Δευτέρα, 22 Ιουλίου 2019

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Νεφέλαι (1391-1451)

ΧΟ. οἶμαί γε τῶν νεωτέρων τὰς καρδίας [ἀντ.]
πηδᾶν, ὅ τι λέξει.
εἰ γὰρ τοιαῦτά γ᾽ οὗτος ἐξειργασμένος
λαλῶν ἀναπείσει,
1395 τὸ δέρμα τῶν γεραιτέρων λάβοιμεν ἂν
ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἐρεβίνθου.

σὸν ἔργον, ὦ καινῶν ἐπῶν κινητὰ καὶ μοχλευτά,
πειθώ τινα ζητεῖν, ὅπως δόξεις λέγειν δίκαια.

ΦΕ. ὡς ἡδὺ καινοῖς πράγμασιν καὶ δεξιοῖς ὁμιλεῖν,
1400 καὶ τῶν καθεστώτων νόμων ὑπερφρονεῖν δύνασθαι.
ἐγὼ γὰρ ὅτε μὲν ἱππικῇ τὸν νοῦν μόνῃ προσεῖχον,
οὐδ᾽ ἂν τρί᾽ εἰπεῖν ῥήμαθ᾽ οἷός τ᾽ ἦν πρὶν ἐξαμαρτεῖν·
νυνὶ δ᾽ ἐπειδή μ᾽ οὑτοσὶ τούτων ἔπαυσεν αὐτός,
γνώμαις δὲ λεπταῖς καὶ λόγοις ξύνειμι καὶ μερίμναις,
1405 οἶμαι διδάξειν ὡς δίκαιον τὸν πατέρα κολάζειν.
ΣΤ. ἵππευε τοίνυν, νὴ Δί᾽, ὡς ἔμοιγε κρεῖττόν ἐστιν
ἵππων τρέφειν τέθριππον ἢ τυπτόμενον ἐπιτριβῆναι.
ΦΕ. ἐκεῖσε δ᾽ ὅθεν ἀπέσχισάς με τοῦ λόγου μέτειμι,
καὶ πρῶτ᾽ ἐρήσομαί σε τουτί· παῖδά μ᾽ ὄντ᾽ ἔτυπτες;
1410 ΣΤ. ἔγωγέ σ᾽ εὐνοῶν τε καὶ κηδόμενος. ΦΕ. εἰπὲ δή μοι,
οὐ κἀμὲ σοὶ δίκαιόν ἐστιν εὐνοεῖν ὁμοίως
τύπτειν τ᾽, ἐπειδήπερ γε τοῦτ᾽ ἔστ᾽ εὐνοεῖν, τὸ τύπτειν;
πῶς γὰρ τὸ μὲν σὸν σῶμα χρὴ πληγῶν ἀθῷον εἶναι,
τοὐμὸν δὲ μή; καὶ μὴν ἔφυν ἐλεύθερός γε κἀγώ.
1415 «κλάουσι παῖδες, πατέρα δ᾽ οὐ κλάειν δοκεῖς;»
φήσεις νομίζεσθαι σὺ παιδὸς τοῦτο τοὔργον εἶναι·
ἐγὼ δέ γ᾽ ἀντείποιμ᾽ ἂν ὡς «δὶς παῖδες οἱ γέροντες»,
εἰκός τε μᾶλλον τοὺς γέροντας ἢ νέους τι κλάειν,
ὅσῳπερ ἐξαμαρτάνειν ἧττον δίκαιον αὐτούς.
1420 ΣΤ. ἀλλ᾽ οὐδαμοῦ νομίζεται τὸν πατέρα τοῦτο πάσχειν.
ΦΕ. οὔκουν ἀνὴρ ὁ τὸν νόμον θεὶς τοῦτον ἦν τὸ πρῶτον
ὥσπερ σὺ κἀγώ, καὶ λέγων ἔπειθε τοὺς παλαιούς;
ἧττόν τι δῆτ᾽ ἔξεστι κἀμοὶ καινὸν αὖ τὸ λοιπὸν
θεῖναι νόμον τοῖς υἱέσιν, τοὺς πατέρας ἀντιτύπτειν;
1425 ὅσας δὲ πληγὰς εἴχομεν πρὶν τὸν νόμον τεθῆναι,
ἀφίεμεν, καὶ δίδομεν αὐτοῖς προῖκα συγκεκόφθαι.
σκέψαι δὲ τοὺς ἀλεκτρυόνας καὶ τἄλλα τὰ βοτὰ ταυτί,
ὡς τοὺς πατέρας ἀμύνεται· καίτοι τί διαφέρουσιν
ἡμῶν ἐκεῖνοι, πλήν γ᾽ ὅτι ψηφίσματ᾽ οὐ γράφουσιν;
1430 ΣΤ. τί δῆτ᾽, ἐπειδὴ τοὺς ἀλεκτρυόνας ἅπαντα μιμεῖ,
οὐκ ἐσθίεις καὶ τὴν κόπρον κἀπ᾽ ἰκρίου καθεύδεις;
ΦΕ. οὐ ταὐτόν, ὦ τᾶν, ἐστίν, οὐδ᾽ ἂν Σωκράτει δοκοίη.
ΣΤ. πρὸς ταῦτα μὴ τύπτ᾽· εἰ δὲ μή, σαυτόν ποτ᾽ αἰτιάσει.
ΦΕ. καὶ πῶς; ΣΤ. ἐπεὶ σὲ μὲν δίκαιός εἰμ᾽ ἐγὼ κολάζειν,
1435 σὺ δ᾽, ἢν γένηταί σοι, τὸν υἱόν. ΦΕ. ἢν δὲ μὴ γένηται,
μάτην ἐμοὶ κεκλαύσεται, σὺ δ᾽ ἐγχανὼν τεθνήξεις.
ΣΤ. ἐμοὶ μέν, ὦνδρες ἥλικες, δοκεῖ λέγειν δίκαια·
κἄμοιγε συγχωρεῖν δοκεῖ τούτοισι τἀπιεικῆ.
κλάειν γὰρ ἡμᾶς εἰκός ἐστ᾽, ἢν μὴ δίκαια δρῶμεν.
1440 ΦΕ. σκέψαι δὲ χἀτέραν ἔτι γνώμην. ΣΤ. ἀπὸ τἄρ᾽ ὀλοῦμαι.
ΦΕ. καὶ μὴν ἴσως γ᾽ οὐκ ἀχθέσει παθὼν ἃ νῦν πέπονθας.
ΣΤ. πῶς δή; δίδαξον γὰρ τί μ᾽ ἐκ τούτων ἐπωφελήσεις.
ΦΕ. τὴν μητέρ᾽ ὥσπερ καὶ σὲ τυπτήσω. ΣΤ. τί φῄς, τί φῂς σύ;
τοῦθ᾽ ἕτερον αὖ μεῖζον κακόν. ΦΕ. τί δ᾽, ἢν ἀνέχων τὸν ἥττω
1445 λόγον σε νικήσω λέγων
τὴν μητέρ᾽ ὡς τύπτειν χρεών;
ΣΤ. τί δ᾽ ἄλλο γ᾽ ἤ, ταῦτ᾽ ἢν ποῇς,
οὐδέν σε κωλύσει σεαυ-
τὸν ἐμβαλεῖν εἰς τὸ βάραθρον
1450 μετὰ Σωκράτους
καὶ τὸν λόγον τὸν ἥττω;

***
ΧΟΡ. Με χτυποκάρδι οι νέοι θα καρτερούν να δουν
τί λόγο θα βγάλει·
αν αποδείξει, τώρα που έτσι φέρθηκε,
πως τάχα έχει δίκιο,
των γέρων τα τομάρια δε θ᾽ αξίζουν πια
ούτ᾽ ένα ρεβύθι.

ΚΟΡ. Ε συ, που νέους συλλογισμούς κινείς κι αναμοχλεύεις,
σκέψου για επιχειρήματα που δίκιο να σου ρίχνουν.

ΦΕΙ. Είναι γλυκό με τα σοφά να ζεις και τα καινούρια
1400 και πιο ψηλά απ᾽ τους τωρινούς νόμους να τρέχει ο νους σου.
Το νου μου εγώ αποκλειστικά στην ιππασία σαν είχα,
τρεις φράσεις δεν ξεστόμιζα χωρίς να κάμω λάθος·
μα απ᾽ τη στιγμή που ο δάσκαλος με γιάτρεψε από κείνα
και ζω με ιδέες, γνώμες λεπτές και λογισμούς, θα δείξω
πως δίκιο ειναι να τιμωρεί κανένας το γονιό του.
ΣΤΡ. Κάνε ιππική· μά το θεό, καλύτερα να θρέφεις
για τέθριππο άλογα παρά να λιώσω εγώ απ᾽ το ξύλο.
ΦΕΙ. Πιάνω το λόγο μου από κει που μ᾽ έκοψες· και πρώτα
θα σε ρωτήσω αυτό: Παιδί σαν ήμουν, με χτυπούσες;
1410 ΣΤΡ. Μα ναι, απ᾽ αγάπη, για καλό δικό σου. ΦΕΙ. Πες μου τότε,
την ίδια αγάπη εγώ για σε δεν είναι δίκιο να έχω
και να σε δέρνω, αφού είν᾽ αυτό η αγάπη, το να δέρνεις;
Άμαθο να ᾽ναι από χτυπιές το σώμα σου, κι εμένα
όχι; Δεν είν᾽ ελεύθερη κι εμέ η καταγωγή μου;
«Θρηνούν οι γιοι, να μη θρηνεί ο πατέρας;»
Αυτό μονάχα στα παιδιά θα πεις το συνηθίζουν·
κι εγώ απαντώ πως «δυο φορές είναι παιδιά οι γερόντοι»
και το σωστό είναι πιο πολύ να κλαιν αυτοί απ᾽ τους νέους,
αφού πολύ πιο αταίριαστα γι᾽ αυτούς τα σφάλματα είναι.
1420 ΣΤΡ. Μα πουθενά για τους γονιούς δεν είναι τέτοιος νόμος.
ΦΕΙ. Θνητός δεν ήταν σαν κι εμάς κι ο που έθεσε το νόμο
και με το λόγο τους παλιούς δεν έπειθε; Δεν έχω
δικαίωμα το λοιπόν κι εγώ καινούριο νόμο τώρα
να ορίσω: στους γονιούς οι γιοι το ξύλο να επιστρέφουν;
Τώρα, όσο ξύλο φάγαμε πριν νά ᾽μπει αυτός ο νόμος
ας ξεγραφτεί πια, χάρισμα το ᾽χουμε φάει ας πούμε.
Κοκόρια κι άλλα ζωντανά τί κάνουν; Οι πατέρες
τσιμπούν, αντιτσιμπούν και αυτά· κι ωστόσο τί διαφέρουν
τάχα από μας; ψηφίσματα μονάχα δε συντάσσουν.
1430 ΣΤΡ. Αφού, μωρέ, τους πετεινούς για πρότυπο τους παίρνεις,
γιατί δεν τρως κοπριά, γιατί σε ξύλο δεν κουρνιάζεις;
ΦΕΙ. Δεν είναι το ίδιο, και σ᾽ αυτό θα διαφωνεί ο Σωκράτης.
ΣΤΡ. Μη με χτυπάς· θα᾽ ρθει καιρός που θα το μετανοιώσεις.
ΦΕΙ. Πώς; ΣΤΡ. Δίκιο ειναι το γιο σου εσύ να τιμωρείς, αν κάμεις,
κι εσένα εγώ. ΦΕΙ. Τί ωραία! Κι αν γιο δεν κάμω, τζάμπα ξύλο
εγώ, κι εσύ απ᾽ το τάφο σου κορόιδο σου να μ᾽ έχεις.
ΣΤΡ., στους θεατές.
Νομίζω, συνομήλικοι, πως έχει λίγο δίκιο·
δεν πρέπει κάτι λογικό κανείς να τους τ᾽ αρνιέται·
σ᾽ άδικο αν πέφτουμε, σωστό να χύνουμε και δάκρυα.
1440 ΦΕΙ. Μα κι άλλη σκέψη μου άκουσε. ΣΤΡ. Τί; Κι άλλη; Πάω χαμένος.
ΦΕΙ. Αν έπαθες ό,τι έπαθες, τόσο δυσάρεστο ίσως
για σε δε θα ᾽ναι. ΣΤΡ. Μπα! Σαν τί κέρδος μπορώ να βγάλω;
ΦΕΙ. Θα δείρω και τη μάνα μου. ΣΤΡ. Τί λες; Τί λες; Αυτό ᾽ναι
ακόμη πιο βαρύ. ΦΕΙ. Όμως αν εγώ, πιάνοντας τώρα
το λόγο τον αδύνατο,
δείξω πως τις μητέρες μας
ανάγκη να τις δέρνουμε;
Τότε; ΣΤΡ. Αν το κάμεις δα κι αυτό,
έν᾽ απομένει μοναχά:
να πέσετε στο βάραθρο
1450 εσύ, μαζί ο Σωκράτης σου,
κι ο Αδύνατός σας Λόγος.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ - ΑΡΚΑΔΑΣ

ΑΡΚΑΔΑΣ
(αστερισμός)
 
Ο Αρκάδας είναι γιος του Δία και της Νύμφης συνοδού της Άρτεμης και ορκισμένης παρθένας Καλλιστώς. Κατά άλλους, πατέρας του είναι ο Πάνας.
 
Όταν η μητέρα του πέθανε από βέλος της Άρτεμης ή μεταμορφώθηκε σε αρκούδα από την Ήρα, ο Δίας έστειλε τον Ερμή με διαταγή να σώσει το παιδί που η Καλλιστώ είχε στην κοιλιά της και να το παραδώσει στη Μαία, τη μητέρα του, για να το αναθρέψει.
 
Από την πλευρά της μητέρας του παππούς του ήταν ο Λυκάονας, βασιλιάς της Αρκαδίας, ο οποίος, για να εκδικηθεί τον Δία που είχε αποπλανήσει την κόρη του Καλλιστώ, ή για να δοκιμάσει τη νοημοσύνη του Δία, τον κάλεσε σε τραπέζι, προσφέροντάς του ως εκλεκτό έδεσμα τον σφαγμένο και διαμελισμένο Αρκάδα. Οργισμένος ο Δίας, με αποστροφή ανέτρεψε το τραπέζι, μεταμόρφωσε τον Λυκάονα σε λύκο, έκαψε με κεραυνό την Αρκαδία και ύστερα πήρε τα κομμάτια του σφαγμένου παιδιού του, τα κόλλησε και ξανάδωσε ζωή στο παιδί που έγινε γενάρχης των Αρκάδων*.
 
Μετά τον θάνατο και του τελευταίου γιου του Λυκάονα την εξουσία την πήρε ο εγγονός του Αρκάδας. Αυτός έφερε την καλλιέργεια του ήμερου καρπού και δίδαξε τους ανθρώπους να κάνουν ψωμί και να υφαίνουν ρούχα. Από τον βασιλιά αυτόν η χώρα πήρε το όνομα Αρκαδία αντί Πελασγία και οι κάτοικοί της Αρκάδες αντί Πελασγοί (Παυσανίας 8.2.1-2). Από τη Λεάνειρα, την κόρη του Αμύκλου, ή από την κόρη του Κρόκωνα Μεγάνειρα ή, όπως λέει ο Εύμηλος, από τη νύμφη Χρυσοπέλεια, απέκτησε ο Αρκάδας δύο γιους, τον Έλατο και τον Αφείδα (Απολλόδωρος 3.9).
 
Ο Οβίδιος, παίρνοντας αφορμή από την παλιά ιστορία της μεταμόρφωσης της Καλλιστώς σε αρκούδα, συμπλήρωσε την ιστορία προχωρώντας και σε μια δεύτερη μεταμόρφωση, του Αρκάδα αυτή τη φορά, ύστερα από μια συνάντηση με τη μητέρα αρκούδα. Η Καλλιστώ με τη νέα μορφή της αρκούδας διατήρησε την ανθρώπινη συνείδηση. Σε αυτή τη διπλή κατάσταση συντελείται η συνάντησή της με τον θηρευτή γιο της Αρκάδα, που δεκαπεντάχρονος ασκούνταν στο κυνήγι. Η μητέρα αναγνώρισε το παιδί της, αλλά, αδυνατώντας να επικοινωνήσει μαζί του, κατέφυγε στον ναό του Λυκαίου ή Λύκιου Δία. Ο Αρκάδας εισέδυσε στο ιερό παρά τον τοπικό νόμο να τιμωρείται με θάνατο ο εισβολέας. Η μεταμόρφωση των δυο τους από τον Δία σε αστερισμούς** έσωσε τον έναν από τον άλλον, η μητροκτονία δεν συντελείται και οι δυο τους βρέθηκαν στον ουρανό πλάι ο ένας στον άλλον, Μεγάλη Άρκτος*** η Καλλιστώ και Αρκτούρος****, φύλακας της Άρκτου, ο Αρκάδας ή, σύμφωνα με άλλη εκδοχή, Μικρή Άρκτος. Αυτό προκάλεσε την οργή και το παράπονο της Ήρας, αλλά και την υποψία για την τύχη της ως συζύγου του Δία, και γι' αυτό ζήτησε από το ζευγάρι Ωκεανός και Τηθύς να κρατηθούν μακριά η Άρκτος από τον Αρκτούρο.
-----------------------------
*Αναλογίες παρουσιάζει ο μύθος του διαμελισμένου και ανασυγκροτημένου παιδιού με τον Διόνυσο ή τον Πέλοπα, ή και με τον Πελία· το γεύμα που πρόσφερε ο Λυκάων με τα θυέστεια δείπνα· το κάψιμο της γης της Αρκαδίας από τον Δία με το κάψιμο της Σεμέλης· η παιδοφαγία με τον Κρόνο που τρώει τα παιδιά του· ο αποτροπιασμός του Δία με τον αποτροπιασμό της Αθηνάς για την ανθρωποφαγία του προστατευόμενού της Τυδέα. Επαναλαμβανόμενο μοτίβο είναι και το ξεγέλασμα του θεού, όπως το επιχείρησαν για παράδειγμα ο Προμηθέας και ο Ωρίωνας, ή ο Οδυσσέας όταν γύρισε στην Ιθάκη. Γύρω από δομές και μοτίβα αναπτύσσονται τοπικές λεπτομέρειες.
 
**Η Καλλιστώ και ο Αρκάδας στον ουρανό
 
Και τώρα αυτουνού [του Λυκάονα] ο εγγονός, ο Αρκάδας, ήταν κιόλας
δεκαπέντε·
δεν ήξερε τη μάνα του, ποτέ δεν είχε μάθει για το πάθημά της.
Αγρίμια κυνηγούσε το παιδί, καρτέρι πού να στήσει μελετούσε,
και άπλωνε τα δίχτυα του πυκνά στου Ερυμάνθου γύρω τα ρουμάνια
όταν η τύχη το 'φερε να βρει τη μάνα του μπροστά. Κι αυτή στεκόταν
σα να 'ξερε ποιον είχε αντικρύ. Τραβήχτηκε ξοπίσω ο Αρκάδας,
τον κάρφωναν τα μάτια του αγριμιού, το βλέμμα το ακίνητο - ένας φόβος
τον έπιασε (δεν ήξερε γιατί) κι όπως η αρκούδα έδειχνε λαχτάρα
να τον ζυγώσει, έκανε αυτός κατάστηθα να ρίξει το κοντάρι.
Αλλιώτικη του Δία η βουλή: μαζί μ' αυτούς αφάνισε το κρίμα,
με στρόβιλο τους σήκωσε ψηλά στα πλάτη των απέραντων αιθέρων
για να τους στήσει μες στον ουρανό, μάνα και γιο γειτονικά αστέρια.
(Οβ., Μεταμορφώσεις 2. 496-507)
 
***Η Καλλιστώ άρκτος
 
Ταύτην ῾Ησίοδός φησι Λυκάονος θυγατέρα ἐν Ἀρκαδίᾳ οἰκεῖν, ἑλέσθαι δὲ μετὰ Ἀρτέμιδος τὴν περὶ τὰς θήρας ἀγωγὴν ἐν τοῖς ὄρεσι ποιεῖσθαι· φθαρεῖσαν δὲ ὑπὸ Διὸς ἐμμεῖναι λανθάνουσαν τὴν Θεόν· φωραθῆναι δὲ ὕστερον ἐπίτοκον ἤδη οὖσαν ὀφθεῖσαν ὑπ' αὐτῆς λουομένην· ἐφ' ᾧ ὀργισθεῖσαν τὴν Θεὸν ἀποθηριῶσαι αὐτήν· καὶ οὕτως τεκεῖν ἄρκτον γενομένην τὸν κληθέντα Ἀρκάδα· οὖσαν δ' ἐν τῷ ὄρει θηρευθῆναι ὑπὸ αἰπόλων τινῶν καὶ παραδοθῆναι μετὰ τοῦ βρέφους τῷ Λυκάονι· μετὰ χρόνον δέ τινα δόξαι εἰσελθεῖν εἰς τὸ τοῦ Διὸς ἄβατον [ἱερὸν] ἀγνοήσασαν τὸν νόμον· ὑπὸ δὲ τοῦ ἰδίου υἱοῦ διωκομένcν καὶ τῶν Ἀρκάδων, καὶ ἀναιρεῖσθαι μέλλουσαν διὰ τὸν εἰρημένον νόμον, ὁ Ζεὺς διὰ τὴν συγγένειαν αὐτὴν ἐξείλετο καὶ ἐν τοῖς ἄστροις αὐτὴν ἔθηκεν· Ἂρκτον δὲ αὐτὴν ὠνόμασε διὰ τὸ συμβεβηκὸς αὐτῇ σύμπτωμα.
῎Εχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ζ ἀμαυρούς, ἐφ' ἑκατέρων ὠτίων β, <ἐπ'> ὠμοπλατῶν λαμπρὸν α, ἐπὶ τοῦ στήθους <α, ἐπὶ τοῦ ἔμπροσθεν ποδὸς> β, ἐπὶ τῆς ῥάχεως λαμπρὸν α, <ἐπὶ τῆς κοιλίας λαμπρὸν α>, ἐπὶ σκέλεσιν ὀπισθίοις β, ἐπ' ἄκρῳ τῷ ποδὶ β, ἐπὶ τῆς κέρκου γ· τοὺς πάντας κδ. (Ερατοσθένης, Καταστερισμοί 1)
 
****Αστερισμός του Βοώτη
 
<Π>ερὶ τούτου λέγεται ὅτι Ἀρκάς ἐστιν ὁ Καλλιστοῦς καὶ Διὸς γεγονώς, ᾤκησε δὲ περὶ τὸ Λύκαιον φθείραντος αὐτὴν Διός· οὗ προσποιησάμενος ὁ Λυκάων τὸν Δία ἐξένιζεν, ὥς φησιν Ἡσίοδος, καὶ τὸ βρέφος κατακόψας, παρέθηκεν ἐπὶ τὴν τράπεζαν· ὅθεν ἐκείνην μὲν ἀνατρέπει, ἀφ' οὗ ἡ Τραπεζοῦς καλεῖται πόλις, τὴν δὲ οἰκίαν ἐκεραύνωσε, τὸν δὲ Λυκάονα ἀπεθηρίωσε καὶ αὐτὸν λύκον ἐποίησε· τὸν δὲ Ἀρκάδα πάλιν ἀναπλάσας ἔθηκεν ἄρτιον· καὶ ἐτράφη παρ' αἰπόλῳ· νεανίσκος δ' ὢν ἤδη δοκεῖ καταδραμεῖν εἰς τὸ Λύκαιον καὶ ἀγνοήσας τὴν μητέρα γῆμαι· οἱ δὲ κατοικοῦντες τὸν τόπον ἀμφοτέρους κατὰ νόμον θύειν ἔμελλον· ὁ δὲ Ζεὺς ἐξελόμενος αὐτοὺς διὰ τὴν συγγένειαν εἰς τὰ ἄστρα ἀνήγαγεν.
(Ερατοσθένης, Καταστερισμοί, 1, 8)

ΟΙ 7 ΣΟΦΟΙ

 1. ΧΙΛΩΝ Ο ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΟΣ

Ο Χίλων ή Χείλων o Λακεδαιμόνιος, γιος του Δαμαγέτου, ήταν πολιτικός, νομοθέτης, φιλόσοφος και ελεγειακός ποιητής, που έζησε κατά τον στ' π.Χ. αιώνα και αναφέρεται ως ένας από τους Επτά Σοφούς της Aρχαίας Ελλάδας.
 
Γεννήθηκε το 600 π.Χ. στη Σπάρτη και πέθανε το 520 π.Χ. στην Πίσσα της Σικελίας. Κατά την παράδοση (και τον Έρμιππο) πέθανε σε ηλικία 80 ετών κατά τα προλεχθέντα, από τη μεγάλη του συγκίνηση και την υπερβολική χαρά του, όταν αγκάλιασε το γιο του, που μόλις είχε επιστρέψει Ολυμπιονίκης στο αγώνισμα της «πυγμής» (πυγμαχίας), οπότε και κηδεύτηκε με μεγάλες τιμές, ενώ στον τάφο του γράφτηκε η φράση: «Υιός Χίλωνος, πυγμή χλωρόν έλεν κότινον / Είδ΄ο πατήρ στεφανούχον ιδών τέκνον ήμυσεν ησθείς ού νεμεσητόν. Εμοί τοίος ίτω θάνατος» [«Μακάρι να είχα κι εγώ ένα τέτοιο θάνατο»]. Σύμφωνα με τον Διογένη το Λαέρτιο που τον βιογράφησε (Α’ 3,68-73), οι Σπαρτιάτες ανήγειραν και άγαλμα προς τιμή του, με το επίγραμμα «Τόνδε δορυστέφανος Σπάρτα Χίλων, εφύτευσεν, ός των Επτά Σοφών, πρώτος, έφυ Σοφός» [περ. «Η πολεμόχαρη Σπάρτη γέννησε αυτόν εδώ τον Χίλωνα, που ήταν ο πρώτος, δηλαδή ο μεγαλύτερος, Σοφός από τους επτά Σοφούς»].
 
Ιδιαίτερης τιμής και εκτιμήσεως έχαιρε ο Χίλων και κατά τη διάρκεια της ζωής του. Οι συμπατριώτες του, μάλιστα, τον εξέλεξαν και Έφορο, το 556 π.Χ. (κατά την 56η Ολυμπιάδα). Η θητεία του κρίνεται ιδιαίτερα επιτυχημένη και μάλιστα με μεγάλη σημασία στην ιστορική εξέλιξη του πολιτεύματος της πόλης, αφού κατά τη διάρκεια της θητείας του εισηγήθηκε και πέτυχε τη μεταρρύθμιση του καθεστώτος του Λυκούργου, με την εξύψωση του θεσμού των Εφόρων και τον αποφασιστικό περιορισμό, κατά τον τρόπο αυτό, της βασιλικής δύναμης και εξουσίας, προς όφελος της λαϊκής κυριαρχίας.
 
Αλλά και μεταξύ των Ελλήνων της υπολοίπου Ελλάδας είχε αποκτήσει φήμη και έχαιρε ιδιαίτερης τιμής ο Χίλων, μεταξύ άλλων για τη ρήση του ότι τα Κύθηρα ήταν καλύτερα να μην υπήρχαν, φράση που αποδείχθηκε σοφή κατά τους μηδικούς πολέμους, όταν ο Δημάρατος συμβούλεψε τον Ξέρξη να συγκεντρώσει εκεί τον στόλο του, συμβουλή που ευτυχώς δεν εισακούστηκε από τον βασιλιά των Περσών, διότι τότε πιθανόν να κυριευόταν όλη η Ελλάδα (πρβλ. Ηρόδοτος Α’59), όπως αποδείχθηκε αργότερα, κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, οπότε ο Νικίας εγκατέστησε στο συγκεκριμένο νησί αθηναϊκή φρουρά, προκαλώντας μεγάλες ζημιές στους Λακεδαιμόνιους.
 
Ενδεικτικός και χαρακτηριστικός της σοφίας του είναι ο διάλογος που φέρεται να είχε, σε μεγάλη πλέον ηλικία, με τον ακμάζοντα, τότε, Αίσωπο. Ο τελευταίος φέρεται να τον ρώτησε «τι πράττει ο Δίας» και εκείνος του απάντησε «Ταπεινοί τα υψηλά και τα ταπεινά υψοί». Σε ερώτηση «κατά τι διαφέρουν οι πεπαιδευμένοι από τους απαίδευτους», απάντησε «ελπίσιν αγαθαίς» και, τέλος, στην ερώτηση «τι είναι δύσκολο» φέρεται να απάντησε το «τα απόρρητα σιωπήσαι και σχολήν [ή, κατ’ άλλη εκδοχή, «χολήν»] εύ διαθέσθαι και αδικούμενον δύνασθαι φέρειν».
 
Τα πιο σπουδαία και γνωστά γνωμικά του, δηλαδή το «μηδέν άγαν», το «γνώθι σαυτόν» και το «εγγύα παρά δ’ άττα» [σημειωτέον ότι το πρώτο απ’ αυτά αποδίδεται, κατ’ άλλη εκδοχή, στον Σόλωνα, ενώ το δεύτερο στον Θαλή] είχαν γραφτεί στον τοίχο (ή στην προμετωπίδα) του ναού του Απόλλωνα, στους Δελφούς. Ειδικά για το γνώθι σαυτόν αναφέρεται από τον Κλέαρχο ότι το γνωμικό αυτό λέχθηκε στον Χίλωνα ως μυστικό από τον θεό (Ι.Στοβαίου Ανθολ., τόμ.Α’ βιβλ.21 παρ.12)
 
2. ΠΙΤΤΑΚΟΣ Ο ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ

Ο Πιττακός ο Μυτιληναίος (περ. 650-570) ήταν πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης της Μυτιλήνης, ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας και μνημονεύεται μαζί με τον Θαλή, τον Βία και το Σόλωνα σε όλους τους σχετικούς καταλόγους.

Πατρίδα του ήταν η Μυτιλήνη, ο δε Σουίδας θέτει τη γέννησή του κατά την τριακοστή τρίτη Ολυμπιάδα, δηλαδή περί το 652 π.Χ.. Φημιζόταν για την πολιτική και κοινωνική σοφία του, τη σύνεση και την χρηστότητά του, αλλά και την πολεμική ανδρεία του. Στον πολιτικό στίβο της πατρίδας του εισήλθε ενεργά το 612 π.Χ., όταν από κοινού με τους αδελφούς του Αλκαίου, οι οποίοι ηγούνταν της αριστοκρατικής μερίδας, φόνευσε τον τύραννο Μέλαγχρο. Έξι χρόνια μετά τον βρίσκουμε να οδηγεί τους συμπολίτες τους στον πόλεμο κατά των Αθηναίων, με αντικείμενο την κατοχή του Σιγείου. Ο Πιττακός διακρίθηκε στη μάχη, σκότωσε μάλιστα, στο πλαίσιο μονομαχίας, τον Φρύνωνα, στρατηγό των Αθηναίων, νικητή των Ολυμπίων και διάσημο για το θάρρος και την ανδρεία του. Οι Μυτιληναίοι τον τίμησαν για τα κατορθώματά του, όμως εκείνος από τα εδάφη που του προσφέρθηκαν δέχτηκε μόνο την έκταση που σηματοδοτήθηκε από μια ρίψη του ακοντίου του.
 
Κατόπιν, διέθεσε τη γη για ιερή χρήση η οποία έκτοτε αποκαλείται Πιττακού γή.

Ο πόλεμος με τους Αθηναίους έληξε με παρέμβαση του Περιάνδρου, ο οποίος παραχώρησε τη διαφιλονικούμενη έκταση στους Αθηναίους. Οι εσωτερικές ταραχές στην Μυτιλήνη συνεχίστηκαν, υποδαυλισμένες από τη μερίδα των αριστοκρατών, με προεξάρχοντες τον Αλκαίο και τον αδελφό του, Αντιμενίδη. Όταν αυτοί εξορίστηκαν, η πόλη γνώρισε περίοδο σχετικής ηρεμίας, ώσπου οι φυγάδες επιχείρησαν να πετύχουν την επάνοδό τους με τη βία των όπλων. Ο δήμος, προκειμένου να αποκρούσει την απειλή, εξέλεξη ως αισυμνήτη τον Πιττακό, στον οποίο παραχώρησε απόλυτη εξουσία. Ο μεγάλος άνδρας παρέμεινε στο θώκο επί μία δεκαετία (589-579) με την παρέλευση της οποίας παραιτήθηκε από την αρχή εκουσίως.
 
Στη διάρκεια της ηγεμονίας του δεν επιχείρησε να ανατρέψει το πολίτευμα, αλλά επιδόθηκε στη βελτίωση και την αναθεώρηση των νόμων. Οι ολιγαρχικοί τον σκιαγραφούσαν ως τύραννο, ο δε Αλκαίος σε σχόλιό του χαρακτήρισε τον Πιττακό κακοπάτριδα και εξέφρασε την περιφρόνησή του για τον τρόπο με τον οποίο ο λαός τον εξέλεξε ως αισυμνήτη. Ο Πιττακός πέθανε περί το 569, σε ηλικία εβδομήντα ετών κατά τον Διογένη Λαέρτιο, ογδόντα ετών κατά τον Σουίδα και εκατό ετών κατά τον Λουκιανό. Του αποδίδονται πολλά, χαμένα όμως, ελεγειακά ποιήματα, καθώς και πολλά γνωμικά, όπως "χαλεπόν εσθλόν έμμεναι" και το "γίγνωσκε καιρόν". Το πρώτο αποτέλεσε θέμα ωδής του Σιμωνίδη.

3. ΒΙΑΣ Ο ΠΡΙΗΝΕΥΣ

O Βίας ο Πριηνεύς ήταν Έλληνας φιλόσοφος , ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας, και καταγόταν από την Πριήνη της Ιωνίας (625 – 540 π.Χ.), ήταν γιος του Τευτάμου και γνώρισε μεγάλη φήμη και δόξα γύρω στα 570 π.Χ., την περίοδο που βασιλείς της Λυδίας ήταν ο Αλυάττης και ο Κροίσος.
 
Έγινε γνωστός για την δικαιοσύνη του και την ρητορική του δεινότητα. Ο Σάτυρος ο περιπατητικός, που έγραψε τις βιογραφίες των Σοφών, ονόμασε το Βίαντα «προκεκριμένον των Επτά». Σύμφωνα με τον Σάτυρο, όταν κάποτε οι Αθηναίοι, σύμφωνα με κάποιο θρύλο, βρήκαν, ενώ ψάρευαν, ένα χάλκινο τρίποδα με την επιγραφή «τω σοφώ», δηλαδή στον σοφό, έστειλαν το εύρημα τους στο Βίαντα, κρίνοντάς τον σαν τον σοφότερο άνδρα της εποχής του. Ήταν άνθρωπος ανιδιοτελής, δίκαιος, εγκρατής και λιτοδίαιτος. Τα δύο πιο κύρια γνωρίσματα του ήταν η ρητορική του δεινότητα και το ακοίμητο πνεύμα της δικαιοσύνης, απ` το οποίο διακατέχονταν. Στα δικαστήρια συνηγορούσε πάντα δωρεάν, υπερασπίζοντας σ` αυτά τους αδικούμενους πολίτες. Όταν ήταν αναγκασμένος να καταδικάσει κάποιον σε θάνατο, δάκρυζε. Λέγεται ότι κάποτε απελευθέρωσε κάποιες γυναίκες που είχαν γίνει δούλες, καταβάλλοντας τα λύτρα και αφού τις δίδαξε και τις προίκισε, τις έστειλε πίσω στους δικούς τους.
 
Ο Βίας ήταν γνωστός στην αρχαιότητα για τη μεγάλη αγάπη που έτρεφε στην γενέτειρα πατρίδα του και παροιμιώδης έμεινε η μεγάλη δικανική του δεινότητα. Ο Βίας πέθανε σε ηλικία 85 χρονών περίπου, καθώς αγόρευε στο δικαστήριο. Όπως διηγείται ο Διογένης ο Λαέρτιος, πέθανε όπως πεθαίνουν όλοι οι δίκαιοι άνθρωποι. Έγραψε το ποίημα «Περί Ιωνίας, τίνα μάλιστ’ αν τρόπον ευδαιμονοίη» (με ποίον τρόπο δηλαδή θα μπορούσε να ευτυχήσει η Ιωνία), με δύο χιλιάδες στίχους.
 
Οι Πριηνείς τίμησαν το σοφό, τόσο ενόσω ακόμη ζούσε, όσο και μετά το θάνατό του, όταν και του έστησαν μεγαλοπρεπές μνημείο, το λεγόμενο «Τευτάμειον τέμενος» (από το όνομα του πατέρα του, που λεγόταν Τεύταμος ή Τεντεμίδης). Χαρακτηριστικά αναφέρεται πως όταν η πατρίδα του Πριήνη κατακτήθηκε από τους Πέρσες, οι δε συμπολίτες του έφευγαν πρόσφυγες από εκεί, συναποκομίζοντας και τα υπάρχοντά τους, κάποιος τον ρώτησε γιατί κείνος δεν παίρνει κάτι μαζί του στη φυγή οπότε, ο Βϊας του απάντησε: «Τα εμά πάντα μετ` εμού φέρω», δηλαδή «Ότι έχω μαζί μου το φέρνω», εννοώντας πως δεν είχε κάτι για να πάρει και αυτός, όπως οι άλλοι.
 
Αναφέρεται επίσης ότι ο Ηράκλειτος, ο οποίος πολύ τον είχε εκτιμήσει, είπε για τον Βία: «Εν Πριήνη Βίας εγένετο ο Τευταμείω, ου πλείων λόγος ή των άλλων», υποδηλώνοντας έτσι πως ο Βίας ήτανε ανώτερος από τους άλλους έξη της χορείας των εφτά αρχαιοελλήνων σοφών.

4. ΣΟΛΩΝ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ
 
Ο Σόλων (περ. 639 - 559 π.Χ.) ήταν σημαντικός Αθηναίος νομοθέτης, φιλόσοφος, ποιητής και ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας.Ανήκε σε πλούσια και αριστοκρατική οικογένεια, η οποία καταγόταν από τη γενιά του βασιλιά της Αθήνας Κόδρου. Ο πατέρας του ονομαζόταν Εξηκεστίδης· αυτός φρόντισε για την εκπαίδευση και ανατροφή του γιού του. Όταν ο Σόλων έχασε την περιουσία του, στράφηκε προς το εμπόριο και ταξίδεψε στην Αίγυπτο και τη Μ. Ασία. Επωφελούμενος από τα ταξίδια του αυτά μελέτησε ξένους πολιτισμούς και νόμους, καθώς και τον πολιτικοοικονομικό βίο των άλλων χωρών. Τα εφόδια που απέκτησε τα χρησιμοποίησε αποτελεσματικά για την κοινωνική και οικονομική ανόρθωση της πατρίδας του και έτσι κατόρθωσε να αναδειχτεί στο σπουδαιότερο άνδρα της εποχής του.
 
Την εμπιστοσύνη του λαού την κέρδισε πρώτα με το ποιητικό του έργο. Ο Σόλων υπήρξε και ελεγειακός ποιητής. Έγραψε ελεγεία με τίτλο "Σαλαμίς", στην οποία προτρέπει τους Αθηναίους να ανακτήσουν το αγαπημένο τους νησί. Από την ελεγεία αυτή σώζονται μόνο οκτώ στίχοι. Ο Σόλων έγραψε επίσης πολιτικές ελεγείες, από τις οποίες έχουμε μεγαλύτερα αποσπάσματα. Σε αυτές εκφράζει τα πολιτικά του φρονήματα και αντανακλά τη φιλοπατρία του και την αγάπη του προς τη δικαιοσύνη. Οι ελεγείες του ονομάστηκαν "γνωμικές", επειδή περιέχουν πολλές γνώμες. Με τους φλογερούς του στίχους επηρέασε την αθηναϊκή κοινή γνώμη, συμβουλεύοντας, ενθαρρύνοντας και ενθουσιάζοντας τους Αθηναίους. Στα ποιήματά του έκανε τη διαπίστωση ότι η κακοδαιμονία της πόλης και οι φιλονικίες οφείλονται στον αγώνα των τάξεων και υποσχόταν τη θεραπεία του κακού. Γι' αυτό οι Αθηναίοι τον επέλεξαν ως νομοθέτη, για να αποκαταστήσει την ειρήνη με τη μεταβολή των θεσμών.
 
Ως συνέπεια βίαιης και μακροχρόνιας εξέγερσης των πολιτών ενάντια στους ευγενείς, ο Σόλων κλήθηκε κοινή συναινέσει των αντιμαχόμενων μερών[1], το 594/3 π.Χ. με έκτακτη διαδικασία να νομοθετήσει και για το έργο αυτό εξοπλίστηκε με έκτακτες εξουσίες. Εκείνο το έτος εξελέγη άρχων από το δήμο της Αθήνας και όχι από τον Άρειο Πάγο, όπως προέβλεπε το αθηναϊκό πολίτευμα της εποχής. Του δόθηκαν οι έκτακτες εξουσίες του διαλλακτού, δηλ. του μεσολαβητή, του συμφιλιωτή, και του νομοθέτου, τις οποίες διατήρησε και μετά το τέλος της ετήσιας αρχοντείας του. Οι νόμοι που θέσπισε δημοσιεύτηκαν ίσως το 592/1 π.Χ. Ο Σόλων, για να αποφύγει μεταβολές της νομοθεσίας του και για να μην αναμειχθεί στην εφαρμογή της, αποδήμησε για δέκα χρόνια. Στην ενέργειά του αυτή διακρίνεται μια πρώτη εφαρμογή της διάκρισης της νομοθετικής από την εκτελεστική εξουσία. Κρίνοντας από την τυραννία του Πεισίστρατου και των διαδόχων του, που εγκαθιδρύθηκε το 561 π.Χ. και διάρκεσε ως το 510 π.Χ., οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα φαίνεται πως δεν αντιμετώπισαν πλήρως τα προβλήματα που επιδίωκαν να λύσουν. Η ουσία τους όμως διατηρήθηκε και μετά το τέλος της τυραννίας και αποτέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο εδραιώθηκε η κλασική αθηναϊκή δημοκρατία.
 
Ο Σόλων κατά τη διάρκεια των δέκα χρόνων της αυτοεξορίας του επισκέφτηκε, μεταξύ άλλων, και το βασιλιά των Σάρδεων Κροίσο, ο οποίος τον ρώτησε αν γνώριζε κανέναν άνθρωπο πιο ευτυχισμένο από αυτόν. Ο Σόλων του ανέφερε τρεις περιπτώσεις ευτυχισμένων ανθρώπων και τον συμβούλεψε με το γνωστό: "Μηδένα προ του τέλους μακάριζε" (=μη μακαρίζεις κανέναν, προτού να δεις το τέλος του). Όταν ξαναγύρισε στην Αθήνα, τη βρήκε σε πολύ καλή κατάσταση χάρη στα δικά του νομοθετικά μέτρα και πέθανε ευτυχισμένος σε βαθιά γεράματα.

5. ΠΕΡΙΑΝΔΡΟΣ Ο ΚΟΡΙΝΘΙΟΣ
 
Ο Περίανδρος ο Κυψέλου, Κορίνθιος, ήταν περιώνυμος για την κακουργία αλλά και τη μεγαλοπραγμοσύνη και σοφία του τύραννος της Κορίνθου (668 – 584π.Χ.) που διαδέχθηκε τον πατέρα του Κύψελο που είχε ανατρέψει την δωρική αριστοκρατία. Υπήρξε στην αρχή πολύ ηπιότερος του πατρός του αλλά αργότερα παρασύρθηκε σε αδικοπραγίες και ωμότητες. Ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί ότι κάποτε ο Περίανδρος ζήτησε συμβουλή από τον τύραννο της Μιλήτου Θρασύβουλο πώς να στερεώσει καλλίτερα την Αρχή του και έλαβε με συμβολική πράξη την απάντηση ότι θα πρέπει να εξοντώσει κάθε ισχυρό αντίπαλο ή αντιδρώντα στο έργο του.
 
Έκτοτε ο Περίανδρος δεν δίστασε ακόμη και να διαπράξει φόνους οικείων του. Έτσι φόνευσε με λακτίσματα τη γυναίκα του Λυσίδη την οποία και αποκαλούσε θωπευτικά «Μέλισσα». Μεταμεληθείς, με την ιδέα της εξιλέωσης, πρόσθεσε νέο αποτρόπαιο έγκλημα όταν κάλεσε σε επίσημη εορτή στην αυλή του τις επιφανέστερες γυναίκες της Κορίνθου ξεγύμνωσε αυτές και έκαψε τα ενδύματα και τα κοσμήματά τους επί της πυράς της εστίας. Τον εκ Λυσίδης γιο του Λυκάφρονα επειδή αντέδρασε στις συμπεριφορές του αυτές εξόρισε στην Κέρκυρα που τότε υπαγόταν στην Κόρινθο. Όταν αργότερα τον ανακάλεσε, ο Λυκάφρονας αρνήθηκε την πατρική και δημόσια θέση λέγοντας πως δεν μπορεί να συζεί με τον φονιά της μητέρας του. Τότε ο Περίανδρος δέχθηκε να παραιτηθεί υπέρ του γιου του και να αποσυρθεί στην Κέρκυρα. Όταν όμως πληροφορήθηκαν τούτο οι Κερκυραίοι φοβούμενοι μη τύχουν άλλης καταπίεσης φόνευσαν τον Λυκάφρονα. Ο Περίανδρος τότε για να τους τιμωρήσει συγκέντρωσε 300 παίδες των καλλιτέρων οικογενειών της Κέρκυρας και τους έστειλε στο Βασιλιά της Λυδίας Αλυάττη για να τους ευνουχίσει κατά το ασιατικό έθιμο. Το πλοίο όμως προσάραξε στη Σάμο και οι νέοι ελευθερώθηκαν.
 
Ο Περίανδρος αν και αγαπούσε τις στρατιωτικές επιδείξεις φαίνεται πως δεν ενεπλάκη σε εξωτερικούς πολέμους. Τον μοναδικό που οργάνωσε ήταν κατά του πεθερού του Προκλέα, τυράννου της Επιδαύρου, με λόγο αιτίας το θάνατο της κόρης του. Αυτές είναι περίπου οι μαρτυρίες των παλαιών που διασώθηκαν περί του Περίανδρου που ίσως να είναι ψευδείς ή υπερβολικές αν γίνει σύγκριση με άλλα γεγονότα από τα οποία διαπιστώνεται ότι επί εποχής του η Κόρινθος ανυψώθηκε σε δύναμη και ακμή και έφθασε να γίνει θαλασσοκράτειρα. Εκτός όμως αυτού ο Περίανδρος υπήρξε και κοινωνικός αναμορφωτής, νομοθέτησε κατά της ασωτίας, πολυτέλειας, εύρεση εργασίας σε φτωχούς και φορολογίας των πλουσίων. Προστάτευσε τα γράμματα και τις τέχνες και κατέστησε την αυλή του κέντρο πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας. Για δε τη σπάνια θυμοσοφία του κατατάχθηκε μεταξύ των επτά σοφών του αρχαίου κόσμου.
 
Προϊόντα της διανοητικής γονιμότητας και ανθηρότητάς του αποτελούν αφενός ένα μακρύ ποίημά του με τίτλο «Υποθήκες στον ανθρώπινο βίο» από το οποίο ελάχιστα αποσπάσματα διασώθηκαν και αφετέρου τα αποφθέγματά του που αποστάζουν ευγένεια αισθήματος, αλάθητο πείρα και πρακτική σοφία.

6. ΘΑΛΗΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ
 
Ο Θαλής ο Μιλήσιος, (περ 630/635 π.Χ. - 543 π.Χ.), προσωκρατικός φιλόσοφος, που δραστηριοποιήθηκε στις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. στη Μίλητο. Του αποδίδεται το έργο Ναυτική Αστρολογία, αλλά θεωρείται μάλλον αμφίβολο αν έγραψε ο ίδιος. Για την ανασύσταση της σκέψης του βασιζόμαστε αποκλειστικά σε μαρτυρίες. Η παράδοση κατατάσσει τον Θαλή μεταξύ των επτά σοφών και τον περιγράφει ως άνθρωπο με πλατιές γνώσεις και μεγάλη επινοητικότητα. Το σημαντικότερο είναι, ωστόσο, ότι μέσω της προβληματικής του για την αρχή του κόσμου ανήγαγε τα πολλαπλά φαινόμενα του κόσμου σε μία απρόσωπη, μοναδική ή ενιαία αρχή, γεγονός που τον κατατάσσει δίκαια στη χορεία των φιλοσόφων και σε έναν απο τους επτά μεγάλους σοφούς της αρχαίας Ελλάδας. Ο Θαλής είναι γνωστός και για την επιτυχημένη πρόβλεψη της ηλιακής έκλειψης του 585. Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανακάλυψε επίσης τις τροπές (ηλιοστάσια), το ετερόφωτο της Σελήνης, καθώς και τον ηλεκτρισμό και τον μαγνητισμό, από τις ελκτικές ιδιότητες του ορυκτού μαγνητίτη και του ήλεκτρου (κεχριμπάρι).
 
Στην κοσμολογία του φιλόσοφου σημαντικό ρόλο παίζει το νερό (ύδωρ). Του αποδίδονται οι κοσμολογικές απόψεις οτι "η Γη έχει τη μορφή ενός κυκλικού δίσκου που στηρίζεται στο νερό" και ότι "το νερό είναι η αρχή των πάντων". Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη στο (Περί Ουρανού Β 13) ήταν η αρχαιότερη θεωρία που είχε διατυπωθεί και είχε παραδοθεί από τον Θαλή. Τούτη η άποψη φέρει ίχνη των ομηρικών και των ησιόδειων κοσμολογικών αντιλήψεων, ιδιαίτερα της εικόνας του Ωκεανού ποταμού που περιβάλλει την Γη και είναι πηγή όλων των υδάτων. Η ιδέα, όμως ότι κάτω από τη γη υπάρχουν νερά, στρέφει το ενδιαφέρον της έρευνας προς την πλευρά της Βαβυλωνιακής και της Αιγυπτιακής μυθολογίας και υποδεικνύει ως ένα βαθμό μια άμεση επαφή του Θαλή με τις μυθολογίες της Εγγύς Ανατολής. Είτε θεωρούσε ότι το νερό εκτός από κοσμογονική αρχή συμμετέχει στη σύσταση του κόσμου είτε όχι, το σημαντικό είναι ότι ο φιλόσοφος αφαιρεί από το νερό τη θεϊκή του ιδιότητα και το αναγνωρίζει μόνον ως φυσικό σώμα.
 
            Όπως μας παραδίδει ο Αριστοτέλης στο Περί Ψυχής Α5 και Α3 ο Θαλής πίστευε πως ο κόσμος είναι γεμάτος θεους (πάντα πλήρη θεών είναι) και ότι η ψυχή είναι κάτι το κινητικό (κινητικόν τι). Πρόκειται ουσιαστικά για μια αρχαϊκή διατύπωση της θεωρίας του υλοζωισμού, σύμφωνα με την οποία ο κόσμος είναι ζωντανός και έμψυχος, γεγονός που πιστοποιείται από την κινητικότητά του. Ο υλοζωισμός στην νεότερη έννοιά του θεωρεί ως δομικό στοιχείο του κόσμου το φυσικό στοιχείο εννοώντας το ως έμβιο, ως οντότητα στην οποία η ύλη και η ενέργεια είναι αδιάσπαστα ενωμένες.

7. ΚΛΕΟΒΟΥΛΟΣ Ο ΡΟΔΙΟΣ
 
Ο Κλεόβουλος o Ρόδιος (600–530 π.Χ.), ήταν σύμφωνα με τον Πλούταρχο, τύραννος της Λίνδου στη Ρόδο κι ένας από τους επτά σοφούς. Ονομάζεται και «Κλεόβουλος ο Λίνδιος» διότι ως γνωστόν η Ρόδος στα παλιά χρόνια ήταν χωρισμένη στις τρεις αρχαίες πόλεις: Λίνδος, Κάμειρος και Ιάλυσος των οποίων μέρη διασώζονται μέχρι και σήμερα. Κατά την επικρατέστερη άποψη ο σοφός είχε Δωρική προέλευση, ο ίδιος δε, έλεγε πως έλκει την καταγωγή του απευθείας από τον Ηρακλή. Έζησε την ίδια εποχή με το Σόλωνα, γεγονός που το επιβεβαιώνει μία επιστολή του που διασώθηκε και απευθύνεται στον Αθηναίο νομοθέτη.
 
Ο Κλεόβουλος ξεχώριζε για τη δύναμη και την ομορφιά του. Είχε ταξιδέψει πολύ και είχε γνωρίσει την αιγυπτιακή φιλοσοφία. Η Λίνδος κατά την εποχή του Κλεόβουλου, γνώρισε τεράστια πολιτιστική ακμή κι έγινε κέντρο των τεχνών και του πολιτισμού. Ο Κλεόβουλος ήταν αυτός που αναβίωσε την λατρεία της Λίνδιας Αθηνάς κι έχτισε έναν θαυμάσιο ναό, στον χώρο του παλιού ναού της Αθηνάς, ο οποίος χρονολογείται από την Μυκηναϊκή περίοδο. Από τα έμμετρα αινίγματα για τα οποία φημίζεται ο Κλεόβουλος δε διασώθηκε παρά μόνο το ακόλουθο, η λύση του οποίου είναι το έτος, οι μήνες και οι μέρες: «ένας ο πατέρας και τα παιδιά του δώδεκα. Καθένα από τα παιδιά έχει δυο φορές τριάντα θυγατέρες που έχουν όψη διαφορετική. Άλλες είναι άσπρες κι άλλες μαύρες κι ακόμη όλες είναι αθάνατες κι όλες πεθαίνουν».
 
Πέθανε στη Λίνδο, σε ηλικία 70 ετών, και στο μνήμα του επάνω οι Ρόδιοι, χάραξαν το επίγραμμα: «Άνδρα σοφόν Κλεόβουλον αποφθίμενον καταπένθει ηδε πατρίς Λίνδος, πόντω αγαλλόμενην», που σημαίνει: «Τον σοφό Κλεόβουλο κλαίει αυτή εδώ η πατρίδα του, η Λίνδος, η από τη γύρω θάλασσά της λαμπρυνόμενη». Μεταξύ των άλλων ο Κλεόβουλος έγραψε – κατά τη σχετική παράδοση – και 3.000 γρίφους (αινίγματα), καθώς και πλήθος επιγράμματα. Στον Κλεόβουλο αποδίδεται και το επιτύμβιο επίγραμμα που είναι γραμμένο στον τάφο του βασιλιά των Φρυγών, Μίδα.

Γιατί ο Παρθενώνας είναι αντισεισμικός;

Κοιτάξτε τον Παρθενώνα, λένε κάποιοι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στέκεται ανέγγιχτος από τους σεισμούς, αν και δεν έχει θεμέλια! Δεν χρειάζεται να είσαι μηχανικός για να κατανοήσεις πως ένα κτίριο σαν τα φτιαγμένα με τουβλάκια Lego, δηλαδή χωρίς θεμελίωση, είναι αδύνατον να αντιμετωπίσει σεισμό, και στην περίπτωσή μας σεισμούς. Θα σωριαστεί κάτω.

Ο Παρθενώνας βεβαίως και έχει θεμελίωση, η οποία μάλιστα σε κάποιο σημείο πηγαίνει σε βάθος... 11μ και φυσικά έχει και βάση, επάνω στην οποία ορθώθηκε η ανωδομή. Δεν είναι λιγότερο μοναδικό ή κορυφαίο μνημείο επειδή έχει θεμέλια, και ο Ικτίνος με τον Καλλικράτη δεν γίνονται λιγότερο μεγαλοφυείς. Δεν παύουν δηλαδή να υπάρχουν τα κορυφαία επιτεύγματα που τον καθιστούν πρότυπο.

Σε πολλά γραπτά του ο Μανόλης Κορρές, καθηγητής αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ και σήμερα πρόεδρος της Επιτροπής Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως, ο άνθρωπος που ανάλωσε δεκαετίες στην αναστήλωση του Παρθενώνα, αναφέρεται στη θεμελίωση του ναού. Στον τόμο «Ο Παρθενώνας και η ακτινοβολία του στα νεώτερα χρόνια» των εκδόσεων Μέλισσα, σημειώνει ανάμεσα σε άλλα: «Χάρις σε συστηματικές ανασκαφές των εδαφών γύρω από το μνημείο, και σε ειδικές μελέτες των λίθων του, των κατά χώραν και των διασπάρτων, είναι σήμερα βέβαιον ότι η ανέγερση ενός πρώτου μαρμάρινου Παρθενώνος στη θέση ακόμη παλαιότερων ιερών άρχισε το 490 π.Χ. ή το επόμενο έτος ως έκφραση ευγνωμοσύνης και τιμής για τη μεγάλη νίκη στο πεδίο του Μαραθώνος. Είναι μάλιστα πιθανόν ότι το γιγάντιο βάθρο εκείνου του πρώτου μαρμάρινου Παρθενώνος είχε ως αρχικό προορισμό να φέρει ένα μείζονα πώρινο ναό, απραγματοποίητο σχέδιο των ιδρυτών της δημοκρατίας.

Το βάθρο αυτό, ο περίφημος στερεοβάτης του Παρθενώνος, μέρος του οποίου είναι ακόμη ορατό κάτω από τον κλασικό ναό, έχει μήκος 78 μέτρων και είναι σε όλη την έκτασή του συμπαγές, κτισμένο με πειραϊκούς λίθους βάρους δυο τόννων, εδράζεται δε σε μεγάλες λαξευτές οριζόντιες βαθμίδες του βράχου, σε βάθη που στη νότια πλευρά του φθάνουν τα 11μ.

Περισσότερες λεπτομέρειες δίνει ο Κωνσταντίνος Β. Συριόπουλος στη μελέτη του «Ο στερεοβάτης του Παρθενώνος» έκδοση της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας. Ο μελετητής σημειώνει πως το σχήμα του θεμελίου θα πρέπει να νοηθεί ως ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο προσαρμοσμένο στη ανώμαλη επιφάνεια του βράχου. Στο μεγαλύτερο βάθος του φθάνει τα 10,7μ και αποτελείται από 22 δόμους πειραϊκού ακτίτη μέχρι τη μαρμάρινη κρηπίδα του ναού. Σε άλλα σημεία, όπου υπήρχε βράχος, μπορεί και να φτάσει σε βάθος λιγότερων δόμων, αν και ο βράχος έχει απολαξευθεί σε πολλά σημεία, ώστε να δεχτεί τις στρώσεις των θεμελίων.

Ο Κων. Συριόπουλος διαβάζει τα αποσπάσματα των οικοδομικών επιγραφών που έχουν σωθεί και διαπιστώνει πως μονάχα ένα έτος έχουμε μεταφορά λίθων (μετά υπάρχει μεταφορά, αλλά από Πεντέλη, επομένως πρόκειται για μάρμαρο). Το δε τέταρτο έτος αναφέρεται προμήθεια κορμών δέντρων. Συμπεραίνει πως τότε είχε ολοκληρωθεί η θεμελίωση και ξεκινούσε η υποδομή. Αρα, όπως και άλλα στοιχεία δείχνουν, ο στερεοβάτης δεν έγινε ολόκληρος στο πλαίσιο του περίκλειου οικοδομικού προγράμματος, αλλά είχε ξεκινήσει πριν και εγκαταλείφθηκε κατόπιν. Μάλιστα, διαπιστώνει ότι υπήρξε μικρή επέκταση της βάσης του ναού όταν το πρόγραμμα ξεκίνησε κανονικά.
Το νότιο τμήμα του στερεοβάτη έχουν δει οι επιστήμονες κατά τη διάρκεια ανασκαφών που έγιναν στον Ιερό Βράχο τον 19ο αιώνα, μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον οθωμανικό ζυγό. Εχει απαθανατισθεί σε φωτογραφίες της εποχής από το Γερμανικό Αρχαιολογικό΄ Ινστιτούτο. Ένα τμήμα είναι ακάλυπτο και σήμερα.

Επομένως ο Παρθενώνας έχει θεμέλιο, και αυτά είναι ένας λόγος που συγκρατείται κατά τους σεισμούς, τους οποίους αντιμετωπίζει από το 426 π.Χ. Στις μέρες μας έχουν παρουσιαστεί μικρά προβλήματα και συγκεκριμένα στροφή ενός κίονα κατά χιλιοστά. Σε γενικές γραμμές όμως είναι ένα οικοδόμημα που συμπεριφέρεται άριστα κατά τη διάρκεια αυτών των καταστροφικών φυσικών φαινομένων. Πού το οφείλει αυτό;

Το βραχώδες υπόστρωμα και η ισχυρή θεμελίωση είναι δύο μόνο από τους λόγους. Η βάση στην οποία είπαμε πως πατάει, από λεπτές οριζόντιες μαρμάρινες πλάκες, είναι ο επόμενος. Επίσης οι κίονες δεν είναι μονοκόμματοι, αλλά αποτελούνται από επιμέρους τμήματα, τους σφονδύλους. Τέλος, οι μεταλλικοί σύνδεσμοι που συνδέουν το κάθε στρώμα περιβάλλονται από μολύβι, το οποίο βοηθά στην ελαστικότητα μετατρέποντας σε θερμική ενέργεια τμήμα της κινητικής.

Πριν κλείσουμε, θα ήθελα να παραθέσω μια ανάμνηση από ξενάγηση που είχε κάνει ο Μανόλης Κορρές σε ειδικούς επιστήμονες κατά τη δεκαετία του 80 και στην οποία είχα παραστεί ως νεαρή δημοσιογράφος. Είχε αναφέρει το εντυπωσιακό πως ο Παρθενώνας θα μπορούσε σήμερα να κρατήσει επάνω του ένα αεροπλανοφόρο, τονίζοντας πως όταν έχτιζαν οι πρόγονοί μας, έχτιζαν για την αιωνιότητα.

ΔΕΣ: ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ ΤΟ ΑΠΟΛΥΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ


Η υπερανάλυση, σκοτώνει την ευτυχία

Η σκέψη είναι αναμφίβολα το εργαλείο που όταν ενεργοποιείται ο άνθρωπος εξελίσσεται. Είναι η καλύτερη τροφή, με την οποία μπορείς να τροφοδοτήσεις το μυαλό σου. Τι γίνεται όμως όταν η σκέψη, μεταλλάσσεται σε υπερανάλυση; Σας έχει τύχει να σκέφτεστε κάτι τόσο εμμονικά, σημαντικό ή ασήμαντο, που να νιώθετε ότι έχετε παραλύσει;

Είναι η στιγμή που η ίδια σου η σκέψη γίνεται εχθρός σου. Ζεις φυλακισμένος μέσα στις ατελείωτες αναλύσεις που κάνει το μυαλό σου, ανεξέλεγκτο. Πράττεις λιγότερα από όσα σκέφτεσαι, και μένεις έτσι απλά παθητικός, χαμένος στις χιλιάδες σκέψεις-εμπόδια. Πλημμυρίζεις με αμφιβολίες και ανασφάλειες, που σου ρουφάνε όλη την ενέργεια. Κατακλύζεσαι από σενάρια δίχως και τέλος, και πάντα έχεις την εντύπωση ότι θα πραγματοποιηθεί το χειρότερο σενάριο. Αναλύεις τόσο πολύ την κάθε πιθανότητα, που καταλήγεις να βρίσκεις και το πιο δυσδιάκριτο και αδιάφορο τροχοπέδη. Ακόμα και τις πιο ευτυχισμένες μέρες σου, τις αναλύεις τόσο πολύ που τις ξεφτίζεις και χάνουν την μαγεία τους. Ψάχνεις για παγίδες, και με την υπερανάλυση τις δημιουργείς.

Ατέρμονοι εσωτερικοί μονόλογοι, ατέρμονες αναλύσεις που σε παραλύουν ψυχολογικά και νιώθεις ανίκανος να πάρεις μια οριστική απόφαση. Χτυπάς πάντα πάνω σε αντιφάσεις και όχι αποφάσεις. Και παράλληλα μ’ αυτή τη νοσηρή κατάσταση, στήνεις τον εαυτό σου στον τοίχο κάθε φορά που δεν συμβαίνουν τα πράγματα όπως και τα έχεις σχεδιάσει στην εντέλεια μέσα στο μυαλό σου.

Αναλογίζεσαι τόσο αυτά που σου συμβαίνουν, ή αυτά που θα μπορούσαν να συμβούν. Γιατί; Πώς; Αν; είναι οι ερωτήσεις που σε στοιχειώνουν. «Γιατί είπε αυτό; «Τι θα γινόταν αν;». Και άντε να βρεις άκρη μέσα στον καταιγισμό ερωτηματικών. Και σκέψη στη σκέψη, χορεύεις μέσα σε ένα φαύλο κύκλο, που δεν έχει τελειωμό. Σκέφτεσαι τόσο πριν πεις ή κάνει κάτι, από φόβο μήπως σε κρίνουν, που χάνεις τον αυθορμητισμό σου. «Δεν έπρεπε να απαντήσω αυτό. Τι έπρεπε όμως να απαντήσω; Ποια θα ήταν η σωστή απάντηση;». Και φτου απ’ την αρχή.

Το να ελέγχεις την σκέψη σου και το νου σου είναι ακανθώδη διαδικασία. Η σκέψη περισσότερο σε ελέγχει, παρά την ελέγχεις. Δοκίμασε να απαντήσεις με αντιπερισπασμούς. Σε αποκρουστικές σκέψεις να απαντάς με δημιουργικότητα. Την ενέργεια που σπαταλάς γι’ αυτές, διοχέτευσέ την σε μια παραγωγική δραστηριότητα. Χόρεψε, ζωγράφισε, γυμνάσου, βγες μια βόλτα στη φύση.

Οτιδήποτε σε κρατάει μακριά και ασφαλή από τα παιχνίδια του μυαλού. Μην αναλώνεσαι και υπερφορτώνεις το μυαλό σου. Μην αναλύεις τη παραμικρή κουβέντα που σου λένε, και αν σε προβληματίζουν, ρώτα ευθέως. Με το να αναλύεις όλες τις κινήσεις τους, ψάχνοντας για λάθη, απλά τα δημιουργείς μόνος σου. Με το να ψειρίζεις λεπτομέρειες κάνεις τα πράγματα σύνθετα, ενώ είναι πολύ απλά.

Και η σκέψη χρειάζεται ισορροπία. Όταν χαθεί αισθάνεσαι όμηρος των σκέψεων-φαντασμάτων που κάνει το ίδιο σου το μυαλό. Η υπερανάλυση, όμως, από την πραγματική δράση απέχει. Νομίζεις ότι θα σε πάει μπροστά, αλλά σε τραβάει μίλια πίσω. Μην προσπαθείς να ελέγξεις τα πάντα. Να φιλτράρεις ποια θέματα αξίζουν την αμέριστη προσοχή σου. Κάποια πράγματα συμβαίνουν, απλά για να συμβούν, και να τα προσπεράσεις. Σαν να είναι αυτή η μοίρα τους. Μην εξαντλείς την σκέψη σου, για να τα κάνεις όλα ιδανικά. Δεν γίνεται.

Ας μιλήσουμε για τις άμυνες μας

Όπως κάτω από το δέρμα υπάρχουν τα όργανά μας για να λειτουργεί το σώμα μας υγιώς, έτσι και στον ψυχικό μας χώρο, κάτω από το συνειδητό, δηλ. το Εγώ μας, υπάρχει ένας άλλος ψυχικός κόσμος, κρυφός αλλά πάντα ενεργός. Αυτός ο κόσμος, που πρώτα ανακάλυψε και διερεύνησε ο S. Freud, είναι το ασυνείδητο. Το ασυνείδητο, χωρίς εμείς να έχουμε επίγνωση, επιδρά στις σκέψεις και στον τρόπο που συμπεριφερόμαστε.

Σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεωρία, στο ασυνείδητο κατοικούν όλες οι απαγορευμένες επιθυμίες, σεξουαλικές ή επιθετικές που η δημιουργία τους έχει συντελεστεί στην παιδική μας ηλικία αλλά και όχι μόνο.

Ο ρόλος του Εγώ μας ως διαιτητής


Αν αυτές οι επιθυμίες υποθετικά, έρθουν στο συνειδητό, θα προκαλέσουν έντονο άγχος. Τι κάνει λοιπόν το Εγώ μας; Τον ρόλο του διαιτητή. Μεσολαβεί ως λογικός νους ανάμεσα στα "θέλω" και τα "πρέπει". Και ο τρόπος που εφευρίσκει το Εγώ μας, για να διευθετήσει τις συγκρούσεις μας, είναι η ανάπτυξη των αμυντικών μηχανισμών.

Να διευκρινίσουμε, ότι όσο ηπιότερες είναι οι απαγορευμένες παιδικές επιθυμίες ή τραύματα, τόσο μικρότερη η ανάγκη για κινητοποίηση των αμυντικών μηχανισμών, και σε αντίθεση, όσο πιο έντονες είναι οι ασυνείδητες άλυτες συγκρούσεις, τόσο επιτακτικότερη η κινητοποίηση τους.

Οι αμυντικοί μας μηχανισμοί, που κινητοποιούνται από το Εγώ, υπάρχουν περιπτώσεις που εξασθενούν, αλλά δεν καταργούνται ποτέ πλήρως. Και για να καταλάβουμε περισσότερο τί σημαίνει αυτό, να δώσουμε δύο απλά παραδείγματα.

Στην διάρκεια του ύπνου όπου χαλαρώνουμε, οι αμυντικοί μας μηχανισμοί, χαλαρώνουν και αυτοί. Το όνειρο, κατά την διάρκεια του ύπνου, είναι και αυτός ένας τρόπος, μια άμυνα του οργανισμού, για να αποφευχθεί το άγχος, και να συνεχιστεί ο ύπνος.

Το νευρωσικό σύμπτωμα επίσης, είναι και αυτός ένας τρόπος άμυνας. Σε πιεστικές συνθήκες της ζωής μας, που μπορεί να σχετίζονται με αυτές τις απαγορευμένες επιθυμίες, για παράδειγμα, μια δυσλειτουργική ή δύσκολη σχέση με το οικογενειακό μας περιβάλλον, ή και έντονες τραυματικές εμπειρίες, το νευρωσικό σύμπτωμα εμφανίζεται έτσι ώστε να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε στις υποχρεώσεις και στις κοινωνικές μας συνθήκες.

Οι μηχανισμοί άμυνας


Απώθηση

Ο πρωταρχικός μηχανισμός άμυνας.

Πιο απλή λέξη που συνδέεται με αυτόν τον μηχανισμό; Ξέχασμα.

Πιο απλά; "Δουλειά" του είναι να "κρατά" ό,τι απαγορευμένο (επιθυμία, ιδέα, εικόνα) στο ασυνείδητο, και δευτερευόντως, να τα "κρατά" όλα αυτά μακριά από την επίγνωση του ανθρώπου.

Ένα παράδειγμα, είναι ότι το θύμα ενός βιασμού, δεν θυμάται τι ακριβώς συνέβει, αλλά γνωρίζει ότι υπέστη κακοποίηση.

Άρνηση

Δεν γνωρίζω και δεν αναγνωρίζω τίποτα, είναι μια έκφραση που συνδέεται με αυτόν τον μηχανισμό. Ο άνθρωπος, έχει "στείλει" στο ασυνείδητο ό,τι μπορεί να τον έχει τραυματίσει. Συναισθήματα, ιδέες, σκέψεις και πράξεις θα λέγαμε, είναι σαν να μην "υπάρχουν".

Παράδειγμα, ένας αλκοολικός αρνείται ότι έχει πιεί, ενώ η εικόνα του είναι ορατή και συγκεκριμένη.

Παλινδρόμηση

Γυρνάμε πίσω. Πού πίσω; Σε προηγούμενα εξελικτικά στάδια της ψυχοσεξουαλικής μας ανάπτυξης.

Παράδειγμα; Ένα παιδί που μαθαίνει ότι οι γονείς του χωρίζουν, αρχίζει να πιπιλάει ξανά το δάχτυλό του. Επίσης, ψυχαναλυτικά, η παλινδρόμηση θεωρείται ότι μπορεί να βρίσκεται στην αρχή κάθε καλλιτεχνικής ή επιστημονικής έκφρασης ορισμένων ανθρώπων.

Προβολή

Έχω μέσα μου συναισθήματα, εικόνες, σκέψεις που δε θέλω να παραδεχτώ ότι είναι δικά μου. Διότι αν το παραδεχτώ, θα έχω έντονο άγχος και δε θα μπορώ να το διαχειριστώ. Πως με προστατεύω; Τι κάνω; Απλά δεν είναι δικά μου, είναι του άλλου.

Παράδειγμα; Σκέφτομαι ή επιθυμώ να κάνω κακό σε κάποιον, αλλά δε θέλω να το αναγνωρίσω. Άρα, και αυτό να τονίσουμε ότι γίνεται έξω από την συνειδητότητά μας, πιστεύω ότι ό άλλος θέλει να μου κάνει κακό.

Μετάθεση

Ψυχαναλυτικά, ο μηχανισμός αυτός, θεωρείται ότι είναι η βάση που δημιουργεί τις φοβίες και συμπληρώνει τον μηχανισμό της απώθησης. Ιδέες, σκέψεις και συναισθήματα, μεταφέρονται από την αρχική πηγή, σε ένα άλλο αντικείμενο που είναι πιο "υποφερτό".

Παράδειγμα; Ένα παιδί, που έχει επιθετικότητα προς τον γονέα, και φοβάται την πιθανότητα τιμωρίας για αυτό, δημιουργεί φοβίες για τα ζώα. Και στην καθημερινότητά μας βέβαια, μπορεί να εγκαλέσουμε αυτόν τον μηχανισμό. Θυμώνω πολύ με τον υπεύθυνο στην δουλειά μου, αλλά το "βγάζω" στους φίλους ή την οικογένειά μου.

Εκλογίκευση

Επιστρατεύουμε την λογική. Γιατί; Για να μην παραδεχτούμε και αναγνωρίσουμε τις πραγματικές αιτίες των αντιδράσεών μας.

Παράδειγμα; Φλερτάρω με άλλους ανθρώπους ενώ είμαι σε δέσμευση, με την "απλή λογική" οτι έτσι διατηρείται η φλόγα, ή δεν είναι κάτι σοβαρό που θα δημιουργήσει πρόβλημα.

Διανοητικοποίηση

Δεν θέλω να έρθω αντιμέτωπος με συγκρούσεις ή τραύματα και με το άγχος που αυτές προκαλούν, και κυρίως δεν θέλω να νοιώσω τα επώδυνα συναισθήματα που αυτές συνεπάγονται. Τι κάνω; Συμπεριφέρομαι σαν να μην υπάρχουν ή σαν να μην τα νοιώθω.

Παράδειγμα; Μιλάω για την κακοποίηση που υπέστη από τον γονιό μου, σαν να μην νοιώθω τίποτα. Σαν να μην έχω κανένα συναίσθημα.

Χιούμορ

Ναι, είναι άμυνα του οργανισμού, και είναι ψυχική άμυνα. Έχω ή νοιώθω πολύ στρεσογόνα συναισθήματα και για να αποφύγω το άγχος, εστιάζω στην αστεία ή "ειρωνική" πλευρά τους, έτσι ώστε να μην τα εκδραματίσω.

Αυτοί, είναι μερικοί μόνο από τους πολλούς μηχανισμούς άμυνας που διαθέτει και επιστρατεύει ο ψυχικός μας κόσμος, ώστε να ελαττώσουμε το άγχος που νοιώθουμε, να είμαστε λειτουργικοί στην καθημερινότητα μας, στην σχέση με τον εαυτό μας και τους άλλους και να υπάρχει "ει δυνατόν" ισορροπία στο σώμα και την ψυχή.
"Συμπάσχει η ψυχή τω σώματι νοσούντι και τεμνομένω και το σώμα την ψυχή" -Κλεάνθης ο Τρως

Όσο περισσότερη προσοχή δίνεις στο παρελθόν, τόσο περισσότερο το ενεργοποιείς

Εξακολουθώ να πιστεύω ότι πρέπει να έχουμε ένα σκοπό στο τα­ξίδι της ζωής μας διαφορετικά, απλώς περιπλανιόμαστε άσκοπα, και σκοπός σημαίνει μέλλον, σωστά;

Πώς το συμβιβάζουμε αυτό με το να ζούμε στο παρόν;

Όταν κάνεις ένα ταξίδι, είναι βέβαια χρήσιμο να ξέρεις που πας ή τουλάχιστον τη γενική κατεύθυνση προς την οποία κινείσαι, αλλά μην ξεχνάς: το μόνο πράγμα που τελικά είναι αληθινό σε σχέση με το ταξίδι σου είναι το βήμα που κάνεις ετούτη τη στιγμή.

Αυτό είναι το μόνο που υπάρχει.

Το ταξίδι της ζωής σου έχει έναν εξωτερικό και έναν εσώτερο σκοπό.

Ο εξωτερικός σκοπός είναι να φτάσεις στο στόχο ή τον προορισμό σου, να επιτύχεις αυτό που ξεκίνησες να κάνεις, να κα­τορθώσεις αυτό ή εκείνο, πράγμα που, φυσικά, προϋποθέτει μέλλον.

Αν όμως ο προορισμός σου ή τα βήματα που πρόκειται να κάνεις στο μέλλον απασχολούν ένα τόσο μεγάλο μέρος της προσοχής σου ώστε να γίνονται πιο σημαντικά από το βήμα που κάνεις τώρα, τότε χάνεις εντελώς τον εσώτερο σκοπό του ταξιδιού, που δεν έχει κα­μιά σχέση με το πού πας ή το τι κάνεις, αλλά έχει μεγάλη σχέση με το πώς.

Δεν έχει καμιά σχέση με το μέλλον, αλλά μεγάλη σχέση με την ποιότητα της συνειδητότητάς σου ετούτη τη στιγμή.

Ο εξωτερικός σκοπός ανήκει στην οριζόντια διάσταση του χώ­ρου και του χρόνου· ο εσώτερος σκοπός αφορά το βάθεμα της Ύ­παρξής σου στην κατακόρυφη διάσταση του άχρονου Τώρα.

Το ε­ξωτερικό ταξίδι μπορεί να περιέχει ένα εκατομμύριο βήματα, το ε­σώτερο ταξίδι έχει μόνο ένα: το βήμα που κάνεις αυτή τη στιγμή.

Καθώς αποκτάς βαθύτερη επίγνωση αυτού του ενός βήματος, συνει­δητοποιείς ότι ήδη περιέχει μέσα του όλα τα άλλα βήματα, καθώς και τον προορισμό.

Αυτό το ένα βήμα έχει μεταμορφωθεί σε μια έκφραση τελειότητας, σε μια πράξη μεγάλης ομορφιάς και ποιότητας.

Σε έχει πάει μέσα στην Ύπαρξη, και το φως της θα λάμπει μέσα απ' αυτό. Αυτός είναι τόσο ο σκοπός όσο και η πραγμάτωση του εσώτε­ρου ταξιδιού σου, του ταξιδιού μέσα στον εαυτό σου.

Έχει σημασία αν θα πετύχω τον εξωτερικό μου σκοπό, αν θα πετύχω ή θα αποτύχω στον κόσμο;

Θα έχει σημασία για σένα εφόσον δε θα έχεις πραγματοποιήσει τον εσώτερο σκοπό σου.

Στο κάτω-κάτω, ο εξωτερικός σκοπός είναι απλώς ένα παιχνίδι που μπορεί να συνεχίσεις να παίζεις μόνο και μόνο επειδή το απολαμβάνεις. Είναι επίσης δυνατόν να αποτύχεις εντελώς στον εξωτερικό σου σκοπό και ταυτόχρονα να πετύχεις εντελώς τον εσώτερο σκοπό σου - ή και το αντίστροφο, που στην πραγματικότητα είναι πολύ πιο συνηθισμένο: εξωτερικά πλούτη και εσωτερική φτώχια ή "να έχεις κερδίσει τον κόσμο και να έχεις χάσει την ψυχή σου".

Τελικά, φυσικά, κάθε εξωτερικός σκοπός είναι καταδικασμένος να "αποτύχει" αργά ή γρήγορα, μόνο και μόνο επειδή υπόκειται στο νόμο της παροδικότητας όλων των πραγμάτων.

Όσο πιο γρήγο­ρα αντιληφθείς ότι ο εξωτερικός σου σκοπός δεν μπορεί να σου δώσει διαρκή ικανοποίηση, τόσο το καλύτερο.

Όταν έχεις δει τα ό­ρια του εξωτερικού σου σκοπού, τότε παραιτείσαι από τη μη ρεαλι­στική προσδοκία σου ότι θα πρέπει να σε κάνει ευτυχισμένο, και έ­τσι τον κάνεις υπηρέτη του εσώτερου σκοπού σου.

Το παρελθόν δεν μπορεί να επιβιώσει όταν είσαι παρών στο τώρα!

Ανέφερες ότι το να σκεφτόμαστε ή να μιλάμε για το παρελθόν όταν δεν είναι απαραίτητο, είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους αποφεύγουμε το παρόν.

Όμως, πέρα από το παρελθόν που θυμόμαστε και με το οποίο ίσως ταυτιζόμα­στε, δεν υπάρχει άλλο ένα επίπεδο παρελθόντος μέσα μας, που είναι πολύ πιο βαθιά εδραιωμένο;

Μιλάω για το ασυνεί­δητο παρελθόν που καθορίζει τη ζωή μας, ιδιαίτερα μέσα α­πό τις εμπειρίες της πρώιμης παιδικής ηλικίας, ίσως και από εμπειρίες περασμένων ζωών.

Έπειτα υπάρχει και η πολιτισμική μας εκπαίδευση, που έχει να κάνει με το πού ζούμε, γεωγραφικά, καθώς και με την ιστορική χρονική περίοδο στην οποία ζούμε.

Όλα αυτά καθορίζουν το πώς βλέπουμε τον κόσμο, πώς αντιδρούμε, τι σκεφτόμαστε, τι είδους σχέσεις έχουμε, πώς ζούμε γενικά τη ζωή μας.

Πώς είναι δυνατόν να τα συνειδητοποιήσουμε όλ' αυτά ή να απαλλαγούμε απ’ αυτά; Πόσος καιρός θα χρειαζόταν για κάτι τέτοιο; Κι ακόμα κι αν το καταφέρναμε, τι θα α­πέμενε τελικά;

Τι απομένει όταν τελειώνει η ψευδαίσθηση;

Δεν είναι ανάγκη να ερευνήσεις το ασυνείδητο παρελθόν μέσα σου, παρά μόνο καθώς εκδηλώνεται ετούτη τη στιγμή σαν σκέψη, σαν συναίσθημα, επιθυμία, αντίδραση ή σαν ένα εξωτερικό γεγο­νός που σου συμβαίνει.

Οτιδήποτε χρειάζεται να ξέρεις γύρω από το ασυνείδητο παρελθόν μέσα σου, θα το φέρουν στην επιφάνεια οι προκλήσεις του παρόντος. Αν αρχίσεις να σκαλίζεις το παρελθόν, θα γίνει ένα απύθμενο πηγάδι: υπάρχει πάντα κι άλλο.

Μπορεί να πιστεύεις ότι χρειάζεσαι περισσότερο χρόνο για να καταλάβεις το παρελθόν και να ελευθερωθείς απ' αυτό, με άλλα λό­για, ότι το μέλλον θα σε λυτρώσει τελικά από το παρελθόν. Αυτό εί­ναι πλάνη.

Μόνο το παρόν μπορεί να σε ελευθερώσει από το παρελ­θόν. Ο περισσότερος χρόνος δεν μπορεί να σε ελευθερώσει από το χρόνο.

Προσέγγισε τη δύναμη του Τώρα. Αυτό είναι το κλειδί.

Τι είναι η δύναμη του Τώρα;

Δεν είναι άλλη από τη δύναμη της παρουσίας σου, είναι η συνειδητότητά σου απαλλαγμένη από σκεπτομορφές.

Ασχολήσου λοιπόν με το παρελθόν στο επίπεδο του παρόντος. Όσο περισσότερη προσοχή δίνεις στο παρελθόν, τόσο περισσότερο το ενεργοποιείς, και τόσο περισσότερο είναι πιθανό να κατασκευά­σεις έναν "εαυτό" απ' αυτό.

Μην παρανοήσεις αυτό που σου λέω: η προσοχή είναι ουσιαστικής σημασίας, αλλά όχι για το παρελθόν ως παρελθόν.

Δώσε προσοχή στο παρόν δώσε προσοχή στη συμπεριφορά σου, στις αντιδράσεις, τις διαθέσεις, τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τους φόβους και τις επιθυμίες σου, όπως εκδηλώνονται στο παρόν. Εκεί είναι το παρελθόν σε σένα.

Αν μπορείς να είσαι αρκετά παρών ώστε να τα παρατηρείς όλ' αυτά, όχι επικριτικά ή αναλυτικά, αλλά χωρίς κρίσεις, τότε αντιμετωπίζεις με επιτυχία το παρελθόν και το διαλύεις με τη δύναμη της παρουσίας σου.

Δεν μπορείς να βρεις τον εαυτό σου με το να μπαίνεις στο παρελθόν. Βρίσκεις τον εαυτό σου με το να έρθεις στο παρόν.

Το να καταλάβω το παρελθόν δε με βοηθάει να καταλάβω γιατί κάνω ορισμένα πράγματα, γιατί αντιδρώ με ορισμένους τρόπους ή γιατί δημιουργώ ασυνείδητα το δικό μου "δράμα", τα πρότυπά μου στις σχέσεις και τα λοιπά;

Καθώς αποκτάς μεγαλύτερη συνείδηση της παρούσας σου προ­σωπικότητας, μπορεί ξαφνικά να αποκτήσεις κάποια ενόραση σχε­τικά με το γιατί η "εκπαίδευσή" σου λειτουργεί με αυτούς τους συγκεκριμένους τρόπους - για παράδειγμα, γιατί οι σχέσεις σου ακο­λουθούν ορισμένα πρότυπα - και μπορεί να θυμηθείς κάποια γεγο­νότα που συνέβησαν στο παρελθόν ή να τα δεις πιο καθαρά. Αυτό ίσως σε βοηθήσει, αλλά δεν είναι ουσιαστικής σημασίας.

Αυτό που είναι ουσιαστικό είναι η συνειδητή σου παρουσία. Αυ­τή διαλύει το παρελθόν. Αυτή είναι ο μεταμορφωτικός παράγοντας.

Έτσι, μην επιδιώκεις να καταλάβεις το παρελθόν, αλλά γίνε όσο πιο παρών μπορείς. Το παρελθόν δεν μπορεί να επιβιώσει όταν είσαι παρών. Μπορεί να επιβιώσει μόνο όταν είσαι απών.

Pascal Bruckner: Η ανουσιότης των προσευχών που εισακούστηκαν

Οι χαμένες ψευδαισθήσεις: από την εποχή του ρομαντισμού, συνηθίζουμε να τις αντιπαρατάσσουμε στα ηρωικά όνειρα της νεότητας. Η ζωή υποτίθεται πως είναι το μοιραίο ταξίδι της ελπίδας προς την απογοήτευση, μια αιώνια εντροπία. Όμως σε αυτή την κοινοτοπία για τα χαμένα όνειρα μπορούμε να αντιπαραθέσουμε ένα άλλο μοντέλο: της τρισμακάριστης έκπληξης, των ψευδαισθήσεων που επανακτήθηκαν επειδή ο κόσμος των ονείρων, αντίθετα με τα όσα λέγονται, είναι φτωχός και ευτελής, ενώ η πραγματικότητα, μόλις αρχίσουμε να την εξερευνούμε, μας πνίγει με την αφθονία και την ποικιλομορφία της.

«Ονομάζω μέθη του πνεύματος», έλεγε ο Ρόισμπρουκ, ένας Φλαμανδός μυστικιστής της Αναγέννησης, «εκείνη την κατάσταση όπου η απόλαυση ξεπερνάει τις δυνατότητες που είχε διαβλέψει η επιθυμία».

Στην αρχή της προτεραιότητας, κατά την οποία η ζωή κρίνεται σύμφωνα με ένα πρόγραμμα, πρέπει να αντιπαραθέσουμε την αρχή της εξωτερικότητας: ο κόσμος ξεπερνάει κατά πολύ τις αναπαραστάσεις ή τις προσμονές μας, πρέπει να τις διαγράψουμε για να αρχίσουμε να τον αγαπάμε.

Ο κόσμος δεν είναι απογοητευτικός, απογοητευτικές είναι οι χίμαιρες που παραλύουν το πνεύμα μου.

