ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ: Ο κοσμικός κύκλος

ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ: 56. – Αποσπάσματα 17, 57, 59, 60, 61 Diels-Kranz

Ο Εμπεδοκλής από τον Ακράγαντα της Σικελίας υπήρξε πολύπλευρη προσωπικότητα: γιατρός και περιπλανώμενος ιερέας, γόνος αριστοκρατικής οικογένειας αλλά με δημοκρατικές πεποιθήσεις, ακολούθησε το παράδειγμα του Παρμενίδη και διατύπωσε τη διδασκαλία του σε εξάμετρους στίχους.

Σύμφωνα με τις αρχαίες μαρτυρίες συνέθεσε δύο ποιήματα, ένα κοσμολογικό με τον τίτλο Περί φύσεως και ένα θρησκευτικό με τον τίτλο Καθαρμοί. Στο έργο Περί φύσεως ανέπτυσσε τη φυσική του διδασκαλία: δεν υπάρχει γέννηση και θάνατος, αλλά μόνο ανάμειξη και χωρισμός τεσσάρων στοιχείων (ριζωμάτων)της φωτιάς, του αέρα, του νερού και της γης· κινητήριες δυνάμεις για την ανάμειξη και τον χωρισμό είναι η Αγάπη (Φιλότης) και η Φιλονικία (Νεῖκος)·ο κόσμος υπόκειται σε μια αέναη κυκλική διαδικασία, η οποία χαρακτηρίζεται από διάφορες φάσεις, μεταξύ της απόλυτης κυριαρχίας της Αγάπης, οπότε τα στοιχεία σχηματίζουν μιαν ομοιογενή σφαίρα (τον Σφαίρο), και της απόλυτης κυριαρχίας της Φιλονικίας, οπότε όλα τα πράγματα περιορίζονται στα τέσσερα στοιχεία.

Στο πρώτο (α) από τα αποσπάσματα που ακολουθούν ο Εμπεδοκλής διατυπώνει τις θεμελιώδεις απόψεις του για τον κοσμικό κύκλο, τα τέσσερα στοιχεία και τις κινητήριες δυνάμεις του. Τα τέσσερα μικρότερα αποσπάσματα (β-ε) περιγράφουν τις δύο πρώτες φάσεις της ζωογονίας: αρχικά εμφανίστηκαν ασύνδετα μέλη ζώων· κατά τη δεύτερη φάση ακολούθησε η ατελής συναρμογή των μελών, η οποία οδήγησε σε τερατογενέσεις.

Μετάφραση:

α)

Μα έλα, άκου τα λόγια μου, γιατί η μάθηση αυξάνει τη σοφία.
Όπως είπα και πριν, δηλώνοντας των λόγων μου τα όρια,15
διπλή θα πω ιστορία: κάποτε απ᾽ τα πολλά βγήκε
το ένα και μ᾽ άλλη φορά απ᾽ το ένα τα πολλά,
η φωτιά και το νερό κι η γη και του αγέρα το θεόρατο ύψος,
και, χωριστά απ᾽ αυτά, η ολέθρια Φιλονικία, ίδια απ᾽ όπου κι αν τη δεις,
κι ανάμεσά τους η Αγάπη, ίση στο μήκος και στο πλάτος.20
Αυτήν να την κοιτάξεις με το νου σου, μη στέκεσαι με θαμπωμένα μάτια.
Αυτή ᾽ναι που τη θεωρούνε έμφυτη ως και στα μέλη των θνητών,
χάρη σ᾽ αυτή κάνουνε σκέψεις φιλικές κι έργα αρμονικά,
Χαρά λέγοντάς τη με τ᾽ όνομα και Αφροδίτη.
Αυτήν ποτέ δεν τη βλέπουν οι θνητοί, όταν γυρίζει
ανάμεσά τους. Εσύ όμως άκουσε τις ντόμπρες μου κουβέντες.25
Όλ᾽ αυτά είναι ίσα και συνομήλικα,
μα το καθένα έχει δικά του προνόμια και χαρακτήρα,
κι άρχουν διαδοχικά, σαν έρχεται το πλήρωμα του χρόνου.
Πέρα απ᾽ αυτά, τίποτα δεν γεννιέται ούτε πεθαίνει.
(β)
Εδώ πολλές βλάστησαν μορφές χωρίς αυχένα,
μπράτσα γυμνά πλανιόνταν χωρίς ώμους,
μάτια τριγύριζαν μονάχα, ψάχνοντας νά ᾽βρουν μέτωπα.
(γ)
Μα καθώς τα θεία στοιχεία όλο κι έσμιγαν το ᾽να με τ᾽ άλλο,
τούτα τα πράματα κολλούσαν όπως τύχαινε ν᾽ ανταμώσουν,
κι άλλα πολλά πλάι σ᾽ αυτά γεννιόνταν ολοένα.
(δ)
…με βάδισμα ελικοειδές κι αμέτρητα χέρια…
(ε)
Γεννήθηκαν πολλά πλάσματα με δυο πρόσωπα και δυο στέρνα,
βόδια με φάτσα ανθρώπου, ενώ ξεπρόβαλαν και άνθρωποι
με κεφάλι βοδιού, πλάσματα με φύση αρσενικοθήλυκη
και με σκιερά μέλη.

Αρχαίο κείμενο:
α)
ἀλλ᾽ ἄγε μύθων κλῦθι· μάθη γάρ τοι φρένας αὔξει·
15ὡς γὰρ καὶ πρὶν ἔειπα πιφαύσκων πείρατα μύθων,
δίπλ᾽ ἐρέω· τοτὲ μὲν γὰρ ἓν ηὐξήθη μόνον εἶναι
ἐκ πλεόνων τοτὲ δ᾽ αὖ διέφυ πλέον᾽ ἐξ ἑνὸς εἶναι,
πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ γαῖα καὶ ἠέρος ἄπλετον ὕψος,
Νεῖκός τ᾽ οὐλόμενον δίχα τῶν, ἀτάλαντον ἁπάντῃ,
20καὶ Φιλότης ἐν τοῖσιν, ἴση μῆκός τε πλάτος τε·
τὴν σὺ νόῳ δέρκευ, μηδ᾽ ὄμμασιν ἧσο τεθηπώς·
ἥτις καὶ θνητοῖσι νομίζεται ἔμφυτος ἄρθροις,
τῇ τε φίλα φρονέουσι καὶ ἄρθμια ἔργα τελοῦσι,
Γηθοσύνην καλέοντες ἐπώνυμον ἠδ᾽ Ἀφροδίτην·
25τὴν οὔ τις μετὰ τοῖσιν ἑλισσομένην δεδάηκε
θνητὸς ἀνήρ· σὺ δ᾽ ἄκουε λόγου στόλον οὐκ ἀπατηλόν.
ταῦτα γὰρ ἶσά τε πάντα καὶ ἥλικα γένναν ἔασι,
τιμῆς δ᾽ ἄλλης ἄλλο μέδει, πάρα δ᾽ ἦθος ἑκάστῳ,
ἐν δὲ μέρει κρατέουσι περιπλομένοιο χρόνοιο.
30καὶ πρὸς τοῖς οὔτ᾽ ἄρ τι ἐπιγίνεται οὐδ᾽ ἀπολήγει·
(β)
ᾗ πολλαὶ μὲν κόρσαι ἀναύχενες ἐβλάστησαν,
γυμνοὶ δ᾽ ἐπλάζοντο βραχίονες εὔνιδες ὤμων,
ὄμματά τ᾽ οἶ᾽ ἐπλανᾶτο πενητεύοντα μετώπων.
(γ)
αὐτὰρ ἐπεὶ κατὰ μεῖζον ἐμίσγετο δαίμονι δαίμων
ταῦτά τε συμπίπτεσκον, ὅπῃ συνέκυρσεν ἕκαστα,
ἄλλα τε πρὸς τοῖς πολλὰ διηνεκῆ ἐξεγένοντο.
(δ)
… εἰλίποδ᾽ ἀκριτόχειρα …
(ε)
πολλὰ μὲν ἀμφιπρόσωπα καὶ ἀμφίστερνα φύεσθαι,
βουγενῆ ἀνδρόπρῳρα, τὰ δ᾽ ἔμπαλιν ἐξανατέλλειν
ἀνδροφυῆ βούκρανα, μεμειγμένα τῇ μὲν ἀπ᾽ ἀνδρῶν
τῇ δὲ γυναικοφυῆ σκιεροῖς ἠσκημένα γυίοις.

Μυστήριο καλύπτει την πράσινη λάμψη που εντοπίστηκε στην ατμόσφαιρα του Άρη

Ένας δορυφόρος που περιστρέφεται γύρω από τον πλανήτη Άρη εντόπισε μια πράσινη λάμψη σε σημεία της ατμόσφαιρας του πλανήτη, προκαλώντας έντονο ενδιαφέρον στους επιστήμονες.

Κι αυτό διότι η πράσινη λάμψη εκπέμπεται από μόρια οξυγόνου που διεγείρονται από την ηλιακή ακτινοβολία, ενώ το φαινόμενο έχει παρατηρηθεί και στην ατμόσφαιρα της Γης.

Την ανακάλυψη έκανε ο δορυφόρος Τrace Gas Orbiter (TGO) που είναι ένα κοινό ρωσο-ευρωπαϊκό διαστημικό πρόγραμμα για τον πλανήτη Άρη.

Το φαινόμενο, διαφέρει από το πολικό σέλας, το οποίο σχηματίζεται εκεί που σχηματίζεται λόγω του ισχυρού μαγνητικού πεδίου της Γης.

Σημειώνεται ότι το οξυγόνο στον Άρη προέρχεται από τη διάσπαση διοξειδίου του άνθρακα, ενώ το σημείο στο οποίο σχηματίζεται η λάμψη δείχνει και το πάχος της ατμόσφαιρας του Άρη.

Γιατί δεν βλέπουμε έναν τεχνολογικά προηγμένο πολιτισμό;

Το σύμπαν είναι ακατανόητα απέραντο, με δισεκατομμύρια άλλους πλανήτες να περιβάλλουν δισεκατομμύρια άλλα αστέρια. Η δυνατότητα λοιπόν για να υπάρχει έξυπνη ζωή κάπου εκεί έξω πρέπει να είναι τεράστια.  Λοιπόν, πού είναι όλοι αυτοί οι έξυπνοι πολιτισμοί; 

 

Με λίγα λόγια, αυτό είναι το παράδοξο Fermi. Ο Ντάνιελ Γουίτμιρ, ένας αστροφυσικός που διδάσκει μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο του Αρκάνσας, κάποτε πίστευε ότι η κοσμική αυτή σιωπή έδειχνε ότι είμαστε ως είδος, πολύ πίσω. 

 

“Δίδαξα την αστρονομία για 37 χρόνια”, δήλωσε ο Whitmire. «Συνήθιζα να λέω στους μαθητές μου ότι από στατιστικές, πρέπει να είμαστε οι πιο ανόητοι τύποι στον Γαλαξία. Εξάλλου, έχουμε προχωρήσει στην τεχνολογικοί για περίπου 100 χρόνια μόνο, ενώ άλλοι πολιτισμοί θα μπορούσαν να είναι πιο τεχνολογικά προηγμένοι από εμάς από εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια χρόνια.”

 

Πρόσφατα, ωστόσο, άλλαξε γνώμη. Εφαρμόζοντας μια στατιστική έννοια που ονομάζεται η Αρχή της μετριότητας – η ιδέα ότι, ελλείψει οποιωνδήποτε αποδεικτικών στοιχείων για το αντίθετο, πρέπει να θεωρούμε τον εαυτό μας μια τυπική, παρά άτυπη μορφή πολιτισμού – έτσι κατέληξε ο Whitmire στο συμπέρασμα ότι, αντί να υστερούμε ως προς άλλους πολιτισμούς, το είδος μας μπορεί να είναι μέτριο. Δεν είναι λοιπόν καλά νέα.

 

Σε μια δημοσίευση του ο Whitmire υποστηρίζει ότι αν είμαστε μια μορφή τυπικού πολιτισμού, προκύπτει ότι είδη όπως ο δικός μας εξαφανίζονται αμέσως μετά την απόκτηση τεχνολογικών γνώσεων.

 

Το επιχείρημα βασίζεται σε δύο παρατηρήσεις: Είμαστε το πρώτο τεχνολογικό είδος που εξελίχθηκε στη Γη και είμαστε πρόσφατοι στην τεχνολογική μας ανάπτυξη. (Ο ίδιος ορίζει το «τεχνολογικό» ως βιολογικό είδος που έχει αναπτύξει ηλεκτρονικές συσκευές και μπορεί να αλλάξει σημαντικά τον πλανήτη.)

 

Η πρώτη παρατήρηση φαίνεται προφανής, αλλά όπως σημειώνει ο Whitmire, οι ερευνητές πιστεύουν ότι η Γη θα πρέπει να είναι κατοικήσιμη για τα ζώα τουλάχιστον ένα δισεκατομμύριο χρόνια ακόμα στο μέλλον. Με βάση το χρονικό διάστημα που χρειάστηκαν τα πρωτο-πρωτεύοντα για να εξελιχθούν σε ένα τεχνολογικό είδος, αυτός ο χρόνος αφήνει αρκετό χρόνο για να συμβεί ξανά έως και 23 φορές. Σε αυτήν την χρονική κλίμακα, θα μπορούσαν να υπήρχαν και άλλοι πολιτισμοί πριν από εμάς, όμως δεν υπάρχει τίποτα στο γεωλογικό αρχείο που να δείχνει ότι δεν ήμασταν οι πρώτοι. “Θα αφήναμε οπωσδήποτε ένα δακτυλικό αποτύπωμα αν εξαφανιζόμασταν εμείς μια νύχτα”, σημείωσε ο Whitmire.

 

Σύμφωνα με τον ορισμό του Whitmire, γίναμε «τεχνολογικοί» μετά τη βιομηχανική επανάσταση και την εφεύρεση του ραδιοφώνου, ή περίπου πριν από 100 χρόνια. Σύμφωνα με την αρχή της μετριότητας (principle of mediocrity), μια κωδωνοειδής καμπύλη των εποχών όλων των υφιστάμενων τεχνολογικών πολιτισμών στο σύμπαν θα μας έβαζε στο μέσο του 95%. Με άλλα λόγια, οι τεχνολογικοί πολιτισμοί που διαρκούν εκατομμύρια χρόνια, ή περισσότερο, θα ήταν εξαιρετικά άτυποι. Επειδή είμαστε πρώτοι στον πλανήτη μας, άλλοι τυπικοί τεχνολογικοί πολιτισμοί αλλού πρέπει επίσης να είναι και εκεί οι πρώτοι. Η αρχή της μετριότητας δεν επιτρέπει καμία δεύτερη πράξη. Η συνέπεια είναι ότι μόλις τα είδη γίνουν τεχνολογικά, σβήνουν και παίρνουν μαζί τους τη βιόσφαιρα.

