Πέρα από τη Σκέψη: Σιωπή, Αγάπη και Ενότητα Έξω από το Πεδίο της Σκέψης
Ι. Ο Λόγος και η Σιωπή
Ένας άνθρωπος κάθεται σε ένα ήσυχο δωμάτιο, και το πρώτο πράγμα που παρατηρεί είναι ότι το δωμάτιο δεν είναι καθόλου ήσυχο. Η σιωπή που ήρθε να βρει είναι γεμάτη. Φράσεις υψώνονται και κατακάθονται, ένα όνομα αναδύεται, μια παλιά φιλονικία ξαναρχίζει στη μέση μιας πρότασης που είχε εγκαταλείψει πριν από χρόνια. Έχει κλείσει τα μάτια του στον κόσμο και βρήκε τον κόσμο να περιμένει πίσω από αυτά, ήδη να μιλάει.
Έχει ακούσει ότι ο διαλογισμός φέρνει σιωπή, και έτσι επιχειρεί να την φέρει. Επαναλαμβάνει μια συλλαβή. Μετράει τις ανάσες του. Φαντάζεται μια λίμνη χωρίς άνεμο. Για λίγες στιγμές κάτι σαν ακινησία φτάνει, και εκείνος ευχαριστιέται, και σε αυτή την ευχαρίστηση ο θόρυβος αρχίζει ξανά, γιατί αυτός που ευχαριστιέται είναι ο ίδιος που μιλάει.
Κανείς δεν τον προειδοποίησε ότι η προσπάθεια θα ήταν το εμπόδιο. Κάθε μέθοδος κουβαλάει μια ελπίδα, και η ελπίδα είναι μια μικρή φωνή που λέει ότι αύριο θα λειτουργήσει καλύτερα. Βλέπει ότι και αυτή η φωνή είναι λόγος. Τα δωμάτια του νου είναι επενδυμένα με αυτόν, και εκείνος πήρε την επένδυση για τους τοίχους.
Η κατανόηση αρχίζει γι’ αυτόν σαν μια μικρή ήττα. Μια σιωπή που προκαλείται από έναν λόγο είναι η ίδια η σιωπή του λόγου, η παύση που κάνει ο ομιλητής ανάμεσα σε μια πρόταση και την επόμενη. Ο νους που κατασκευάζει ησυχία εξακολουθεί να είναι ο νους, εξακολουθεί να φτάνει, εξακολουθεί να εύχεται να φτάσει κάπου που μπορεί να ονομάσει. Αυτό που ήθελε βρισκόταν στην άλλη πλευρά του θέλω.
Ο διαλογισμός, καταλαβαίνει, είναι το τέλος του λόγου. Ο λόγος είναι η σκέψη, και η σκέψη είναι όλος ο λόγος που κάνει προς τον εαυτό του. Να το τελειώσεις δεν σημαίνει να το κυριαρχήσεις, αφού η κυριαρχία είναι μια ακόμα από τις κινήσεις του. Είναι πιο κοντά στον τρόπο που τελειώνει ένας πυρετός, ή μια συζήτηση όταν και οι δύο έχουν απλώς ξεμείνει από πράγματα να πουν. Κάτι που πάντα κινιόταν σταματάει να κινείται.
Αυτό που ακολουθεί από εκείνη την ακινησία ανήκει σε μια άλλη τάξη. Η πράξη που γεννιέται από τον λόγο είναι η μνήμη εφαρμοσμένη στο παρόν, η παλιά απάντηση προσαρμοσμένη στη νέα ερώτηση. Η πράξη που βγαίνει από τη σιωπή δεν έχει τέτοια καταγωγή. Κανείς δεν μπορεί να πει από πού έρχεται, και ακριβώς γι’ αυτό μπορεί να είναι καινούργια.
Αφορισμός
Ο λόγος δεν μπορεί να οδηγήσει στη σιωπή, γιατί ο λόγος είναι αυτό που η σιωπή τελειώνει. Αυτό που κινείται από εκείνη την ακινησία δεν χρωστάει τίποτα στο χθες.
