Τα μυστικά ονόματα και οι αφανείς υποστάσεις των Αιγυπτιακών θεοτήτων, τα ιερογλυφικά και η θεουργία

«Πόσο πολύμορφα είναι τα έργα σου! Είναι κρυμμένα από την όραση του ανθρώπου. Ω μοναδικέ Θεέ, που όμοιος σου δεν υπάρχει κανείς. Εσύ δημιούργησες τη γη σύμφωνα με την επιθυμία σου όταν ήσουν μόνος. Όλους τους ανθρώπους, όλα τα ζώα, μεγάλα και μικρά, και ότι στέκεται στα πόδια του πάνω στην γη και τρέχει ή πετάει ψηλά με τις φτερούγες του. Και στις χώρες της Συρίας, της Κούς (Αίγυπτος η υπό του Αιγαίου χώρα) – εσύ τοποθέτησες τον κάθε άνθρωπο στην θέση του και κάλυψες τις ανάγκες του. Ο Θεός είναι ένας και μόνος, και δεν υπάρχει άλλος μαζί του. Ο Θεός είναι ο ένας, ο ένας που έπλασε όλα τα πράγματα. Ο Θεός είναι το αιώνιο ΕΝ, είναι αιώνιος και άπειρος. Διαρκεί εις τους αιώνες των αιώνων. Διήρκησε αμέτρητους αιώνες και θα διαρκέσει μία αιωνιότητα».
Ύμνος του Αιρετικού Φαρώ Ακενατόν, στον Ήλιο - Aτόν ΡΑ

Καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας της, το πάνθεο της Αιγυπτιακής θρησκείας εμπλουτιζόταν διαρκώς με νέους θεούς, ενώ οι ήδη υπάρχοντες περιβάλλονταν με περισσότερες ιδιότητες και τίτλους. Ωστόσο οι παλαιοί θεοί, ακόμη και οι αρχαιότεροι, εξαιρετικά σπάνια αποβάλλονταν· αντιθέτως τις περισσότερες φορές είτε αναπτύσσονταν είτε συγκεράζονταν με νέους, δημιουργώντας σύνθετες θεότητες.

Οι θεοί της Αιγύπτου ήταν άρρηκτα συνδεδεμένοι με τη δημιουργία του σύμπαντος, τη ζωή, το θάνατο, το επέκεινα και γενικότερα με κάθε πτυχή της ύπαρξης. Στην πραγματικότητα οι Αιγυπτιακοί θεοί ονομάζονταν «neteru», που σημαίνει ενέργεια, κοσμική δύναμη, γεγονός που διαφοροποιεί την έννοια του Θεού/ων όπως την ορίζουμε σήμερα.

Σε κάθε περίπτωση στην αρχαία Αιγυπτιακή θρησκεία δεν υπήρχε καθολικό δόγμα ή ιερό βιβλίο, οι Θεοί ως «neteru» ήταν αμέτρητοι σε αριθμό και περιλάμβαναν θεότητες ανθρωπόμορφες, ζωόμορφες, υβριδικές, σύνθετες αλλά και με πιο συμβολική μορφή, εικονογραφία που απέδιδε συγκεκριμένες ιδιότητες και όχι απαραίτητα την πραγματική τους εμφάνιση, που σε πολλές περιπτώσεις θεωρούνταν κρυφή. Αφορμής δοθείσης λοιπόν, στο παρόν άρθρο θα γίνει αναφορά στην «κρυφή» πλευρά του Άμμωνος - Ρα, και στο τι σηματοδοτούσε τι αναφέρει η Αιγυπτιακή μυθολογίας για το «μυστικό» του όνομα.

Για παράδειγμα ο Άμμων Ρα σύμφωνα με την Αιγυπτιακή μυθολογία ήταν ο δημιουργός των θεών, των ανθρώπων, του κόσμου. Έμβλημά του ήταν ο ήλιος, το σύμβολο της ζωής, του φωτός, της γονιμότητας. Έδρα της λατρείας υπήρξε η πόλη Αννού, ή όπως οι αρχαίοι Ελληνες την αποκαλούσαν, η Ηλιούπολη

Αρχικά ο Άμμων και ο Ρα ήταν αρχικά ξεχωριστές θεότητες, Άμμων σημαίνει λίγο πολύ «το κρυφό», το Ρα σημαίνει «ήλιος». Ο Άμμων ήταν ο κοσμικός θεός δημιουργός, και ο Ρα ο Ηλιακός δίσκος. Όταν ανατέλλει απεικονίζεται ως Khepri, «αυτός που δημιουργήθηκε από τον εαυτό του», ο σκαραβαίος που κυλάει τον ηλιακό δίσκο έξω από τον Κάτω Κόσμο.

Σύμφωνα επίσης με τη Λιτανεία του Ρα (Νέο Βασίλειο) πετάει κάθε βράδυ στον Κάτω Κόσμο με τη μορφή πουλιού και, όπως τα υπόλοιπα πλάσματα εκεί, κατοικεί σε σπηλιά. Ο Άμμων Ρα είναι αποτέλεσμα της συγχώνευσης δύο θεοτήτων που λατρευόταν κυρίως στη Θήβα. Δεν είναι ξεκάθαρο πότε συμβαίνει αυτός ο συνδυασμός, αλλά συνήθως το νέο Βασίλειο (περίπου 1550-1077 π.Χ.) αναφέρεται, σχετικά αργά.

Παριστάνεται συνήθως ως άνδρας με κεφαλή ιέρακος. Στο δεξί του τεταμένο - κατά το μήκος του σώματος - χέρι, κρατά το σύμβολο της ζωής – Ανγχ [1]. Στο αριστερό του χέρι, αντίθετα, το προτεταμένο, κρατά την ράβδο ή το σκήπτρο της εξουσίας, ενώ στο κεφάλι του φέρει τον ηλιακό δίσκο με τον ουραίο όφη.

Ένας μύθος κάνει αναφορά στο μυστικό όνομα του Ρα. Η γνώση και προφορά του ονόματος αυτού συνδεόταν με μαγικές ιδιότητες. Για τον λόγο αυτό, ο Ρα θέλησε να κρατήσει κρυφό το θεϊκό του όνομα. Στην καρδιά της Ίσιδος, όμως, φώλιασε η επιθυμία να μάθει το όνομα αυτό, ώστε να κερδίσει ένα μέρος από τη δύναμή του και να το χρησιμοποιεί στα μαγικά της ξόρκια.

Γι' αυτό, δημιούργησε ένα φίδι που το τοποθέτησε στον δρόμο από τον οποίο θα περνούσε ο Ρα, ώστε να τον δαγκώσει με το δηλητήριο του. Πράγματι, ο Ρα σύντομα χτυπιόταν από τους πόνους. Το δάγκωμα τον σούβλιζε και τον έκαιγε. Από τις φωνές του Ρα συναθροίζονται οι θεοί, μαζί και η Ίσις. Τότε ο θεός - ήλιος παρακάλεσε την Ίσιδα να τον λυτρώσει από τους πόνους. Αυτή, σαν αντάλλαγμα, του ζήτησε να της αποκαλύψει το μυστικό, μαγικό του όνομα. Τότε ο θεός ξεφώνισε μέσα από τις κραυγές του πόνου του: «Είμαι ο Χέφρι το πρωί, ο Ρα το μεσημέρι, και ο Άτον το απόγευμα».

Η Ίσιδα όμως δεν ήταν ικανοποιημένη από την απάντηση του Ρα. Τελικά συμφωνήθηκε να μάθει μόνο ο θεός Ώρος το μυστικό όνομα, ώστε να συμπληρώσει τη φράση στο μαγικό ξόρκι που θα έλεγε η Ίσιδα για την θεραπεία, και έτσι ο Ρα να θεραπευτεί. Το πρωτότυπο, μάλιστα, κείμενο του μύθου, σωσμένο σε πάπυρο, τελειώνει με οδηγίες, για το πώς πρέπει να χρησιμοποιούνται τα μαγικά λόγια της Ίσιδος, ώστε να θεραπεύεται κανείς από ένα δάγκωμα φιδιού.

Στην Αιγυπτιακή μυθολογία, ο Κάτω Κόσμος είναι γεμάτος διόδους και πύλες που πρέπει να περάσει ο νεκρός και ο Ρα προκειμένου να φθάσουν στην ανατολή. Κάθε μία αποδίδεται με αρχιτεκτονικά στοιχεία, φέρει το όνομα μιας θεάς και φρουρείται από τουλάχιστον έναν δαίμονα - φύλακα, ο οποίος επιτρέπει την είσοδο μόνο σε όποιον γνωρίζει το «μυστικό», όνομά του. Οι Αιγύπτιοι πίστευαν πως το όνομα φέρει εντός του «μαγικές δυνάμεις», για αυτό και γίνονται ειδικές επικλήσεις στους Θεούς τους, με ονόματα τα οποία είναι γνωστά μόνο τους ανώτερους ιερείς τους.

Συνήθως τα ονόματα αυτά είναι αρχικά δηλωτικά Γράμματα ή αριθμοί, που κρύβουν εντός τους αλήθειες και ιδιότητες. Το όνομα για τους Αιγυπτίους δεν νοείται απλώς ως δηλωτικό της γνώσης ενός προσώπου, εφόσον αυτό αντιπροσωπεύει όλες τις ιδιότητες και τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά ενός προσώπου, αλλά και της σύνδεση του με τη «ζώσα ενέργεια», το «ΚΑ».

Η γνώση και κατοχή των «μυστικών ονομάτων» είτε ανθρώπων όταν αυτοί έχουν λάβει τέτοια είτε Θεοτήτων , από τον μάγο ή τον ιερουργό εξασφαλίζει τον έλεγχο των υπάρξεων αυτών. Για τους Αιγυπτίους είναι τόση η δύναμη του ονόματος, που πιστεύουν πως η σκόπιμη διαγραφή του ονόματος από το μνημείο, ταφικό ή θρησκευτικό, οδηγεί στην «καταδίκη σε λήθη» του ιδιοκτήτη του μνημείου. Χωρίς το όνομα του ο νεκρός δεν μπορεί να αναγνωριστεί στη διαδικασία της ψυχοστασίας και να επιβιώσει στο «Ντουάτ».

Για τους Αιγυπτίους (και όχι μόνο όπως θα διαπιστώσετε στην συνεχεία) τα ιερογλυφικά είναι δείγμα μιας ιερής γλώσσας που μεταφέρει μία μυστική γνώση σε συμβολική μορφή, και περιγράφει τις έννοιες πίσω από τα φυσικά αντικείμενα . Έλεγαν πως πριν οι άνθρωποι μάθουν γράμματα, οι Θεοί τους ήταν γνωστοί μέσα από τα ιερογλυφικά. Τι άλλο εξάλλου έλεγαν είναι οι Ουρανοί, η Γη, και κάθε ζωντανό πλάσμα, παρά ιερογλυφικά και εμβλήματα της Δόξας της φύσης. Τα ιερογλυφικά είναι «επιστήμη και σοφία», επίγεια έκφανση της αληθινής σοφίας που υπάρχει στην περιοχή των Θεών, για αυτό και είναι η ιερότερη μορφή γραφής και συμβολικής απεικόνισης, ώστε να αποκλείονται οι αδαής.

Σε μαγικά κείμενα του Νέου Βασιλείου (περίπου 1152-1295 π.Χ.) πολλές αποτρεπτικές φόρμουλες και δαιμονικά ονόματα αποδίδονταν σε ξένες διαλέκτους. Οι τελευταίες θεωρούνταν υποδεέστερες της Αιγυπτιακής και δεν μπορούσαν να εκφράσουν πλήρως το «μαγικό λόγο». Χρησιμοποιούνταν μόνο ως μέσο ελέγχου των ξένων θεϊκών κα δαιμονικών οντοτήτων. Ας μη ξεχνάμε ότι, σύμφωνα με την Αιγυπτιακή κοσμοθεωρία, ο δημιουργός θεός έπλασε τον κόσμο, τους θεούς και ανθρώπους προφέροντας τα ονόματά τους στην «μυστική ιερή γλώσσα» της Αιγύπτου.

Οι ξένοι, κατά συνέπεια, θεωρούνταν ως οι «άλλοι», οι «βάρβαροι» που δε γνώριζαν την εσώτερη φύση της θεϊκής διάνοιας και, έτσι, δε μπορούσαν να συνάψουν άμεση και στενή σχέση με αυτήν. Αν και οι θεότητες του Αιγυπτιακού πανθέου είχαν πολυάριθμα ονόματα και υποστάσεις, το πραγματικό τους όνομα, που περιείχε όλες τις ιδιότητες της θείας φύσης τους, παρέμενε μυστικό και μπορούσε να αποκαλυφθεί μόνο στους κατέχοντες την ανώτερη μαγική γνώση ιερουργούς, σύμφωνα με το μύθο του Ρα και της Ίσιδος.

Αυτά τα μυστικά ονόματα των θεών διατυπώνονταν αποκλειστικά στην Αιγυπτιακή διάλεκτο. Κατά συνέπεια, όσα βαρβαρικά ονόματα αναφέρονται στα μαγικά κείμενα, εκλαμβάνονταν ως διαφορετικές εκφάνσεις των Αιγυπτιακών θεϊκών προτύπων και βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των ιερέων/μάγων. Η γλώσσα, επομένως, λειτουργούσε ως ένα ακόμη σημαντικό κριτήριο διαχωρισμού των φυλετικών ομάδων στα μαγικά κείμενα.

Οι Αιγύπτιοι θεωρούσαν τους Έλληνες μη-καθαρούς, γιατί θυσίαζαν και κατανάλωναν ιερά ζώα: «εξαιτίας αυτής της συμπεριφοράς, απαγορευόταν σε κάθε Αιγύπτιο, άνδρα ή γυναίκα, να φιλήσει (αρχαίο) Έλληνα στο στόμα, ή να χρησιμοποιήσει το μαχαίρι ενός Έλληνα, ή να φάει το κρέας ενός ζώου που είχε σφαγιαστεί από Έλληνα».

Πολύ αργότερα ο ιδρυτής του Νέο Πλατωνισμού Πλωτίνος, ο οποίος γεννήθηκε και ζούσε την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, απείχε από το κρέας, αλλά στις Εννεάδες ποτέ δεν θίγεται το θέμα, ενώ ο μαθητής του Πορφύριος συνέγραψε μια πραγματεία σχετικά με αυτό το ζήτημα (Περί απο­χής εμψύχων). Οι ύστεροι Νεοπλατωνικοί είχαν μεγαλύτερη δυ­σκολία, μιας και η θυσία του ζώου, η οποία περιλάμβανε κατανά­λωση ενός μέρους του, ήταν χαρακτηριστικό πολλών παραδοσια­κών τελετουργικών τα οποία ήθελαν να υπερασπιστούν.

Αλλά και τα ιερογλυφικά για την Νεοπλατωνική αλλά και Ερμητική φιλοσοφική σκέψη, σχετίζονται με τα αρχετυπικά σύμβολα (η τα Πλατωνικά Ιδεώδη) τα οποία υλοποιούνται σε εικόνες, έτσι ώστε η υλική εικόνα να μας ταξιδεύει ξανά στις ιδέες και την αλληλεπίδραση μεταξύ μικρόκοσμου και μακρόκοσμου.

Ξεκινώντας από την οπτική επαφή με ένα σύμβολο, εάν εντρυφήσουμε επισταμένως σε αυτό μέσω της συμβολικής αντίληψης, μπορούμε να αντιληφθούμε τόσο την εσωτερική φύση των πραγμάτων και του ανθρώπου, όσο και την μεταξύ τους σχέση, συνεπώς την σχέση μας με το Όλον. Tο σώμα και η ψυχή μιλούν δύο διαφορετικές γλώσσες, ενίοτε αντιφατικές, αλλά και μη κατανοητές η μία της άλλης. Μόνο η εσωτερική αίσθηση μπορεί να ακούσει και να καταλάβει και τις δύο.

H συμβολική αντίληψη, ερμηνεύεται βάση ενός ένα τετραπλού ερμηνευτικού σχήματος, που περιλαμβάνει τον κυριολεκτικό/ιστορικό, τον αλληγορικό, τον ηθικό και τέλος, τον διαισθητικό τύπο ερμηνείας ενός συμβόλου αλλά και της πραγματικότητας. Ο τελευταίος τύπος, δηλαδή η αναγωγική αντίληψη, υπαινίσσεται και μια μυητική εμπειρία μέσα από σύνδεση της εξωτερικής αποκάλυψης με μια βαθιά διαισθητική γνώση. Αναφέρει σχετικά ο Πλωτίνος:

«Είτε ως αποτέλεσμα επακριβών ερευνών, είτε ενστικτωδώς όταν μετέδιδαν την σοφία τους οι Αιγύπτιοι σοφοί, δεν χρησιμοποιούσαν προκειμένου να εκφράσουν την διδασκαλία τους και τα διδάγματα τους γραπτά σύμβολα που να αποτελούν μιμήσεις τη φωνής και του λόγου. Αντίθετα χάρασαν εικόνες στις εγχαράξεις των ναών τους, εικονίζοντας την σκέψη που ταίριαζε σε κάθε ένα ξεχωριστό πράγμα, έτσι ώστε κάθε εικόνα να είναι ένα αντικείμενο που ενσωματώνει την γνώση και την σοφία σε μία ενότητα, χωρίς καμία εξήγηση ή σχόλιο». Εννεάδες V. 8. 6. 1

Τα ιερογλυφικά ως το πρώτο είδος γραφής αποτελούσαν μια θαυμαστή γλώσσα η οποία μετέφερε μία μυστική γνώση σε συμβολική μορφή, και που περιέγραφε τις έννοιες πίσω από τα φυσικά αντικείμενα. Ακόμα όμως και η ανάπτυξη της γραφής, η οποία μας οδήγησε στον πολιτισμό, δημιούργησε την λήθη στην βιωματική γνώση, υποστηρίζει στο τελευταίο τμήμα του Πλατωνικού Φαίδρου (274c - 275b), ο Πλάτωνας μέσω του Σωκράτη :

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: «Άκουσα λοιπόν, πως γύρω εκεί στη Ναύκρατιν, στην Αίγυπτο, υπάρχει ένας από τους παλιούς θεούς του τόπου· αυτού είναι και το ιερό πουλί που το λένε Ίβι. Και του ίδιου του θεού το όνομα είναι Θεύθ. Κι αυτός πρώτος βρήκε και τον αριθμό και την αρίθμηση και τη γεωμετρία και την αστρονομία, ακόμα και το παιχνίδι με τους πεσσούς και το παιχνίδι με τους κύβους και ακόμα και τα γράμματα.

Και τον καιρό εκείνο ήτανε βασιλιάς σ' όλη την Αίγυπτο ο Θαμούς κι έμενε στη μεγάλη πόλη του επάνω τόπου, που οι Έλληνες την ονομάζουν Αιγυπτιακές Θήβες, και το θεό τον ονομάζουν Άμμωνα· σ' αυτόν ήλθε ο Θεύθ κι έδειξε τις τέχνες του και είπε, ότι πρέπει να διαδοθούν στους άλλους Αιγύπτιους. Κι ο βασιλιάς ρώτησε, ποια ωφέλεια έχει κανείς από την καθεμιά. Κι ενώ εκείνος τα εξηγούσε, ο βασιλιάς ό,τι νόμιζε πως το έλεγε καλά, ό,τι νόμιζε πως το έλεγε άσχημα, το ένα το έψεγε, το άλλο το επαινούσε.

Πολλά λοιπόν για την κάθε τέχνη χωριστά καλά και κακά λένε πως ο Θαμούς είπε στο Θεύθ, και θα πολυλογούσαμε, αν τα λέγαμε ένα–ένα. Και όταν ήρθανε στα γράμματα:

Τούτο δα το μάθημα βασιλιά μου, είπεν ο Θεύθ, θα κάμη τους Αιγύπτιους πιο σοφούς, και το μνημονικό τους πιο καλό, γιατί για τη μνήμη και για τη σοφία βρέθηκε το φάρμακο.

Ο βασιλιάς όμως είπε:

Πολύτεχνε Θεύθ, άλλος έχει τη δύναμη να γεννάη τις τέχνες, κι άλλος πάλι να κρίνη πόσο θε να βλάψουν και θε να ωφελήσουν εκείνους που μέλλουν να τις μεταχειρισθούν.

Και συ τώρα, σαν πατέρας των γραμμάτων, από εύνοια είπες το αντίθετο απ' εκείνο που αυτά μπορούν. Γιατί τα γράμματα στις ψυχές εκείνων που θα τα μάθουν, θα φέρουν λησμονιά, μια και αυτοί θα παραμελήσουν τη μνήμη τους, γιατί από εμπιστοσύνη στη γραφή θα φέρνουν τα πράγματα στη μνήμη τους απ' έξω με ξένα σημάδια, όχι από μέσα από τον εαυτό τους τον ίδιο. Ώστε δεν ευρήκες το φάρμακο για τη μνήμη την ίδια, αλλά για το να ξαναφέρνης κάτι στη θύμηση.

Κι από τη σοφία δίνεις στους μαθητές σου μια δόκηση, κι όχι την αλήθεια γιατί έχοντας πολλά ακούσει χωρίς να τα διδαχθούνε, θα ‘χουν τη γνώμη πως ξέρουνε πολλά, ενώ είναι ανίδεοι στα πιο πολλά και φορτικοί στη συντροφιά τους, και θα έχουν γίνει αντίς σοφοί δοκησίσοφοι.»

Ως επιμύθιο είναι χρήσιμο να αναφέρω πως ένας από τους τελευταίους φιλοσόφους της Νέο Πλατωνικής σχολής ο Ιάμβιχος ( γεννημένος στην Συρία π.245-π.325 μ.χ, εμφανώς επηρεασμένος από τις αρχαίες Αιγυπτιακές παραδόσεις, έρχεται σε αντίθεση με τον Πλωτίνο, και υποστηρίζει ότι η ποθητή λύτρωση της ανθρώπινης ψυχής δεν μπορεί να επέλθει με θεωρητική μόνον ενατένιση και γνώση, όπως στον Πλωτίνο, αλλά χρειάζεται αναγκαστικά τη συνδρομή της θείας χάριτος, η οποία παρέχεται μέσω της ενεργού συμμετοχής του ενδιαφερομένου σε ιερές τελετές.

Ο Ιάμβλιχος είναι ξεκάθαρος, δεν είναι η σκέψη που ενώνει τους θεουργούς με τους θεούς γιατί τότε τί θα εμπόδιζε όσους φιλοσοφούν θεωρητικά να απολαμβάνουν τη θεουργική ένωση με τους θεούς; Η αλήθεια όμως δεν είναι έτσι: την θεουργική ένωση την παρέχει η τέλεση των άρρητων ιεροπραξιών που λειτουργούν με θαυμαστό τρόπο πέρα από κάθε ανθρώπινη κατανόηση καθώς και η δύναμη των ανέκφραστων συμβόλων που κατανοούνται μόνον από τους θεούς.

Ο όρος θεουργία (θεός + ἔργον), ένας τεχνικός νεολογισμός της ύστερης αρχαιότητας συνδεόμενος στενά με τα Χαλδαϊκά λόγια, δημιουργήθηκε σε αντιδιαστολή προς τον παλαιό όρο θεολογία ( θεός + λόγος). Κυριολεκτικά, θεουργία είναι το «το έργο που επιτελούν οι άνθρωποι επί των θεών» (ή, εναλλακτικά, «το έργο που επιτελούν οι θεοί»). Ο όρος αναφερόταν ειδικά στις μαγικές πρακτικές που απώτερο στόχο είχαν την ένωση της ανθρώπινης ψυχής με έναν θεό αλλά μπορούσε επίσης, όπως συμβαίνει στον Ιάμβλιχο, να περιλαμβάνει το σύνολο των παραδοσιακών τρόπων λατρείας (θυσίες, πομπές, μαντεία κλπ.).

Κεντρικό ρόλο στις θεουργικές τελετουργίες έπαιζαν τα σύμβολα ή τα μυστικά μαγικά ονόματα, και η χρήση ειδικών υλικών αντικείμενων που θεωρούνταν ότι διαθέτουν ιδιαίτερες δυνάμεις ώστε να προκαλούν θαυματουργικά αποτελέσματα (εμψυχώσεις αγαλμάτων, αισθητές φανερώσεις θεών και δαιμόνων, τηλεκίνηση κλπ.). Θεουργός ήταν ο γνώστης και χρήστης όλων αυτών των ιερών πρακτικών και συμβόλων. Η γνώση που διέθετε ονομαζόταν επίσης, εκτός από θεουργία, ἱερατική (ενν. ἐπιστήμη ή τέχνη) και βασιζόταν στη φυσική διασύνδεση και αλληλεπίδραση των μερών του σύμπαντος που είναι γνωστή με τον στωικό όρο συμπάθεια .

Κατά τον Ιάμβλιχο, η τέλεση των παραδοσιακών ιεροπραξιών δεν εξαναγκάζει τους θεούς σε δράση, ούτε τους καθιστά δέσμιους της ανθρώπινης βούλησης: οι θεοί συντονίζονται ελεύθερα με τα δρώμενα στον υλικό κόσμο και αποφασίζουν αυτεξουσίως να παράσχουν βοήθεια στην εγγενή ανθρώπινη έλλειψη. Οι κανόνες, άλλωστε, τέλεσης των θεουργικών πράξεων έχουν, κατά τον Ιάμβλιχο, οριστεί από τους ίδιους τους θεούς ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες των διαφόρων λαών [2]. Στην θέση αυτή του Ιάμβλιχου εντοπίζεται η οριστική απομάκρυνση από τον κλασικό αρχαίο Ελληνικό φιλοσοφικό λόγο, και την υιοθέτηση Ανατολικών πρακτικών και ιερουργικών πεποιθήσεων οι οποίες τελικά επέφεραν εκ του αποτελέσματος και την παρακμή της αρχαίας Ελληνικής φιλοσοφίας.
ΔΕΣ: ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

Παραπομπές:

[1] Το Ankh - Ανκ είναι ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της αρχαίας Αιγύπτου. Το ονόμαζαν Κλειδί της Ζωής, κλειδί των Μυστηρίων της Φύσης και αντιπροσωπεύει την Αιώνια ζωή. Το χρησιμοποιούσαν για να «ανοίγουν» πόρτες ανάμεσα στον ορατό (ύλη- σταυρός ) και τον αόρατο (πνεύμα-κύκλος) κόσμο.

Αναπαριστά την ανατολή του ήλιου, με την θηλιά στο άνω μέρος να συμβολίζει τον ήλιο που προβάλει πάνω από τον ορίζοντα, ο οποίος αναπαριστάται με την κάθετη στήλη, όπως επίσης και με την πορεία του ήλιου. Οι οριζόντιες γραμμές αναπαριστούν το συνδυασμό της θηλυκής και αρσενικής ενέργειας και η άνω θηλιά συμβολίζει τον ήλιο στον ορίζοντα συμβολίζοντας κατ’ αυτό τον τρόπο την κυκλική ροή του χρόνου, την ταύτιση του σημείου της αρχής και του τέλους στον κύκλο (ουροβόρο) την αναγέννηση.

Υπήρξε το σύμβολο της πνευματικής και σωματικής ανάτασης των ανθρώπων, εκφράζοντας τον πρώτο χαιρετισμό της ημέρας με απλωμένα χέρια και το κεφάλι ψηλά. Οι θεοί συχνά κρατούν ένα Ankh κοντά στα χείλη κάποιου, αυτό σημαίνει την πρόσφορα: «της ανάσας της ζωής», η ανάσα που θα χρειαστεί στην μετέπειτα ζωή.

Όσο για το εξατομικευμένο ανθρώπινο ον, αναφέρεται στη διαφορά ανάμεσα στη φυσική (σταυρός) και την πνευματική (κύκλος) ύπαρξη. Ο κύκλος αντιπροσωπεύει την τελειότητα, τον πνευματικό κόσμο ή την Αιωνιότητα. Ο σταυρός αντιπροσωπεύει το ενσαρκωμένο Πνεύμα ή τον Εκδηλωμένο Κόσμο.

[2] Ιάμβλιχος: η υπεράσπιση της θεουργίας

Γραίες: Οι πεπλοφόρες πλανεύτρες στο δρόμο της αλήθειας

"Στο Φόρκη πάλι η Κητώ τις γριές του γέννησε με τα ωραία μάγουλα,

εκ γενετής μ᾽ άσπρα μαλλιά, που Γραίες τις καλούνε
οι θεοί οι αθάνατοι και οι άνθρωποι που χάμω σέρνονται,
την Πεμφρηδώ την ομορφόπεπλη και την κροκόπεπλη Ενυώ"...
"Φόρκυι δ᾽ αὖ Κητὼ γραίας τέκε καλλιπαρήους
ἐκ γενετῆς πολιάς, τὰς δὴ Γραίας καλέουσιν
ἀθάνατοί τε θεοὶ χαμαὶ ἐρχόμενοί τ᾽ ἄνθρωποι,
Πεμφρηδώ τ᾽ εὔπεπλον Ἐνυώ τε κροκόπεπλον"
Ησίοδος- θεογονία

Οι Γραίες ή Φορκίδες ήταν μυθικά όντα της ελληνικής μυθολογίας παιδιά του Φόρκυ και της Κητούς. Οι Γραίες ήταν όμορφες στο πρόσωπο και έμοιαζαν με κύκνους, αλλά τα μαλλιά τους ήταν άσπρα εκ γενετής και είχαν και οι τρεις μαζί ένα μάτι και ένα δόντι. Κατά τον Ησίοδο είναι δύο: η Πεμφρηδώ και η Ενυώ. Κατά τον Απολλόδωρο υπάρχει και η τρίτη, η Δεινώ.

Φορούν πέπλα, "εύπεπλος" η Πεμφρηδώ και "κροκόπεπλος" η Ενυώ. Ο Ησίοδος λέει ότι είναι "Καλλιπάρειοι", ομορφόθωροι και δεν αναφέρει ότι και οι δύο κατέχουν μόνο ένα δόντι και ένα μάτι. Στις τρεις Γραίες δίδονται οι ιδιότητες των νεφών, μια ιδιότητα που φέρουν οι τρεις Άρπυιες σύμφωνα με τον Όμηρο, ο οποίος τις θεωρεί προσωποποιήσεις των ανέμων της θύελλας (Οδύσσεια υ 66-78).

Οι ερμηνείες των ονομάτων τους και οι ιδιότητες τους μας δίνονται ως εξής:

 
Η Ενυώ ετυμολογείται ως πολεμική αυτή που επιφέρει τον τρόμο. Το όνομα Ενυώ ετυμολογείται εκ του ρήματος ενυώ που σημαίνει φονεύω. Οι μύθοι την αναφέρουν και ως θεότητα του πολέμου, η οποία εμφανίζεται στο περιβάλλον του κυρίως θεού του πολέμου Άρη, μαζί με τους γιους του Δείμο και Φόβο, τη θεά Έριδα, τις Kήρες και το Δαίμονα Kυδοιμό και θεωρείται τις περισσότερες φορές ως θυγατέρα του. Κατά την αρχαιότητα η Ενυώ απεικονιζόταν αιμόφυρτη και σε σκηνές βιαιοπραγιών, όπως στην «Ασπίδα του Ηρακλή». Η Ενυώ αναφέρεται πρώτα από τον Όμηρο (Ιλ. Ε΄333 & 592) μαζί με την Αθηνά και τον Άρη, και τη χαρακτηρίζει πτολίπορθον, δηλαδή αυτή που λεηλατεί ή κυριεύει πόλεις και πότνια, δηλαδή σεβάσμια.

Για την Πεμφρηδώ ετυμολογικά είναι ελάχιστες οι πληροφορίες που έχουμε και θα παραθέσουμε την άποψη του R. Graves ο οποίος ετυμολογεί το όνομα ως σφήκα και την Δεινώ ως τρομερή.

Όμως πως συνδέονται οι Τρεις Μοίρες και οι Τρεις Γραίες και οι Τρεις Στύγιες Νύμφες ο θεός Ερμής και ο Περσέας; Ας πάμε να ξετυλίξουμε τον μύθο.

Κατά τον μύθο ο Περσεύς είχε αποσταλεί να αποκεφαλίσει τη φιδομαλλούσα Γοργόνα Μέδουσα -εχθρό της Αθηνάς- της οποίας η απαίσια εμφάνιση πέτρωνε τους ανθρώπους. Δεν θα μπορούσε να επιτελέσει το εγχείρημα του εάν προηγουμένως δεν επισκεπτόταν τις τρεις Γραίες τις αδερφές των Γοργόνων. Τον Περσέα τον βοήθησε ο Ερμής δίνοντας του ένα ατσαλένιο δρεπάνι για να κόψει το κεφάλι της Μέδουσας. Αλλά ο Περσεύς χρειαζόταν ακόμα ένα ζευγάρι φτερωτά σανδάλια, ένα μαγικό σακούλι για να βάλει το κομμένο κεφάλι και την σκοτεινή κυνή του Άδη, το σκουφί που έκανε αόρατο όποιον το φορούσε. Όλα αυτά τα φύλαγαν οι Στύγιες νύμφες και από αυτές έπρεπε να πάει να τα πάρει ο Περσεύς. Αλλά το που βρίσκονταν αυτές οι νύμφες, το ήξεραν μόνο οι τρεις κυκνόμορφες Γραίες, που ήταν αδερφές με τις γοργόνες και που είχαν και οι τρεις μαζί ένα μόνο μάτι και ένα μόνο δόντι, όπως ήδη έχουμε πει.

Έτσι ο Περσεύς αναζήτησε τις Γραίες και τις βρήκε στους θρόνους τους, στους πρόποδες του όρους Άτλαντα. Σύρθηκε πίσω τους και τους άρπαξε το μάτι και το δόντι καθώς η μία αδερφή τα περνούσε στην άλλη και τους είπε πως δεν θα τα επέστρεφε αν δεν του έλεγε που ζούσαν οι Στύγιες νύμφες και η αδερφή τους Μέδουσα. Οι Γραίες, υπό την απειλή ότι θα χάσουν το μάτι τους, μαρτύρησαν στον ήρωα τον τόπο διαμονής τους. Αυτές του είπαν πως βρει να πάει τις Στύγιες Νύμφες για να του πουν. Έριξε το δόντι των τριών Γραιών -ορισμένοι ισχυρίζονται και το μάτι τους- στην Τριτωνίδα λίμνη για να τα καταστήσει ανίσχυρα και πέταξε ως την Ταρτησό όπου ενδιαίτωντο οι Γοργόνες μέσα στο άλσος τους στις ακτές του Ωκεανού.

Συνάντησε πρώτα τις τρεις Στύγιες νύμφες προμηθεύτηκε φτερωτά σανδάλια όπως εκείνα του Ερμή, ένα σακούλι για να τοποθετήσει μέσα το κεφάλι της Γοργόνας και έναν σκούφο για να γίνει αόρατος. Ο Ερμής ευγενώς προσφερθείς του είχε ήδη δώσει ένα δρεπάνι και η Αθηνά του παραχώρησε ένα κάτοπτρο - κατά μία άλλη εκδοχή μία αστραφτερή ασπίδα- και μια απεικόνιση της Μέδουσας για να την αναγνωρίσει.

Ο Περσέας καταφέρνει να φέρει εις πέρας την αποστολή μα αυτή είναι μια άλλη ιστορία που θα την πούμε μια άλλη φορά.

Τι άραγε να είναι όμως οι Γραίες;

Η Αλτάνη αναφέρει σχετικά: "Τα τρία απερίγραπτα τούτα όντα με το μόνο ένα δόντι και ένα μάτι, δηλώνει πως ελάχιστη συμμετοχή έχουν στα τεκταινόμενα του φυσικού -υλικού πεδίου εφόσον βλέπουν και τρώγουν ελάχιστα.

Οι Γραίες καθότι γεννημένες γριές θα πρέπει να είναι σοφές και να προηγούνται των αδερφών τους Γοργονών στην σοφία. Ο μύθος των Γραιών είναι πέρα από τις καθιερωμένες μορφές ερμηνείας. Όμως αυτές δεν παύουν να υπάρχουν στις περιγραφές των μυθογράφων γιατί πράγματι βρίσκονται στο βάθος ενός ανεξερεύνητου τόπου του ψυχισμού μας και σκοπίμως λόγω της σοφίας τους την λογική μας ύπαρξη με τους παράλογους συλλογισμούς.

Το ίδιο ισχύει και για τον Περσέα, ο οποίος για να φτάσει στις Γοργόνες, πρέπει να διέλθει μέσω του παραλόγου της έσχατης αρνήσεως και επικοινωνίας με την λογική φύση των όντων. Θα υποχρεωθεί να διέλθει δια των πέπλων της παρα-πλανήσεως (Πεμφρηδώ τ᾽ εὔπεπλον Ἐνυώ τε κροκόπεπλον), και της παρα-φρονήσεως, δια να καταστεί άξιος δια της προσωπικής κρίσης, να διακρίνει το αληθές από το τερατώδες. Ουδείς άλλος θα τον βοηθήσει στην ανεύρεση των Γοργόνων, γιατί ουδείς λογικός ευρίσκεται καθοδόν για την ανεύρεσιν των τεράτων της ψυχής. Είναι προφανές ότι η προσέγγισης των είναι δυνατόν να επιτευχθεί μόνο μέσα της ενορατικής οδού (το μάτι των Τριών Γραίων)"

Όσο για τις τρεις στύγιες Νύμφες ο R. Graves λέει:

"Θα πρέπει να τις θεωρήσουμε ως τις τρεις Χάριτες πάει να πει ως την τριπλή Έρωτα-θεά. Οι τρεις Γραιές ήταν επίσης γνωστές ως Φορκίδες, θυγατέρες του Φόρκυνος δηλαδή ή αλλιώς του Όρκους στα λατινικά και κατά τον σχολιαστή στον Αισχύλο ήταν κυκνόμορφες.

Μάλλον πρόκειται περί αβλεπτήματος εις βάρος των Γερανών και οφείλεται στην λανθασμένη ερμηνεία της Ιερής απεικόνισης, δεδομένου ότι οι Γερανοί και οι Κύκνοι- αμφότεροι ιερά πουλιά- μοιάζουν πολύ όταν πετούν σε σχηματισμούς V. Στην πραγματικότητα ήταν οι Τρεις Μοίρες.

Ο Φόρκυς ή Όρκους κατέληξε σε συνώνυμο του κάτω κόσμου. Πρόκειται για την ίδια λέξη με το porcuw (χοίρος) το αφιερωμένο στην θάνατο-θεά ζώο, και ίσως με το Parcae, επωνυμία των Τριών Μοιρών "αυτών που μοιράζουν". Στα ιρλανδικά orc σημαίνει γουρούνι εξού και οι Ορκάδες Νήσοι ενδιαιτήματα της θάνατο-θεάς. Ο Φόρκυς συν τοις άλλοις υπήρξε και πατέρας της Γοργόνας Μέδουσας που οι Αργείοι περιέγραφαν τον καιρό του Παυσανία ως την πανέμορφη Λίβυα βασίλισσα που παράτησε ο προπάτορας τους Περσεύς μετά την ήττα των στρατευμάτων της στην μάχη και η οποία ως εκ τούτου πρέπει να ταυτιστεί με την Λίβυα φιδοθεά Λάμια που κάποτε την είχε εξαπατήσει ο Ζεύς και εκείνη έκτοτε θανάτωνε παιδιά."

Και συνεχίζει:

 
"Ουσιαστικά Περσεύς και Ερμής είναι το ίδιο πρόσωπο. Πρόκειται πιθανώς για μία σύγχυση ανάμεσά τους και ο Ερμής είναι εκείνος που φορά τα σανδάλια, το σκουφί και οι τρεις Μοίρες είναι που του δίνουν ένα μαγικό μάτι που συμβολίζει το δώρο της Νόησης. Ο Ερμής αποκτά την ικανότητα να χειρίζεται το αλφάβητο, στο σακούλι βάζει μέσα τα γράμματα και τα σιγουρεύει και κρατώντας προς τα πάνω καθρέφτη που κατοπτρίζει πρόσωπο Γοργόνας για να δώσει έμφαση στην μυστικότητα της διδαχής που έλαβε (Τα κάτοπτρα χρησιμοποιούντο στις μυήσεις στα Μυστήρια). Ο Ερμής σαν μαντατοφόρος του θανάτου, είχε και αυτός αποκτήσει τον τίτλο "Πτερσεύς" που είναι και το πραγματικό όνομα του Περσέα και σημαίνει "Εξολοθρευτής".

Το τέλος των τριών Γραιών παραμένει ένα μυστήριο, καθώς κανένας άλλος μύθος δεν τις ξαναναφέρει. Λέγεται ότι μετά τη νίκη του Περσέα οι αδελφές χάσανε μεγάλο μέρος της δύναμής τους, και η φήμη του έπεσε σημαντικά ανάμεσα στους θεούς. Μερικοί λένε ότι εφόσον εχάθη το μάτι τους χάσανε και την αθανασία.

Οι πεπλοφόρες πλανεύτρες δεν καταφέρνουν να κρατήσουν την γνώση κρυφή, από οποιονδήποτε θα που τολμήσει πέρα από κάθε λογική και αυτό τις γεμίζει θλίψη. Άλλοι κρίνουν πως παρέμειναν αθάνατες, ωστόσο η ντροπή τους εμποδίζει να διεκδικήσουν τη θέση τους ανάμεσα στους Έλληνες θεούς, επειδή εκεί δεν υπάρχει χώρος για τους ηττημένους.

Η Αλήθεια

Ένας άνθρωπος, σ’ όλη του τη ζωή έψαχνε την Αλήθεια και δεν μπορούσε να τη βρει. Πέρασε απ’ όλες τις χώρες του κόσμου, βρέθηκε στις χώρες του Βορρά, στις χώρες του Νότου και της Δύσης χωρίς αποτέλεσμα.

Κάποια φορά που βρέθηκε σε μια μικρή χώρα της Ανατολής, ένοιωσε κουρασμένος και απελπισμένος και κάθισε κοντά στην είσοδο μιας σπηλιάς. Ξαφνικά, από το εσωτερικό της σπηλιάς ακούστηκε κάποιος θόρυβος σαν γρύλισμα. Ο άνθρωπος σηκώθηκε και πλησίασε την είσοδο με ένα ξίφος στο χέρι. Ξεχώρισε μια σκοτεινή μορφή που του φάνηκε ότι ανήκε σε γυναίκα. Μπήκε στη σπηλιά όπου βασίλευε φοβερή δυσοσμία. Όταν τα μάτια του συνήθισαν στο σκοτάδι, είδε πράγματι μια γυναίκα, γριά και αποκρουστική, ρυτιδιασμένη, τριχωτή και βρωμερή.

Εκείνη, σήκωσε προς το μέρος του τα θολά μάτια της και τον ρώτησε, τι θέλει.

– Αναζητώ την Αλήθεια, απάντησε εκείνος.

– Τη βρήκες, του είπε η γριά.

– Εσύ είσαι η Αλήθεια;

– Ναι.

– Πώς μπορώ να είμαι σίγουρος;

Εκείνη του έδωσε αποδείξεις. Ήξερε τα πάντα για αυτόν, το όνομά του, την ηλικία του, τις περιπέτειές του. Ο άνθρωπος έμεινε αποσβολωμένος και απογοητευμένος, ρώτησε με αμηχανία:

– Είσαι τόσο άσχημη! Ποτέ δεν είχα συναντήσει τίποτα πιο τρομερό από ‘σένα. Όμως όλοι θέλουν να σε γνωρίσουν! Θα με ρωτήσουν! Πρέπει να τους πω κάτι! Τι να τους πω;

– Πες τους ψέματα, είπε η Αλήθεια, πες τους ότι είμαι νέα και ωραία, και όλοι θα σε πιστέψουν.

Ο ΟΡΦΙΚΟΣ “ΔΙΟΝΥΣΟΣ - ΖΑΓΡΕΥΣ”

Η Μοίρα της Ψυχής

Σύμφωνα με την Αρχαία παράδοση των Θρακών, η ποίηση είχε επινοηθεί από τον Όλεν, ένα όνομα που στη Φοινικική γλώσσα σημαίνει “Παγκόσμιο Όν”!

Ο Απόλλων έχει την ίδια ρίζα. Από το Όλεν ή Ap Wholon επισημαίνεται ο “Παγκόσμιος Πατέρας”.
Στους Δελφούς, το Παγκόσμιο Όν το λάτρευαν με το όνομα Όλεν!

Τα άρρητα μυστικά της ανθρώπινης ψυχής, τα οποία ο Ορφέας εμπιστεύθηκε στον μαθητή του Μουσαίο, το πέρασμα του χρόνου τα μετέτρεψε σε “Ορφικά Μυστήρια”, που αφορούν στον Μύθο του Διονύσου, ο οποίος αποκτά διαφορετική και βαθύτερη θεολογική μορφή από την κλασική Μυθολογία της τότε Ελλάδος.

Κεντρικός ήρωας είναι ο Διόνυσος Ζαγρεύς, συνδεδεμένος με την Κοσμογονία, το Θάνατο και την Αναγέννηση. Οι Τιτάνες και Τιτάνισσες, παρακινούμενοι από την οργή της Ήρας, εξαπατούν ορισμένες φορές το παιδί - θεό Διόνυσο, του χαρίζουν παιχνίδια, καθρέφτη, σβούρα και άλλα “παιδικά εργαλεία”, με σκοπό να το αποσπάσουν από το περιβάλλον του και να το αρπάξουν.

Αμείλικτοι οι Τιτάνες, σκοτώνουν με πέτρες και φωτιά τον Ζαγρέα και τρώνε τα μέλη του, εγκαταλείποντας στο χώμα την καρδιά του. Και έρχεται στο άντρο του τρόμου η Αθηνά, σκύβει και παίρνει με σεβασμό την καρδιά του Διονύσου Ζαγρέα, τη φέρνει στον Όλυμπο και την παραδίδει στον Δία, ο οποίος καταπίνει την καρδιά, με σκοπό την Αναγέννηση του Ζαγρέα.

Ο Δίας σε συνέχεια, κατακαίει με αστραπές και κεραυνούς τους Τιτάνες και τις Τιτάνισσες, από τη στάχτη και τα απομεινάρια των οποίων, σύμφωνα με την Ορφική Ανθρωπογονία, δημιουργείται το Ανθρώπινο Γένος.

Σύμφωνα με την Ορφική Θεολογία, ο άνθρωπος έχει Διττή Καταγωγή, που συνδέει το Τιτανικό στοιχείο με την αιώνια Παράβαση, και την Ύλη με το Διονυσιακό στοιχείο της θεότητας.

Επισημαίνεται ότι, ο Ορφικός αυτός μύθος, δεν αποτελεί μία απλή αφήγηση για τον αποτρόπαιο θάνατο ενός θεού. Αντίθετα, υπονοεί έναν Τρισυπόστατο κύκλο θανάτου, Διαμελισμού και Αναγέννησης, ο οποίος συνδέεται με τη Μοίρα της ανθρώπινης ψυχής, σε ένα αιώνιο στην ουσία, κόσμο.

Σε βάθος νοήματος, ο Διόνυσος συμβολίζει τη θεϊκή φύση που βρίσκεται κρυμμένη στα βάθη της ανθρώπινης ύπαρξης. Σύμφωνα με την Ορφική σκέψη, η ψυχή του ανθρώπου δεν είναι άμεσα συνδεδεμένη με τον Γήϊνο κόσμο, αλλά αντίθετα, ο τελικός της προορισμός είναι να απαλλαγεί από τον κύκλο των γεννήσεων και των θανάτων και να επιστρέψει στον θώκο της θεϊκής της προέλευσης.

Ο Νόμος του Θανάτου και της Αναγέννησης, θεμελιώνει την Κάθαρση της Ψυχής, τη Μετεμψύχωση, την Απελευθέρωση από τον κύκλο των γεννήσεων, τη Θεϊκή καταγωγή του ανθρώπου και την Ένωσή του με τον Δημιουργό του.

Στο σημείο αυτό, επισημαίνεται η διαφορά του Διονύσου, ως θεού του κρασιού, την έκσταση και την γονιμότητα, μέσω των οργιαστικών εκδηλώσεων μέσα στα δάση της φύσης, με τον Ορφικό Διόνυσο, ο οποίος περιβάλλεται από ένα έντονο Σωτηριολογικό και Κοσμολογικό χαρακτήρα.

Πρέπει να ομολογήσω ότι το “Ιερό Βιβλίο” των Ορφικών Παραδόσεων, αποτελείται από διαφορετικά ποιήματα, τελετουργικές αντιλήψεις και μεταγενέστερες μαρτυρίες, ενώ σημαντικές λεπτομέρειες των Μύθων του Ζαγρέα, διαφέρουν από πηγή σε πηγή.

Ο Ζαγρεύς εδώ, εμφανίζεται ως τέκνο του Δία και της Περσεφόνης, αλλά και σαν ιδιαίτερη μορφή του Διονύσου, στον οποίο ο Δίας αναθέτει μια θέση, μέσα στη θεϊκή Τάξη.

Αυτό που είναι σημαντικό αφορά στο ότι, ο θεός της φύσης και του κρασιού, εκπροσωπεί την υπέρλαμπρη οντότητα του θείου, που μέλλει να περάσει από τον ίδιο τον θάνατο, για να επιβάλλει την Αναγέννηση.

Και ενώ οι Τιτάνες χρησιμοποιούν αντικείμενα, προσπαθώντας να παρασύρουν τον νεαρό Διόνυσο, στη μεταγενέστερη Ορφική ερμηνεία, ο “Καθρέφτης” παίζει τον δικό του ρόλο, με έντονο συμβολισμό.

Ο Διόνυσος βλέπει με έκσταση το είδωλό του στο αστραφτερό κρύσταλλο που συμβολίζει την “Ενότητα του Θείου προς την εικόνα και την πολλαπλότητα”, αλλά που μπορεί και να μεθερμηνευτεί σαν σύμβολο “διάσπασης της Ενότητας σε Πολλαπλότητα”, όπου το Ένα εμφανίζεται ως “πολλά”.

Εδώ τονίζω, χρειάζεται η ιδιαίτερη προσοχή σας, για τον λόγο ότι η μεταγενέστερη ερμηνευτική παράδοση, με τη συγκεκριμένη φιλοσοφική ερμηνεία, δεν εξασφαλίζει “σίγουρο νόημα” στη βάση της αντίληψης των Αρχαίων Ορφικών.

Ένα από τα πλέον σημαντικά σημεία του Μύθου, αφορά στους Τιτάνες που επιτίθενται στον Ζαγρέα και τον διαμελίζουν. Η Μία υπόσταση της Ενότητας, μετατρέπεται σε “πολλά κομμάτια”.

Ο διαμελισμός συνδέεται με την Ενότητα, τη Διαίρεση, την Πολλαπλότητα και τον Θάνατο.
Στο σημείο αυτό, η Ορφική αντίληψη μοιάζει να απομακρύνεται από την θεϊκή της Αρχή!

Προσοχή! Η καρδιά του Ζαγρέα, διασώζεται από την Αθηνά, με αποτέλεσμα, ενώ το σώμα διαμελίζεται, το κέντρο της ζωής παραμένει ανέγγιχτο, και η καρδιά του Διονύσου συνεχίζει να υπάρχει.

Ακολουθεί ο Θάνατος, η Διατήρηση της Ουσίας και η Αναγέννηση του Διονύσου, που επιστρέφει στη Ζωή! Σε αυτό το σημείο, ο Διονυσιακός Μύθος αναβαθμίζεται μέσα στην Ορφική Σκέψη, δυναμικός και ολοζώντανος.

Θάνατος δεν υπάρχει, τέλος δεν υφίσταται, η Ύπαρξη θριαμβεύει μέσα από τη Μεταμόρφωση, επιβάλλοντας μία βαθύτερη αναλογία στην Τύχη της Ψυχής.

Ο Δίας οργισμένος, τιμωρεί την κακία των Τιτάνων, τους καταστρέφει, τους διαμελίζει, τους κατακαίει, και μέσα από την τέφρα που μένει από τα απομεινάρια τους, προέρχεται το Γένος των Ανθρωπίνων υπάρξεων.

Το Τιτανικό στοιχείο, δομείται σε Γήϊνο, παρορμητικό και Θνητό, ενώ το Διονυσιακό καθίσταται και εδραιώνεται σε Θεϊκό και Αθάνατο.

Συμπέρασμα: Στην Ορφική Ανθρωπολογία, ο Άνθρωπος βρίσκεται να κληρονομεί δύο καταγωγές.
Αποκλειστικά δεν είναι ούτε υλικός αλλά ούτε και θεϊκός.

Από το σημείο αυτό, προετοιμάζεται ο Θάνατος, η Διατήρηση της Ουσίας και η Αναγέννηση, που αφορά στην επιστροφή του Διονύσου στο πεδίο της Ζωής, μόνο με μία Νέα Γέννηση.

Με λίγα λόγια, ο θεός δεν παραμένει νεκρός, και ο Ορφικός Διονυσιακός Μύθος καθίσταται πανίσχυρος στο πέρασμα των αιώνων. Και ενώ η Ύπαρξη περνά τη δική της Μεταμόρφωση, αναδύεται μία βαθύτερη Αναλογία, στην Τύχη της Ψυχής!

Η τιμωρία των Τιτάνων από τον Δία, και το γένος των ανθρώπων που προκύπτει από τα απομεινάρια τους, ξεδιπλώνει την αλήθεια της “Διπλής Φύσεως του ανθρώπου” που αναλύεται: σε Τιτανικό στοιχείο που είναι Γήϊνο, παρορμητικό και θνητό, καθώς και Διονυσιακό στοιχείο, που θεμελιώνεται σε θεϊκό και αθάνατο.