 

Ο Whitmire υποστηρίζει ότι η αρχή ισχύει για δύο τυπικές αποκλίσεις, ή στην περίπτωση αυτή περίπου 200 χρόνια. Αλλά επειδή η κατανομή των ηλικιών σε μια κωδωνοειδή καμπύλη καμπυλώνει λοξά (δεν υπάρχει απόλυτο ανώτατο όριο, αλλά η ηλικία δεν μπορεί να είναι μικρότερη από το μηδέν), διπλασιάζεται αυτή η τιμή και φτάνει στα 500 χρόνια, συν ή πλην. Η υπόθεση της καμπύλης σε σχήμα καμπάνας δεν είναι απολύτως απαραίτητη. Άλλες υποθέσεις δίνουν περίπου παρόμοια αποτελέσματα.

 

Υπάρχει πάντα η πιθανότητα να είμαστε όχι ένας τυπικός αλλά άτυπος πολιτισμός  και η διάρκεια ζωής του είδους μας να βρίσκεται κάπου στο απομακρυσμένο 5% της κωδωνοειδούς καμπύλης. Αν συμβαίνει αυτό, επιστρέφουμε στο ψήγμα σοφίας που ο Whitmire δίδαξε τους μαθητές του στην αστρονομία για περισσότερες από τρεις δεκαετίες.

 

“Εάν δεν είμαστε ένας τυπικός πολιτισμός, τότε η αρχική μου παρατήρηση θα ήταν σωστή”, είπε. “Θα ήμασταν οι πιο ανόητοι τύποι στον Γαλαξία με βάση τους αριθμούς.”

Μέτρηση του σπιν μιας μαύρης τρύπας

Μια μαύρη τρύπα, τουλάχιστον κατά την τρέχουσα αντίληψή μας, χαρακτηρίζεται από το ότι δεν έχει “μαλλιά”, δηλαδή, είναι τόσο απλή που μπορεί να περιγραφεί πλήρως με τρεις μόνο παραμέτρους, τη μάζα, το σπιν και το ηλεκτρικό φορτίο. Παρόλο που μπορεί να έχει σχηματιστεί από ένα σύνθετο μείγμα ύλης και ενέργειας, όλες οι άλλες λεπτομέρειες χάνονται όταν σχηματίζεται η μαύρη τρύπα. Το ισχυρό βαρυτικό πεδίο της δημιουργεί γύρω της μια επιφάνεια, έναν «ορίζοντα γεγονότων» και οτιδήποτε διασχίζει αυτόν τον ορίζοντα (ακόμη και το φως) δεν μπορεί να ξεφύγει. Ως εκ τούτου, η μοναδικότητα (singularity) εμφανίζεται μαύρη και τυχόν λεπτομέρειες σχετικά με το υλικό που εισήλθε μέσα της χάνεται και συγχωνεύονται στις τρεις γνωστές παραμέτρους.
 

Η εντύπωση ενός καλλιτέχνη για μια περιστρεφόμενη μαύρη τρύπα που περιβάλλεται από έναν δίσκο προσαύξησης. Οι αστρονόμοι έχουν χρησιμοποιήσει φασματοσκοπία ακτίνων Χ για να μετρήσουν την ιδιοπεριστροφή μιας μαύρης τρύπας που έχει μάζα σαν του Ήλιου στον Γαλαξία μας

Οι αστρονόμοι είναι σε θέση να μετρήσουν τις μάζες των μαύρων οπών με σχετικά απλό τρόπο: βλέποντας πώς η τριγύρω ύλη κινείται στην περιοχή τους (συμπεριλαμβανομένων κι άλλων μαύρων οπών), επηρεασμένη από το βαρυτικό τους πεδίο. Τα φορτία των μαύρων οπών πιστεύεται ότι είναι ασήμαντα, καθώς τα θετικά και τα αρνητικά φορτία που εισέρχονται είναι συνήθως συγκρίσιμα σε αριθμό. Το σπιν των μαύρων οπών είναι όμως πιο δύσκολο να προσδιοριστεί και αμφότερα βασίζονται στην ερμηνεία των εκπομπών ακτίνων Χ από την καυτή εσωτερική άκρη του δίσκου προσαύξησης γύρω από τη μαύρη τρύπα. Μία μέθοδος μοντελοποιεί το σχήμα του φάσματος των ακτίνων Χ και βασίζεται σε καλές εκτιμήσεις της μάζας, της απόστασης και της γωνίας θέασης. Τα άλλα μοντέλα του φάσματος των ακτίνων Χ, συμπεριλαμβάνουν τις παρατηρούμενες ατομικές γραμμές εκπομπών, που συχνά παρατηρούνται στην αντανάκλαση από το καυτό αέριο. Δεν εξαρτάται από τη γνώση πολλών άλλων παραμέτρων. Οι δύο αυτές μέθοδοι απέδωσαν γενικά συγκρίσιμα αποτελέσματα.

 

Ο αστρονόμος του Κέντρου Αστρονομίας του Harvard, James Steiner και οι συνεργάτες του, ανέλυσαν επτά σύνολα φασμάτων, που ελήφθησαν από το διαστημικό Παρατηρητήριο ακτίνων-Χ Rossi Timing Explorer, από μια έκρηξη από μια αστρική μαύρη τρύπα στον Γαλαξία μας που ονομάζεται 4U1543-47. Προηγούμενες προσπάθειες για την εκτίμηση της ιδιοπεριστροφής spin του αντικειμένου χρησιμοποιώντας τη μέθοδο συνεχούς φάσματος οδήγησαν σε διαφωνίες μεταξύ των επιστημονικών δημοσιεύσεων, που ήταν σημαντικά μεγαλύτερο από τις τυπικές αβεβαιότητες (οι δημοσιεύσεις υποθέτουν ότι είναι η μαύρη τρύπα είναι  9,4 ηλιακών μαζών και σε απόσταση 24,7 χιλιάδων ετών φωτός). Χρησιμοποιώντας προσεκτική επανατοποθέτηση των φασμάτων και ενημερωμένους αλγόριθμους μοντελοποίησης, οι επιστήμονες αναφέρουν μια ενδιάμεση τιμή spin από ότι έδωσαν οι προηγούμενες μετρήσεις με ένα επίπεδο εμπιστοσύνης 90%. Δεδομένου ότι έχουν μετρηθεί μόνο μερικές δεκάδες spin μαύρων οπών, το νέο αποτέλεσμα είναι μια σημαντική προσθήκη. 

Πολλοί φυσικοί για δεκαετίες – μεταξύ των οποίων και ο Hawking (αρχικά) – πίστευαν ότι αν πέσει κάτι μέσα σε μια μαύρη τρύπα, η πληροφορία που μεταφέρει το αντικείμενο χάνεται και δεν επιστρέφει ποτέ. Όπως ξέρουμε οι μόνες μετρήσιμες παράμετροι μιας μαύρης τρύπας είναι η μάζα, η στροφορμή και το φορτίο της. Οι φυσικοί έλεγαν πως ό,τι κι αν ρίξουμε μέσα της, χάνουμε όλες του τις πληροφορίες. Έτσι βγήκε και το ρητό (που αποδίδεται στον Σοβιετικό φυσικό Yakov Borisovich Zel’dovich) ότι οι μαύρες τρύπες δεν έχουν μαλλιά – εννοώντας ότι έχουν χάσει όλες τους τις πληροφορίες, εκτός από τις τρεις παραπάνω ιδιότητες.

Ο Hawking μάλιστα πριν 40 τόσα χρόνια έβαλε ένα στοίχημα με άλλους φυσικούς ότι είναι αδύνατο να διαρρεύσουν πληροφορίες από μια μαύρη τρύπα. Όποιος έχανε στο στοίχημα θα έδινε στον άλλον μια εγκυκλοπαίδεια που, σε αντίθεση με τις μαύρες τρύπες, επιτρέπει την άντληση πληροφοριών.
 

Οι περισσότεροι φυσικοί ήθελαν να πιστεύουν πως η πληροφορία δε χάνεται ποτέ, γιατί έτσι ο κόσμος μας γινόταν ασφαλής και προβλέψιμος. Για παράδειγμα οι φυσικοί των χορδών επέμεναν ότι οι πληροφορίες δεν μπορούσαν να χαθούν και στοιχημάτιζαν ότι τελικά θα μάθουμε πού πηγαίνουν οι πληροφορίες που χάνονται.

 

Τελικά, τον Ιούλιο του 2004, σε μια αναπάντεχη μεταστροφή του ο Hawking ανακοίνωσε ότι είχε κάνει λάθος για το πρόβλημα της πληροφορίας.  Επαναλαμβάνοντας κάποιους παλιότερους υπολογισμούς του, ο Χόκινγκ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αν ένα αντικείμενο, για παράδειγμα ένα βιβλίο, πέσει σε μια μαύρη τρύπα, μπορεί να διαταράξει το πεδίο ακτινοβολίας της, με αποτέλεσμα η πληροφορία να διαρρεύσει ξανά στο σύμπαν. Σε αυτή την περίπτωση, οι πληροφορίες που περιείχε το βιβλίο θα κωδικοποιούνταν στην ακτινοβολία που εκπέμπει αργά-αργά η μαύρη τρύπα, αλλά σε συγκεχυμένη μορφή. Η παραδοχή του οφειλόταν σε υπολογισμούς στηριγμένους στη θεωρία υπερχορδών, που δέχεται ότι υπό προϋποθέσεις μπορεί η πληροφορία να διαρρεύσει από το εσωτερικό μιας μαύρης τρύπας.  

Σοφιστές: "κίνημα" ιδεών (2)

Η επικαιρότητα της σοφιστικής σκέψης

§1

Με το όνομα Σοφιστές αναφερόμαστε σε ένα δυναμικό ρεύμα διανοουμένων, που έκανε την εμφάνισή του στην Ελλάδα κατά τον 5ο αι. π.Χ. και έμελλε να απασχολήσει έκτοτε την ιστορική πορεία της σκέψης και των ιδεών μέχρι και σήμερα. Αξιοσημείωτο είναι ότι από τα γραπτά τους κείμενα διαθέτουμε μόνο κάποια αποσπάσματα. Παρ’ όλα αυτά το ενδιαφέρον για τη σκέψη τους παραμένει αμείωτο. Το σοφιστικό κίνημα ανέπτυξε έναν ανεκτίμητο πλούτο ιδεών και διανοημάτων, ενώ συγχρόνως ορισμένοι σοφιστές ενδιαφέρθηκαν και για επί μέρους επιστήμες.

Τη σοφιστική Γνώση τη γνωρίζουμε, σε πολλές περιπτώσεις, όχι ως ένα μορφωτικό αγαθό, που αποτελεί αυτοσκοπό για την παιδεία του ανθρώπου, αλλά ως ένα μέσο ή εργαλείο ηθικής και πολιτικής σκοπιμότητας. Προφανώς αυτή η εργαλειοποίηση της γνώσης αποτέλεσε αντικείμενο κριτικής από την πλευρά του Πλάτωνος και συνετέλεσε ως ένα βαθμό και σε αμφιλεγόμενες αποτιμήσεις της παρουσίας τους στο χώρο των ιδεών. Το σίγουρο πάντως είναι ότι δεν υπάρχει ομοιογένεια των δικών τους ιδεών, γιατί ποτέ δεν αποτέλεσαν μια ενιαία φιλοσοφική σχολή. Απεναντίας, ενεργούσαν ως μονάδες, ως ξεχωριστές προσωπικότητες, που κατάγονταν από διάφορα μέρη της Ελλάδας και της Μεγάλης Ελλάδας, αλλά όχι σπάνια είχαν ζωντανή παρουσία στις ιδεολογικές ζυμώσεις που γίνονταν στην Αθηναϊκή κοινωνία μεταξύ των πολιτικών, των ρητόρων κ.λπ.

§2

Υπάρχει όμως κι ένα στοιχείο, που θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι είναι κοινό: πρόκειται για τον τρόπο που έκαμναν αισθητή την παρουσία τους:

ήταν επαγγελματίες διανοούμενοι, που πήγαιναν από πόλη σε πόλη, παρέδιδαν μαθήματα και έδιναν διαλέξεις και πληρώνονταν αδρά για αυτό τους το έργο. Εδώ έγκειται και μια από τις εξωτερικές, αλλά ουσιαστικές διαφορές τους με τον Σωκράτη και την Πλατωνική φιλοσοφία. Μιλάμε για εξωτερικές διαφορές, γιατί υπήρχαν και οι κατ’ εξοχήν εσωτερικές διαφορές σε σχέση με τα περιεχόμενα και την αλήθεια των σοφιστικών ιδεών.

Ως προς τις εξωτερικές διαφορές:

ο Σωκράτης δεν θεωρεί τον εαυτό του δάσκαλο, που έχει να μεταδώσει κάτι στους «μαθητές του», αλλά συνομιλητή. Ως τέτοιος συνομιλητής έχει κάνει αυτοσκοπό της ζωής του την καλλιέργεια του απορητικού Λόγου και την εφαρμογή ενός αντίστοιχου φιλοσοφικού τρόπου ζωής, που συνδυάζει θεωρητική σκέψη, π.χ να μαθαίνουν οι άνθρωποι και δη οι νέοι να ορίζουν έννοιες και να σκέπτονται με βάση αυτές, δηλ. διαλεκτικά και όχι αποσπασματικά, και πρακτική στάση ζωής· δηλ. να διάγουν μια ενάρετη, δίκαιη κ.λπ. ζωή σύμφωνα με τη θεωρητική πρόσληψη της αρετής, της δικαιοσύνης, της ανδρείας κ.λπ.

§3

Από τον Πλάτωνα αντλούμε τις περισσότερες πληροφορίες για τους πιο επιφανείς Σοφιστές. Σκηνοθετεί στα έργα του έναν διάλογο με τον έναν ή τον άλλο σοφιστή και θέτει τις ιδέες τους υπό μια δυναμική κριτική εξέταση. Θεωρεί τον Πρωταγόρα ως τον επιφανέστερο, με οξεία σκέψη και ευρεία επιρροή. Στο έργο του Πρωταγόρας δείχνει την υποδοχή που του επιφύλαξε η Αθήνα αλλά και βασικές γραμμές της σκέψης του. Στον Θεαίτητο τον παρουσιάζει ως τον πιο σπουδαίο αλλά και όχι λιγότερο επικίνδυνο για τον σχετικισμό του, με τον οποίο πρέπει να αντιπαρατεθεί η φιλοσοφία.

Η αντιπαράθεση της φιλοσοφίας με τον εν λόγω σχετικισμό συνιστά, κατά τον Πλάτωνα, ένα είδος αφορμής, προκειμένου η ίδια η φιλοσοφία να αναζητήσει τα θεμέλια της δικής της αυτογνωσίας. Από τα έργα του Πρωταγόρα ένα τιτλοφορείται Αλήθεια και αρχίζει με την περιώνυμη φράση: «Μέτρον πάντων χρημάτων άνθρωπος, των μεν όντων ως εστιν, των δε μη όντων ως ουκ εστιν». Σε ένα άλλο με τίτλο Αντιλογίαι εξέθετε την αρχή του, σύμφωνα με την οποία «δύο λόγους είναι περί παντός πράγματος αντικειμένους αλλήλοις». Με δυο λέξεις: σχετικιστής και πραγματιστής συγχρόνως.