Η ανουσιότης των προσευχών που εισακούστηκαν: υπάρχει κάτι το πολύ βαθύ σε αυτή τη σοφία που μας συνιστά να μη βρούμε ποτέ αυτό που αναζητούμε: «Προφυλάξτε με από αυτό που θέλω», είθε να μη ζήσω ποτέ στη Χρυσή Εποχή, στον κήπο των ευχών που εκπληρώθηκαν.

Τίποτα το πιο θλιβερό από το μέλλον όταν μοιάζει με αυτό που φανταστήκαμε.

Τι απογοήτευση όταν οι ευχές μας συμπίπτουν με αυτό που βιώνουμε, ενώ υπάρχει μία ιδιαίτερη συγκίνηση στο να βλέπουμε τις προσδοκίες μας να αλλάζουν κατεύθυνση λόγω κάποιων ιδιαίτερων συμβάντων. (Και η λογοτεχνία της ευτυχίας είναι τις περισσότερες φορές μια λογοτεχνία όπου είτε η ελπίδα διαψεύδεται, είτε – αυτό είναι ακόμα πιο συνταρακτικό – πραγματώνεται, οπότε η επιθυμία ικανοποιείται, δηλαδή σκοτώνεται.)

Η απόλαυση δεν γεννιέται τόσο από ένα πραγματοποιημένο σχέδιο, όσο από ένα σχέδιο που αλλάζει κάθε φορά που μια περιπέτεια το παρασύρει αλλού.

Ενώ η πλήξη βρίσκεται πάντα στην πλευρά της ισορροπίας, δημιουργείται μία περίσσεια χαράς από τη στιγμή που το φαντασιακό αποδείχνεται πιο φτωχό σε θαύματα από την πραγματικότητα: «Είχα να διαλέξω ανάμεσα στη σφύρα και την καμπάνα, και τώρα ομολογώ πως αυτό που ουσιαστικά εισέπραξα ήταν ο ήχος» (Βικτόρ Σεγκαλέν).

Κάθε παθιασμένη ζωή είναι ταυτόχρονα πραγμάτωση και ανατροπή, δηλαδή μια εξαίσια απογοήτευση όταν συμβαίνει εκείνο που δεν το λαχταρούσαμε και γινόμαστε ευαίσθητοι δέκτες όλων αυτών που καθιστούν τη ζωή πλούσια, φλογερή, μεθυστική.

Η καταστροφή της αυταπάτης είναι πάντα μια πόρτα ανοιχτή στα θαύματα.

Με άλλα λόγια, ίσως να μην παύουμε ποτέ να ταλαντευόμαστε ανάμεσα σε δυο βασικές στάσεις: τη στάση του εισαγγελέα που καταδικάζει τη ζωή επειδή την αξιολογεί, παίρνοντας σαν βάση μία ουτοπία ή μία προκατειλημμένη ιδέα (ο Παράδεισος, το ευτυχισμένο αύριο, η ευτυχία) και τη στάση του δικηγόρου που την υποστηρίζει και την εκθειάζει με όλες του τις δυνάμεις τόσο με τις πίκρες όσο και με τις χαρές της, είτε τον πληγώνει άγρια είτε τον χαιδεύει γλυκά.

Και όταν ο κατήγορος αναφωνεί: εξαπατήθηκα, ο συνήγορος απαντά: ευχαριστήθηκα.
 
Pascal Bruckner, Η αέναη ευφορία

Συνήθειες που εξαφανίζουν την ευτυχία από τη ζωή σας

Δεν είναι ποτέ πολύ αργά για να υιοθετήσετε νέους τρόπους που θα σας κάνουν πιο ευτυχισμένους.

Κατά τη διάρκεια της ζωής μας, ερχόμαστε αντιμέτωποι με πάρα πολλούς ανθρώπους και το γεγονός ότι τείνουμε να τους βάζουμε σε «κατηγορίες», δείχνει πόσο πολύ πιστεύουμε ότι οι άνθρωποι συμπεριφέρονται με συγκεκριμένους τρόπους από τη φύση τους.

Πώς να είστε ευτυχισμένοι με τον εαυτό σας καθώς βελτιώνετε τη ζωή σας

Η αλήθεια είναι, ότι πολλές πτυχές της προσωπικότητας μας, αναπτύσσονται με την πάροδο του χρόνου μέσα από τις ψυχολογικές συνήθειες που έχουμε υιοθετήσει, τους τρόπους με τους οποίους ερμηνεύουμε τα γεγονότα, τις σκέψεις που τρέχουν μέσα στο μυαλό μας και τις εξηγήσεις που δίνουμε στους εαυτούς μας για το πώς λειτουργεί ο κόσμος.

Σχεδόν κανείς άνθρωπος δεν θέλει να βλέπει τα πράγματα αρνητικά και όμως δεν είναι τόσο ασυνήθιστο, ειδικά για τους ανθρώπους που έχουν βιώσει δύσκολες στιγμές, περισσότερο από όσο θα ήθελαν.

Θέλετε να έχετε μια πιο ελπιδοφόρα και αισιόδοξη προοπτική για τη ζωή; Δείτε αν μπορείτε να ελαχιστοποιήσετε αυτές τις ψυχολογικές συνήθειες που κάνουν τους ανθρώπους δυστυχισμένους.

1. Όταν δε συγχωρείτε τους άλλους

Πολλοί άνθρωποι νομίζουν ότι η συγχώρεση είναι το ίδιο με το να ξεχνούν εντελώς κάτι ή να θεωρούν «ότι δεν έγινε και τίποτα». Αυτό όμως δεν είναι συγχώρεση. Ομοίως, πολλοί άνθρωποι ισχυρίζονται ότι έχουν συγχωρέσει κάποιον για κάτι, ενώ στην πραγματικότητα, δεν το έχουν κάνει.

Η πραγματική συγχώρεση σημαίνει ότι επιτρέπετε στον εαυτό σας να είναι ελεύθερος από την δυσαρέσκεια της αίσθησης της αδικίας, ότι δέχεστε ότι κάτι έχει συμβεί αλλά πιστεύετε ότι αξίζετε να το ξεπεράσετε. Είναι η κήρυξη της ανεξαρτησίας σας από την επιμονή να εκδικηθείτε κάποιον άλλον, να σταματήσετε να σκέφτεστε το πώς θα τους «κάνετε να το πληρώσουν» και να συνεχίζετε να επιτρέπετε σε αυτό να διαβρώνει την συναισθηματική ευεξία σας.

Συγχώρεση είναι να απελευθερώνεστε με την πιο υγιεινή, πιο αληθινή έννοια του όρου. Η συγχώρεση δεν ελαχιστοποιεί την αδικία που σας έχει κάνει κάποιος. Απλά σας επιτρέπει να μην πληγώνεστε πλέον από αυτούς. Η συγχώρεση συνδέεται με τη μειώση της κατάθλιψης, του άγχους, της εχθρότητας, τη βελτίωση της αυτοεκτίμησης, ακόμη και τη σωματική υγεία. Αν κοιτάξει κανείς τα οφέλη της, θα δεί ότι αφορά την ευγένεια με τον εαυτό σας και όχι ότι κάνετε χάρη σε κάποιον άλλο.

2. Όταν δε συγχωρείτε τον ίδιο σας τον εαυτό

Ακόμη πιο καλό είναι να επιτρέψετε στον εαυτό σας να ξεπεράσει τα λάθη του. Η λύπη, η ντροπή και η ενοχή από ένα μόνο λάθος που μπορεί να έχετε κάνει, ίσως να σας στοιχειώνουν για χρόνια. Και οι συνακόλουθες αρνητικές σκέψεις, το άγχος και η απαισιόδοξη προοπτική μπορεί να δημιουργήσουν μια δυναμική, μέσα από την οποία να βλέπετε τον κόσμο με πίκρα και όλα αυτά επειδή νιώθετε ότι είστε ανάξιοι να αισθανθείτε καλά.

Στην πραγματικότητα, η συγχώρεση του εαυτού σας, σχετίζεται με τη βοήθεια της μείωσης των συναισθημάτων της κατάθλιψης. Αν βρείτε τον εαυτό σας να κυριεύεται από σκέψεις των λαθών του παρελθόντος, αρχίστε να τις παρατηρείτε και να τις εξερευνείτε: Πότε είναι χειρότερη η κατάσταση; Τι συναισθήματα προκαλούν; Τι τις κάνει να εξαφανίζονται;

Εάν είστε εγκλωβισμένοι σε μια ατέρμονη μάχη με τις σκέψεις, προσπαθώντας να «εκλογικεύσετε» την έξοδό σας από αυτές, εξετάστε αν, αντί αυτού, μπορείτε να μάθετε να αποδέχεστε την παρουσία τους χωρίς να επικυρώνετε το νόημά τους: «Σκέφτομαι πάλι τη στιγμή που πραγματικά ήμουν σκληρός απέναντι στους γονείς μου. Καταλαβαίνω τι σκέφτομαι. Δεν μπορεί όμως να το αφήσει να μου κάνει κακό τώρα, γιατί εγώ αποφασίζω τι πρέπει να κάνω από εδώ και πέρα».

3. Το σκεπτικό του Όλα ή Τίποτα

Είναι εκπληκτικό το πόσο συχνά το σκεπτικό όλα-ή-τίποτα φαίνεται να αποτελεί τη βάση μιας τέτοιας ποικιλίας ανθυγιεινών ψυχολογικών καταστάσεων. Από τον πανικό μέχρι την χαμηλή αυτοεκτίμηση, από την τελειομανία μέχρι την απελπισία, δεν είναι ασυνήθιστο να αποκαλύπτω κρυμμένα, αλλά και όχι και τόσο κρυμμένα, μοτίβα αυτής της δυσλειτουργικής σκέψης σε θεραπευόμενούς μου όταν παλεύουν με την αρνητική κοσμοθεωρία τους.

Αυτό που λέει το σκεπτικό «όλα-ή-τίποτα» από τον ορισμό του, είναι ότι η προοπτική σας για τη ζωή είναι άκαμπτη. Μεγεθύνει την αρνητικότητα κάνοντάς την να φαίνεται μεγαλύτερη από ό,τι είναι πραγματικά. Κρατά το μυαλό σας εστιασμένο σε αυτό που πήγε στραβά και όχι σε τι πήγε σωστά και αυτό σας κάνει να βλέπετε το άσχημο στους ανθρώπους, στα πράγματα και στη ζωή, πιο συχνά από ό, τι το καλό.

Προσπαθείστε αν μπορείτε να παρατηρήσετε τον εαυτό σας όταν κάνει αυτό το λάθος στην καθημερινή ζωή: Νιώθετε από τη φύση σας άβολα και προτιμάτε τα πράγματα να είναι μαύρα και άσπρα; Αυτό μπορεί να είναι καλό για την οργάνωση μιας ντουλάπας, αλλά μπορεί να μην είναι ωφέλιμο όταν πρόκειται να επεξεργαστείτε τα άσχημα πραγμάτα που συμβαίνουν.

4. Όταν έχετε περισσότερες προσδοκίες από τους άλλους παρά από εσάς

Όταν είστε συνεχώς απογοητευμένοι και ενοχλημένοι από τους ανθρώπους γύρω σας, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι πιθανόν ήσασταν άτυχοι και δεν σας φέρονται με τον τρόπο που σας αξίζει. Θα μπορούσε επίσης να σημαίνει ότι έχετε επιλέξει ακατάλληλα άτομα στο κοντινό σας περιβάλλον ή στη ζωή. Ή πιθανότατα, θα μπορούσε να σημαίνει ότι έχετε μία τάση για υπερβολικά υψηλές προσδοκίες για τη συμπεριφορά των άλλων ανθρώπων, που δεν τις εφαρμόζετε στον εαυτό σας.

Στην πραγματικότητα, μερικές φορές αντιμετωπίζουμε σκληρότερα τους άλλους όταν βλέπουμε σε εκείνους τα δικά μας χαρακτηριστικά, όπως πράγματα που δεν μας αρέσει να παραδεχτούμε ή να εξετάσουμε. Νιώθουμε άβολα όταν βλέποντας αυτά τα χαρακτηριστικά σε άλλους. Όπως ο κλασικός υποκριτής που διαμαρτύρεται ενάντια σε αμαρτίες πολύ μικρότερες από αυτές που αυτός διαπράττει, είναι βέβαιο ότι θα δημιουργήσει μια αποσύνδεση μέσα μας που προκαλεί στρες, εχθρότητα και αρνητικότητα.

Εξετάστε τι πραγματικά συμβαίνει όταν είστε χρονίως απογοητευμένοι με κάποιον, είτε πρόκειται για τον άγνωστο στην αριστερή λωρίδα του δρόμου ή το βρώμικο συγκάτοικό σας. Βλέπετε τη συνολική εικόνα; Τι θα συμβεί αν, αντί να δέχεστε μέσα σας την αρνητική ενέργεια, επιλέγατε να προβληματιστείτε σχετικά με την τελευταία φορά που κάνατε ένα λάθος και τον τρόπο που μπορεί να φάνηκε στους άλλους; Η ενσυναίσθηση στους άλλους ανθρώπους, ακόμα και όταν δεν το θέλετε, μπορεί να είναι ένα εκπληκτικά ισχυρό εργαλείο για να εξαφανίσει το θυμό σας.

5. Όταν πιστεύετε ότι τα πράγματα δεν θα γίνουν ποτέ καλύτερα

Η σοβαρή απελπισία μπορεί να είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη και μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για κατάθλιψη ακόμα και αυτοκτονία. Αλλά ακόμη και ηπιότερες πεποιθήσεις για πράγματα που δεν θα βελτιωθούν, μπορεί να προκαλέσουν σημαντική καθημερινή βλάβη: «Η αδελφή μου δεν πρόκειται ποτέ να συνέλθει», «Ποτέ δεν θα μπορέσω να εξοφλήσω τα δάνειά μου» και «Ο κόσμος είναι ένα άσχημο μέρος και γίνεται συνεχώς χειρότερος» όλες είναι πεποιθήσεις που φανερώνουν απελπισία και μπορεί να τυφλώσουν έναν άνθρωπο μπροστά σε σημαντικές ενδείξεις για το αντίθετο αποτέλεσμα.

Η ζωή είναι, για τους περισσότερους από εμάς, μια μακρά διαδρομή δεκαετιών, με τα πάνω και τα κάτω της και πολλές υποχωρήσεις. Η πεποίθηση ότι υπάρχει μια σταθερή πτωτική τροχιά, εμποδίζει την ομορφιά των καθημερινών πραγμάτων και σας κρατά απελπιστικά και λανθασμένα να πιστεύετε τις αρνητικές ιδέες, δίνοντάς τους μια δύναμη που δεν αξίζουν.

Φανταστείτε πόση ηρεμία μπορείτε να αισθανθείτε απλά επιτρέποντας στον εαυτό σας να πιστέψει ότι έξω στον κόσμο βρίσκονται αρμονικά και όμορφα πράγματα που δεν έχετε βιώσει. Χρειάζεται δουλειά με τον εαυτό σας για να τα δείτε, αλλά είναι εκεί και πάντα θα είναι.

6. Όταν πιστεύετε ότι έχετε λιγότερο έλεγχο στη ζωή σας, από ό,τι πραγματικά έχετε

Η μαθημένη ανικανότητα, σημειώθηκε για πρώτη φορά από τον Martin Seligman και αναφέρεται στην πεποίθηση ότι δεν έχουμε τον έλεγχο πάνω στις καταστάσεις μας, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου έχουμε, οπότε έτσι και εμείς οι ίδιοι πειθόμαστε ότι δεν πρέπει καν να μπούμε στον κόπο να δοκιμάσουμε. Αυτή η νοοτροπία έχει αποδειχθεί ότι συσχετίζεται με την κατάθλιψη και για μερικούς ανθρώπους, ακολουθεί μια χρονική περίοδο κατά την οποία πραγματικά δεν είχαν τον έλεγχο στη ζωή τους, ενώ ίσως υπέφεραν από κακοποίηση ή παραμέληση.

Αλλά όταν η πεποίθηση ότι δεν έχουμε καμία εξουσία παραμένει ακόμη και όταν, στην πραγματικότητα, έχουμε αποκτήσει δύναμη, αρνούμαστε στον εαυτό μας τη δυνατότητα να κάνει τη ζωή μας καλύτερη. Αυξάνουμε επίσης την πιθανότητα να βλέπουμε τον κόσμο ως εγγενώς αποθαρρυντικό, πείθοντας τους εαυτούς μας ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τη διαφορά.

Όσο περισσότερο μπορούμε να αισθανθούμε ότι κυβερνάμε το δικό μας πλοίο, τόσο περισσότερο μπορούμε να οικοδομήσουμε μια ζωή που μας ταιριάζει. Υποτιμάτε την ικανότητά σας να φύγετε από αυτή την αδιέξοδη δουλειά, να βρείτε έναν σύντροφο ο οποίος θα σας φέρεται καλά ή να λύσετε ειρηνικά τον πολύχρονο καυγά με τον αδελφό σας; Αν ναι, κάνετε στον εαυτό σας ένα μεγάλο κακό και αυξάνετε τις πιθανότητές σας να αφήσετε την άσχημη νοοτροπία να σας νικήσει.

7. Όταν πιστεύουμε στο μύθο της άφιξης

Ο μύθος της άφιξης αναφέρεται στην ιδέα ότι από τη στιγμή που έχετε «φτάσει» σε ένα συγκεκριμένο σημείο στη ζωή σας, όλα θα τακτοποιηθούν και η ζωή που περίμενατε θα ξεκινήσει τώρα. Αλλά μερικές φορές αυτή η πεποίθηση, ότι τα πράγματα θα γίνουν αυτόματα καλύτερα μόλις ένα συγκεκριμένο πράγμα συμβεί, μπορεί να είναι σχεδόν τόσο καταστροφικό όσο να πιστεύετε ότι τα πράγματα ποτέ δεν θα βελτιωθούν, επειδή το πρώτο σας δίνει την ενέργεια για μια καταστροφική απογοήτευση όταν τα πράγματα στην πραγματικότητα δεν γίνονταικαλύτερα.

«Μόλις συναντήσω επιτέλους τον ένα και μοναδικό / πάρω την προαγωγή μου / χάσω 20 κιλά / ζήσω σε ένα μεγαλύτερο σπίτι / τα παιδιά μου μπορέσουν να ζήσουν ανεξάρτητες και επιτυχημένες ζωές ... τότε θα είμαι ευτυχής», είναι κοινοί τρόποι σκέψης. Όμως βάζοντας την ευτυχία μας σε αναμονή και στα χέρια ενός τυχαίου γεγονότος ζωής που μπορεί ή δεν μπορεί να έχει καμία επίδραση ευτυχίας πάνω μας, δίνει ουσιαστικά πάρα πολύ δύναμη σε μια εξωτερική κατάσταση και δεν αρκεί για τους εαυτούς μας.

Μας στερεί τη δυνατότητα να βρούμε τη χαρά με τους δικούς μας όρους. Μας κάνει να χάσουμε το παροιμιώδες ταξίδι, επειδή είμαστε τόσο υπερ-επικεντρωμένοι στον προορισμό. Το χειρότερο από όλα, είναι ότι μας προετοιμάζει για μια ματαιωτική συντριβή, όταν συνειδητοποιήσουμε ότι δεν ήταν αυτά τα 20 κιλά που μας έκαναν να νιώσουμε κατάθλιψη, ήταν το γεγονός ότι είχαμε κατάθλιψη, για διαφορετικούς λόγους που μας έκανε να πάρουμε από την αρχή 20 κιλά.

8. Όταν υπεργενικεύουμε

Η πεποίθηση ότι αν αποτύχετε σε ένα πράγμα, θα αποτύχετε σε όλα, ήταν ένα από τα «γνωστικά λάθη» που ο Aaron Beck εντόπισε για πρώτη φορά ότι έθεταν τους ανθρώπους σε μεγαλύτερο κίνδυνο εκδήλωσης κατάθλιψης. Η τάση για υπεργενίκευση, η μετατροπή ενός μικρού εμποδίου σε βουνό, διαπνέει επίσης τα πρότυπα σκέψης πολλών ανθρώπων που έχουν διάχυτες αρνητικές απόψεις για τον κόσμο γύρω τους.

Μερικές φορές, αυτό το είδος της σκέψης μπορεί ακόμη και να μοιάζει με παράνοια: «Δώσε του αέρα και θα σου πάρει το κεφάλι» ή «όλοι θα σε εκμεταλευθούν αν τους αφήσεις». Είναι αλήθεια ότι κάθε άνθρωπος δεν είναι ένα υπόδειγμα αρετής, αλλά είναι επίσης αλήθεια ότι υπάρχει πολύ καλοσύνη εκεί έξω, αν απλά αφήστε τον εαυτό σας να την ανακαλύψει.

Και ακριβώς επειδή υπάρχουν απατεώνες δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να σταματήσουμε να βοηθάμε εκείνους που δεν είναι. Εν τέλει, όταν βοηθάμε τους άλλους, νιώθουμε μια τόνωση στη διάθεση μας. Έτσι, εξετάστε τις πεποιθήσεις σας για να δείτε αν, από όλα τα διαθέσιμα στοιχεία που έχετε, υπεργενικεύετε τον κόσμο σε ένα επικίνδυνο ή εχθρικό περιβάλλον, το οποίο μπορεί να δείχνει μία εχθρότητα που προέρχεται όμως από το εσωτερικό σας.

9. Όταν δεν δείχνετε έμπρακτα ευγνωμοσύνη

Η ευγνωμοσύνη για μικρά και μεγάλα πράγματα, φέρνει μεγάλες αλλαγές στην ψυχική υγεία σας. Γιατί να γκρινιάξετε για την αργή εξυπηρέτηση σε ένα εστιατόριο («Δεν πρόκειται να έρθω ποτέ ξανά αυτό το εστιατόριο») και να το αφήσετε να σας καταστρέψει ολόκληρη τη νύχτα σας, αντί να επιτρέψετε στον εαυτό σας να αναγνωρίσει πόσο υπέροχα ήταν τα ανθισμένα δέντρα έξω από το παράθυρο του εστιατορίου ενώ περιμένατε ή το γεγονός ότι είστε σε θέση να διαθέτετε τους οικονομικούς πόρους να δειπνήσετε έξω ή το γεγονός ότι είστε με κάποιον που θα μπορούσε να σας κάνει να γελάσετε ανεξαρτήτως του πόσο δυνατά γουργούριζαν τα στομάχια σας.

Μερικοί άνθρωποι μπορεί να πιστεύουν ότι η ευγνωμοσύνη ή η διατήρηση μιας λίστας με πράγματα για τα οποία είστε ευγνώμονες είναι ψευτοσυναισθηματικό. Αλλά θα προτιμούσατε να είναι λίγο ψευτοσυναισθηματικό ή να είστε τελικά το πρόσωπο που ζει ολόκληρη τη ζωή του χωρίς τα ψυχικά και σωματικά οφέλη για την υγεία του, μεταξύ άλλων χωρίς καταθλιπτικά συμπτώματα, με βελτιωμένη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και υγιή καρδιά, που σχετίζονται με την ευγνωμοσύνη;

Επιστήμονες εξηγούν πώς αντιλαμβανόμαστε τη θετική ή αρνητική ενέργεια ενός χώρου

Οι νευροεπιστήμονες είναι γενικά αρκετά επιφυλακτικοί απέναντι σε «υπερφυσικές» συνδέσεις όσον αφορά στα συναισθήματα και την αντίληψη. Κι όμως, συχνά λέμε ότι νιώθουμε την «ενέργεια» σε έναν χώρο ή σε μια κατάσταση. Αυτή αποτελεί συχνή ανθρώπινη εμπειρία, ασχέτως της πνευματικής ή φιλοσοφικής προσέγγισης την οποία ακολουθούμε.

Μπορεί να μην «νιώθουμε καλά» σε ένα μέρος – ή κάποιοι άνθρωποι να μας μεταφέρουν μια πολύ «ανάλαφρη» αίσθηση. Έχουν δοθεί διάφορες εξηγήσεις γι’ αυτό. Για παράδειγμα, μία θεωρία λέει ότι είναι οι περίεργες εκφράσεις του προσώπου ή ο τόνος της φωνής που αντιλαμβανόμαστε υποσυνείδητα.

Ωστόσο, πρόσφατες Ολλανδικές μελέτες προσφέρουν μια άλλη (ίσως πειστικότερη) εξήγηση του γιατί μπορούμε να αντιληφθούμε θετικά και αρνητικά vibes. Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι άνθρωποι μπορούν να εντοπίσουν χημικά σήματα μέσω των σωματικών εκκρίσεων, όπως ο ιδρώτας ή τα δάκρυα που υπήρξαν πριν σε μια τοποθεσία.

Πολλά άλλα θηλαστικά μεταδίδουν χημικά σήματα – όπως οι γάτες που τρίβονται ή ουρούν για να οριοθετήσουν την περιοχή τους. Το αν και οι άνθρωποι στέλνουν χημικά σήματα ήταν αντικείμενο διαφωνίας μέχρι πρόσφατα.

Οι άνθρωποι είναι κοινωνικά πλάσματα που ωφελούνται φυσικά από τα συναισθηματικά σήματα. Όταν κάποιος στην Παλαιολιθική εποχή έδειχνε φόβο – επειδή παρατηρούσε ότι ένας θηρευτής πλησιάζει – οι υπόλοιποι της ομάδας έπρεπε σύντομα να αντιληφθούν αυτή την συναισθηματική κατάσταση ώστε να αμυνθούν.

Η αντίληψη του φόβου που νιώθουν οι άλλοι είναι γνωστή ως «αισθητηριακή απόκτηση». Οι έρευνες έχουν αποδείξει ότι μια έκφραση φόβου μας κάνει να αναπνέουμε περισσότερο από τη μύτη μας, κάτι που ενισχύει την προσοχή μας και επιταχύνει τις κινήσεις των ματιών ώστε να εντοπίσουμε τους πιθανούς κινδύνους ευκολότερα.

Οπότε η συναισθηματική σηματοδότηση μας βοηθά να καταλάβουμε ο ένας τον άλλο και να επικοινωνήσουμε ταχύτερα και αποτελεσματικότερα. Ο ερευνητής Jasper H. B. de Groot και οι συνάδελφοί του από το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης εργάζονται εδώ και χρόνια για να καθορίσουν αν τα χημικά σήματα ισχύουν και στους ανθρώπους και αν ναι, πώς λειτουργούν.

Μετά από έρευνες βρήκαν ότι η όσφρηση του ιδρώτα «φόβου» δημιουργούσε εκφράσεις φόβου και όσοι είχαν μυρίσει χημικά σήματα «αηδίας» είχαν αντίστοιχα επιδείξει τις αντίστοιχες εκφράσεις της αηδίας. Οι Ολλανδοί επιστήμονες ανέφεραν πως αν και νομίζουμε ότι χρησιμοποιούμε μόνο οπτικά και ακουστικά στοιχεία για να επικοινωνήσουμε, η αίσθηση της όσφρησης βοηθά τους ανθρώπους να συγχρονίζονται συναισθηματικά.

Είναι αρκετοί οι επιστήμονες πια που υποστηρίζουν ότι τα θετικά και αρνητικά vibes ενός συγκεκριμένου χώρου – ή η ενέργεια που νιώθουμε όταν μπαίνουμε σε αυτόν– υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να είναι η αντίληψή μας θετικών ή αρνητικών χημικών στοιχείων που έχουν μείνει εκεί από άλλους ανθρώπους.

Αριστοτέλης: Λόγος Περί Παθών

Στο δεύτερο βιβλίο ο Αριστοτέλης επιδιώκει να εφοδιάσει τους ρήτορες με τα εργαλεία πειθούς που απευθύνονται στο θυμικό του ακροατηρίου τους. Ο ρήτορας οφείλει να γνωρίζει πώς θα διεγείρει ή θα κατευνάσει στην ψυχή των ακροατών του τα λεγόμενα πάθη, ως πάθη θεωρεί ο φιλόσοφος όσα προκαλούν μεταβολές στην ψυχική, σωματική και νοητική κατάσταση των ανθρώπων και συνοδεύονται από ευχαρίστηση ή δυσαρέσκεια.
 
Μετά την οργή και την πραότητα εξετάζονται η φιλία και το μίσος.
 
Ας πούμε τώρα ποιους αγαπούν οι άνθρωποι και θέλουν να τους έχουν φίλους τους και ποιους μισούν, καθώς και για ποιον λόγο -αφού όμως πρώτα δώσουμε τον ορισμό της φιλίας και της αγάπης. Ας δεχτούμε λοιπόν ότι αγαπώ κάποιον και θέλω να τον έχω φίλο μου θα πει θέλω γι’ αυτόν καθετί που το θεωρώ καλό, όχι για να κερδίσω κάτι ο ίδιος, αλλά αποκλειστικά για χάρη εκείνου· [1381a] κάνω μάλιστα και ό,τι μπορώ για να αποκτήσει αυτά τα καλά εκείνος.
 
Φίλος είναι το πρόσωπο που αγαπά με τον τρόπο που είπαμε και αγαπιέται με τον ίδιο τρόπο: όσοι πιστεύουν ότι η σχέση τους είναι αυτού του είδους, θεωρούν ότι είναι φίλοι. Με όλα αυτά να τα έχουμε δεχτεί, καταλήγουμε πια -υποχρεωτικά- στο ότι φίλος είναι αυτός που χαίρεται με τα καλά και λυπάται με τα δυσάρεστα που συμβαίνουν στον φίλο του -και αυτό όχι για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο για χάρη εκείνου. Αλήθεια, δεν υπάρχει άνθρωπος που να μη χαίρεται όταν πραγματοποιούνται όλα όσα επιθυμεί και να μη λυπάται όταν του συμβαίνουν τα αντίθετα· αυτό θα πει ότι σημάδι αυτού που επιθυμούμε είναι, κάθε φορά, οι λύπες και οι χαρές μας.
 
Φίλοι γίνονται επίσης αυτοί που ό,τι θεωρεί καλό ο ένας, το θεωρεί καλό και ο άλλος· και ό,τι θεωρεί κακό ο ένας, το θεωρεί κακό και ο άλλος. Επίσης αυτοί που έχουν τους ίδιους φίλους και τους ίδιους εχθρούς· ο λόγος είναι ότι αναγκαστικά οι άνθρωποι αυτοί έχουν τις ίδιες επιθυμίες, και φυσικά όποιος επιθυμεί για τον άλλο αυτά που επιθυμεί για τον ίδιο τον εαυτό του, δεν μπορεί παρά να είναι φίλος αυτού του ανθρώπου. Αγαπούν επίσης οι άνθρωποι και κάνουν φίλους τους αυτούς από τους οποίους έχουν ευεργετηθεί, ή οι ίδιοι ή αυτοί για τους οποίους οι ίδιοι ενδιαφέρονται, και αν το καλό που τους έγινε ήταν μεγάλο, ή έγινε με προθυμία, ή κάτω από ορισμένες συνθήκες, και πάντως αποκλειστικά για χάρη τους ― και αυτούς όμως για τους οποίους πιστεύουν πως έχουν τη θέληση να τους ευεργετήσουν.
 
Φίλους τους κάνουν επίσης οι άνθρωποι τους φίλους των φίλων τους, καθώς και αυτούς που αγαπούν όσους αγαπούν και οι ίδιοι· επίσης όσους έχουν κερδίσει την αγάπη εκείνων που έχουν κερδίσει τη δική τους αγάπη. Με τον ίδιο τρόπο: φίλους τους κάνουν αυτούς που έχουν γίνει μισητοί σ’ αυτούς στους οποίους έγιναν μισητοί και οι ίδιοι, αυτούς που μισούν όσους μισούν και οι ίδιοι, τέλος αυτούς που μισούνται από αυτούς που μισούν οι ίδιοι: είναι φανερό ότι σε όλες αυτές τις περιπτώσεις οι άνθρωποι αυτοί πιστεύουν ότι καλά είναι τα ίδια ακριβώς που θεωρούν καλά και οι ίδιοι, και έτσι επιθυμούν αυτά που είναι καλά για τους ίδιους· αυτό δεν ήταν το κύριο γνώρισμα του φίλου;
 
Αγαπούν επίσης οι άνθρωποι και κάνουν φίλους τους αυτούς που έχουν τη θέληση και τη δύναμη να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στους άλλους, είτε σε χρήμα είτε για να τους σώσουν· αυτός είναι ο λόγος που τιμούν τους γενναιόδωρους, τους ανδρείους και τους δίκαιους (δίκαιους θεωρούν οι άνθρωποι αυτούς που δεν ζουν σε βάρος άλλων· τέτοιοι είναι όσοι κερδίζουν τη ζωή τους από τη δουλειά τους· αυτή είναι, κατά κύριο λόγο, η περίπτωση των γεωργών και, από όλους τους άλλους, η περίπτωση αυτών που ασκούν χειρωνακτικά επαγγέλματα). Αυτούς, επίσης, που μπορούν να ελέγχουν τον εαυτό τους -γιατί αυτοί δεν μπορούν να είναι άδικοι. Για τον ίδιο λόγο και αυτούς που δεν ανακατεύονται στις ξένες υποθέσεις.
 
Αγαπούμε επίσης και κάνουμε φίλους μας αυτούς με τους οποίους επιθυμούμε να γίνουμε φίλοι (αν δείχνουν καθαρά ότι το επιθυμούν και αυτοί)· τέτοιοι είναι οι ενάρετοι άνθρωποι και αυτοί που έχουν καλό όνομα ― είτε ανάμεσα σε όλους τους ανθρώπους, είτε ανάμεσα στους πιο διαλεχτούς, είτε ανάμεσα σε αυτούς που θαυμάζουμε, είτε ανάμεσα σε αυτούς που μας θαυμάζουν.
 
Επίσης αυτούς που είναι μια ευχαρίστηση να περνάς παρέα τη μέρα σου μαζί τους· τέτοιοι είναι οι βολικοί άνθρωποι, αυτοί που δεν ζητούν να ελέγχουν τα σφάλματα των άλλων, αυτοί που δεν τα βάζουν με όλους και δεν τσακώνονται με όλους (όσοι τα κάνουν όλα αυτά είναι άνθρωποι εριστικοί, και οι εριστικοί άνθρωποι φαίνεται να έχουν επιθυμίες αντίθετες με τις δικές μας)· τέτοιοι είναι επίσης οι άνθρωποι που ξέρουν να πειράζουν, αλλά και να δέχονται το πείραγμα: και των δύο αυτών κατηγοριών τα άτομα στοχεύουν στο ίδιο πράγμα, αφού έχουν τη δύναμη και να δέχονται το πείραγμα και να πειράζουν τους άλλους με χάρη.
 
Αγαπούμε επίσης και κάνουμε φίλους μας αυτούς που επαινούν τις καλές μας ιδιότητες, ιδίως εκείνες που φοβούμαστε πως δεν τις έχουμε. [1381b] Όπως και αυτούς που έχουν καθαρή εξωτερική εμφάνιση, καθαρά ρούχα, καθαρό γενικά τρόπο ζωής. Αυτούς, επίσης, που δεν σπεύδουν να κάνουν τα σφάλματά μας ή τις ευεργεσίες που μας έχουν κάνει αφορμή για να μας ψέξουν: και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για ανθρώπους που τους αρέσει να ελέγχουν και να επικρίνουν τους άλλους. Αγαπούν, επίσης, οι άνθρωποι και κάνουν φίλους τους αυτούς που δεν μνησικακούν και δεν φυλάγουν μέσα τους παράπονα για το κακό που τους έχει γίνει, αλλά έχουν εύκολη τη συμφιλίωση: όπως τους βλέπουν να συμπεριφέρονται στους άλλους, ίδιοι, λένε, θα είναι και σ’ αυτούς.
 
Επίσης αυτούς που δεν κακολογούν ούτε καταγράφουν τις ελλείψεις -των αλλωνών ή των φίλων τους- αλλά μόνο τα καλά τους: έτσι κάνουν οι καλοί άνθρωποι. Επίσης αυτούς που δεν αντιμιλούν στον θυμωμένο ή στον σοβαρά απασχολημένο με κάτι: όσοι δεν συμπεριφέρονται με αυτόν τον τρόπο είναι άνθρωποι εριστικοί. Επίσης αυτούς που τους δείχνουν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, αισθήματα σεβασμού και ευλάβειας· που τους θαυμάζουν, λ.χ. ή τους θεωρούν καλούς ανθρώπους και ευχαριστιούνται μαζί τους και μάλιστα όταν τους δείχνουν τέτοια αισθήματα για πράγματα για τα οποία οι ίδιοι επιθυμούν να τους θαυμάζουν οι άλλοι ή να τους θεωρούν καλούς ή ευχάριστους ανθρώπους.
 
Κάνουν επίσης φίλους τους αυτούς που τους μοιάζουν και έχουν τις ίδιες με αυτούς ασχολίες -φτάνει να μη γίνονται ενοχλητικοί στους ίδιους και να μη κερδίζουν με τον ίδιο τρόπο τη ζωή τους γιατί τότε γίνεται αυτό που λέμε «ο κανατάς μισεί τον κανατά». Επίσης αυτούς με τους οποίους έχουν τις ίδιες επιθυμίες -με τον όρο, βέβαια, ότι μπορούν να τις ικανοποιήσουν και οι δύο· αλλιώς θα συμβεί ό,τι και στην προηγούμενη περίπτωση. Επίσης αυτούς με τους οποίους έχουν τέτοιου είδους σχέσεις, ώστε να μη ντρέπονται να κάνουν μπροστά τους πράγματα που δεν συνάδουν με το καλό όνομα -με τον όρο, φυσικά, ότι η διαγωγή αυτή δεν οφείλεται σε περιφρόνηση. Επίσης αυτούς μπροστά στους οποίους ντρέπονται να κάνουν πράγματα που είναι πράγματι κακά.
 
Αυτούς επίσης με τους οποίους έχουν τη φιλοδοξία να αναμετριούνται, ή αυτούς των οποίων θέλουν να προκαλούν τη ζηλοτυπία, όχι όμως τον φθόνο: όλους αυτούς ή τους αγαπούν ή θέλουν να τους έχουν φίλους τους. Επίσης αυτούς που οι ίδιοι είναι πρόθυμοι να τους βοηθήσουν να πετύχουν κάτι καλό -φτάνει να μη προκύψουν για τους ίδιους κακά μεγαλύτερα από το καλό που θα κερδίσουν εκείνοι. Επίσης αυτούς που όποιον αγαπούν, τον αγαπούν το ίδιο παρόντα ή απόντα· να γιατί όλοι αγαπούν και θέλουν φίλους τους αυτούς που δείχνουν τέτοιου είδους αισθήματα απέναντι σε πρόσωπα που έχουν πια πεθάνει.
 
Γενικά αυτούς που αγαπούν πάρα πολύ τους φίλους τους και δεν τους εγκαταλείπουν στις δύσκολες στιγμές τους· ο λόγος είναι ότι από όλους τους καλούς οι άνθρωποι αγαπούν πολύ περισσότερο αυτούς που είναι καλοί φίλοι. Επίσης αυτούς που δεν υποκρίνονται μπροστά τους· τέτοιοι είναι οι άνθρωποι που δεν διστάζουν να τους μιλούν και για τα ελαττώματά τους· το είπαμε πιο πριν: μπροστά στους φίλους μας δεν ντρεπόμαστε να κάνουμε πράγματα που δεν συνάδουν με το καλό όνομα· αν λοιπόν αυτός που ντρέπεται δεν είναι φίλος, θα πρέπει λογικά να είναι φίλος αυτός που δεν ντρέπεται. Επίσης αυτούς που δεν μας προκαλούν κανέναν φόβο, αλλ’, ίσα ίσα, ένα αίσθημα ασφάλειας· ποιος, αλήθεια, αγαπάει και θέλει για φίλο του έναν άνθρωπο που του προκαλεί φόβο;
Είδη φιλίας: η φιλία των συντρόφων, η φιλία των μελών μιας οικογένειας, η φιλία των συγγενών, και άλλα παρόμοια.
 
Τη φιλία τη γεννάει το να κάνει κανείς μια χάρη, το να την κάνει δίχως να του τη ζητήσουν, και αφού την κάνει να μη την κοινολογήσει· γιατί τότε φαίνεται ότι έγινε για τον φίλο και όχι για κάποιον άλλο λόγο.
 
[1382a] Όσο για την έχθρα και το μίσος, είναι φανερό ότι μπορούμε να τα αναλύσουμε ως αντίθετα προς όσα είπαμε. Την έχθρα τη γεννούν η οργή, η κακεντρεχής εναντίωση στη θέλησή μας, η διαβολή. Η οργή γεννιέται από πράγματα που στρέφονται προσωπικά εναντίον μας, ενώ μίσος υπάρχει και όταν τα πράγματα δεν στρέφονται προσωπικά εναντίον μας: μόλις σχηματίσουμε τη γνώμη πως ένας άνθρωπος έχει τον τάδε χαρακτήρα τον μισούμε. Έπειτα η οργή στρέφεται εναντίον συγκεκριμένων προσώπων, του τάδε ή του τάδε, π.χ. εναντίον του Καλλία ή εναντίον του Σωκράτη, ενώ το μίσος το αισθανόμαστε και για κατηγορίες ανθρώπων: όλοι μας μισούμε τους κλέφτες ή τους συκοφάντες.
 
Την οργή τη θεραπεύει ο χρόνος, ενώ το μίσος δεν έχει γιατρειά. Η οργή επιθυμεί να προξενήσει προσωρινή στενοχώρια, ενώ το μίσος μόνιμη βλάβη: ο θυμωμένος θέλει να γίνει αντιληπτός από τον άλλον, ενώ αυτός που μισεί δεν δίνει καμιά σημασία σ’ αυτό. Τα οδυνηρά πράγματα γίνονται αντιληπτά με τις αισθήσεις, ενώ τα μέγιστα κακά (η αδικία, ας πούμε, ή η παραφροσύνη) ελάχιστα γίνονται αντιληπτά με τις αισθήσεις· πραγματικά, η παρουσία της κακίας δεν προκαλεί καμία λύπη.
 
Η οργή συνοδεύεται από λύπη, το μίσος όχι: όλοι το ξέρουμε πως ο θυμωμένος είναι στενοχωρημένος, ενώ δεν είναι εκείνος που μισεί. Εκτός αυτού, ο θυμωμένος μπορεί κάποτε, ύστερα από πολλά, να νιώσει συμπόνια γι’ αυτόν με τον οποίο ήταν θυμωμένος· ο άλλος σε καμιά περίπτωση·ο θυμωμένος ένα μόνο θέλει: να υποφέρει με τη σειρά του και αυτός με τον οποίο ο ίδιος είναι θυμωμένος, ενώ αυτός που μισεί επιθυμεί να πάψει να υπάρχει ο άλλος.
 
Είναι λοιπόν -από αυτά που είπαμε- φανερό ότι είναι δυνατό από τη μια να αποδείξει ο ρήτορας ότι τα τάδε άτομα είναι πράγματι εχθροί μεταξύ τους ή φίλοι, και αν δεν είναι, να τους παρουσιάσει ως εχθρούς ή φίλους, και αν οι ίδιοι ισχυρίζονται πως είναι, να ανατρέψει τους ισχυρισμούς τους, και από την άλλη, σ’ αυτούς που από θυμό ή έχθρα παίρνουν αντίπαλη θέση, να αναγάγει την αντίπαλη θέση τους σε όποιον από τους δύο λόγους προτιμήσει.

Φόβος και Θάρρος
 
“Τι είδους πράγματα φοβούνται οι άνθρωποι, ποιους φοβούνται και ποια είναι η γενικότερη κατάστασή τους όταν φοβούνται, όλα αυτά θα γίνουν φανερά στη συνέχεια. Ας δεχτούμε λοιπόν ότι ο φόβος είναι εκείνη η λύπη ή ταραχή που γεννιέται από το ότι έχουμε ζωντανή μέσα μας την παρουσία ενός επικείμενου κακού, που έχει τη δύναμη να προκαλέσει καταστροφή ή λύπη. Δεν φοβούνται, πράγματι, όλα τα κακά οι άνθρωποι (κανείς π.χ. δεν φοβάται το ενδεχόμενο να γίνει άδικος ή βραδύνους), αλλά μόνο αυτά που έχουν την ιδιότητα να μπορούν να προκαλέσουν μεγάλες λύπες ή καταστροφές -και αυτά μόνο αν φαίνονται ότι δεν είναι μακρινά, αλλά κοντινά, τόσο που να είναι επικείμενα. Πραγματικά, τα πολύ μακρινά οι άνθρωποι δεν τα φοβούνται: όλοι ξέρουν ότι θα πεθάνουν, επειδή όμως αυτό δεν είναι κάτι κοντινό, τους αφήνει τελείως αδιάφορους.
 
Αν λοιπόν αυτό είναι ο φόβος, τότε πράγματα που προκαλούν φόβο δεν μπορεί παρά να είναι όσα φαίνεται να έχουν μεγάλη δύναμη να προξενούν καταστροφές ή βλάβες που επιφέρουν μεγάλη λύπη. Αυτός είναι ο λόγος που ακόμη και τα σημάδια που προαναγγέλλουν τέτοιου είδους πράγματα προκαλούν και αυτά φόβο· γιατί το πράγμα που προκαλεί τον φόβο μοιάζει πολύ κοντινό -αυτό δεν είναι ο κίνδυνος, να έρχονται δηλαδή κοντά μας τα πράγματα που μας προκαλούν φόβο; Τέτοια είναι η έχθρα και η οργή αυτών που έχουν τη δύναμη να κάνουν κάτι κακό (ότι το θέλουν είναι φανερό, άρα βρίσκονται πολύ κοντά στο να το κάνουν). Είναι επίσης η άδικη πρόθεση, αν συνοδεύεται από δύναμη γιατί ο άδικος είναι άδικος εξαιτίας μιας προτίμησης και τάσης του.
 
Αλλά και η αρετή, όταν δέχεται προσβολές ― με τον όρο, βέβαια, ότι έχει δύναμη.
 
Γιατί είναι φανερό ότι ένα πρόσωπο που η αρετή του δέχεται προσβολές έχει πάντοτε την τάση να αντιδράσει ― τώρα έχει και τη δύναμη. Επίσης ο φόβος αυτών που έχουν τη δύναμη να κάνουν κάτι κακό· γιατί ένα τέτοιο πρόσωπο δεν μπορεί παρά να είναι πάντοτε έτοιμο και αυτό να δράσει.  Και καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι είναι μάλλον κακοί παρά καλοί, δέσμιοι του κέρδους και δειλοί στους κινδύνους, η εξάρτηση από κάποιον άλλον είναι συνήθως κάτι που προκαλεί φόβο· αποτέλεσμα: αυτοί που έκαναν κάτι κακό φοβούνται ότι οι συνεργοί τους σ’ αυτό ή θα τους καταδώσουν ή θα τους εγκαταλείψουν.
 
Επίσης αυτοί που μπορούν να διαπράξουν αδικία προκαλούν φόβο σ’ αυτούς που υπόκεινται σε αδικίες γιατί συνήθως, όταν μπορούν οι άνθρωποι, αδικούν. Προκαλούν επίσης φόβο οι άνθρωποι που έχουν αδικηθεί ή πιστεύουν πως έχουν αδικηθεί: οι άνθρωποι αυτοί καραδοκούν πάντοτε να βρουν την κατάλληλη ευκαιρία.  Φόβο όμως προκαλούν, επίσης, και αυτοί που έχουν διαπράξει μια αδικία ―αν έχουν δύναμη―, επειδή φοβούνται τα αντίποινα ― δεν το δεχτήκαμε ήδη ως κάτι που προκαλεί φόβο;  Φόβο, επίσης, προκαλούν ο ένας στον άλλον όσοι διεκδικούν τα ίδια πράγματα ― στην περίπτωση, φυσικά, που δεν είναι δυνατό να τα έχουν συγχρόνως και οι δύο γιατί με αυτού του είδους τους ανταγωνιστές οι άνθρωποι βρίσκονται σε αδιάλειπτη μάχη.
 
Φοβούνται, επίσης, οι άνθρωποι όσους προκαλούν φόβο σε άτομα που είναι πιο δυνατά από αυτούς: από τη στιγμή που μπορούν να βλάψουν άτομα πιο δυνατά από αυτούς, μπορούν, φυσικά, να βλάψουν και αυτούς ακόμη περισσότερο. Όσους, επίσης, φοβούνται οι πιο δυνατοί από αυτούς ― για τον ίδιο λόγο. Αυτούς, επίσης, που εξουθένωσαν άτομα πιο δυνατά από αυτούς. Αλλά και όσους επιτίθενται σε άτομα πιο αδύναμα από αυτούς· γιατί οι άνθρωποι αυτοί ή είναι ήδη από τώρα επικίνδυνοι ή θα γίνουν επικίνδυνοι μόλις αυξηθεί η δύναμή τους.
 
Μεταξύ, επίσης, αυτών που έχουν αδικηθεί από τους ίδιους και είναι εχθροί ή αντίπαλοί τους οι άνθρωποι φοβούνται πιο πολύ όχι τους οξύθυμους και αυτούς που έχουν το θάρρος να πουν ανοιχτά τις σκέψεις τους, αλλά τους μαλακούς, αυτούς που κρύβουν τις σκέψεις τους, τους ύπουλους· γιατί με τους ανθρώπους αυτούς δεν μπορείς να είσαι βέβαιος αν είναι κοντά η στιγμή που θα δράσουν και, επομένως, ποτέ δεν είναι φανερό ότι αυτό είναι κάτι το απομακρυσμένο.
 
Όλα τα πράγματα που προκαλούν φόβο γίνονται ακόμη πιο φοβερά όταν οφείλονται σε σφάλματα που δεν επιδέχονται επανόρθωση, είτε γιατί αυτή είναι τελείως αδύνατη είτε γιατί δεν είναι πια στο χέρι αυτών που τα διέπραξαν αλλά στο χέρι των αντιπάλων τους.  Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση που δεν υπάρχει καμιά βοήθεια ή η βοήθεια δεν είναι εύκολη.
 
Με δυο λόγια: φόβο προκαλούν τα πράγματα που προκαλούν τον οίκτο όταν συμβαίνουν ή είναι να συμβούν σε κάποιον άλλον.
 
Αυτά είναι σε γενικές γραμμές τα πιο σημαντικά από τα πράγματα που προξενούν φόβο και τα φοβούνται οι άνθρωποι.  Ας μιλήσουμε λοιπόν τώρα για τη γενικότερη κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι άνθρωποι που φοβούνται.  Αν ο φόβος συνοδεύεται, όπως είπαμε, από την προσδοκία κάποιου καταστρεπτικού κακού, είναι φανερό ότι κανείς δεν φοβάται όταν πιστεύει πως δεν υπάρχει περίπτωση να πάθει οτιδήποτε: δεν φοβάται ούτε πράγματα για τα οποία πιστεύει ότι δεν υπάρχει περίπτωση να τα πάθει, ούτε πρόσωπα από τα οποία θεωρεί ότι δεν υπάρχει περίπτωση να πάθει οτιδήποτε, ούτε χρονικές στιγμές κατά τις οποίες πιστεύει ότι δεν υπάρχει περίπτωση να πάθει οτιδήποτε.
 
Κατ’ ανάγκην λοιπόν φοβούνται εκείνοι που πιστεύουν ότι μπορεί να πάθουν κάτι, και μάλιστα από συγκεκριμένα πρόσωπα, συγκεκριμένα πράγματα και σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές.  Δεν πιστεύουν ότι μπορεί να πάθουν κάτι: α) όσοι βρίσκονται ή θεωρούν ότι βρίσκονται σε περίοδο μεγάλης εύνοιας της τύχης (αυτός είναι ο λόγος που οι άνθρωποι αυτοί είναι αναιδείς και προσβλητικοί, περιφρονητές και θρασείς -έτσι τους κάνει ο πλούτος, η σωματική δύναμη, ο μεγάλος αριθμός φίλων, η δύναμη),  β) αυτοί που πιστεύουν ότι δεν υπάρχει πράγμα που να μη το έχουν πάθει και, γιαυτό, το μέλλον τούς αφήνει ψυχρά αδιάφορους, ακριβώς όπως αυτούς που υφίστανται το μαρτύριο της μαστίγωσης μέχρι θανάτου: για να εξακολουθήσει να υπάρχει φόβος χρειάζεται να υπάρχει κάποια ελπίδα σωτηρίας από αυτό που προκαλεί την αγωνία· ιδού και το σημάδι: ο φόβος κάνει τους ανθρώπους να σκέφτονται και να μελετούν τα πράγματα με προσοχή, και φυσικά κανείς δεν σκέφτεται προσεκτικά ούτε συζητάει με επιμονή πράγματα για τα οποία δεν υπάρχει ελπίδα.
 
Συμπέρασμα: Όταν είναι προτιμότερο οι ακροατές να αισθανθούν φόβο, ο ρήτορας πρέπει να τους κάνει να πιστέψουν πως είναι πολύ πιθανό να πάθουν κάποιο κακό (αφού και άλλοι, ανώτεροί τους, το έπαθαν)· να τους δείξει, επίσης, καθαρά ότι άνθρωποι σαν κι αυτούς παθαίνουν αυτή τη στιγμή κάποιο κακό ή ότι το έχουν ήδη πάθει, προσθέτοντας ότι το κακό αυτό το έπαθαν από ανθρώπους από τους οποίους δεν το περίμεναν, με έναν τρόπο και σε μια χρονική στιγμή που επίσης δεν το περίμεναν.
 
ΑΡΙΣΤ Ρητ: Λόγος περὶ παθῶν