Η πληθώρα των αλληγοριών και των μεταφυσικών αναζητήσεων, της Ορφικής Διδασκαλίας, στοχεύει, στο τέλος των αποκαλύψεων, να αποδείξει τον απόλυτο σκοπό που γίνονται όλα αυτά.
Εδώ, αναδύεται ο Νόμος της Κάθαρσης!

Ο Ορφικός Άνθρωπος, στη σκέψη του Μεγάλου Μύστη, αναλύεται σε ένα μικτό υπόβαθρο, που η ζωή πορεύεται προς την τελική Κάθαρση. Η ψυχή, δεν πρέπει απλά να ζήσει και να πεθάνει, αλλά αντίθετα, πρέπει να απελευθερωθεί από τον κύκλο των διαδοχικών γεννήσεων.

Στο σημείο αυτό, ο Ορφικός Διόνυσος, με τις αντιλήψεις “περί Μετεμψύχωσης”, συνδέεται με τη “Μοίρα της Ψυχής”!

Οι βασικές Αρχές αυτής της μοίρας είναι: η θεϊκή Αρχή, η Ενσάρκωση, η Λήθη, η Κάθαρση, η Απελευθέρωση και η επιστροφή στο θείον.

Περισσότερα από χίλια χρόνια, η Ορφική Διδασκαλία, αποτελούσε μύηση Πρώτου Βαθμού και έγινε “τρόπος ζωής” στον Ελληνισμό των Αρχαίων χρόνων.

Έρως και Ψυχή. Ψήγματα αποσυμβολισμού, πίσω από τον μύθο

Σύμφωνα με τον Ρωμαίο συγγραφέα Απουλήιο, ο οποίος μας παρέδωσε τη γνωστότερη και πληρέστερη σωζόμενη αφήγηση του μύθου του Έρωτα και της Ψυχής, στο έργο του Μεταμορφώσεις (Ο Χρυσός Γάιδαρος), τον 2ο αιώνα μ.Χ., όταν ο Έρωτας πληγώθηκε από το καυτό λάδι που έπεσε επάνω του από τη λυχνία της Ψυχής, εκείνη είχε προσπαθήσει να αντικρίσει το πρόσωπό του, άγνωστο έως τότε σε αυτήν, ενώ εκείνος κοιμόταν. Ο πληγωμένος και απογοητευμένος θεός απομακρύνθηκε.

Ένα φλύαρο και περίεργο πουλί, ένας γλάρος, συνάντησε την Αφροδίτη την ώρα που εκείνη λουζόταν στη θάλασσα. Της αποκάλυψε πως ο γιος της υπέφερε από τον έρωτά του για την Ψυχή. Η θεά εξοργίστηκε, θεωρώντας την κοπέλα αντίζηλό της, και αποφάσισε να την τιμωρήσει.

Πέρα, όμως, από την αφήγηση, ο μύθος ανοίγει έναν δρόμο εσωτερικής αναζήτησης...

Στο πλαίσιο μιας ερμηνευτικής προσέγγισης εμπνευσμένης από την πλατωνική και τη στωική σκέψη, ο Έρωτας θα μπορούσε να συμβολίζει τη δύναμη της έλξης που συνδέει την ψυχή με την ομορφιά, την ύλη και τον αισθητό κόσμο. Η Ψυχή, παρασυρμένη από την επιθυμία να γνωρίσει εκείνον που αγαπά, διαλύει το σκοτάδι της άγνοιας και ανάβει τη λυχνία. Θέλει να δει, να βεβαιωθεί, να κατακτήσει με τη γνώση εκείνο που μέχρι τότε εμπιστευόταν χωρίς να βλέπει. Ωστόσο, το φως που θα μπορούσε να γίνει όργανο αποκάλυψης μετατρέπεται σε αιτία τραυματισμού. Η επιθυμία για απόλυτη βεβαιότητα, όταν δεν συνοδεύεται από ωριμότητα και διάκριση, μπορεί να πληγώσει ακόμη και αυτό που αγαπάμε.

Ο γλάρος, που εμφανίζεται ως αγγελιοφόρος της Αφροδίτης, αναδύεται συμβολικά από τον αχανή κόσμο της θάλασσας, όπου μπορούμε να αναγνωρίσουμε το βάθος του ασυνείδητου και την απεραντοσύνη των συναισθημάτων. Πετά ανάμεσα στο νερό και τον ουρανό, συνδέοντας συμβολικά το βάθος με το ύψος, το συναίσθημα με τη συνείδηση. Φέρνει στην επιφάνεια μια αλήθεια που παρέμενε κρυμμένη, αλλά η αποκάλυψή της δεν οδηγεί αναγκαστικά στη συμφιλίωση. Αντίθετα, μπορεί να ξυπνήσει τη ζήλια, την κτητικότητα και τον φόβο της απώλειας.

Η Αφροδίτη, θεά της ομορφιάς, του έρωτα και της ερωτικής έλξης, μπορεί να συμβολίσει τη μαγνητική δύναμη της φύσης που δημιουργεί δεσμούς ανάμεσα στα όντα. Η ίδια δύναμη που γεννά την ομορφιά, την επιθυμία και τη χαρά της συνάντησης μπορεί, όταν μετατρέπεται σε προσκόλληση, να οδηγήσει στην εξάρτηση και στην οδύνη. Η ομορφιά δεν είναι από μόνη της δεσμά. Δεσμά γίνεται όταν η επιθυμία μετατρέπεται σε ανάγκη κατοχής και η αγάπη συγχέεται με τον φόβο ότι θα χάσουμε εκείνον ή εκείνο που αγαπάμε.

Σε ένα βαθύτερο, μυθαγωγικό επίπεδο, η περιπέτεια της Ψυχής μπορεί να διαβαστεί ως η πορεία της ανθρώπινης συνείδησης μέσα στον κόσμο της ύλης και των παθών. Η ψυχή, γοητευμένη από τις μορφές, τις αισθήσεις και τις απολαύσεις, κινδυνεύει να λησμονήσει την πνευματική της καταγωγή, όπως συμβαίνει και στον μύθο του Νάρκισσου, ο οποίος αιχμαλωτίζεται από την εικόνα του και αδυνατεί να υπερβεί το είδωλό του. Και στις δύο περιπτώσεις αναδύεται το ερώτημα της αυτογνωσίας: μπορούμε άραγε να διακρίνουμε την αλήθεια πέρα από την εικόνα που μας γοητεύει;

Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να απορρίψουμε τον κόσμο για να ελευθερωθούμε από τα δεσμά του. Χρειάζεται να τον γνωρίσουμε χωρίς να αιχμαλωτιστούμε από αυτόν, να αγαπήσουμε χωρίς να κατέχουμε και να επιθυμούμε χωρίς να υποδουλωνόμαστε. Η εσωτερική ελευθερία δεν προϋποθέτει την άρνηση της ομορφιάς, αλλά τη συνειδητή σχέση μαζί της.

Ίσως, τελικά, ο γλάρος να μας υπενθυμίζει πως κάθε κρυμμένη αλήθεια που αναδύεται από τα βάθη της ψυχής μπορεί να γίνει είτε αφορμή αφύπνισης είτε αιτία νέας ταραχής. Το κρίσιμο δεν είναι μόνο τι αποκαλύπτεται, αλλά και με ποια συνείδηση υποδεχόμαστε την αποκάλυψη.

Γιατί η αληθινή μύηση δεν βρίσκεται στην απλή αποκάλυψη του προσώπου του Έρωτα, αλλά στη μεταμόρφωση της ίδιας της Ψυχής, ώστε να μπορέσει να αντικρίσει την αγάπη χωρίς να την πληγώνει και να βιώσει την ομορφιά χωρίς να γίνεται δέσμιά της.

Ο Οδυσσέας, η Κίρκη, ο Θεός Ερμής και το φυτό Μώλυ

Στην Οδύσσεια του Ομήρου, η Κίρκη είναι μια μάγισσα νύμφη ή θεά κόρη του Ήλιου και μιας από τις Ωκεανίδες, της Πέρσης, με μεγάλη δύναμη και γνώση, που ζούσε στο νησί Αία. Εκεί, στην Αία, θα τη βρει ο Οδυσσέας και οι σύντροφοι στο ταξίδι αναζήτησης της Ιθάκης, ανάμεσα σε εξημερωμένους λύκους και λιοντάρια, που δεν ήταν παρά οι μαγεμένοι από την ίδια ναυτικοί πλοίων που ο Αίολος είχε σπρώξει στο νησί της.

Η Κίρκη με το μαγικό ραβδί της, μεταμορφώνει και τους συντρόφους του Οδυσσέα σε γουρούνια, μετά από πλούσια συμπόσια και λάγνες υπηρεσίες που είχαν προσφέρει οι υπηρέτριες της, κατόπιν εντολής της . Όλες λέει ο Όμηρος ξανθιές ήταν, από ανεβάλλουσες και δάση γεννημένες κι από ποτάμια αγνά, στις θάλασσες που τρέχουν τα νερά τους. Η Κίρκη μεταμόρφωνε σε χοίρους όσους το φαγητό το ποτό και τον έρωτα αναζητούσαν. Οι χοίροι συμβολίζουν τον λάγνο ερωτικό πόθο, και την εξάρτηση από κάθε είδους πάθη.

Ο Όμηρος έγραψε ότι ο Οδυσσέας δεν τιθασεύτηκε από τα μάγια της Κίρκης, καθώς πριν πάει να σώσει τους άνδρες του, ο θεός Ερμής εμφανίστηκε μπροστά του και του δίνει το βοτάνι «Μώλυ», λέγοντας του:

«Για που τραβάς ξανά, βαριόμοιρε, στ᾿ ακρόβουνα μονάχος, του τόπου ακάτεχος; Οι επίλοιποι σύντροφοι σου στης Κίρκης ως χοίροι κλειδωμένοι βρίσκονται σε στεριές μάντρες μέσα. Να τους γλιτώσεις μήπως έρχεσαι; Κι ατός σου δε διαγέρνεις ξοπίσω λέω᾿ σε λίγο συντροφιά θα κάνεις με τους άλλους!

Ωστόσο θέλω από τα βάσανα να σε γλιτώσω τούτα. Να πάρε αυτό το καλοβότανο και κράτα το, στης Κίρκης σα μπεις, να σκέπει το κεφάλι σου, κακή ώρα να μη σε 'βρει. Τις πονηριές της Κίρκης άκουσε μιαν άκρη ως άλλη τώρα: Πιοτό θα σου ετοιμάσει, βάζοντας κακά βοτάνια μέσα, μα κι έτσι εσένα δε θα πιάσουνε τα μάγια, δε θ᾿ αφήσει το καλοβότανο που σου 'δωκα᾿ να σου τα πω όμως όλα: Μόλις η Κίρκη πάρει το μακρύ ραβδί της και σε κρούσει, γοργά το κοφτερό ξεγύμνωσε σπαθί από το μερί σου κι απά στην Κίρκη χίμα, ως να 'θελες να πάρεις τη ζωή της.

Κι αυτή θα φοβηθεί᾿ σαν έπειτα σου πει να κοιμηθείτε, πια της θεάς εσύ τον έρωτα μην τον αρνιέσαι, αν θέλεις να λευτερώσει τους συντρόφους σου και να γνοιαστεί και σένα. Μα τον τρανό των τρισμακάριστων ν᾿ αμώσει πες της όρκο, πως δε θα βάλει πια άλλο τίποτε κακό για σε στο νου της, να μη σου πάρει αντρεία και δύναμη, σα γυμνωθείς ομπρός της.

Αυτά είπε ο Αργοφονιάς᾿ το βότανο μετά ανασπά απ᾿ το χώμα, κι όπως μου το 'δωκε, μου ξήγησε και ποια τα φυσικά του: η ρίζα μελανιά, μα κάτασπρος ο ανθός του, σαν το γάλα Μώλυ οι θεοί το λένε᾿ δύσκολο θνητός να το ανασπάσει από τη γης, μονάχα αθάνατοι, τι αυτοί μπορούν τα πάντα.
Μετά για τον τρανό τον Όλυμπο κινούσε ο Ερμής να φύγει, το δασωτό νησί διαβαίνοντας᾿ κι εγώ τραβώ στης Κίρκης, και χίλιες μύριες έγνοιες έδερναν, ως όδευα, το νου μου».

Αφού τα μαγικά της απέτυχαν, η Κίρκη εντυπωσιασμένη από την αντίσταση του Οδυσσέα, τον ερωτεύτηκε και συμφώνησε να ξαναδώσει στους συντρόφους την ανθρώπινη μορφή τους. Αυτά ήταν τα λόγια της:

«Σαστίζω! Βότανα σε πότισα κακά και δε μαγεύτης! Άλλος κανείς, κανείς δε γλίτωσε θνητός, τα βότανα μου σαν ήπιε τούτα και του πέρασαν της δοντωσιάς το φράχτη· όμως εσύ κρατάς αγήτευτη ψυχή στα στήθια μέσα».

Στην ιστορία αυτή καταλυτική ρόλο διαδραματίζει ένα παράξενο βότανο – φυτό, το «Μώλυ» (από το ρήμα μωλύω που σημαίνει αδυνατίζω, παραλύω. Επιστημονική ονομασία, «Galanthus reginae-olgae subsp. reginae-olgae». Είναι ένα όμορφο, θρυλικό λουλούδι της χώρας μας που ανθίζει το φθινόπωρο. Το πρώτο συνθετικό της επιστημονικής του ονομασίας οφείλεται στα κάτασπρα σαν το γάλα άνθη γάλα+άνθος ).

Ο Όμηρος αναφέρει χαρακτηριστικά πως οι άνθρωποι είναι δύσκολο «να το ξεριζώσουν από τη Γη». Τι μπορεί να συμβολίζει το φυτό αυτό; Γενικά τα φυτά τα συναντούμε πολύ συχνά σε μυθολογικές αναφορές, και συνήθως έχουν να κάνουν με απαγωγές Θεών, και μεταμορφώσεις Θεών και ανθρώπων.

Ας αποτολμήσουμε μία πιθανή ερμηνεία. Η Γαία και τα φυτά αντιπροσωπεύουν τις πιο χονδροειδείς υλικές δυνάμεις της φύσεως, και τις βασικές αντανακλαστικές φυσικές λειτουργίες. Η Γαία ως πάροχος του υλικού μας φορέα του σώματος μας, αντιπροσωπεύει το ανθρώπινο σώμα και την αντανακλαστική λειτουργία των ενστίκτων, παθών και συναισθημάτων του. Το βότανο «Μώλυ», δίνεται από τον Θεό της γνώσεως ως αντίδοτο στις χθόνιες μαγικές δυνάμεις της φύσεως. Το «Μώλυ» ως Θεϊκό δώρο, άσπρο σαν το γάλα αναφέρει ο Ερμής, αντιπροσωπεύει τις Ουράνιες πνευματικές δυνάμεις, την λάμψη το Θεϊκού σπινθήρα, ο οποίος αφυπνίζεται εντός μας γονιμοποιώντας και εμψυχώνοντας τις χθόνιες υλικές δυνατότητες. Το «Μώλυ», δεν ξεριζώνεται εύκολα από τους ανθρώπους, αναφέρει ο Όμηρος. Χρειάζεται τόλμη, αναζήτηση, και επιμονή. Ο Πλωτίνος στην Εννεάδα Περὶ τοῦ καλοῦ 1, 6, 8-9, επεξηγεί:

«Ας φύγουμε για την αγαπημένη μας πατρίδα!», να η πιο σωστή συμβουλή.

- Ποιος είναι λοιπόν ο δρόμος της φυγής και πώς θα τον ακολουθήσουμε;-Θα ξανοιχτούμε, όπως -καθώς, αλληγορικά μου φαίνεται, λέει ο ποιητής- ο Οδυσσέας από τη μάγισσα Κίρκη ή την Καλυψώ, ο οποίος δεν αρκέστηκε να παραμείνει εκεί, παρ᾽ όλο που είχε ηδονές των ματιών και βρισκόταν ανάμεσα σε πολλή αισθητή ομορφιά. Η πατρίδα μας, απ᾽ όπου ήρθαμε, κι ο πατέρας μας είναι εκεί. - Ποια είναι λοιπόν η ρότα μας κι ο τρόπος για να φύγουμε; - Δεν χρειάζεται να περπατήσουμε· γιατί τα πόδια μάς πάνε μόνο στα διάφορα μέρη της γης, από χώρα σε χώρα. Ούτε χρειάζεται να φτιάξεις κανένα αμάξι με άλογα ή κάποιο θαλάσσιο μέσο, αλλά πρέπει να τα εγκαταλείψεις όλα αυτά και να μην τα βλέπεις· και ‘κλείνοντας τα μάτια’ άλλαξε την όρασή σου και ξύπνα μιαν άλλη, που ενώ την έχουν όλοι, λίγοι τη χρησιμοποιούν.

Τι λοιπόν βλέπει η εσωτερική εκείνη όραση; -Μόλις ξυπνήσει, δεν μπορεί καθόλου ν᾽ αντικρίσει τα λαμπρά όντα. Πρέπει λοιπόν πρώτα η ψυχή αυτή να συνηθίσει να διακρίνει τους ωραίους τρόπους ζωής· κατόπιν τα ωραία, έργα, όχι εκείνα που κατασκευάζουν οι τέχνες, αλλά αυτά που κάνουν οι λεγόμενοι αγαθοί άνδρες· κοίταξε μετά την ψυχή αυτών που κάνουν τα ωραία έργα»!

Μέτα από ένα χρόνο παραμονής του Οδυσσέα και των συντρόφων του στο βασίλειό της, το νησί Αιαία, η Κίρκη τους έδωσε οδηγίες για το πως να γυρίσουν στη πατρίδα τους.