ΙΙ. Ο Νους Αδειασμένος από τις Εικόνες του
Αρχίζει να παρατηρεί από τι είναι φτιαγμένος ο νους, και είναι φτιαγμένος, κατά το μεγαλύτερο μέρος, από εικόνες. Ένα πρόσωπο από δεκαετίες πριν. Μια πρόταση που ειπώθηκε σε ένα τραπέζι δείπνου. Το σχήμα μιας σημαίας, ο ήχος του ονόματος ενός συγκεκριμένου θεού. Καθεμιά κουβαλάει ένα φορτίο, καθεμιά φτάνει με τον δικό της μικρό καιρό συναισθήματος, και εκείνος ζούσε μέσα σε εκείνον τον καιρό και τον αποκαλούσε εαυτό του.
Τα σύμβολα είναι βολικά. Επιτρέπουν σε ένα πρόσωπο να στέκεται για ένα έθνος, σε μια χειρονομία για μια προσβολή, σε μια λέξη για αυτό που δεν μπορεί να ονομαστεί. Η ανάμνηση είναι ακόμα πιο οικεία. Κουβαλάει τους πόνους του σαν νομίσματα και τα βγάζει το βράδυ για να τα μετρήσει, και η μέτρηση φτιάχνει ένα πρόσωπο από αυτόν. Αν του έπαιρναν τα νομίσματα, δεν θα ήξερε ποιος έμεινε.
Υπάρχει μια παλιά τρυφερότητα μέσα του για αυτές τις εικόνες, και δεν προσποιείται το αντίθετο. Το πρόσωπο ενός νεκρού πατέρα. Το τραγούδι ενός χωριού που από τότε πλημμύρισε για ένα φράγμα. Το να πει ότι πρέπει να φύγουν ακούγεται σκληρό. Κι όμως αυτό που αγάπησε δεν ήταν ποτέ η εικόνα. Η εικόνα ήταν ένας τρόπος να το κρατάει, και το κράτημα είναι μια μορφή συγκράτησης, και ένα κλειστό χέρι δεν μπορεί να δεχτεί τίποτα καινούργιο.
Η απελευθέρωση του νου από όλα τα σύμβολα, τις εικόνες και τις αναμνήσεις ακούγεται, από έξω, σαν απώλεια, σαν ένα είδος θανάτου από σβήσιμο. Από μέσα είναι δύσκολο να πει κανείς τι είναι. Ένα παράθυρο καθαρισμένο από τη σκόνη του δεν είναι ένα παράθυρο από το οποίο αφαιρέθηκε κάτι. Είναι επιτέλους ένα παράθυρο.
Δεν φτάνει εκεί με απόφαση. Η απόφαση είναι η σκέψη που αποφασίζει τη δική της συνταξιοδότηση. Μπορεί όμως να παρατηρεί, και η παρατήρηση κάνει κάτι. Η εικόνα που φαίνεται ολόκληρη, τη στιγμή που αναδύεται, δεν ριζώνει. Φουντώνει και φεύγει, σαν σπίθα που πέφτει σε βρεγμένη πέτρα. Τίποτα δεν καταπιέζεται και τίποτα δεν αποθηκεύεται.
Αυτό που μένει είναι δύσκολο να περιγραφεί χωρίς να το χαλάσει κανείς. Μια προσοχή χωρίς κέντρο να επιστρέψει. Ένα πρωινό στο οποίο οι λόφοι είναι απλώς εκεί, χωρίς όνομα επάνω τους, και αυτός που κοιτάζει είναι επίσης απλώς εκεί. Η απόσταση ανάμεσά τους, που είχε πάρει για τη δομή του σύμπαντος, αποδεικνύεται ότι ήταν φτιαγμένη από λέξεις, και οι λέξεις, μόλις φανούν ως λέξεις, είναι πολύ ελαφριές.
Αφορισμός
Κάθε εικόνα είναι μια μικρή πόρτα κλειστή πάνω από το πράγμα που ονομάζει. Ελευθέρωσε τον νου από τις εικόνες και το ίδιο το πράγμα στέκεται εκεί.
ΙΙΙ. Η Κοινή Φωτιά
Τότε κοιτάζει προς τα έξω, και θα ήταν βολικό να πιστέψει ότι η βία ανήκει στους άλλους: στον στρατιώτη, στον τύραννο, στο πλήθος στην πλατεία. Το πίστευε για χρόνια. Αλλά όταν στρέφει την υπομονή του διαλογισμού στον δικό του νου, βρίσκει εκεί τις ίδιες μικρές ορέξεις. Την επιθυμία να έχει περισσότερα. Τη γρήγορη ζέστη της περιφρόνησης. Την ετοιμότητα να υπερασπιστεί ένα εγώ που κανείς δεν επιτίθεται. Δεν είναι μεγάλες μέσα του. Δεν χρειάζεται να είναι. Ο πόλεμος δεν είναι φτιαγμένος από τίποτα άλλο.
Σε αυτή την κοινή απληστία, το μίσος και την επιθετικότητα οι άνθρωποι είναι συγγενείς. Είναι μια παράξενη συγγένεια, και η μόνη που δεν έχει ποτέ αρνηθεί. Πέρα από γλώσσες και αιώνες η ίδια φωτιά περνάει από χέρι σε χέρι, και καθένας που την κρατάει πιστεύει ότι την άναψε για καλούς λόγους. Ο έμπορος, ο ιερέας, ο στρατηγός, η μητέρα που δεν συγχωρεί: διαφέρουν σε κλίμακα και ενδυμασία.
Και η βία χτίζει. Αυτό είναι που βρίσκει πιο δύσκολο να αντέξει. Δεν συνοδεύει απλώς την κοινωνία, όπως ο καιρός συνοδεύει ένα τοπίο. Είναι το κονίαμα. Οι νόμοι, τα σύνορα, ο βαθμός και ο μισθός, οι ανταγωνισμοί κάθε είδους φυτρώνουν από το ίδιο έδαφος με τον καβγά στην κουζίνα. Ένας πολιτισμός είναι αυτό που φαίνονται ένα εκατομμύριο ιδιωτικές εχθρότητες μόλις τους δοθεί μια σημαία και ένα ημερολόγιο.
Μερικές φορές έρχεται ντυμένη ως αρετή. Ο δίκαιος θυμός, η δίκαιη υπόθεση, η αγανάκτηση του καλού ανθρώπου ενάντια στους κακούς: αυτά είναι η φωτιά με το κυριακάτικο πρόσωπό της. Έχει νιώσει τη ζεστασιά τέτοιου θυμού και την καθαρή βεβαιότητα που τον συνοδεύει, και ξέρει τώρα πόσο πολύ από το αίμα του κόσμου έχει χυθεί από ανθρώπους που ένιωθαν ακριβώς αυτό.
Έτσι ο άνθρωπος που κάθεται στη σιωπή δεν δραπετεύει από τον κόσμο. Κάθεται στη ρίζα του. Αν κάτι τελειώσει μέσα του, τελειώνει στο μέρος όπου φτιάχνεται ο κόσμος. Αυτό δεν τον κάνει σημαντικό. Τον κάνει συνένοχο, που είναι πιο ταπεινό και πιο σοβαρό.
Κανείς δεν καλείται να γίνει καλύτερος από τη φωτιά. Η φωτιά πρέπει μόνο να ειδωθεί, ολόκληρη, χωρίς την ιστορία που λέει ότι είναι δικαιολογημένη και χωρίς την ιστορία που λέει ότι είναι ντροπιαστική. Και οι δύο ιστορίες είναι καύσιμο.
Αφορισμός
Η βία στον δρόμο είναι η βία στην καρδιά, μεγεθυμένη. Να τη δεις μέσα σου είναι να σταθείς εκεί όπου αρχίζει ο κόσμος.
