I. Το Πάτωμα Κάτω από το Πάτωμα
Ξυπνώ σε ένα δωμάτιο και ξέρω αμέσως πού βρίσκομαι. Εδώ, όχι εκεί. Πρωί, όχι ακόμη βράδυ. Εγώ, ξαπλωμένος σε αυτό το κρεβάτι, και ο κόσμος τακτοποιημένος γύρω μου. Δεν χρειάζεται καμία προσπάθεια. Η γνώση φτάνει πριν ακόμα ανοίξω τα μάτια, όπως το πάτωμα είναι ήδη εκεί όταν κατεβαίνω.
Κανείς δεν αμφισβητεί ένα πάτωμα. Το εγώ και το άλλο, το κοντά και το μακριά, το πριν και το μετά, αυτό που είναι και αυτό που δεν είναι: αυτά είναι τα σανίδια πάνω στα οποία περπατάμε όλη μέρα, τόσο σταθερά που τα θεωρούμε την ίδια τη γη. Στηρίζουν κάθε συνηθισμένη εμπειρία. Το βραστήρι είναι εκεί πέρα, το απόγευμα περνάει, και εγώ είμαι αυτός που περιμένει να βράσει το νερό.
Έπειτα, μια μέρα, καθισμένος ακίνητος, το πόδι ψάχνει το σανίδι και το βρίσκει πιο λεπτό απ’ όσο περίμενε.
Είναι μια μικρή ανακάλυψη, και φτάνει ήσυχα. Μια ανάσα μπαίνει. Μια ανάσα βγαίνει. Το δωμάτιο βουίζει με τη δική του σιωπή, και κάπου μέσα σε εκείνη τη σιωπή η ερώτηση πού βρίσκομαι, και ποιος, και πότε, αρχίζει να ακούγεται αμυδρά σαν ερώτηση που γίνεται μέσα σε όνειρο.
Αφορισμός
Αυτό που στηρίζει τα πάντα δεν το κοίταξε ποτέ κανείς. Κοίταξε μια φορά, ήσυχα, και το έδαφος αρχίζει να αναπνέει.
II. Φτιαγμένο Φρέσκο, Κάθε Στιγμή
Παρακολούθησε τη φλόγα ενός κεριού αρκετά και παύει να είναι πράγμα. Γίνεται γεγονός: κερί που ανεβαίνει, ζέστη, φως, ανανεωμένο κάθε στιγμή και ποτέ η ίδια φλόγα δύο φορές.
Οι συντεταγμένες μιας ζωής συμπεριφέρονται έτσι. Φαίνονται σταθερές, όμως με προσεκτική εξέταση ξαναχτίζονται σε κάθε στιγμή, τόσο γρήγορα που το ξαναχτίσιμο περνάει απαρατήρητο. Ο Ναγκαρτζούνα ξόδεψε τη σκέψη του αποσυναρμολογώντας την ιδέα ότι οτιδήποτε στέκεται από μόνο του, με δική του φύση, ξεχωριστά από όλα τα άλλα. Το εγώ, το άλλο, το εδώ, το εκεί: δεν βρήκε κανένα από αυτά να στηρίζεται μόνο του.
Τα επιχειρήματά του με πείθουν λιγότερο στη σελίδα παρά στο μαξιλάρι. Στην ακινησία το συμπαγές «εγώ» δείχνει τις ραφές του. Κάθομαι με το παράθυρο ανοιχτό και τον ήχο ενός μακρινού δρόμου, και προσπαθώ να βρω αυτόν που ακούει. Αυτό που βρίσκω είναι ακοή, έπειτα μια σκέψη για την ακοή, έπειτα πάλι ακοή. Καθένα φτάνει, καθένα φεύγει. Κανένα δεν υπέγραψε το όνομά του.
Αφορισμός
Η φλόγα ανάβει ξανά κάθε στιγμή. Έτσι και ο κόσμος μέσα στον οποίο στέκεσαι.
III. Όταν το Ποτάμι Επιβραδύνει
Ο χρόνος, στην καθημερινή ζωή, ρέει. Το παρελθόν βρίσκεται πίσω, το μέλλον μπροστά, και ένα λεπτό φωτεινό παρόν γλιστρά ανάμεσά τους. Εκείνοι που μελέτησαν τον βιωμένο χρόνο με υπομονή, οι φαινομενολόγοι, περιγράφουν αυτή τη ροή ως κάτι που κάνει ο νους, ένα ράψιμο στιγμών σε γραμμή.
Στη βαθιά ακινησία το ράψιμο χαλαρώνει. Μια καμπάνα ηχεί και σβήνει, και το σβήσιμο δεν οδηγεί πια πουθενά. Το απογευματινό φως ακουμπά στον τοίχο και μένει εκεί που είναι. Η αίσθηση της διέλευσης λεπταίνει σαν ομίχλη που σηκώνεται από μια λιμνούλα, και έπειτα σταματά. Τίποτα δεν περιμένει. Τίποτα δεν έχει χαθεί.
Το νωρίτερα και το αργότερα χάνουν το νόημά τους. Αυτό που μένει δύσκολα μπορεί να ονομαστεί στιγμή, αφού μια στιγμή χρειάζεται γείτονες. Το σώμα κάθεται. Το τσάι κρυώνει χωρίς καμία βιασύνη μέσα του. Ένα σπουργίτι κάθεται στο περβάζι και είναι απλώς εκεί, δεν ανήκει σε καμία ακολουθία, έρχεται από πουθενά και κατευθύνεται πουθενά.
Αφορισμός
Όταν κανείς δεν βιάζεται, ο χρόνος δεν έχει πού να πάει.
IV. Ο Αφηγητής Σιωπά
Όλη μέρα μια φωνή σχολιάζει. Ονομάζει το φλιτζάνι, επαναλαμβάνει το αύριο, μου θυμίζει ποιος είμαι. Την είχα πάρει για τον εαυτό μου.
Κάθισε αρκετά στη σιωπή και η συνήθεια της αυτοαναφοράς χαλαρώνει, σαν χέρι που κουράστηκε να κρατάει σφιχτά. Οι λέξεις εξακολουθούν να φτάνουν για λίγο, έπειτα δεν βρίσκουν τίποτα να πιαστούν. Η γλώσσα λειτουργεί με διακρίσεις, αυτό και εκείνο, εγώ και εσύ. Εκεί που αυτές έχουν φύγει, μια λέξη γλιστράει από την εμπειρία σαν βροχή από φύλλο.
Και όταν ο αφηγητής σωπάσει πλήρως, κάτι πιο λεπτό φεύγει μαζί του: η ιδέα κάποιου που στέκεται πίσω από το βλέμμα, που το δέχεται. Οι αναφορές μιλούν για εμπειρία χωρίς βιωτή, για γνώση χωρίς ξεχωριστό γνώστη τοποθετημένο να κάνει τη γνώση. Ο άνεμος στα πεύκα δεν χρειάζεται ακροατήριο. Η βροχή χτυπά τη στέγη και κανείς δεν συλλέγει τον ήχο. Υπάρχει ακοή, και η ακοή είναι ολόκληρη. Αν μια σκέψη προσπαθήσει να την διεκδικήσει, η σκέψη διαλύεται στην ίδια ησυχία, σαν αποτύπωμα σε υγρή άμμο.
Αφορισμός
Πάρε μακριά αυτόν που ακούει, και ο άνεμος συνεχίζει να φυσά μέσα από τα πεύκα.
V. Το Δωμάτιο που Διαλύεται
Να γιατί η καθαρή συνείδηση αντιστέκεται τόσο πεισματικά στην περιγραφή. Για να περιγράψεις, χρειάζεσαι έννοιες. Οι έννοιες χρειάζονται ακριβώς εκείνες τις διαιρέσεις υποκειμένου και αντικειμένου, εαυτού και άλλου, που έχουν πια σωπάσει. Η συσκευή της περιγραφής μένει χωρίς τίποτα να κρατηθεί.
Φαντάσου ένα δωμάτιο. Αδειασμένο από έπιπλα, εξακολουθεί να είναι δωμάτιο, με τοίχους, οροφή, πόρτα. Τώρα άσε τους τοίχους να μαλακώσουν. Άσε τις γωνίες να χάσουν τις ακμές τους μέχρι να μην μπορεί κανείς να δείξει πού τελείωνε το δωμάτιο. Δεν είναι πια άδειο δωμάτιο. Δεν είναι πια καθόλου δωμάτιο. Μένει μόνο ο χώρος, ανοιχτός και αδιαίρετος, με φως να κινείται μέσα του και τίποτα να προσγειωθεί.
Αυτό μπορεί να ακούγεται σαν απώλεια. Από μέσα διαβάζεται διαφορετικά. Ο χώρος δεν είναι τίποτα. Είναι αυτό μέσα στο οποίο όλα ξεκουράζονταν εξαρχής. Ο παλιός δάσκαλος σκουπίζει την αυλή και τα φύλλα συνεχίζουν να πέφτουν. Τίποτα δεν προστίθεται, τίποτα δεν αφαιρείται. Ο νους που κάποτε τραβούσε τις γραμμές του πάνω στον κόσμο αφήνει κάτω την πένα και κοιτάζει έξω στον ανοιχτό ουρανό, πλατύ σαν μια κρατημένη ανάσα που επιτέλους αφήνεται.
Αφορισμός
Αφαίρεσε τους τοίχους, και το δωμάτιο μένει ως ουρανός.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου