Διαθήκης όπως, λόγου χάρη, ο Κήπος της Εδέμ, πηγαίνουν πολύ πίσω στον χρόνο για να γνωρίζουμε πώς πρωτοξεκίνησαν. Κάθε φυλή γαλουχείται με μύθους για την καταγωγή της — διόλου παράξενο, αφού οι άνθρωποι έχουν τη φυσική περιέργεια να μάθουν από πού προήλθαν, από πού προήλθαν όλα τα ζώα, πώς δημιουργήθηκαν ο Ήλιος, η Σελήνη και τα άστρα.
-------------------------------
1. Στα αγγλικά παραπέμπει στην προέλευση του στρατιώτη-/φραμ/(from) και ομοιοκαταληκτεί με την αναμενόμενη έλευσή του-/καμ/(come).

2. Ένα παιχνίδι που συνήθως παίζεται στα πάρτι και ονομάζεται Κινέζικοι Ψίθυροι στη Βρετανία ή Χαλασμένο/Σπασμένο Τηλέφωνο σε άλλες χώρες.

Richard Dawkins, Ξεπερνώντας τον Θεό

Λάιαλ Ουάτσον: Ένα μάθημα επίλυσης των διαφορών ενός ζευγαριού από τους πυγμαίους Μπαμπούτι

Τα πρωτεύοντα θηλαστικά είναι πολύ επιδέξια στο να θολώνουν τα νερά. Οι μαϊμούδες και οι μπαμπουίνοι έχουν ταλέντο στο να παριστάνουν ότι ενδιαφέρονται για ανύπαρκτα αντικείμενα ή γεγονότα, κοιτάζοντας οπουδήποτε αλλού εκτός από την πηγή της αμηχανίας, ελπίζοντας ότι αυτή θα εξαφανιστεί.

Οι χιμπατζήδες μερικές φορές διανθίζουν αυτό το θέατρο με δυνατές κραυγές επιστρατεύοντας τη βοήθεια τρίτων, δημιουργώντας αντιπερισπασμούς που επιτρέπουν σε δύο εχθρούς να επιλύσουν τη διένεξή τους χωρίς καν να χρειαστεί ο ένας από τους δυο να κάνει πίσω. O ανθρωπολόγος Κόλιν Τέρνμπουλ περιγράφει με λεπτομέρειες έναν από τους πιο διακριτικούς και εμπνευσμένους ελιγμούς αυτού του είδους, τον οποίο παρακολούθησε όταν ζούσε ανάμεσα στους πυγμαίους Μπαμπούτι στο δάσος Ιτούρι του Κονγκό.

Η εξασφάλιση στέγης εκεί είναι απλή υπόθεση. Οι γυναίκες της φυλής φτιάχνουν καλύβες χρησιμοποιώντας ξύλα και φύλλα. Οι καλύβες ανήκουν στις γυναίκες οι οποίες μερικές φορές, στους συζυγικούς καυγάδες, εκμεταλλεύονται το γεγονός ότι είναι οι ιδιοκτήτριες. Όταν πιέζονται, θα αρχίσουν μεθοδικά να αποσυναρμολογούν το οικογενειακό σπίτι, ώσπου ο σύζυγος μαλακώνει και τελικά τις σταματά πριν το παρακάνουν.

Στο περιστατικό που παρακολούθησε ο Τέρνμπουλ όμως, ο άντρας ήταν ασυνήθιστα πεισματάρης και περίμενε έως ότου η γυναίκα του έβγαλε όλα τα φύλλα, οπότε και ανακοίνωσε σ’όλο τον καταυλισμό ότι αυτή η γυναίκα θα υπέφερε από το κρύο εκείνη τη νύχτα. Αυτό σήμανε το σημείο χωρίς επιστροφή Ήταν τώρα αναγκασμένη, με τα δάκρυα να κυλούν στα μάγουλά της, να συνεχίσει την κατεδάφιση, ενώ εκείνος καθόταν βουβός, αγκαλιάζοντας τα γόνατά του. Έδειχνε το ίδιο δυστυχής, αλλά ανίκανος να τη σταματήσει, χωρίς ο ένας από τους δυο να ρίξει τα μούτρα του. «Τώρα ο καταυλισμός αδημονούσε», λέει ο Τέρνμπουλ, «γιατί είχαν πολύ καιρό να δουν οικογενειακό καυγά να παρατραβάει τόσο».

Τότε ήταν που ήρθε η έμπνευση.

«Ξαφνικά το πρόσωπό του φωτίστηκε και γύρισε να δει πόσο είχε προχωρήσει η κατεδάφιση. Μόνο μερικά ξύλα είχαν ξηλωθεί. Φώναξε τη γυναίκα του και της είπε ότι δεν χρειαζόταν να ανησυχεί για τα ξύλα και ότι μόνο τα φύλλα ήταν βρώμικα». Εκείνη τον κοίταξε για λίγο μπερδεμένη αλλά μετά κατάλαβε και του ζήτησε να τη βοηθήσει. Οι δύο τους, με μεγάλη σοβαρότητα, έπλυναν όλα τα φύλλα σ’ ένα ρυάκι εκεί κοντά και μετά τα επανατοποθέτησαν χαρούμενοι στην καλύβα. Κανείς στον καταυλισμό δεν πίστεψε αυτήν την πρόφαση αλλά όλοι χάρηκαν που ο πήρε τέλος ο καυγάς, και για αρκετές μέρες συζητούσαν, από ευγένεια, για το πρόβλημα των βρώμικων φύλλων. Κάποιοι μάλιστα πήραν ένα δύο φύλλα κάτω στο ρυάκι για να τα πλύνουν σε ένδειξη αλληλεγγύης, σαν να επρόκειτο για μια τελείως φυσιολογική διαδικασία. «Κι όμως», λέει ο Τέρνμπουλ, «ποτέ δεν είχω ξαναδεί να κάνουν τέτοιο πράγμα, είτε πριν είτε μετά το περιστατικό».

Ο συμβιβασμός είναι αποτελεσματικός, και δεν αφήνει νικητές ή ηττημένους. Είναι η τέχνη της δίκαιης ισοπαλίας - μια περίπλοκη στρατηγική που διαφέρει από την συμφιλίωση στο ότι η αιτία της διένεξης δεν εξετάζεται καν, τουλάχιστον όχι ανοιχτά. Αποτελεί πάντως κομμάτι της επιθετικής συμπεριφοράς όπως και ο καυγάς ή η φυγή.

Ο Κόνραντ Λόρενζ, ο νομπελίστας Γερμανός ηθολόγος, είχε δίκιο όταν επισήμανε: «Η επιθετικότητα ασφαλώς μπορεί να υπάρξει χωρίς το αντίστοιχό της, την αγάπη· αντιθέτως, δεν μπορεί να υπάρξει αγάπη χωρίς επιθετικότητα». Το φιλί είναι απλώς μία ντροπαλή δαγκωματιά. Η Διακήρυξη της Σεβίλλης για την Βία, την οποία συνέταξε μια διεθνής επιτροπή πανεπιστημιακών το 1986, ίσως σφάλλει όταν μας βεβαιώνει ότι:

«Είναι επιστημονικά ανακριβής ο ισχυρισμός ότι έχουμε κληρονομήσει από τους προγόνους μας τα ζώα την τάση να κάνουμε πόλεμο- ή ότι ο πόλεμος ή οποιαδήποτε άλλη βίαιη συμπεριφορά είναι γενετικά προγραμματισμένα· ή ότι στην πορεία της ανθρώπινης εξέλιξης έχει επιλεγεί η επιθετική συμπεριφορά- ή ότι οι άνθρωποι έχουν "βίαιο εγκέφαλο"· ή ότι ο πόλεμος προκαλείται από το "ένστικτο" ή από ένα οποιοδήποτε μοναδικό κίνητρο.»

Η Διακήρυξη της Σεβίλλης καταλήγει με την αισιόδοξη πρόταση:

«Το ίδιο είδος που ανακάλυψε τον πόλεμο είναι ικανό να ανακαλύψει και την ειρήνη», αλλά η αλήθεια σε σχέση με την εξέλιξη είναι ότι δεν μπορούμε να διεκδικήσουμε τον έπαινο ή την υπαιτιότητα για κανένα από τα δύο. Η διεξαγωγή πολέμου και η ειρήνευση είναι τόσο παλιά όσο τα μυρμήγκια και οι πίθηκοι. Δεν έχει νόημα να υποβαθμίζουμε την πραγματικότητα της γενετικής κληρονομιάς ή να προσπαθούμε να αποκρύψουμε την έκταση της συνέχειας μεταξύ ημών και των άλλων ζώων. Η εικόνα που αναδύεται από την πρόσφατη έρευνα δεν είναι μια εικόνα συνεχούς διαμάχης ή ανελέητου αιματηρού ανταγωνισμού στη φύση.