ΙV. Το Διαιρεμένο Σπίτι
Είναι ο νους και η καρδιά που διαιρούν. Παρατήρησε τι κάνει ο νους με ό,τι του δοθεί. Κόβει. Το καλό από το κακό, το ιερό από το βέβηλο, αυτούς που αγαπούν από αυτούς που μισούν. Τους τοποθετεί απέναντι ο ένας στον άλλον σαν δύο στρατούς και αποκαλεί το πεδίο ζωή. Ένας άνθρωπος προσεύχεται την Κυριακή για ειρήνη και ακονίζει το μαχαίρι του τη Δευτέρα, και δεν το νιώθει ως υποκρισία. Το νιώθει ως το σχήμα των πραγμάτων: εδώ είναι ο Θεός, εκεί είναι το μίσος, και εγώ είμαι κάπου στη μέση, ταξιδεύοντας.
Η καρδιά, που θα έπρεπε να είναι ο θεραπευτής, παίρνει μέρος. Κι αυτή αγαπάει αυτό και φοβάται εκείνο. Αγαπάει μια χώρα, και η αγάπη κουβαλάει τη σκιά της μαζί της, και η σκιά είναι ο εχθρός. Αγαπάει έναν θεό, και η αγάπη αναπτύσσει μια σκληρή άκρη, μια ετοιμότητα να τιμωρήσει όσους αγαπούν αλλιώς. Η διαίρεση δεν είναι έξω από την καρδιά. Τρέχει ίσια μέσα από αυτήν.
Σε αυτή τη δυαδικότητα ολόκληρος ο πολιτισμός του ανθρώπου διαστέλλεται και συστέλλεται. Η εικόνα που έρχεται είναι ένας πνεύμονας. Εισπνέει, και τα αντίθετα πλησιάζουν το ένα το άλλο: μια συνθήκη, μια αγκαλιά, μια εποχή εξαντλημένης ειρήνης. Εκπνέει, και πετάγονται χώρια στην παλιά φιλονικία. Αιώνες περνούν σε αυτή την αναπνοή. Οι αυτοκρατορίες είναι μεμονωμένες εισπνοές. Και καθένας μέσα της ελπίζει ότι η επόμενη ανάσα θα είναι η τελευταία, ότι η μία πλευρά θα κερδίσει επιτέλους και η άλλη θα εξαφανιστεί, χωρίς να βλέπει ότι ο πνεύμονας είναι το μόνο ζωντανό πράγμα στο δωμάτιο.
Ακόμα και η επιθυμία να είναι κανείς ολόκληρος τον διαιρεί. Τη στιγμή που λέει «πρέπει να είμαι ένας», υπάρχουν δύο: αυτός που είναι διαιρεμένος και αυτός που θα έπρεπε να είναι αλλιώς. Ο παρατηρητής που στέκεται στην άκρη με ένα μέτρο είναι μόνο το αντίθετο, που προσποιείται ότι είναι η θεραπεία.
Υπάρχει μια ακινησία που δεν είναι θέση σε αυτόν τον αγώνα. Δεν παίρνει το μέρος της αγάπης ενάντια στη βία, γιατί το να πάρεις θέση είναι να ταΐσεις το ένα πράγμα που μοιράζονται και οι δύο πλευρές. Βλέπει ολόκληρη την κίνηση, την ταλάντευση και την επιστροφή, και στο να τη βλέπει αυτός που παρατηρεί σταματάει να είναι εκκρεμές.
Αφορισμός
Αυτό που διαιρεί τον κόσμο είναι το ίδιο χέρι που λαχταράει να τον ενώσει. Κοίταξε το χέρι, και ανοίγει.
V. Πέρα από Κάθε Δομή
Έχει παρακολουθήσει τους χτίστες της ενότητας στο έργο τους. Φτάνουν με καταστατικά και δόγματα, με επιτροπές, με εκατό εύλογα σχέδια, και κάποιοι από αυτούς είναι ειλικρινείς μέχρι το μεδούλι. Αυτό που υψώνουν στέκεται για μια εποχή, για μια γενιά, και μετά εμφανίζονται οι λεπτές ρωγμές, γιατί αυτό που κρατάει τη δομή ενωμένη είναι το ίδιο συμφέρον που θα την τραβήξει χώρια. Μια συνθήκη είναι δύο φόβοι που συμφωνούν να περιμένουν.
