Τετάρτη, 20 Απριλίου 2016

Ανθολογία Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΟΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΗΡΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΥΣ - Πνευματικὰ 1, 16

Η αυτόματη κρήνη

Ποιητικές αναφορές σε αυτόματα (μηχανικά συστήματα δηλ. που πραγματοποιούν προγραμματισμένες κινήσεις έπειτα από μια αρχική ώθηση) απαντούν ήδη στον Όμηρο, όπου περιγράφονται οι αυτοκίνητοι τρίποδες του Ηφαίστου (Ιλ.. Σ 372), αλλά περιγραφές πραγματικών αυτομάτων μας είναι γνωστές για πρώτη φορά από την ελληνιστική εποχή. Ο σπουδαίος Συρακούσιος μαθηματικός και μηχανικός Αρχιμήδης, αλλά και οι μηχανικοί που εργάστηκαν στο Μουσείον της Αλεξάνδρειας (Κτησίβιος, Φίλων ο Βυζάντιος, Ήρων ο Αλεξανδρεύς), επινόησαν πολλά αυτόματα, από τα οποία τουλάχιστον ένα μέρος πρέπει να κατασκευάστηκε και στην πραγματικότητα, όπως προκύπτει από αρχαιολογικά ευρήματα (π.χ. ο "μηχανισμός των Αντικυθήρων" και η ὕδραυλις που βρέθηκε στο Δίον της Μακεδονίας). Στο έργο του Πνευματικά (πνεῦμα = πνοή ανέμου, κινούμενος αέρας) ο Ήρων, αφού αφιερώνει το -σημαντικό από θεωρητική άποψη- προοίμιο για να πραγματευθεί τη φύση του κενού, περιγράφει κατόπιν ογδόντα μηχανικά συστήματα, τα οποία λειτουργούν με την πίεση είτε του νερού είτε της ατμόσφαιρας είτε του θερμού αέρα είτε του ατμού. Από αυτά άλλα έχουν πρακτική χρησιμότητα και άλλα αποσκοπούν μόνο στην τέρψη και στον εντυπωσιασμό. Στη δεύτερη κατηγορία ανήκει και η αυτόματη μηχανή που περιγράφεται στο απόσπασμα που ακολουθεί.

Πνευματικὰ 1, 16

[1.16] αἱ μὲν οὖν φωναὶ γίνονται διὰ τῶν συρίγγων· διάφοροι δὲ τοῖς ἤχοις γίνονται τῶν συρίγγων ἤτοι λεπτοτέρων γινομένων ἢ παχυτέρων καὶ ἢ παρεκτεινομένων εἰς μῆκος ἢ συστελλομένων καὶ τοῦ βαπτιζομένου μέρους εἰς τὸ ὕδωρ ἤτοι πλείονος ἢ ἐλάττονος γινομένου, ὥστε διὰ τοιούτου τρόπου ὀρνέων πλειόνων διαφόρους γίγνεσθαι φωνάς. κατασκευάζεται οὖν ἤτοι ἐν κρήνῃ ἢ ἐν ἄντρῳ ἢ καθόλου ὅπου ἐπίρρυτον ὕδωρ ἐστίν, ὄρνεα πλείονα διακείμενα καὶ τούτοις παρακειμένη γλαύξ, ἥτις ἐπιστρέφεται αὐτομάτως παρὰ τὰ ὄρνεα, καὶ πάλιν ἀποστρέφεται· καὶ ἀποστραφείσης μὲν φθέγγονται τὰ ὄρνεα, ἐπιστραφείσης δὲ πρὸς αὐτὰ οὐκέτι φθέγγονται. καὶ τοῦτο πλεονάκις γίνεται. κατασκευάζεται δὲ τὸν τρόπον τοῦτον.
ἔστω κρουνισμάτιον ἀεὶ ῥέον τὸ Α· τούτῳ δὲ ὑποκείσθω στεγνὸν ἀγγεῖον τὸ ΒΓΔΕ ἔχον πνικτὸν διαβήτην ἢ καμπύλον σίφωνα τὸν ΖΗ καὶ καθιεμένην χώνην τὴν ΘΚ, ἧς ὁ καυλὸς ἀπεχέτω ἀπὸ τοῦ πυθμένος τοῦ ἀγγείου ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. ἐχέτω δὲ καὶ πλείονα συριγγίδια, οἷα εἴρηται, ὄντα τὰ Λ. συμβήσεται οὖν πληρουμένου μὲν τοῦ ΒΓΔΕ ἀγγείου τὸν ἀέρα τὸν ἐν αὐτῷ ἐκθλιβόμενον καὶ τὰς τῶν ὀρνέων ποιεῖν φωνάς, κενουμένου δὲ μετὰ τὴν πλήρωσιν διὰ τοῦ ΗΖ διαβήτου μηκέτι φθέγγεσθαι. ἵνα οὖν ἡ γλαὺξ ἐπιστρέφηται καὶ ἀποστρέφηται, ὡς προείρηται, προκατασκευάζεται τὰ μέλλοντα λέγεσθαι· ἔστω γὰρ ἐπί τινος βάσεως τῆς Μ ἄξων βεβηκὼς ὁ ΝΞ ἀπὸ τόρνου εἰργασμένος, περὶ ὃν περικείσθω ἁρμοστὴ σύριγξ ἡ ΟΠ εὐλύτως δυναμένη περὶ αὐτὸν στρέφεσθαι· ταύτῃ δὲ συμφυὲς ἔστω τυμπάνιον τὸ ΡΣ, ἐφ᾽ ᾧ ἐπιβήσεται ἡ γλαὺξ συμφυὴς αὐτῷ ὑπάρχουσα· περὶ δὲ τὴν ΟΠ σύριγγα δύο ἁλύσεις ἐπὶ τἀναντία ἐπειληθεῖσαι αἱ ΤΥ, ΦΧ διὰ τροχίων δύο ἀποδεδέσθωσαν ἡ μὲν ΤΥ εἰς βάρος ἐκκρεμάμενον τὸ Ψ, ἡ δὲ ΦΧ εἰς κοῖλον ἀγγεῖον τὸ Ω ὑποκείμενον τῷ ΖΗ σίφωνι ἢ πνικτῷ διαβήτῃ. συμβήσεται οὖν κενουμένου τοῦ ΒΓΔΕ ἀγγείου τὸ ὑγρὸν φέρεσθαι εἰς τὸ Ω ἀγγεῖον καὶ ἐπιστρέφεσθαι τήν τε ΟΠ σύριγγα καὶ τὴν γλαῦκα, ὥστε βλέπειν πρὸς τὰ ὀρνιθάρια, κενωθέντος δὲ τοῦ ΒΓΔΕ ἀγγείου κενοῦσθαι καὶ τὸ Ω διά τινος ἐν αὐτῷ πνικτοῦ διαβήτου ἢ καμπύλου σίφωνος, ὥστε πάλιν καταβαρῆσαν τὸ Ψ βάρος ἀποστρέψαι τὴν γλαῦκα κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον, ὅτε πληροῦται τὸ ΒΓΔΕ ἀγγεῖον καὶ πάλιν αἱ τῶν ὀρνέων γίνονται φωναί.

***
Οι φωνές των πουλιών δημιουργούνται με τους αυλούς. Ως προς τον ήχο διαφέρουν, ανάλογα με το αν οι αυλοί είναι λεπτότεροι ή παχύτεροι, αν είναι μακρύτεροι ή βραχύτεροι, αν το μέρος του αυλού που βυθίζεται στο νερό είναι μεγαλύτερο ή μικρότερο. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται διαφορετικές φωνές αρκετών πουλιών. Κατασκευάζει λοιπόν κανείς τα ομοιώματα των πουλιών και τα τοποθετεί σε μια πηγή ή σε μια σπηλιά ή γενικά σε μέρη όπου υπάρχει τρεχούμενο νερό. Δίπλα τους τοποθετείται μιακουκουβάγια, η οποία μπορεί με τρόπο αυτόματο να στρέφεται προς το μέρος των πουλιών και να επανέρχεται στην προηγούμενη θέση. Όταν στρέφεται προς την αντίθετη κατεύθυνση, τα πουλιά κελαηδούν, όταν κοιτάζει προς το μέρος τους, παύουν πια να κελαηδούν. Και αυτό επαναλαμβάνεται πολλές φορές. Η κατασκευή εκτελείται με τον εξής τρόπο.
Ας θεωρήσουμε ότι υπάρχει μια μικρή πηγή α που τρέχει συνεχώς νερό (σχήμα 2 [δεξιά]). Κάτω από την πηγή τοποθετούμε ένα στεγανό δοχείο βγδε, το οποίο έχει ένα αεροστεγές αξονικό ή καμπύλο σιφώνιο ζη. Σ᾽ αυτό το δοχείο τοποθετείται ένα χωνί θκ, το στέλεχος του οποίου απέχει από τον πυθμένα του δοχείου τόσο, όσο απαιτείται για να τρέχει νερό. Το δοχείο είναι επίσης εφοδιασμένο με αρκετούς μικρούς αυλούς λ του προαναφερθέντος τύπου. Όταν λοιπόν τώρα γεμίζει το δοχείο βγδε, αυτό έχει ως συνέπεια να πιέζεται προς τα έξω ο αέρας και να παράγει τα κελαηδίσματα των πουλιών. Για να στρέφεται η κουκουβάγια προς την κατεύθυνση αυτή και να επανέρχεται, όπως περιγράψαμε προηγουμένως, κατασκευάζονται τα ακόλουθα. Σε μια βάση μ τοποθετείται ένας κάθετος, κατεργασμένος με τόρνο άξονας, ο νξ, ο οποίος περιβάλλεται από έναν συναρμοσμένο σωλήνα οπ, που έχει τη δυνατότητα να περιστρέφεται εύκολα γύρω από τον άξονα. Με τον σωλήνα συνδέεται ένας μικρός δίσκος, ο ρσ, πάνω στον οποίο θα τοποθετηθεί και θα στερεωθεί η κουκουβάγια. Γύρω από τον σωλήνα οπ περιελίσσονται δύο αλυσίδες, οι τυ και φχ, με αντίθετη κατεύθυνση, οι οποίες περνώντας μέσα από δύο τροχαλίες δένονται σφικτά η μεν τυ σε ένα αιωρούμενο βάρος ψ, η δε φχ σε ένα κενό δοχείο ω (σχήμα 1 [αριστερά]), το οποίο κρέμεται κάτω από το καμπύλο ή αξονικό σιφώνιο ζη. Όταν λοιπόν το δοχείο βγδε αδειάζει, τότε η συνέπεια είναι το υγρό να ρέει στο δοχείο ω και να γυρίζουν ο σωλήνας οπ και η κουκουβάγια, ώστε αυτή να κοιτάζει προς το μέρος των μικρών πουλιών. Όταν αδειάσει το δοχείο βγδε, τότε αδειάζει και το ω με ένα αεροστεγές καμπύλο ή αξονικό σιφώνιο που είναι τοποθετημένο μέσα σ᾽ αυτό. Έτσι το βάρος ψ υπερισχύει και προκαλεί την περιστροφή της κουκουβάγιας εκείνη ακριβώς τη στιγμή, κατά την οποία το δοχείο βγδε γεμίζει και παράγονται πάλι οι φωνές των πουλιών.

 

Η δημοκρατία σας είναι μασκαρεμένη τυραννία...

Ο Κώστας Βάρναλης στο εμπνευσμένο του κείμενο «Η αληθινή απολογία του Σωκράτη», βάζει τα παραπάνω λόγια στο στόμα του αθηναίου φιλοσόφου που έζησε τον 5ο αιώνα μ.Χ.

Ολόκληρο το κείμενο του Βάρναλη μοιάζει ανατριχιαστικά επίκαιρο καθώς θέτει την αθηναϊκή Δημοκρατία αντιμέτωπη με τη δημοκρατικότητά της, κάτι που συμβαίνει και στις μέρες, καθώς η δημοκρατικότητα της ελληνικής Δημοκρατίας αμφισβητείται διαρκώς.
 
Ακολουθεί ένα απόσπασμα:
 
«Όχι! Δε φοβηθήκατε το Σωκράτη, μα θελήσατε να φοβίσετε τους άλλους με το θάνατό του. Η δημοκρατία σας δε στέκεται καλά στα πόδια της. Τα μακροτείχια της Αθήνας και του Περαία κοίτονται χάμου, ναν τα κλαίς.

«Καράβια δεν έχετε, Συμμάχους να πλερώνουνε χαράτσι να τρώτε, δεν έχετε. Μεταξύ σας μ’ όλους τους σκοτωμούς και τις εξορίες που κάνατε, κρύβονται πολλοί, που νοσταλγούνε τον καλό καιρό της τυραννίας. Γιατί χάνουνε τώρα τα όσα κερδίζανε τότες, όπως κι εσείς προσπαθείτε να ξαναβγάλετε τώρα τα όσα χάσατε τότες.

«Όποιος είναι στα πράματα φοβάται την αλλαγή. Κι ο πεσμένος την αποθυμάει και την ετοιμάζει με κάθε τρόπο. Ο κοσμάκης στέκεται στη μέση και πλερώνει τα σπασμένα. Το ίδιο δυστυχεί με τα παράνομα και με τα νόμιμα καθεστώτα και με την τυρρανία και με τη λεφτεριά.

«Για να μην καταλαβαίνει και να μην αντιστέκεται, του λέτε ψέματα και τον φοβερίζετε. Είναι λαοί, που ζούνε στα δάση, δεν έχουνε νόμους, τρώνε τις ψείρες τους, όμως αγαπάνε τη λεφτεριά τους. Βάρβαροι λαοί! Εμείς ζούμε στην ωραιότερη πολιτεία του κόσμου, έχουμε τους σοφότερους νόμους, δεν τρώμε τις ψείρες μας κι αγαπάμε τους κατεργαραίους που μας τρώνε.

«Οι Τριάντα σκοτώνανε κι αρπάζανε δίχως προσκήατα. Καταργήσανε νόμους, δικαστήρια, λαοσυνάξεις – την κυριαρχία του λαού! Και κάνανε βουλή δικιά τους από μπράβους και μαχαιροβγάλτες. «Και τούτον εμείς θανατούμεν» – μια κι όξω. Ξέρανε πως θα μένανε λίγο και βιαζόντανε.

«Σεις θέλετε να μείνετε για πάντα και μεταχειρίζεστε κάποια προσκήματα. Και γι αυτό σκεφτήκατε να περιορίσετε τα πολιτικά δικαιώματα μονάχα σ’ όσους έχουνε χτήματα κ’ είναι κι από σόι, για να κρατήσετε μακρυά από το Ταμείο πέντε χιλιάδες φτωχούς.

«Κείνοι μποδίσανε τη λεφτεριά του λόγου και τη διδασκαλία της ρητορικής. Εσείς πάτε να μποδίσετε τη λεφτεριά της σκέψης και τη διδασκαλία της φιλοσοφίας. Από εκείνους επήρατε το φτηνό και σύντομο θανατικό μέσο, το βρωμόχορτο, που με ποτίζετε σήμερα.

«Η δημοκρατία σας είναι, καθως βλέπετε, μασκαρεμένη τυραννία.»

Μια φορά και έναν καιρό ήταν ένας άνθρωπος... που έγινε δυστυχισμένος, γιατί...

Μια φορά και έναν καιρό ήταν ένας άνθρωπος...που έγινε δυστυχισμένος, γιατί...
έχει μια περίεργη πολυπλοκότητα... Όταν είναι παιδί και βιώνει τα πάντα συναισθηματικά, νιώθει απόρριψη από τους γονείς του. Νιώθει ότι δεν το καταλαβαίνουν, δεν καταλαβαίνει και το ίδιο πολλά πράγματα που δεν του εξηγούνται, νιώθει ότι δεν το ακούνε, δεν συμμερίζονται τις ανάγκες του και τα συναισθήματά του...Όταν γίνεται έφηβος επαναστατεί σε όλα αυτά και γίνεται αντιδραστικός, πολλές φορές ριψοκινδυνεύει, αγριεύει, θυμώνει και φαίνεται ότι θέλει να σπάσει τους δεσμούς με την οικογένειά του και έτσι όταν του δίνεται η δυνατότητα επιλέγει τον τρόπο να απομακρυνθεί (είτε με σπουδές, είτε με γάμο, είτε με εργασία εκτός τόπου διαμονής).

Μετά από αυτήν την ηλικία ξαναγυρνάει στους κόλπους της οικογένειας...Και αυτό είναι ανεξάρτητο από το αν ζει μόνος του ή μαζί τους.

Σαν να τον έλκει εκεί κάτι αόρατο να επιστρέψει...Και ξεχνάει και το παιδί και τον έφηβο...Ξεχνάει τα πάντα και δημιουργεί το ίδιο μοντέλο ζωής με τους γονείς του. Μέσα του όμως έχουν παραμείνει οι καταστάσεις του παιδιού και του εφήβου, απλά προστίθεται και ο ενήλικας που τις περισσότερες φορές είναι ένας γέρος (με την έννοια του κουρασμένου, απογοητευμένου και απαθή).

Αυτό το αόρατο που τον έλκει να επιστρέψει και να ζητήσει καταφύγιο στο οικογενειακό μοντέλο, δεν είναι η αγάπη, αλλά το ότι έχει έναν τρόπο για να ζει. Οι περισσότεροι άνθρωποι ψάχνουν έναν τρόπο για να ζουν. Χρειάζονται οδηγίες χρήσεως για να κάνουν τα πάντα. Από το να μάθουν τον Εαυτό τους, μέχρι να γίνουν αποτελεσματικοί στην Ζωή τους...Όταν τους δείχνεις έναν δρόμο, ρωτάνε "πως θα το κάνω αυτό?"

Και ξεχνάνε ότι για να βρουν τον δικό τους τρόπο πρέπει να περπατήσουν το δικό τους μονοπάτι, να κάνουν νέες επιλογές, να ανοίξουν περισσότερο στην αλλαγή...

Οι άνθρωποι θέλουν να περπατάνε στους ίδιους δρόμους (του μοντέλου των γονιών τους) και να έρθει μαγικά και ξαφνικά η αλλαγή να τους βρει, ενόσω εκείνοι παραμένουν ίδιοι...

Και όλα αυτά δεν είναι αποσπασμένα από τις επιλογές του καθενός...Γιατί κάποιος μπορεί να παραπλανηθεί από την πραγματικότητα, ότι δηλαδή δεν έχει ακολουθήσει τον πατροπαράδοτο δρόμο και να του φαίνεται ότι έχει κάνει άλλες επιλογές, όμως το θέμα δεν είναι πρακτικό, αλλά συναισθηματικό...Δεν ξέρει τι να κάνει με το παιδί, τον έφηβο και τον γέρο μέσα του...Γιατί οι τρεις αυτές καταστάσεις του κλέβουν την συνείδηση και πότε βγαίνει ο ένας, πότε βγαίνει ο άλλος ή ο παράλλος και κατευθύνει την ζωή του προς το χάος...

Υποτακτικότητα-αντίδραση-απάθεια και μέσα σ' αυτές τις καταστάσεις η Ψυχή μας ασφυκτιά γιατί καμία από αυτές τις καταστάσεις δεν την ανυψώνει στο Πνεύμα της...

Ο Εαυτός μας μπορεί να ενώσει αυτές τις τρεις καταστάσεις μέσα μας δίνοντας σε κάθε μία την αυθεντική της μορφή...

Στο παιδί την αθωότητά του, στον έφηβο την τόλμη του, στον ενήλικα τον ενθουσιασμό του.

Σε κάθε μία κατάσταση αντιστοιχούν και αληθινές ποιότητες...

Στην αθωότητα κρύβονται οι ποιότητες της ομορφιάς, της φαντασίας, της περιέργειας, της αγνότητας, της συμπόνιας, της αγάπης.

Στην τόλμη κρύβονται οι ποιότητες της θέλησης, της δύναμης, της πίστης.

Στον ενθουσιασμό κρύβονται οι ποιότητες του θάρρους, της χαράς, της δικαιοσύνης.

Και αν θεωρούμε ότι αυτές οι ποιότητες ή κάποιες από αυτές υπάρχουν σε κάθε άνθρωπο "πλανώμαι πλάνην οικτράν"

Γιατί το παιδί έχει γίνει μνησίκακο, ο έφηβος έχει γίνει θυμωμένος, ντροπιασμένος, φοβισμένος, ενώ ο ενήλικας έχει γίνει απαθής...Και μέσα στην απάθεια του έχει γίνει εκδικητικός.

Ο στόχος είναι να βρούμε τον Εαυτό μας...ένας στόχος που εύκολα παραβλέπεται μέσα στην πληθώρα των ηδονών του κόσμου μας. Τούτη η ευχαρίστηση που νιώθουμε από τις αστοχίες μας αφορά και την κατάχρηση της ελεύθερης βούλησής μας.

Ναι μπορούμε να κάνουμε ότι θέλουμε σε τούτον τον κόσμο, που οι νόμοι έγιναν καταχρηστικά για να μας συνετίσουν από την ευχαρίστηση να βλάπτουμε τον Εαυτό μας και τους άλλους...

Το τέλος του παραμυθιού είναι ανοιχτό... Ο καθένας γράφει το δικό του τέλος...

Εσείς ξέρετε τι σας κάνει ελκυστικούς στα μάτια των άλλων;

Οπωσδήποτε η πρώτη εντύπωση, που βασίζεται κυρίως στην εξωτερική εμφάνιση, παίζει ρόλο στο να έρθουν δυο άνθρωποι κοντά.

Αυτό, όμως, που κάνει τις σχέσεις να ευοδώνονται και να έχουν διάρκεια, ό,τι σχέσεις κι αν είναι αυτές, φιλικές, ερωτικές, επαγγελματικές, είναι η ενσυναίσθηση. Το να αντιλαμβάνεται ο άλλος το συναίσθημά μας, να το αποδέχεται και να ταυτίζεται με αυτό.

«Το να είναι κάποιος ικανός να κατανοεί τις προθέσεις και τα συναισθήματα του άλλου είναι απαραίτητο για μια επιτυχημένη κοινωνική επαφή. Οι σύντροφοι (στον έρωτα, στη δουλειά, στη φιλία) πρέπει να καταλαβαίνουν ο ένας τον άλλο, να μαθαίνουν ο ένας τον άλλο επικοινωνώντας, να περιμένουν τις αντιδράσεις του άλλου και να συμπεριφέρονται ανάλογα» εξήγησε η συγγραφέας της ενδιαφέρουσας μελέτης Silke Anders, καθηγήτρια νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο Lübeck.

Η συσχέτιση ανάμεσα στην κατανόηση και στην έλξη στις διαπροσωπικές επαφές αντανακλάται στα νευρωνικά κυκλώματα και ιδίως στο κέντρο ανταμοιβής - απόλαυσης του εγκεφάλου. Η μελέτη περιελάμβανε τόσο συμπεριφορικά πειράματα, όσο και ανάλυση του εγκεφάλου με λειτουργική μαγνητική απεικόνιση (fMRI). Αυτό που διαπιστώθηκε είναι ότι οι άνθρωποι, ερχόμενοι σε επαφή με άλλους, έλκονται από αυτούς περισσότερο, όταν είναι σε θέση να κατανοήσουν τα κίνητρα, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά τους, πράγμα που τους δίνει μια εσωτερική ευχαρίστηση, τονώνοντας, παράλληλα, την αυτοπεποίθησή τους. Η όλη διαδικασία πυροδοτεί την έλξη.

Πιο συγκεκριμένα όσο πιο έντονα βιώνεται, σε υποκειμενικό επίπεδο, η συναισθηματική κατανόηση του άλλου, τόσο πιο βαθιά ικανοποιητική είναι και η εμπειρία της επαφής μαζί του, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η διαπροσωπική έλξη. Αυτό ενισχύει τόσο έναν ερωτικό δεσμό, όσο και άλλες σχέσεις, όπως φιλίες, συνεταιρισμούς, συνεργασίες ή και επαφές με ξένους. Σύμφωνα με τους Γερμανούς επιστήμονες, φαίνεται πως ο εγκέφαλος διαθέτει ένα νευροβιολογικό μηχανισμό, που ωθεί τους ανθρώπους να επιλέγουν συντρόφους και συνεργάτες, των οποίων τις προθέσεις και τα συναισθήματα μπορούν εύκολα να διακρίνουν και να καταλάβουν.

Έτσι ένας άνθρωπος δεν έλκεται μόνο από ένα όμορφο πρόσωπο, αλλά και από ένα πρόσωπο που μπορεί να νιώσει εύκολα, άμεσα και χωρίς, καν, να χρειασθεί λεκτική επικοινωνία. Και στις δύο περιπτώσεις, τόσο της εξωτερικής ομορφιάς, όσο και της συναισθηματικής κατανόησης, εμπλέκεται το νευρωνικό κύκλωμα ανταμοιβής - απόλαυσης, που ενισχύει την έλξη για τον άλλο.

Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ (PNAS).

Οτιδήποτε μας δίνει κύρος, θα έρθει κάποια στιγμή που θα το χάσουμε...

Νομίζω ότι το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού νιώθει ότι έχει υποστεί μια μορφή αδικίας. Από την Ζωή, από τους άλλους, από την μοίρα… Σπάνια έχω συναντήσει την αληθινή Ευγνωμοσύνη…


Οι περισσότερο ήταν επικεντρωμένοι σ' αυτό που τους έλειπε και παράβλεπαν αυτό που είχαν. Έτσι και αυτό που είχαν το έκαναν να φαίνεται μίζερο και λίγο και δεν το χαίρονταν...


Ο Άνθρωπος έλεγε "όποιος έχει λίγο, θα του πάρουν και αυτό το λίγο". Και εννοούσε ότι η Ζωή χωρίς Ευγνωμοσύνη θα σε κάνει να χάνεις κάθε ευκαιρία να την χαρείς και να την ζήσεις, γιατί τίποτα δεν θα σε φτάνει...


Έτσι χάνεται όμως η Χαρά από την Ζωή των ανθρώπων και στο τέλος δεν μπορούν να χαρούν τίποτα από όσα τους έχουν προσφερθεί. Ζούμε στην μετριότητα, όχι γιατί δεν έχουμε την οικονομική ευμάρεια, αλλά γιατί δεν έχουμε ανακαλύψει τον πλούτο της Ψυχής μας...


Μέσα στην Ψυχή το λίγο γίνεται πολύ... Οι ποιότητές της πολλαπλασιάζουν την Ζωή και ελαχιστοποιούν έως και εξαφανίζουν κάθε λόγο δυστυχίας, γιατί όλα συμβαίνουν στην καρδιά μας.

Δεν είναι ωραία λόγια όλα τούτα...Είναι αλήθεια.
Όμως ο καθένας μόνος του πρέπει να την αντιληφθεί... Να αντιληφθούμε τι δίνουμε και τι παίρνουμε από την Ζωή μας, ενθυμούμενοι πάντα ποιός είμαστε και ότι τίποτα εδώ δεν μπορεί να μας δώσει κάτι, που δεν το έχουμε ήδη μέσα μας.

Ωραία είναι τα όμορφα ρούχα και τα όμορφα σπίτια... απλά δεν τα έχουμε δημιουργήσει για να τα υπηρετούμε, αλλά για να μας εξυπηρετούν...


Ο υπηρέτης σκύβει το κεφάλι και τότε χάνεται και ο ανώτερος σκοπός της υπηρεσίας του... Και πάντα νιώθει αδικημένος...


Οτιδήποτε μας δίνει κύρος, θα έρθει κάποια στιγμή που θα το χάσουμε... Είναι κάτι παραπάνω από σίγουρο, ειδικά τούτην την εποχή, που είμαστε έτοιμοι, σαν Φυλή των Ανθρώπων, να επιστρέψουμε στον Εαυτό μας.

Μάλλον αμφιβάλλεις γι’ αυτό που επαναλαμβάνεις

Λες σε κάποιον «σ’ αγαπώ» και όσο περισσότερο το λες, τόσο περισσότερο χρειάζεσαι να το επαναλαμβάνεις. Φαίνεται ότι κατά βάθος αμφιβάλλεις.
Αν αγαπάς στ’ αλήθεια, δεν υπάρχει λόγος να το λες, επειδή τα λόγια δεν έχουν σημασία. Ολόκληρη η ύπαρξή σου θα δείχνει την αγάπη σου. Θα φαίνεται από τα μάτια σου. Δεν χρειάζεται να το λες, δεν χρειάζεται να το επαναλαμβάνεις συνεχώς.
Το επαναλαμβάνεις για να πείσεις τον άλλο και την ίδια στιγμή για να πείσεις και τον εαυτό σου-επειδή στο βάθος είναι κρυμμένη η ζήλια η κτητικότητα, η έχθρα, η ανάγκη να κυριαρχείς.
Παράτησέ το! Όποτε επαναλαμβάνεις κάτι πάρα πολλές φορές ,πήγαινε βαθιά μέσα σου. Μάλλον αμφιβάλλεις γι ’αυτό που επαναλαμβάνεις. Το πρόβλημα όμως είναι ότι δεν μπορείς να το κρύψεις, γιατί θα φανεί στα μάτια σου.
Το έχεις παρατηρήσει; Πηγαίνεις στο σπίτι κάποιου και σε καλωσορίζει, χωρίς να υπάρχει καλωσόρισμα στην παρουσία του.

Λέει: «είμαι πολύ χαρούμενος που σε βλέπω», εσύ όμως δεν βλέπεις πουθενά καμιά χαρά. Στην πραγματικότητα, σε κοιτάζει ανήσυχα, φοβισμένα, με αγωνία. Σε κοιτάζει ενοχλημένος, σαν να μπήκε μπελάς στο σπίτι του.
Έχεις παρατηρήσει ανθρώπους που σου λένε «κάθισε όπου θέλεις» και αυθόρμητα σου δείχνουν μια συγκεκριμένη θέση για να καθίσεις; Αντιφάσκουν με τον ίδιο τους τον εαυτό.
Οι γονείς λένε στα παιδιά τους «Να είσαι ο εαυτός σου» και την ίδια στιγμή να διδάσκουν πως πρέπει να φέρονται. «Να είσαι ανεξάρτητος» και την ίδια στιγμή πιέζουν το παιδί να είναι υπάκουο.
Έχουν τη δική τους ιδέα για το πώς πρέπει να είναι το παιδί και όταν του λένε «να είσαι ο εαυτός σου,» εννοούν «να είσαι έτσι όπως σε θέλουμε να είσαι». Δεν εννοούν πραγματικά «να είσαι ο εαυτός σου».
Συνεχώς κάτι είναι εκεί παρόν κι εσύ δεν μπορείς να το διαστρεβλώσεις στ’ αλήθεια. Ο άνθρωπος όμως έχει γίνει πονηρός ακόμη κι εκεί. Δεν κοιταζόμαστε , γιατί τα μάτια δείχνουν την αλήθεια. Έτσι είναι ζήτημα καλών τρόπων το να αποφεύγουμε να κοιταζόμαστε στα μάτια.
Αν κοιτάζεις πολύ τα μάτια των άλλων, θα θεωρηθείς λίγο απολίτιστος. Τα μάτια είναι πολύ δύσκολο να σε ξεγελάσουν.
Η γλώσσα μπορεί να σε ξεγελάσει πολύ εύκολα, επειδή η γλώσσα είναι παράγωγο της κοινωνίας. Τα μάτια όμως ανήκουν στο είναι σου.
Λες κάτι και τα μάτια σου δείχνουν κάτι άλλο. Γι’ αυτό σε όλες τις κοινωνίες του κόσμου, οι άνθρωποι αποφεύγουν να κοιτάζονται στα μάτια. Δεν θέλουν να το κάνουν, για να μην έρθουν αντιμέτωποι με την αλήθεια.
Μπορείς όμως να δεις αυτές τις αντιφάσεις στον ίδιο σου τον εαυτό και αυτό θα σε βοηθήσει πολύ.
Αν το μέσα σου δεν είναι σαν το έξω σου και το έξω σου σαν το μέσα σου, δεν θα ησυχάσεις ποτέ.
Αμφιβολίες, Διλήμματα, Διχασμός

Η Αβεβαιότητα Μπορεί να Προκαλέσει Περισσότερο Άγχος από ό,τι ο Αναπόφευκτος Πόνος

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications, διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι ήταν πιο αγχωμένοι σε καταστάσεις στις οποίες είχαν 50% πιθανότητα να υποστούν ένα σοκ, παρά όταν οι πιθανότητες ήταν 0% και 100%. Οι άνθρωποι των οποίων τα επίπεδα του άγχους είχαν θετική συνάφεια με την αβεβαιότητα, έδειξαν καλύτερα αποτελέσματα στο να μαντέψουν αν θα λάμβαναν το σοκ, γεγονός που υποδηλώνει ότι το άγχος μπορεί να λειτουργήσει προληπτικά για τον κίνδυνο.

Στο πείραμα συμμετείχαν 45 εθελοντές, οι οποίοι έπαιξαν ένα παιχνίδι στον υπολογιστή όπου έπρεπε να αναποδογυρίζουν πέτρες κάτω από τις οποίες θα μπορούσε να κρύβεται ένα φίδι. Έπρεπε να μαντέψουν εάν ή όχι θα υπήρχε το φίδι και όταν το έβρισκαν λάμβαναν ένα ελαφρύ σοκ στο χέρι. Με τον καιρό έμαθαν ποιές πέτρες ήταν πιθανότερο να κρύβουν φίδια, αλλά οι πιθανότητες άλλαζαν κατά τη διάρκεια του πειράματος, δημιουργώντας διακυμάνσεις στα επίπεδα αβεβαιότητας.

Η αβεβαιότητα των συμμετεχόντων για κάθε πέτρα που κρύβει ένα φίδι, εκτιμήθηκε στο πλαίσιο αυτό από τις εικασίες τους, χρησιμοποιώντας ένα εξελιγμένο υπολογιστικό μοντέλο μάθησης. Αυτή η αβεβαιότητα ταίριαζε με τα επίπεδα του στρες που αναφέρθηκαν από τους συμμετέχοντες, τα οποία επίσης παρατηρήθηκαν χρησιμοποιώντας τις μετρήσεις της διαστολής της κόρης του ματιού και την εφίδρωση.

«Χρησιμοποιώντας το μοντέλο μας μπορούσαμε να προβλέψουμε πόσο αγχωμένοι θα ήταν οι συμμετέχοντες όχι μόνο από το αν θα λάμβαναν σοκ αλλά από το πόση αβεβαιότητα είχαν για αυτά τα σοκ», εξηγεί ο επικεφαλής συγγραφέας Archy de Berker (UCL-Institute of Neurology). «Το πείραμά μας, μας επιτρέπει να δούμε τη σχέση της επίδρασης της αβεβαιότητας και του στρες. Αποδεικνύεται ότι τα επίπεδα αβεβαιότητας είναι πολύ αυξημένα όταν οι συμμετέχοντες δεν γνώριζαν ότι θα υποστούν ένα σοκ από το όταν γνώριζαν ότι θα το υποστούν. Είδαμε ακριβώς τα ίδια αποτελέσματα και στη φυσιολογία των συμμετεχόντων - οι άνθρωποι ιδρώνουν περισσότερο και οι κόρες τους διαστέλλονται όταν είναι περισσότερο αβέβαιοι».

Αυτή είναι η πρώτη φορά που η επίδραση της αβεβαιότητας στο στρες έχει ποσοτικοποιηθεί, αλλά η ιδέα είναι πιθανό να είναι οικεία σε πολλούς ανθρώπους.

«Όταν υποβάλλετε αίτηση για μια εργασία, θα πρέπει πιθανώς να αισθάνεστε πιο χαλαροί αν νομίζετε ότι δεν θα την πάρετε ή αν είστε σίγουροι ότι θα σας προσλάβουν», λέει ο συν-συγγραφέας Dr. Rob Rutledge. «Το πιο αγχωτικό σενάριο είναι όταν πραγματικά δεν γνωρίζετε αν θα σας επιλέξουν. Είναι η ανασφάλεια που μας κάνει να ανησυχούμε. Το ίδιο είναι πιθανό να ισχύει σε πολλές γνώριμες καταστάσεις, είτε είναι σε αναμονή για τα ιατρικά αποτελέσματα ή πληροφορίες σχετικά με τις καθυστερήσεις του τρένου».

Το άγχος στο σύγχρονο κόσμο συχνά θεωρείται ως μία αρνητική και αντιπαραγωγική απάντηση, αλλά η μελέτη διαπίστωσε επίσης ένα δυνητικό όφελος. Οι άνθρωποι των οποίων οι ανταποκρίσεις στο άγχος έφταναν στα άκρα σε περιόδους μεγαλύτερης αβεβαιότητας, ήταν καλύτεροι στο να κρίνουν κατά πόσο ή όχι μεμονωμένες πέτρες θα είχαν τα φίδια από κάτω.

«Από εξελικτική σκοπιά, το εύρημα μας ότι οι αντιδράσεις του στρες συντονίζονται με την περιβαλλοντική αβεβαιότητα, δείχνει ότι μπορεί να προσφέρουν ένα όφελος επιβίωσης»,εξηγεί ο κύριος συγγραφέας Dr. Sven Bestmann (από το UCL Institute of Neurology).

«Οι κατάλληλες αντιδράσεις στο στρες μπορεί να είναι χρήσιμες για την εκμάθηση των αβέβαιων, επικίνδυνων πραγμάτων στο περιβάλλον. Η σύγχρονη ζωή έρχεται με πολλές πιθανές πηγές αβεβαιότητας και άγχους, αλλά υποδεικνύει επίσης και τρόπους αντιμετώπισής τους. Για παράδειγμα, οι εφαρμογές ταξί που δείχνουν που βρίσκεται ένα αυτοκίνητο, προσφέρουν ηρεμία στο μυαλό με τη μείωση της αβεβαιότητας σχετικά με το πότε θα έρθει. Οι πίνακες στις στάσεις λεωφορείων και στις πλατφόρμες τρένων που παρέχουν πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο, εκτελούν ένα παρόμοιο ρόλο, αν και αυτό μπορεί να υπονομευθεί από μη καθορισμένες καθυστερήσεις που προκαλούν άγχος τόσο στους επιβάτες όσο και στο προσωπικό».

Οι άνθρωποι με υψηλή αυτοπεποίθηση…

Η αυτοπεποίθηση είναι πίστη που έχουμε στον εαυτό μας. Είναι ο βαθμός στον οποίο πιστεύουμε είτε στις ικανότητες μας είτε σε αυτό που είμαστε.

Τα άτομα με υψηλή αυτοπεποίθηση :

Δεν βρίσκουν δικαιολογίες,

δεν αποφεύγουν οτιδήποτε τους φοβίζει,

δεν ζουν στην άνεση της ασφάλειας τους,

δεν αναβάλλουν να κάνουν πράγματα για την επόμενη εβδομάδα,

δεν εξαρτώνται από την γνώμη των άλλων,

δεν κρίνουν τους άλλους,

δεν εστιάζονται στο πρόβλημα αλλά εστιάζονται στη λύση,

δεν συγκρίνουν τον εαυτό τους με τους άλλους,

δεν ενδιαφέρονται να ευχαριστούν οποιοδήποτε συναντούν,

δεν έχουν ανάγκη την επιδοκιμασία,

δεν αποφεύγουν να αντιμετωπίζουν την αλήθεια,

δεν παραιτούνται επειδή δεν κατάφεραν τον στόχο τους,

δεν χρειάζονται κάποιου την άδεια για να δράσουν,

δεν περιορίζουν τον εαυτό τους,

δεν αποδέχονται το κάθε τι που διαβάζουν σαν αληθινό.

Η δυσφορία μέσα στον πολιτισμό

Η έρευνά μας για την ευτυχία δεν μας έχει μάθει προσώρας τίποτα που δεν είναι ευρέως γνωστό. Ακόμη κι όταν τη συνεχίζουμε με το ερώτημα γιατί είναι τόσο δύσκολο για τους ανθρώπους να είναι ευτυχισμένοι, η προοπτική να μάθουμε κάτι καινούργιο δεν είναι τόσο μεγάλη. Έχουμε ήδη δώσει την απάντηση, αφού ήδη μνημονεύσαμε τις τρεις πηγές από τις οποίες προέρχονται τα βάσανά μας: την υπεροχή της φύσης, την αδυναμία του σώματός μας, και τις ατέλειες των θεσμών που ρυθμίζουν τις αμοιβαίες σχέσεις των ανθρώπων στην οικογένεια, το Κράτος και την κοινωνία. Σε σχέση με τις δύο πρώτες, η κρίση μας δεν μπορεί να ταλαντεύεται περισσότερο· μας αναγκάζει να αναγνωρίσουμε αυτές τις πηγές πόνου και να παραδοθούμε στο αναπότρεπτο. Δεν θα κυριαρχήσουμε ποτέ ολότελα πάνω στη φύση, ο οργανισμός μας, κομμάτι κι ο ίδιος αυτής της φύσης, θα παραμείνει πάντα ένα πρόσκαιρο, ένα περιορισμένης προσαρμογής και απόδοσης μόρφωμα. Η επίγνωση αυτή δεν λειτουργεί παραλυτικά· τουναντίον, κατευθύνει τη δραστηριότητά μας. Δεν μπορούμε να εξαλείψουμε όλα τα βάσανά μας, αλλά μπορούμε να εξαλείψουμε πολλά από αυτά, ενώ κάποια άλλα να τα ανακουφίσουμε- η εμπειρία χιλιάδων χρόνων μάς το έχει αποδείξει. Διαφορετικά συμπεριφερόμαστε με την τρίτη πηγή, την κοινωνική πηγή του πόνου. Δεν θέλουμε να την παραδεχτούμε, δεν μπορούμε να αντιληφθούμε γιατί οι θεσμοί που οι ίδιοι δημιουργήσαμε δεν θα έπρεπε να μας προστατεύουν και να μας ωφελούν περισσότερο. Εξάλλου, όταν σκεφτόμαστε πόσο άσχημα έχει λειτουργήσει το ζήτημα της πρόληψης του πόνου, εγείρεται η υποψία ότι πίσω του μπορεί, επίσης, να κρύβεται ένα κομμάτι της ακατανίκητης φύσης, δηλαδή της δικής μας ψυχικής κατασκευής.

Καθώς ασχολούμαστε με τούτη την πιθανότητα, συναντάμε μια τόσο εκπληκτική άποψη, στην οποία θα θέλαμε να σταματήσουμε για λίγο. Σύμφωνα με αυτήν ένα μεγάλο μέρος ευθύνης για την αθλιότητά μας φέρει ο αποκαλούμενος πολιτισμός, που, αν τον αρνούμασταν και επιστρέφαμε στις πρωτόγονες σχέσεις, θα ήμασταν πιο ευτυχισμένοι. Τη λέω εκπληκτική, διότι – όπως και αν θέλουμε να ορίσουμε την έννοια πολιτισμός – όλα αυτά με τα οποία προσπαθούμε να προστατευτούμε από την απειλή που εκπέμπουν οι πηγές του πόνου ανήκουν στον ίδιο ακριβώς τον πολιτισμό.

Έχουμε εδώ έναν ακόμη παράγοντα απογοήτευσης. Τα τελευταία χρόνια οι άνθρωποι έκαναν εξαιρετικές προόδους στις φυσικές επιστήμες και στις τεχνικές τους εφαρμογές, η κυριαρχία τους επί της φύσεως εδραιώθηκε σε έναν αδιανόητο προηγουμένως βαθμό. Τα καθέκαστα αυτών των προόδων είναι κοινώς γνωστά, και περιττεύει να τα απαριθμήσουμε. Οι άνθρωποι περηφανεύονται γι’αυτά τα επιτεύγματα, και όχι αδίκως. Όμως φαίνεται πως έχουν αντιληφθεί ότι η νεοαποκτηθείσα εξουσία επί του χώρου και του χρόνου, η υποταγή των φυσικών δυνάμεων, εκπλήρωση χιλιόχρονων πόθων, δεν αυξάνει τον βαθμό ικανοποίησης της απόλαυσης που προσδοκούν από τη ζωή, δεν τους προσφέρει περισσότερο ευτυχισμένα συναισθήματα. Έτσι, από τη διαπίστωση αυτή καλό θα ήταν να αντλήσουμε απλώς και μόνο το συμπέρασμα ότι η εξουσία επί της φύσεως δεν είναι η μοναδική προϋπόθεση της η ανθρώπινης ευτυχίας, όπως ακριβώς δεν είναι ο μοναδικός σκοπός των πολιτισμικών επιδιώξεων, αλλά όχι και να συναγάγουμε από αυτήν ότι οι τεχνικές πρόοδοι δεν έχουν αξία για την οικονομία της ευτυχίας μας. Θα μπορούσε να αντιτείνει κανείς: δεν αποκομίζω ένα θετικό κέρδος απόλαυσης, δεν αυξάνεται το συναίσθημα της χαράς μου, όταν μπορώ να ακούσω όσο συχνά θέλω τη φωνή του παιδιού μου που ζει χιλιόμετρα μακριά μου, όταν μπορώ να μάθω από τον φίλο μου, αμέσως μετά την άφιξή του, ότι το μακρύ, κουραστικό ταξίδι του πήγε καλά; Δεν σημαίνει τίποτα ότι η ιατρική κατόρθωσε να μειώσει εντυπωσιακά τη θνησιμότητα των μικρών παιδιών, ότι ο κίνδυνος μόλυνσης για τις λεχώνες έχει υποχωρήσει τόσο σημαντικά, ώστε να επιμηκυνθεί για αρκετά χρόνια ο μέσος όρος ζωής των πολιτισμένων ανθρώπων; Και θα μπορούσαμε να απαριθμήσουμε μια μεγάλη σειρά ευεργετημάτων που οφείλουμε στην τόσο κακολογημένη εποχή των τεχνικών και επιστημονικών επιτευγμάτων. Όμως, αφήνουμε την φωνή της απαισιόδοξης κριτικής να ακουστεί και να μας προτρέψει ότι οι περισσότερες από τις απολαύσεις αυτές είναι κατά το πρότυπο εκείνης της «φτηνής απόλαυσης» που εγκωμιάζεται σε κάποιο ανέκδοτο. Η απόλαυση εκείνου, με άλλα λόγια, που βγάζει το πόδι του από το σκέπασμα μέσα στη χειμωνιάτικη νύχτα, για να το ξαναβάλει μέσα. Αν δεν υπήρχε τρένο για να μειώσει τις αποστάσεις, δεν θα υπήρχε και παιδί για να απομακρυνθεί από τον πατέρα του, και δεν θα χρειαζόταν τηλέφωνο για να ακούσει ο τελευταίος τη φωνή του. Αν δεν υπήρχαν πλοία να διασχίζουν τον ωκεανό, κανείς δεν θα έκανε ένα τέτοιο ταξίδι, και δεν θα χρειαζόταν τηλέγραφος για να ανακουφίσει την έγνοιά μου για το πώς έφτασε ο φίλος μου. Ποιο το όφελος από τον περιορισμό της παιδικής θνησιμότητας, όταν μας επιβάλλει έναν υπερβολικό περιορισμό των γεννήσεων, με αποτέλεσμα να μη μεγαλώνουμε στο σύνολο περισσότερα παιδιά από όσα κατά την εποχή πριν από την επικράτηση της υγιεινής, ενώ έχουμε δυσχεράνει τη σεξουαλική μας ζωή μέσα στο γάμο και έχουμε πιθανόν δουλέψει αντίθετα σε σχέση με την ευεργετική τάση της φυσικής επιλογής; Και, τέλος, τι να την κάνουμε τη μακροζωία, όταν ταλαιπωρούμαστε, όταν δεν έχουμε φίλους, όταν ο πόνος μάς φέρνει στο σημείο να καλοδεχόμαστε τον θάνατο σαν λύτρωση;

Φαίνεται βέβαιο ότι δεν νιώθουμε καλά μέσα στον σημερινό πολιτισμό μας, αλλά είναι πολύ δύσκολο να κρίνουμε αν και σε ποιον βαθμό οι άνθρωποι προηγούμενων εποχών αισθάνονταν ευτυχέστεροι και κατά πόσο συνέβαλλαν σ’ αυτό οι πολιτισμικές συνθήκες. Θα έχουμε πάντα την τάση να αντιλαμβανόμαστε την αθλιότητα αντικειμενικά, δηλαδή να μεταφερόμαστε με την ευαισθησία και τις απαιτήσεις μας σ’ εκείνες τις συνθήκες και, κατόπιν, να αναζητούμε τις αφορμές που θα βρίσκαμε σ’ αυτές για συναισθήματα ευτυχίας ή δυστυχίας. Τούτος ο τρόπος παρατήρησης, που φαίνεται αντικειμενικός, διότι παραβλέπει τις παραλλαγές της υποκειμενικής ευαισθησίας, είναι φυσικά, και ο πλέον υποκειμενικός που μπορεί να υπάρξει, εφόσον κάποιος τοποθετεί στη θέση όλων των άλλων άγνωστων ψυχικών ιδιοσυγκρασιών τη δική του. Όμως, η ευτυχία είναι κάτι τελείως υποκειμενικό. Τρομάζουμε ακόμη απέναντι σε ορισμένες καταστάσεις, όπως αυτή του αρχαίου σκλάβου της γαλέρας, του αγρότη κατά τον Τριακονταετή πόλεμο, του θύματος της Ιεράς Εξέτασης, του Εβραίου που περίμενε το πογκρόμ. Αλλά μας είναι αδύνατον να προσεγγίσουμε εσωτερικά αυτούς τους ανθρώπους, να μαντέψουμε τις μεταβολές που η αρχική απάθεια, η σταδιακή άμβλυνση, η αναστολή των προσδοκιών, οι τραχύτεροι ή λεπτότεροι τρόποι νάρκωσης της ευαισθησίας τους για συναισθήματα ευχαρίστησης ή δυσαρέσκειας έχουν επιφέρει. Σε περίπτωση ακραίας πιθανότητας πόνου ενεργοποιούνται και κάποιοι προστατευτικοί ψυχικοί μηχανισμοί. Μου φαίνεται άσκοπο να συνεχίσουμε παραπέρα τούτη την πλευρά του ζητήματος.

S. Freud, Η δυσφορία μέσα στον πολιτισμό

Τα τέσσερα χαρακτηριστικά του πραγματικού ηγέτη

Η ηγεσία είναι η αρχαιότερη των τεχνών και η νεότερη των επιστημών και, βεβαίως, αποτελεί ένα από τα πιο συζητημένα και αμφιλεγόμενα θέματα των τεχνικών της διοίκησης των επιχειρήσεων.

Οι περισσότερες περί την ηγεσία θεωρίες είναι αυτές των χαρακτηριστικών. Είναι θεωρίες που προσπάθησαν να ερμηνεύσουν την αποτελεσματική ηγεσία μέσω προσωπικών χαρακτηριστικών –λόγου χάρη μόρφωση, θέληση, αποφασιστικότητα, εντιμότητα, κλπ– σε μία σειρά ατέλειωτων επιθέτων. Υπέθεταν δηλαδή ότι, όποιος έχει κάποια από αυτά, θα είναι αποτελεσματικότερος.

Κάποια θεωρήθηκαν κληρονομικά και κάποια επίκτητα. Σύμφωνα με την θεωρία αυτή, η περίφημη ερώτηση «γεννιέσαι ή γίνεσαι;» απαντήθηκε: Γεννιέσαι και κάτι μπορεί να γίνει και στον δρόμο.
Πρόσφατη μελέτη συγκέντρωσε τα κοινά χαρακτηριστικά όλων των προηγούμενων μελετών στα εξής τέσσερα:

1) Εξυπνάδα –αλλά όχι πολύ πάνω από τον μέσον όρο(!),

2) Αυτοπεποίθηση –εμπιστοσύνη στις δυνάμεις,

3) Πρωτοβουλία –γρήγορη αντίληψη της ανάγκης για δράση,

4) «Ελικόπτερο» –να σηκώνεσαι από το έδαφος και να βλέπεις τα πράγματα σφαιρικά από ψηλά και όχι το δέντρο να σού κρύβει το δάσος, δηλαδή να μην ασχολείσαι με λεπτομέρειες.

Πίσω από την θεωρία των χαρακτηριστικών κρύβεται μία ελιτίστικη ιδεολογία κάποιων «προνομιούχων» οι οποίοι για κάποιο λόγο «δικαιούνται» να ασκούν εξουσία.

Ολόκληρα εκπαιδευτικά συστήματα στηρίχθηκαν στην θεωρία των χαρακτηριστικών –εσώκλειστοι μαθητές του Μεσοπολέμου στην Οξφόρδη, το Ήττον κλπ– πιστεύοντας ότι παράγουν την μελλοντική ηγεσία.

Κανείς σήμερα δεν πιστεύει ότι το ζήτημα είναι τόσο απλοϊκό.

Η ύπαρξη κάποιων από τα χαρακτηριστικά αυτά είναι ίσως «αναγκαία» αλλά όχι «ικανή» συνθήκη αποτελεσματικής ηγεσίας.

Τα 7 Θεμέλια Της Ενσυνειδητότητας και Μια Εξάσκηση Στη Θλίψη

Τα τελευταία χρόνια, γίνεται λόγος για την ενσυνειδητότητα (mindfulness) ως μια προσέγγιση αντιμετώπισης των ψυχολογικών μας δυσκολιών. Πολλές σύγχρονες ψυχοθεραπείες έχουν την ενσυνειδητότητα ως μια από τις βασικές αρχές τους. Ένας ορισμός της είναι:
«Η προσοχή στην παρούσα στιγμή, με μόνο στόχο αυτή την προσοχή και χωρίς την άσκηση κριτικής».

Παρακάτω αναφέρονται, τα 7 βασικά θεμέλια της πρακτικής της ενσυνειδητότητας όπως περιγράφονται από τον Jon Kabat- Zinn, έναν από τους βασικούς δασκάλους της ενσυνειδητότητας στην Δύση και καθηγητή του πανεπιστημίου Μασαχουσέτης.

Ως παράδειγμα αναφερόμαστε στο συναίσθημα της θλίψης. Η ενσυνειδητότητα μπορεί βέβαια να εξασκηθεί σε οποιαδήποτε ανθρώπινη εμπειρία, ξεκινώντας από την αναπνοή μας, το φαγητό, το περπάτημα, τις σκέψεις μας, τα συναισθήματα μας, τις αισθήσεις του σώματος μας και οτιδήποτε άλλο βιώνουμε.

Δεν επικρίνω
Γίνομαι παρατηρητής της εμπειρίας μου. Έχω επίγνωση της τάσης μου να κατηγοριοποιώ, να επικρίνω, να σχολιάζω και να αξιολογώ την εμπειρία μου, να την ονομάζω «αρνητική» ή θετική». Συνειδητά σταματώ να εμπλέκομαι στην παγίδα της επίκρισης και παρακολουθώ αυτό που μου συμβαίνει καθώς ξεδιπλώνεται, χωρίς προσδοκίες ή επικρίσεις.
« Νιώθω στεναχώρια…είναι ένα βάρος στο στήθος μου κι ένα κάψιμο στα μάτια μου. Το σώμα μου δύσκολο να σηκωθεί. Δε θα με κρίνω που αισθάνομαι έτσι και δεν θα προσπαθήσω να νικήσω το συναίσθημα, να το πετάξω ως άχρηστο κι ενοχλητικό.»

Υπομένω
Προσφέρω στην εμπειρία μου χρόνο και χώρο για να ξεδιπλωθεί…δεν την απαγορεύω, δεν της ζητώ να βιαστεί.
« Αυτή η στεναχώρια είναι δυσβάσταχτη. Πάντα ήμουν ανυπόμονη να διώξω τα δυσάρεστα συναισθήματα γρήγορα…να τα ξεχάσω μέσα από ασχολίες, να πιεστώ για να τα καταφέρω και να επανέλθω σύντομα…τώρα θα κάνω κάτι διαφορετικό. Θα εξασκήσω την υπομονή. Η στεναχώρια μου είναι ένας ενοχλητικός επισκέπτης…αντί να θυμώσω μαζί του, θα δοκιμάσω να τον αφήσω για να δω πως θα συμπεριφερθεί…θα είμαι υπομονετική μαζί του»

Εξασκώ το μυαλό του αρχάριου
Σα να συναντώ την εμπειρία μου για πρώτη φορά, την αφήνω να μου δείξει τον εαυτό της. Την κοιτώ με περιέργεια σα να μου μη μου έχει ξανασυμβεί. Προσπαθώ να γνωριστώ μαζί της.
«Ποια είσαι; Μοιάζεις τόσο απόλυτη. Το ξέρω πως σε ονομάζουμε «θλίψη» αλλά τι πραγματικά είσαι; Θέλεις να μου φέρεις κάποιο μήνυμα;»

Εμπιστεύομαι
Έρχομαι κοντά με την εμπειρία μου, αποκτώ οικειότητα, κατανόηση και εμπιστοσύνη. Εμπιστεύομαι τη σοφία-όχι πάντα προφανή-της εμπειρίας μου.
«Όπως εμπιστεύομαι πως το σώμα μου είναι τέλεια φτιαγμένο για να με κρατά στη ζωή, όπως εμπιστεύομαι τη ροή της αναπνοής μου και ξέρω ότι θα συνεχίζει χωρίς να χρειάζεται να κάνω κάτι γι’ αυτή, έτσι εμπιστεύομαι και τη ροή των συναισθημάτων μου και την ενδότερη σοφία του εαυτού μου».

Εγκαταλείπω την πάλη
Κάνω κάτι ασυνήθιστο: Αφήνω την εμπειρία μου να υπάρχει χωρίς να χρειάζεται να κάνω κάτι γι’ αυτή, να την παλέψω, να την νικήσω, να την εξαφανίσω. Σταματώ την πάλη παρόλο που ίσως ακούγεται ενάντια στην κοινή λογική.
«Πάντα προσπαθώ να δραπετεύσω από τα δύσκολα συναισθήματα μου. Κυνηγώ μια καλύτερη στιγμή στο μέλλον ή αποφεύγω το παρελθόν. Σταματώ να παλεύω-αυτή η στιγμή είναι αρκετή ακόμα κι αν είναι δύσκολη. Η πάλη με κάνει να πονώ περισσότερο-απελευθερώνομαι επιτρέποντας στον εαυτό μου να υπάρχει μαζί με αυτό το δυσάρεστο συναίσθημα.»

Αποδέχομαι
Αποδέχομαι και είμαι πρόθυμη να δω τα πράγματα όπως είναι. Είμαι πρόθυμη να τους δώσω το χώρο τους αντί να τα αρνούμαι ή να τα φοβάμαι.
«Αποδέχομαι δε σημαίνει παραιτούμαι. Σημαίνει δίνω στη στεναχώρια μου το χώρο της. Την εντοπίζω πάνω στο σώμα μου και αναπνέω μέσα από αυτή δίνοντας της λίγο χώρο. Την κρατώ απαλά, επιτρέποντας της να περάσει από μέσα μου χωρίς να αντιστέκομαι αλλά και χωρίς να παρασύρομαι από εκείνη».

Αφήνομαι, απαγκιστρώνομαι
Η ανάγκη μου για έλεγχο με αγκιστρώνει σε πράγματα που ουσιαστικά δεν ελέγχονται-σε σκέψεις και συναισθήματα που είναι ευχάριστα ή δυσάρεστα. Προσπαθώ να εξαλείψω το δυσάρεστο και να παρατείνω το ευχάριστο. Αντιστέκομαι, εχθρεύομαι αυτό που μου συμβαίνει όταν είναι δυσάρεστο και προσκολλώμαι στο ευχάριστο.
«Αυτή τη στιγμή δεν απορρίπτω τίποτα, δεν απορρίπτω τη λύπη μου. Απαγκιστρώνομαι από την επιθυμία να την εξαλείψω, από την επιθυμία να ήταν τα πράγματα διαφορετικά. Αφήνω τις προσδοκίες μου να χαθούν μέσα στη ροή της εμπειρίας μου.»

Αγαπώντας Χωρίς Να Χάνεις Τον Εαυτό Σου

Συμβαίνει μερικές φορές μια ερωτική σχέση να μας καταναλώνει και να μας στραγγίζει από τα εσωτερικά μας αποθέματα τόσο πολύ ώστε να χάνουμε την αίσθηση του ποιοι είμαστε, ποιες είναι οι ανάγκες μας, ποιες οι πραγματικές μας επιθυμίες.

Ίσως αυτό το εσωτερικό στράγγισμα να είναι αποτέλεσμα πολλαπλών υποχωρήσεων καθώς και της δυσκολίας μας ν ’απαγκιστρωθούμε από αυτή τη σχέση, παρόλο που ξέρουμε ότι μας βουλιάζει αντί να μας βοηθά να νιώσουμε πλήρεις σαν άνθρωποι.

Γιατί λοιπόν ενώ ξέρουμε πώς διακυβεύεται η προσωπική μας ταυτότητα και αξία, συνεχίζουμε να επιμένουμε;

Συχνά, αυτή η φαινομενικά ανεξήγητη επιμονή έχει να κάνει με τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την αγάπη, τον τρόπο που μάθαμε να σχετιζόμαστε με τους άλλους καθώς και τις πεποιθήσεις που σχηματίσαμε μέσα μας για το τι σημαίνει έρωτας, σχέση, γάμος.

Εάν μεγαλώσαμε σε μια οικογένεια όπου οι εκδηλώσεις στοργής και αγάπης ήταν σπάνιες, όπου δηλαδή υπήρχε κάποια συναισθηματική αποστέρηση, είναι πιθανό να αισθανόμαστε ανασφαλείς όσον αφορά την αγάπη και την στοργή των άλλων. Από άποψη συμπεριφοράς, εάν κάποιος έχει μεγαλώσει σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον, μπορεί να παρουσιάζεται ως μη εκφραστικός ή μη συναισθηματικός στις σχέσεις του. Η θα μπορούσε, αναπληρώνοντας για την συναισθηματική αποστέρηση που βίωσε να γίνει πολύ στοργικός, ν’ αναζητά έντονα την επιβεβαίωση ή να αισθάνεται δυσφορία όταν η αγάπη των άλλων δεν είναι έκδηλη.

Επίσης, ο τρόπος που σχετιζόμαστε μ’ έναν σύντροφο, μιμείται συχνά το πώς οι γονείς μας σχετίζονταν μεταξύ τους και το τι μάθαμε από αυτούς ότι είναι γάμος/σχέση/οικογένεια καθώς και τον που ρόλο που είχαμε εμείς μέσα στην οικογένεια μας.

Ήμασταν εκείνοι που χρειάστηκε για οποιονδήποτε λόγο ν’ αναλάβουμε ρόλο γονέα;
Νιώσαμε ότι οι γονείς μας, μας έδιναν λιγότερη θετική προσοχή απ’ ότι στ’ αδέρφια μας;
Μάθαμε ότι πρέπει να θυσιάζουμε τις ανάγκες μας για το καλό της οικογένειας;

Μη βοηθητικές πεποιθήσεις για την αγάπη και τις σχέσεις
Ο τρόπος που μάθαμε την αγάπη, η κουλτούρα μας, καθώς και οι υπόλοιπες εμπειρίες της ζωής, μας οδήγησε στο να χτίσουμε τις πιο βαθιές μας πεποιθήσεις γι’ αυτή. Ίσως να πιστεύουμε πως
• Είναι αδύνατον να εμπιστευτείς κάποιον απόλυτα
• Όποιος αγαπά, θα πρέπει να θυσιάζεται
• Η πραγματική αγάπη είναι δύσκολη: όποιος αγαπάει πληγώνει
• Είναι προτιμότερο να είσαι σε μια κακή σχέση( η αγάπη είναι δύσκολη άλλωστε) παρά να είσαι μόνος
• Μέχρι μια ηλικία πρέπει να έχεις αποκατασταθεί, αλλιώς απέτυχες
• Δεν είμαι όμορφος/η, δεν έχω ωραίο σώμα , άρα είναι δύσκολο να μ’ ερωτευτούν
• Όταν μου λένε ότι με αγαπούν, δεν το εννοούν

Εάν διατηρούμε μη βοηθητικές πεποιθήσεις όπως ότι είναι προτιμότερο να είσαι σε μια κακή σχέση παρά να είσαι μόνος, ή ότι δεν θα μπορέσουμε να βρούμε κάποιον άλλο άνθρωπο να μας αγαπά ή ότι αγάπη σημαίνει δόσιμο και θυσίες και υπομονή χωρίς τέλος , είναι πιθανό να παραμένουμε σε μία σχέση που μας εξαντλεί και μας κάνει να χάνουμε την αίσθηση του ποιοι είμαστε.

Μένουμε στη σχέση επειδή δεν μάθαμε πώς να ακούμε τις δικές μας ανάγκες και ν’ αγαπάμε τον εαυτό μας, να του προσφέρουμε και να τον φροντίζουμε. Εάν νιώθουμε αγάπη για τον εαυτό μας και κάποιος άλλος μας αγαπήσει, βιώνουμε την εμπειρία αυτή σαν κάτι το απόλυτο φυσικό. Εάν δεν μάθαμε να προσφέρουμε και ν’ αγαπάμε τον εαυτό μας, είμαστε δύσπιστοι απέναντι στην αγάπη που μας δίνεται και αναρωτιόμαστε κατά πόσο είναι αληθινό αυτό που συμβαίνει.

Την επόμενη φορά που αρχίζεις να αισθάνεσαι πώς «χάνεσαι» σε μία σχέση, αναρωτήσου:
Τι χρειάζομαι να νιώσω μέσα σε αυτή τη σχέση; Ποιες είναι οι ανάγκες μου;
Τι χρειάζεται ο άλλος;
Έχουμε ένα κοινό νόημα που μας ενώνει;
Αισθάνομαι πως αγαπιέμαι; Αγαπώ; Πως εκφράζουμε την αγάπη;
Επιτρέπω στον σύντροφο μου να μου δίνει; Αισθάνομαι άξιος/άξια να λάβω;
Μου προσφέρεται αυτό που έχω ανάγκη;

Εάν η σχέση δε λειτουργεί, ποιες μη βοηθητικές πεποιθήσεις μπορεί να με κρατούν σε αυτή;
Τι θα πρέπει ν’ αλλάξει για να βρώ την εσωτερική μου ισορροπία; Είναι εφικτό να γίνει μέσα στη σχέση;

Παραιτήσου από το παίξιμο ρόλων

Το να κάνεις οτιδήποτε που απαιτείται από σένα σε κάθε κατάσταση χωρίς να γίνεται ρόλος με τον οποίο ταυτίζεσαι είναι ένα ουσιαστικό μάθημα στην τέχνη της ζωής που ο καθένας μας είναι εδώ για να μάθει.

 Γίνεσαι εξαιρετικά ισχυρός σε ότι κάνεις αν η πράξη εκτελείται για την ίδια την πράξη αντί να χρησιμοποιείται ως μέσο για να προστατέψεις, να εξυψώσεις την ταυτότητα του ρόλου σου ή να συμμορφωθείς μ' αυτήν.

Κάθε ρόλος είναι μια πλασματική αίσθηση εαυτού και μέσα απ' αυτόν όλα προσωποποιούνται κι έτσι διαφθείρονται και διαστρεβλώνονται από το νοογενές "μικρό εγώ" και όποιο ρόλο τυχαίνει να παίζει.

Σ' έναν κόσμο προσωπικοτήτων που παίζουν ρόλους, οι ελάχιστοι άνθρωποι που δεν προβάλλουν μια νοογενή εικόνα, αλλά λειτουργούν από το βαθύτερο πυρήνα της Ύπαρξής τους, εκείνοι που δεν επιχειρούν να φανούν σαν κάτι περισσότερο από αυτό που είναι, αλλά είναι απλώς ο εαυτός τους, ξεχωρίζουν ως αξιοσημείωτοι και είναι οι μόνοι που φέρνουν αληθινά κάποια αλλαγή στον κόσμο.

ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΚΟΜΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΤΗΤΑΣ.

Ό, τι κάνουν αποκτά δύναμη επειδή είναι ευθυγραμμισμένο με το σκοπό του όλου.....Η παρουσία τους και μόνο, -απλή, φυσική, ανεπιτήδευτη- έχει μεταμορφωτική επίδραση σ΄ όποιον έρχεται σε επαφή μαζί τους.

Όταν δεν παίζεις ρόλους, σημαίνει ότι δεν υπάρχει εαυτός (εγώ) σ΄αυτό που κάνεις. Δεν υπάρχει δευτερεύων σκοπός: προστασία ή ισχυροποίηση του εαυτού σου.

Ως αποτέλεσμα, οι πράξεις σου έχουν πολύ μεγαλύτερη δύναμη. Είσαι ολοκληρωτικά εστιασμένος στην κατάσταση. Γίνεσαι ένα μ΄αυτήν. Δεν προσπαθείς να είσαι συγκεκριμένα κάποιος. Είσαι ισχυρότατος, αποτελεσματικότατος όταν είσαι ολότελα ο εαυτός σου. Αλλά μην προσπαθείς να είσαι ο εαυτός σου.

Αυτό είναι ένας άλλος ρόλος. Ονομάζεται "φυσικός, αυθόρμητος εαυτός μου". Μόλις αρχίζεις να προσπαθείς να είσαι τούτο ή εκείνο, παίζεις ένα ρόλο. "Να είσαι ο εαυτός σου" είναι μια καλή συμβουλή, αλλά μπορεί επίσης και να είναι παραπλανητική. Θα μπει ο νους στη μέση και θα πει: "Για να δούμε, πώς μπορώ να είμαι ο εαυτός μου;" Έπειτα ο νους θα αναπτύξει θα αναπτύξει κάποιο είδος στρατηγικής: "Πώς να είμαι ο εαυτός μου". Άλλος ένας ρόλος.

Το "Πώς μπορώ να είμαι ο εαυτός μου;" είναι στην πραγματικότητα μια λανθασμένη ερώτηση. Υποδηλώνει ότι πρέπει να κάνεις κάτι για να είσαι ο εαυτός σου. Όμως το "πώς" δεν έχει θέση εδώ, επειδή είσαι ήδη ο εαυτός σου. Πάψε απλώς να προσθέτεις αποσκευές στο ποιός είσαι ήδη. "Μα δεν ξέρω ποιός είμαι. Δεν ξέρω τι σημαίνει να είμαι ο εαυτός μου". Αν μπορείς να νιώθεις απόλυτα άνετα με το να μην ξέρεις ποιός είσαι, τότε αυτό που απομένει είναι αυτός που είσαι -η Ύπαρξη πίσω από το ανθρώπινο, ένα πεδίο καθαρής δυνατότητας μάλλον, παρά κάτι που είναι ήδη προσδιορισμένο.

Παραιτήσου από το να αυτοπροσδιορίζεσαι -ή να προσδιορίζεις τον εαυτό σου στους άλλους. Δε θα πεθάνεις.

Θα ζωντανέψεις. Και μη νοιάζεσαι για το πώς σε προσδιορίζουν οι άλλοι. Όταν σε προσδιορίζουν, περιορίζουν τον εαυτό τους, επομένως είναι δικό τους πρόβλημα. Όποτε συναλλάσσεσαι με ανθρώπους, μην είσαι εκεί ως λειτουργία ή ρόλος, αλλά ως πεδίο συνειδητής Παρουσίας.

Γιατί παίζει ρόλους το Εγώ; Εξαιτίας μιας ανεξέταστης παραδοχής, ενός θεμελιώδους λάθους, μιας ασυνείδητης σκέψης. Αυτή η σκέψη είναι: Δεν είμαι αρκετός.

Ακολουθούν άλλες ασυνείδητες σκέψεις:
-Χρειάζεται να παίζω ένα ρόλο προκειμένου να εξασφαλίσω ό,τι χρειάζεται για να είμαι πλήρως ο εαυτός μου.
-Χρειάζεται να αποκτήσω περισσότερα έτσι ώστε να μπορώ να είμαι κάτι περισσότερο.

Όμως δεν μπορείς να είσαι περισσότερος απ' ότι είσαι, επειδή κάτω από τη σωματική και ψυχολογική μορφή σου είσαι ένα με την ίδια τη Ζωή, ένα με την Ύπαρξη.

Να μάθετε να χαμογελάτε στον εαυτό σας όταν εκδηλώνεται η επίθεση

...Όσο πιο άγρια είναι η επίθεση του ανταγωνιστή, όσο πιο βαριά η βρισιά του, τόσο μεγαλύτερη είναι η ευκαιρία για να προχωρήσουμε πιο πέρα. "Να μάθετε να χαμογελάτε στον εαυτό σας όταν εκδηλώνεται η επίθεση, η προσβολή με όλη της τη μανία....Πρέπει να παλεύουμε εξωτερικά ενάντια στον Ανταγωνιστή, ενώ εσωτερικά να τον συγχωρούμε. Η συγχώρεση μπορεί να συντελεστεί μόνο μέσα σου. 'Εξω από τον εαυτό σου να...παίζεις τον άψογο ρόλο της πιο μανιασμένης μάχης...αλλά χωρίς να το πιστεύεις!".....

"Αγάπα τον εχθρό σου είναι μια ανώτερη ιδέα που μπορεί να κατανοηθεί και να εφαρμοστεί μόνο από έναν ολοκληρωμένο άνθρωπο. Μόνο όποιος θα έχει ξεριζώσει από τον εαυτό του την αντιπαλότητα και τη διχόνοια δεν θα χρειάζεται τον Ανταγωνιστή. Εάν κάποιος έχει μια δυαδική λογική, εάν ακόμα βλέπει και σκέφτεται μέσα από τα αντίθετα, τότε η θεραπεία θα παρουσιαστεί με τη θηριώδη μάσκα του Ανταγωνιστή..."

..."Ένας ηγέτης γνωρίζει ότι, όσο φοβερός κι αν φαίνεται ο ανταγωνιστής, η πάλη είναι πάντα ισότιμη κι οι δυσκολίες είναι μόνο επιφανειακές. Πίσω από τη μάσκα του ανταγωνιστή, πίσω από τη φαινομενική του βαναυσότητα, κρύβεται η είσοδος στα ανώτερα επίπεδα υπευθυνότητας"....

...Συνεχώς συναντάμε εμπόδια και εσωτερικές φωνές που μας αποτρέπουν να προχωρήσουμε, φυσικούς ή ψυχικούς ανταγωνισμούς που δοκιμάζουν τη δύναμη της θέλησής μας, την καθαρότητα της πρόθεσής μας, την προετοιμασία μας, την αποφασιστικότητά μας.
"Το ακατόρθωτο ανοίγει πάντα τις πόρτες στο επόμενο κατόρθωμα"

...Αντλούσα τη διδασκαλία μιας πολεμικής τέχνης, ικανής να μεταμορφώσει δε προωθητική δύναμη οποιαδήποτε επίθεση και οτιδήποτε φαίνεται να μας αντιτίθεται στη ζωή. Εχθροί και εμπόδια εμφανίζονταν, τώρα, κάτω από ένα διαφορετικό πρίσμα.

"Άνθρωπος ή συμβάν, ο Ανταγωνιστής έχει την άχαρη αποστολή να αποκαλύψει κάθε κενό, κάθε έλλειψη προετοιμασίας σου, τις ανεπάρκειες, τα λάθη, τα όρια που έχεις θέσει εσύ ο ίδιος."

..."Προσωρινά, μάθε να θεωρείς τον Ανταγωνιστή ως τον καλύτερο σύμμαχό σου...και να εύχεσαι να είναι ολοένα και πιο απάνθρωπος και σκληρός. Όσο πιο υψηλός είναι ο βαθμός υπευθυνότητάς μας, τόσο πιο ανελέητη θα είναι η επίθεση του Ανταγωνιστή. Αυτή η οπτική, με τον καιρό, θα αναποδογυρίσει τη ζωή σου και θα δημιουργήσει τον κόσμο που πάντα ήθελες"

"Αυτό που φαινομενικά σου αντιτίθεται και εναντιώνεται είναι μονάχα ένας αισθητήρας, ένα φωτεινό βέλος που δείχνει την πραγματική αιτία της κάθε συμφοράς σου και όλων των προβλημάτων σου. Ο Ανταγωνιστής είσαι εσύ! Εάν μπορούσες να πλησιάσεις αυτή την επίγνωση, το "παιχνίδι" θα αποκαλύπτονταν και θα εξαφανίζονταν. Ο Ανταγωνιστής θα έχανε την αξιοπιστία του, τη φαινομενική κακία του, τη δύναμή του.
Ο ανταγωνιστής στην πραγματικότητα είναι ένα σημάδι που δείχνει όλα αυτά που θα έπρεπε να αλλάξεις στον εαυτό σου, όλα αυτά που δεν μπορείς να δεις, να αγγίξεις, να νιώσεις μέσα σου..."

Όμως "ο άνθρωπος έτσι όπως είναι δεν μπορεί να ξεφύγει από το νόμο που κυριαρχεί στον κόσμο των αντιθέτων, όπου όλα συμβαίνουν και δημιουργούνται μέσα από τη σύγκρουση, το παιχνίδι των αντιθέσεων"

"Ο άνθρωπος λησμονεί ότι είναι ο δημιουργός της πραγματικότητάς του και αυτό είναι που καθιστά αναγκαία, συμβιωτική, τη δράση του Ανταγωνιστή στη ζωή του......"

"Αναποδογύρισε την οπτική σου! Επίβαλε στον εαυτό σου την ελευθερία!".....

"Μεταφέρσου στον άνθρωπο που ονειρεύεται, που δημιουργεί, που αγαπάει!..."

Η ασφάλεια, που η σκέψη έχει δημιουργήσει, δεν είναι καθόλου ασφάλεια. Αυτό είναι μια απόλυτη αλήθεια

Μπορεί να υπάρξει απόλυτη ελευθερία από τον ψυχολογικό φόβο;

Αν πρόκειται κανείς να απελευθερωθεί από το φόβο», «πρέπει να απελευθερωθεί από το χρόνο. Αν δεν υπήρχε χρόνος, κανείς δε θα είχε φόβο. Αναρωτιέμαι αν το βλέπετε αυτό. Αν δεν υπήρχε αύριο, αν υπήρχε μόνο το τώρα, ο φόβος, σαν κίνηση της σκέψης, θα έπαιρνε τέλος.

Ο φόβος γεννιέται από την επιθυμία της ασφάλειας. Αν υπάρχει απόλυτη ψυχολογική ασφάλεια, δεν υπάρχει φόβος, δεν μπορεί όμως ποτέ να υπάρξει ψυχολογική ασφάλεια «αν κανείς πάντοτε κάτι θέλει, επιθυμεί, αναζητά, προσπαθεί να γίνει.

… Η σκέψη προσπαθεί πάντοτε να βρει ένα μέρος όπου θα μπορεί να εγκατασταθεί, να εγκατασταθεί με την έννοια του να κρατηθεί. Αυτό που δημιουργεί η σκέψη -που είναι κατακερματισμένη- είναι πλήρης ανασφάλεια. Επομένως υπάρχει πλήρης ασφάλεια, όταν κανείς δεν είναι τίποτα – που σημαίνει να μην είναι κάτι που η σκέψη έχει δημιουργήσει. Το να είναι κανείς απολύτως τίποτα σημαίνει μια πλήρη αντίφαση με όλα όσα έχετε μάθει… Ξέρετε τι σημαίνει να είστε τίποτα; Καμιά φιλοδοξία -πράγμα που δε σημαίνει πως θα φυτοζωείτε- καμιά επιθετικότητα, καμιά αντίσταση, κανένας φραγμός που χτίζεται από το πλήγωμα… Η ασφάλεια, που η σκέψη έχει δημιουργήσει, δεν είναι καθόλου ασφάλεια. Αυτό είναι μια απόλυτη αλήθεια.

Μπορείς να αντλήσεις από τους σοφούς ό, τι ανώτερο θα επιθυμούσες

Εκείνο πάντως που μπορούμε σίγουρα να πούμε είναι ότι μόνο όσοι θέλουν να έχουν τον Ζήνωνα και τον Πυθαγόρα και τον Δημόκριτο και όλους τους άλλους σοφούς δασκάλους των ελευθέριων σπουδών, αλλά και τον Αριστοτέλη και τον Θεόφραστο, στενότατους φίλους τους καθημερινά, μόνο αυτοί είναι αφοσιωμένοι στα πραγματικά καθήκοντα της ζωής. Κανένας από τους παραπάνω σοφούς δεν θα απουσιάσει, κανένας τους δεν θα κάνει το λάθος να αφήσει τον επισκέπτη του να φύγει λιγότερο ευτυχισμένος και λιγότερο στραμμένος προς τον εσώτερο εαυτό του απ` όσο ήταν όταν ήρθε, κανένας τους δεν θα επιτρέψει σ` αυτόν να φύγει από το σπίτι του με άδεια χέρια. Όλοι επιτύχουν να επικοινωνήσουν μαζί τους, είτε νύχτα είναι είτε μέρα.

Κανένας από τους σοφούς αυτούς δεν πρόκειται να σε αναγκάσει να πεθάνεις, όλοι όμως θα σε διδάξουν πώς να πεθαίνεις. Κανένας τους δεν θα σπαταλήσει τα χρόνια της ζωής σου, ο καθένας τους όμως θα πλουτίσει τα χρόνια σου με τα δικά του χρόνια. Κανενός η συζήτηση δεν θα σου προκαλέσει κίνδυνο, κανενός η φιλία δεν θα είναι θανάσιμη για σένα, κανενός το πλησίασμα δεν θα σου αφαιρέσει χρήματα. Θα πάρεις από αυτούς ό, τι προτιμάς εσύ ’και δεν θα είναι δικό τους το λάθος αν δεν αντλήσεις από εκείνους ό, τι ανώτερο θα επιθυμούσες. Ποια ευτυχία και πόσο όμορφα γεράματα θα περιμένουν όποιον προσκολλήθηκε στη δική τους πελατεία! Θα έχει φίλους, από τους οποίους θα μπορεί να παίρνει τη γνώμη τους για θέματα μεγάλα και μικρά` φίλους που θα μπορεί να συμβουλεύεται καθημερινά για τον εαυτό του’ φίλους από τους οποίους θα μπορεί να ακούει την αλήθεια δίχως να προσβάλλεται, τον έπαινο χωρίς πρόθεση κολακείας – φίλους που θα του δώσουν τη δυνατότητα να διαμορφώσει τον εαυτό του κατ` εικόνα και ομοίωσή τους.

Συνηθίζουμε να λέμε ότι δεν ευθυνόμαστε για τους γονείς που μας έτυχαν, ότι αυτοί δόθηκαν στους ανθρώπους τυχαία` θα μπορούσαμε όμως να γίνουμε παιδιά εκείνων που θα επιλέξουμε. Υπάρχουν οικογένειες υπέροχων πνευμάτων` διάλεξε εσύ εκείνη που θα ήθελες να σε υιοθετήσει. Δεν θα κληρονομήσεις μόνο το όνομά της, αλλά και την περιουσία της, που δεν θα απαιτηθεί να την περιφρουρήσεις με τρόπο βρόμικο και επαίσχυντο: όσο πιο πολλά είναι τα πρόσωπα με τα οποία θα τη μοιράζεσαι, τόσο πιο μεγάλη θα γίνει. Αυτοί θα σου ανοίξουν το δρόμο της αθανασίας` αυτοί θα σε σηκώσουν σε ένα ύψος, από το οποίο κανείς ποτέ δεν έχει πέσει. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να επιμηκύνεις τη θνητή σου ιδιότητα και να τη μετατρέψεις σε αθανασία. Τιμές, μνημεία, καθετί που η φιλοδοξία διέταξε με ψηφίσματα ή κατασκεύασε με έργα σύντομα καταρρέουν σε ερείπια` δεν υπάρχει τίποτα που η μακρά ροή του χρόνου να μην το σωριάζει στο έδαφος και να μην το εξαφανίζει. Τα έργα όμως που η φιλοσοφία έχει καθαγιάσει είναι αδύνατον να υποστούν ζημιά` κανένας χρόνος δεν θα τα καταστρέψει, κανένας δεν θα μειώσει τη σημασία τους` η γενιά που έρχεται και όλες όσες θα ακολουθήσουν θα κορυφώσουν το σεβασμό μας γι’ αυτά, μια και ο φθόνος προσβάλλει μόνο τα κοντινά, ενώ νιώθουμε πιο ελεύθεροι να θαυμάζουμε όσα βρίσκονται σε απόσταση. Είναι ευνόητο λοιπόν ότι η ζωή του φιλοσόφου έχει μπροστά της ευρύτατο χρονικό πεδίο, χωρίς να περιορίζεται από τα στενά περιθώρια που δεσμεύουν όλους τους άλλους ανθρώπους. Μόνο αυτός είναι ελεύθερος από τους περιορισμούς της ανθρώπινης φύσης` όλοι οι αιώνες τον υπηρετούν σαν να ήταν θεός.

Περί της συντομίας της ζωής ΣΕΝΕΚΑΣ

Η ζωή λοιπόν, σε αναμέτρηση με τον θάνατο. Τον Απρίλη οι πιθανότητες δείχνουν υπέρ της. Κι ας μην είναι έτσι.

Οι πιο όμορφες και εμβληματικές ίσως περιγραφές της ελληνικής γραμματείας για τον Απρίλη ανήκουν στον Διονύσιο Σολωμό. Η ίδια η Άνοιξη -νομίζω- του ανήκει. Τη λατρεύει και την υμνεί με αφοσίωση σχεδόν παγανιστική. Είναι η μόνη που της ταιριάζει εξάλλου. Το ενδιαφέρον είναι ότι η ομορφιά αυτών των στίχων του συνυπάρχει με τον ζόφο και την ασχήμια του θανάτου των υπολοίπων. Το όργιο της αναγέννησης της φύσης αναπτύσσεται ανάμεσα σε τάφους και ερείπια· επιστρέφοντας ο Άδωνις περιεργάζεται τα πτώματα.

Η κορύφωση της αντίφασης στους «Ελεύθερους Πολιορκημένους». Ο ποιητής βιώνει την οργιαστική ομορφιά της φύσης, τον χορό του Έρωτα με τον ξανθό Απρίλη, ακούγοντας από τη Ζάκυνθο τις μάχες στο Μεσολόγγι. Τη λατρεύει, τον μεθάει, αλλά φοβάται ότι θα κάνει τους πολεμιστές του Μεσολογγίου ευάλωτους και μαλθακούς· την επιλογή του θανάτου δυσκολότερη:

Μάγεμα η φύσις κι όνειρο στην ομορφιά και χάρη, Η μαύρη πέτρα ολόχρυση και το ξερό χορτάρι· Με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κρένει· Όποιος πεθάνει σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει.

Η ζωή λοιπόν, σε αναμέτρηση με τον θάνατο. Τον Απρίλη οι πιθανότητες δείχνουν υπέρ της. Κι ας μην είναι έτσι. Υπέροχος καιρός για να γεννιέσαι. Υπερθετικά υπέροχος για να πεθαίνεις…

(Οι στίχοι του «Ξανθού Απρίλη» είναι βέβαια του Διονυσίου Σολωμού. Γ΄ Σχεδίασμα των «Ελεύθερων Πολιορκημένων». Η μελοποίηση είναι του Ζακυνθινού μουσικοσυνθέτη Τιμόθεου Αρβανιτάκη. Η ερμηνεία του Βασίλη Χριστοδουλόπουλου των «Τραγουδιστάδων τση Ζάκυθος». Ζάκυνθος παντού).

Σύμπαν χωρίς χρόνο

Μία προσπάθεια για την ενοποίηση κβαντομηχανικής και γενικής σχετικότητας έγινε στα μέσα της δεκαετίας του ’60, όταν οι John Archibald Wheeler και Bryce DeWitt συνένωσαν σε ένα κοινό πλαίσιο φαινομενικά αντιφατικές ιδέες από τις δύο θεωρίες, καταλήγοντας στην εξίσωση Wheeler – Dewitt.

Τα εργαλεία που αναπτύχθηκαν τον περασμένο αιώνα για την περιγραφή της φύσης είναι δύο ειδών: αυτά που έχουν να κάνουν με φαινόμενα του μικρόκοσμου, στα οποία κυριαρχούν οι νόμοι της κβαντικής φυσικής, κι εκείνα που περιγράφουν τι συμβαίνει στις μεγάλες κλίμακες, όπου η βαρύτητα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, και περιγράφονται από τη γενική θεωρία της σχετικότητας. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της επιστήμης σήμερα, είναι πως οι δύο αυτές δε συμβαδίζουν: όταν εξετάζονται υπό ενιαίο πρίσμα, προκύπτουν πολλοί απειρισμοί, κάνοντας τη θεωρία ανεφάρμοστη στην πράξη.

Σύμφωνα με πολλούς θεωρητικούς φυσικούς το πρόβλημα αυτό της σύγχρονης φυσικής ίσως να βρίσκεται στα θεμέλιά της, και πιο συγκεκριμένα στην ίδια τη φύση του χώρου και του χρόνου. Υπάρχουν κάποιοι που υποστηρίζουν πως ο χωροχρόνος δεν θα πρέπει να λαμβάνεται ως ένα ανεξάρτητο υπόβαθρο στο οποίο εξελίσσεται η θεωρία, αλλά να προκύπτει από αυτή.

Μία προσπάθεια για την ενοποίηση κβαντομηχανικής και γενικής σχετικότητας έγινε στα μέσα της δεκαετίας του ’60, όταν οι John Wheeler και Bryce Dewitt. συνένωσαν σε ένα κοινό πλαίσιο φαινομενικά αντιφατικές ιδέες από τις δύο θεωρίες, καταλήγοντας στην εξίσωση Wheeler – Dewitt.. Η σημασία της είναι πως εξαλείφει πολλούς από τους ενοχλητικούς απειρισμούς των ενοποιημένων θεωριών.

Εάν όμως επίλυνε ορισμένα προβλήματα, η συγκεκριμένη σχέση εισήγαγε κάποια άλλα. Συγκεκριμένα, ο χρόνος φαίνεται να μην παίζει ρόλο στη σχέση Wheeler – Dewitt. Εάν κάτι τέτοιο ίσχυε, τίποτε δε θα άλλαζε ποτέ στο Σύμπαν, κάτι που ασφαλώς δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Το 1983 όμως, οι Don Page και William Wootters υπερκέρασαν αυτό το εμπόδιο, μέσω του φαινομένου της κβαντικής διεμπλοκής, σύμφωνα με το οποίο δύο σωματίδια που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους μοιράζονται κάποιες από τις κβαντικές τους ιδιότητες. Οι δύο φυσικοί έδειξαν πως ένα ρολόι το οποίο έχει αλληλεπιδράσει μέσω διεμπλοκής με το υπόλοιπο Σύμπαν θα φαινόταν να μετράει το χρόνο που περνάει, όμως για ένα υποθετικό παρατηρητή που θα βρισκόταν εκτός Σύμπαντος, τα πάντα θα φαίνονταν στατικά και άχρονα.

Φυσικά, μια πειραματική επιβεβαίωση της παραπάνω ιδέας θα ήταν αδύνατη, καθώς δε νοείται παρατηρητής εκτός Σύμπαντος. Ωστόσο, μία ομάδα φυσικών από το Τορίνο της Ιταλίας, κατάφερε να προσομοιώσει τη συγκεκριμένη πρόβλεψη, δημιουργώντας ένα εικονικό Σύμπαν, που αποτελείται μόνο από δύο φωτόνια.

Οι φυσικοί επιβεβαίωσαν πράγματι πως ο χρόνος είναι ένα δευτερεύον φαινόμενο που προκύπτει μόνο για παρατηρητές εντός του Σύμπαντος, αλλά είναι απών για οποιονδήποτε παρατηρητή εκτός Σύμπαντος.

Πρόκειται αναμφίβολα για ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα, το οποίο αποδεικνύει για πρώτη φορά πως ο χρόνος ίσως να είναι ποσότητα δευτερεύουσας σημασίας στην περιγραφή της φύσης. Το επόμενο βήμα για τους ερευνητές θα είναι να προχωρήσουν στη μελέτη παρόμοιων φαινομένων σε μεγαλύτερα μοντέλα-Σύμπαντα, ώστε να καταφέρουν να περιγράψουν ό,τι παρατηρούμε σε κοσμική κλίμακα.

Διαβάστε και το σχετικό άρθρο NewScientist: Quantum Experiment Shows How Time ‘Emerges’ from Entanglement

Ο 2ος θερμοδυναμικός νόμος και τα βέλη του χρόνου

timer
Το 1856 ο γερμανός φυσικός Hermann von Helmholtz έκανε ίσως την πιο μελαγχολική πρόβλεψη στην ιστορία της επιστήμης. Το σύμπαν, ισχυρίστηκε ο Helmholtz, πεθαίνει. Η βάση αυτής της ζοφερής δήλωσης ήταν ο λεγόμενος δεύτερος Νόμος της θερμοδυναμικής. Ο εν λόγω νόμος διατυπώθηκε για πρώτη φορά στις αρχές του 19ου αιώνα ως μια πρόταση σχετικά με την απόδοση των θερμικών μηχανών. Σύντομα, όμως, αναγνωρίστηκε η σημασία του για ολόκληρο το σύμπαν και οι όντως κοσμικές συνέπειες του.

Στην απλούστερη εκδοχή του, ο δεύτερος Νόμος ορίζει ότι η θερμότητα ρέει πάντα αυθόρμητα από τα θερμά στα ψυχρά σώματα και ποτέ από τα ψυχρά στα θερμά χωρίς να δαπανήσουμε ενέργεια. Φυσικά, αυτή είναι μια γνωστή και προφανής ιδιότητα των φυσικών συστημάτων.

Η ροή της θερμότητας, όμως, έχει μόνο μία κατεύθυνση, και επομένως η παραπάνω διαδικασία παρουσιάζει ασυμμετρία στο χρόνο. Μια ταινία που θα έδειχνε θερμότητα να ρέει αυθόρμητα από ένα ψυχρό σ’ ένα θερμό σώμα θα φαινόταν το ίδιο παράξενο με ένα ποτάμι που ρέει προς την κορυφή ενός λόφου ή με σταγόνες βροχής που ανεβαίνουν προς τα σύννεφα. Μπορούμε, επομένως, να αναγνωρίσουμε μια θεμελιώδη κατεύθυνση στη ροή της θερμότητας, η οποία συχνά αναπαριστάται με ένα βέλος που δείχνει από το παρελθόν στο μέλλον. Αυτό το «βέλος του χρόνου» δείχνει τη μη αντιστρεπτή φύση των θερμοδυναμικών διεργασιών, και η ύπαρξη του έχει γοητεύσει τους φυσικούς τα τελευταία εκατόν πενήντα χρόνια.

Ακολούθως το έργο του Helmholtz, του Rudolf Clausius, και του λόρδου Kelvin οδήγησε στην αναγνώριση της σημασίας μιας ποσότητας που ονομάζεται εντροπία (το μέτρο της αταξίας) και χαρακτηρίζει τις μη αντιστρεπτές μεταβολές στη θερμοδυναμική. Στην απλή περίπτωση ενός θερμού σώματος που βρίσκεται σε επαφή με ένα ψυχρό σώμα, η εντροπία ορίζεται ως η θερμική ενέργεια διηρημένη με τη θερμοκρασία.

S =< dQ/dT

(Η ισότητα ισχύει στις λεγόμενες αντιστρεπτές μεταβολές. Δηλαδή σε εκείνες που αν κάνουμε τους αντίθετους ακριβώς χειρισμούς από αυτούς που κάναμε κατά τη διάρκεια της μεταβολής, τόσο το σύστημά μας όσο και το περιβάλλον του οδηγούνται ξανά στις αρχικές τους καταστάσεις. Οι αντιστρεπτές μεταβολές είναι εξιδανικευμένες μεταβολές. Στις πραγματικές μεταβολές ισχύει η ανισότητα)

Ας θεωρήσουμε μια μικρή ποσότητα θερμότητας που ρέει από το θερμό στο ψυχρό σώμα. Το θερμό σώμα θα χάσει κάποια εντροπία, ενώ το ψυχρό θα κερδίσει. H εντροπία, όμως, την οποία θα κερδίσει το ψυχρό σώμα είναι μεγαλύτερη από αυτή που θα χάσει το θερμό, διότι, ενώ η ποσότητα της θερμικής ενέργειας που ανταλλάσσεται είναι η ίδια, οι θερμοκρασίες τους διαφέρουν. Άρα, η συνολική εντροπία ολόκληρου του συστήματος —ψυχρό και θερμό σώμα μαζί— τελικά αυξάνεται. Μια διατύπωση, συνεπώς, του Δεύτερου Νόμου της θερμοδυναμικής είναι ότι η εντροπία ενός τέτοιου συστήματος δεν μειώνεται ποτέ, αφού μείωση της εντροπίας θα σήμαινε ότι κάποιο ποσό θερμότητας είχε μεταφερθεί αυθόρμητα από το ψυχρό στο θερμό σώμα.

Πληρέστερη ανάλυση του Δεύτερου Νόμου επιτρέπει τη γενίκευση του σε όλα τα κλειστά συστήματα: η εντροπία δεν ελαττώνεται ποτέ. Αν το σύστημα περιλαμβάνει ένα ψυγείο, το οποίο μπορεί να μεταφέρει θερμότητα από μια ψυχρή περιοχή (θάλαμος) σε μια θερμή (περιβάλλον), τότε στον υπολογισμό της συνολικής εντροπίας του συστήματος θα πρέπει να λάβουμε υπόψη και την ενέργεια που καταναλώνεται για τη λειτουργία του ψυγείου. Αυτή η κατανάλωση ενέργειας αυξάνει την εντροπία, και αποδεικνύεται ότι πάντοτε η αύξηση που προκαλείται από τη λειτουργία του ψυγείου είναι μεγαλύτερη από τη μείωση που προκύπτει από τη μεταφορά θερμότητας από την ψυχρή στη θερμή περιοχή.

Στα φυσικά συστήματα, επίσης, όπως εκείνα που περιλαμβάνουν βιολογικούς οργανισμούς ή σχηματισμό κρυστάλλων, η εντροπία ενός μέρους τους συχνά μειώνεται. Πάντοτε, όμως, αυτή η μείωση συνοδεύεται από αντισταθμιστική αύξηση της εντροπίας ενός άλλου μέρους του συστήματος. Συνολικά, επομένως, η εντροπία ουδέποτε ελαττώνεται.

Αν θεωρήσουμε ολόκληρο το σύμπαν ως ένα κλειστό σύστημα, με βάση το γεγονός ότι δεν υπάρχει τίποτε «έξω» από αυτό, τότε ο δεύτερος Νόμος της θερμοδυναμικής προβλέπει κάτι πολύ σημαντικό: η συνολική εντροπία του σύμπαντος ουδέποτε μειώνεται. Αντίθετα, αυξάνεται αδυσώπητα. Ένα καλό παράδειγμα μιας άλλης διαδικασίας προς τη μία κατεύθυνση βρίσκουμε στον Ήλιο, ο οποίος εκπέμπει συνεχώς θερμότητα στα ψυχρά βάθη του Διαστήματος. Αυτή η θερμότητα διαχέεται στο σύμπαν χωρίς ποτέ να επιστρέφει. Πρόκειται για μια ολοφάνερα μη αντιστρεπτή διαδικασία.

Προκύπτει, όμως, ένα εύλογο ερώτημα: μπορεί η εντροπία του σύμπαντος να αυξάνεται για πάντα; Ας θεωρήσουμε ένα θερμό και ένα ψυχρό σώμα που έρχονται σε επαφή στο εσωτερικό ενός θερμικά μονωμένου δοχείου. Θερμική ενέργεια ρέει από το θερμό στο ψυχρό σώμα, και η εντροπία αυξάνεται. Έτσι, όμως, το ψυχρό σώμα θερμαίνεται ενώ το θερμό ψύχεται, ώστε τελικά αποκτούν και τα δύο την ίδια θερμοκρασία. Όταν επιτυγχάνεται αυτή η κατάσταση, παύει κάθε μεταφορά θερμότητας. Το σύστημα μέσα στο δοχείο έχει ομοιόμορφη θερμοκρασία — βρίσκεται σε μια σταθερή κατάσταση μέγιστης εντροπίας, η οποία είναι γνωστή ως κατάσταση θερμοδυναμικής ισορροπίας. Περαιτέρω αλλαγή δεν αναμένεται, εφόσον το σύστημα παραμένει απομονωμένο. Εάν όμως τα σώματα διαταραχθούν με κάποιον τρόπο, λόγου χάρη με την εισαγωγή θερμότητας στο δοχείο, τότε εμφανίζεται εκ νέου θερμική δραστηριότητα και η εντροπία αυξάνεται σε υψηλότερη μέγιστη τιμή.

Ποιες πληροφορίες μας δίνουν αυτές οι βασικές ιδέες της θερμοδυναμικής για τις αστρονομικές και κοσμολογικές μεταβολές; Στην περίπτωση του ήλιου και των περισσότερων άστρων, η εκροή θερμότητας μπορεί να συνεχιστεί για πολλά δισεκατομμύρια χρόνια, αλλά σίγουρα δεν είναι ανεξάντλητη. Σ’ ένα κανονικό άστρο η θερμότητα παράγεται από πυρηνικές διεργασίες που συντελούνται στο εσωτερικό του. Κάποτε ο ήλιος μας θα εξαντλήσει τα καύσιμα του και θα αρχίσει να ψύχεται ώσπου να αποκτήσει τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος χώρου.

Αν και ο Hermann von Helmholtz δεν γνώριζε τίποτε για τις πυρηνικές αντιδράσεις (η πηγή της τεράστιας ηλιακής ενέργειας αποτελούσε μυστήριο εκείνη την εποχή) κατανόησε τη γενική αρχή ότι όλες οι φυσικές δραστηριότητες στο σύμπαν τείνουν προς μια τελική κατάσταση θερμοδυναμικής ισορροπίας, ή μέγιστης εντροπίας, ύστερα από την οποία τίποτε το αξιόλογο δεν πρόκειται να συμβεί σε όλους τους επόμενους αιώνες. Αυτή η μονόδρομη διολίσθηση του σύμπαντος προς την ισορροπία ονομάστηκε από τους πρώτους επιστήμονες της θερμοδυναμικής «θερμικός θάνατος» του σύμπαντος. Φυσικά, δεν υπήρχε αμφιβολία ότι απομονωμένα συστήματα είναι δυνατόν να αναζωογονηθούν από εξωτερικές διαταραχές. Για το σύμπαν, όμως, εξ ορισμού δεν υπάρχει τίποτε «εξωτερικό», και επομένως τίποτε δεν μπορεί να εμποδίσει έναν καθολικό θερμικό θάνατο.

Η ανακάλυψη ότι ο θάνατος του σύμπαντος αποτελεί αμείλικτη συνέπεια των νόμων της θερμοδυναμικής είχε βαθιά καταθλιπτική επίδραση σε πολλές γενιές επιστημόνων και φιλοσόφων, όπως τον Bertrand Russell κλπ.

Το βέλος του χρόνου

Στις φυσικές επιστήμες, το βέλος του χρόνου είναι ένας όρος που πλάστηκε το 1927 από το βρετανό αστρονόμο Arthur Eddington, που τον χρησιμοποίησε για να διακρίνει μια κατεύθυνση του χρόνου σε έναν τετραδιάστατο σχετικιστικό χάρτη του σύμπαντος. Σύμφωνα δε με τον Eddington, το βέλος του χρόνου μπορεί να οριστεί μελετώντας την οργάνωση των ατόμων, των μορίων, και των οργανισμών.

Οι φυσικές διαδικασίες σε μικροσκοπικό επίπεδο θεωρούνται είτε εντελώς είτε συνήθως συμμετρικές ως προς τον χρόνο, που σημαίνει ότι οι θεωρητικές δηλώσεις που τα περιγράφουν παραμένουν αληθινές ακόμα κι αν η κατεύθυνση του χρόνου αντιστρέφεται.

Θα μπορούσε ασφαλώς να αναρωτηθεί κανείς, γιατί είναι τόσο σημαντική η ιδέα του βέλους του χρόνου; Δεν έχουμε όλοι συνείδηση της μη αναστρέψιμης ροής του χρόνου, όπου το παρελθόν είναι δεδομένο και το μέλλον ανοιχτό; Η

Η απάντηση είναι η εξής: Παρά το γεγονός ότι όλοι γνωρίζουμε από την εμπειρία μας πως στις φυσικές διαδικασίες ο χρόνος ακολουθεί μία μόνο κατεύθυνση, από το παρελθόν προς το μέλλον, εν τούτοις κατά τους τελευταίους τρεις αιώνες, κυρίως στη Νευτώνεια Μηχανική, δεν αποκλείστηκε η ιδέα της αναστρεψιμότητας του χρόνου. Με την κυριαρχία της Νευτώνειας Μηχανικής το σύνολο του φυσικού κόσμου αντιμετωπίστηκε σαν μια τεράστια μηχανή, όπου κυριαρχεί ο ντετερμινισμός και όπου ο κόσμος είναι συμμετρικός ως προς τον χρόνο.

Σε ένα τέτοιο μοντέλο η περιγραφή του κόσμου καταλήγει σε μια ταυτολογία, εφόσον τόσο το μέλλον όσο και το παρελθόν εμπεριέχονται στο παρόν!

Με άλλα λόγια, αφού ξέρουμε τι συνέβη κατά το παρελθόν το ίδιο θα ισχύει και στο μέλλον. Άρα το βιβλίο της ιστορίας του Σύμπαντος είναι ήδη γραμμένο και δεν υπάρχει περιθώριο για το καινοφανές, το απρόβλεπτο και το γίγνεσθαι μέσα στη φύση.

Όταν όμως περιγράφουμε τα πράγματα στο μακροσκοπικό επίπεδο συχνά φαίνεται ότι αυτό δεν ισχύει: εκεί υπάρχει μια προφανής κατεύθυνση ή ροή του χρόνου. Ένα βέλος του χρόνου είναι οτιδήποτε που παρουσιάζει μια τέτοια χρονική μη συμμετρία.

Ιστορία του όρου

Στο βιβλίο του The Nature of the Physical World ο Eddington, που δημοσιεύτηκε το 1928, γράφει τα εξής:

“Σχεδιάστε ένα βέλος αυθαίρετα. Εάν καθώς ακολουθούμε τη φορά του βέλους βρίσκουμε ολοένα και περισσότερα τυχαία στοιχεία στην κατάσταση του σύμπαντος, τότε το βέλος δείχνει προς το μέλλον, εάν τα τυχαία στοιχεία μειώνονται το βέλος δείχνει προς το παρελθόν. Αυτή είναι η μόνη διάκριση που είναι γνωστή στη φυσική. … Θα χρησιμοποιήσω τη φράση “Το βέλος του χρόνου” για να εκφράσω αυτήν τη μονόδρομη ιδιότητα του χρόνου που δεν έχει κανένα ανάλογο στο διάστημα.”

Έπειτα ο Eddington σημειώνει τρία πράγματα για αυτό το βέλος:

-Αναγνωρίζεται έντονα από τη συνείδηση

-Αυτό ισοδυναμεί εξίσου με τη λογική ικανότητά μας, που μας λέει ότι μια αντιστροφή του βέλους θα έκανε τον εξωτερικό κόσμο μη αισθητό

-Δεν κάνει καμία εμφάνιση στη φυσική επιστήμη εκτός από τη μελέτη της οργάνωσης διάφορων ατόμων

Εδώ, σύμφωνα με Eddington, το βέλος δείχνει την κατεύθυνση της προοδευτικής αύξησης του τυχαίου στοιχείου. Μετά ο Eddington καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το βέλος του χρόνου είναι μια ιδιότητα μόνο της εντροπίας.

Τα διάφορα βέλη του χρόνου

1. Το θερμοδυναμικό βέλος του χρόνου

Το θερμοδυναμικό βέλος του χρόνου προβλέπεται από το δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής, που λέει ότι σε ένα απομονωμένο σύστημα η εντροπία αυξάνεται μόνο με το χρόνο, αυτή δεν θα μειωθεί με το χρόνο. Η εντροπία μπορεί να θεωρηθεί ως μέτρο της αταξίας ή της αναταραχής, κατά συνέπεια ο δεύτερος νόμος υπονοεί ότι ο χρόνος είναι ασυμμετρικός όσον αφορά την ποσότητα της τάξης σε ένα απομονωμένο σύστημα: δηλαδή καθώς ο χρόνος αυξάνεται, ένα σύστημα θα αποκτάει περισσότερη αταξία. Αυτή η ασυμμετρία μπορεί να χρησιμοποιηθεί εμπειρικά για να διακρίνουμε μεταξύ του μέλλοντος και του παρελθόντος.

Δεδομένου ότι ο δεύτερος νόμος έχει στατιστική φύση, δεν έχει ακριβή καθολικότητα. Αυτό σημαίνει ότι κάθε σύστημα μπορεί να πάει σε μια κατάσταση χαμηλότερης εντροπίας. Εντούτοις, ο δεύτερος νόμος φαίνεται να περιγράφει ακριβώς τη γενική τάση στα πραγματικά συστήματα προς την υψηλότερη εντροπία.

Αυτό το βέλος του χρόνου φαίνεται να σχετίζεται με όλα τα άλλα βέλη του χρόνου και κρύβεται πίσω από αυτά, με εξαίρεση το ασθενές βέλος του χρόνου.

2. Το κοσμολογικό βέλος του χρόνου

Το κοσμολογικό βέλος του χρόνου δείχνει προς την κατεύθυνση της διαστολής του σύμπαντος. Μπορεί να συνδεθεί με το θερμοδυναμικό βέλος, αν σκεφτούμε ότι το σύμπαν οδηγείται προς ένα θερμικό θάνατο (Μεγάλη Ψύξη), καθώς το ποσό της ωφέλιμης ενέργειας γίνεται ολοένα και πιο αμελητέο. Όμως καθώς θα προχωράει η εξέλιξη του σύμπαντος (δείτε το κυκλικό ή αέναο σύμπαν) αυτό το βέλος θα αντιστρέφεται, καθώς η βαρύτητα θα έλκει όλο το σύμπαν προς τα πίσω, σε μια Μεγάλη Σύνθλιψη.

Εάν το κοσμολογικό βέλος του χρόνου συσχετίζεται με τα άλλα βέλη του χρόνου, τότε το μέλλον είναι εξ ορισμού η κατεύθυνση προς την οποία ο Κόσμος γίνεται μεγαλύτερος. Κατά συνέπεια, ο Κόσμος διαστέλλεται – αντί να συστέλλεται – εξ ορισμού.

Το θερμοδυναμικό βέλος του χρόνου και ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής είναι πιθανά μια συνέπεια των αρχικών συνθηκών στον πρώιμο Κόσμο. Επομένως προκύπτουν τελικά από την κοσμολογική οργάνωση.

3. Το βέλος του χρόνου της ακτινοβολίας

Τα ραδιοκύματα έως τα ηχητικά κύματα και έως αυτά που δημιουργούνται σε μια λίμνη από την ρίψη μιας πέτρας, πάντα ταξιδεύουν προς τα έξω (μακριά από την πηγή), έστω κι αν οι εξισώσεις των κυμάτων επιτρέπουν λύσεις με κύματα που να συγκλίνουν.

Αυτό όμως το βέλος έχει αντιστραφεί σε κάποια προσεκτικά πειράματα, που έχουν δημιουργήσει συγκλίνοντα κύματα. Και βέβαια οι συνθήκες για την παραγωγή ενός συγκλίνοντος κύματος απαιτούν περισσότερη τάξη από τις συνθήκες για ένα κύμα που ακτινοβολεί.

Βάζοντας το διαφορετικά, η πιθανότητα για αρχικές συνθήκες που να παράγουν ένα συγκλίνον κύμα είναι πολύ μικρότερη από την πιθανότητα για αρχικές συνθήκες που παράγουν ένα κύμα που εξαπλώνεται (ακτινοβολεί) στον χώρο.

Στην πραγματικότητα, κανονικά ένα κύμα που ακτινοβολεί αυξάνει την εντροπία, ενώ ένα συγκλίνον κύμα την μειώνει, κάνοντας το τελευταίο αντιφατικό με το δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής στις συνηθισμένες περιστάσεις.

4. Το αιτιώδες βέλος του χρόνου

Οι αιτίες θεωρούνται συνήθως πως προηγούνται των αποτελεσμάτων. Το μέλλον μπορεί να ελεγχθεί, αλλά όχι το παρελθόν.

Ένα πρόβλημα με τη χρησιμοποίηση της αιτιότητας ως βέλος του χρόνου είναι ότι, όπως επισήμανε ο David Hume, η αιτιώδης σχέση δεν μπορεί αυτή καθ’ εαυτή να γίνει αντιληπτή, κάποιος αντιλαμβάνεται μόνο τις ακολουθίες των γεγονότων. Επιπλέον είναι εκπληκτικά δύσκολο να δοθεί μια σαφής εξήγηση τι σημαίνουν πραγματικά οι όροι “αιτία” και “αποτέλεσμα”. Είναι φανερό ότι η ρίψη του πιάτου είναι η αιτία, η καταστροφή του πιάτου είναι το αποτέλεσμα.

Μιλώντας φυσικά, αυτό είναι μια άλλη εκδήλωση του θερμοδυναμικού βέλους του χρόνου, και είναι μια συνέπεια του δεύτερου νόμου της θερμοδυναμικής. Ελέγχοντας το μέλλον, ή αναγκάζοντας κάτι να συμβεί, δημιουργεί συσχετισμούς μεταξύ του αιτίου και του αποτελέσματος, και αυτά μπορούν να δημιουργηθούν μόνο καθώς κινούμαστε μπροστά στον χρόνο, όχι προς τα πίσω.

5. Το βέλος του χρόνου της σωματιδιακής φυσικής (ασθενές βέλος του χρόνου)

Ορισμένες υποατομικές αλληλεπιδράσεις που περιλαμβάνουν τις ασθενείς αλληλεπιδράσεις παραβιάζουν τη διατήρηση και της ομοτιμίας (parity) και του φορτίου, αλλά πολύ σπάνια. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η διάσπαση του καονίου.

Σύμφωνα με το θεώρημα CPT, η διατήρηση της ομοτιμίας και του φορτίου συνοδεύεται επίσης και με την διατήρηση ως προς τον χρόνο, και έτσι καθιερώνουν ένα βέλος του χρόνου στη σωματιδιακή φυσική. Ας τονίσουμε όέτοιες διαδικασίες πρέπει να είναι υπεύθυνες για τη δημιουργία ύλης στον πρώιμο Κόσμο.

Το βέλος του χρόνου της σωματιδιακής φυσικής δεν συνδέεται με κανένα άλλο βέλος, και εάν αυτό θα έδειχνε την αντίθετη χρονική φορά, η μόνη διαφορά θα ήταν ότι ο Κόσμος μας θα φτιαχνόταν με αντιύλη παρά με την κανονική ύλη. Ακριβέστερα, στην θέση της ύλης θα ήταν η αντι-ύλη και το αντίστροφο.

Ότι ο συνδυασμός της ομοτιμίας και του φορτίου πολύ σπάνια δεν ισχύει, σημαίνει ότι αυτό το βέλος “σπανίως” μόνο δείχνει σε μια κατεύθυνση, θέτοντας το έξω από τα άλλα βέλη, η κατεύθυνση των οποίων είναι πιο προφανής. Γι αυτό και λέγεται ασθενές βέλος του χρόνου, (επειδή δεν ισχύει πάντα).

Σημείωση: Στο χώρο των σωματιδίων, υπάρχουν τρεις κύριες συμμετρίες. Ο κατοπτρισμός ως προς τον χρόνο T (Τime Reversal), ο κατοπτρισμός ως προς το χώρο (Space Inversion), που λέγεται ομοτιμία P (Parity) και τέλος ο κατοπτρισμός ως προς το φορτίο C (Charge Conjugation). Και οι τρεις συμμετρίες λέγονται με μία λέξη CPT.

6. Το κβαντικό βέλος του χρόνου

Σύμφωνα με την ερμηνεία της Κοπεγχάγης της κβαντομηχανικής, η κβαντική εξέλιξη ελέγχεται από την εξίσωση του Schrödinger, που είναι συμμετρική ως προς τον χρόνο, και από την κατάρρευση της κυματοσυνάρτησης, η οποία είναι χρονικά μη αντιστρεπτή. Δεδομένου ότι ο μηχανισμός της κατάρρευσης της κυματοσυνάρτησης είναι φιλοσοφικά σκοτεινός, δεν είναι απολύτως σαφές πώς συνδέεται αυτό το βέλος με άλλα. Ενώ στο μικροσκοπικό επίπεδο, η κατάρρευση φαίνεται να μην δείχνει καμία προτίμηση προς την αύξηση ή την μείωση της εντροπίας, μερικοί θεωρούν ότι υπάρχει μια προκατάληψη που παρουσιάζεται στις μακροσκοπικές κλίμακες σαν το θερμοδυναμικό βέλος. Σύμφωνα με τη σύγχρονη φυσική άποψη της κατάρρευσης της κυματοσυνάρτησης, η θεωρία της κβαντικής αποσυνοχής, το κβαντικό βέλος του χρόνου είναι μια συνέπεια του θερμοδυναμικού βέλους του χρόνου.

6. Το ψυχολογικό ή το αντιληπτό βέλος του χρόνου
Ο ψυχολογικός χρόνος είναι, εν μέρει, η καταχώρηση των ολοένα και περισσότερων στοιχείων της μνήμης από τις συνεχείς αλλαγές στην αντίληψη. Με άλλα λόγια, τα πράγματα που θυμόμαστε αποτελούν το παρελθόν, ενώ το μέλλον αποτελείται από εκείνα τα γεγονότα που δεν μπορούν να αναφερθούν. Η αρχαία μέθοδος να συγκρίνουμε μοναδικά γεγονότα (πχ η γέννηση ενός παιδιού) με γενικευμένα επαναλαμβανόμενα γεγονότα, όπως είναι η φαινόμενη μετακίνηση του ήλιου, του φεγγαριού, και των άστρων, προσέφερε ένα κατάλληλο πλέγμα εργασίας για να γίνεται αυτή η σύγκριση. Η συνεπής αύξηση στον όγκο της μνήμης δημιουργεί ένα διανοητικό βέλος του χρόνου.
Το ψυχολογικό βέλος κινείται πάντα από το γνωστό (παρελθόν) προς το άγνωστο (το μέλλον). Οι επιθυμίες, τα όνειρα, και οι ελπίδες, φαίνονται για τον παρατηρητή να βρίσκονται στο μέλλον.
Η άλλη πλευρά της ψυχολογικής μετάβασης του χρόνου είναι στη σφαίρα της επιθυμίας και της δράσης. Προγραμματίζουμε και εκτελούμε συχνά ενέργειες που θα έχουν επιπτώσεις στο μέλλον. Δύσκολα κάποιος προσπαθεί να αλλάξει τα παρελθόντα γεγονότα.
Το ψυχολογικό βέλος του χρόνου είναι πιθανά αναγώγιμο στο θερμοδυναμικό βέλος: έχει βαθιές συνδέσεις με το δαίμονα του Maxwell και τη φυσική των πληροφοριών. Στην πραγματικότητα, είναι εύκολο να καταλάβουμε τη σύνδεσή του με το δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής εάν δούμε τη μνήμη ως ένα συσχετισμό μεταξύ των κυττάρων του εγκεφάλου και του εξωτερικού κόσμου. Επειδή ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής είναι ισοδύναμος με την αύξηση με το πέρασμα του χρόνου τέτοιων συσχετισμών, αυτό δηλώνει ότι θα δημιουργηθεί μνήμη καθώς κινούμαστε προς το μέλλον (κι όχι προς το παρελθόν).

Το βέλος του χρόνου στο έργο του Ilya Prigogine

Ο Ilya Prigogine στο περίφημο έργο του “Θερμοδυναμικά συστήματα μακράν της ισορροπίας” εξέτασε το σημαντικό ρόλο που παίζει στη φύση το βέλος του χρόνου, την διάκριση μεταξύ του παρελθόντος και του μέλλοντος μέσα στον φυσικό κόσμο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ηράκλειτος υπήρξε ο πρώτος φιλόσοφος που υποστήριξε την ιδέα του γίγνεσθαι της φύσης, κάτι το οποίο, κατά τον Prigogine, κλείνει μέσα του τον σπόρο της ιδέας του βέλους του χρόνου.

Η θερμοδυναμική, που μελετά τον μακροσκοπικό κόσμο της εμπειρίας, είναι η επιστήμη που εξηγεί πώς δουλεύει η ατμομηχανή, πώς αναπτύσσονται οι έμβιοι οργανισμοί κ.ο.κ. Σε όλα αυτά τα φαινόμενα η ροή του χρόνου γίνεται εμφανής στην τάση του συστήματος να περνάει από την τάξη προς την αταξία. Εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία εδώ είναι ότι πρόκειται για μια διαδικασία η οποία δεν μπορεί ποτέ να γυρίσει προς τα πίσω. Έτσι, οι φυσικές διαδικασίες, όπου υπάρχει μια συνεχής απώλεια ενέργειας με τη μορφή θερμότητας, είναι μη αναστρέψιμες.

Αυτή ακριβώς την ιδέα εκφράζει ο περίφημος δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής: Σύμφωνα με τον νόμο αυτόν, οποιαδήποτε φυσική διαδικασία συμβαίνει σε ένα απομονωμένο σύστημα θα πρέπει να συνοδεύεται από την αύξηση της εντροπίας. Η εξέλιξη ακριβώς αυτή, που δεν πάει ποτέ προς τα πίσω αλλά μόνο προς τα μπρος, αποτελεί μια σαφή ένδειξη του βέλους του χρόνου.

Όταν τώρα η μοριακή εντροπία φθάσει στον μέγιστο βαθμό, όταν λ.χ. η κατανομή των μορίων στο φλιτζάνι του καφέ όπου βάλαμε και γάλα γίνει ομοιόμορφη, τότε λέμε ότι το μείγμα βρίσκεται στην κατάσταση της ισορροπίας. Εδώ χάνεται η δυνατότητα για περισσότερη ανάμειξη. Κάτι ανάλογο ισχύει και για ολόκληρο το Σύμπαν, το οποίο αποτελεί ένα απομονωμένο σύστημα. Έτσι, όταν η εντροπία του Σύμπαντος φθάσει στη μέγιστη τιμή, στην κατάσταση δηλαδή της θερμοδυναμικής ισορροπίας, θα επέλθει ο λεγόμενος θερμικός θάνατος. Όλα αυτά αφορούν βεβαίως συστήματα που βρίσκονται σε κατάσταση ισορροπίας.

Ο Prigogine λέει, ότι στην αρχή αποδέχτηκε τη λύση του Boltzmann και είχε την πεποίθηση πως οι θεμελιώδεις νόμοι της φυσικής είναι αντιστρεπτοί ως προς το χρόνο. «Πίστευα, όπως όλοι, ότι υπάρχει μη αντιστρεπτότητα αλλά πρέπει να προέρχεται από προσεγγίσεις που είμαστε αναγκασμένοι να κάνουμε στους βασικούς κανόνες που είναι χρονικά αντιστρεπτοί. Πίστευα δηλαδή πως η εμφάνιση της μη αντιστρεπτότητας οφείλεται σε άγνοιά μας και στις δικές μας προσεγγίσεις».

Ωστόσο, τονίζει πως «οι μελέτες συστημάτων μακριά από την ισορροπία με οδήγησαν στην πεποίθηση ότι αυτή δεν μπορεί να είναι η σωστή άποψη. Η μη αντιστρεπτότητα παίζει εποικοδομητικό ρόλο. Δημιουργεί μορφή. Δημιουργεί ανθρώπινα όντα. Πώς θα μπορούσε η απλή άγνοιά μας για τις αρχικές συνθήκες να είναι η αιτία γι ‘ αυτό; Η άγνοιά μας δεν μπορεί να είναι η αιτία που υπάρχουμε».

Άρχισε λοιπόν να πιστεύει ότι δεν είναι τα πράγματα πάντα έτσι, δεν είναι δηλαδή απαραίτητο πάντα στην πορεία ανάπτυξης των συστημάτων να συντελείται μια πορεία από την τάξη προς την αταξία: μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις, κατά τον Prigogine, το βέλος του χρόνου να είναι μια πηγή τάξης. Με άλλα λόγια, μέσα από την αταξία μπορεί να πηγάσει η τάξη με τη μορφή της αυτοοργάνωσης.

Το ερώτημα λοιπόν που έθεσε ο Prigοgine είναι το εξής: Το βέλος του χρόνου προκύπτει ως αποτέλεσμα απλώς μιας φαινομενολογικής προσέγγισης των φυσικών διαδικασιών ή μήπως αποτελεί ένα θεμελιώδες στοιχείο, το οποίο οφείλουμε να ενσωματώσουμε στις περιγραφές αυτών των διαδικασιών;

Πώς όμως είναι δυνατόν να συμβεί κάτι τέτοιο; πώς μπορούν οι μη αναστρέψιμες διαδικασίες να προκαλέσουν την αυτοοργάνωση;

Η απάντηση του Prigogine φανερώνει – όπως ο ίδιος επισημαίνει – τον δεσμό που υπάρχει ανάμεσα στο βέλος του χρόνου και στη δυνατή ανάπτυξη των δομών. Αυτό, όπως διευκρινίζει, είναι κάτι που μπορεί να συμβεί με έναν τρόπο εντυπωσιακό στα συστήματα μακράν της ισορροπίας, όπου «το σύστημα αρχίζει να εξερευνά νέες δομές, νέα είδη χωροχρονικής οργάνωσης», που με ένα όνομα ονομάζονται δομές έκλυσης. Τέτοιες είναι αυτές που πραγματοποιούνται στις χημικές αντιδράσεις, οι οποίες όσο βρίσκονται σε κατάσταση ισορροπίας είναι γραμμικές.

Όταν όμως ένα χημικό σύστημα, το οποίο προηγουμένως βρισκόταν σε κατάσταση ισορροπίας, φθάσει πέρα από ένα σημείο κρίσιμης απόστασης από την ισορροπία, εμφανίζεται το εξής εκπληκτικό φαινόμενο: μια διχαλωτή διακλάδωση κάνει την εμφάνισή της και τότε η χημική αντίδραση πρέπει να «κάνει μια επιλογή» ως προς τον δρόμο που θα ακολουθήσει. Δεν είναι δηλαδή δυνατόν εκ των προτέρων να γνωρίζουμε ή να προβλέψουμε ποιο από τα δύο μονοπάτια θα επιλέξει κάθε φορά.

Στο σημείο ακριβώς αυτό το σύστημα αρχίζει να εμφανίζει νέες δομές, νέα είδη χωροχρονικής οργάνωσης. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα διχαλωτής διακλάδωσης είναι αυτό που προκύπτει όταν θερμάνουμε ένα λεπτό στρώμα υγρού ανάμεσα σε δύο γυαλιά. Η θερμότητα μπορεί να προκαλέσει τη δημιουργία οργάνωσης με τη μορφή σχημάτων κερήθρας (εξάγωνα κουτάκια). Όσο μεγαλύτερη μάλιστα είναι η παροχή θερμότητας τόσο πιο εξωφρενική είναι η ταχύτητα των μορίων του υγρού που θερμαίνεται. Η θερμοκρασία στην οποία εμφανίζονται τα εξαγωνικά σχήματα είναι το σημείο διακλάδωσης. Εδώ το θερμοδυναμικό σύστημα μπορεί να επιλέξει τον δρόμο που θα ακολουθήσει. Οταν μάλιστα τα κλαδιά είναι περισσότερα από δύο, τότε προκύπτει μια πολύ απρόβλεπτη συμπεριφορά, γνωστή ως ντετερμινιστικό χάος. Εδώ ανοίγεται ένα εκθαμβωτικό φάσμα συμπεριφορών λόγω των αναρίθμητων δυνατών καταστάσεων. H συμπεριφορά αυτή περιγράφεται από τον «παράξενο ελκυστή», ο οποίος είναι κάτι σαν στόχος για το βέλος του χρόνου.

Με βάση λοιπόν τα ανωτέρω, στα θερμοδυναμικά συστήματα η εικόνα που παρουσιάζεται είναι η εξής: Σε καταστάσεις μακράν της ισορροπίας η ύλη μπορεί να συμπεριφερθεί με θαυμαστούς τρόπους, όπου εμφανίζονται περιπτώσεις αυτοοργάνωσης, αυθόρμητης ανάπτυξης συστημάτων και δομών· όλα αυτά συνοδεύονται από την εμφάνιση απείρων δυνατοτήτων και επιλογών, που καθιστούν μη προβλέψιμη τη μελλοντική εξέλιξη του συστήματος. Καταλύεται έτσι η έννοια του ντετερμινισμού της νευτώνειας φυσικής, το μέλλον αποκτά ένα χαρακτήρα δημιουργικής ελευθερίας, η ύλη εμφανίζει ένα δυναμικό χαρακτήρα και απαλλάσσεται από τους περιορισμούς της κλασικής αντίληψης της αδρανούς ύλης.

Τέλος, εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι στη δυναμική αυτή εικόνα του φυσικού κόσμου ο χρόνος αποβαίνει ένα εγγενές στοιχείο των διαδικασιών μέσα από τις οποίες ανοίγεται ένας άπειρος κόσμος δυνατοτήτων. Σύμφωνα με τον Prigogine ο χρόνος είναι πραγματικός και είναι συνυφασμένος με το γίγνεσθαι του φυσικού κόσμου. Για να κατανοήσουμε λοιπόν τη φύση του χρόνου θα πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν υπάρχει χρόνος χωρίς γίγνεσθαι, και ταυτόχρονα ότι χρόνος και γίγνεσθαι θεμελιώνονται πάνω σε έναν κόσμο άπειρων δυνατοτήτων, έναν κόσμο ανοιχτό στο μέλλον.

Για το τέλος δίνουμε αυτό που ονομάζεται αίτημα του Prigogine. «Όλοι οι νόμοι της φυσικής πρέπει να είναι συμβατοί με την ύπαρξη του βέλους του χρόνου”. Και αυτό σημαίνει πως πρέπει οι νόμοι να αναδιατυπωθούν ώστε πρώτον να περιέχουν το βέλος του χρόνου (να μην είναι δηλαδή συμμετρικοί ως προς τον χρόνο) και δεύτερον τα διάφορα επίπεδα περιγραφής να οδηγούν στην ίδια μελλοντική κατάσταση.

Στίβεν Χόκινγκ: «Δεν είναι αιώνιες φυλακές οι μαύρες τρύπες»

Τα φώτα της δημοσιότητας έπεσαν την Δευτέρα στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ όπου ο διάσημος αστροφυσικός Στίβεν Χόκινγκ έδωσε μια διάλεξη για τι άλλο; Τις μαύρες τρύπες οι οποίες αποτελούν το βασικό ερευνητικό του αντικείμενο εδώ και δεκαετίες.

Ο βρετανός επιστήμονας με τον δικό του πάντοτε ξεχωριστό από κάθε άποψη τρόπο αναφέρθηκε στα όσα γνωρίζουμε σήμερα για τις μελανές οπές αλλά και σε όσα πιστεύει πλέον ο ίδιος για αυτές με βάση τα νέα δεδομένα που έχουν προκύψει από τις παρατηρήσεις και τα ευρήματα των τελευταίων ετών.

Πως είναι και τι κάνουν
«Οι μαύρες τρύπες δεν είναι οι αιώνιες φυλακές που κάποτε πιστεύαμε ότι ήταν. Η ύλη μπορεί να διαφύγει από μια μαύρη τρύπα και ίσως να καταλήγει σε κάποιο άλλο Σύμπαν. Αν λοιπόν νιώθεις ότι είσαι μέσα σε μια μαύρη τρύπα μην εγκαταλείψεις την προσπάθεια, υπάρχει δρόμος διαφυγής» ανέφερε ο Χόκινγκ με την μηχανική του φωνή στην κατάμεστη αίθουσα.
«Οι μαύρες τρύπες είναι πιο παράξενες από οτιδήποτε έχουν φανταστεί οι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας αλλά παρά το ότι ο Αϊνστάιν αμφισβητούσε την ύπαρξη τους αυτές είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι υπάρχουν.
Η πρόσφατη ανακάλυψη των βαρυτικών κυμάτων είναι μια στερεή απόδειξη της ύπαρξης τους» ανέφερε ο 74χρονος επιστήμονας που πάσχει από αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση η οποία τον έχει καθηλώσει σε αναπηρική καρέκλα αλλά συνεχίζει να εργάζεται, να δίνει διαλέξεις σε όλο τον κόσμο και να γράφει βιβλία.
«Το μέγεθος μιας μαύρης τρύπας διαφέρει. Μπορεί να έχει διάμετρο περίπου δύο δισ. χλμ αλλά μπορεί να είναι και πολύ μικρές έχοντας μέγεθος παρόμοιο με εκείνο ενός βουνού. Είναι πιθανό μάλιστα να καταφέρουν οι ερευνητές στο CERN ή σε άλλο επιταχυντή να καταφέρουν να δημιουργήσουν μια μίνι μαύρη τρύπα» ανέφερε ο Χόκινγκ και είπε χαριτολογώντας ότι «αν τα καταφέρουν φυσικά θα πρέπει να μου απονείμουν το βραβείο Νομπέλ».
Ο Χόκινγκ έχει αναθεωρήσει την αρχική του άποψη ότι οι πληροφορίες της ύλης που πέφτουν μέσα σε μια μαύρη τρύπα καταστρέφονται. «Είναι σαν να βάζεις φωτιά σε μια εγκυκλοπαίδεια. Οι πληροφορίες δεν χάνονται αν κρατήσεις τις στάχτες αλλά βέβαια είναι δύσκολο να τις διαβάσεις.
Οι μαύρες τρύπες αποτελούν τους πιο αποδοτικούς σκληρούς δίσκους στο Σύμπαν. Το πώς καταφέρνουν να αποθηκεύουν τόσο μεγάλο όγκο δεδομένων είναι μεγάλο μυστήριο που προσπαθούμε σκληρά να φωτίσουμε» ανέφερε Χόκινγκ που στο τέλος της ομιλίας του μίλησε για την ανάγκη του ανθρώπινου είδους να βρει κατοικήσιμους κόσμους στο Σύμπαν και να τους αποικήσει γιατί στη Γη δεν μπορούμε να επιβιώσουμε ως είδος για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Δείτε το εντυπωσιακό βίντεο UHD της NASA με το βόρειο Σέλας

Την τελευταία λέξη της τεχνολογίας όσον αφορά την ποιότητα της εικόνας χρησιμοποίησε η NASA για να δημιουργήσει μια σειρά από νέα βίντεο.

Το πρώτο από αυτά δείχνει το Βόρειο Σέλας όπως το έχουν καταγράψει οι κάμερες του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού.

Τα βίντεο είναι τεχνολογίας Ultra High Definition η οποία προσφέρει μέγιστη καθαρότητα εικόνας, ακόμη περισσότερες λεπτομέρειες, μεγαλύτερη γκάμα χρωμάτων, πιο έντονο δυναμικό contrast και ομαλότερα frame rates.

Ουσιαστικά το «Ultra High Definition» είναι μία παραλλαγή του 4Κ κινηματογραφικού στάνταρ, της ποιότητας εικόνας δηλαδή που προσφέρεται στο σύγχρονο σινεμά.