Στην ιστορία του Οδυσσέα και της Κίρκης, υπάρχουν δύο ακόμα γεγονότα που αξίζουν αναφοράς. Η πρώτη αφορά αναφορά του Πλουτάρχου, όπου στον διάλογο του «Γρύλλος», μας παρουσιάζει έναν άνθρωπο, τον οποίο η Κίρκη είχε μεταμορφώσει σε χοίρο, να συζητάει με τον Οδυσσέα και αρνείται να ξαναγίνει άνθρωπος, επειδή ανακάλυψε ότι τα ζώα έχουν αρετές μεγαλύτερες από των ανθρώπων, και λέει:

«Κανένα ζώο δεν εκλιπαρεί, ούτε ζητάει οίκτο, ούτε συνθηκολογεί, ούτε ποτέ λιοντάρι γίνεται δούλος σε λιοντάρι, ούτε άλογο σε άλογο, από ανανδρία, όπως γίνεται ο άνθρωπος σε άλλον άνθρωπο κάνοντας εύκολα τη δειλία δουλεία… Έτσι είναι απόλυτα φανερό ότι τα ζώα έχουν από τη φύση τους προδιάθεση προς τη γενναιότητα. Στους ανθρώπους, αντίθετα, το θάρρος είναι σχεδόν παρά φύσιν. Και θα σου πω από πού μπορείς να το καταλάβεις καλύτερα αυτό, γενναίε μου Οδυσσέα: στα ζώα η φύση έχει μοιράσει ισόρροπα τη δύναμη, και το θηλυκό δεν υστερεί σε τίποτε από το αρσενικό, ούτε στις προσπάθειες που καταβάλλουν για την επιβίωση τους, ούτε στους αγώνες που δίνουν για την προστασία των παιδιών τους...»

Το δεύτερο που αξίζει αναφοράς είναι πως ο Οδυσσέας απέκτησε δίχως να το γνωρίζει ένα γιο απ την Κίρκη, τον Τηλέγονο (δηλαδή αυτόν που γεννήθηκε μακριά-τηλε +γόνος). Όταν ο Τηλέγονος ενηλικιώθηκε, η Κίρκη τον έστειλε να βρει τον πατέρα του Οδυσσέα, που είχε επιστρέψει πια στην Ιθάκη. Σύμφωνα με χρησμό του μάντη Τειρεσία, ο Οδυσσέας θα πέθαινε «εξ Αλός» (που εξηγείται με δύο τρόπους: είτε «θα πεθάνει έξω από τη θάλασσα» είτε «από τη θάλασσα»). Ό Τηλέγονος στο ταξίδι του προς την Ιθάκη, έφθασε δίχως να το γνωρίζει στην Ιθάκη και νομίζοντας πως είχε αποβιβαστεί σε άλλο νησί, (την Κέρκυρα) άρχισε να λεηλατεί με το πλήρωμα του το νησί.

Ο Οδυσσέας και ο γιος του από την Πηνελόπη Τηλέμαχος, έσπευσαν να υπερασπιστούν την πόλη τους, οπότε ο Τηλέγονος σκότωσε τον πατέρα Οδυσσέα με ένα δόρυ το οποίο είχε για αιχμή το κεντρί ενός σαλαχιού, δίχως να το γνωρίζει καθώς το πρόσωπο του δεν το είχε αντικρίσει ποτέ στη ζωή του. Επιβεβαιώνοντας τον χρησμό, ο Tηλέγονος είχε σκοτώσει τον Οδυσσέα με δόρυ που η αιχμή του ήταν το δηλητηριώδες κεντρί («άκανθα») της ουράς ενός σαλαχιού. Όταν ο Τηλέγονος πληροφορήθηκε από τον Tηλέμαχο που ακριβώς βρισκόταν και ποιον είχε σκοτώσει, έκλαψε πικρά μαζί με τον ετεροθαλή αδελφό του.

H θεά Αθηνά, παρηγόρησε τα δυο παιδιά του, λέγοντας τους ότι αυτό ήταν το πεπρωμένο του ήρωα. Διέταξε τότε τον Tηλέγονο να πάρει σύζυγό του την Πηνελόπη με την οποία αργότερα, απέκτησαν ένα γιο, τον Ιταλό και την Kίρκη, να πάρει το σώμα του Οδυσσέα στο νησί της που θα μεταφέρει ο Tηλέμαχος. Εκεί η Kίρκη, αφού πρώτα τους κάνει αθάνατους, παντρεύεται τον Tηλέμαχο και ζουν αυτοί καλά και εμείς καλύτερα!

Φενάκες: Οι δαίμονες της παραπλάνησης αφελών και μη

"Καμιά προκοπή. Παντού στάχτη. Παντού φόνοι.

Κάθε μέρα φέρνει μιαν άλλη μέρα και εξαντλείται βαθμηδόν η παρακαταθήκη των στιλβωτηρίων.
Λίγοι γενναίοι ακολουθούν, ξεπετσώνουν τα μπράτσα τους και φορούν μεγάλες ομπρέλες μπρος σε καθρέφτες γαλακτερούς.
Οι νέες που έμειναν ριζωμένες επάνω στα ίχνη τους γονιμοποιούν τις σκιές τους.
Δυο νεράιδες ασθμαίνουν.
Ένας κόλουρος επιμένει.
Οι τρίχες της κεφαλής του απεδείχθησαν τετελεσμένα γεγονότα".

Έτσι μας περιγράφει στην συλλογή ποιημάτων του Υψικάμινος, ο Ανδρέας Εμπειρίκος, την Φενάκη. Τι είναι όμως η Φενάκη και τι οι Φενάκες; Δεν θα είναι δύσκολο θαρρώ να περιγραφεί. Οι εποχές ετούτες κατακλύζονται από αυτούς τους δαίμονες.

Στην αρχαία Ελληνική μυθολογία και λατρεία, με την ονομασία Φενάκες ήταν γνωστοί κάποιοι δαίμονες, τους οποίους επικαλούνταν και ζητούσαν τη βοήθειά τους οι αρχαίοι Αθηναίοι όσες φορές επιθυμούσαν να εξαπατήσουν κάποιον άνθρωπο.

Ο αρχικός τύπος ήταν ο φαίναξ, του φαίνακος, από το ρήμα φαίνω – φαίνομαι, δηλαδή φανερώνω. Ο φαίναξ ήταν ο απατεώνας, που με την σειρά του μας έδωσε το φέναξ, φένακος.

Το αι της φενάκης μονοφθογγίστηκε γλωσσολογικώς, οι δύο φθόγγοι απλοποιήθηκαν και έγιναν ένας, ε. Λέξη πολύ παλιά, οι μαρτυρίες αναφέρουν ότι ο Φαίναξ ήταν κύριο όνομα, το ανθρωπωνύμιο pa-na-ki μια δοτική των μυκηναϊκών χρόνων, που απαντάται στις πινακίδες της μυκηναϊκής Β γραφής.

Με την φενάκη ως πρώτη έννοια εννοούσαν και την περούκα. Η περούκα κρύβει μια ατέλεια, άρα απατά, εξαπατά, φενακίζει. Η φενάκη, η εξαπάτηση, ο φενακισμός είναι η παραπλάνηση αφελών και μη.

Φενάκη, λοιπόν, είναι η απάτη η ψευτιά η πλάνη το ψέμα που λέγεται για εξαπάτηση, η παραπλάνηση. Επικαλούμαστε την Φενάκη για να κρύψουμε ένα μυστικό, μία ιδέα, μία ιδεολογία, ακόμα και μια ιδεοληψία, όπως συνηθίζουμε να αποκαλούμε την εμμονή μας σε συγκεκριμένες πεποιθήσεις, με τελικό σκοπό την εξαπάτηση.

Λέμε ή ακούμε καμιά φορά προτάσεις όπως: "Οι υποσχέσεις του, τα λόγια του αποδείχτηκαν φενάκη" και το μυαλό μας πάει κατευθείαν στους πολιτικούς αυτού του τόπου.

Είναι βέβαιο ότι τους Φένακες τους επικαλούνται αυτή η μερίδα των πολιτών σε καθημερινή βάση. Όμως αυτοί που τους επικαλούνται, δεν είναι ο καθρέφτης αυτών που τους ψηφίζουν; Όπως προαναφέραμε: "ο φενακισμός είναι η παραπλάνηση αφελών και μη". Αφελών και μη...

Οι Φένακες λοιπόν συνεχίζουν να ζουν και ουδέποτε ξεπέσανε στην λήθη. Απόδειξη; Ας κοιτάξουμε γύρω μας. Ετούτος ο τόπος ο πλανεμένος και βαθιά εξαπατημένος, είναι η απόδειξη.

Αποσυμβολισμός της Μέδουσας: ψυχή, ιστορία και κοινωνία στο βλέμμα του μύθου

Η Μέδουσα αποτελεί απλώς ένα ακόμα τέρας της Ελληνικής μυθολογίας. Συνδέεται με την θεά Αθηνά, και μπορούμε να την προσεγγίσουμε ως ένα πολυδιάστατο σύμβολο της ανθρώπινης ψυχής, των πρωτόγονων ενστίκτων, της αρχέγονης δύναμης της φύσης και της γνώσης που παραμένει κρυμμένη κάτω από την επιφάνεια της συνείδησης.

Ψυχολογικά, το απολιθωτικό βλέμμα της Μέδουσας μπορεί να συσχετιστεί συμβολικά με τον ερπετικό εγκέφαλο, όπως ονομάζεται στη δημοφιλή εκδοχή του τριαδικού μοντέλου του εγκεφάλου. Το μοντέλο αυτό αποδίδει σε ένα υποτιθέμενο αρχαιότερο επίπεδο του εγκεφάλου λειτουργίες που σχετίζονται με την επιβίωση, την άμυνα, την επιθετικότητα και τις ενστικτώδεις αντιδράσεις. Αν και η σύγχρονη νευροεπιστήμη δεν αποδέχεται τον ερπετικό εγκέφαλο ως ένα αυτοτελές, εξελικτικά απομονωμένο σύστημα, η έννοια παραμένει χρήσιμη ως συμβολική αφετηρία για να προσεγγίσουμε τους βαθύτερους φόβους και τις πρωτόγονες αντιδράσεις μας.

Όπως το βλέμμα της Μέδουσας παραλύει εκείνον που την αντικρίζει, έτσι και ο φόβος μπορεί να ακινητοποιήσει τη σκέψη και τη βούληση, παραδίδοντας τον άνθρωπο σε αυτόματες αντιδράσεις άμυνας ή φυγής. Παράλληλα, η Μέδουσα μπορεί να συμβολίζει τους ασυνείδητους πόθους και τη Σκιά, εκείνες τις πλευρές του εαυτού μας που δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε και να αποδεχτούμε. Το απολίθωμα γίνεται τότε εικόνα μιας συνείδησης που εγκλωβίζεται μπροστά σε όσα δεν έχει ακόμη τη δύναμη να κατανοήσει. Η υπέρβαση δεν έρχεται με την άρνηση αυτών των δυνάμεων, αλλά με την αναγνώριση και την ενσωμάτωσή τους στην αυτογνωσία.

Τα φίδια που στεφανώνουν την κεφαλή της αποτελούν πανάρχαια σύμβολα με πολλαπλές σημασίες. Συνδέονται με τη Γη και τον χθόνιο κόσμο, με τις δυνάμεις που αναδύονται από τα βάθη της φύσης, αλλά και με την εσωτερική γνώση, την ενόραση και την αναγέννηση. Καθώς το φίδι αποβάλλει το παλιό του δέρμα, γίνεται σύμβολο ανανέωσης και μεταμόρφωσης. Επίσης, καθώς κοιμάται με τα μάτια ανοικτά, συμβολίζει μια συνείδηση που παραπέμπει στην ενόραση. Έτσι, τα φίδια της Μέδουσας δεν αποτελούν μόνο στοιχεία τρόμου, αλλά μπορούν να ιδωθούν ως φορείς μιας αρχέγονης γνώσης, η οποία προηγείται της ορθολογικής επεξεργασίας και αναδύεται από τα βάθη της ύπαρξης.

Σε ένα βαθύτερο μυθαγωγικό επίπεδο, η Μέδουσα μπορεί να ερμηνευθεί ως προσωποποίηση μιας αρχέγονης θηλυκής δύναμης, συγγενικής προς τις χθόνιες όψεις της Μεγάλης Μητέρας και της εποχής της μητριαρχίας, πριν ακόμα επιβληθεί το Ολύμπιο Πάνθεον. Ακόμη και όταν αυτό επιβλήθηκε και κυριάρχησε, διατήρησε σε μεγάλο βαθμό τον χθόνιο χαρακτήρα του σε πολλές θεότητες του Ολύμπου.

Καθώς οι κοινωνίες μεταβάλλονταν και νέα ιερατεία αποκτούσαν εξουσία, παλαιότερες λατρείες μπορούσαν να ενσωματώνονται, να επανερμηνεύονται ή να υποχωρούν μπροστά σε νέες θεότητες. Η δαιμονοποίηση παλαιότερων συμβόλων μπορούσε να αποτελέσει έναν τρόπο αναδιαμόρφωσης της θρησκευτικής μνήμης και νομιμοποίησης νέων μορφών εξουσίας. Η μετάβαση αυτή δεν υπήρξε παντού ενιαία ούτε μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε μια σύγκρουση μητριαρχίας και πατριαρχίας. Ωστόσο, προσφέρει ένα ενδιαφέρον ερμηνευτικό πλαίσιο για να διερευνήσουμε τις μεταβολές των ιερών συμβόλων.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα προς διερεύνηση αποτελούν οι Δελφοί και η Δωδώνη. Στους Δελφούς, σύμφωνα με την αρχαία παράδοση που διασώζεται στις Ευμενίδες του Αισχύλου και στον Πλούταρχο, στο έργο Περί του Ε του εν Δελφοίς, η Γαία συνδέεται με την αρχική κατοχή του μαντείου, πριν από την επικράτηση του Απόλλωνα, ο οποίος σκοτώνει τον δράκο φύλακα του μαντείου της Γαίας, για να πάρει υπό τον έλεγχό του το μαντείο. Η μετάβαση αυτή μπορεί να διαβαστεί συμβολικά ως μεταβολή από μια αρχέγονη χθόνια μαντική παράδοση σε μια νέα μορφή θεϊκής και προφητικής εξουσίας.

Στη Δωδώνη, αντίστοιχα, η λατρεία του Δία αναπτύχθηκε γύρω από ένα πανάρχαιο ιερό της Γαίας, όπου η ιερή δρυς, οι ιερείς και οι χρησμοί συνέδεαν τη θεϊκή παρουσία με τη φύση.

Μέσα από αυτή την οπτική, η Μέδουσα μπορεί να ιδωθεί ως ένα ισχυρό χθόνιο σύμβολο μιας αρχέγονης δύναμης που δεν εξαφανίζεται απλώς επειδή μεταβάλλεται η θρησκευτική ερμηνεία της. Αυτό που κάποτε θεωρούνταν ιερό μπορεί, σε ένα διαφορετικό πολιτισμικό πλαίσιο, να παρουσιαστεί ως απειλητικό ή δαιμονικό.

Στην Αθηνά, για παράδειγμα, το παράλογο, το μαγικό, το παλαιότερο, αφομοιώνεται από τη θεά της νόησης, η οποία φέρει το γοργόνειο επάνω της μετά τη νίκη της επί της Μέδουσας. Με αυτόν τον τρόπο ένα σύμβολο, η Μέδουσα εν προκειμένω, ενδέχεται να διατηρεί ίχνη παλαιότερων σημασιών, περιμένοντας εκείνον που θα επιχειρήσει να αποκρυπτογραφήσει το βαθύτερο νόημά του.

Και εδώ αναδύεται η μυσταγωγική διάσταση του μύθου. Ο Περσέας δεν αντικρίζει τη Μέδουσα κατάματα, αλλά χρησιμοποιεί την ανακλαστική επιφάνεια της ασπίδας του για να την αντιμετωπίσει. Η λεπτομέρεια αυτή μπορεί να συμβολίζει την ανάγκη του ανθρώπου να προσεγγίσει τις σκοτεινές δυνάμεις της ψυχής του μέσα από την αυτοπαρατήρηση και την επίγνωση, χωρίς να παραδοθεί στον φόβο τους. Όπως ο ήρωας χρησιμοποιεί την αντανάκλαση για να μην απολιθωθεί, έτσι και ο άνθρωπος χρειάζεται να αναγνωρίσει τα ένστικτα και τις σκιές του χωρίς να ταυτιστεί μαζί τους.

Η Μέδουσα γίνεται έτσι φύλακας μιας αθέατης πύλης, εκεί όπου συναντώνται ο φόβος και η γνώση, το ένστικτο και η συνείδηση, η χθόνια δύναμη και η εσωτερική μεταμόρφωση. Το φοβερό της πρόσωπο δεν μας καλεί απλώς να αποστρέψουμε το βλέμμα, αλλά να μάθουμε να αντικρίζουμε όσα μας τρομάζουν χωρίς να παραλύουμε από αυτά.

Ίσως, τελικά, το βαθύτερο μυστικό της να βρίσκεται ακριβώς εκεί: σε όσα ο άνθρωπος δαιμονοποιεί επειδή δεν κατανοεί, σε όσα φοβάται επειδή δεν έχει ακόμη συμφιλιωθεί μαζί τους και σε εκείνη την αρχέγονη γνώση που περιμένει να αναδυθεί όταν η συνείδηση τολμήσει να κατέβει στα βάθη της ψυχής της.

Γιατί η αληθινή μύηση δεν συνίσταται στην εξόντωση του τέρατος, αλλά στην αποκρυπτογράφηση της δύναμης που αυτό εκπροσωπεί. Και τότε, αυτό που άλλοτε μας πέτρωνε μπορεί να γίνει η αφετηρία της εσωτερικής μας αναγέννησης.

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ

Η Ψυχή ήταν η νεότερη κόρη του βασιλιά της Σικελίας. Μία κοπέλα τόσο όμορφη που ζήλεψαν οι θεοί και ο κόσμος σταμάτησε να λατρεύει την Αφροδίτη!

Το δέρμα της ήταν σαν το φως του φεγγαριού και στα μάτια της καθρεφτίζονταν όλη η καλοσύνη του κόσμου. Οι άνθρωποι της άφηναν λουλούδια, ενώ η ίδια δεν καταλάβαινε γιατί…
Η Αφροδίτη όμως θύμωσε και έστειλε τον γιο της, τον Έρωτα, να την κάνει να ερωτευτεί κάποιον ασήμαντο φτωχό και άσχημο!
Αλλά ο Έρωτας την είδε και την ερωτεύτηκε ο ίδιος. Έτσι ξεκίνησε το ταξίδι μιας θνητής που τόλμησε ν’ αγαπήσει έναν θεό!

Τα χρόνια περνούσαν και ενώ οι αδερφές της βρήκαν συζύγους, η όμορφη Ψυχή παρέμενε μόνη. Οι γονείς της ανήσυχοι ζήτησαν βοήθεια από τους Δελφούς κι εκεί ο Απόλλωνας έδωσε τον ακόλουθο χρησμό: «Η Ψυχή δεν προορίζεται για γυναίκα κανενός θνητού.
Ο άντρας της την περιμένει στην κορυφή ενός βουνού και είναι ένα αποκρουστικό τέρας, που κανείς, ούτε θνητός ούτε αθάνατος, δεν μπορεί να του αντισταθεί».

Ο Έρωτας την πήρε σε ένα κρυφό, μαγικό παλάτι όπου την επισκεπτόταν μόνο σκοτεινές νύχτες, ζητώντας της να μην προσπαθήσει ποτέ να τον δει.
Στο παλάτι την περιποιούνταν με τον καλύτερο τρόπο αόρατοι υπηρέτες και τις νύχτες ένας άγνωστος άντρας που της φερόταν με τρυφερότητα την επισκεπτόταν στο κρεβάτι και έσμιγε μαζί της.
Η Ψυχή είχε πλέον καταλάβει ότι μάλλον δεν επρόκειτο για τέρας και ζούσε ευτυχισμένη στο παλάτι ερωτευμένη με το σύζυγό της.
Όμως οι ζηλιάρες αδελφές της Ψυχής όταν την επισκέφτηκαν και είδαν τον πλούτο μέσα στον οποίο ζει η αδερφή τους, υπονόμευσαν την ευτυχία της και την έπεισαν ότι ο σύζυγός της ήταν ένα τέρας.

Μια νύχτα λοιπόν η Ψυχή άναψε ένα λυχνάρι και έγειρε πάνω στο σύζυγό της να δει το πρόσωπό του.
Με μεγάλη έκπληξη αντίκρυσε τον πανέμορφο θεό Έρωτα. Η Ψυχή τα έχασε και μια σταγόνα καυτό λάδι έπεσε πάνω.
Ο Έρωτας έφυγε πληγωμένος, η καχυποψία της σκότωσε την αγάπη τους και η Ψυχή περιπλανήθηκε στη γη και πέρασε σκληρές δοκιμασίες που της επέβαλε η θεά Αφροδίτη.
Της έβαλε 4 αδύνατες δουλειές: να ξεχωρίσει σπόρους, να φέρει χρυσό μαλλί, να γεμίσει νερό από ποτάμι, να φέρει ομορφιά από τον Κάτω Κόσμο.

Με βοηθούς την Ανησυχία και τη Λύπη, ώστε να αποδείξει την αξία της η Ψυχή ξεδιάλεξε τους σπόρους των δημητριακών.
Σ’ αυτό τη βοήθησαν τα μυρμήγκια και τα κατάφερε περίφημα!
Η δεύτερη δοκιμασία ήταν πιο δύσκολη.
Έπρεπε να μαζέψει μαλλί από άγρια χρυσόμαλλα πρόβατα. Αυτή τη φορά, ένα καλάμι που φύτρωνε στην όχθη του ποταμού, βοήθησε το απελπισμένο κορίτσι.
Τη συμβούλεψε να αποφύγει τα πρόβατα στη διάρκεια των καυτών ωρών της ημέρας, να μην τα σκοτώσει και βάψει τα χέρια της με αίμα, αλλά αργότερα, όταν αυτά θα ξεκουράζονταν στη σκιά, να μαζέψει το μαλλί που θα είχε κολλήσει στα κλαδιά των δέντρων και στο φράχτη δίπλα τους.
Αυτό έκανε η Ψυχή και τα κατάφερε και πάλι.
Στην Τρίτη δοκιμασία η Αφροδίτη της ζήτησε ν’ ανέβει στη κορυφή ενός βουνού και να γεμίσει ένα κρυστάλλινο αγγείο με μαύρο νερό από την πηγή του ποταμού του Κάτω Κόσμου, τη Στύγα.
Αυτή η δοκιμασία ήταν αδιανόητη, δίπλα στον ποταμό υπήρχαν δύο Δράκοι που δεν επέτρεπαν να πλησιάσει κανείς.
Το αντιλήφθηκε αυτό ο Έρωτας και ζήτησε από τον αετό του Δία ο οποίος ήταν φίλος του να τη βοηθήσει και να γεμίσει εκείνος το δοχείο με νερό
και πράγματι έτσι έγινε.
Στην τελευταία δοκιμασία η Αφροδίτη της ζήτησε να κατέβει στον Άδη, να πάρει από την Περσεφόνη το ελιξίριο της νεότητας με την προϋπόθεση να μην ανοίξει το δοχείο.
Η Ψυχή ακολούθησε τις οδηγίες και η Περσεφόνη στον Άδη την καλοδέχτηκε…Η θεά γέμισε το κουτί με το βάλσαμο και η Ψυχή επέστρεψε ασφαλής από το βασίλειο των νεκρών.
Όμως η περιέργεια την νίκησε και άνοιξε το δοχείο για να δει το ελιξίριο της νεότητας.
Ευθύς έπεσε σε βαθύ ύπνο. Το κουτί από τον Άδη περιείχε «ύπνο» αντί για ομορφιά.
Όταν ο Έρωτας έμαθε τα νέα έτρεξε και την ξύπνησε! Πήγε στον Όλυμπο και ικέτευσε τον Δία να εγκρίνει τον γάμο τους.
Ο Δίας, συγκινημένος από την αγάπη του θεού του Έρωτα, χάρισε στην Ψυχή την αθανασία και τους επέτρεψε να ενωθούν για πάντα μαζί!
Έδωσε εντολή στον Ερμή να φέρει την κοπέλα στον Όλυμπο, όπου ο γάμος γιορτάστηκε με χαρά. Ο Έρωτας και η Ψυχή παρέμειναν σύζυγοι και απέκτησαν μία κόρη, την Ηδονή!

Ο μύθος της Ψυχής είναι από τους πιο ρομαντικούς-τρυφερούς.
Μιλάει για εμάς: ότι ακόμα κι αν πέφτουμε, αν αγαπάμε αληθινά και δεν τα παρατάμε, στο τέλος βρίσκουμε το φως μας.

ΠΗΓΗ: ‘’Μεταμορφώσεις’’ Λεύκιος Απουλήιος 2ος αι. μ.Χ.

Η Πυθία σε οδηγεί στο κατώφλι του εαυτού σου.

Η Πυθία υπήρξε η ζωντανή μορφή ενός μυστηρίου που διατρέχει ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία: την ακατάπαυστη επιθυμία του θνητού να ακούσει τη φωνή εκείνου που βρίσκεται πέρα από τα όρια της συνείδησής του. Στους Δελφούς, εκεί όπου η πέτρα φαίνεται να διατηρεί τη μνήμη αρχαιότερων κόσμων ως σιωπηλός φύλακας των ανθρώπινων προσευχών, η Πυθία καθόταν στο κατώφλι δύο πραγματικοτήτων. Πίσω της βρισκόταν ο κόσμος των ανθρώπων, με τις επιθυμίες, τους φόβους, τις φιλοδοξίες και τις αμφιβολίες του. Μπροστά της ανοιγόταν ο κόσμος του ακαθόριστου, του αόρατου και του ανείπωτου, εκεί όπου η ανθρώπινη λογική χάνει την κυριαρχία της και η ψυχή αναγκάζεται να αναμετρηθεί με το άγνωστο. Η Πυθία δεν ήταν η ιδιοκτήτρια της γνώσης, αλλά το δοχείο της. Και αυτή η διάκριση αποτελεί το πρώτο μεγάλο μυστικό της ύπαρξής της. Διότι εκείνος που ισχυρίζεται ότι κατέχει απόλυτα την αλήθεια έχει ήδη φυλακιστεί μέσα στην εικόνα που δημιούργησε για τον εαυτό του. Αντίθετα, εκείνος που γίνεται δοχείο της αλήθειας οφείλει να αδειάσει από τις προσωπικές του βεβαιότητες, να υποχωρήσει από το κέντρο της ίδιας του της συνείδησης και να επιτρέψει σε κάτι άλλο να φανερωθεί μέσα από αυτόν. Στο πρόσωπο της Πυθίας συναντώνται δύο φαινομενικά αντίθετες καταστάσεις: η ανθρώπινη παρουσία και η απρόσωπη φωνή του θείου. Η γυναίκα παραμένει θνητή, αλλά ο ρόλος της υπερβαίνει την ατομικότητά της. Η φωνή ανήκει στο στόμα της, αλλά η σημασία της δεν εξαντλείται στην πρόθεσή της. Το σώμα είναι ανθρώπινο, ενώ το μήνυμα παρουσιάζεται ως κάτι που έρχεται από πέρα από το ανθρώπινο. Αυτό είναι το πρώτο ερμητικό κατώφλι: ο άνθρωπος μπορεί να γίνει φορέας μιας δύναμης που δεν ταυτίζεται με τον προσωπικό του εαυτό. Η Πυθία, επομένως, μπορεί να διαβαστεί ως η συμβολική μορφή της συνείδησης που παύει να θεωρεί τον εαυτό της απόλυτο κέντρο του κόσμου. Η συνείδηση αυτή δεν εξαφανίζεται· μεταμορφώνεται. Δεν παύει να μιλά, αλλά μαθαίνει να ακούει πριν μιλήσει. Αναγνωρίζει ότι ο λόγος δεν εξαντλεί όλα όσα υπάρχουν. Όπως η νύχτα δεν δημιουργεί τα άστρα αλλά επιτρέπει να φανούν, έτσι και η εσωτερική σιωπή δεν δημιουργεί κατ' ανάγκην την αλήθεια, αλλά δημιουργεί τον χώρο μέσα στον οποίο ο άνθρωπος μπορεί να αντιληφθεί όσα ο θόρυβος της καθημερινής του συνείδησης αποκρύπτει.

Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν τους Δελφούς ομφαλό της γης. Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί μόνο μια γεωγραφική ή θρησκευτική παράσταση, αλλά προσφέρει ένα από τα βαθύτερα σύμβολα για την κατανόηση της Πυθίας. Ο ομφαλός είναι το κέντρο. Είναι εκείνο το σημείο γύρω από το οποίο οργανώνεται μια σχέση ανάμεσα στο μέσα και στο έξω, στο πάνω και στο κάτω, στο ανθρώπινο και στο κοσμικό. Στην εσωτερική ανάγνωση των Δελφών, το ιερό δεν αποτελεί απλώς έναν τόπο όπου οι άνθρωποι προσέρχονται για να λάβουν απαντήσεις. Είναι μια εικόνα του ίδιου του ανθρώπου όταν αναζητεί το κέντρο του. Ο εξωτερικός κόσμος παρουσιάζεται ως πολυδιάσπαση. Πόλεις συγκρούονται, βασιλείς σχεδιάζουν πολέμους, οικογένειες διχάζονται, άνθρωποι κυνηγούν την εξουσία, τον πλούτο και την αναγνώριση. Η ανθρώπινη ζωή κινείται διαρκώς προς τα έξω, προς την κατάκτηση, την επέκταση και την επιβεβαίωση του εαυτού. Όμως, στο κέντρο του δελφικού συμβολισμού, η κίνηση αυτή ανακόπτεται. Ο προσκυνητής εισέρχεται στον ιερό χώρο και υποβάλλει το ερώτημά του. Νομίζει ότι αναζητεί μια απάντηση για την εξωτερική του μοίρα. Στην πραγματικότητα, όμως, φέρνει μαζί του ολόκληρο τον εσωτερικό του κόσμο: τις επιθυμίες που δεν ομολογεί, τους φόβους που μεταμφιέζει σε λογικές αποφάσεις και τις ελπίδες που τον κάνουν να βλέπει το μέλλον όπως θα ήθελε να είναι. Το μαντείο γίνεται τότε ένας καθρέφτης μιας παράδοξης μορφής. Δεν αντανακλά μόνο αυτό που ο άνθρωπος είναι, αλλά και εκείνο που δεν γνωρίζει ότι είναι. Η βαθύτερη σημασία του ομφαλού είναι ότι το κέντρο δεν βρίσκεται αποκλειστικά έξω από τον άνθρωπο. Ο ιερός τόπος γίνεται η εξωτερική εικόνα μιας εσωτερικής δυνατότητας: της επιστροφής στο σημείο από όπου οι επιθυμίες, οι σκέψεις και οι φόβοι μπορούν να παρατηρηθούν χωρίς να κυβερνούν ολοκληρωτικά τη συνείδηση. Έτσι, οι Δελφοί μεταμορφώνονται συμβολικά σε εσωτερικό ναό.

Η Πυθία ήταν η ιέρεια του Απόλλωνα, του θεού που συνδέθηκε με το φως, τη μαντική, τη μουσική, την αρμονία και την τάξη. Ωστόσο, η απολλώνια φύση δεν πρέπει να ερμηνεύεται επιφανειακά ως απλή φωτεινότητα ή ως θρίαμβος της λογικής απέναντι στο σκοτάδι. Το φως δεν είναι πάντοτε παρηγορητικό. Υπάρχει ένα φως που θερμαίνει, ένα φως που οδηγεί και ένα φως που αποκαλύπτει όσα ο άνθρωπος θα προτιμούσε να παραμείνουν κρυμμένα. Το απολλώνιο φως, όταν διαβαστεί μυστικιστικά, είναι η δύναμη που καθιστά ορατή τη δομή των πραγμάτων, αλλά ταυτόχρονα αφαιρεί από τον άνθρωπο τις ψευδαισθήσεις με τις οποίες προστατεύει τον εαυτό του. Η αλήθεια δεν είναι πάντοτε αυτό που επιθυμούμε να ακούσουμε. Συχνά είναι αυτό που αναγκάζει την επιθυμία μας να αλλάξει μορφή. Ο άνθρωπος προσέρχεται στο μαντείο ζητώντας να μάθει αν θα νικήσει, αν θα ευημερήσει, αν θα επιστρέψει ασφαλής, αν θα αποκτήσει εκείνο που επιθυμεί. Θέλει μια επιβεβαίωση της πορείας που έχει ήδη επιλέξει. Θέλει το μέλλον να υπογράψει την επιθυμία του. Το απολλώνιο στοιχείο, όμως, εισάγει μια διαφορετική απαίτηση: να αναγνωρίσει ο άνθρωπος το μέτρο. Το μέτρο δεν είναι απλώς ο περιορισμός. Είναι η γνώση της πραγματικής θέσης ενός όντος μέσα στην τάξη του κόσμου. Είναι η αναγνώριση ότι η δύναμη δεν σημαίνει παντοδυναμία, ότι η γνώση δεν σημαίνει παντογνωσία και ότι η ανθρώπινη θέληση δεν καταργεί όλες τις συνέπειες των πράξεών της. Ο Απόλλων, μέσα από την Πυθία, γίνεται έτσι το σύμβολο μιας συνείδησης που επιδιώκει να φέρει αρμονία όχι μέσω της άρνησης του χάους, αλλά μέσω της αναγνώρισης της θέσης του μέσα στο όλον. Η τάξη είναι η δυνατότητα να συνυπάρχουν χωρίς να καταστρέφουν κάθε μορφή νοήματος. Και η Πυθία βρίσκεται στο σημείο όπου το φως του θεού περνά μέσα από το ανθρώπινο σώμα, υπενθυμίζοντας ότι κάθε αληθινή αποκάλυψη έχει ένα τίμημα: την εγκατάλειψη κάποιας βολικής άγνοιας.

Η μορφή της Πυθίας αποκτά ακόμη βαθύτερη διάσταση όταν εξεταστεί μέσα από τον συμβολισμό της γυναικείας αρχής. Πρόκειται για δύο συμπληρωματικές όψεις της κοσμικής εμπειρίας: την αρχή που εκπέμπει και την αρχή που δέχεται, εκείνη που διαμορφώνει και εκείνη που κυοφορεί, εκείνη που προβάλλει μια μορφή και εκείνη που επιτρέπει στη μορφή να γεννηθεί. Η Πυθία εργάζεται πάνω σε ένα ήδη γνωστό υλικό. Συμβολικά, τον κυοφορεί. Η κυοφορία είναι μια από τις βαθύτερες εικόνες του μυστηρίου, επειδή εκφράζει την παρουσία μιας δύναμης που δεν είναι ακόμη ορατή, αλλά προετοιμάζεται να εμφανιστεί. Το έμβρυο αναπτύσσεται μέσα στο σκοτάδι, προστατευμένο από το φως της εξωτερικής όρασης. Βρίσκεται σε μια ενδιάμεση κατάσταση, όπου η ζωή οργανώνεται προτού αποκαλυφθεί. Με παρόμοιο τρόπο, η μαντική στιγμή μπορεί να νοηθεί ως κυοφορία νοήματος. Πριν από τον λόγο υπάρχει η σιωπή. Πριν από τη διατύπωση υπάρχει η ασάφεια. Πριν από την απάντηση υπάρχει μια κατάσταση όπου το ερώτημα δεν έχει ακόμη λάβει την τελική του μορφή. Η Πυθία ενσαρκώνει, λοιπόν, την ικανότητα του ανθρώπου να παραμένει μέσα στην αβεβαιότητα χωρίς να την καταργεί πρόωρα. Αυτό είναι το μυστήριο του δοχείου: για να δεχθεί κάτι, πρέπει να διαθέτει χώρο. Ένα δοχείο γεμάτο μέχρι το χείλος δεν μπορεί να δεχθεί τίποτε περισσότερο. Μια συνείδηση που έχει ήδη αποφασίσει τι σημαίνει κάθε γεγονός δεν μπορεί να συναντήσει πραγματικά το άγνωστο. Θα το μεταφράσει αμέσως στη γλώσσα των προηγούμενων βεβαιοτήτων της. Το δοχείο, επομένως, δεν είναι παθητικό. Η δύναμή του βρίσκεται στην ικανότητά του να διατηρεί, να προστατεύει και να επιτρέπει την ωρίμανση αυτού που περιέχει. Η Πυθία, ως σύμβολο, εκφράζει αυτήν την παράδοξη ισχύ της δεκτικότητας. Γίνεται το σημείο όπου ο κόσμος μπορεί να αποκτήσει φωνή. Στέκεται απέναντί του χωρίς να το εξαντλεί. Και μέσα σε αυτήν τη στάση αποκαλύπτεται μια μορφή δύναμης που ο εξωτερικός κόσμος συχνά δυσκολεύεται να αναγνωρίσει: η δύναμη να παραμένεις ανοιχτός χωρίς να χάνεις το κέντρο σου, να δέχεσαι χωρίς να υποτάσσεσαι και να ακούς χωρίς να παραιτείσαι από τη διάκριση.

Η παραδοσιακή εικόνα της Πυθίας την τοποθετεί στον ιερό χώρο του μαντείου, πάνω στον τρίποδα. Η ιστορική πραγματικότητα των δελφικών τελετουργιών είναι σύνθετη και δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα κάθε λεπτομέρεια της διαδικασίας. Ωστόσο, ο τρίποδας και το χάσμα που συνδέθηκε με τη μαντική εμπειρία προσφέρουν ισχυρά σύμβολα για μια εσωτερική ανάγνωση. Ο τρίποδας στηρίζεται σε τρία σημεία. Η τριαδικότητα, σε πολλές φιλοσοφικές και θρησκευτικές παραδόσεις, λειτουργεί ως εικόνα μιας ισορροπίας που δεν εξαρτάται από ένα μόνο θεμέλιο. Το ένα πόδι δεν αρκεί. Τα δύο δημιουργούν μια σχέση, αλλά το τρίτο επιτρέπει μια διαφορετική μορφή στήριξης. Στο συμβολικό επίπεδο, ο τρίποδας της Πυθίας μπορεί να αντιπροσωπεύει την ένωση τριών διαστάσεων: του σώματος, της ψυχής και του πνεύματος, της μνήμης, της παρούσας εμπειρίας και της προσδοκίας, ή ακόμη του ερωτήματος, της σιωπής και της αποκάλυψης. Αυτές δεν αποτελούν κατ' ανάγκην αρχαία δογματική ερμηνεία του τρίποδα, αλλά σύγχρονες συμβολικές αναγνώσεις που φωτίζουν τη λειτουργία του ως εικόνας ισορροπίας. Το χάσμα, από την άλλη πλευρά, είναι μια εικόνα της εισόδου προς το βάθος. Κάθε χάσμα δημιουργεί ένα όριο ανάμεσα στην επιφάνεια και σε κάτι που δεν μπορεί να παρατηρηθεί ολοκληρωτικά. Το βλέμμα φθάνει μέχρι ένα σημείο, έπειτα αρχίζει η αβεβαιότητα. Η επιφάνεια δεν εξαφανίζεται, αλλά παύει να είναι ολόκληρη η πραγματικότητα. Έτσι λειτουργεί και η εσωτερική κατάβαση. Ο άνθρωπος αρχίζει από τις συνειδητές σκέψεις του. Αναζητά αιτίες, οργανώνει επιχειρήματα, κατασκευάζει εξηγήσεις. Όμως, αν επιμείνει στην αυτοπαρατήρηση, συναντά σταδιακά περιοχές που δεν ελέγχει πλήρως: ασυνείδητες επιθυμίες, απωθημένους φόβους, μνήμες, αντιφάσεις και εσωτερικές συγκρούσεις. Εκεί βρίσκεται το προσωπικό του χάσμα. Δεν είναι κατ' ανάγκην μια υπερφυσική είσοδος. Είναι το σημείο όπου η βεβαιότητα για τον εαυτό υποχωρεί και αρχίζει η αναμέτρηση με όσα δεν γνωρίζει. Το άγνωστο δεν είναι πάντοτε σοφό. Η ένταση ενός συναισθήματος δεν αποδεικνύει την αλήθεια του. Ένα όνειρο δεν αποτελεί υποχρεωτικά προφητεία. Μια εσωτερική εμπειρία μπορεί να αποκαλύπτει κάτι ουσιαστικό, αλλά χρειάζεται διάκριση για να κατανοηθεί. Εδώ ακριβώς ο συμβολισμός της Πυθίας συναντά την ανάγκη της ερμηνείας. Το χάσμα ανοίγει τη δυνατότητα. Δεν εγγυάται την ορθότητα κάθε πράγματος που αναδύεται από αυτό. Ο τρίποδας, ως αντίβαρο, μας υπενθυμίζει ότι η εμπειρία χρειάζεται στήριξη. Χρειάζεται γείωση, κρίση και μέτρο. Χωρίς αυτά, η κατάβαση μπορεί να γίνει σύγχυση. Με αυτά, μπορεί να μετατραπεί σε μια ουσιαστική συνάντηση με τον εαυτό. Το αληθινό μυστήριο απαιτεί απαιτεί τη διεύρυνσή της διάκρισης.

Η Πυθία έγινε θρυλική επειδή οι χρησμοί της μπορούσαν να διατηρούν μια αμφισημία που απαιτούσε ερμηνεία. Στην ερμητική ανάγνωση, αυτή η αμφισημία δεν αποτελεί απλώς λεκτικό τέχνασμα. Γίνεται εικόνα της απόστασης ανάμεσα στο γεγονός και στη συνείδηση που προσπαθεί να του δώσει νόημα. Ο χρησμός είναι ένα μήνυμα που δεν παραδίδεται πάντοτε ως ολοκληρωμένη εξήγηση. Μοιάζει περισσότερο με σπόρο: περιέχει τη δυνατότητα μιας ανάπτυξης, αλλά η ανάπτυξη εξαρτάται και από το έδαφος στο οποίο πέφτει. Δύο άνθρωποι μπορούν να ακούσουν την ίδια φράση και να συναντήσουν διαφορετικές αλήθειες μέσα της. Ο ένας θα αναζητήσει μια πρόβλεψη. Ο άλλος θα βρει μια προειδοποίηση. Ένας τρίτος θα ανακαλύψει μια ερώτηση που δεν είχε ποτέ τολμήσει να διατυπώσει. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι ερμηνείες είναι εξίσου έγκυρες. Σημαίνει ότι το νόημα ενός συμβολικού μηνύματος γεννιέται στη συνάντηση ανάμεσα στις λέξεις, στο ιστορικό πλαίσιο και στην κατάσταση εκείνου που τις ακούει. Η ερμητική σκέψη ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τις αντιστοιχίες ανάμεσα στα επίπεδα της πραγματικότητας. Το μικρό μπορεί να αντανακλά το μεγάλο, το εσωτερικό να φωτίζει το εξωτερικό και το ορατό να λειτουργεί ως σύμβολο του αόρατου. Στο πνεύμα αυτής της προσέγγισης, ο χρησμός μπορεί να διαβαστεί ως μικρόκοσμος της ανθρώπινης μοίρας. Η φράση είναι σύντομη, αλλά η συνείδηση που τη δέχεται είναι περίπλοκη. Το μήνυμα είναι περιορισμένο, αλλά οι συνέπειες της ερμηνείας του μπορούν να απλωθούν σε ολόκληρη τη ζωή. Ο άνθρωπος δεν ακούει ποτέ εντελώς ουδέτερα. Ακούει μέσα από αυτό που φοβάται, αυτό που αγαπά και αυτό που περιμένει να συμβεί. Γι' αυτό και ο χρησμός μπορεί να γίνει επικίνδυνος όταν μετατρέπεται σε εργαλείο αυτοεπιβεβαίωσης. Εκείνος που επιθυμεί απεγνωσμένα μια συγκεκριμένη έκβαση μπορεί να παραμορφώσει κάθε αμφίσημο σημάδι ώστε να υπηρετεί την επιθυμία του. Αντίθετα, η ώριμη ερμηνεία δεν ρωτά μόνο «Τι σημαίνει αυτό που άκουσα;», αλλά και «Γιατί επιθυμώ να σημαίνει ακριβώς αυτό;». Η δεύτερη ερώτηση είναι συχνά βαθύτερη από την πρώτη. Εδώ βρίσκεται ένα από τα κρυφά μαθήματα της Πυθίας: η αλήθεια δεν κρίνεται μόνο από το περιεχόμενο της απάντησης, αλλά και από την ποιότητα της συνείδησης που την υποδέχεται. Ο χρησμός μπορεί να είναι καθρέφτης.

Όμως ο καθρέφτης δεν ευθύνεται για το πρόσωπο που στέκεται μπροστά του.

Γιατί οι άνθρωποι προσφεύγουν στα μαντεία; Επειδή το μέλλον αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες πληγές της ανθρώπινης συνείδησης. Ο άνθρωπος γνωρίζει ότι υπάρχει, αλλά δεν γνωρίζει πλήρως τι πρόκειται να του συμβεί. Μπορεί να σχεδιάζει, να επιθυμεί και να προετοιμάζεται, αλλά δεν μπορεί να μετατρέψει τη ζωή σε ένα απολύτως ελεγχόμενο σύστημα. Κάθε απόφαση ανοίγει έναν δρόμο και κλείνει άλλους. Κάθε επιλογή περιέχει συνέπειες που δεν μπορούν να προβλεφθούν ολοκληρωτικά. Η ανάγκη να γνωρίσουμε το μέλλον γεννιέται, επομένως, από μια βαθύτερη ανάγκη: την επιθυμία να περιορίσουμε την αβεβαιότητα. Ο άνθρωπος δεν ζητά πάντα να μάθει τι θα συμβεί. Συχνά ζητά να απαλλαγεί από το βάρος του να μην ξέρει. Η Πυθία στέκεται ακριβώς στο σημείο όπου αυτή η ανάγκη συναντά το μυστήριο της μοίρας. Η αρχαία ελληνική σκέψη δεν αντιμετώπισε με έναν ενιαίο τρόπο τη σχέση ανάμεσα στη μοίρα, στους θεούς και στην ανθρώπινη ελευθερία. Ωστόσο, σε πολλές τραγικές αφηγήσεις εμφανίζεται ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: ο άνθρωπος καταστρέφεται από τον τρόπο με τον οποίο αντιδρά σε αυτά που νομίζει ότι γνωρίζει. Ο Οιδίποδας αποτελεί την ισχυρότερη δραματική έκφραση αυτού του προβλήματος. Ο χρησμός που αφορά τη μοίρα του γίνεται κινητήρια δύναμη της προσπάθειάς του να αποφύγει την εκπλήρωσή της. Η πορεία του αποκαλύπτει πόσο δύσκολο είναι για τον άνθρωπο να ξεχωρίσει την ελεύθερη πράξη από τις συνθήκες μέσα στις οποίες αυτή πραγματοποιείται. Από ερμητική σκοπιά, η μοίρα μπορεί να νοηθεί ως το σύνολο των δυνάμεων που προηγούνται της συνειδητής μας απόφασης: η καταγωγή, το σώμα, η εποχή, οι περιστάσεις, οι ασυνείδητες τάσεις και οι συνέπειες προηγούμενων πράξεων. Δεν επιλέγουμε πάντοτε τι θα εμφανιστεί στον δρόμο μας. Μπορούμε, όμως, να καλλιεργήσουμε τον τρόπο με τον οποίο θα το αντιμετωπίσουμε. Αυτή είναι μια ελευθερία λιγότερο θεαματική από την παντοδυναμία, αλλά βαθύτερη από την ψευδαίσθησή της. Ο άνθρωπος που πιστεύει ότι ελέγχει τα πάντα είναι δέσμιος της ανάγκης του για έλεγχο. Εκείνος που αναγνωρίζει τα όριά του αποκτά τη δυνατότητα να δρα χωρίς να απαιτεί από τον κόσμο να υπακούει σε κάθε επιθυμία του. Υπό αυτό το πρίσμα, η Πυθία δεν χρειάζεται να θεωρηθεί ως η φωνή μιας απόλυτα προκαθορισμένης μοίρας. Μπορεί να συμβολίζει τη συνάντηση του ανθρώπου με τα όρια της πρόβλεψης και την ευθύνη που αρχίζει εκεί όπου τελειώνει η βεβαιότητα. Ο χρησμός δεν καταργεί την πράξη. Την καθιστά βαρύτερη. Διότι, από τη στιγμή που ο άνθρωπος αναγνωρίζει ότι δεν γνωρίζει τα πάντα, καλείται να επιλέξει χωρίς την ασφάλεια της απόλυτης εγγύησης.

Και αυτή είναι ίσως η πιο δύσκολη μορφή ωριμότητας: να πράττεις με επίγνωση, χωρίς να απαιτείς από το μέλλον να σου υποσχεθεί ότι δεν θα πληγωθείς.

Πίσω από την επιθυμία για δύναμη μπορεί να κρύβεται ο φόβος της αδυναμίας. Πίσω από την ανάγκη να σώσει τους άλλους μπορεί να κρύβεται η δυσκολία να αντιμετωπίσει τη δική του ζωή. Πίσω από την αναζήτηση της τελειότητας μπορεί να βρίσκεται ο τρόμος της απόρριψης. Πίσω από την επίμονη αναζήτηση μιας εξωτερικής απάντησης μπορεί να υπάρχει η αδυναμία να αποδεχθεί μια εσωτερική αλήθεια που έχει ήδη αρχίσει να διαφαίνεται. Αυτά δεν αποτελούν καθολικούς κανόνες, αλλά πιθανές όψεις της ανθρώπινης ψυχής. Η αυτογνωσία απαιτεί να εξετάζονται χωρίς βιασύνη, όχι να υιοθετούνται ως έτοιμες εξηγήσεις. Η Πυθία γίνεται εδώ η συμβολική φύλακας ενός εσωτερικού λαβυρίνθου. Δεν προσφέρει κατ' ανάγκην έναν χάρτη που οδηγεί ευθύγραμμα στην έξοδο. Υπενθυμίζει ότι η είσοδος στον λαβύρινθο είναι η αρχή μιας πορείας κατά την οποία ο αναζητητής πρέπει να διακρίνει τη φωνή της αλήθειας από τις φωνές των επιθυμιών του. Το «γνώθι σαυτόν» σημαίνει να γνωρίσεις τις μάσκες σου, αλλά και την ανάγκη που σε έκανε να τις φορέσεις. Να αναγνωρίσεις την υπερηφάνειά σου, αλλά και την ευαλωτότητα που αυτή επιχειρεί να καλύψει. Να παρατηρήσεις τη σκιά σου, χωρίς να ταυτιστείς ολοκληρωτικά μαζί της. Να δεχθείς την ατέλειά σου χωρίς να τη μετατρέψεις σε δικαιολογία για να παραμείνεις αμετάβλητος. Η αληθινή αυτογνωσία δεν είναι ούτε αυτολατρεία ούτε αυτοτιμωρία. Είναι μια αυστηρή, αλλά συμπονετική μορφή ειλικρίνειας. Και η ειλικρίνεια αυτή απαιτεί θάρρος, επειδή ο άνθρωπος δεν φοβάται μόνο το άγνωστο του κόσμου. Φοβάται και το άγνωστο μέσα του. Φοβάται να ανακαλύψει ότι ορισμένες από τις πεποιθήσεις του στηρίζονται στην ανάγκη και όχι στη γνώση. Φοβάται να δει ότι ορισμένες επιλογές του δεν ήταν ελεύθερες όσο πίστευε. Φοβάται να αναγνωρίσει ότι αυτό που ονομάζει μοίρα μπορεί, σε κάποιες περιπτώσεις, να είναι ένας επαναλαμβανόμενος τρόπος με τον οποίο αποφεύγει να αλλάξει. Σε αυτό το σημείο, η Πυθία παύει να είναι απλώς μια αρχαία ιέρεια και γίνεται σύμβολο της εσωτερικής αφύπνισης. Δεν σου λέει μόνο τι μπορεί να συμβεί. Σε καλεί να ανακαλύψεις ποιος είσαι εσύ που περιμένεις να συμβεί. Και αυτή η ερώτηση μπορεί να μεταμορφώσει ολόκληρη τη ζωή ενός ανθρώπου.

Η ουσία της μεταμόρφωσης δεν είναι να γίνει ο άνθρωπος θεός, αλλά να πάψει να απαιτεί από τον εαυτό του να είναι παντοδύναμος. Δεν είναι να αποκτήσει όλες τις απαντήσεις, αλλά να μάθει ποιες ερωτήσεις αξίζει να διατηρήσει. Δεν είναι να εξαφανίσει τη σκιά του, αλλά να την αναγνωρίσει χωρίς να της παραδώσει ολόκληρη τη ζωή του. Και ίσως εδώ βρίσκεται το πιο βαθύ αλχημικό μυστικό: ο χρυσός δεν είναι η τελειότητα που αποκτάς, αλλά η συνείδηση που διαμορφώνεται όταν παύεις να απορρίπτεις όσα δεν ταιριάζουν με την εικόνα της τελειότητάς σου.

Πριν από κάθε χρησμό υπάρχει ένα ερώτημα. Πριν από κάθε ερώτημα υπάρχει μια έλλειψη. Και πριν από την έλλειψη υπάρχει ο άνθρωπος, ο οποίος κάποια στιγμή ανακαλύπτει ότι δεν μπορεί να συνεχίσει να ζει μόνο με τις απαντήσεις που του έχουν δοθεί. Η σιωπή είναι το πρώτο και το τελευταίο στοιχείο της Πυθίας. Δεν είναι κενό νοήματος. Είναι το διάστημα μέσα στο οποίο το νόημα δεν έχει ακόμη αποκτήσει μορφή. Είναι η στιγμή όπου οι συνηθισμένες κατηγορίες του νου χαλαρώνουν και η συνείδηση καλείται να αντέξει την αβεβαιότητα χωρίς να την καλύψει αμέσως με μια εξήγηση. Ο σύγχρονος άνθρωπος φοβάται συχνά τη σιωπή, επειδή μέσα της ακούγονται όσα η καθημερινότητα κατορθώνει να καλύπτει. Ο θόρυβος επιτρέπει τη διαρκή αναβολή της συνάντησης με τον εαυτό. Η συνεχής κίνηση προσφέρει την ψευδαίσθηση ότι η ζωή βρίσκεται υπό έλεγχο. Η αδιάκοπη αναζήτηση πληροφοριών μπορεί να μετατραπεί σε τρόπο αποφυγής της βαθύτερης κατανόησης. Η σιωπή, αντίθετα, δεν προσφέρει πάντοτε ανακούφιση. Μπορεί να φέρει στην επιφάνεια πένθος, αμφιβολία, ανικανοποίητες επιθυμίες και ερωτήματα που δεν έχουν εύκολη λύση. Αλλά ακριβώς γι' αυτό μπορεί να γίνει γόνιμη. Όταν ο άνθρωπος πάψει να απαιτεί από κάθε ερώτημα μια άμεση απάντηση, αρχίζει να διακρίνει τη διαφορά ανάμεσα στην πραγματική ανάγκη για γνώση και στην ανάγκη να εξαφανίσει το άγχος του αγνώστου. Δεν χρειάζεται κάθε πόρτα να ανοίξει σήμερα. Δεν χρειάζεται κάθε μυστήριο να αποκαλυφθεί. Δεν χρειάζεται κάθε πόνος να μετατραπεί αμέσως σε μάθημα. Κάποια πράγματα απαιτούν χρόνο, παρουσία και τη γενναιότητα να μην τα παραμορφώσεις προκειμένου να τα καταλάβεις γρηγορότερα. Η Πυθία, μέσα σε αυτήν την τελική ανάγνωση, είναι η φύλακας του χρόνου που χρειάζεται η αλήθεια για να ωριμάσει μέσα στη συνείδηση. Και η σιωπή της δεν είναι απουσία λόγου, αλλά η αναγνώριση ότι ο λόγος έχει όρια. Υπάρχουν εμπειρίες που περιγράφονται, αλλά δεν εξαντλούνται από την περιγραφή τους. Υπάρχουν αλήθειες που μπορούν να ειπωθούν, αλλά δεν μπορούν να γίνουν κατανοητές χωρίς να βιωθούν. Υπάρχουν αποφάσεις που δεν μπορούν να ληφθούν από κανέναν άλλον για λογαριασμό μας. Σε αυτά τα σημεία ο άνθρωπος συναντά το Άρρητο. Όχι επειδή έχει αναγκαστικά εισέλθει σε έναν υπερφυσικό κόσμο, αλλά επειδή έχει φτάσει στα όρια των συνηθισμένων τρόπων με τους οποίους περιγράφει και ελέγχει την εμπειρία του. Η σιωπή γίνεται τότε ένας τόπος εσωτερικής ελευθερίας. Δεν σου υπόσχεται ότι θα μάθεις το μέλλον. Σου προσφέρει, όμως, την ευκαιρία να σταθείς απέναντί του χωρίς να είσαι ολοκληρωτικά υποδουλωμένος στον φόβο.

Αν ενώσουμε όλα τα σύμβολα της Πυθίας —τον Απόλλωνα, τον ομφαλό, τον τρίποδα, το χάσμα, τον χρησμό, τη σιωπή και την αυτογνωσία— εμφανίζεται μια ευρύτερη εικόνα. Η Πυθία δεν είναι μόνο η γυναίκα που μεταφέρει έναν λόγο από τον θεό στον άνθρωπο. Είναι η συμβολική εικόνα του ίδιου του ανθρώπου όταν γίνεται συνειδητός μεσολαβητής ανάμεσα σε διαφορετικά επίπεδα της ύπαρξής του. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η συνειδητή του προσωπικότητα, η οποία οργανώνει τη ζωή μέσα από σκέψεις, αποφάσεις, επιθυμίες και κοινωνικούς ρόλους. Από την άλλη βρίσκεται το ευρύτερο πεδίο των εμπειριών που δεν ελέγχει ολοκληρωτικά: το ασυνείδητο, η μνήμη, η φαντασία, η δημιουργικότητα, η αβεβαιότητα και η επαφή του με το μυστήριο της ύπαρξης. Ο άνθρωπος ζει ανάμεσα σε αυτά τα επίπεδα. Συχνά τα συγχέει. Θεωρεί ότι κάθε σκέψη του είναι αληθινή, ότι κάθε επιθυμία του εκφράζει τον βαθύτερο εαυτό του και ότι κάθε φόβος του αποτελεί αξιόπιστη πρόβλεψη του μέλλοντος. Η εσωτερική ωρίμανση αρχίζει όταν αναγνωρίζει ότι η συνείδησή του δεν είναι ένας αλάνθαστος κριτής, αλλά ένα πεδίο στο οποίο διαφορετικές δυνάμεις συναντώνται, συγκρούονται και αλληλεπιδρούν. Τότε η Πυθία αποκτά μια νέα σημασία. Δεν είναι η απόλυτη αυθεντία που θα αποφασίσει για λογαριασμό του. Είναι η εικόνα της δυνατότητας να ακούσει τον εαυτό του βαθύτερα, χωρίς να αποδέχεται άκριτα κάθε φωνή που αναδύεται από μέσα του. Ο άνθρωπος γίνεται ο ναός, επειδή η αναζήτηση του νοήματος παύει να εξαρτάται αποκλειστικά από εξωτερικές βεβαιότητες. Γίνεται ο ιερέας, επειδή αναλαμβάνει την ευθύνη να διακρίνει και να ερμηνεύει την εμπειρία του. Γίνεται ο προσκυνητής, επειδή αναγνωρίζει ότι η γνώση του παραμένει πάντοτε ατελής. Και γίνεται ο μύστης, όχι επειδή αποκτά κάποιο αδιαμφισβήτητο μυστικό προνόμιο, αλλά επειδή μαθαίνει να προσεγγίζει την πραγματικότητα με περισσότερη ταπεινότητα, προσοχή και εσωτερική συνέπεια. Η μεγαλύτερη παρεξήγηση του μυστικισμού είναι να θεωρεί κανείς ότι η μύηση τον τοποθετεί πάνω από τους άλλους ανθρώπους. Στην ουσιαστικότερη συμβολική της έννοια, η μύηση δεν είναι άνοδος προς την υπεροχή. Είναι κάθοδος προς την ευθύνη. Όσο περισσότερο συνειδητοποιεί κανείς την πολυπλοκότητα του κόσμου, τόσο δυσκολότερο γίνεται να αντιμετωπίζει τους άλλους ως απλά αντικείμενα της δικής του θέλησης. Όσο περισσότερο αναγνωρίζει τα όρια της γνώσης του, τόσο λιγότερο χρειάζεται να μετατρέπει τις πεποιθήσεις του σε απόλυτες αλήθειες. Όσο περισσότερο γνωρίζει τις αντιφάσεις του, τόσο περισσότερο μπορεί να αναγνωρίσει ότι και οι άλλοι άνθρωποι φέρουν αόρατους κόσμους μέσα τους. Η Πυθία, επομένως, δεν συμβολίζει μόνο την αποκάλυψη. Συμβολίζει και την ηθική απαίτηση που συνοδεύει την αποκάλυψη. Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι γνωρίζεις, αλλά τι κάνεις με αυτό που γνωρίζεις. Δεν είναι μόνο ποιο μυστήριο αντιλήφθηκες, αλλά αν η επαφή σου με αυτό σε έκανε πιο αληθινό, πιο υπεύθυνο και λιγότερο αιχμάλωτο της υπερηφάνειάς σου. Δεν είναι μόνο αν άκουσες μια φωνή, αλλά αν έμαθες να διακρίνεις τη φωνή της συνείδησης από τον θόρυβο της επιθυμίας. Εδώ το μυστήριο ολοκληρώνει τον κύκλο του: η αναζήτηση της θείας γνώσης επιστρέφει στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος ζει ανάμεσα στους άλλους. Και αυτός είναι ένας από τους βαθύτερους λόγους για τους οποίους η Πυθία μπορεί να εξακολουθεί να αποτελεί σύμβολο πνευματικής αναζήτησης. Επειδή μας υπενθυμίζει ότι η αληθινή γνώση δεν είναι απλώς μια πληροφορία που αποκτούμε. Είναι μια μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο στεκόμαστε απέναντι στην ύπαρξη.

Ας φανταστούμε, τέλος, την Πυθία να κάθεται μέσα στο ημίφως του ιερού. Ο αέρας είναι βαρύς από την αναμονή. Οι επισκέπτες έχουν φέρει μαζί τους τις αγωνίες τους, τα ερωτήματα για τις πόλεις τους, τις επιθυμίες τους για εξουσία και τις ελπίδες τους για σωτηρία. Όλοι περιμένουν μια απάντηση. Κανείς δεν περιμένει ότι η απάντηση μπορεί να αλλάξει το ίδιο το ερώτημα. Και όμως, αυτό είναι το βαθύτερο μυστήριο κάθε πραγματικής αποκάλυψης: μερικές φορές δεν αλλάζει αυτό που γνωρίζουμε για τον κόσμο, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας μέσα σε αυτόν. Ο άνθρωπος φθάνει στο ιερό ρωτώντας αν πρέπει να ακολουθήσει έναν δρόμο. Φεύγει αναγνωρίζοντας ότι δεν είχε ποτέ εξετάσει πραγματικά γιατί επιθυμούσε να τον ακολουθήσει. Φθάνει ζητώντας να μάθει αν θα νικήσει έναν αντίπαλο. Φεύγει αναρωτώμενος γιατί η ταυτότητά του εξαρτάται τόσο πολύ από τη νίκη. Φθάνει αναζητώντας την επιβεβαίωση ότι η μοίρα του είναι ευνοϊκή. Φεύγει έχοντας αντιληφθεί ότι δεν μπορεί να περιμένει από τη μοίρα να αναλάβει την ευθύνη των επιλογών του. Αυτός είναι ο εσωτερικός χρησμός. Δεν χρειάζεται να υποσχεθεί μια υπερφυσική αποκάλυψη. Η δύναμή του βρίσκεται στην ικανότητά του να μετακινήσει το κέντρο της συνείδησης από την εξωτερική βεβαιότητα στην εσωτερική επίγνωση. Ο άνθρωπος δεν παύει να αναζητά το θείο. Αρχίζει, όμως, να καταλαβαίνει ότι η αναζήτηση του θείου δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της ανθρώπινης ευθύνης. Δεν παύει να αναζητά νόημα. Μαθαίνει, όμως, ότι το νόημα δεν είναι πάντοτε κάτι έτοιμο που περιμένει να το ανακαλύψει. Σε πολλές περιπτώσεις, είναι κάτι που οικοδομείται μέσα από τις επιλογές, τις σχέσεις και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει όσα δεν μπορεί να αλλάξει. Δεν παύει να επιθυμεί τη γνώση. Μαθαίνει, όμως, να σέβεται την άγνοια που συνοδεύει κάθε ανθρώπινη προσπάθεια κατανόησης. Και τότε η μορφή της Πυθίας αποκαλύπτει το πιο παράδοξο νόημά της. Η γυναίκα που φαινόταν να μιλά εκ μέρους ενός θεού γίνεται το σύμβολο της στιγμής κατά την οποία ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί να ζήσει αυθεντικά αν παραμένει αιώνια εξαρτημένος από μια εξωτερική φωνή. Χρειάζεται να ακούσει, αλλά και να κρίνει. Χρειάζεται να πιστέψει, αλλά και να εξετάσει. Χρειάζεται να αναζητήσει, αλλά και να αναλάβει την ευθύνη της πορείας του. Η μύηση δεν ολοκληρώνεται όταν ο άνθρωπος αποκτά μια απάντηση. Ολοκληρώνεται όταν γίνεται ικανός να ζήσει με μεγαλύτερη αλήθεια, ακόμη και εκεί όπου η απάντηση παραμένει ατελής. Και ίσως το βαθύτερο μήνυμα της Πυθίας να είναι τούτο: μη ζητάς από το μυστήριο να σου αφαιρέσει το βάρος της ύπαρξης. Ζήτησε να σε διδάξει πώς να το φέρεις χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου.

Η Πυθία παραμένει ένα από τα πιο γοητευτικά σύμβολα της αρχαιότητας, επειδή η μορφή της ενώνει όσα ο άνθρωπος συχνά επιχειρεί να διαχωρίσει: τη γνώση και την πίστη, τη λογική και το μυστήριο, τη σιωπή και τον λόγο, την ανθρώπινη αδυναμία και την επιθυμία για υπέρβαση. Δεν χρειάζεται να τη φανταστούμε ως μια παντογνώστρια μορφή που κατέχει το σύνολο των μυστικών του κόσμου. Η ιστορική της παρουσία υπήρξε συνδεδεμένη με μια συγκεκριμένη θρησκευτική παράδοση, με τον θεό Απόλλωνα και με τις πρακτικές του δελφικού μαντείου. Η εσωτερική της σημασία, ωστόσο, μπορεί να υπερβεί το ιστορικό πλαίσιο και να λειτουργήσει ως σύμβολο μιας διαρκούς ανθρώπινης αναζήτησης. Η Πυθία είναι η φωνή στο κατώφλι. Είναι η στιγμή πριν από την απόφαση, όταν οι δυνατότητες δεν έχουν ακόμη κλείσει σε μία μοναδική πορεία. Είναι η σιωπή που προηγείται της κατανόησης. Είναι το χάσμα ανάμεσα σε εκείνο που πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε και σε εκείνο που έχουμε πραγματικά κατανοήσει. Είναι ο καθρέφτης που δεν μας επιτρέπει να συγχέουμε την επιθυμία μας με την αλήθεια. Είναι η υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος, όσο βαθιά κι αν εισχωρήσει στα μυστήρια του κόσμου, παραμένει ένα ον που γνωρίζει μέσα από περιορισμούς και ερμηνεύει μέσα από τη δική του ιστορία. Και όμως, μέσα σε αυτούς τους περιορισμούς υπάρχει κάτι αξιοθαύμαστο. Ο άνθρωπος μπορεί να σταθεί μπροστά στο άγνωστο χωρίς να το κατακτήσει. Μπορεί να αναζητήσει νόημα χωρίς να απαιτήσει από το σύμπαν να υπακούσει στις προσδοκίες του. Μπορεί να αναγνωρίσει το σκοτάδι του χωρίς να το θεωρήσει ολόκληρη την ύπαρξή του. Μπορεί να δεχθεί ότι δεν γνωρίζει τα πάντα και παρ' όλα αυτά να συνεχίσει να αναζητά. Αυτή είναι η αληθινή ιερότητα της ανθρώπινης συνείδησης: όχι η παντογνωσία, αλλά η ικανότητα να παραμένει ανοιχτή στην αλήθεια. Και αν η Πυθία είχε ένα τελευταίο, συμβολικό μήνυμα για τον άνθρωπο που στέκεται μπροστά της, ίσως να μην ήταν μια πρόβλεψη για τη νίκη, τον έρωτα, τον πλούτο ή τον θάνατο. Ίσως να ήταν μια πρόσκληση να επιστρέψει στο κέντρο του. Να αναγνωρίσει τη σιωπή που υπάρχει κάτω από τον θόρυβο των σκέψεών του. Να αναζητήσει τη διάκριση ανάμεσα στην επιθυμία και στην αλήθεια. Να μάθει να στέκεται μπροστά στην αβεβαιότητα χωρίς να την εξευτελίζει με ψεύτικες βεβαιότητες. Και να θυμηθεί ότι ο ιερός τόπος δεν είναι πάντοτε εκεί όπου οι άνθρωποι υψώνουν ναούς. Μπορεί να είναι εκεί όπου ένας άνθρωπος σταματά για πρώτη φορά να λέει ψέματα στον εαυτό του. Εκεί όπου η υπερηφάνεια υποχωρεί μπροστά στην επίγνωση. Εκεί όπου η ανάγκη για έλεγχο μετατρέπεται σε υπεύθυνη πράξη. Εκεί όπου ο φόβος δεν εξαφανίζεται, αλλά παύει να είναι ο μοναδικός κυβερνήτης της ψυχής. Και εκεί όπου η σιωπή δεν βιώνεται πλέον ως κενό, αλλά ως ένας ανοιχτός χώρος μέσα στον οποίο μπορεί να γεννηθεί μια βαθύτερη κατανόηση. Η Πυθία, τελικά, δεν είναι μόνο εκείνη που μιλά για το μέλλον. Είναι η μορφή που μας υπενθυμίζει ότι το βαθύτερο μέλλον του ανθρώπου αρχίζει από τον τρόπο με τον οποίο κατανοεί το παρόν του. Και ο πιο απόκρυφος χρησμός δεν βρίσκεται γραμμένος πάνω σε πέτρα, ούτε κρύβεται μέσα σε κάποια απρόσιτη αίθουσα του ιερού. Βρίσκεται στη στιγμή που ο άνθρωπος τολμά να κοιτάξει μέσα του χωρίς να απαιτεί από όσα θα αντικρίσει να συμφωνούν με τις προσδοκίες του. Τότε το μαντείο παύει να είναι μόνο ένας τόπος. Γίνεται τρόπος ύπαρξης. Και η φωνή της Πυθίας, αντηχώντας πέρα από τους αιώνες, μετατρέπεται σε μια τελευταία ερώτηση που δεν ζητά να απαντηθεί βιαστικά: ποιος είσαι, όταν σιωπήσουν όλες οι φωνές που σου έμαθαν ποιος πρέπει να είσαι; Ίσως εκεί, στο βάθος αυτής της ερώτησης, να αρχίζει η πραγματική μύηση. Όχι στην κατοχή του μυστικού, αλλά στην αναγνώριση ότι η ψυχή είναι πάντοτε μεγαλύτερη από την εικόνα που έχει σχηματίσει για τον εαυτό της. Και ότι το Άρρητο δεν είναι πάντοτε κάτι που βρίσκεται μακριά από τον άνθρωπο. Μερικές φορές είναι εκείνο που βρίσκεται τόσο κοντά του, ώστε χρειάζεται ολόκληρη ζωή για να μάθει να το βλέπει.

Η Πυθία δεν σου παραδίδει το κλειδί του κόσμου.

Σε οδηγεί στο κατώφλι του εαυτού σου.
Και από εκεί και πέρα, η είσοδος είναι δική σου ευθύνη.