Σκέψου τις παλιές υποσχέσεις αδελφοσύνης, που ειπώθηκαν από εκατό άμβωνες. Δεν ήταν ανειλικρινείς. Αλλά μια αδελφοσύνη που πρέπει να κηρυχθεί είναι μια αδελφοσύνη που λείπει, και το κήρυγμα σημαδεύει τον τόπο της απουσίας της. Ό,τι είναι πραγματικό δεν χρειάζεται να συσταθεί.
Η ενότητα του ανθρώπου δεν βρίσκεται σε καμία από τις δομές που επινόησε ο ανθρώπινος νους. Η συνεργασία δεν είναι η φύση του διανοητικού. Το διανοητικό συνεργάζεται όταν επωφελείται, και είναι εξίσου καλά χτισμένο για το αντίθετο· η μεγαλοφυΐα του είναι η μέτρηση, η σύγκριση, το πλεονέκτημα. Να του ζητήσεις να ενώσει την ανθρωπότητα είναι σαν να ζητάς από ένα μαχαίρι να θεραπεύσει. Το μαχαίρι δεν είναι κακό. Φτιάχτηκε για να κόβει και το κάνει με μεγάλη δεξιότητα.
Τότε έρχεται η βαθύτερη δυσκολία, που ακούγεται σαν αίνιγμα και δεν είναι. Ανάμεσα στην αγάπη και το μίσος δεν μπορεί να υπάρξει ενότητα. Δεν είναι δύο μισά από κάτι. Το μίσος ανακατεμένο με αγάπη είναι ένα πιο εκλεπτυσμένο μίσος, και η αγάπη που έχει το μίσος ως αντίθετό της είναι μια αξιοσέβαστη μορφή της ίδιας επιθυμίας να κατέχει. Κι όμως ο νους συνεχίζει να προσπαθεί να κανονίσει αυτόν τον γάμο, συντάσσοντας όρους, καλώντας για ισορροπία, για ανεκτικότητα, για έναν μέσο δρόμο ανάμεσα στα δύο, σαν να ήταν το μέσο ενός ψέματος μια αλήθεια.
Η ενότητα βρίσκεται τελείως έξω από αυτό το πεδίο. Όχι κοντά στην άκρη του, όχι στο τέλος ενός μακρού δρόμου μέσα από αυτό. Έξω. Όποιος την αναζητά με το όργανο της σκέψης είναι σαν άνθρωπος που σκάβει στο χώμα για να βρει τον ουρανό. Η ίδια η αναζήτηση πρέπει να τελειώσει, πράγμα τρομερό να το πεις σε κάποιον που έχει δώσει τη ζωή του σε αυτήν, και επίσης, ίσως, η πρώτη ευσπλαχνία.
Αυτό που βρίσκει όταν τελειώνει η αναζήτηση δεν είναι δόγμα. Είναι περισσότερο σαν να ξυπνάει σε ένα σπίτι και να καταλαβαίνει ότι οι τοίχοι δεν ήταν ποτέ αυτό που κρατούσε έξω το κρύο. Κάτι μοιράζεται που δεν διαιρέθηκε ποτέ. Δεν μπορεί να πει τι, και δεν προσπαθεί.
Αφορισμός
Η ενότητα δεν χτίζεται. Είναι αυτό που μένει όταν σταματήσει το χτίσιμο.
VI. Το Ψαχουλευτό Χέρι
Εδώ η παραδοξότητα είναι πλήρης. Η σκέψη, που έχτισε τους στρατώνες, συντάσσει το σχέδιο για την ειρήνη. Η ικανότητα που χάραξε τα σύνορα ρωτάει γιατί υπάρχουν σύνορα. Δεν νιώθει καμία ειρωνεία σε αυτό. Έχει μόνο μια ακόμα πρόταση.