§4
  
Άλλος σημαντικός σοφιστής, του ύψους του Πρωταγόρα και σύγχρονός του, ήταν ο Γοργίας ο Λεοντίνος. Ο Πλάτων ασχολείται μαζί του στο έργο του με τίτλο: Γοργίας. Λέγεται ότι έζησε πάνω από εκατό χρόνια. Θεωρούνταν έξοχος ρητορο-διδάσκαλος, συναρπαστικός ρήτορας και πραγματικός σοφιστής, υπό την έννοια ότι ενδιαφερόταν πρωτίστως να διαμορφώνει ικανούς ομιλητές, ανεξάρτητα από τα περιεχόμενα που θα τους απασχολούσαν. Με άλλα λόγια δεν προσέβλεπε στη διδασκαλία ή την προβολή της αρετής, άρα δεν εξέταζε αν οι μαθητές του μιλούσαν για το καλό ή το κακό, αλλά αν διέθεταν ρητορική ικανότητα, αν χρησιμοποιούσαν με τέχνη τα εργαλεία της γλώσσας, με τα οποία τους είχε εξοικειώσει. Στα έργα του ανήκουν το Ελένης εγκώμιον, η υπέρ Παλαμήδους απολογία, περί του μη όντος ή φύσεως. Χρησιμοποιούσε τη γλώσσα με έναν τέτοιο χαρακτηριστικό τρόπο, που στον πεζό λόγο εισήγαγε τα λεγόμενα γοργίεια σχήματα. Την ήθελε να λειτουργεί ως ένα εργαλείο ψυχολογικής υπόκρισης και όχι ως συνδεόμενη με τη μετάδοση αντικειμενικής γνώσης. Στην πραγματεία του περί του μη όντος διατύπωνε τις τρεις ακόλουθες θέσεις:

«πρώτον, δεν υπάρχει τίποτα, δεύτερον, κι αν υπάρχει, δεν μπορεί ο άνθρωπος να το αντιληφθεί, τρίτον, κι αν ακόμα το αντιληφθεί, δεν μπορεί να το μεταδώσει και να το εξηγήσει στον διπλανό του».

Ο Γοργίας, ως προκύπτει, ερμηνεύει τη γλώσσα με έναν εντελώς άλλο τρόπο από τον συνήθη, συνυφασμένον με την αντίληψή του για την ύπαρξη του μη-όντος. Τι δεν μπορεί να υπάρχει; Οτιδήποτε αντικειμενικό δεν μπορεί να κοινοποιήσει η γλώσσα, οποιαδήποτε γνώση της αντικειμενικής πραγματικότητας. Και τούτη η αντίληψή του για τη γλώσσα απορρέει από το γεγονός ότι αναγνώριζε στη γλώσσα την υπεροχή του ρητορικού ύφους έναντι των περιεχομένων. Ενέτασσε την έννοια του περιεχομένου στο πλάτος της έννοιας του ύφους και έβλεπε τη γλώσσα αποκλειστικά ως εργαλείο και όχι ως ταυτή με τη σκέψη.

ΠΛΑΤΩΝ: Ἵππίας μείζων (290d-291d)

[290d] ΣΩΚΡΑΤΗΣ. «Τί δὲ δή; ὁ ἐλέφας καὶ ὁ χρυσός,» φήσει, «ὦ σοφὲ σύ, οὐχ ὅταν μὲν πρέπῃ, καλὰ ποιεῖ φαίνεσθαι, ὅταν δὲ μή, αἰσχρά;» ἔξαρνοι ἐσόμεθα ἢ ὁμολογήσομεν αὐτῷ ὀρθῶς λέγειν αὐτόν;
ΙΠΠΙΑΣ. Ὁμολογήσομεν τοῦτό γε, ὅτι ὃ ἂν πρέπῃ ἑκάστῳ, τοῦτο καλὸν ποιεῖ ἕκαστον.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. «Πότερον οὖν πρέπει,» φήσει, «ὅταν τις τὴν χύτραν ἣν ἄρτι ἐλέγομεν, τὴν καλήν, ἕψῃ ἔτνους καλοῦ μεστήν, χρυσῆ τορύνη αὐτῇ ἢ συκίνη;»
ΙΠΠΙΑΣ. Ἡράκλεις, οἷον λέγεις ἄνθρωπον, ὦ Σώκρατες. οὐ [290e] βούλει μοι εἰπεῖν τίς ἐστιν;
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Οὐ γὰρ ἂν γνοίης, εἴ σοι εἴποιμι τοὔνομα.
ΙΠΠΙΑΣ. Ἀλλὰ καὶ νῦν ἔγωγε γιγνώσκω, ὅτι ἀμαθής τίς ἐστιν.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Μέρμερος πάνυ ἐστίν, ὦ Ἱππία· ἀλλ᾽ ὅμως τί φήσομεν; ποτέραν πρέπειν τοῖν τορύναιν τῷ ἔτνει καὶ τῇ χύτρᾳ; ἢ δῆλον ὅτι τὴν συκίνην; εὐωδέστερον γάρ που τὸ ἔτνος ποιεῖ, καὶ ἅμα, ὦ ἑταῖρε, οὐκ ἂν συντρίψασα ἡμῖν τὴν χύτραν ἐκχέαι τὸ ἔτνος καὶ τὸ πῦρ ἀποσβέσειεν καὶ τοὺς μέλλοντας ἑστιᾶσθαι ἄνευ ὄψου ἂν πάνυ γενναίου ποιήσειεν· ἡ δὲ χρυσῆ ἐκείνη πάντα ἂν ταῦτα ποιήσειεν, ὥστ᾽ ἔμοιγε [291a] δοκεῖν τὴν συκίνην ἡμᾶς μᾶλλον φάναι πρέπειν ἢ τὴν χρυσῆν, εἰ μή τι σὺ ἄλλο λέγεις.
ΙΠΠΙΑΣ. Πρέπει μὲν γάρ, ὦ Σώκρατες, μᾶλλον· οὐ μεντἂν ἔγωγε τῷ ἀνθρώπῳ τοιαῦτα ἐρωτῶντι διαλεγοίμην.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Ὀρθῶς γε, ὦ φίλε· σοὶ μὲν γὰρ οὐκ ἂν πρέποι τοιούτων ὀνομάτων ἀναπίμπλασθαι, καλῶς μὲν οὑτωσὶ ἀμπεχομένῳ, καλῶς δὲ ὑποδεδεμένῳ, εὐδοκιμοῦντι δὲ ἐπὶ σοφίᾳ ἐν πᾶσι τοῖς Ἕλλησιν. ἀλλ᾽ ἐμοὶ οὐδὲν πρᾶγμα φύρεσθαι [291b] πρὸς τὸν ἄνθρωπον· ἐμὲ οὖν προδίδασκε καὶ ἐμὴν χάριν ἀποκρίνου. «Εἰ γὰρ δὴ πρέπει γε μᾶλλον ἡ συκίνη τῆς χρυσῆς,» φήσει ὁ ἄνθρωπος, «ἄλλο τι καὶ καλλίων ἂν εἴη, ἐπειδήπερ τὸ πρέπον, ὦ Σώκρατες, κάλλιον ὡμολόγησας εἶναι τοῦ μὴ πρέποντος;» ἄλλο τι ὁμολογῶμεν, ὦ Ἱππία, τὴν συκίνην καλλίω τῆς χρυσῆς εἶναι;
ΙΠΠΙΑΣ. Βούλει σοι εἴπω, ὦ Σώκρατες, ὃ εἰπὼν εἶναι τὸ καλὸν ἀπαλλάξεις σαυτὸν τῶν πολλῶν λόγων;
[291c] ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Πάνυ μὲν οὖν· μὴ μέντοι πρότερόν γε πρὶν ἄν μοι εἴπῃς ποτέραν ἀποκρίνωμαι οἷν ἄρτι ἔλεγον τοῖν τορύναιν πρέπουσάν τε καὶ καλλίω εἶναι.
ΙΠΠΙΑΣ. Ἀλλ᾽, εἰ βούλει, αὐτῷ ἀπόκριναι ὅτι ἡ ἐκ τῆς συκῆς εἰργασμένη.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Λέγε δὴ νυνὶ ὃ ἄρτι ἔμελλες λέγειν. ταύτῃ μὲν γὰρ τῇ ἀποκρίσει, [ᾗ] ἂν φῶ τὸ καλὸν χρυσὸν εἶναι, οὐδὲν ὡς ἔοικέ μοι ἀναφανήσεται κάλλιον ὂν χρυσὸς ἢ ξύλον σύκινον· τὸ δὲ νῦν τί αὖ λέγεις τὸ καλὸν εἶναι;
[291d] ΙΠΠΙΑΣ. Ἐγώ σοι ἐρῶ. ζητεῖν γάρ μοι δοκεῖς τοιοῦτόν τι τὸ καλὸν ἀποκρίνασθαι, ὃ μηδέποτε αἰσχρὸν μηδαμοῦ μηδενὶ φανεῖται.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Πάνυ μὲν οὖν, ὦ Ἱππία· καὶ καλῶς γε νῦν ὑπολαμβάνεις.
ΙΠΠΙΑΣ. Ἄκουε δή· πρὸς γὰρ τοῦτο ἴσθι, ἐάν τις ἔχῃ ὅτι ἀντείπῃ, φάναι ἐμὲ μηδ᾽ ὁτιοῦν ἐπαΐειν.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Λέγε δὴ ὡς τάχιστα πρὸς θεῶν.

***
[290d] ΣΩ. Και τώρα τί; Το φίλντισι και το χρυσάφι, θα πει, σοφέ μου εσύ, όταν ταιριάζει, κάνει τα πράγματα να φαίνονται όμορφα, όταν όμως δεν ταιριάζει, άσκημα. Έτσι δεν είναι; Θα το αρνηθούμε αυτό, ή θα συμφωνήσουμε μαζί του πως μιλεί σωστά;
ΙΠ. Θα συμφωνήσουμε σε τούτο τουλάχιστο, ότι εκείνο που ταιριάζει στο κάθε πράγμα κάνει το κάθε πράγμα όμορφο.
ΣΩ. Και τί από τα δύο ταιριάζει, θα πει, στη χύτρα, που πιο πριν λέγαμε, την όμορφη, όταν κανείς τη βάζει στη φωτιά γεμάτη όμορφο χυλό από όσπρια: μια κουτάλα από χρυσάφι ή από συκόξυλο;
ΙΠ. Για το όνομα του Ηρακλή, τί λογής άνθρωπος είναι αυτός που λες, Σωκράτη! Δεν [290e] θέλεις να μου πεις ποιός είναι;
ΣΩ. Δεν θα τον γνώριζες, αν σου έλεγα το όνομά του.
ΙΠ. Και τώρα όμως εκείνο που ξέρω είναι πως είναι πολύ χοντροκέφαλος.
ΣΩ. Ανάποδος είναι, πολύ ανάποδος, Ιππία! Τί θα του πούμε όμως; για ποιά από τις δύο κουτάλες πως ταιριάζει στο χυλό και στη χύτρα; Αυτή βέβαια που είναι από συκόξυλο· ή όχι; γιατί κάνει το χυλό να μοσκοβολά περισσότερο, και την ίδια ώρα, αγαπητέ μου, δεν είναι φόβος να μας τσακίσει τη χύτρα και να χύσει το χυλό και να σβήσει τη φωτιά και αυτούς που περιμένουν να φάνε να τους κάνει να χάσουν ένα τόσο ορεχτικό φαγητό. Εκείνη όμως η χρυσή θα τα έκανε όλα αυτά, για τούτο μου [291a] φαίνεται πως πρέπει να πούμε πως η κουτάλα από συκόξυλο ταιριάζει περισσότερο από τη χρυσή. Ή μήπως εσύ έχεις άλλη γνώμη;
ΙΠ. Αλήθεια, ταιριάζει, Σωκράτη, περισσότερο. Οπωσδήποτε όμως εγώ δεν θα συζητούσα με έναν άνθρωπο που ρωτάει τέτοια πράγματα.
ΣΩ. Και πολύ σωστά, καλέ μου! Σε σένα βέβαια δεν θα ταίριαζε να γεμίζουν τ᾽ αυτιά σου με τέτοιας λογής λέξεις — σε σένα, που είσαι τόσο όμορφα ντυμένος και όμορφα ποδεμένος και έχεις τόσο μεγάλο όνομα σε όλους τους Έλληνες για τη σοφία σου. Εμένα όμως καθόλου δεν με πειράζει να σμίγω [291b] με τον άνθρωπο αυτόν. Γι᾽ αυτό μάθε τα σε μένα από πιο πριν και δώσε απόκριση για το χατίρι το δικό μου. Αν λοιπόν ταιριάζει πιο πολύ η κουτάλα από συκόξυλο παρά από χρυσάφι, θα πει ο άνθρωπος αυτός, δεν θα ήταν αναγκαστικά και πιο όμορφη, τη στιγμή που παραδέχτηκες, Σωκράτη, ότι αυτό που ταιριάζει είναι πιο όμορφο από αυτό που δεν ταιριάζει; Να παραδεχτούμε λοιπόν, Ιππία, πως η κουτάλα από συκόξυλο είναι πιο όμορφη από τη χρυσή; Ή όχι;
ΙΠ. Θέλεις να σου πω, Σωκράτη, τί να του πεις πως είναι το όμορφο, για να γλιτώσεις από τα πολλά τα λόγια;
[291c] ΣΩ. Και βέβαια να μου πεις, όχι όμως αμέσως· πιο πριν να μου πεις για ποιάν από τις δύο κουτάλες που έλεγα τώρα δα να αποκριθώ πως ταιριάζει και είναι πιο όμορφη.
ΙΠ. Καλά, αφού το θέλεις, αποκρίσου του πως είναι η δουλεμένη από συκιά.
ΣΩ. Τώρα λέγε αυτό που ήθελες τώρα δα να πεις· γιατί με αυτήν την απόκριση, αν του πω πως το όμορφο είναι το χρυσάφι, νομίζω πως το χρυσάφι δεν θα φανεί καθόλου πιο όμορφο από το ξύλο της συκιάς. Τώρα όμως τί λες πάλι πως είναι το όμορφο;
[291d] ΙΠ. Εγώ θα σου πω· γιατί μου φαίνεται πως γυρεύεις στην απόκρισή μας να πούμε για το όμορφο πως είναι τέτοιο, που ποτέ πουθενά σε κανέναν να μη φαίνεται άσκημο.
ΣΩ. Βεβαιότατα, Ιππία. Αυτή τη φορά το έπιασες σωστά το θέμα.
ΙΠ. Άκου λοιπόν! Αν σ᾽ αυτό που θα πω φέρει κανείς καμιάν αντίρρηση, τότε —να είσαι σίγουρος— εγώ θα ομολογήσω πως δεν ξέρω τί μου γίνεται.
ΣΩ. Λέγε το λοιπόν μιαν ώρα αρχύτερα, για το όνομα των θεών!

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ - Ἡρακλεῖδαι (353-380)

ΧΟ. εἰ σὺ μέγ᾽ αὐχεῖς, ἕτεροι [στρ.]
σοῦ πλέον οὐ μέλονται,
355 ξεῖν᾽ ‹ἀπ᾽› Ἀργόθεν ἐλθών,
μεγαληγορίαισι δ᾽ ἐμὰς φρένας οὐ φοβήσεις.
μήπω ταῖς μεγάλαισιν οὕ-
τω καὶ καλλιχόροις Ἀθά-
360ναις εἴη. σὺ δ᾽ ἄφρων ὅ τ᾽ Ἄρ-
γει Σθενέλου τύραννος·

ὃς πόλιν ἐλθὼν ἑτέραν [ἀντ.]
οὐδὲν ἐλάσσον᾽ Ἄργους
θεῶν ἱκτῆρας ἀλάτας
365 καὶ ἐμᾶς χθονὸς ἀντομένους ξένος ὢν βιαίως
ἕλκεις, οὐ βασιλεῦσιν εἴ-
ξας, οὐκ ἄλλο δίκαιον εἰ-
πών· ποῦ ταῦτα καλῶς ἂν εἴ-
370η παρά γ᾽ εὖ φρονοῦσιν;

εἰρήνα μὲν ἔμοιγ᾽ ἀρέ- [ἐπῳδ.]
σκει· σοὶ δ᾽, ὦ κακόφρων ἄναξ,
λέγω, εἰ πόλιν ἥξεις,
οὐχ οὕτως ἃ δοκεῖς κυρή-
375 σεις· οὐ σοὶ μόνωι ἔγχος οὐδ᾽
ἰτέα κατάχαλκός ἐστιν.
ἀλλ᾽, ὦ πολέμων ἐρα-
στά, μή μοι δορὶ συνταρά-
ξηις τὰν εὖ χαρίτων ἔχου-
380σαν πόλιν, ἀλλ᾽ ἀνάσχου.

***
ΧΟΡ. Αν συ πολύ καυχιέσαι, οι άλλοι
καθόλου δεν σε λογαριάζουνε,
ω ξένε εσύ, φερμένε απ᾽ τ᾽ Άργος!
Με τα μεγάλα λόγια εμένα
δεν μου τρομάζεις την καρδιά.
Αυτό είθε στη μεγάλη Αθηνά,
την καλοχόρευτη, ποτές
360 να μη γενεί! Και συ ᾽σαι αστόχαστος
κι ο τύραννός σου, ο γιος του Σθένελου,

γιατί σε ξένην πόλη ερχάμενος,
διόλου μικρότερην απ᾽ τ᾽ Άργος,
τους κυνηγημένους, που των θεών
ικέτες πρόσπεσαν στη χώρα μας,
ξένος εσύ θέλεις να πάρεις
με τη βία, δίχως να δειλιάσεις
τον βασιλιά, και χωρίς δίκιο!
Και ποιός θαν τα δεχότανε
370 φρόνιμος άνθρωπος ετούτα;

Ω ναι, μου αρέσ᾽ η ειρήνη εμένα·
και σένα, ω βασιλιά κακόγνωμε,
σου το δηλώ: αν ερθείς στην πόλη μας
δεν θαν τα βρεις ως τα φαντάζεσαι!
Δόρυ μονάχα εσύ δεν έχεις
κι ασπίδα ολόχαλκη από ετιά!
Μα εσύ, που ορέγεσαι τον πόλεμο,
με τ᾽ άρματα μη συνταράξεις
την πόλη μου την πλουτισμένη
380 από τις Χάριτες· κρατήσου!

Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της, Η ανατολίζουσα περίοδος και η αρχή της μνημειακής τέχνης στην Ελλάδα

2.6. Τα πρώτα μαρμάρινα γλυπτά: Το αφιέρωμα της Νικάνδρας

Τα γλυπτά που εξετάσαμε ως τώρα είναι όλα κατασκευασμένα από μαλακό ασβεστόλιθο, ένα υλικό που υπάρχει σχεδόν παντού στην Ελλάδα και δουλεύεται εύκολα, αλλά η επιφάνειά του δεν είναι λεία και στιλπνή και φθείρεται σχετικά γρήγορα. Οι Έλληνες όμως άρχισαν από νωρίς να αξιοποιούν ένα άλλο είδος πετρώματος, πολύ καταλληλότερο για την κατασκευή γλυπτών: το λευκό μάρμαρο. Το ασβεστολιθικό αυτό πέτρωμα έχει συμπαγέστερη δομή και αποτελείται από κρυστάλλους που αντανακλούν και διαχέουν το φως, δίνοντας στην κατεργασμένη και λειασμένη επιφάνεια του γλυπτού μια μοναδική λάμψη. Το μάρμαρο παραμένει ως σήμερα ένα από τα υλικά που προτιμούν οι γλύπτες. Ωστόσο, μάρμαρα κατάλληλα για την κατασκευή γλυπτών υπάρχουν σε λίγες σχετικά περιοχές και η κατεργασία τους είναι πολύ πιο δύσκολη από εκείνη του μαλακού ασβεστολίθου. Η μαρμαρογλυπτική είναι μια απαιτητική και εξειδικευμένη τέχνη που την ανέπτυξαν, όπως φαίνεται, πρώτοι οι Κυκλαδίτες και ιδιαίτερα οι Νάξιοι και οι Πάριοι, καθώς τα νησιά τους είχαν μάρμαρο κατάλληλο για την κατασκευή γλυπτών. Το καλύτερο από όλα είναι ένα μάρμαρο της Πάρου που το εξόρυσσαν από βαθιές στοές με τη βοήθεια λυχναριών και γι᾽ αυτό το ονόμαζαν λυχνίτη. Από αυτό το μάρμαρο έχουν γίνει μερικά από τα ωραιότερα αρχαία γλυπτά που σώζονται ως σήμερα.

 

Τα πρώτα λατομεία μαρμάρου που αξιοποίησαν οι αρχαίοι Έλληνες γλύπτες ήταν της Νάξου και τα πρώτα μαρμάρινα γλυπτά που σώζονται είναι αναθήματα Ναξίων στο ιερό της Δήλου. Το παλαιότερο από αυτά είναι το άγαλμα μιας όρθιας ντυμένης γυναίκας με ύψος περίπου 2 m, το οποίο αφιέρωσε στην Άρτεμη μια Ναξιώτισσα με το όνομα Νικάνδρα. Οι οριζόντιες τρύπες στα δύο χέρια κάνουν πιθανή τη συμπλήρωση της μορφής με τόξο στο ένα και βέλος στο άλλο. Το άγαλμα εικονίζει, επομένως, πιθανότατα τη θεά Άρτεμη. Παρά την κακή διατήρηση της επιφάνειας, είναι σαφές ότι το έργο διαφέρει ουσιαστικά από τα υπόλοιπα μαρμάρινα γλυπτά που γνωρίζουμε: οι εντελώς επίπεδες επιφάνειες, οι ορθές γωνίες στη μετάβαση από τη μία όψη στην άλλη καθώς και η αδεξιότητα στο δούλεμα των καμπύλων επιφανειών, ιδιαίτερα των βραχιόνων, μαρτυρούν απειρία στην τέχνη της μαρμαρογλυπτικής. Επιπλέον το πολύ μικρό πάχος του αγάλματος (που θυμίζει ξύλινη σανίδα) δίνει την εντύπωση ότι ο κατασκευαστής του γνώριζε καλύτερα την τεχνική κατεργασίας του ξύλου από ό,τι του μαρμάρου. Οι παρατηρήσεις αυτές οδηγούν στη σκέψη ότι ίσως έχουμε μπροστά μας ένα από τα πρώτα μαρμάρινα έργα της αρχαίας ελληνικής τέχνης· όλα τα δεδομένα συνηγορούν για μια χρονολόγησή του γύρω στα μέσα του 7ου αιώνα π.Χ. Ο γλύπτης που κατασκεύασε το άγαλμα πρέπει να ήταν Νάξιος όπως και η Νικάνδρα που το αφιέρωσε, αφού έχει εντελώς διαφορετικές αναλογίες και τεχνοτροπία από την περίπου σύγχρονη ή λίγο νεότερη κρητική «κυρία της Auxerre», που φοράει όμοια ενδυμασία (μακρύ χιτώνα και επενδύτη).

 

Η επιγραφή που είναι χαραγμένη στη δεξιά πλευρά του γλυπτού μάς επιτρέπει να κατανοήσουμε τη σημασία του. Το έμμετρο κείμενο (τρεις δακτυλικοί εξάμετροι στίχοι) μας πληροφορεί ότι είναι ανάθημα της Νικάνδρας από τη Νάξο. Η περηφάνια με την οποία η αναθέτρια ισχυρίζεται ότι ξεχωρίζει ανάμεσα στις υπόλοιπες γυναίκες (ἔξοχος ἄλλων) και απαριθμεί τους άνδρες της οικογένειάς της (είναι κόρη του Δεινοδίκη, αδελφή του Δεινομένη και γυναίκα του Φράξου) δείχνει ότι ανήκε σε ένα από τα ισχυρότερα και πλουσιότερα αριστοκρατικά γένη του νησιού. Η απόφαση της Νικάνδρας να αφιερώσει στη Δήλο, στο σημαντικότερο κοινό ιερό των Ιώνων, ένα μαρμάρινο άγαλμα της Άρτεμης (έργο ασυνήθιστο για την εποχή και οπωσδήποτε πολύτιμο) απορρέει από τη διάθεσή της να διατρανώσει ότι είναι η πρώτη και καλύτερη. Αυτό μας δείχνει ότι η ανάπτυξη της μνημειακής πλαστικής σχετίζεται με τις κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές που συντελούνται στην Ελλάδα μέσα στον 7ο αιώνα π.Χ.

Τι είναι η συνείδηση και ποιες λειτουργίες επιτελεί

Η αρχιτεκτονική του ανθρώπινου νου συνεπάγεται την ύπαρξη δύο τρόπων επεξεργασίας πληροφοριών, έναν αυτόματο, μη συνειδητό και έναν συνειδητό τρόπο. Παρόλο που όλοι κατανοούμε το νόημα του όρου συνείδηση, οι θεωρητικοί συχνά δε συμφωνούν μεταξύ τους στον ορισμό και περιεχόμενο του όρου. Μια πρώτη προσέγγιση, η oπoία ξεκινά από τον Freud, ορίζει τη συνείδηση ως σκέψεις που μπορούν να περιγραφούν λεκτικά.

Συνείδηση

Μια πιο γνωστική προσέγγιση είναι αυτή που θεωρεί ότι η συνείδηση είναι ένα πεδίο στο oποίo εμφανίζονται τα σπουδαιότερα ερεθίσματα που απασχολούν το γνωστικό σύστημα. Κατά τον Singer (1978,1984. Pope & Singer. 1978 ) η συνείδηση συνίσταται από σκέψεις, θυμικές εμπειρίες και σωματικές αισθήσεις που εντοπίζονται μέσα μας και διαφοροποιούνται από τα ερεθίσματα, τα οποία ανήκουν στον εξωτερικό κόσμο.

Αυτή η περιγραφή τονίζει το γεγονός ότι η συνείδηση συνδέεται με την ενημερότητα (ενημερότητα σημαίνει ότι μπορεί κάποιος να αναγνωρίσει διαφορές μεταξύ των ερεθισμάτων και να αντιδρά διαφοροποιημένα στα διάφορα ερεθίσματα) που έχει το άτομο για τις καταστάσεις του κόσμου, ως κάτι το οποίο συμβαίνει έξω από το άτομο, και για καταστάσεις που αφορούν τον εαυτό του και εντοπίζονται εντός του (σκέψεις, θυμικό, σωματικές αισθήσεις).

Ωστόσο, ο παραπάνω ορισμός της συνείδησης, ενώ θέτει τις βάσεις για την κατανόηση ορισμένων, τουλάχιστον, από τα φαινόμενα πoυ αφορούν τη συνείδηση, δεν καλύπτει ορισμένες άλλες πλευρές της όπως τη σχέση της συνείδησης με τη δράση καθώς και με τον έλεγχο της δράσης.

Γνωστικό σύστημα και συνείδηση

Όταν η μαθημένη και αυτοματοποιημένη γνωστική επεξεργασία αποτυχαίνει στην επίτευξη του στόχου που θέτει μια νέα περίσταση, τότε χρειάζεται να κτίσει κανείς τις αντιδράσεις του σε επίπεδο συνειδητό και να παρακολουθεί συνεχώς την αποτελεσματικότητα των επιλογών του. Επομένως, η συνείδηση έχει διπλό ρόλο να επιτελέσει: από τη μια, να ενημερώνει για την τρέχουσα κατάσταση του γνωστικού συστήματος και οργανισμού και, από την άλλη, να ρυθμίζει τη δράση.

Τι είναι η συνείδηση και ποιες λειτουργίες επιτελεί;

Η συνείδηση, κατ' αρχάς, είναι μια εσωτερική, καθαρά προσωπική κατάσταση του ατόμου, μια ενημερότητα που διαθέτει κανείς για τα αντικείμενα της αντίληψής του -παρούσας ή παρελθουσας (μέσα από τη μνήμη) - καθώς και για τα σωματικά αισθήματα, θυμικές καταστάσεις, μεταγνωστικες εμπειρίες, και σκέψεις του. Παράλληλα η συνείδηση προσφέρει ενημερότητα της δράσης επιθυμιών και προθέσεων του ατόμου αλλά και ενημερότητας της δράσης όπως τη βιώνει το άτομο καθώς εκτέλει τις ενέργειες (δηλαδή τις πράξεις που υλοποιούν την πρόθεση του) και καθώς παρατηρεί τη συμπεριφορά του και τα αποτελέσματά της.

Το ερώτημα που τίθεται, όμως, είναι τι εξυπηρετεί αυτή την ενημερότητα. Η απάντηση είναι ότι η συνείδηση, ενσωματώνοντας και ολοκληρώνοντας σε μια ενότητα πληροφορίες που αφορούν το παρελθόν, το παρόν, και το μέλλον, επιτρέπει ην ενημερότητα για τον εαυτό μας (το εγώ) ως ατόμου με ιδιαιτερότητα έναντι των άλλων και την ενημερότητα των αξιών (γενικών και προσωπικών) που προσδιορίζουν τις επιλογές μας ως ελεύθερων και υπευθύνων ατόμων (ηθική συνείδηση).

Η σύνδεση της συνείδησης με την ενημερότητα

Κατά συνέπεια, η συνείδηση συνδέεται με την ενημερότητα του κόσμου και του εαυτού μας, με τη δημιουργία προθέσεων και την επιλογή της δράσης, καθώς και με την παρακολούθηση και ρύθμιση της δράσης σύμφωνα με τον εαυτό μας και τις επιδιώξεις του, αλλά και με τις απαιτήσεις των εξωτερικών καταστάσεων και του ευρύτερου κοινωνικού πλαισίου -είναι δηλαδή κρίσιμος παράγοντας της αυτο-ρύθμισης.

Βεβαίως η συνείδηση δεν εμπλέκεται πάντα στη διαμόρφωση της δράσης, ακόμη και αν το άτομο νομίζει ότι οι σκέψεις του ήταν αυτές που οδήγησαν σε δράση (Bargh et al., 1996). Έτσι, κάποιοι υποστηρίζουν ότι η συνείδηση είναι ένα επιφαινόμενο, ένα παράπλευρο προϊόν της επεξεργασίας πληροφοριών όπως αυτή πραγματώνεται στον ανθρώπινο εγκέφαλο και δεν μπορεί να ελέγξει τη συμπεριφορά.

Άλλοι, όμως, υποστηρίζουν ότι η συνείδηση δεν είναι αναγκαία προϋπόθεση για κάθε γνωστική επεξεργασία που πραγματώνεται στον ανθρώπινο νου (πχ. αυτόματη γνωστική επεξεργασία). Είναι, όμως αναγκαία για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση "βλάβης" (trouble shooting) όταν αυτή εμφανίζεται. Σε αυτή την περίπτωση η συνείδηση παίζει το ρόλο του εκτελεστικού μηχανισμού, ο οποίος κατευθύνει τις γνωστικές διεργασίες για την αντιμετώπισης της βλάβης. Αυτό αναδεικνύει τον ηγετικό ρόλο της συνείδησης σε νέες καταστάσεις καθώς και την μάθηση όταν οι προηγούμενες γνώσεις δεν επαρκούν για να αντιμετωπίσουν μια νέα κατάσταση ή ένα πρόβλημα.

Με λίγα λόγια, η συνείδηση προσφέρει ένα ενιαίο πεδίο ενημερότητας το οποίο αφορά τον εαυτό ως δρων άτομο μέσα σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον, πράγμα που είναι αναγκαίο για τον έλεγχο της δράσης ή για την αυτο-ρύθμιση σύμφωνα με τις προτεραιότητες και τις επιδιώξεις του εαυτού.

Εναλλακτικές καταστάσεις της συνείδησης

Η ενημερότητα που διαθέτει το άτομο την κάθε δεδομένη στιγμή επηρεάζεται από την κατάσταση στην οποία βρίσκεται. Δηλαδή αλλιώς αισθάνεται τα πράγματα το άτομο όταν βρίσκεται σε κατάσταση εγρήγορσης, και αλλιώς σε καταστάσεις αποκοπής από την πραγματικότητα, όπως για παράδειγμα στην ύπνωση, στον υπερβατικό διαλογισμό, υπό την επίδραση ψυχοτρόπων ουσιών, ή στο όνειρο. Σε τέτοιες περιπτώσεις μιλούμε για εναλλακτικές καταστάσεις της συνείδησης (Tart , 1975).

Κοινά χαρακτηριστικά των καταστάσεων αυτών είναι οι παραμορφώσεις της αντίληψης (αντιληπτικές διαστρεβλώσεις ή ψευδαισθήσεις), οι μεταβολές στη σκέψη (π.χ., αποδοχή αντιφατικών ή εξωπραγματικών πραγμάτων) λόγω μείωσης του ελέγχου που ασκεί στη σκέψη η πραγματικότητα, διαταραχές στην αίσθηση του χρόνου, έλλειψη βούλησης, αυξημένη τάση για αποδοχή και αυτόματη αντίδραση σε εντολές άλλων.

Παράδειγμα μη συνειδητής υπακοής στις εντολές των άλλων και εκδήλωσης συμπεριφορών που δεν ελέγχονται από το άτομο είναι τα φαινόμενα της μεταϋπνωτικής αναλγησίας ή αμνησίας. Τα φαινόμενα αυτά δείχνουν ότι η συμπεριφορά μπορεί να ελέγχεται από μη συνειδητούς μηχανισμούς (Sheehan, 1979).

Περισυλλογή και διαλογισμός

Από την άλλη, μια χαρακτηριστική εμπειρία που έχουν οι άνθρωποι που ασκούν την περισυλλογή (meditation) και υπερβατικό διαλογισμό είναι η εμπειρία της ενότητας, κατά την οποία το άτομο έχει την αίσθηση ότι ταυτίζεται με το σύμπαν και παύει η διαφοροποίηση του εγώ έναντι των άλλων ή των πραγμάτων. Η εμπειρία της ενότητας είναι αχρονική, δίνει την αίσθηση του αιώνιου, του απεριόριστου παρόντος, όπου τα πάντα υπάρχουν και τίποτε δε γίνεται. Τότε δεν υπάρχει αιτιότητα ή ακολουθία συμβάντων αλλά τα πάντα είναι ταυτόχρονα.

Το όνειρο ως εναλλακτική κατάσταση της συνείδησης

Το όνειρο, όπως και οι άλλες εναλλακτικές καταστάσεις της συνείδησης, όταν το βλέπουμε μας δίνει την αίσθηση της πραγματικότητας. Είναι μια πραγματικότητα όπου ζούμε και κινούμαστε εμείς και οι άλλοι, με τη διαφορά ότι μπορεί να συμβαίνουν σε αυτήν πράγματα που δεν ταυτίζονται με αυτό που αντιλαμβανόμαστε ή γνωρίζουμε όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση εγρήγορσης. Μπορεί, για παράδειγμα, να αισθανόμαστε ότι είμαστε εμείς, ο εαυτός μας, αλλά με διαφορετικό πρόσωπο ή σώμα, να πετούμε, κ.ο.κ. Συνειδητοποιούμε ότι πρόκειται για όνειρο όταν ξυπνήσουμε και αρχίζουν να λειτουργούν οι περιορισμοί της πραγματικότητας.

Τέλος, υπό την επίδραση ψυχοτρόπων ουσιών, όπως το LSD, οι αντιλήψεις διαστρεβλώνονται και δημιουργούνται παραισθήσεις, έτσι που το άτομο να μην μπορεί να ξεχωρίσει την πραγματική μορφή των πραγμάτων και, συνακόλουθα, τη σημασία τους.

Ρεύμα της συνείδησης

Ένα άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό της συνείδησης είναι ότι αυτή δεν υφίστασται ανεξάρτητα από τα περιεχόμενά της. Η συνείδηση δεν είναι ένας χώρος κενός, στον οποίο εμφανίζονται αποσπασματικά τα διάφορα αντικείμενα της ενημερότητας. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να μιλά κάνεις για τη συνείδηση ανεξάρτητα από τις πληροφορίες που υπάρχουν σε αυτήν και από τον τρόπο που εμφανίζονται σε αυτήν. Μάλιστα ο,τιδήποτε υπάρχει σε αυτήν δε μένει σταθερό και αμετάβλητο αλλά υπάρχει μια συνεχής ροή των περιεχομένων της, κάτι σαν ρυάκι. Αυτή η ροή των περιεχομένων ονομάζεται ρεύμα της συνείδησης.

Τον όρο εισήγαγε ο William James (1980/1950) για να δείξει το ενιαίο τη συνείδησης αλλά και τη συνεχή μεταβολή (ροή) των περιεχομένων της. Κατά τους Pope και Singer (1978), το ρεύμα της συνείδησης είναι η ροή αντιλήψεων, σκόπιμων σκέψεων, αποσπασματικών νοερών εικόνων, αναπολήσεων, αισθημάτων, συναισθημάτων, ευχολόγιων, φαντασιώσεων του αδύνατου, δηλαδή όλων αυτών που συνιστούν την εμπειρία της ζωή μας.

Συνείδηση είναι η ενημερότητα της εμπειρίας

Το ρεύμα της συνείδησης δεν υπονοεί ότι τα διάφορα στοιχεία που υπάρχουν στη συνείδηση εμφανίζονται ως μια ασύνδετη ακολουθία, ως ένας σωρός. Η συνειδητή εμπειρία αποτελεί πάντα ένα όλο, μια μορφή με νόημα. Και αυτό διότι τα επιμέρους στοιχεία συνδυάζονται μεταξύ τους και συσχετίζονται σε σχέσεις σύζευξης, αντίθεσης, αιτιότητας, κ.ά.(James, 1980/1950) - σχέσεις που αυτές καθαυτές δεν αποτελούν ιδιότητες των πραγμάτων.

Με άλλα λόγια, αυτό που προσφέρει η συνείδηση είναι η ενημερότητα της εμπειρίας μας και του νοήματός της μέσα από μια ολοκληρωμένη σύλληψη των πραγμάτων και των σχέσων μεταξύ τους.

Αυτή η ολοκληρωμένη σύλληψη προκύπτει:

• από τη δομή της πραγματικότητας
• την προηγούμενη γνώση μας
• το κοινωνικό/πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ζούμε
• τον εαυτό μας ως φορέα της εμπειρίας και ως δρων άτομο.

Η μεγαλοσύνη μιας σχέσης είναι η ίδια της η ανασφάλεια

Ο Η., είπε ότι βρίσκει τη σχέση του με τη γυναίκα του πολύ δύσκολη και συγκρουσιακή· ενώ άρχισε χαρούμενα, σύντομα πέρασε σε διχόνοια και πόνο. Με ρώτησε πώς θα μπορούσε να βγει από αυτή τη σύγκρουση.

Το να ζεις, είναι το να έχεις σχέσεις, και όλες οι σχέσεις είναι οδυνηρές. Είναι η ίδια η φύση της σχέσης να γίνεται αιτία ενόχλησης.

Μπορείς λογικά να σχηματίσεις ένα μοντέλο ιδανικής σχέσης, αλλά αυτό είναι μόνο μια φυγή από εκείνο που είναι γεγονός.

Ένα τέτοιο διανοητικό ιδανικό, εμποδίζει την προσαρμογή και την πιθανότητα να πας πέρα από τη σύγκρουση.

Τότε το μοντέλο γίνεται πιο σημαντικό από την κατανόηση· η ταύτιση εμποδίζει τη σωστή σκέψη.

Η σχέση είναι κάτι αναπόφευκτα οδυνηρό, πράγμα που φαίνεται στην καθημερινή μας ζωή.

Εάν σε μια σχέση δεν υπάρχει ένταση, παύει να είναι σχέση και γίνεται απλώς ένα ναρκωτικό, μία βολική, κοιμισμένη κατάσταση, που οι περισσότεροι άνθρωποι προτιμούν και θέλουν.

Η σύγκρουση είναι ανάμεσα στην έντονη επιθυμία για βόλεμα και σ’ εκείνο που είναι γεγονός, ανάμεσα στην ψευδαίσθηση και στην πραγματικότητα.

Αν αναγνωρίσεις την ψευδαίσθηση, τότε μπορείς – παραμερίζοντάς την – να δώσεις όλη σου την προσοχή στην κατανόηση της σχέσης.

Αν αναζητάς ασφάλεια στη σχέση, τότε είναι μία επένδυση στο βόλεμα, στην ψευδαίσθηση, ενώ η μεγαλοσύνη μιας σχέσης είναι η ίδια της η ανασφάλεια. Εάν αναζητάς ασφάλεια στη σχέση, εμποδίζεις τη λειτουργία της που φέρνει τις δικές της επενέργειες και δυστυχίες.

Σίγουρα, η λειτουργία της σχέσης είναι να αποκαλύπτει την κατάσταση όλης της ύπαρξης κάποιου.

Η σχέση είναι μία διαδικασία αυτό-αποκάλυψης, αυτογνωσίας.

Η αποκάλυψη του εαυτού είναι οδυνηρή κι απαιτεί διαρκή τακτοποίηση και ευλυγισία της σκέψης και των συναισθημάτων.

Είναι μια οδυνηρή πάλη, με περιόδους φωτισμένης ειρήνης.

Για να ξεριζώσεις συνήθειες, απαγορεύσεις, φιλοσοφίες και δόγματα, είναι πολύ ενοχλητικό και πολύ κοπιαστικό.

Αλλά η λειτουργία της σχέσης είναι να φέρει κατανόηση· και για να κατανοήσεις, η σύγκρουση μοιάζει αναγκαία.

Στην πλήρη γνώση του εαυτού υπάρχει ελευθερία από ψυχολογικούς πόνους, από συγκρούσεις και σύγχυση· και η σχέση είναι ο δρόμος προς αυτή την ελευθερία.

Δεν υπάρχει απομόνωση ψυχολογικά, ακόμα και για τον άνθρωπο που αποσύρεται από τα εγκόσμια· στην κατάσταση που αποκλείονται τα πάντα γύρω σου, υπάρχει άγνοια.

Τα πάντα έχουν σχέση μεταξύ τους και στην κατανόηση μιας σχέσης, με τις πιέσεις της και τις διασκεδάσεις της, τις υπερεντάσεις της και τις συγκρούσεις της, τις οδύνες και τις χαρές της, η μοναχικότητα της κατανόησης καθαρίζει τον νου και την καρδιά από τους αυτό-απομονωτικούς τοίχους κι έτσι φέρνει συνειδητοποίηση της ευλογίας του υπέρτατου.

Αλλά οι περισσότεροι από εμάς αποφεύγουν, παραμερίζουν τις εντάσεις στη σχέση, προτιμώντας την ευκολία και το βόλεμα μιας εξάρτησης, μιας αδιατάρακτης ασφάλειας, ένα σίγουρο αγκυροβόλημα.

Τότε η οικογένεια, η σχέση γίνεται μια φυγή· είναι η φυγή της απερισκεψίας.

Κι όταν η ανασφάλεια γλιστράει αναπόφευκτα μέσα στην εξάρτηση, τότε αυτή η ιδιαίτερη σχέση μπαίνει στην άκρη και μια καινούργια αρχίζει, με την ελπίδα ότι θα δώσει μεγαλύτερη ασφάλεια.

Στις σχέσεις δεν υπάρχει ασφάλεια και η εξάρτηση το μόνο που κάνει είναι να θρέφει φόβο.

Χωρίς κατανόηση της διαδικασίας της ασφάλειας και του φόβου, η σχέση γίνεται μια αναγκαστική τροχοπέδη, ένας δρόμος άγνοιας.

Όλη η ζωή έχει πάλη και πόνο.

Δεν υπάρχει έξοδος απ’ αυτό εκτός από τη σωστή σκέψη που έρχεται μέσα από την αυτογνωσία.

Virginia Satir: Οι Πέντε Ελευθερίες

Η Virginia Satir, Αμερικανίδα συγγραφέας και ψυχοθεραπεύτρια, που δούλεψε εκτενώς με οικογένειες, παρατήρησε ότι πολλοί ενήλικες μαθαίνουν από την παιδική τους ηλικία να απορρίπτουν τις πληροφορίες που δέχονται από τις αισθήσεις τους κι έτσι να μην δίνουν σημασία στο τι ακούνε, βλέπουνε, μυρίζουν ή νιώθουν κάθε στιγμή.

 

Υποστηρίζοντας ότι ο άνθρωπος πρέπει να βρίσκεται σε διαρκή επαφή με τον εσωτερικό εαυτό του, ανέπτυξε στο βιβλίο της Making Contact τη θέση των Πέντε Ελευθεριών, οι οποίες βοηθούν τον άνθρωπο να συνδεθεί με τον εαυτό του στο «εδώ και τώρα» και να δει καθαρά τις δημιουργικές επιλογές που έχει στη διάθεσή του ανά πάσα στιγμή:

-Η ελευθερία να βλέπουμε και να ακούμε αυτό που υπάρχει κι όχι αυτό που θα «έπρεπε» να υπάρχει, αυτό που υπήρχε ή που θα υπάρξει.

-Η ελευθερία να λέει κανείς αυτό που αισθάνεται και σκέφτεται, κι όχι αυτό που θα «έπρεπε» να αισθάνεται και να σκέφτεται.

-Η ελευθερία να αισθάνεται κανείς αυτό που αισθάνεται κι όχι αυτό που θα «έπρεπε» να αισθάνεται.

-Η ελευθερία να ζητάει κανείς αυτό που θέλει κι όχι να περιμένει πάντα την άδεια να το ζητήσει.

-Η ελευθερία να διακινδυνεύει κανείς για λογαριασμό του αντί να προτιμά την ασφάλεια της αδράνειας και να μην «ταράζει τα νερά».
 

Ασκώντας ενεργά αυτές τις πέντε ελευθερίες, ο άνθρωπος μαθαίνει να αντιλαμβάνεται, να κατανοεί και να εξωτερικεύει τα συναισθήματά του, αντί να τα καταπιέζει, να τα απορρίπτει ή να τα αποκρύβει από τον ίδιο και τον περίγυρό το.

Παράλληλα, απελευθερώνεται από πεποιθήσεις και απόψεις της κοινωνίας που για τον ίδιο είναι δυσλειτουργικές και συγκρατούν τον πραγματικό του εαυτό και τις επιθυμίες του, αναγκάζοντάς τον να συμπεριφερθεί με τρόπο μη αυθεντικό.

 

Virginia Satir, Making Contact

Kahlil Gibran: Η ψυχή μου μού μίλησε

Η ψυχή μου μου μίλησε και μου -δίδαξε -ν’ αγαπώ εκείνους που οι άνθρωποι μισούν και να είμαι φίλος μ’ εκείνους που οι άνθρωποι περιφρονούν.

Η ψυχή μου μου φανέρωσε ότι η αγάπη εκδηλώνεται όχι μονάχα στο πρόσωπο που αγαπά, αλλά και στο πρόσωπο που αγαπιέται.

Πριν η ψυχή μου μου μιλήσει, η αγάπη ήταν στην καρδιά μου σα μια λεπτή κλωστή πιασμένη από δυο πασσάλους.

Άλλα τώρα η αγάπη έγινε ένας φωτεινός κύκλος που αρχή του είναι το τέλος του και το τέλος του η αρχή του.

Περιβάλλει καθετί που υπάρχει κι απλώνεται σιγά σιγά για ν’ αγκαλιάσει όλα όσα θα υπάρξουν.

Η ψυχή μου με συμβούλεψε και μ’ έμαθε να διακρίνω την κρυμμένη ομορφιά του δέρματος, του παραστήματος και του χρώματος.

Με δίδαξε να στοχάζομαι εκείνο που οι άνθρωποι ονομάζουν άσχημο μέχρι ν’ ανακαλύψω την αληθινή του γοητεία κι ομορφιά.

Πριν η ψυχή μου με διδάξει, έβλεπα την ομορφιά σαν ένα τρεμάμενο πυρσό ανάμεσα σε στήλες καπνού.

Τώρα που ό καπνός έχει διαλυθεί, δε βλέπω τίποτ’ άλλο από τη φλόγα.

Η ψυχή μου μου μίλησε και μου δίδαξε ν’ ακούω τις φωνές που η γλώσσα, ο λάρυγγας και τα χείλη δεν μπορούν να προφέρουν.

Πριν η ψυχή μου μου μιλήσει, δεν άκουγα παρά θόρυβο και θρήνους.

Αλλά τώρα, πρόθυμα παραστέκομαι στη Σιωπή κι αφουγκράζομαι τις χορωδίες της που τραγουδούν τους ύμνους των εποχών και τα τραγούδια του σύμπαντος που αναγγέλλουν τα μυστικά του Αόρατου.

Η ψυχή μου μου μίλησε και μ’ έμαθε να πίνω το κρασί που δεν μπορεί να βγει από το ποτήρι και δεν μπορεί να χυθεί από κούπες που τα χέρια μπορούν να σηκώσουν ή τα χείλη ν’ αγγίξουν.

Πριν η ψυχή μου μου μιλήσει, η δίψα μου ήταν σα μια σβησμένη σπίθα κρυμμένη κάτω από τη στάχτη που μπορεί να σβήσει με μια γουλιά νερό.

Αλλά τώρα η λαχτάρα μου έγινε η κούπα μου, το αίσθημα της αγάπης το κρασί μου, κι η μοναξιά μου η μέθη μου κι ωστόσο σ’ αυτή την άσβεστη δίψα υπάρχει αιώνια χαρά.

Η ψυχή μου μου μίλησε και με δίδαξε ν’ αγγίζω εκείνο που δεν έχει ακόμα ενσαρκωθεί, η ψυχή μου μου αποκάλυψε πως ότι αγγίζουμε, είναι μέρος της επιθυμίας μας.

Αλλά τώρα τα δάχτυλά μου απλώθηκαν μέσα στην καταχνιά που διαπέρνα αυτό που είναι ορατό μέσα στο σύμπαν κι ανακατεύεται με το Αόρατο.

Η ψυχή μου μ’ έμαθε να εισπνέω το άρωμα που δε βγαίνει από τη μυρτιά ή το θυμίαμα. Πριν η ψυχή μου μου μιλήσει, λαχταρούσα την ευωδιά του αρώματος στους κήπους, στα δοχεία ή στα θυμιατήρια.

Τώρα όμως μπορώ να οσφρανθώ το θυμίαμα που δε βγαίνει για προσφορά ή για Θυσία. Και γεμίζω την καρδιά μου με την ευωδιά εκείνη που δεν πέτα με τα φτερά της παιχνιδιάρας αύρας μέσα στο διάστημα.

Η ψυχή μου μου μίλησε και μ’ έμαθε να λέω, «είμαι έτοιμος» όταν με πλησιάζουν το Άγνωστο κι ό Κίνδυνος.

Πριν η ψυχή μου μου μιλήσει, δεν απαντούσα σ’ άλλη φωνή έκτος από τη φωνή τη γνωστή που με καλούσε, και δεν περπατούσα παρά το εύκολο και ίσιο μονοπάτι.

Τώρα το Άγνωστο έγινε άλογο που μπορώ ν’ ανεβώ για να φτάσω στο ’Άγνωστο’ κι ο καμπίσιος δρόμος έγινε σκάλα που την ανεβαίνω για να φτάσω στην κορυφή.

Η ψυχή μου μου μίλησε και μου είπε, «Μη μετράς το Χρόνο λέγοντας, Υπήρξε το χθες και θα υπάρξει το αύριο!»

Μα πριν η ψυχή μου μου μιλήσει, φανταζόμουν το Παρελθόν σα μια εποχή πού ποτέ δεν ξαναγύριζε και το Μέλλον σα μια εποχή πού ποτέ δεν μπορούσα να τη φτάσω.

Τώρα καταλαβαίνω ότι η τωρινή στιγμή περιέχει όλο το χρόνο, και μέσα σ’ αυτήν υπάρχουν όλα όσα μπορεί να ελπίζει κανένας, να κάνει και ν’ αντιληφθεί.

Η ψυχή μου μου μίλησε και με πρότρεψε να μην περιορίζω το διάστημα λέγοντας, «Εδώ, εκεί και πέρα».

Πριν η ψυχή μου μου μιλήσει, ένιωθα ότι όπου κι αν βρισκόμουν ήμουν μακριά από κάθε άλλο μέρος.

Τώρα καταλαβαίνω ότι όπου κι αν βρίσκομαι, το μέρος αυτό περιέχει όλα τα μέρη κι η απόσταση που περπατώ αγκαλιάζει όλες τις αποστάσεις.

Η ψυχή μου με δίδαξε και με συμβούλεψε να μένω ξύπνιος όταν οι άλλοι κοιμούνται. Και να παραδίνομαι στον ύπνο όταν οι άλλοι βρίσκονται σε δράση.

Πριν η ψυχή μου μου μιλήσει, δεν έβλεπα τα όνειρά τους στον ύπνο μου, ούτε κείνοι παρατηρούσαν τ’ όραμα μου.

Τώρα ποτέ δεν ταξιδεύω μέσα στο καράβι των ονείρων μου έκτος αν με παρατηρούν, κι εκείνοι ποτέ δεν πετούν στον ουρανό του δράματός τους έκτος αν εγώ χαίρομαι την Ελευθερία τους.

Η ψυχή μου μου μίλησε και μου είπε, «Να μη χαίρεσαι. με τον έπαινο και να μη θλίβεσαι με την κατηγορία».

Πριν η ψυχή μου μου μιλήσει, αμφέβαλα για την αξία του έργου μου.

Τώρα καταλαβαίνω ότι τα δέντρα ανθίζουν την άνοιξη και καρπίζουν το καλοκαίρι χωρίς ν’ αναζητούν τον έπαινο και ρίχνουν τα φύλλα τους το φθινόπωρο και γυμνώνονται το χειμώνα χωρίς να φοβούνται την κατηγορία.

Η ψυχή μου μου μίλησε και μου έδειξε ότι δεν είμαι μεγαλύτερος από έναν πυγμαίο, ούτε μικρότερος από ένα γίγαντα.

Πριν η ψυχή μου μου μιλήσει, έβλεπα τους ανθρώπους σε δυο κατηγορίες τον αδύνατο, που τον λυπόμουν και τον δυνατό, που τον ακολουθούσα ή που του αντιστεκόμουνα παλικαρίσια.

Αλλά τώρα έμαθα ότι είμαι όπως είναι κι οι δύο αυτοί, κι αποτελούμαι από τα ίδια στοιχεία.

Η προέλευσή μου είναι η δική τους προέλευση, η συνείδησή μου είναι η δική τους συνείδηση, η ευχαρίστησή μου είναι η δική τους ευχαρίστηση, και το προσκύνημά μου, το δικό τους προσκύνημα.

“Αν αυτοί αμαρτάνουν, είμαι κι εγώ αμαρτωλός. “Αν πράττουν καλά, καμαρώνω για την καλή τους πράξη. “Αν ανυψώνονται, ανυψώνομαι κι εγώ μαζί, αν μένουν αδρανείς, συμμετέχω κι εγώ στην αδράνεια τους.

Η ψυχή μου μου μίλησε και μου είπε, «Το φανάρι που κουβαλάς δεν είναι δικό σου και το τραγούδι που τραγουδάς δε γεννήθηκε μέσα στην καρδιά σου, γιατί κι αν κουβαλάς το φως, δεν είσαι εσύ το φως κι αν είσαι το λαγούτο με τις τεντωμένες χορδές, δεν είσαι εσύ ο παίχτης του οργάνου.

Η ψυχή μου, μου μίλησε σαν αδερφός μου και μου έμαθε πολλά.

Κι η ψυχή σου μίλησε σε σένα και σ’ έμαθε το ίδιο πολλά.

Γιατί εσύ κι εγώ είμαστε ένα και δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσά μας, εκτός ότι εγώ βιάζομαι να φανερώσω αυτά που είναι μέσα στον εσωτερικό μου κόσμο, ενώ εσύ φυλάς σα μυστικό αυτό που βρίσκεται εντός σου.

Αλλά στη μυστικότητά σου αυτή υπάρχει αρετή. 

Kahlil Gibran, Η ψυχή μου μού μίλησε

Το Κβαντικό Άλμα Συνείδησης και ο Πνευματικός Άνθρωπος

Έχουν περάσει πάνω από σαράντα χρόνια από τότε που το περιοδικό Futurist δημοσίευσε το άρθρο του Καθηγητή Clare W. Graves με τίτλο “Η Ανθρώπινη Φύση προετοιμάζεται για ένα Κοσμοϊστορικό Κβαντικό Άλμα Συνείδησης ”. Το άρθρο αυτό περιείχε προβλέψεις για το μέλλον του ανθρώπου που αποδείχθηκαν εξαιρετικά ακριβείς. Οι συνθήκες που προέβλεπε ο Graves είναι αυτές που βιώνουμε τώρα, και η θεωρία του αντιμετωπίζει την ανθρώπινη εξέλιξη ως μία διαδικασία που πηγάζει από τις ανθρώπινες αξίες μας, τους κώδικες συμπεριφοράς και μας επιτρέπουν να αλλάξουμε τις συνθήκες της καθημερινότητάς μας.

Πως είναι αυτή η καθημερινότητα όμως σήμερα; Ψυχορραγούμε μέσα στα ασφυκτικά δεσμά της Οικονομικής κρίσης, και ερχόμαστε αντιμέτωποι με εμπόδια σχεδόν αξεπέραστα, που δοκιμάζουν την ύπαρξή μας όπως η Τρομοκρατία, η κλιματική αστάθεια και κυριότερα, η προσπάθεια ομογενοποίησης των ιδεών του ανθρώπου, αφού η διαφορετικότητα στοχεύεται και χρησιμοποιείται με τρομακτικούς σκοπούς. Όμως φαίνεται πως μέσα σε αυτή την τελματωμένη κατάσταση που βιώνει η ανθρωπότητα, θα ξεδιπλωθεί το Κβαντικό Άλμα Συνείδησης που χρειαζόμαστε για να φτάσουμε στην επόμενη μεγάλη εποχή του Μετα-Ανθρώπου, ενός ανθρώπου που θα ασπαστεί την Πνευματικότητά του και θα δημιουργήσει μία νέα άγνωστη και συναρπαστική πραγματικότητα.

Αυτό το Κβαντικό Άλμα Συνείδησης είναι ένα άλμα της Ανθρώπινης Συνειδητότητας. Η Γνωστή ρήση που αποδίδεται στον Αϊνστάιν, πως δεν μπορούμε να λύσουμε τα προβλήματά μας χρησιμοποιώντας τα συστήματα σκέψης που τα δημιούργησαν, φαντάζει πιο αληθινή από ποτέ. Ο Ίδιος ο Graves είδε τρία πιθανά μονοπάτια για την επίτευξη αυτού του Άλματος. Ίσως να καταφέρουμε να εξελιχτούμε μέσα από την ολοκληρωτική πτώση μας σε πρωτόγονες συνθήκες. Ίσως να κολλήσουμε σε Οργουελικούς εφιάλτες (κάτι που φαίνεται να ισχύει ήδη σε παγκόσμιο επίπεδο) που θα προκαλούνται από τυραννικές και χειριστικές κυβερνήσεις που θα διαλύσουν τον ανθρωπισμό. Το τρίτο μονοπάτι, που είναι και αυτό που θα επιφέρει το Κβαντικό Άλμα Συνείδησης είναι το μοναδικό αισιόδοξο σενάριο. Θα μπορούσαμε μέσα από αυτό το άλμα της Συνειδητότητάς μας ως ανθρωπότητα να περάσουμε σε ένα νέο στάδιο που θα επιφέρει την σταθερότητα στον κόσμο και θα βοηθήσει στην εξέλιξη της ανθρώπινης ύπαρξης..

Το Εξελιγκτικό ταξίδι της Συνειδητότητας

Γνωρίζουμε πως ο άνθρωπος ήταν το τελευταίο σκαλοπάτι της βιολογικής εξέλιξης που διήρκησε 4 Δις χρόνια αλλά γνωρίζουμε πολύ λιγότερο την ψυχολογική και κοινωνική εξέλιξη που έχει πραγματοποιηθεί, σε πλαίσια συνειδητής εξέλιξης. Φαίνεται πως αυτό το Κβαντικό Άλμα Συνείδησης, είναι μία δύσκολη διεργασία που ίσως να μην γίνει μονάχα μέσα από εσωτερικές υπερ-ανθρώπινες διεργασίες, αλλά να πηγάζει από μία Συνειδησιακή Συμπαντική μεταβολή που σπρώχνει τον άνθρωπο προς την αληθινή μαγική φύση του.

Αν τα συστήματα πεποίθησης που διαθέτουμε ήδη είναι ψυχοκοινωνικές ανταποκρίσεις που προσαρμόζονται στις εναλλασσόμενες συνθήκες ζωής, τότε πως έχει αλλάξει η Συνείδησή μας ως τώρα; Αν κρίνουμε από το Θρησκευτικό Δόγμα που παλεύει να επιβιώσει μέσα από την μανιασμένη μάχη των Θρησκευτικών συστημάτων, τότε μπορούμε να πούμε πως βρισκόμαστε στον Σκοταδισμό της Ελεύθερης σκέψης και έκφρασης, που είναι η αρχή και μία από τις πρώτες ενδείξεις της μεταστροφής της Ανθρώπινης Συνειδητότητας. Έχουμε από την μία την Τεχνολογία, που μέσα σε μερικά μόλις χρόνια αναπροσαρμόζει τον κόσμο στον οποίο ζούμε και μας ανοίγει τα μάτια προς πραγματικότητες που μέχρι πρότινος θεωρούσαμε σενάρια επιστημονικής φαντασίας, μία τεχνολογική δίοδος που έχει όλα τα φόντα να αναδιαμορφώσει συνειδήσεις και να προκαλέσει αυτό το Κβαντικό Άλμα Συνείδησης, επιτρέποντας στον άνθρωπο να αποτινάξει από πάνω του τις στερεότυπες αντιλήψεις για τις προσωπικές του δυνατότητες, αλλά και τις Συμπαντικές αλήθειες που κρύβονται σε θεωρίες που μένουν να αποκαλυφθούν.

Από την άλλη παρατηρούμε την μανιασμένη μάχη των στερεότυπων του παρελθόντος που χρησιμοποιούνται ως όργανα εκφοβισμού και χειραγώγησης, ακόμα και ελέγχου των δυνατοτήτων του ανθρώπου. Βρισκόμαστε στο τέλμα της ανθρώπινης ελευθερίας, μέσα από τακτικές που δεν αρμόζουν στην σύγχρονη κοινωνία που διαμορφώνεται στις ημέρες μας. Μάλλον η συνειδησιακή επίθεση που γίνεται από όλες τις κατευθύνσεις στοχεύει στην πλήρη υποδούλωση του ανθρώπου που δεν θα τολμά καν να σκεφτεί λογικά, πόσο μάλλον να επιδιώξει να διαμορφώσει την συνειδητότητά του σε ανώτερα επίπεδα δόνησης.. Γιατί αχνοφαίνεται στον ορίζοντα αυτή η συνειδησιακή μεταστροφή, που ίσως τίποτα δεν μπορεί να την σταματήσει πια, αφού φαίνεται πως δεν ήταν και δεν είναι στα χέρια μας. Ότι μέσο χειραγώγησης και αν χρησιμοποιηθεί, ο δρόμος που βαδίζουμε δεν αλλάζει. Το Κβαντικό Άλμα Συνείδησης βρίσκεται ένα βήμα (μεγάλο, αλλά ένα) μακρυά μας. Είμαστε τα «Παιδιά του Θεού», είμαστε φτιαγμένοι έχοντας μέσα μας την θεϊκή φύση που εξέπεσε στην θνητή και υποδουλωμένη υπόσταση, αναζητώντας τον δρόμο μας προς την πνευματική ανύψωση. Έπειτα μέσα από αυτό το μονοπάτι της εξέλιξης της επιστήμης γίναμε «Τεκνο-Θεοί», αφού ανακαλύψαμε την μηχανική του Νου. Η Συνειδητότητα όμως είναι εκτός των άλλων και ένα ψυχολογικό φαινόμενο.

Το επερχόμενο Στάδιο : Ο Μετανθρωπικός Νους και η βαθύτερη φύση της Συνειδητότητας

Η Εξέλιξη της Συνειδητότητας πραγματοποιείται μέσα από τα συστήματα αξιών, όμως αρκετοί άνθρωποι εκεί έξω αντιλαμβάνονται τον όρο με την αληθινή πνευματική του φύση. Και αυτό που δεν κατανοεί ακόμη η επιστήμη είναι το γεγονός πως η Συνειδητότητα είναι μία θεμελιώδης αρχή του Σύμπαντος. Έχουμε ίσως ήδη συνηθίσει στην ιδέα πως «τα πάντα είναι ενέργεια» και παρηγορούμε τους εαυτούς μας με τα μυστήρια που μας περιβάλλουν, και αποκαλύπτουν πως η επιστήμη δεν γνωρίζει τα πάντα. Τι γίνεται όμως όταν η ενέργεια μετατρέπεται σε ύλη; Γιατί ο κόσμος σχηματίζεται με αυτό τον τρόπο, και γιατί είμαστε αυτοί που είμαστε; Η Σύντομη απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα είναι πως ίσως το Σύμπαν είναι ένα πείραμα αυτο-δημιουργίας. Η Συνειδητότητα βρίσκεται εντός αλλά και εκτός μας.. Είναι η εσώτερη γνώση που λαμβάνουμε για τον εαυτό μας, η γνώση που αποζητάμε για το σύμπαν και τον κόσμο. Όταν το κατανοήσουμε αυτό η εξέλιξη της Συνειδητότητας περνάει σε άλλο επίπεδο.. Εξάλλου είμαστε η αιχμή ενός Σύμπαντος που έχει συνείδηση και εξερευνά τον ίδιο του τον εαυτό.

 

Θα πρέπει έτσι να εξερευνούμε κάθε πιθανότητα, την εξέλιξη της Επιστήμης και της τεχνολογίας, την Ψυχολογία και τον Πνευματισμό που σε συνδυασμό ίσως να επιφέρουν το Κβαντικό Άλμα Συνείδησης που θα μας μεταμορφώσει ολοκληρωτικά. Οι σκέψεις και οι πράξεις μας άλλωστε δημιουργούν την πραγματικότητα που βιώνουμε… Το πεδίο της Συνειδητότητας περιέχει τις θεμελιώδεις πληροφορίες για ολόκληρη την ύπαρξη, που συμπεριλαμβάνει τις Συλλογικές πεποιθήσεις μας, τις κοινωνίες που δημιουργούμε, αλλά και ευρύτερα την πραγματικότητα που εδραιώνουμε μέσα από την ζωή και τις πράξεις μας. Ίσως να πρέπει να αποτινάξουμε τα ήδη παγιωμένα δεδομένα που έχουμε εδώ και χιλιάδες χρόνια, και να ασπαστούμε το συναρπαστικό άγνωστο που περιμένει στην διαδρομή. Ίσως να χρειάζεται να αναζητήσουμε την ισορροπία στα εργαλεία (πνευματικά ή μη) που μας δίνονται έτσι ώστε να επιταχύνουμε αυτό το Κβαντικό Άλμα Συνείδησης, χρησιμοποιώντας την προγνωστική μας δυνατότητα και την πνευματική μας σοφία, έτσι ώστε να σπάσουμε τα «δογματικά» δεσμά μίας σκοτεινής πραγματικότητας του σήμερα. Έτσι και αλλιώς ο κόσμος κινείται, και η θεωρία πρέπει να γίνεται πράξη. Και έστω και αν οι απαντήσεις για αυτό το συνειδησιακό ταξίδι βρίσκονται εντός μας, θα πρέπει να αλληλοεπιδράσουμε με τους άλλους, αφού η ισχύς αυξάνεται με την υπερ-συνδεσιμότητά μας με τους συνανθρώπους μας… Γιατί μέσα στις σκοτεινές ημέρες που ζούμε, δεν αντιμετωπίζουμε το θλιβερό πνευματικό τέλος μας, αλλά την φωτεινή διαδρομή προς μία νέα μαγική πραγματικότητα και ένα ανώτερο Υπερ-εαυτό.

Ο δρόμος σου

Οι προσδοκίες κι οι πεποιθήσεις είναι ένα φίλτρο μέσα στο καλειδοσκόπιο απ’ το οποίο ο άνθρωπος παρατηρεί την καθημερινή του ζωή. Διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα και δεν επιτρέπουν να αποκτήσει μια πανοραμική θέα που θα του δώσει την ευκαιρία να δει όλες τις διαθέσιμες λύσεις στα προβλήματα του.

Η πολιτική κι η οικονομία έχουν παγιδευτεί στη λογική των δικών τους προσδοκιών και πεποιθήσεων και κατέληξαν στείρες. Έτσι δεν είναι πλέον ικανές να γεννήσουν το νέο, να δημιουργήσουν κάτι διαφορετικό και διαρκώς αναλώνονται σε μια ατέρμονη προσπάθεια που δεν οδηγεί πουθενά, για την ακρίβεια τους γυρνά συνεχώς στο ίδιο σημείο, στο σημείο μηδέν, και πολλές φορές υπό του μηδενός, σε έναν μεσαιωνικό βαρύ χειμώνα.

Ο άνθρωπος που έρχεται αντιμέτωπος με ένα πρόβλημα πρέπει να χρησιμοποιήσει δημιουργική φαντασία, να ανυψωθεί πέρα απ’ το μήκος και το πλάτος χρησιμοποιώντας τη τρίτη διάσταση, το ύψος. Να δει από ψηλά, αλλά όχι μόνο, να λάβει υπόψη του και την τέταρτη διάσταση, τον χρόνο , να αφεθεί και να οραματιστεί το μέλλον. Ακόμη και τότε όμως είναι ωφέλιμο να μην περιοριστεί σε όλα αυτά γιατί ο Νους του ανθρώπου είναι απεριόριστος κι οι τέσσερις διαστάσεις δεν είναι αρκετές ώστε να τον κρατήσουν δέσμιο.

Οι προσδοκίες κι οι πεποιθήσεις μας όμως γίνονται βαρίδια που μας κρατούν σε πτήσεις χαμηλές ενώ για να μπορέσουμε να «δούμε» πρέπει να από-γειωθούμε γιατί στ’ αλήθεια οι περισσότεροι είμαστε γειωμένοι επειδή αποδεχθήκαμε την οπτική που μας δώσανε, βλέπουμε μέσα απ’ τα μάτια και το μυαλό των άλλων υιοθετώντας τις δικές τους προσδοκίες και πεποιθήσεις για τον κόσμο, έχουμε μπει στη δική τους γυάλα και κολυμπάμε σε ένα φτωχό περιορισμένο ενυδρείο ενώ δίπλα μας απλώνεται ένας απέραντος ανεξερεύνητος ωκεανός.

Απομακρυνθείτε απ’ τα ερείπια όλων αυτών των αποτυχημένων επικυρίαρχων που δεν έχουν ούτε όραμα ούτε φαντασία γιατί θα σας παρασύρουν στον δικό τους μολυσμένο βυθό. Αφήστε τις «αυθεντίες» της πολιτικής και της οικονομίας στο σαπισμένο τους ναυάγιο εκεί που τους παρέσυραν συμφέροντα κι αριθμοί. Σπάστε τις παλιές πεποιθήσεις πριν γίνουν άγκυρα βαριά και δε σας αφήσουν να ανοίξετε πανιά. Διώξτε απ’ το βλέμμα σας το νέφος της ύλης και δείτε το μέλλον καθαρά.

Ένα πρόβλημα για να λυθεί χρειάζεται πάντα πολυδιάστατη οπτική γιατί η λύση του μπορεί να μη βρίσκεται στα συνηθισμένα αλλά οι πεποιθήσεις θολώνουν το μυαλό. Αναγεννηθείτε και εξετάστε το εκ νέου με άλλη ματιά, σαν να το βλέπετε για πρώτη φορά δίχως προσδοκίες δίχως πρότερη γνώση δίχως συμφέροντα προσωπικά. Αποστασιοποιηθείτε απ’ την κατάσταση που έχετε περιέλθει έστω για λίγο όσο χρειασθεί να μελετήσετε το ζήτημα που σας απασχολεί.

Τα συναισθήματα δε θα σας βοηθήσουν, χρειάζεται «ψυχρή» οπτική για να μπορέσουν να αξιοποιηθούν όλοι οι διαθέσιμοι πόροι και να λειτουργήσει η ενόραση που θα σας προσφέρει τη λύση απλά κι απρόσμενα μέσα από μια γαλήνια ενατένιση καθώς συλλογίζεστε αυτό που σας απασχολεί. Το μυστικό είναι η αναζήτηση της λύσης κι όχι το πρόβλημα.

Μην επαφίεστε σε οικονομολόγους και πολιτικούς και μην επενδύετε στη λογική τους, χαράξτε το δικό σας δρόμο και βαδίστε σ’ αυτόν. Οι χαρισματικοί ηγέτες που οδηγούσαν τα πλήθη έχουν πεθάνει προ πολλού , τώρα είναι η εποχή που ο άνθρωπος πρέπει να δοκιμάσει τις δικές του δυνάμεις να βασιστεί στο δημιουργικό του πνεύμα και να ορθώσει το δικό του ανάστημα μακριά από αποτυχημένες πρακτικές του παρελθόντος, πέρα από σειρήνες που τραγουδούν μελωδίες παλιές. Μελοποιήστε το δικό σας τραγούδι και τραγουδήστε το στο δικό σας σκοπό.

Σπάστε τα δεσμά που σας θέλουν σκλάβους κι αυτοί που χρειάζεστε θα εμφανιστούν, γιατί στη ζωή έλκουμε πάντα αυτό που δονείται όμοια με το δικό μας εσωτερικό ρυθμό. Όσοι είμαστε φυλακισμένοι θα έλκουμε είτε δέσμιους είτε δεσμοφύλακες και ποτέ σωτήρες κι απελευθερωτές ή σανίδες σωτηρίας. Απλώστε το χέρι σας σε μια νέα ζωή και τότε θα νιώσετε τη ζεστασιά από μια άλλη παλάμη που σας στηρίζει γερά. Να θυμάστε πως ποτέ δε βαδίζετε μόνοι, όσο μόνοι κι αν νιώθετε συχνά.

Με τον σωστό άνθρωπο, τα αισθήματα θα είναι αμοιβαία

Μία μέρα ένας ξεχωριστός άνθρωπος θα μπει, ξαφνικά, στη ζωή σου. Ένας άνθρωπος που δεν θα θέλει να περάσει μονάχα ένα βράδυ μαζί σου.

Στα μάτια σου θα βλέπει ζωγραφισμένο το κοινό σας μέλλον. Θα ξέρει τι αισθάνεσαι προτού προλάβεις να εκφραστείς με λέξεις, γιατί μπορεί να καταλάβει τις εκφράσεις του προσώπου σου και του σώματος σου. Θα διαβάζει το μυαλό σου και θα κάνει κάθε σου επιθυμία πραγματικότητα.

Μία μέρα ένας ξεχωριστός άνθρωπος θα μπει, ξαφνικά, στη ζωή σου. Θα είναι χαρούμενος που θα είσαι κομμάτι της δικής του ζωής, ενώ παράλληλα το ίδιο χαρούμενη θα νιώθεις κι εσύ.

Μαζί του θα νιώθεις ασφάλεια. Μαζί του θα μπορείς να μοιραστείς όλα όσα σε απασχολούν. Φόβους, ανασφάλειες, φιλοδοξίες και όνειρα. Χωρίς κανένα δισταγμό. Αυτός ο άνθρωπος θα βρει τον τρόπο να ξεδιπλώσει την ψυχή σου. Μαζί του θα νιώθεις σα να γνωρίζεστε από πάντα.

Ηρεμία και γαλήνη. Αυτό το μοναδικό συναίσθημα κάθε φορά που είναι στο πλευρό σου. Η αγκαλιά του είναι το φάρμακο που θα γιατρέψει κάθε σου πληγή. Κι όλα σιγά σιγά, θα δεις πως έγιναν για κάποιο λόγο. Κάθε λάθος επιλογή, κάθε λάθος άνθρωπος ήρθε στη ζωή σου με σκοπό να σε οδηγήσει σε αυτόν. Κι έτσι κάθε πίκρα, κάθε στενοχώρια θα ανήκει πια στο παρελθόν.

Όμως, το πιο σημαντικό είναι πως τα συναισθήματα αυτά είναι αμοιβαία. Θα δεις τις δικές του πληγές. Θα νιώσεις τον πόνο του. Θα θυμώσεις με όσους του φέρθηκαν σκάρτα και του ράγισαν την καρδιά. Δε θα μπορέσεις να εξαφανίσεις κάθε σημάδι που έχει χαραχθεί στη ψυχή του. Αυτό που μπορείς να κάνεις εσύ, είναι να βάλεις στόχο να κάνεις το μέλλον σας καλύτερο κι όμορφο.

Τότε θα συνειδητοποιήσεις πόσο σημαντικός είναι αυτός ο άνθρωπος για σένα. Θα τρέμεις στην ιδέα μήπως κάτι του συμβεί. Η ζωή σου θα είναι ένα χάος μακριά του. Αυτόν αναζητούσες πάντα. Σε αυτόν ανήκεις. Γιατί αυτός ο άνθρωπος είναι το σπίτι σου.

Αφορισμοί Ζωής

– Ο αληθινός άνθρωπος παραμένει συνηθισμένος, εντελώς συνηθισμένος. Κανένας δεν ξέρει ποιος είναι, κανένας δε ξέρει τι θησαυρό κουβαλάει μέσα του. Ποτέ δεν διαφημίζει, ποτέ δεν προσπαθεί να προβάλει. Εμείς όμως γιατί διαφημίζουμε; Εξαιτίας του Εγώ. Δεν είσαι ικανοποιημένος από τον εαυτό σου. Είσαι ικανοποιημένος μόνο όταν σε εκτιμούν οι άλλοι.

– Οι πολιτικοί, οι ιερείς και οι γονείς είναι όλοι δημιουργοί ενοχών, επειδή μόνο με αυτό τον τρόπο μπορούν να σας ελέγχουν και να σας χειραγωγούν

– Αν αγαπάς τον εαυτό σου τότε αγαπάς και τους άλλους αν μισείς τον εαυτό σου τότε μισείς και τους άλλους γιατί οι σχέσεις σου με τους άλλους είναι απλά η απεικόνιση του εαυτού σου.

– Το να ζεις μέσα στην αλήθεια, ακόμη και αν είναι μονάχα για μια στιγμή, είναι πολύ πιο σημαντικό από το να ζήσεις παντοτινά στο ψέμα.

– Μην κολλάς με το παρελθόν. Συνέχισε να κλείνεις κεφάλαια που έχεις διαβάσει, δεν υπάρχει λόγος να τα διαβάζεις ξανά και ξανά

– Πρέπει να ξέρετε ότι η ελευθερία είναι η ανώτερη αξία και όταν η αγάπη δεν σας δίνει την ελευθερία, τότε δεν είναι αγάπη. Η ελευθερία είναι το κριτήριο.

– Όλη η ιδέα που έχεις για τον εαυτό σου είναι δανεισμένη. Δανεισμένη από αυτούς που δεν έχουν ιδέα ποιοι είναι οι ίδιοι.

– Βγες από το κεφάλι σου και μπες στην καρδιά σου. Να σκέφτεσαι λιγότερο, να αισθάνεσαι περισσότερο.

– Η αγάπη είναι ο σκοπός. Η ζωή είναι το ταξίδι.

– Ζω τη ζωή μου στηριζόμενος σε δύο αρχές: Πρώτον, ζω σαν σήμερα να ήταν η τελευταία μου μέρα σ’ αυτή τη γη. Δεύτερον, ζω σήμερα σαν να πρόκειται να ζήσω για πάντα.

– Τα πλήθη δημιουργούν ψευδαισθήσεις.

– Η γνώση είναι ζωντανή μόνο όταν τη αποκτάς εσύ ο ίδιος, όταν είναι άμεση εμπειρία. Όταν όμως την ξέρεις από τους άλλους, δεν είναι ζωντανή εμπειρία, δεν είναι γνώση, είναι απλώς μνήμη.

– Στη Βουδιστική ορολογία δεν υπάρχει κάτι σαν την αμαρτία. Μόνο λάθη, σφάλματα. Δεν υπάρχει καταδίκη. Το λάθος μπορείς να το διορθώσεις. Είναι απλό.

– Στη Δύση, ο φοιτητής πηγαίνει στον καθηγητή. Στην Ανατολή, ο μαθητής πηγαίνει στο Δάσκαλο.

– Μόνο το ψεύτικο και το αβέβαιο δημιουργούνται γρήγορα, όπως στην αλυσίδα συναρμολόγησης. Ενώ για κάτι αληθινό χρειάζεται χρόνος.

– Αν είσαι δυστυχισμένος σε σένα οφείλεται. Αν είσαι ευτυχισμένος και σε σένα οφείλεται. Κανένας άλλος δεν μπορεί να επιδράσει στη ζωή σου παραμόνο εσύ ο ίδιος. Εσύ είσαι η κόλαση σου, εσύ ο παράδεισος σου.

– Μην κολυμπάς αντίθετα στο ρεύμα. Στάσου στο ποτάμι, γίνε το ποτάμι. Και το ποτάμι ήδη κατευθύνεται προς τη θάλασσα.

– Ο νους είναι το πιο ταπεινό τμήμα της συνείδησής μας. Είναι καλός για να γνωρίζουμε τον εξωτερικό κόσμο, αλλά είναι άχρηστος εάν θέλετε να κάνετε ένα εσωτερικό ταξίδι.

– Μην λες αυτό είναι καλό και αυτό είναι κακό. Άφησε τις διακρίσεις. Δέξου τα όλα όπως είναι.

– Θα βρεις νόημα σ’ αυτή τη ζωή μόνο αν το δημιουργήσεις εσύ. Είναι ένα ποίημα που θα συνθέσουμε, ένα τραγούδι που θα τραγουδήσουμε, ένας χορός που θα χορέψουμε.

– Ο πιστός, ο θρήσκος δεν είναι Ερευνητής. Ο πιστός βαριέται, δεν θέλει να ψάξει, γι’ αυτό πιστεύει.

– Όταν το μυαλό γνωρίζει, το λέμε γνώση. Όταν η καρδιά γνωρίζει, το λέμε αγάπη. Και όταν η ύπαρξη γνωρίζει, το λέμε διαλογισμό.

– Η αυτοκτονία δεν είναι τίποτε άλλο από το έσχατο παράπονο, το πιο απαίσιο παράπονο για την ύπαρξη.

– Η δημιουργικότητα είναι η φύση, και αν νιώθετε κάποια παρακίνηση για δημιουργία, να ξέρετε είναι παρακίνηση για να συναντηθείτε με την φύση.

– Να είσαι ρεαλιστής. Προγραμμάτισε ένα θαύμα.

– Το εκ γενετής δικαίωμα του καθενός δεν είναι να προσεύχεται στο Θεό, αλλά να γίνει Θεός.

– Η πραγματική ερώτηση δεν είναι αν υπάρχει ζωή μετά το θάνατο. Η πραγματική ερώτηση είναι αν έχεις ζωή πριν το θάνατο.

– Αυτό που φοβάσαι να το αντιμετωπίζεις κι αυτό που θέλεις να αποφύγεις να μην το αποφεύγεις. Μπες μέσα σε αυτό που φοβάσαι περισσότερο. Είναι ο μόνος τρόπος να το εξαφανίσεις αλλιώς θα σε ακολουθεί σαν τη σκιά σου.

Αγάπη δεν σημαίνει ανάγκη

Αγαπάμε, αλλά δεν έχουμε ανάγκη τους άλλους για να είμαστε ευτυχισμένοι ή ζωντανοί. Ωστόσο υπάρχουν άνθρωποι που θεωρούν αυτά τα δύο συνώνυμα. Όμως πρέπει να καταλάβουμε ότι μπορούμε να είμαστε καλά και μόνοι μας. Αγάπη δεν σημαίνει ανάγκη.

Οι κινηματογραφικές ταινίες, η κουλτούρα και η κοινωνία μας έχουν ενσταλάξει την ιδέα της ερωτικής αγάπης που καταστρέφει, ενώ η αγάπη θα πρέπει να είναι κάτι που μας φέρνει ευτυχία.
Η ιδέα αυτή κάνει πολλούς ανθρώπους να αναπτύσσουν συναισθηματική εξάρτηση, ένα πρόβλημα που γίνεται όλο και πιο συνηθισμένο.

Δεν σε έχω ανάγκη για να ζήσω

Επικρατεί η ιδέα ότι ο πόνος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της αγάπης, όμως αυτό δεν είναι αλήθεια. Ο μύθος αυτός δεν σταματάει να διαδίδεται και μπορεί να συνοψιστεί στην περίφημη φράση: «δεν μπορώ να ζήσω χωρίς εσένα».
Ο φόβος της μοναξιάς και της αίσθησης αποτυχίας στην ερωτική ζωή μπορεί να σας κάνει να πείτε «ναι» στο πρώτο άτομο που έρχεται στον δρόμο σας.
Αυτό συμβαίνει με τη συναισθηματική εξάρτηση.
Η συναισθηματική εξάρτηση σας κάνει να περνάτε από τη μια σχέση στην επόμενη, επειδή το να αισθάνεστε ότι δεν σας αγαπούν σας προκαλεί ανησυχία. Ωστόσο η ανησυχία αυτή εξαφανίζεται όταν βρίσκεστε σε μια σχέση.
Όμως, πέρα από όλα, είναι ξεκάθαρο το εξής: η αγάπη που βιώνετε δεν είναι αληθινή. Αγάπη δεν σημαίνει ανάγκη.

Πώς μπορείτε να το διορθώσετε αυτό; Αποφύγετε να πέσετε στις παρακάτω παγίδες.

Εξιδανικεύετε τον σύντροφό σας

Αναρωτηθήκατε ποτέ γιατί όλα είναι τόσο υπέροχα στην αρχή των σχέσεων αλλά μετά παίρνουν τον κατήφορο;
Η απάντηση βρίσκεται στην εξιδανίκευση του Πρίγκιπα ή της Πριγκίπισσας, που σας κάνει να παραβλέπετε πράγματα τα οποία αληθινά σας ενοχλούν, επειδή πιστεύετε ότι μπορείτε να τα ανεχτείτε ή επειδή τρέφετε την ελπίδα ότι θα αλλάξουν.
Ωστόσο, αυτό σημαίνει ότι δημιουργείτε μια αγάπη που δεν είναι αληθινή, επειδή βλέπετε τα πράγματα ρόδινα και όπως τα θέλετε.
Ίσως λόγω συναισθηματικής αδυναμίας βλέπετε μόνο αυτά που έχετε ανάγκη και παραβλέπετε τα υπόλοιπα.

Χαμηλή αυτοεκτίμηση

Η ανάγκη σας να βρίσκεστε σε μια σχέση μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλή αυτοεκτίμηση, κάτι που έχει συνέπειες σε όλους τους τομείς της ζωής σας.
Η ανάγκη αυτή γίνεται επιτακτική, ο πρωταρχικός σας στόχος. Είναι ένας στόχος που, αν δεν επιτευχθεί, κάνει ολόκληρο τον κόσμο σας να καταρρεύσει.

Ο κόσμος σας περιστρέφεται γύρω από την τέλεια σχέση. Αν τα πράγματα δεν πάνε καλά, η αποτυχία σας καταβάλλει και η αυτοεκτίμησή σας μειώνεται.
Για τους ανθρώπους με χαμηλή αυτοεκτίμηση η αγάπη μετατρέπεται σε μια διαδικασία που απορροφά τα πάντα. Δίνουν ολόκληρο τον εαυτό τους και κινδυνεύουν να πληγωθούν πολύ βαθιά.
Οι άνθρωποι αυτοί δεν μπορούν να θέσουν όρια, έτσι υποφέρουν σε όλη τη ζωή τους.

Μια σχέση δεν είναι τα πάντα. Επομένως, αγάπη δεν σημαίνει ανάγκη

Ίσως σε κάποιο επίπεδο να γνωρίζετε ότι το να βρίσκεστε σε μια σχέση δεν είναι τα πάντα. Όμως αυτή είναι μια πεποίθηση με την οποία είστε τόσο εμποτισμένοι που είναι πολύ εύκολο να κάνετε τα λάθη για τα οποία μιλάμε.
Μπορείτε να ζήσετε τέλεια χωρίς να βρίσκεστε σε σχέση. Μάλιστα, όσοι δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να μείνουν μόνοι, αν βρεθούν κάποτε εκτός σχέσης, θα πρέπει να αξιοποιήσουν αυτήν την περίσταση.

Εξάλλου, όταν είστε μόνοι, έχετε την ευκαιρία να γνωρίσετε καλύτερα τον εαυτό σας και να σκεφτείτε πάνω στη σχέση που μόλις τελείωσε.
Με αυτόν τον τρόπο ωριμάζετε και καταλαβαίνετε τι σας άρεσε και τι δεν σας άρεσε στη σχέση, έτσι την επόμενη φορά τα πράγματα θα είναι καλύτερα.
Πρόκειται για κάτι πολύ θετικό, όμως η ανάγκη να βρίσκεστε σε μια σχέση συχνά θολώνει την όρασή σας και δεν σας επιτρέπει να εκτιμάτε τον χρόνο που έχετε για να σκεφτείτε τον εαυτό σας και κανέναν άλλον.
Είναι η μόνη στιγμή για να μάθετε ότι μπορείτε να αγαπήσετε κάποιον χωρίς να τον έχετε ανάγκη.
Δώσατε ποτέ την ευκαιρία στον εαυτό σας να βρεθεί εκτός σχέσης;
Φοβάστε να μείνετε μόνοι;
Αν η ζωή σας εξαρτάται από το να έχετε κάποιον πλάι σας, δεν θα είστε ποτέ απόλυτα ευτυχισμένοι.
Θα απογοητεύεστε και αυτό είναι το χειρότερο λάθος που μπορείτε να κάνετε. Το μόνο πρόσωπο που είναι πάντα μαζί σας είστε εσείς.

Σταματήστε να παραμελείτε τον εαυτό σας και αρχίστε να αγαπάτε τον εαυτό σας.