Τα περισσότερα είδη ζουν αρμονικά, έχουν ευχάριστες ζωές, κάνουν μακροπρόθεσμες επενδύσεις τις οποίες προστατεύουν δείχνοντας εντυπωσιακή αυτοσυγκράτηση. Σήμερα αναγνωρίζεται ευρύτατα ότι η μεγαλύτερη απειλή για την επιβίωση προέρχεται όχι από έξω αλλά μέσα από τις κοινωνίες μας. Ξεχάστε τους τεράστιους λευκούς καρχαρίες και τις δολοφόνες μέλισσες. Έχουμε περισσότερα να φοβηθούμε από το δικό μας είδος. Η άφιξη του Παρασκευά ήταν αυτό που έβαλε σε δοκιμασία τις ικανότητες επιβίωσης του Ροβινσώνα Κρούσου. Και αντίστροφα, η κοινωνική επίγνωση ήταν αυτή που άσκησε την επιλεκτική πίεση που υπήρξε απαραίτητη για ν’αποκτήσουμε τους πολύτιμους, μεγάλους εγκεφάλους μας.

Υπάρχουν άφθονες μαρτυρίες που αποδεικνύουν την ύπαρξη ενός είδους ηθικότητας και σε άλλα είδη. Οι χιμπατζήδες, όταν αντιμετωπίζουν μια κατάσταση όπου η τροφή σπανίζει και δεν επαρκεί για όλους, συνηθίζουν να μοιράζονται ό,τι υπάρχει. Σε μια τέτοια περίπτωση αρχίζουν να φιλιούνται, ν’ αγγίζονται και ν’ αγκαλιάζονται πολύ περισσότερο από το σύνηθες - επαφές που θα κατευνάσουν μια ενδεχόμενη επιθετικότητα. Αλλά κι η επιθετικότητα, σ’αυτό το πλαίσιο, αν εκδηλωθεί, πιθανότατα είναι «ηθική», με την έννοια ότι παίρνει τη μορφή της τιμωρίας εκείνων που είναι απρόθυμοι να μοιραστούν.

Το να μοιράζεσαι υπό πίεση μπορεί να μην είναι ό,τι πιο ευγενές, αλλά προσφέρει ένα καλό παράδειγμα των προσαρμοστικών θετικών κοινωνικών χρήσεων της επιθετικότητας. Είναι λάθος να θεωρούμε την επιθετικότητα σαν κάτι αυστηρά ανταγωνιστικό - όσο και το να θεωρούμε το σεξ απλώς και μόνο αναπαραγωγικό. Η κάθε συμπεριφορά επηρεάζει μια άλλη με τρόπους που γίνονται πιο πολύπλοκοι καθώς συνεχίζεται η εξέλιξη, και που συνεχώς εκπλήσσουν όσους ακόμη αντιστέκονται στις προσπάθειες τις βιολογίας να εξηγήσει την ανθρώπινη συμπεριφορά.

Τα δεδομένα είναι απλά. Οι κοινωνίες, και των ανθρώπων και των ζώων, είναι δίκτυα αλληλεπιδρώντων ατόμων. Οι πράξεις ενός ατόμου επηρεάζουν τα άλλα άτομα και η κοινωνική συμπεριφορά ρυθμίζεται έτσι ώστε να βελτιώνεται η αναλογία κόστους-ωφέλειας τέτοιων αλληλεπιδράσεων. Τα άτομα και οι κοινωνίες ανταγωνίζονται για την πιο επικερδή λύση. Οι στρατηγικές ποικίλουν ανάλογα με τις περιστάσεις. Κάποιες φορές η συνεργασία αποδεικνύεται ο πιο επικερδής τρόπος ανταγωνισμού. Άλλες πάλι όχι. Δεν φαίνεται να έχει μεγάλη σημασία αν η εν λόγω κοινωνία είναι μια αποικία χιμπατζήδων ή ένα έθνος-κράτος. Δεν είναι η ιδεολογία αλλά το συμφέρον που κρατά τις συμμαχίες σταθερές

Λάιαλ Ουάτσον, Σκοτεινή Φύση

Μυθαγωγία, μυσταγωγία

Ο πλούτος της μυθολογίας και της λαϊκής παράδοσης αντικατοπτρίζει τον πλούτο ενός λαού. Και εμείς οι Έλληνες είμαστε εξαιρετικά ευλογημένοι καθώς είναι κοινά αποδεκτό, πως η αρχαία Ελληνική μυθολογία είναι η πλουσιότερη του αρχαίου κόσμου. Τα μυθολογικά πρότυπα των αρχαίων Ελληνικών μύθων διαπαιδαγώγησαν γενιές αρχαίων Ελλήνων, παραδίδοντας αθάνατα πρότυπα ηρωισμού και αρετής, που όλοι οι Έλληνες θέλησαν να μιμηθούν. Αυτό αποτελεί και το μυστικό επιτυχίας των αρχαίων Ελλήνων, η διαπαιδαγώγηση τους..

Έαν κάποιος ασχοληθεί με αγάπη με την αρχαία Ελληνική μυθολογία, τότε τα αρχετυπικά μηνύματα που αυτή εντός της "κυοφορεί", μπορούν να γονιμοποιήσουν συνειδητά και ασυνείδητα πρότυπα συμπεριφοράς, που αν και δεν αποτελούν σήμερα τα κυρίαρχα, είναι όμως ικανά να ενεργοποιήσουν τον δρόμο της ψυχής και του νου, σε ένα ταξίδι που οδηγεί στην Ιθάκη.

Μία Ιθάκη η οποία συμβολίζει μία χώρα όπου αποθεώνονται πανανθρώπινες άυλες αξίες και πρότυπα ηρωισμού, αρετής και ανθρωπισμού, στην πιο αυθεντική μορφή τους.

Οι μύθοι είναι ένας οδηγός συμβολισμού, μυσταγωγίας και μυθαγωγίας. Σε αυτά τα πλαίσια εντάσσεται και η δική μου προσπάθεια. Ας αφήσουμε όμως τους αρχαίους να μας αποκαλύψουν οι ίδιοι την σπουδαιότητα των μυθολογικών αναφορών:

«Ο δρόμος προς τη Σοφία και την απελευθέρωση από την ύλη βρίσκεται μέσα στην συμβολική αντίληψη - την ανάπτυξη της ενεργητικής φαντασίας που μεταφράζει τα σύμβολα σε Γνώση».
Πλωτίνος

«Εξάλλου το ότι οι μύθοι επιδρούν και στους πολλούς το δείχνουν οι τελετές. Αυτές πράγματι, χρησιμοποιώντας τους μύθους, με σκοπό να κλείσουν μέσα τους την απόρρητη αλήθεια σχετικά με τους θεούς, αποβαίνουν για τις ψυχές αιτίες της ταύτισης αισθημάτων με τα δρώμενα κατά τρόπο άγνωστο σε εμάς και θεϊκό.Έτσι άλλοι από αυτούς που μετέχουν στις ιερές τελετές καταπλήσσονται κυριευμένοι από το θεϊκό δέος, ενώ άλλοι που προσαρμόζουν την διάθεση τους προς τα ιερά σύμβολα και εξέρχονται από τον εαυτό τους, τοποθετούνται στην περιοχή των θεών και ευφορούνται από το πνεύμα τους. Και σε κάθε περίπτωση, τα επόμενα αυτών γένη, που είναι ανώτερα από εμάς, βάσει της εναρμόνισης και οικειότητας τους προς τα τέτοιου είδους σύμβολα, μας υψώνουν δια της συμπαθείας μέσω αυτών στους θεούς»
Πρόκλος

«Ο μύθος είναι ένα κάτοπτρο σπασμένο της αλήθειας, όπως το Ουράνιο τόξο είναι η αντανάκλαση του Φώτος του Ήλιου, του οποίου οι ακτίνες διαθλώνται εντός των νεφών. Από τον σπασμένο όμως καθρέπτη μας είναι δυνατόν να συγκεντρώσουμε τα θραύσματα, και να ανασυνθέσουμε την αρχική εικόνα…».
Πλούταρχος

«Εάν θέλεις να διδάξεις σε όλους την αλήθεια για τους Θεούς, από την μία οι ανόητοι θα την περιφρονήσουν, επειδή δεν είναι σε θέση να την κατανοήσουν, από την άλλη οι καλοί θα την βαρεθούν. Ενώ, εάν κρύψεις την αλήθεια με τους μύθους, αποτρέπεις την περιφρόνηση των ανοήτων και αναγκάζεις τους καλούς να ασκήσουν Φιλοσοφία».
Σαλλούστιος

«Σχετικά με τους κλάδους της φιλοσοφίας ούτε στη λογική ούτε στα μαθηματικά ταιριάζει η μυθογραφία. Ταιριάζει μόνο στην ηθική που αφορά το άτομο και στο τμήμα εκείνο της θεολογίας που εξετάζει την μύηση στα μυστήρια. Διότι η «φύση αγαπά να κρύβεται» και δεν ανέχεται να φτάνουν στα αυτιά των ασεβών λόγια ξεκάθαρα πάνω στην απόκρυφη ουσία των θεών. Για αυτό και πρέπει να μεταχειριζόμαστε την απόρρητη και άγνωστη φύση των ιερών συμβόλων. Τούτο ικανοποιεί όχι μόνο την ψυχή αλλά και το σώμα και μας αποκαλύπτει την παρουσία των θεών. Νομίζω πως και οι μύθοι φέρνουν πολλές φορές το ίδιο αποτέλεσμα, ανακατωμένοι δηλαδή με αινίγματα και με μυθική σκηνοθεσία, αποκαλύπτουν τις θείες αλήθειες σε όσους είναι ανίκανοι να τις δεχτούν αυτές καθαυτές. Συνεπώς όχι μόνο πρέπει να προσεγγίζουμε τους μύθους με την προσμονή και την εστίαση του νου για την αποκρυπτογράφηση των εννοιών που κρύβονται μέσα τους, αλλά και ως σύμβολα τα οποία μέσω της συμπαθείας θα αποκαταστήσουν την επαφή της ψυχής μας με τον θείο κόσμο.»
Ιουλιανός

Τα μυστικά της Κέρου

Το ακατοίκητο νησί των Κυκλάδων, μεταξύ της Νάξου και της Αμοργού, που ήταν το θέατρο μιας από τις μεγαλύτερες υποθέσεις λαθρανασκαφής του 20ού αιώνα, εξακολουθεί να είναι από τα πιο σκοτεινά πεδία της αρχαιολογικής έρευνας.

Ηταν νεκροταφείο; Ηταν εμπορικό κέντρο; Ηταν απλώς ένα εργαστήριο; Ηταν ιερό; Ή μήπως οι αρχαιοκάπηλοι είναι η αιτία που όλα σήμερα στην Κέρο μοιάζουν μπερδεμένα και δυσερμήνευτα; Στο μικρό άγονο νησί των Κυκλάδων, αδιάφορο για τους τουρίστες που κατακλύζουν τις γύρω κοσμοπολίτικες ακτές, φαίνεται ότι κάπου εκεί στην 3η π.Χ. χιλιετία συνέβαιναν σπουδαία πράγματα. Το μαρτυρούν τα εκατοντάδες σπασμένα μαρμάρινα ειδώλια που βρίσκονται θαμμένα στη γη του· ένας παράδεισος για τους λαθρανασκαφείς που οργίαζαν στο νησί ως πριν από 40 με 50 χρόνια, αλλά πλέον και ένα μεγάλο αίνιγμα για τους αρχαιολόγους. Για τρίτο κατά σειρά χρόνο πραγματοποιεί εφέτος στην Κέρο ανασκαφές ο βρετανός καθηγητής Κόλιν Ρένφριου, προσπαθώντας να λύσει τον γρίφο. Και στη διάλεξή του, στις 17 Μαΐου στην Αρχαιολογική Εταιρεία, ύστερα από πρόσκληση του Ιδρύματος Νικολάου και Ντόλλης Γουλανδρή θα επιχειρήσει, όπως μαρτυρά και ο τίτλος της, να διαλευκάνει «Τα μυστικά της Κέρου».

Περί τα 500 τμήματα ειδωλίων και άλλα τόσα μαρμάρινων αγγείων, περισσότερα από 1.500 κομμάτια από μαρμάρινες φιάλες και ισάριθμη ποσότητα από πήλινα αγγεία έχουν συγκεντρωθεί ως τώρα από την Κέρο, συχνά μάλιστα από επιφανειακή και μόνον έρευνα. Ενας μεγάλος αριθμός τους όμως κατέχει μια αρνητική ιδιαιτερότητα. Γιατί 350 από αυτά τα σπασμένα ειδώλια, 12 ακέραια, καθώς και ορισμένα θραύσματα μαρμάρινων ή πήλινων αγγείων, έπεσαν θύματα αρχαιοκαπηλίας που συνέβη στη θέση Κάβος του νησιού το 1958, όπως πιστεύει ο λόρδος Ρένφριου, για να αποτελέσουν στη συνέχεια τον λεγόμενο «Θησαυρό της Κέρου». Γύρω από αυτό τον «θησαυρό» μάλιστα δημιουργήθηκε παγκοσμίως ένας ολόκληρος μύθος, ταυτοχρόνως όμως και ένα από τα πιο σκοτεινά πεδία της αρχαιολογικής έρευνας.

Το ιερό

Το ερώτημα πώς βρέθηκαν σε ένα τόσο μικρό νησί τόσο πολλά ειδώλια είναι το βασικό στο οποίο κλήθηκε να απαντήσει η σύγχρονη έρευνα, με διάφορες θεωρίες να έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς και επικρατέστερη την πλέον προφανή. Ότι προέρχονταν από νεκροταφείο. Για τον λόρδο Ρένφριου όμως η αλήθεια βρίσκεται αλλού: «Η Κέρος ήταν ένα μεγάλο ιερό της Πρωτοκυκλαδικής εποχής με ακτινοβολία σε όλες τις Κυκλάδες, αντίστοιχο με αυτό της Δήλου των ιστορικών χρόνων», λέει.

Για τον ίδιο ο μεγάλος αριθμός των ευρημάτων αποτελεί και το ισχυρότερο επιχείρημα, αφού το μέγεθος του νησιού και ο πληθυσμός του 200 άνθρωποι το πολύ σε περίοδο ακμής- δεν θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν τόσο εκτεταμένο νεκροταφείο, το οποίο άλλωστε δεν έχει καν εντοπιστεί.

Τελετουργίες

Τα θραυσμένα ειδώλια συνιστούν το δεύτερο μεγάλο μυστήριο της Κέρου. Τα έσπασαν οι αρχαιοκάπηλοι σκάβοντας- κάτι όχι ασυνήθιστο στις λαθρανασκαφές- ήταν η επικρατούσα για χρόνια άποψη. Αλλά σήμερα αποδεικνύεται πως τα ειδώλια ήταν σπασμένα ήδη από την Πρωτοκυκλαδική εποχή. Κατά τον λόρδο Ρένφριου μάλιστα η θραύση τους δεν είχε γίνει καν στην Κέρο!

«Ο κατακερματισμός των ειδωλίων γινόταν σκόπιμα στο πλαίσιο κάποιας θρησκευτικής τελετουργίας και ακολουθούσε η μεταφορά τους στο νησί και η εναπόθεσή τους στο ιερό», πιστεύει ο ίδιος. Κρίνοντας εξάλλου από τη χρονολόγηση των ευρημάτων αυτών θεωρείται ότι η συγκεκριμένη λατρεία θα πρέπει να διήρκεσε στο ιερό της Κέρου επί τρεις τουλάχιστον αιώνες.

Ο οικισμός

Στη νησίδα Δασκαλιό βρισκόταν περί το 2800- 2500 π.Χ. ο οικισμός του νησιού, καθώς μια στενή λωρίδα γης ένωνε τις απέναντι σήμερα ακτές. Η θέση Δασκαλιό- Κάβος αναδεικνύεται έτσι σε κλειδί για την κατανόηση της πρώιμης Εποχής του Χαλκού στις Κυκλάδες, καθώς πρόκειται για την πλουσιότερη σε ευρήματα γνωστή θέση αυτής της περιόδου.

Ενα κτίριο μήκους 16 μέτρων από μάρμαρο της Νάξου αποκαλύφθηκε επιπλέον κατά την περυσινή βρετανική ανασκαφή στο Δασκαλιό, αφήνοντας τους αρχαιολόγους με την απορία για τον τρόπο μεταφοράς της πέτρας. Αν και τα μεγαλύτερα ερωτήματα δημιούργησαν οι τρεις χάλκινοι πελέκεις που βρέθηκαν μέσα σε αυτό. Στο δεύτερο, κυκλικό και μικρό αυτή τη φορά, κτίριο που ανασκάφηκε στην κορυφή του λόφου- ιερό κορυφής ή μήπως παρατηρητήριο;- κάποιοι είχαν αφήσει περί τα 350 βότσαλα από τη θάλασσα, ποιος ξέρει πώς και γιατί… Τα αινίγματα συνεχίζονται.

Η μεγάλη κλοπή

Το 1963 διαπιστώθηκε η μεγάλη λαθρανασκαφή που γινόταν στην Κέρο και ο πρώτος που πήγε στο νησί,ύστερα από ειδοποίηση του αρχαιολόγου κ. Χρίστου Ντούμα, ήταν ο Κόλιν Ρένφριου.

Φθάνοντας με καΐκι στην Κέρο μπορούσε να δει από μακριά όλη τη δυτική πλευρά της σκαμμένη ως τη θάλασσα, το τοπίο κατεστραμμένο, τα χώματα αναμοχλευμένα. Μέσα δύο τρεις ώρες επιφανειακής έρευνας άλλωστε θα συνέλεγε και ο ίδιος πλήθος αρχαιοτήτων, μεταξύ των οποίων μαρμάρινα θραύσματα ειδωλίων. Οι αρχαιοκάπηλοι όμως άφαντοι.

Δεκατρία χρόνια αργότερα,σε μια έκθεση στην Καρλσρούη με τίτλο «Η τέχνη των Κυκλάδων», ένα σύνολο κλεμμένων αρχαιοτήτων της Κέρου θα έκανε θρασύτατα και ατιμώρητα όπως αποδείχθηκε την εμφάνισή του με την ένδειξη «άγνωστης προέλευσης».

Οπως έγινε γνωστό ανήκε στη συλλογή Ερλενμάγιερ, αίτημα διεκδίκησης όμως δεν υπέβαλε η Ελλάδα. Και αυτό θα αποτελούσε αρκετά χρόνια αργότερα, το 1990, το επιχείρημα των βρετανικών δικαστηρίων για να απορρίψουν την ελληνική προσφυγή κατά της δημοπρασίας του οίκου Sotheby΄s όπου παρουσιάστηκε προς πώληση ο ονομαζόμενος πλέον «Θησαυρός της Κέρου».

Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης όμως, χάρη στη θέληση της Ντόλλης Γουλανδρή, αγόρασε από αυτή τη δημοπρασία 58 κυκλαδικά ειδώλια και η Εμπορική Τράπεζα 17, τα οποία παραχώρησε στο μουσείο, ενώ έξι ακόμη απέκτησε το ίδρυμα Ν.Π.Γουλανδρή στα επόμενα χρόνια. Ενας ικανοποιητικός αριθμός από τον «Θησαυρό της Κέρου» επαναπατρίστηκε έτσι.

Σήμερα τα περισσότερα ξένα μουσεία διαθέτουν κυκλαδικά ειδώλια,αφού οι «ανασκαφές» είχαν αρχίσει από το 1884. Και το σημαντικό είναι ότι κομμάτια που βρίσκονται στο εξωτερικό ταιριάζουν απόλυτα με άλλα που βρίσκονται στην Ελλάδα! Αυτά τα κομμάτια του παζλ έχει προσπαθήσει να ενώσει η αρχαιολόγος και επιμελήτρια του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης κυρία Πέγκυ Σωτηρακοπούλου στη μελέτη της «Ο θησαυρός της Κέρου.Μύθος ή πραγματικότητα;». Με βάση μάλιστα έρευνα του Δημόκριτου για τη σύσταση του μαρμάρου των ειδωλίων που δείχνει ότι η πρώτη ύλη έχει προέλθει από την ανατολική Νάξο (και από την ίδια την Κέρο), η ίδια διατυπώνει την πρόταση να στραφούν πλέον εκεί, στην πηγή, οι έρευνες.

Τόπος για ιερείς και πειρατές

Μία επιγραφή που έρχεται από το 425 π.Χ. με τα ονόματα των φορολογουμένων συμμάχων της Αθηναϊκής Δημοκρατίας παρέχει πληροφορίες και για την Κέρο. Κέρεια ή Κερία ονομαζόταν κατά την Κλασική εποχή και το γεγονός ότι κατέβαλλε φόρο, συγκεκριμένα 10 δραχμές και 3 οβολούς, σημαίνει ότι ήταν κατοικημένη. Οι επόμενες πληροφορίες έρχονται από τον Μεσαίωνα, όταν το νησί χρησιμοποιείται πλέον ως κρησφύγετο και ορμητήριο των πειρατών που εκείνη την εποχή λυμαίνονταν όχι μόνο το Αιγαίο, αλλά όλη τη Μεσόγειο. Στη σύγχρονη εποχή και ως το 1952 υπήρξε ιδιοκτησία της Μονής της Παναγίας Χοζοβιώτισσας της Αμοργού για να παραχωρηθεί όμως στη συνέχεια από τη Γεωργική Υπηρεσία σε βοσκούς.

Ο ΛΟΡΔΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ

Συχνός επισκέπτης της Ελλάδας, αφού έχει διενεργήσει πολλές ανασκαφές στη χώρα μας, είναι ο λόρδος Κόλιν Ρένφριου. Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, δίδαξε Προϊστορική Αρχαιολογία σε πολλά βρετανικά πανεπιστήμια και είναι ο συγγραφέας του βιβλίου η «Ανάδυση του πολιτισμού», στο οποίο διατύπωσε τη θεωρία ότι οι Ελληνες δεν είναι Ινδοευρωπαίοι αλλά αυτόχθονες. Στο έργο αυτό ο Κόλιν Ρένφριου αμφισβητεί το δόγμα τού ex oriente lux, της εξάπλωσης δηλαδή του πολιτισμού από την Ανατολή προς τη Δύση, θεωρία πάντως που συνάντησε μεγάλη αντίδραση.

Στην Κέρο πήγε για πρώτη φορά ενώ ήταν φοιτητής ακόμη,το 1963, και διαπίστωσε ιδίοις όμμασι το όργιο της αρχαιοκαπηλίας που συντελούνταν στο νησάκι. Ο ίδιος είναι ταγμένος εχθρός της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων και έχει αναπτύξει μεγάλη δράση διεθνώς για την πάταξή της.

Η ΓΕΛΟΙΟΤΗΣ ΤΟΥ «ΕΥΗΜΕΡΙΣΜΟΥ»

Έχει υπογραμμίστει κατ' επανάληψη ότι το μεγαλείο της πατρογονικής μας Κοσμοθεάσεως και Θεολογίας υπήρξε τέτοιο, που καθιστά παντελώς αδύνατο το να γίνουν αυτές κατανοητές, ή έστω απλώς να προσεγγισθούν στο ελάχιστο, από καρδιές και μυαλά που επιμένουν ν' αντικρύζουν τον Κόσμο μέσα από τις παραμορφωτικές διόπτρες τής σε απελπιστικό βαθμό ρηχής και δυϊστικής μονοθεϊστικής πλάνης. Θα ήταν συνεπώς βαρετό, ή ίσως και ανούσιο, το να επαναλάβει κι εδώ κάτι τέτοιο. Ωστόσο, ότι με αυτήν αποκλειστικά την πολύ σημαντική υπογράμμιση, εδώ βέβαια με τρόπο φευγαλέο, θα ήταν πρέπον, αν όχι απαραίτητο, να ξεκινήσει αυτό το εισαγωγικό κείμενο. Γιατί όταν μιλάμε για τους Έλληνες Θεούς, οφείλουμε προηγουμένως να γνωρίζουμε πολύ καλά για τι ακριβώς μιλάμε, όπως και να γνωρίζουμε επίσης ότι άβυσσος πνευματικής, φαντασιακής και αντιληπτικής διαφοράς χωρίζει τον σημερινό «μέσο» υπήκοο (υπακούοντα) της Παγκοσμίου Ιερουσαλήμ από τους αυθεντικούς, και γι'αυτήν ακριβώς την ιδιότητά τους μοναδικούς στην ανθρώπινη Ιστορία, θρησκευτές του Ολυμπίου Πανθέου.

Και είναι τέτοια η θεολογική και φιλοσοφική υπεροχή της Ελληνικής Θρησκείας / Κοσμοαντιλήψεως για όσους τολμούν ελεύθερα και ανεξίθρησκα να την παραβάλουν με την οποιαδήποτε γνωστή άλλη, ώστε ο άτυχος Welcker, με το μυαλό του εμφανώς ποτισμένο από τη μονοθεϊστική προπαγάνδα και φυσικά ΑΓΝΟΩΝΤΑΣ ποιός είναι τελικά ο αληθινός θεολογικός και φιλοσοφικός ορισμός του λεγομένου «Μονοθεϊσμού» (που φυσικά δεν έχει να κάνει με τον αριθμό των Θεών αλλά με τη θέση τους -μέσα στον ή έξω από τον Κόσμο), κατέληξε στο να υποθέσει πως κάπου στην.. «απώτατη» (...) αρχαιότητα οι Έλληνες έπρεπε να ήσαν σίγουρα.. (τι άλλο;) μονοθεϊστές (!!!)

Μιλώντας λοιπόν για κακή, κάκιστη γνώση του Ελληνικού Θείου, ή ακόμη και για κακή «πιο γενική» αντίληψη περί αυτού, κρίνεται σκόπιμο από τον γράφοντα να γίνει εδώ μία διεξοδική αναφορά στην κατ'εξοχήν κι εμφανώς μεθοδευόμενη στις πονηρές ημέρες μας παραμόρφωση της εικόνας του, που δεν είναι άλλη από την βλακωδέστατη (αλλά όλως περιέργως υπερεπίμονη!) παρουσίαση των Πατρώων Θεών σαν τάχα ένδοξων ηγεμόνων κάποιας σκοτεινής «προϊστορίας», οι οποίοι αργότερα ετιμήθησαν για τις.. ευεργεσίες τους και την.. εκπολιτιστική τους δράση ως.. θεότητες από κάποιους χαζούς μεταγενέστερούς τους προγόνους μας, οι οποίοι κι απετέλεσαν τον αφελή... «όχλο» των λεγόμενων «δωδεκαθεϊστών». Αλλά ας πιάσουμε καλύτερα το μαύρο νήμα από την αρχή του..

Όταν ο υπέρφρων Αλέξανδρος ο Μακεδών, για λόγους που δεν είναι του παρόντος να συζητήσουμε, απαίτησε από τους συμπατριώτες του και τους υπόλοιπους Έλληνες να τον λατρεύσουν ως... Θεό, ως.. 13ο Ολύμπιο (!!), καταλήγοντας βεβαίως καταγέλαστος από όλους τους ελευθερόφρονες Έλληνες της εποχής του, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη γνωστή περιφρονητική απάντηση των Λακεδαιμονίων («ας είναι Θεός αν το επιθυμεί, εμείς πάντως τον συγχωρούμε!»), κατάφερε ένα σοβαρό κτύπημα κατά της Πατρογονικής Θρησκείας, αν και όχι καίριο, εφόσον δεν ήταν δυνατόν οι όποιοι επίγονοί του βασιλίσκοι των Ελληνιστικών μοναρχικών κρατών να κατορθώσουν ανάλογο με το δικό του κατακτητικό (το μόνο άλλωστε που αληθώς εποίησε) έργο, ώστε στη συνέχεια να διεκδικήσουν κι αυτοί την ανάλογη... αυτοθεοποίησή τους. Άλλωστε, κάποιες δεκαετίες πριν τον Μακεδόνα μονάρχη, κάτι ανάλογο είχε επιχειρήσει - «ανεπιτυχώς» θα λέγαμε ανενδοίαστα, αφού κανείς μετά τον θάνατό του δεν είχε τιμήσει την παραφροσύνη του- ο υπερόπτης και θρασύς τύραννος της Ποντικής Ηρακλείας Κλέαρχος (363-352 π.α.χ.χ.) που είχε και αυτός.. αυτοθεοποιηθεί, είχε ιδιοποιηθεί κανονικά όλα τα εμβλήματα του.. Θεού Διός (!) και επωνομάσει «Κεραυνό» (!) τον υιό και διάδοχό του.

Για να εξασφαλίσουν λοιπόν και οι λεγόμενοι «Επίγονοι» του Αλεξάνδρου (τον οποίο ο κόλακας Απελλής είχε μάλιστα απεικονίσει στο Αρτεμίσιον της Εφέσσου ως Θεό... κεραυνοφόρο!!!) την ζηλευτή «είσοδό» τους στον ψευδο-«Όλυμπο» που'χε εγκαινιάσει ο αλαζόνας υιός της Ολυμπιάδος και του Φιλίππου, προχώρησαν, με πρώτους και καλούς τους Πτολεμαίους, πέραν της κλασικής ιδιοποιήσεως των ιερών συμβόλων του Διός (αιγίδα, αετός, κεραυνός) επάνω στα νομίσματά τους, στην επιπλέον ενοικίαση κάποιων ταλαντούχων αυλοκολάκων κι αυλοδιαίτων γραφέων και διανοουμένων ώστε να δημιουργήσουν στο εξής μία διαφορετική μυθολογία και «παράδοση», που, εδραιωθείσες, θα τους επέτρεπαν αργότερα ν' αποτολμήσουν εύκολα τη μεγάληΎβρι.

Ο πλέον ονομαστός όλων εκείνων των κατά παραγγελία γραφέων, αφού παρ'όλο που υπήρξε ο μεταγενέστερος όλων τους το δικό του όνομα ήταν τελικά που έμεινε αμανάτι στην Ιστορία για να ονοματίζει εκείνον τον πολυάριθμο (και με θαυμαστό τρόπο επιζήσαντα μέσα από τους αιώνες, οφείλουμε να ομολογήσουμε..) θεομαχικό συρφετό, υπήρξε ο περιβόητος Ευήμερος. Ένας κυρηναϊκός λόγιος του 3ου π.α.χ.χ. αιώνος («ίσως μαθητής του Θεοδώρου του αθέου» προσθέτει ο ιστορικός Ι. Κ. Κορδάτος στην εισαγωγή του βιβλίου του «Αρχαίες Θρησκείες Και Χριστιανισμός»), αυλοδίαιτος του βασιλέως της Μακεδονίας Κασσάνδρου, που έκαμε πάμπολλα ταξίδια στη Μεσόγειο και την Ασία, και το 280 π.α.χ.χ. εδημοσίευσε την περιβόητη «Ιερά Αναγραφή» του, στην οποία ισχυρίσθηκε ότι οι πιστευόμενοι από τους Έλληνες ως Θεοί ήσαν «σε μια απώτατη αρχαιότητα» (...) απλώς.. επιφανείς θνητοί και ηγεμόνες («δυνατοί άνθρωποι») που αργότερα, μετά θάνατον, εθεοποιήθησαν από τους ανθρώπους για τα μεγάλα έργα και τις ευεργεσίες τους.

(Είναι άξιο να σημειωθεί ωστόσο, ότι θεωρείται σήμερα από τους σοβαρούς ερευνητές ως κάτι περισσότερο από βέβαιο πως μέχρι να φθάσει στην εποχή των γνωστών πατερικών πολεμικών κατά των Εθνικών Θρησκειών, το βιβλίο αυτό είχε ήδη γίνει αντικείμενο χονδροειδών μεταπλάσεων και αυθαιρεσιών κάθε είδους στη δομή του. Ελάχιστα αποσπάσματα της «Ιεράς Αναγραφής» έχουν διασωθεί -κυρίως μέσω του Σέξτου Εμπειρικού-, και ίσως τελικά ο συγγραφέας της να μην υπήρξε τελικά ο πονηρός άθεος που σκιαγραφεί η κρίση των «Εθνικών» διανοούμενων -«άθρησκο» τον αποκαλούν ευθέως οι Αιλιανός, Κικέρων και Πλούταρχος- αλλά και εκείνη των μη ιουδαιοπλήκτων χριστιανών -«αλαζόνα και άθεο» τον αποκαλεί ευθέως στον δεύτερο «Προτρεπτικό» λόγο του ο γνωστός και μη εξαιρετέος Κλήμης Αλεξανδρεύς-, αλλά απλό, αν και καλοπληρωμένο, όργανο νομιμοποιήσεως της αυτοθεοποιήσεως των ηγεμονίσκων του ελληνιστικού κοσμοπολιτισμού. Και αυτό, γιατί ο Ευήμερος προνοεί τελικά να μην αρνείται ολοσχερώς την ύπαρξη των αρχαίων Θεών, αλλά καταφεύγει έξυπνα σε έναν πρωτότυπο για την εποχή του διαχωρισμό τους σε... «ουράνιους» και.. «επίγειους» Θεούς, για τους πρώτους των οποίων παραδέχεται τελικά ότι είναι «αϊδιοι» και «αθάνατοι» και ότι μόνον οι δεύτεροι είναι.. θεοποιηθέντες θνητοί).

Άλλος πληρωμένος γραφέας στην υπηρεσία των μεγαλομανών βασιλίσκων του Ελληνιστικού Κόσμου, υπήρξε ο ελάχιστα γνωστός ιστοριογράφος Μεγασθένης, προγενέστερος του Ευημέρου, αυλοδίαιτος του διοικητού της Αραχωσίας επί Σελεύκου του Νικάνορος. Μετά από πολλά ταξίδια, συνέγραψε τέσσερα βιβλία, τα λεγόμενα «Ινδικά», όπου μέσα σε αξιόλογες γεωγραφικές, βιολογικές και εθνογραφικές πληροφορίες ενσωμάτωσε δυστυχώς και πάμπολλες τοπικές παραδόσεις που δεν εφρόντισε προηγουμένως να τις διαχωρίσει από τις Ελληνικές, αλλ' αντιθέτως τις ανέμειξε σε απαράδεκτο βαθμό, με αποτέλεσμα οι βραχμανικές παραδόσεις να φαίνονται τελικά.. μητρικές των Ελληνικών, και αρκετοί Έλληνες Θεοί κατώτερες μιμήσεις ηρώων ή αρχαίων θεοτήτων της Ινδικής χώρας.

Έτερος «ευημεριστής» ιστοριογράφος, υπήρξε ο επίσης ελάχιστα γνωστός Λέων εκ Πέλλης, προγενέστερος κι αυτός του Ευημέρου (πιθανολογείται ότι συνέγραψε γύρω στα τέλη του 4ου αιώνος π.α.χ.χ.) ο οποίος στο μεγάλο έργο του «Περί Των Κατ' Αιγυπτίων Θεών» ισχυριζόταν ότι από... μυστική επιστολή του Αλεξάνδρου προς την Ολυμπιάδα, που τάχα είχε πέσει στα χέρια του, είχε μάθει τον μέγα... «Ιερό Λόγο». Επρόκειτο για την δήθεν... αποκάλυψη από τους Αιγυπτίους ιερείς προς τον.. «Θεό» Αλέξανδρο, του.. «μεγάλου» «εσωτερικού» μυστικού (!) της Θρησκείας τους, ότι δηλαδή όλοι οι πιστευόμενοι ως Θεοί είχαν κάποτε ζήσει επί γής ως κοινοί θνητοί!!!

Ως έτερος καλός εργάτης της μισθωμένης ιστοριογραφίας και προγενέστερος και αυτός επίσης του Ευημέρου, φέρεται επίσης και ο ιστοριογράφος και σκεπτικός φιλόσοφος Εκαταίος ο Αβδηρίτης, αυλοδίαιτος του Πτολεμαίου Α του επωνομαζομένου και... «Σωτήρος» (κατά το Ζεύς «Σωτήρ»!!!), ίσως όμως αδίκως πρέπει να ομολογήσουμε αν θέλουμε να είμαστε σωστοί και αντικειμενικοί. Και τούτο επειδή αυτός που κατηγορήθηκε από πάμπολλους διανοούμενους της εποχής του ότι «κακίαν περιβεβλημένος θεολογών και αθεότητα εισάγων» εξεθείαζε ως.. πάνσοφο τάχα λαό τους Εβραίους στο περιβόητο «Περί Ιουδαίων» βιβλίο του (που αργότερα έδωσε καλή «λαβή» στους μισέλληνες Ιώσηπο και Ωριγένη να επιχειρηματολογούν «τρανταχτά» κατά των Ελλήνων), μάλλον υπήρξε ένα ακόμη θύμα της πλαστογραφικής μαεστρίας των Ιαχωβιστών («...η αυτώ αποδοθείσα συγγραφή περί Ιουδαίων θεωρείται σήμερον ως ιουδαϊκόν ψευδεπίγραφον» γράφει κοφτά στο σχετικό λήμμα το «Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ελευθερουδάκη»).

Θύμα επίσης τόσο της κοσμοπολιτικής αθεότητος και του ευρύτατα διαδεδομένου την εποχή του «Ευημερισμού», όσο και του αδηφάγου συγκρητισμού των κατεδαφιστικών καιρών στους οποίους έζησε (1ος αιώνας π.α.χ.χ.), ο φιλότιμος ιστορικός Διόδωρος Σικελιώτης (που κατέληξε δυστυχώς να «μετρήσει»... 3 Ηρακλήδες, 4 Διόνυσους κ.ο.κ.) συλλέγοντας διάφορες ετερόκλητες και συχνά αποκλίνουσες παραδόσεις, προσεπάθησε καλοπροαίρετα μεν αλλά ανοήτως δε -αφού ήξερε προκαταβολικώς τα άπειρα προβλήματα αυτού του επιχειρήματος όπως τουλάχιστον φαίνεται από το προλόγισμα του έργου του (1.3.5-8)-, να τις περάσει «γραμμικά», ώστε να σχηματισθεί ένα «Χρονικόν Από Απαρχής Χρόνου», ανάλογο μ' εκείνα τα γελοία που πολλούς αιώνες αργότερα και σ' έναν εντελώς άλλον κόσμο βεβαίως, επεχείρησαν οι πνευματικώς ανάπηροι βυζαντινορωμαίοι συγγραφείς της πρώτης χιλιετίας της Era Vulgaris. Το αποτέλεσμα εκείνης της ανεξηγήτου μανίας του να συγγράψει μια Γενική Ιστορία («κοινάς ιστορίας και πράξεις») από τα μυθικά χρόνια έως το 59 π.α.χ.χ. που ανέτειλε ως νέο «παγκόσμιο» άστρο ο έτερος μέγας υπέρφρων που άκουγε στο όνομα Ιούλιος Καίσαρ, υπήρξε σε άπειρα σημεία, το λιγώτερο, (κωμικο)τραγικό. Η Ελλάδα ανακατώθηκε ατάκτως με τη θεοκρατική Αίγυπτο και την δεισιδαίμονα Ανατολή («ΜΕΛΑΜΠΟΔΑ ΦΑΣΙ ΜΕΤΕΝΕΓΚΕΙΝ ΕΞ ΑΙΓΥΠΤΟΥ ΤΑ ΔΙΟΝΥΣΩΙ ΝΟΜΙΖΟΜΕΝΑ ΤΕΛΕΙΣΘΑΙ ΠΑΡΑ ΤΟΙΣ ΕΛΛΗΣΙ ΚΑΙ ΤΑ ΠΕΡΙ ΚΡΟΝΟΥ ΜΥΘΟΛΟΓΟΥΜΕΝΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΙΤΑΝΟΜΑΧΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟΝ ΤΗΝ ΠΕΡΙ ΤΑ ΠΑΘΗ ΤΩΝ ΘΕΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ» 1.97.4-5) και η αληθής φύση των Πατρώων Θεών εχάθη μέσα σ' ένα απίθανο χάος περιπετειών «πνευματικών» και «επιγείων» όντων που έφεραν δικαιωματικώς ή καταχρηστικώς τον πιο πάνω τίτλο.

Αυτό που κάποιοι πολύ ορθώς απεκάλεσαν «θρασύδειλη αθεότητα», δηλαδή ο «Ευημερισμός», δεν είχε βεβαίως κανένα απολύτως λόγο να κινηθεί μετριοπαθώς και στην αυτοκρατορική Ρώμη, όπου περισσότερο παρά ποτέ στην Ιστορία των ανθρώπων χρειαζόταν η μάξιμουμ ιδεολογική τεκμηρίωση του ότι τάχα δεν αποτελεί ξεκάθαρη παραφροσύνη το να απαιτεί κάποιος θνητός που ιδρώνει, ματώνει, τρώει, αφοδεύει και ουρεί, να λατρεύεται ως. Θεός. Ο Ιμπεράτωρ δεν θα είχε απέναντί του τις θλιβερές, πνιγμένες στις δεισιδαιμονίες, κι εκ γενετής δουλόφρονες μάζες της Ανατολής που τόσο εύκολα είχαν προσκυνήσει τους άξεστους Μακεδόνες μονάρχες. Αντιθέτως, μετά την εισβολή κατά τον δεύτερο π.α.χ.χ. αιώνα των λεγομένων «ελληνικών ηθών», κάθε.. επίδοξος αυτο-θεός είχε ν' αντιμετωπίσει έναν λαό του οποίου στο μεγαλύτερο μέρος της η παιδεία ήταν πλέον Ελληνική ή τουλάχιστον ελληνογενής, δηλαδή ικανή να εγείρει έντονες ενστάσεις στους παραλογισμούς, την Ύβρι και την προσβολή των πατρογονικών ιερών πραγμάτων. Ευγενικά-ευγενικά λοιπόν, ο Καπιτώλιος Ζεύς (Jupiter) έπρεπε να υποβιβασθεί σ' ένα απονεκρωμένο σύμβολο, που σε τίποτα δεν θα ωφελούσε την Αυτοκρατορία, δίχως την ενεργό δράση της υποτιθεμένης... πολιτικής «ενσαρκώσεώς» του, που εξουσίαζε θρονιασμένη επάνω στο ζηλευτό θρόνο της «Αιωνίας Πόλεως».

Άλλωστε ο δρόμος προς κάτι τέτοιο δεν ήταν και πολύ δύσβατος, αφού ήδη από τις αρχές του 2ου π.α.χ.χ. αιώνα, 80 περίπου χρόνια μετά την πρώτη έκδοση της ευημεριστικής «Ιεράς Αναγραφής», ο πρώην στρατιωτικός και στη συνέχεια ποιητής Κόϊντος Έννιος είχε μεταφέρει γεμάτος ενθουσιασμό από τη Βόρειο Αφρική τον.. βάκιλλο της ασεβείας στους ανυποψίαστους συμπατριώτες του, οι οποίοι μάλιστα μέσα στην πλατιά ανεκτικότητά τους, αλλά και την έντονη αμηχανία τους προς κάθε τι το «ελληνικό» που σχεδόν άνευ όρων εκείνη την εποχή υιοθετούσαν, δεν εσκέφθησαν κάν να πολεμήσουν στη γέννησή τους τις νεόφερτες ιδέες που απροκάλυπτα αποϊεροποιούσαν τους παραδοσιακούς Θεούς. Έτσι λοιπόν, η πατροπαράδοτη Ρωμαϊκή Λατρεία πρωτοσυνάντησε εκείνη τη διαβρωτική πανούργα αθεότητα, δίχως σχεδόν κάν να καταλάβει ότι υπήρξε συνάντηση μαζί της. Η αρχή του αργού -600 χρονου(!!!) σχεδόν στη διάρκειά του-, θανάτου της Ρωμαϊκής ευσεβείας σημειώθηκε λοιπόν έτσι ήρεμα κι απλά, μ' ένα φαινομενικά αθώο έμμετρο έργο τού -ίσως και ανυποψίαστου για τις παρενέργειές του- Εννίου, που μία περίληψή του διέσωσε αργότερα σε πεζό λόγο ο Λακτάντιος και χαρακτηριστικά έφερε ως τίτλο τ' όνομα του «αθρήσκου» κυρηναϊκού συγγραφέως: «Ευήμερος».

Έναν περίπου αιώνα αργότερα, και με την εποχή των Ιμπερατόρων και των «νέων ηθών» να εισβάλλει γοργά-γοργά, οι Ρωμαίοι συγγραφείς Μάρκος Τερέντιος Ουάρρων (116-27 π.α. χ.χ., αυτός που «εμέτρησε» σε διψήφια και τριψήφια νούμερα τους Έλληνες Θεούς, όπως λ.χ. 44 Ηρακλήδες, υπερτριακόσιους Δίες κ.ο.κ. αν και ο γράφων έχει αρκετές αμφιβολίες για την αυθεντικότητα τών από τους χριστιανούς «διασωθέντων» αποσπασμάτων τών έργων του, όταν η πλούσια «Αρχαιολογία Των Ανθρωπίνων Και Θείων Πραγμάτων» του, η περίφημη «Antiquitates Rerum Humanarum Et Divinarum», εχάθη ολόκληρη στις πυρές) και Μάρκος Τούλιος Κικέρων (106-43 π.α.χ.χ., αυτός που παρ'όλο που περιφρονούσε ως «άθρησκο» τον Ευήμερο «εμέτρησε» τελικά 5 Διονύσους, 4 Ήφαιστους, 5 Ερμήδες, 5 Απόλλωνες, 5 Αρτέμιδες, 3 Δίες κ.ο.κ και διεκωμωδούσε ανοικτά το Μαντείο των Δελφών), καλοί υπηρέτες ενός πολιτικού συστήματος που κατευθυνόταν πλέον προς το ν' αναγάγει σε θεσμό τη θεοποίηση του οποιουδήποτε εστεμμένου, βλακός ή μή -πράγμα που άλλωστε έγινε πολύ σύντομα, μετά τον Αύγουστο-, εχρησιμοποίησαν (ή «χρησιμοποίησαν» στην περίπτωση ίσως του Ουάρρωνος, όπως ήδη έγραψα) και αυτοί αρκετές από τις ευημεριστικές ανοησίες κι έτσι βρίσκουμε σύμφωνα με τα γραπτά τους τον Ύπατο Έλληνα Θεό να μην είναι εν τέλει τίποτε περισσότερο από μία νεφελώδης μαζική ανάμνηση κάποιων (υπερτριακοσίων!) βίων κοινών θνητών της βαθυτέρας αρχαιότητος που απλώς.. έφεραν το όνομα Ζεύς!!! Η αποϊεροποίηση ολοκληρώνεται. Όλοι οι βαθύτατοι συμβολισμοί των «σχέσεων» του υπάτου Έλληνος Θεού με εξέχοντες θνητούς, ερμηνεύονται πλέον τάχα ως.. «ιστορικές» πράξεις υπαρκτών θνητών προσώπων που απλώς.. έφεραν το προσωνύμιο Ζεύς (...)

Στη συνέχεια, η ρυπαρή σκυτάλη παραλαμβάνεται από άπειρους καλοθελητές μέσα από το πέρασμα των είκοσι αιώνων της Era Vulgaris. Και φυσικά, οι ισοπεδωτικές ιδέες των λεγόμενων «Ευημεριστών» εχρησιμοποιήθησαν κατά κόρον από τους ανθέλληνες χριστιανούς συγγραφείς της υστάτης αρχαιότητος (τύπου Ωριγένη κ.λ.π.), για να αποϊεροποιήσουν τις «εθνικές» λατρείες και ν' αποδείξουν ότι οι, κατ' αυτούς, «ειδωλολάτρες», όταν δεν ελάτρευαν.. σκοτεινά «δαιμόνια» (κατά το ανεκδιήγητο εκείνο «omnes enim dii gentium daemonia», ήτοι «όλοι οι Θεοί των Εθνικών είναι δαίμονες») ελάτρευαν... ανοησίες («ΤΟΙΟΥΤΟΥΣ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΡΟΣΚΕΚΥΝΗΚΕΝΑΙ ΘΕΟΥΣ..»).

Η ευημεριστική «ερμηνεία» των αρχαίων Λατρειών εχρησιμοποιήθη φυσικά αργότερα, όπως ήταν αναμενόμενο, και στα έως κρετινισμού «απλοϊκά» «Παγκόσμια Χρονικά Από Κτίσεως Κόσμου» ή.. «από Αδάμ» όπως αρέσκοντο οι Βυζαντινοί να τα ονομάζουν (στις διάφορες εκδοχές τους, του Μαλάλα, του Γεωργίου Μοναχού, του Θεοφάνη, του Συγκέλλου κ.ά.) μέσα από τα οποία ολόκληρη η προχριστιανική ανθρωπότης παρουσιαζόταν ως.. διαβολικό τάχα προϊόν της υποτιθεμένης «αμαρτίας» των κτιστών της Βαβέλ κατά του Εβραίου Θεού Ιαχωβά, και διακηρυσσόταν επίσης ως μοναδικός προορισμός της μετα-χριστιανικής εκείνης το να προσκυνήσει αυτή μέχρι του τελευταίου ανδρός ή γυναικός τον Ιουδαιοχριστιανισμό και να εξαφανισθεί με κάθε μέσο και δια παντός, κάθε είδους «αίρεση», δηλαδή ετεροδοξία, δηλαδή διαφορετικότητα. Εκεί, οι φωτεινοί Έλληνες Θεοί παρουσιάζονται ως ηγεμόνες τάχα της νεφελώδους.. «Εποχής Πριν τον Αβραάμ» (...), απόγονοι του χαμίτη Νεμρώδ, Ασσύριοι, Πέρσες, Αιγύπτιοι και Ιταλιώτες τάχα όλοι τους, η δε «ειδωλολατρία» ότι ανεκαλύφθη (!!) από κάποιον Σερούχ της φυλής του Ιαφέθ, προήλθε δε από τη συνήθεια των Εθνικών να στήνουν αγάλματα επιφανών ανδρών, διεδόθη στην Αίγυπτο, την Βαβυλώνα και την Φρυγία, και κατόπιν (!!) επεξετάθη στην Ελλάδα, χώρα που έλαβε τ' όνομά της από κάποιον υιό του.. «Πίκου Διός», ενός ερωτύλου βασιλέως της... Ιταλίας που είχε μάλιστα.. πολυάριθμες παλλακίδες (!!!). Τέτοια πράγματα !! Και πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι αυτή η σαχλεπίσαχλη βυζαντινή απόπειρα εξιστορήσεως της ανθρωπίνης Ιστορίας μέσα από τις ιαχωβικές παρωπίδες, ιδιαιτέρως καταστρεπτικής μάλιστα για τον Ελληνικό Εθνισμό (αφού παρουσίαζε με τρόπο «ευημεριστικό» τους φωτεινούς Έλληνες Θεούς, δηλαδή τάχα ως... αρχαίους ηγεμόνες), δεν έσβυσε, όπως λογικώς θα έπρεπε, με την άδοξη πτώση της Νέας Ρώμης του Βοσπόρου στα χέρια των υποτίθεται «αλλοθρήσκων» Οθωμανών Τούρκων, αλλά εξηκολούθησε να διδάσκεται στους ανυποψίαστους ελλαδίτες από την ταυτοχρόνως ΚΑΙ χριστιανοκρατούμενη ΚΑΙ υπό(φιλό)τουρκη «εκπαίδευση» μέχρι τουλάχιστον την Επανάσταση του 1821.

Σε κάπως πιο σύγχρονους καιρούς, οι αρχαίες ευημεριστικές ανοησίες αναμασήθησαν από ατόλμους αθεϊστές, αλλά και από πονηρούς ομοθρήσκους του Κλήμεντος, του Ωριγένους και του Τερτυλλιανού γραφείς, από τους λεγομένους «νεοευημεριστές» (1600-1900 μ.α.χ.χ.), οι πλέον γνωστοί των οποίων υπήρξαν ο Γερμανός Hoffmann και ο Γάλλος Moreau de Jonnes, ενώ στο τόσο οικείο μας ΣΗΜΕΡΑ, οι ίδιες ακριβώς ιδέες λανσάρονται με επιμονή και μαστοριά από γνωστούς και αρκετά εχθρικούς προς την Ολύμπια Κοσμοαντίληψη κύκλους, που πολύ παραδόξως όμως διατηρούν απέναντι στον ανυποψίαστο «μέσο» άνθρωπο ένα δήθεν «αρχαιοελληνολατρικό» προφίλ που τους εξασφαλίζει τάχα «εγκυρότητα» και «πειστικότητα»: «...το όνομα «θοός» («θε-ός») δινόταν σε ανθρώπους και περιέκλειε σημαντικές ιδιότητες οι οποίες χαρακτηρίζουν τους νομοθέτες, τους πολεμιστές, τους σοφούς, όλους αυτούς που στην πορεία των αιώνων στάθηκαν οι ιεροί φύλακες της φυλής... Οι νεώτεροι όμως, αδυνατώντας να συλλάβουν, λόγω άγνοιας, το μέγεθος του χαμένου πολιτισμού, θεώρησαν ότι οι θεοί-θοοί υπήρξαν όντα υπεράνθρωπα με ικανότητες εξωπραγματικές...» (χαρακτηριστικό δείγμα μιάς τέτοιας σύγχρονης νεο-ευημεριστικής γραφής).

Στην «Ωγυγία Προς Χρήσιν Της Νεολαίας» (Αθήναι 1876) ο Κω/νος Ι. Ξάνθης, γράφει κι αυτός απίθανα και ασεβέστατα προς την πάτρια κοσμοαντίληψη πράγματα όπως τα παρακάτω: «Ζεύς ωνομάζετο ο Άπις βασιλεύς του Άργους, ο Αστέριος της Κρήτης, σύγχρονος του Κάδμου, ο πατήρ του Δαρδάνου, του Ιασίωνος και της Αρμονίας, ο Τάνταλος ο αρπάξας τον Γανυμήδην, ο Προίτος, ο φθείρας της Δανάην και γεννήσας τον Περσέα, ο πατήρ του Ηρακλέους, του Διονύσου του Θηβαίου, των Διοσκούρων, οίτινες έζησαν πάντες κατά τον ηρωϊκόν αιώνα (sic) και προ των Τρωϊκών. Εν γένει δε αριθμούσι 390 τοιούτους, εν οίς, και τινας ιερείς του Διός, οίτινες εξαπατήσαντες γυναίκας εγέννησαν τέκνα εις λογαριασμόν του Διός...» Μάλιστα!!! Όχι μόνον «αποδεικνύουν» έτσι οι καλοί μας «νεοευημεριστές» ότι τάχα οι αληθινοί Έλληνες πρόγονοί μας ήσαν επαρκώς ανόητοι ώστε να λατρεύουν ως Θεούς θεοποιημένους θνητούς, αλλά και επίσης ότι αυτή η (ούτως ή άλλως «ανόητη») λατρεία υπήρξε τόσο κενή και ηθικώς σάπια ώστε οι ιερείς της συστηματικά συνουσιάζονταν με γυναίκες που.. εξαπατούσαν!!! Η Μήτις, η Θέμις, η Ήρα, η Διώνη, η Μνημοσύνη, η Δήμητρα, η Ευρυνόμη, η Λητώ, η Δανάη, η Νιόβη, η Μαία, η Ταϋγέτη, η Ηλέκτρα, η Σεμέλη, η Ευρώπη, η Καλλιστώ, η Ιώ, η Λήδα, η Αίγινα, η Αντιόπη, η Αλκμήνη, και όλες οι υπόλοιπες 94(!!!) συνολικά θείες εκπρόσωποι διαφόρων φυσικών εκφάνσεων του Θηλυκού Στοιχείου που οι Έλληνες μυθογράφοι εδιηγήθησαν ότι «ενώθησαν» με τον «θηλυμανή» γονιμοποιό Θεό, δεν ήσαν λοιπόν τίποτε περισσότερο από χαζά «κορτσούδια» που εξηπατήθησαν και διεκορεύθησαν από θνητούς απατεώνες οι οποίοι έφεραν απλώς το όνομα «Ζεύς».

Τα παραπάνω χρειάσθηκε να επισημανθούν εδώ από τον συγγραφέα για τον απλό λόγο του ότι δεν μπορεί ν' αναβάλλεται αιωνίως για τις Ελληνικές Καλένδες, ήτοι για το «ποτέ», η οριστική και διαπαντός ρήξη με τους «ατόλμους αθέους», δηλαδή με τους περιβόητους «ευημεριστές», με αυτούς που οι μέντορές τους ιστορικώς φέρουν (μαζί με τον Αλέξανδρο τον Μακεδόνα που η υπερφροσύνη του να ανταγωνισθεί τον Θεό Διόνυσο κατεδίκασε σε φυσικό μαρασμό την Ελλάδα και τής εκληροδότησε κι από πάνω την μετέπειτα πολιτισμική εισβολή της Ανατολής) την κύρια ευθύνη για το πρώτο και καίριο κτύπημα κατά των Πατρώων Θεών στα «κοσμοπολιτικά» χρόνια των ανατολιστών Επιγόνων και στα σκότη της παρακμιακής Ρωμαιοκρατίας. Και παρακαλεί να του συγχωρεθεί η όποια εμφανής αγανάκτηση, αλλά απλώς θεωρεί πολύ-πολύ επικίνδυνο το να γράφεται ακόμη και σήμερα μέσα σε τάχα «ελληνολατρικά» βιβλία ότι δήθεν η... θεολογία του Ελληνικού ιερατείου υπήρξε.. «προϊόν άγνοιας» (...) αλλά κι.. αίτιο για τη μεταχριστιανική καταστροφή(...). «Δεύτερο αίτιο της καταστροφής των Ελλήνων» (...) αποκαλούνται τσουβαληδόν, ανυπόστατα κι ανιστόρητα από συγγραφέα βιβλίου της εποχής μας οι (συνήθως εκλεγόμενοι από τις βουληφόρους Αγορές!!!) Έλληνες ιερείς από το 1000 π.α.χ.χ. μάλιστα κι εντεύθεν (...), οι οποίοι, κατηγορούνται επιπλέον ότι.. «δεν διέθεταν ψυχικές δυνάμεις και αγάπη για την πατρίδα» (!!!)

Υπάρχουν σαφέστατες και καθόλου διάτρητες διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα σε κάποιες έγκυρες μεν αλλά ΜΗ αποσυμβολισθείσες ακόμη αφηγήσεις της Μυθολογίας μας από τη μία (και επίσης ανάμεσα στα πονηρά βέβαια παραμύθια των αρχαίων «ευημεριστών» και των σύγχρονων Ιουδαιοχριστιανών μιμητών τους) και στην Ολυμπία, Εθνική ευσέβεια / λατρεία / θρησκευτική πράξη από την άλλη. Οι αληθείς αρχαιογνώστες και αληθείς Έλληνες θρησκευτές, τις αναγνωρίζουν παντού όπου αυτές απλώνονται και αρνούνται να πηγαινοέρχονται άσκοπα από τη μία πλευρά στην άλλη, όμοια με τους χαμένους στην άγνοια και βαθύτατα εξαπατημένους αναγνώστες κι ακροατές των πανούργων «νεοευημεριστών». Λες και πρόκειται για κάποιο παιγνίδι παιδικό.

Οι Έλληνες Θεοί δεν είναι μήτε θεοποιημένοι θνητοί, όπως δεν είναι επίσης μήτε χαριτωμένα ή απλώς ευφυή σύμβολα ή αρχέτυπα, αλλά αντιθέτως ήσαν, είναι, και φυσικά στην αιωνιότητα θα συνεχίσουν να είναι, πανταχού παρούσες και παντοδύναμες κοσμικές Ενέργειες και ζώσες Οντότητες και Ιδέες που αποκαλύπτονται σε όλο τους το μεγαλείο στους θρησκευτές τους, σε κάθε στιγμή της καθημερινής ζωής, αρκεί βεβαίως εκείνοι να διαθέτουν την πρέπουσα Αρετή και διαύγεια ψυχής. Κι έτσι, μοιραία και αναπόφευκτα, όλοι εκείνοι οι επιφανείς, που σήμερα βγαίνουν και αρνούνται (για την αντίπαλη όχθη «εντελώς ανεξήγητα»...) να είναι τα δουλικά του Θεού της Ερήμου Ιαχωβά, γνωρίζουν από πολύ πιο πριν την αληθή φύση των Αθανάτων Θεών που απαρτίζουν το Πάνθεον των προγόνων τους. Για τον λόγο αυτό, μόνον αφελείς, αδιάβαστους και ψυχικά κλειστούς ανθρώπους θα καταφέρνουν να παραπλανούν οι σύγχρονοι λιανοπωλητές της ευημεριστικής μπαγιάτικης ανοησίας (και αυτή ας είναι στους αιώνες η βαρύτατη δυστυχία και καταδίκη τους...), πόσο μάλλον σε μια καίρια εποχή που η Εθνική Αυτογνωσία όλων σχεδόν των αρχαίων εθνών ξανασηκώνει υπερήφανα το κεφάλι, με γενναίους μπροστάρηδες τα επιφανέστατα των παιδιών της.