Το βλέπει πιο καθαρά μέσα στον εαυτό του. Ο νους που ήταν ανήσυχος προσπαθεί να γίνει ήρεμος και το αποκαλεί πρόοδο. Ο νους που ήταν σκληρός προσπαθεί να γίνει καλός, και παίρνει μια ήσυχη υπερηφάνεια από την προσπάθεια, και η υπερηφάνεια είναι η σκληρότητα που επιστρέφει με καλύτερα ρούχα. Κάθε βελτίωση είναι μια νέα εντολή που εκδίδεται από εκείνον που δεν χρειαζόταν καμία. Είναι ένας άνθρωπος που προσπαθεί να σηκωθεί τραβώντας τον δικό του ιμάντα.
Η σκέψη έχει κατασκευάσει αυτόν τον πολιτισμό της επιθετικότητας, του ανταγωνισμού και του πολέμου, και όμως αυτή η ίδια σκέψη πηγαίνει ψαχουλεύοντας για τάξη και ειρήνη. Δεν θα τα βρει ποτέ, ό,τι κι αν κάνει. Η πρόταση έχει τον ήχο της απελπισίας, και δεν είναι απελπισία, που εξακολουθεί να είναι σκέψη, μια προσδοκία που ξίνισε. Είναι πιο κοντά στο τέλος μιας πολύ μακράς αποστολής. Το χέρι που ψαχούλευε στο σκοτάδι για την πόρτα αγγίζει, επιτέλους, ολόκληρο τον τοίχο, και καταλαβαίνει ότι ποτέ δεν υπήρχε πόρτα. Με αυτή την κατανόηση έρχεται μια ανακούφιση έξω από κάθε αναλογία με οτιδήποτε έχει γνωρίσει.
Υπάρχει μια κούραση που γνώριζε κάποτε, η κούραση ενός ανθρώπου που επαναλαμβάνει έναν λόγο για μια κηδεία που δεν έρχεται ποτέ. Όταν η σκέψη επιτέλους δεν έχει τίποτα άλλο να προτείνει, εκείνη η κούραση σηκώνεται. Αυτό που μένει δύσκολα είναι ενέργεια. Είναι μια ελαφρότητα, ο τρόπος που νιώθει ένα δωμάτιο αφού έχουν βγάλει τα έπιπλα.
Γιατί το ψαχούλεμα ήταν η αταξία. Δεν ήταν ποτέ αποτέλεσμα της, ούτε σύμπτωμα. Το ανήσυχο χέρι που ψάχνει την ειρήνη είναι αυτό από το οποίο αποτελείται η απουσία της ειρήνης. Όταν σταματήσει το ψάξιμο, δεν υπάρχει τίποτα να αναφερθεί για αυτό που κερδήθηκε, μόνο ότι μια ορισμένη πίεση έχει φύγει, σαν την πίεση ενός χεριού που σπρώχνει μια πόρτα που ήταν ανοιχτή.
Αφορισμός
Ο δημιουργός της αταξίας δεν μπορεί να είναι ο δημιουργός της ειρήνης. Όταν σταματήσει το φτιάξιμο, η ειρήνη είναι ήδη εκεί.
VII. Εκεί Όπου Μπορεί να Υπάρξει Αγάπη
Ο άνθρωπος είναι ακόμα στο δωμάτιο. Το βράδυ έχει μπει μέσα. Δεν πρόσεξε πότε σταμάτησε το μουρμούρισμα, αφού το να προσέξει θα ήταν ένας τρόπος να το ξαναρχίσει. Υπάρχει ο ήχος μιας άμαξας μακριά στον δρόμο, ένας σκύλος, το κάθισμα των παλιών ξύλων, και καθένα φτάνει χωρίς να ονομαστεί. Τίποτα δεν στέκεται ανάμεσα σε αυτόν και αυτά.
Σκέφτεται, αν μπορεί να ονομαστεί σκέψη, όλα όσα έχουν ειπωθεί εδώ. Ο λόγος και το τέλος του. Οι εικόνες που απλώς φαίνονται. Η φωτιά που περνάει από χέρι σε χέρι. Το διαιρεμένο σπίτι, οι αποτυχημένες δομές, το ψαχουλευτό χέρι. Είναι λιγότερο συμπεράσματα παρά τόποι από τους οποίους έχει περάσει, του είδους που φτάνει κανείς περπατώντας και όχι με επιχειρήματα, και αυτή την ώρα έχουν μείνει πίσω του όπως μένουν οι τόποι.
Αυτό που είναι εδώ τώρα δεν έχει καλό όνομα. Η αγάπη είναι το λιγότερο ανεπαρκές, αλλά αυτή η λέξη έχει ξοδευτεί σε τόσα πολλά: στην επιθυμία, στην αφοσίωση, στη ζεστασιά της φυλής ενάντια στο κρύο του ξένου. Αυτό δεν είναι τίποτα από αυτά. Δεν έχει αντίθετο που περιμένει στο διπλανό δωμάτιο. Δεν διαλέγει το αντικείμενό της και έτσι δεν μπορεί να απογοητευτεί από αυτό, και δεν ζητάει τίποτα πίσω. Κανείς δεν το γεννάει. Βρίσκεται όπως βρίσκει κανείς ότι ένας θόρυβος έχει σταματήσει, από την ποιότητα του αέρα.
Η σκέψη πρέπει να είναι σιωπηλή για να υπάρχει αγάπη. Η ρήση είναι απλή, και κάθε προσπάθεια να την ακολουθήσει κανείς την περιπλέκει. Οι άνθρωποι προσπαθούν να είναι αγαπητικοί, και αυτό είναι σκέψη που εργάζεται. Μελετούν τη σιωπή, και αυτό είναι σκέψη που εργάζεται. Το μόνο που μπορεί να γίνει είναι να δει κανείς, ολοκληρωτικά, ολόκληρη την πολυσύχναστη μηχανή, χωρίς καμία ελπίδα να την επισκευάσει και χωρίς καμία επιθυμία, και να δει ότι ο παρατηρητής είναι μέρος της μηχανής. Τότε κάτι αφήνει. Κανείς δεν το αφήνει.
Οι παλιές παραδόσεις είχαν πολλά ονόματα γι’ αυτό: το Απόλυτο, το Θεϊκό, το έδαφος των πραγμάτων. Τα αφήνει εκεί που είναι. Υποψιάζεται ότι ήταν όλα δάχτυλα που δείχνουν, και ότι η φιλονικία για το ποιο δάχτυλο ήταν το αληθέστερο ήταν ένα ακόμα κεφάλαιο στην ίδια μακρά διαμάχη. Αυτό που δείχνεται δεν έχει ποτέ πάρει μέρος σε αυτήν.
Δεν φεύγει από το δωμάτιο μεταμορφωμένος σε κάτι μεγαλύτερο. Είναι, αν μη τι άλλο, λιγότερος. Υπάρχει λιγότερο από αυτόν να υπερασπιστεί, λιγότερο να προσβληθεί, λιγότερο να προστεθεί. Ο κόσμος στον οποίο μπαίνει το πρωί είναι ο ίδιος κόσμος, με τις αγορές του και τις σημαίες του και την αργή βία του. Αλλά η πράξη που αναδύεται από αυτόν μέσα σε αυτόν έχει διαφορετική πηγή. Δεν ανήκει στον πολιτισμό. Δεν μισεί, και έτσι δεν υπάρχει τίποτα σε αυτήν για να απαντήσει το μίσος.
Πέρα από αυτό δεν λέει τίποτα. Το μυστήριο παραμένει μυστήριο, και η σιωπή συνεχίζει να είναι αυτό που ήταν πριν της δώσει κανείς όνομα: πλατιά, αδιεκδίκητη, εντελώς ξύπνια.
Αφορισμός
Εκεί όπου η σκέψη είναι σιωπηλή, η αγάπη δεν φτιάχνεται. Βρίσκεται ήδη εκεί.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου