Σαφώς, το εγχείρημα της κατηγοριοποίησης που εγκαινίασε ο Αριστοτέλης είναι βαθιά ριζωμένο στη φιλοσοφική ψυχή. Ακόμα κι έτσι, παρά την ευρεία επιρροή του - και, μάλιστα λόγω αυτής της επιρροής - κάθε προσπάθεια περιγραφής της κατηγοριοποίησης αντιμετωπίζει μια σημαντική δυσκολία: οι ειδικοί διαφωνούν σε πολλές από τις πιο σημαντικές και θεμελιώδεις πτυχές του. Κάθε ένα από τα ακόλουθα ερωτήματα έχει λάβει σημαντικά διαφορετικές απαντήσεις από ιδιαίτερα σεβαστούς μελετητές και φιλοσόφους. Τι ταξινομούν οι κατηγορίες; Ποια θεωρία της κατηγόρησης αποτελεί τη βάση του σχήματος του Αριστοτέλη; Ποια είναι η σχέση μεταξύ της κατηγοριοποίησης και του υλόμορφισμού, της άλλης σημαντικής οντολογικής θεωρίας του Αριστοτέλη; Πού ταιριάζει η ύλη, αν ταιριάζει καθόλου, στο κατηγοριοποιητικό σχήμα; Πότε έγραψε ο Αριστοτέλης τις Κατηγορίες; Έγραψε ο Αριστοτέλης τις Κατηγορίες; Είναι ο κατάλογος των ειδών στις Κατηγορίες ο εξεταζόμενος κατάλογος του Αριστοτέλη ή μήπως τροποποιεί τις απόψεις του αλλού; Είναι η άποψη του Αριστοτέλη για την ουσία στις Κατηγορίες συνεπής με την άποψή του για την ουσία στα Μεταφυσικά; Υπάρχει κάποια μέθοδος που χρησιμοποίησε ο Αριστοτέλης για να δημιουργήσει τον κατάλογο των κατηγοριών του; Είναι ο κατηγοριοποίηση του Αριστοτέλη φιλοσοφικά υπερασπίσιμος εν όλω ή εν μέρει; Έστω και μόνο εν μέρει, ποιο μέρος της κατηγοριοποίησης είναι φιλοσοφικά υπερασπίσιμο;
Δεδομένης της απόκλισης των απόψεων των ειδικών ακόμη και σχετικά με τις πιο βασικές πτυχές των Κατηγοριών του Αριστοτέλη, είναι αναπόφευκτο ότι μια προσπάθεια να δοθεί μια ουδέτερη ερμηνεία των βασικών θέσεων που περιέχει θα θεωρηθεί λανθασμένη, ίσως δραστικά, από ορισμένους μελετητές. Κάποιος θα μπορούσε να επιχειρήσει να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα σχολιάζοντας κάθε επιστημονική συζήτηση και γνώμη, αλλά ένα τέτοιο εγχείρημα δεν θα μπορούσε να ζωντανέψει τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του αριστοτελικού κατηγοριισμού. Στη συνέχεια, επομένως, θα ακολουθήσω μια διαφορετική πορεία. Αρχικά παρουσιάζω μια φυσική, αν και ίσως υπερβολικά απλοποιημένη, ερμηνεία των κύριων δομών στο κατηγορικό σχήμα του Αριστοτέλη, ενώ παράλληλα σταματάω για να σημειώσω ορισμένα ιδιαίτερα αμφιλεγόμενα σημεία. Στη συνέχεια, θα συζητήσω μια σημαντική επιστημονική και φιλοσοφική συζήτηση σχετικά με τις κατηγορίες, δηλαδή το ζήτημα του κατά πόσον υπάρχει κάποια συστηματική διαδικασία με την οποία ο Αριστοτέλης δημιούργησε τον περίφημο κατάλογό του. Η συζήτηση παρουσιάζει ενδιαφέρον σε μεγάλο βαθμό επειδή αφορά ένα από τα πιο θεμελιώδη μεταφυσικά θέματα: ποιο είναι το σωστό σύστημα κατηγοριών; Δεν με ενδιαφέρει τελικά να παρουσιάσω τη σωστή ερμηνεία των Κατηγοριών του Αριστοτέλη. Αντίθετα, ελπίζω μόνο να παρέχω μια χρήσιμη εισαγωγή στο περιεχόμενο αυτού του ατελείωτα συναρπαστικού έργου.
1. Η Τετραμερής Διαίρεση
1.1 Δεν λέγεται και δεν υπάρχει
1.2 Δεν λέγεται και δεν υπάρχει
1.3 Ειπόμενο και μη παρόν
1.4 Είπε-Από και Παρόν-Εισάγω
1.5 Μια πρόσφατη συζήτηση
2. Η Δεκαπλάσια Μεραρχία
1.2 Δεν λέγεται και δεν υπάρχει
1.3 Ειπόμενο και μη παρόν
1.4 Είπε-Από και Παρόν-Εισάγω
1.5 Μια πρόσφατη συζήτηση
2. Η Δεκαπλάσια Μεραρχία
2.1 Γενική Συζήτηση
2.2 Λεπτομερής Συζήτηση
2.2 Λεπτομερής Συζήτηση
2.2.1 Ουσία
2.2.2 Ποσότητα
2.2.3 Συγγενείς
2.2.4 Ποιότητα
3. Από πού προέρχονται οι κατηγορίες;
4. Πρόσφατη Εργασία
1. Η Τετραμερής Διαίρεση
Οι Κατηγορίες διαιρούνται φυσικά σε τρία διακριτά μέρη — αυτά που έχουν γίνει γνωστά ως Προ-προκαταρκτική κατάσταση - Pre-Predicamenta (κεφ. 1–4), Predicamenta (κεφ. 5–9) και Post-Predicamenta (κεφ. 10-15). (Αυτοί οι τίτλοι ενοτήτων αντικατοπτρίζουν τον παραδοσιακό λατινικό τίτλο ολόκληρου του έργου, Predicamenta.) Στα Pre-Predicamenta, ο Αριστοτέλης συζητά μια σειρά από σημασιολογικές σχέσεις (1a1–16), δίνει μια διαίρεση των όντων (τἃ ὄντα) σε τέσσερα είδη (1a20–1b9) και στη συνέχεια παρουσιάζει τον κανονικό του κατάλογο δέκα κατηγοριών (1b25–2a4). Στα Προβλήματα, ο Αριστοτέλης συζητά λεπτομερώς τις κατηγορίες ουσίας (2a12–4b19), ποσότητας (4b20–6a36), συγγενών (6a37–8b24) και ποιότητας (8b25–11a39), και παρέχει μια συνοπτική ανάλυση των άλλων κατηγοριών (11b1–14). Και τέλος, στα Μετά-Προβλήματα, συζητά μια σειρά από έννοιες που σχετίζονται με τους τρόπους αντίθεσης (11b15–14A25), προτεραιότητας και ταυτοχρονισμού (14a26–15a13), κίνησης (15a14–15b17) και καταλήγει με μια σύντομη συζήτηση για το έχειν (15b18–31). Υπάρχει σημαντική συζήτηση σχετικά με το αν ο Αριστοτέλης πίστευε ότι και τα τρία μέρη ανήκουν σε ένα ενιαίο έργο, και αν ναι, γιατί πίστευε ότι όλα είναι απαραίτητα για να αποτελέσει το έργο ένα ενιαίο σύνολο. Παρ 'όλα αυτά, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι στην καρδιά των Κατηγοριών υπάρχουν δύο συστήματα ταξινόμησης, το ένα δίνεται στο Pre-Predicamenta και το άλλο στο Predicament a.
Το πρώτο σύστημα ταξινόμησης του Αριστοτέλη είναι των όντων, (τὰ ὄντα) (1a20). Η διαίρεση προχωρά μέσω δύο εννοιών: (1) λεγόμενο-του-όντος και (2) παρόν-εντός. Κάθε ον, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, είτε λέγεται-για-κάποιο-άλλο είτε δεν λέγεται-για-κάποιο-άλλο. Ομοίως, κάθε ον είναι είτε παρόν-σε-κάποιο-άλλο είτε δεν είναι παρόν-σε-κάποιο-άλλο. Επειδή αυτές είναι τεχνικές έννοιες, θα περίμενε κανείς να τις είχε ορίσει ο Αριστοτέλης. Δυστυχώς, δεν ορίζει τη σχέση λεγόμενου-του-ενός· και ο ορισμός του για τη σχέση παρόν-εντός είναι είτε κυκλικός είτε βασίζεται σε μια αόριστη έννοια του είναι εν. Λέει: «Με το «παρόν σε ένα υποκείμενο» εννοώ αυτό που βρίσκεται σε κάτι, όχι ως μέρος, και δεν μπορεί να υπάρξει ξεχωριστά από αυτό που βρίσκεται μέσα» (1a24–5). Παρατηρήστε ότι η λέξη «εντός» εμφανίζεται σε αυτόν τον ορισμό του παρόντος-εντός. Έτσι, είτε το «εντός» σημαίνει το ίδιο με το «παρόν-εντός», οπότε ο ορισμός είναι κυκλικός· είτε το «εντός» χρειάζεται το ίδιο έναν ορισμό, τον οποίο ο Αριστοτέλης δεν δίνει. Ως εκ τούτου, το πρώτο σύστημα ταξινόμησης του Αριστοτέλη βασίζεται σε τεχνικές έννοιες των οποίων ο ακριβής χαρακτηρισμός δεν καθορίζεται από τίποτα από τα λεγόμενα του Αριστοτέλη.
Παρά την έλλειψη χρήσιμων ορισμών αυτών των δύο εννοιών, υπάρχει ένας αρκετά απλός, αν και σίγουρα όχι αδιαμφισβήτητος, χαρακτηρισμός τους που έχουν υιοθετήσει πολλοί μελετητές. Εστιάζοντας στα παραδείγματα του Αριστοτέλη, οι περισσότεροι μελετητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα όντα που λέγονται -για άλλα- είναι καθολικά, ενώ αυτά που δεν λέγονται -για άλλα είναι ιδιαίτερα. Τα όντα που είναι παρόντα -σε άλλα- είναι τυχαία, ενώ αυτά που δεν είναι παρόντα -σε άλλα- είναι μη τυχαία. Τώρα, τα μη τυχαία όντα που είναι καθολικά περιγράφονται πιο φυσικά ως ουσιώδη, ενώ τα μη τυχαία όντα που είναι ιδιαίτερα περιγράφονται καλύτερα απλώς ως μη τυχαία. Αν συνδυάσουμε αυτές τις πιθανότητες, καταλήγουμε στο ακόλουθο τετραπλό σύστημα ταξινόμησης: (1) τυχαία καθολικά· (2) ουσιώδη καθολικά· (3) τυχαία ιδιαίτερα· (4) μη τυχαία ιδιαίτερα, ή αυτό που ο Αριστοτέλης ονομάζει πρωτογενείς ουσίες. Αυτό το σύστημα ταιριάζει εύκολα με την ορολογία του ίδιου του Αριστοτέλη, που δίνεται στο 1a20: (1) Λέγεται-για και είναι-ενεστώτα: τυχαία καθολικά· (2) Λέγεται και δεν είναι παρόν: ουσιώδη καθολικά· (3) Δεν είναι λέγεται και δεν είναι παρόν: τυχαίες επιμέρους· και (4) Δεν είναι λέγεται και δεν είναι παρόν: πρωτογενείς ουσίες. Μια σύντομη συζήτηση για καθεμία από αυτές τις κατηγορίες θα πρέπει να αρκεί για να αναδείξει τον γενικό χαρακτήρα τους.
2.2.2 Ποσότητα
2.2.3 Συγγενείς
2.2.4 Ποιότητα
3. Από πού προέρχονται οι κατηγορίες;
4. Πρόσφατη Εργασία
1. Η Τετραμερής Διαίρεση
Οι Κατηγορίες διαιρούνται φυσικά σε τρία διακριτά μέρη — αυτά που έχουν γίνει γνωστά ως Προ-προκαταρκτική κατάσταση - Pre-Predicamenta (κεφ. 1–4), Predicamenta (κεφ. 5–9) και Post-Predicamenta (κεφ. 10-15). (Αυτοί οι τίτλοι ενοτήτων αντικατοπτρίζουν τον παραδοσιακό λατινικό τίτλο ολόκληρου του έργου, Predicamenta.) Στα Pre-Predicamenta, ο Αριστοτέλης συζητά μια σειρά από σημασιολογικές σχέσεις (1a1–16), δίνει μια διαίρεση των όντων (τἃ ὄντα) σε τέσσερα είδη (1a20–1b9) και στη συνέχεια παρουσιάζει τον κανονικό του κατάλογο δέκα κατηγοριών (1b25–2a4). Στα Προβλήματα, ο Αριστοτέλης συζητά λεπτομερώς τις κατηγορίες ουσίας (2a12–4b19), ποσότητας (4b20–6a36), συγγενών (6a37–8b24) και ποιότητας (8b25–11a39), και παρέχει μια συνοπτική ανάλυση των άλλων κατηγοριών (11b1–14). Και τέλος, στα Μετά-Προβλήματα, συζητά μια σειρά από έννοιες που σχετίζονται με τους τρόπους αντίθεσης (11b15–14A25), προτεραιότητας και ταυτοχρονισμού (14a26–15a13), κίνησης (15a14–15b17) και καταλήγει με μια σύντομη συζήτηση για το έχειν (15b18–31). Υπάρχει σημαντική συζήτηση σχετικά με το αν ο Αριστοτέλης πίστευε ότι και τα τρία μέρη ανήκουν σε ένα ενιαίο έργο, και αν ναι, γιατί πίστευε ότι όλα είναι απαραίτητα για να αποτελέσει το έργο ένα ενιαίο σύνολο. Παρ 'όλα αυτά, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι στην καρδιά των Κατηγοριών υπάρχουν δύο συστήματα ταξινόμησης, το ένα δίνεται στο Pre-Predicamenta και το άλλο στο Predicament a.
Το πρώτο σύστημα ταξινόμησης του Αριστοτέλη είναι των όντων, (τὰ ὄντα) (1a20). Η διαίρεση προχωρά μέσω δύο εννοιών: (1) λεγόμενο-του-όντος και (2) παρόν-εντός. Κάθε ον, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, είτε λέγεται-για-κάποιο-άλλο είτε δεν λέγεται-για-κάποιο-άλλο. Ομοίως, κάθε ον είναι είτε παρόν-σε-κάποιο-άλλο είτε δεν είναι παρόν-σε-κάποιο-άλλο. Επειδή αυτές είναι τεχνικές έννοιες, θα περίμενε κανείς να τις είχε ορίσει ο Αριστοτέλης. Δυστυχώς, δεν ορίζει τη σχέση λεγόμενου-του-ενός· και ο ορισμός του για τη σχέση παρόν-εντός είναι είτε κυκλικός είτε βασίζεται σε μια αόριστη έννοια του είναι εν. Λέει: «Με το «παρόν σε ένα υποκείμενο» εννοώ αυτό που βρίσκεται σε κάτι, όχι ως μέρος, και δεν μπορεί να υπάρξει ξεχωριστά από αυτό που βρίσκεται μέσα» (1a24–5). Παρατηρήστε ότι η λέξη «εντός» εμφανίζεται σε αυτόν τον ορισμό του παρόντος-εντός. Έτσι, είτε το «εντός» σημαίνει το ίδιο με το «παρόν-εντός», οπότε ο ορισμός είναι κυκλικός· είτε το «εντός» χρειάζεται το ίδιο έναν ορισμό, τον οποίο ο Αριστοτέλης δεν δίνει. Ως εκ τούτου, το πρώτο σύστημα ταξινόμησης του Αριστοτέλη βασίζεται σε τεχνικές έννοιες των οποίων ο ακριβής χαρακτηρισμός δεν καθορίζεται από τίποτα από τα λεγόμενα του Αριστοτέλη.
Παρά την έλλειψη χρήσιμων ορισμών αυτών των δύο εννοιών, υπάρχει ένας αρκετά απλός, αν και σίγουρα όχι αδιαμφισβήτητος, χαρακτηρισμός τους που έχουν υιοθετήσει πολλοί μελετητές. Εστιάζοντας στα παραδείγματα του Αριστοτέλη, οι περισσότεροι μελετητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα όντα που λέγονται -για άλλα- είναι καθολικά, ενώ αυτά που δεν λέγονται -για άλλα είναι ιδιαίτερα. Τα όντα που είναι παρόντα -σε άλλα- είναι τυχαία, ενώ αυτά που δεν είναι παρόντα -σε άλλα- είναι μη τυχαία. Τώρα, τα μη τυχαία όντα που είναι καθολικά περιγράφονται πιο φυσικά ως ουσιώδη, ενώ τα μη τυχαία όντα που είναι ιδιαίτερα περιγράφονται καλύτερα απλώς ως μη τυχαία. Αν συνδυάσουμε αυτές τις πιθανότητες, καταλήγουμε στο ακόλουθο τετραπλό σύστημα ταξινόμησης: (1) τυχαία καθολικά· (2) ουσιώδη καθολικά· (3) τυχαία ιδιαίτερα· (4) μη τυχαία ιδιαίτερα, ή αυτό που ο Αριστοτέλης ονομάζει πρωτογενείς ουσίες. Αυτό το σύστημα ταιριάζει εύκολα με την ορολογία του ίδιου του Αριστοτέλη, που δίνεται στο 1a20: (1) Λέγεται-για και είναι-ενεστώτα: τυχαία καθολικά· (2) Λέγεται και δεν είναι παρόν: ουσιώδη καθολικά· (3) Δεν είναι λέγεται και δεν είναι παρόν: τυχαίες επιμέρους· και (4) Δεν είναι λέγεται και δεν είναι παρόν: πρωτογενείς ουσίες. Μια σύντομη συζήτηση για καθεμία από αυτές τις κατηγορίες θα πρέπει να αρκεί για να αναδείξει τον γενικό χαρακτήρα τους.
1.1 Δεν λέγεται και δεν υπάρχει
Η πρωταρχική θέση σε αυτό το ταξινομικό σχήμα, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, ανήκει σε εκείνες τις οντότητες που ούτε λέγονται ούτε υπάρχουν σε τίποτα. Τέτοιες οντότητες, λέει ο Αριστοτέλης, είναι πρωτογενείς ουσίες (2a11). Αν και δίνει μόνο έναν αρνητικό χαρακτηρισμό των πρωτογενών ουσιών στις Κατηγορίες — ούτε λέγονται ούτε υπάρχουν — τα παραδείγματα αυτών που παρέχει μας επιτρέπουν να σχηματίσουμε μια πιο ισχυρή αντίληψη για το τι υποτίθεται ότι είναι μια πρωτογενής ουσία. Τα αγαπημένα του παραδείγματα είναι ένας μεμονωμένος άνθρωπος και ένα άλογο (1a20, 2a11). Επομένως, είναι φυσικό να τον ερμηνεύσουμε ως σκέψη ότι μεταξύ των πρωτογενών ουσιών υπάρχουν συγκεκριμένα στοιχεία που είναι μέλη φυσικών ειδών. Το αν στις Κατηγορίες ο Αριστοτέλης σκόπευε να περιορίσει την τάξη των πρωτογενών ουσιών μόνο σε μέλη φυσικών ειδών αποδεικνύεται ότι είναι ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα θέματα στην αριστοτελική ακαδημαϊκή έρευνα. Αλλά τουλάχιστον, φαίνεται να πιστεύει ότι τα μέλη των φυσικών ειδών παρουσιάζουν μια αρκετά παραδειγματική περίπτωση ώστε να μπορεί να τα χρησιμοποιήσει ως παραδείγματα.
Τώρα, δεδομένης της παραπάνω ερμηνείας της σχέσης ειπωμένου-από-και-ενεστώτα-εντός, μια πρωτογενής ουσία είναι ένα επιμέρους που δεν είναι τυχαίο. Πρέπει να παραδεχτούμε ότι είναι δύσκολο να πούμε ακριβώς τι σημαίνει να πούμε ότι ένα επιμέρους είναι μη τυχαίο. Τονίζοντας το γεγονός ότι οι πρωτογενείς ουσίες δεν είναι το είδος των όντων που μπορούν να είναι τυχαία, ο Αριστοτέλης φαίνεται να υποδεικνύει τόσο ότι δεν βασίζονται σε τίποτα τυχαία όσο και ότι δεν είναι οντότητες που είναι προφανώς προσωρινές, τυχαία χαρακτηρισμένες ή τεχνητά ενοποιημένες, όπως ο Σωκράτης που κάθεται σε μια καρέκλα. Ομοίως, αντιμετωπίζοντάς τες ως μη ειπωμένες-από-τίποτα, ο Αριστοτέλης εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι οι πρωτογενείς ουσίες δεν βασίζονται σε τίποτα. Αντίθετα, είναι οι ίδιες ουσιώδεις ενότητες και μάλιστα καθόλου προβλέψιμες. Πέρα από αυτές τις λίγες παρατηρήσεις, ωστόσο, είναι δύσκολο να πούμε ακριβώς, δεδομένου μόνο ό,τι γίνεται σαφές στο Pre-predicamenta, τι είναι μια πρωτογενής ουσία. Αλλά αυτό, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί, είναι κατάλληλο για μια μεταφυσικά θεμελιώδη οντότητα — μπορούμε να πούμε γι' αυτήν τι δεν είναι, αλλά επειδή είναι τόσο βασική, μας λείπει το λεξιλόγιο για να πούμε με πληροφοριακό τρόπο τι είναι. Και πράγματι, ο Αριστοτέλης πιστεύει ότι οι πρωτογενείς ουσίες είναι θεμελιώδεις με αυτόν τον τρόπο, αφού πιστεύει ότι όλες οι άλλες οντότητες φέρουν κάποιο είδος ασύμμετρης σχέσης εξάρτησης από τις πρωτογενείς ουσίες (2a34–2b6).
1.2 Δεν λέγεται και δεν υπάρχει
Αν συνεχίσουμε να κατανοούμε τις διακρίσεις μεταξύ λεγόμενου και ενεστώτα όπως τις έχω χαρακτηρίσει, θα διαπιστώσουμε επίσης ότι ο Αριστοτέλης πιστεύει ότι εκτός από τα επιμέρους στην κατηγορία της ουσίας, υπάρχουν και τυχαία, ή αυτό που μπορούμε τώρα να ονομάσουμε μη ουσιαστικά, επιμέρους. Το παράδειγμα μιας τέτοιας οντότητας του Αριστοτέλη είναι ένα μεμονωμένο κομμάτι γραμματικής γνώσης (1a25). Ίσως ένα πιο διαισθητικό παράδειγμα είναι η ιδιαίτερη λευκότητα που έχει κάποιο αντικείμενο. Εάν υπάρχουν μη ουσιαστικά επιμέρους, τότε η λευκότητα του Σωκράτη είναι μια αριθμητικά διακριτή επιμέρους από τη λευκότητα του Πλάτωνα. Οι σύγχρονοι μεταφυσικοί θα μπορούσαν να ονομάσουν τέτοιες οντότητες τροπικά, και μια τέτοια ετικέτα είναι αποδεκτή εφόσον κάποιος είναι προσεκτικός ώστε να μην περιμένει ότι η θεωρία του Αριστοτέλη θα μοιάζει πολύ με τις σύγχρονες θεωρίες τροπικών. Καταρχάς, αν ο Αριστοτέλης αποδέχεται την ύπαρξη μη υποστατικών μερικών, σίγουρα δεν πιστεύει ότι μπορούν να υπάρχουν ξεχωριστά από τις πρωτογενείς ουσίες — μάλιστα, είναι πολύ φυσικό να ερμηνεύσουμε τον Αριστοτέλη σε αυτό το σημείο ως σκέψη ότι ένα μη υποστατικό μερικό είναι μια εξαρτημένη οντότητα, που εξατομικεύεται μόνο με αναφορά στην πρωτογενή ουσία στην οποία υπάρχει. Επομένως, η λευκότητα του Σωκράτη δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τον Σωκράτη. Επιπλέον, η σκέψη τέτοιων οντοτήτων ως οντοτήτων που βρίσκονται σε μια πρωτόγονη σχέση ομοιότητας μεταξύ τους είναι αρκετά ξένη προς τον τρόπο σκέψης του Αριστοτέλη. Παρ' όλα αυτά, αν η παρούσα ερμηνεία είναι σωστή, ο Αριστοτέλης αποδέχτηκε αυτό που ονομάζονται κατάλληλα ιδιαιτεροποιημένες ιδιότητες.
1.3 Ειπόμενο και μη παρόν
Επιστρέφοντας, λοιπόν, σε εκείνα τα όντα που δεν υπάρχουν σε άλλα όντα, ο Αριστοτέλης πιστεύει ότι εκτός από τις πρωτογενείς ουσίες, οι οποίες είναι επιμέρους, υπάρχουν και δευτερογενείς ουσίες, οι οποίες είναι καθολικές (2a11-a18). Το παράδειγμά του για μια τέτοια οντότητα είναι ο άνθρωπος (1a21), ο οποίος, σύμφωνα με την παρούσα ερμηνεία, είναι καθολικός στην κατηγορία της ουσίας. Αν δεχτούμε και πάλι τις εν λόγω διακρίσεις όπως τις έχω διατυπώσει, θα πρέπει να ερμηνεύσουμε τις δευτερογενείς ουσίες ως ουσιώδη χαρακτηριστικά των πρωτογενών ουσιών. Επιπλέον, επειδή οι πρωτογενείς ουσίες φαίνεται να είναι μέλη φυσικών ειδών, είναι φυσικό να ερμηνεύουμε τις δευτερογενείς ουσίες ως τα είδη στα οποία ανήκουν οι πρωτογενείς ουσίες. Αν αυτό ισχύει, τότε ο Αριστοτέλης πιστεύει ότι όχι μόνο οι πρωτογενείς ουσίες είναι μέλη φυσικών ειδών, αλλά ότι ουσιαστικά χαρακτηρίζονται από τα είδη στα οποία ανήκουν.
1.4 Είπε-Από και Παρόν-Εισάγω
Τέλος, ένα ον λέγεται και είναι παρόν σε μια πρωταρχική ουσία εάν είναι ένα τυχαίο καθολικό. Το παράδειγμα μιας τέτοιας οντότητας από τον Αριστοτέλη είναι η γνώση· αλλά και πάλι, η λευκότητα παρέχει ένα κάπως πιο διαισθητικό παράδειγμα. Η καθολική λευκότητα λέγεται για πολλές πρωταρχικές ουσίες, αλλά είναι μόνο τυχαία σε αυτές.
1.5 Μια πρόσφατη συζήτηση
Ο τρόπος με τον οποίο έχω χαρακτηρίσει τις έννοιες του λεγόμενου και του ενεστώτα είναι, όπως έχω πει, φυσικός και σχετικά απλός. Επιπλέον, ήταν μακράν η ορθόδοξη ερμηνεία μεταξύ των μεσαιωνικών ερμηνευτών του Αριστοτέλη. Θα ήταν παράλειψή μου, ωστόσο, αν δεν ανέφερα την πρόσφατη συζήτηση που ξεκίνησε ο GEL Owen σχετικά με τη διάκριση λεγόμενου/ενεστώτα (Owen, 1965a). Σύμφωνα με τον Owen, ο Αριστοτέλης δεν αποδέχτηκε την ύπαρξη μη ουσιαστικών επιμέρους. Αντίθετα, υποστηρίζει ο Owen, ένα ον που δεν λέγεται αλλά βρίσκεται σε πρωτογενείς ουσίες είναι ένα τυχαίο καθολικό της χαμηλότερης δυνατής γενικότητας. Ως εκ τούτου, ο Owen αρνείται ότι η διάκριση λεγόμενου/μη λεγόμενου είναι μια διάκριση μεταξύ καθολικών και επιμέρους. Δεν θα συζητήσω την ερμηνεία του Owen, αλλά θα απλώς σημειώσω ότι έχει προκαλέσει τεράστια επιστημονική προσοχή. Ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης μπορεί να βρει μια συζήτηση για αυτά τα ζητήματα εδώ:
2. Η Δεκαπλάσια Μεραρχία
2.1 Γενική Συζήτηση
Αφού παρέχει το πρώτο του σύστημα ταξινόμησης, ο Αριστοτέλης στρέφεται στα predicamenta και παρουσιάζει ένα δεύτερο, το οποίο καταλήγει να τον απασχολεί για μεγάλο μέρος των υπόλοιπων Κατηγοριών. Ο Αριστοτέλης διαιρεί αυτό που αποκαλεί τα λεγόμενα (τἃ λεγόμενα), δηλαδή πράγματα που λέγονται, σε δέκα διακριτά είδη (1b25). Τα πράγματα που λέγονται σύμφωνα με τον Αριστοτέλη είναι λέξεις (De Int 16a3), και έτσι είναι φυσικό να ερμηνεύσουμε το δεύτερο σύστημά του ως ταξινόμηση λέξεων. Και επειδή η αγγλική λέξη «category» προέρχεται από την ελληνική λέξη για το κατηγόρημα, θα μπορούσε κανείς φυσικά να σκεφτεί το δεύτερο σύστημα ως ταξινόμηση διακριτών τύπων γλωσσικών κατηγημάτων. Υπάρχει, ωστόσο, σημαντική συζήτηση σχετικά με το θέμα του δεύτερου συστήματος ταξινόμησης.
Υπάρχουν τρεις λόγοι για να πιστεύουμε ότι ο Αριστοτέλης δεν ενδιαφέρεται πρωτίστως για τις λέξεις, αλλά μάλλον για τα αντικείμενα στον κόσμο στα οποία αντιστοιχούν οι λέξεις. Πρώτον, η φράση του «τα λεγόμενα» είναι στην πραγματικότητα ασαφής, όπως μεταξύ «πράγματα που λέγονται» - όπου αυτά μπορεί να είναι ή να μην είναι λέξεις - και «πράγματα για τα οποία λέγονται» - όπου αυτά θεωρούνται πιο φυσικά ως πράγματα που αναφέρονται μέσω λέξεων. Δεύτερον, τα παραδείγματα του Αριστοτέλη για αντικείμενα που ανήκουν στις διάφορες κατηγορίες είναι γενικά εξωγλωσσικά. Για παράδειγμα, τα παραδείγματα ουσιών που δίνει είναι ένας μεμονωμένος άνθρωπος και ένα άλογο. Τρίτον, ο Αριστοτέλης αποδέχεται ρητά μια θεωρία περί νοήματος σύμφωνα με την οποία οι λέξεις συμβατικά σημαίνουν έννοιες, και οι έννοιες σημαίνουν φυσικά αντικείμενα στον κόσμο (De Int 16a3). Έτσι, ακόμη και αν κατά κάποιο τρόπο ταξινομεί λέξεις, είναι φυσικό να θεωρήσουμε την ταξινόμησή του ως τελικά καθοδηγούμενη από ανησυχίες σχετικά με αντικείμενα στον κόσμο στα οποία αντιστοιχούν οι λέξεις μας.
Οι μελετητές που δεν ήταν ικανοποιημένοι με τη γλωσσική ερμηνεία του δεύτερου συστήματος ταξινόμησης του Αριστοτέλη έχουν κινηθεί προς μία από τις διάφορες κατευθύνσεις. Κάποιοι έχουν ερμηνεύσει τον Αριστοτέλη ως ταξινομητή εννοιών. Οι αντιρρήσεις που διατυπώθηκαν κατά της γλωσσικής ερμηνείας, ωστόσο, μπορούν και πάλι να διατυπωθούν κατά της ερμηνείας των εννοιών. Άλλοι μελετητές έχουν ερμηνεύσει τον Αριστοτέλη ως ταξινομητή της εξωγλωσσικής και της εξωεννοιολογικής πραγματικότητας. Τέλος, ορισμένοι μελετητές έχουν συνθέσει τις γλωσσικές και εξωγλωσσικές ερμηνείες ερμηνεύοντας τον Αριστοτέλη ως ταξινομητή γλωσσικών κατηγορημάτων στο βαθμό που σχετίζονται με τον κόσμο με σημασιολογικά σημαντικούς τρόπους. Αν και πιστεύω ότι αυτή η τελευταία ερμηνεία είναι πιθανώς αυτή που αντέχει καλύτερα στην προσεκτική εξέταση του κειμένου, ο γενικός χαρακτήρας του δεύτερου συστήματος ταξινόμησης γίνεται πιο εύκολα αντιληπτός εστιάζοντας στην εξωγλωσσική ερμηνεία. Έτσι, στη συνέχεια, θα απλοποιήσω τα πράγματα λέγοντας ότι το πρώτο ταξινομητικό σύστημα του Αριστοτέλη είναι στην πραγματικότητα μια ταξινόμηση εξωγλωσσικών στοιχείων· και θα σημειώσω τα σημεία στα οποία μια τέτοια ερμηνεία αντιμετωπίζει δυσκολίες.
Ποιο είναι λοιπόν το δεύτερο ταξινομικό σύστημα του Αριστοτέλη; Με απλά λόγια, είναι μια λίστα με τα υψηλότερα είδη, τα οποία είναι επίσης γνωστά ως κατηγορίες. Το γεγονός ότι υπάρχουν υψηλότερα είδη (ή ίσως ότι υπάρχει ένα μόνο υψηλότερο είδος) μπορεί να αιτιολογηθεί από την παρατήρηση του γεγονότος ότι τα συνηθισμένα αντικείμενα της εμπειρίας μας εμπίπτουν σε κλάσεις αυξανόμενης γενικότητας. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, έναν σφένδαμο. Είναι καταρχάς σφένδαμος και άρα ανήκει σε μια κλάση με όλα και μόνο άλλα σφενδάμια. Είναι επίσης, ωστόσο, δέντρο και άρα ανήκει σε μια ευρύτερη κλάση, δηλαδή στην κλάση των δέντρων, της οποίας η έκταση είναι ευρύτερη από την κλάση των σφενδάμων. Συνεχίζοντας, είναι επίσης ένα ζωντανό πράγμα και άρα ανήκει σε μια κλάση της οποίας η έκταση είναι ακόμη ευρύτερη από την κλάση των δέντρων. Και ούτω καθεξής. Τώρα, αφού αυτό το βασικό μοτίβο είναι μπροστά μας, μπορούμε να θέσουμε το ακόλουθο ερώτημα: αυτή η αύξηση της γενικότητας συνεχίζεται επ' άπειρον ή καταλήγει σε μια κλάση που είναι η πιο γενική δυνατή; Καταλήγει, με άλλα λόγια, σε ένα υψηλότερο είδος;
Μπορεί να φαίνεται ότι η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι προφανής: φυσικά υπάρχει ένα ανώτατο είδος - το ον. Άλλωστε, κάποιος θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι τα πάντα υπάρχουν. Έτσι, η τάξη που περιέχει όλα και μόνο τα όντα πρέπει να είναι η τάξη με τη μεγαλύτερη δυνατή επέκταση. Στα Μεταφυσικά, ωστόσο, ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι το ον δεν είναι γένος (998b23, 1059b31). Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, κάθε γένος πρέπει να διαφοροποιείται από κάποια διαφορά που εμπίπτει εκτός αυτού του γένους. Επομένως, αν το ον ήταν γένος, θα έπρεπε να διαφοροποιείται από μια διαφορά που εμπίπτει εκτός αυτού. Με άλλα λόγια, το ον θα έπρεπε να διαφοροποιείται από κάποιο μη ον, κάτι που, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, είναι μια μεταφυσική παραλογότητα. Αν και δεν διατυπώνει ρητά αυτόν τον ισχυρισμό, το επιχείρημα του Αριστοτέλη, αν είναι πειστικό, θα γενικευόταν σε οποιαδήποτε πρόταση για ένα μόνο ανώτατο είδος. Ως εκ τούτου, δεν πιστεύει ότι υπάρχει ένα μόνο ανώτατο είδος. Αντίθετα, πιστεύει ότι υπάρχουν δέκα: (1) ουσία· (2) ποσότητα· (3) ποιότητα· (4) συγγενείς· (5) κάπου· (6) κάποτε· (7) να βρίσκεται κανείς σε μια θέση· (8) να έχει· (9) να ενεργεί· και (10) να επηρεάζεται από την πράξη (1b25–2a4). Θα συζητήσω λεπτομερώς τα πρώτα τέσσερα από αυτά τα είδη σε λίγο. Αλλά κάνοντας αυτό θα μας οδηγήσει σε ζητήματα που, αν και ενδιαφέροντα, παρόλα αυτά αποσπούν την προσοχή από τη γενική φύση του σχήματος. Έτσι, θα συζητήσω πρώτα ορισμένες από τις γενικές δομές που είναι εγγενείς στο δεύτερο σύστημα ταξινόμησης του Αριστοτέλη και στη συνέχεια θα προχωρήσω σε μια πιο λεπτομερή συζήτηση.
Εκτός από το ότι θέτει δέκα ανώτερα είδη, ο Αριστοτέλης έχει επίσης απόψεις σχετικά με τη δομή αυτών των ειδών. Κάθε είδος διαφοροποιείται σε είδος από κάποιο σύνολο διαφορικών. Στην πραγματικότητα, η ουσία κάθε είδους, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, συνίσταται στο γένος του και στις διαφορικές που μαζί με αυτό το γένος ορίζουν το είδος. (Για αυτόν τον λόγο τα ανώτερα είδη είναι, αυστηρά μιλώντας, αόριστα — επειδή δεν υπάρχει γένος πάνω από ένα ανώτερο είδος, δεν μπορεί κανείς να το ορίσει με βάση το γένος του και μια διαφορική του.) Μερικά από τα είδη σε διάφορες κατηγορίες είναι επίσης γένη — με άλλα λόγια, διαφοροποιούνται σε περαιτέρω είδη. Αλλά σε κάποιο σημείο, υπάρχει ένα κατώτερο είδος που δεν διαφοροποιείται περαιτέρω. Σε αυτά τα είδη, μπορούμε να υποθέσουμε, εμπίπτουν τα στοιχεία που ανήκουν σε αυτό το είδος.
Τώρα, αν δεχτούμε τον χαρακτηρισμό του ειπωμένου και του ενεστώτα που έδωσα, μπορούμε να δούμε ότι τα δύο ταξινομικά συστήματα του Αριστοτέλη μπορούν, ας πούμε, να τοποθετηθούν το ένα πάνω στο άλλο. Η προκύπτουσα δομή θα έμοιαζε κάπως έτσι:
Αξίζει να επισημανθούν ορισμένα χαρακτηριστικά αυτού του συστήματος. Πρώτον, όπως έχω ήδη σημειώσει, ο Αριστοτέλης δίνει εξέχουσα θέση σε αυτό το σχήμα στις πρωτογενείς ουσίες. Λέει ότι αν δεν υπήρχαν πρωτογενείς ουσίες, τότε δεν θα υπήρχε καμία άλλη οντότητα (2b6). Ως αποτέλεσμα, η κατηγοριοποίηση του Αριστοτέλη είναι έντονα αντιπλατωνική. Ενώ ο Πλάτωνας αντιμετώπιζε το αφηρημένο ως πιο πραγματικό από τα υλικά επιμέρους στοιχεία, στις Κατηγορίες ο Αριστοτέλης θεωρεί τα υλικά επιμέρους στοιχεία ως οντολογικό θεμέλιο - στο βαθμό που το γεγονός ότι είναι πρωτογενής ουσία καθιστά κάτι πιο πραγματικό από οτιδήποτε άλλο, οντότητες όπως ο Σωκράτης και ένα άλογο είναι οι πιο πραγματικές οντότητες στην κοσμοθεωρία του Αριστοτέλη. Επιπλέον, μεταξύ των δευτερογενών ουσιών, αυτές που βρίσκονται σε χαμηλότερο επίπεδο γενικότητας είναι αυτό που ο Αριστοτέλης αποκαλεί «προηγούμενες στην ουσία» από εκείνες που βρίσκονται σε υψηλότερο επίπεδο (2b7). Έτσι, για παράδειγμα, ο άνθρωπος προηγείται στην ουσία από το σώμα. Το αν αυτό πρέπει να ερμηνευθεί με όρους της ευρύτερης πραγματικότητας του είδους του ανθρώπου είναι ένα ανοιχτό ερώτημα. Παρ' όλα αυτά, η εξίσωση από τον Αριστοτέλη της αύξησης της γενικότητας με τη μείωση της ουσιαστικότητας είναι τουλάχιστον κατά το πνεύμα έντονα αντιπλατωνική.
Ουσία Ποσότητα Σχετική Ποιότητα … Είπε-του-
μη-παρόντος-μέσαΕίπε-του-
Παρόντος-ΕντόςΔεν λέγεται-από
Δεν είναι παρόν-σεΔεν ειπώθηκε-του
-ενεστώτα
Υπάρχει ένα άλλο ενδιαφέρον γενικό χαρακτηριστικό αυτού του σχήματος που αξίζει να επισημανθεί πριν εξετάσουμε τις λεπτομέρειές του. Η απόρριψη από τον Αριστοτέλη της άποψης ότι το ον είναι γένος και η επακόλουθη αποδοχή δέκα διακριτών ανώτερων ειδών οδηγεί σε μια διδασκαλία σχετικά με το ίδιο το ον, η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο των Μεταφυσικών του Αριστοτέλη. (Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι υπάρχει γνήσια διαφωνία σχετικά με το βαθμό στον οποίο ο Αριστοτέλης αποδέχτηκε τη διδασκαλία του όντος που εμφανίζεται στα Μεταφυσικά όταν έγραψε τις Κατηγορίες.) Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, ορισμένες λέξεις δεν εκφράζουν ένα γένος, αλλά είναι αυτό που ο ίδιος αποκαλεί pros hen ομώνυμα — δηλαδή, ομώνυμα που σχετίζονται με ένα πράγμα (pros hen), που ονομάζονται ποικιλοτρόπως περιπτώσεις «εστιακής σημασίας» ή «εστιακής σύνδεσης» ή «ομωνυμίας που εξαρτάται από τον πυρήνα» στη βιβλιογραφία σχετικά με αυτό το θέμα (1003a35 κ.ε.). Τέτοιες λέξεις εφαρμόζονται σε διάφορα αντικείμενα στον κόσμο λόγω του γεγονότος ότι όλα αυτά τα αντικείμενα έχουν κάποιο είδος σχέσης με κάποιο πράγμα ή είδος πράγματος. Ένα παράδειγμα τέτοιου ομώνυμου, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, είναι το «υγιές». Ένα καθεστώς, λέει, είναι υγιές επειδή παράγει υγεία· τα ούρα είναι υγιείς επειδή υποδηλώνουν υγεία· και ο Σωκράτης είναι υγιής επειδή έχει υγεία. Σε αυτή την περίπτωση, ένα καθεστώς, τα ούρα και ο Σωκράτης ονομάζονται όλοι «υγιείς» όχι επειδή εμπίπτουν σε κάποιο γένος, δηλαδή υγιή πράγματα, αλλά επειδή όλα έχουν κάποια σχέση με την υγεία. Ομοίως, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, τα πράγματα στον κόσμο δεν είναι όντα επειδή εμπίπτουν σε κάποιο γένος, το είναι, αλλά μάλλον επειδή όλα βρίσκονται σε σχέση με το πρωταρχικό είναι, το οποίο στις Κατηγορίες λέει ότι είναι η ουσία. Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί λέει στα Μεταφυσικά ότι για να μελετήσει κανείς το είναι πρέπει να μελετήσει την ουσία (1004a32, 1028a10–1028b8).
2.2 Λεπτομερής Συζήτηση
Πρέπει να παραδεχτούμε, νομίζω, ότι όταν διατυπώνονται αφηρημένα, υπάρχει μια κάποια ομορφιά στη δομή των δύο ταξινομικών σχημάτων του Αριστοτέλη. Το σύστημα του Αριστοτέλη, ωστόσο, αρχίζει να φαίνεται κάπως αμήχανο όταν εξετάζεται λεπτομερώς η λίστα του με τα υψηλότερα είδη. Ορισμένες από τις κατηγορίες είναι φυσικές, αλλά άλλες φαίνονται πολύ λιγότερο. Ως αποτέλεσμα, οι φιλόσοφοι έχουν προτείνει αλλαγές στη λίστα του Αριστοτέλη, υποστηρίζοντας ότι διάφορες κατηγορίες θα πρέπει να εξαλειφθούν, και οι μελετητές έχουν υποστηρίξει ότι οι κατηγορίες του Αριστοτέλη δεν είναι απλώς τα υψηλότερα είδη, αλλά μάλλον αντιπροσωπεύουν διάφορες πολύπλοκες σχέσεις μεταξύ λέξεων και διαφορετικών πτυχών του κόσμου. Μια σύντομη συζήτηση για τις πρώτες τέσσερις κατηγορίες, οι οποίες είναι οι μόνες που ο Αριστοτέλης συζητά εκτενώς, θα πρέπει να αναδείξει τόσο το ενδιαφέρον της λίστας του Αριστοτέλη όσο και ορισμένες από τις ιδιαιτερότητές της.
2.2.1 Ουσία
Η πιο θεμελιώδης κατηγορία είναι η ουσία. Έχουμε ήδη δει ότι σύμφωνα με τον Αριστοτέλη οι ουσίες διαιρούνται σε πρωτοταγείς και δευτεροταγείς ουσίες. Αν και ο Αριστοτέλης δεν συζητά τα διαφορετικά είδη δευτεροταγών ουσιών στις Κατηγορίες, διάφορες παρατηρήσεις που κάνει σε όλο το σώμα των έργων του υποδηλώνουν ότι θα διαιρούσε τις δευτεροταγείς ουσίες τουλάχιστον στα ακόλουθα είδη (DA 412a17, 413a21, 414a35, Meta. 1069a30, NE 1098a4):
- Ουσία
- Ακίνητες Ουσίες — Ακίνητη(ες) Μετακινούμενη(ες) ουσία(ες)
- Κινητές Ουσίες — Σώμα
- Αιώνιες Κινητές Ουσίες — Ουρανοί
- Φθαρτές Κινητές Ουσίες — Υποσεληνιακά Σώματα
- Άψυχες Καταστροφικές Κινητές Ουσίες — Στοιχεία
- Ψυχωμένες Καταστροφικές Κινητές Ουσίες — Ζωντανά Πράγματα
- Ανίκανοι για Αντίληψη — Φυτά
- Ικανοί για Αντίληψη — Ζώα
- Παράλογο — Μη ανθρώπινα ζώα
- Λογική — Άνθρωποι
Αυτή η ιεραρχία γένους/είδους απέχει πολύ από το να είναι πλήρης — οι βιολογικές πραγματείες του Αριστοτέλη περιέχουν μια αξιοσημείωτα πλούσια ταξινόμηση των ζώων που ούτε αποτυπώνεται ούτε είναι προφανώς ανάλογη με τη διαίρεση σε άλογα και λογικά ζώα — αλλά απεικονίζει όμορφα τη γενική δομή των κατηγοριών του Αριστοτέλη. Τα κατώτερα είδη σε αυτήν την ταξινόμηση δίνουν τη θέση τους σε είδη αυξανόμενης γενικότητας μέχρι να επιτευχθεί το υψηλότερο είδος, η ουσία. Επιπλέον, υπάρχει κάτι μάλλον διαισθητικό στην ιδέα ότι τα μέλη των φυσικών ειδών είναι ένας θεμελιώδης τύπος οντότητας στον κόσμο και ως εκ τούτου ότι υπάρχει ένα σύστημα ειδών αυξανόμενης γενικότητας στο οποίο ανήκει κάθε τέτοια οντότητα. Φυσικά, κάποιος θα μπορούσε να σκεφτεί ότι κάποιο είδος στέκεται πάνω από την ουσία. Αλλά δεν είναι σαφές τι θα ήταν ένα τέτοιο είδος εκτός από το ον, ή ίσως το ακόμη πιο γενικό είδος πράγματος. και όπως έχω ήδη πει, όχι μόνο ο Αριστοτέλης απορρίπτει την ιδέα ότι το ον είναι γένος, αλλά είναι δύσκολο να δούμε ποια είναι η σχετική έννοια του πράγματος, αν αυτή δεν είναι απλώς μια άλλη λέξη για την ουσία.
2.2.2 Ποσότητα
Η δεύτερη κατηγορία που συζητά ο Αριστοτέλης στις Κατηγορίες είναι η ποσότητα, και στο κεφάλαιο που είναι αφιερωμένο στην ποσότητα, ο Αριστοτέλης στην πραγματικότητα διαιρεί την ποσότητα σε διακριτά είδη. Στην πραγματικότητα, δίνει δύο υποδιαιρέσεις. Αλλά για να δείξει τη γενική φύση της κατηγορίας, η συζήτηση της πρώτης υποδιαίρεσης που δίνει θα πρέπει να αρκεί. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, η ποσότητα διαιρείται σε συνεχείς και διακριτές ποσότητες. η συνεχής ποσότητα διαιρείται σε γραμμή, επιφάνεια, σώμα, χρόνο και τόπο. και η διακριτή ποσότητα διαιρείται σε αριθμό και λόγο (4b20–23). Ως εκ τούτου, έχουμε την ακόλουθη δομή γένους/είδους:
- Ποσότητα
- Συνεχείς Ποσότητες
- γραμμή
- επιφάνεια
- σώμα
- φορά
- θέση
- Διακριτές Ποσότητες
- αριθμός
- ομιλία
- Συνεχείς Ποσότητες
Όπως η ουσία, η ποσότητα φαίνεται να είναι ένας λογικός υποψήφιος για ένα ανώτατο είδος — οι ποσότητες υπάρχουν· οι ποσότητες δεν είναι ουσίες· οι ουσίες δεν είναι ποσότητες και δεν είναι σαφές ποιο είδος θα υπερέβαινε την ποσότητα. Έτσι, η απόφαση του Αριστοτέλη να καταστήσει την ποσότητα ανώτατο είδος φαίνεται καλά τεκμηριωμένη. Η αντιμετώπιση της ποσότητας από τον Αριστοτέλη, ωστόσο, εγείρει ορισμένα δύσκολα ερωτήματα.
Ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα αφορά το γεγονός ότι ορισμένα από τα είδη σε ποσότητα φαίνονται να είναι ποσοτικοποιημένα πράγματα και όχι ποσότητες οι ίδιες. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, το σώμα. Στην πιο φυσική του έννοια, το «σώμα» σημαίνει σώματα, τα οποία δεν είναι ποσότητες αλλά μάλλον πράγματα με ποσότητες. Το ίδιο ισχύει για τη γραμμή, την επιφάνεια, τον τόπο και, αναμφισβήτητα, την ομιλία. Φυσικά, υπάρχουν ποσότητες που συνδέονται φυσικά με ορισμένα από αυτά τα είδη. Για παράδειγμα, το μήκος, το πλάτος και το βάθος συνδέονται με τη γραμμή, το σώμα και την επιφάνεια. Αλλά ο Αριστοτέλης δεν τα απαριθμεί ως είδη κάτω από την ποσότητα. Έτσι, καταρχάς, μπορούμε να ρωτήσουμε: σκοπεύει ο Αριστοτέλης να διαιρέσει την Ποσότητα ως μια διαίρεση ποσοτήτων ή ποσοτικοποιημένων πραγμάτων;
Οι δυσκολίες που ενέχει ο κατάλογος ειδών του Αριστοτέλη στην κατηγορία της ποσότητας μπορούν να γίνουν πιο ακριβείς σημειώνοντας ότι σε πολλά σημεία φαίνεται να δεσμεύεται με την άποψη ότι το σώμα είναι ένα είδος στην κατηγορία της ουσίας (Top. 130b2, DC 2681–3, DA 434b12, Meta. 1079a31, 1069b38). Και όπως έχω σχεδιάσει τη δομή γένους-είδους στην κατηγορία της ουσίας παραπάνω, το σώμα είναι ένα από τα δύο είδη που βρίσκονται αμέσως κάτω από την ουσία. Ωστόσο, το σώμα εμφανίζεται επίσης ως είδος κάτω από το είδος Συνεχής Ποσότητα. Η δυσκολία προκύπτει επειδή ο Αριστοτέλης δεσμεύεται με την άποψη ότι κανένα είδος δεν μπορεί να εμφανιστεί τόσο στην κατηγορία της ουσίας όσο και σε κάποια άλλη κατηγορία. Διότι, πιστεύει ότι ένα είδος στην ουσία λέγεται -για πρωτογενείς ουσίες, ενώ τα είδη στις άλλες κατηγορίες δεν λέγονται -για πρωτογενείς ουσίες. Ως εκ τούτου, οποιοδήποτε είδος τόσο στην ουσία όσο και σε κάποια τυχαία κατηγορία θα λέγεται -για και δεν θα λέγεται- για πρωτογενή ουσία. Ο κατάλογος ειδών του Αριστοτέλη στην Κατηγορία της Ποσότητας δεν είναι επομένως απλώς αινιγματικός, αλλά φαίνεται να δεσμεύει τον Αριστοτέλη σε μια αντίφαση. Έτσι, προκύπτει φυσικά ένα δεύτερο ερώτημα σχετικά με την κατηγορία της ποσότητας του Αριστοτέλη: πώς μπορεί το σώμα να είναι είδος τόσο στην κατηγορία της ποσότητας όσο και στην κατηγορία της ουσίας; (Studtman 2002)
Θα μπορούσαν να τεθούν ορισμένα άλλα ερωτήματα σχετικά με την Ποσότητα. Για παράδειγμα, η αντιμετώπιση της ποσότητας από τον Αριστοτέλη στα Μεταφυσικά περιλαμβάνει είδη που δεν υπάρχουν στην αντιμετώπιση που κάνει στις Κατηγορίες (Μετά. 1020a7–34), γεγονός που εγείρει ερωτήματα ως προς το βαθμό στον οποίο το σύνολο των δογμάτων στις Κατηγορίες συνάδει με τις δόγματα στα άλλα φυσικά και μεταφυσικά του έργα. Επιπλέον, προκύπτουν ερωτήματα σχετικά με τις απόψεις του Αριστοτέλη σχετικά με τη φύση ορισμένων ειδών ως προς την ποσότητα. Έτσι, για παράδειγμα, σε τι πιστεύει ο Αριστοτέλης ότι αντιστοιχεί ο αριθμός των ειδών; Σίγουρα δεν πιστεύει ότι οι αριθμοί υπάρχουν ξεχωριστά από τον υλικό κόσμο. Αλλά τότε τι ακριβώς πιστεύει ο Αριστοτέλης ότι είναι ένας αριθμός; Το μόνο που παίρνουμε για μια απάντηση από τις Κατηγορίες είναι ότι ο αριθμός είναι μια διακριτή ποσότητα. Αλλά μια τέτοια απάντηση δύσκολα παρέχει μια καλή κατανόηση για το τι ακριβώς έχει κατά νου ο Αριστοτέλης. Επιπλέον, γιατί ο Αριστοτέλης περιλαμβάνει την ομιλία ως είδος στην κατηγορία της ποσότητας; Η ομιλία δύσκολα φαίνεται να είναι ένας φυσικός υποψήφιος για αυτήν την κατηγορία. Ίσως ο Αριστοτέλης να έχει κατά νου τις ποσότητες των φωνηέντων και των συλλαβών των ελληνικών λέξεων. Αλλά, αν μη τι άλλο, η ομιλία θα φαινόταν να είναι ένα είδος φωνητικού ήχου, που αναμφισβήτητα είναι ένα είδος στοργής. Καθένα από αυτά τα ερωτήματα είναι ενδιαφέρον και αξίζει να εξεταστεί. Ωστόσο, δεν θα προσφέρω καμία απάντηση σε αυτά εδώ. Αντίθετα, ελπίζω απλώς να έχω δείξει πόσο βαθιά ενδιαφέρουσα και ταυτόχρονα δύσκολη είναι η πλήρης αποτύπωση των Κατηγοριών του Αριστοτέλη.
Ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα αφορά το γεγονός ότι ορισμένα από τα είδη σε ποσότητα φαίνονται να είναι ποσοτικοποιημένα πράγματα και όχι ποσότητες οι ίδιες. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, το σώμα. Στην πιο φυσική του έννοια, το «σώμα» σημαίνει σώματα, τα οποία δεν είναι ποσότητες αλλά μάλλον πράγματα με ποσότητες. Το ίδιο ισχύει για τη γραμμή, την επιφάνεια, τον τόπο και, αναμφισβήτητα, την ομιλία. Φυσικά, υπάρχουν ποσότητες που συνδέονται φυσικά με ορισμένα από αυτά τα είδη. Για παράδειγμα, το μήκος, το πλάτος και το βάθος συνδέονται με τη γραμμή, το σώμα και την επιφάνεια. Αλλά ο Αριστοτέλης δεν τα απαριθμεί ως είδη κάτω από την ποσότητα. Έτσι, καταρχάς, μπορούμε να ρωτήσουμε: σκοπεύει ο Αριστοτέλης να διαιρέσει την Ποσότητα ως μια διαίρεση ποσοτήτων ή ποσοτικοποιημένων πραγμάτων;
Οι δυσκολίες που ενέχει ο κατάλογος ειδών του Αριστοτέλη στην κατηγορία της ποσότητας μπορούν να γίνουν πιο ακριβείς σημειώνοντας ότι σε πολλά σημεία φαίνεται να δεσμεύεται με την άποψη ότι το σώμα είναι ένα είδος στην κατηγορία της ουσίας (Top. 130b2, DC 2681–3, DA 434b12, Meta. 1079a31, 1069b38). Και όπως έχω σχεδιάσει τη δομή γένους-είδους στην κατηγορία της ουσίας παραπάνω, το σώμα είναι ένα από τα δύο είδη που βρίσκονται αμέσως κάτω από την ουσία. Ωστόσο, το σώμα εμφανίζεται επίσης ως είδος κάτω από το είδος Συνεχής Ποσότητα. Η δυσκολία προκύπτει επειδή ο Αριστοτέλης δεσμεύεται με την άποψη ότι κανένα είδος δεν μπορεί να εμφανιστεί τόσο στην κατηγορία της ουσίας όσο και σε κάποια άλλη κατηγορία. Διότι, πιστεύει ότι ένα είδος στην ουσία λέγεται -για πρωτογενείς ουσίες, ενώ τα είδη στις άλλες κατηγορίες δεν λέγονται -για πρωτογενείς ουσίες. Ως εκ τούτου, οποιοδήποτε είδος τόσο στην ουσία όσο και σε κάποια τυχαία κατηγορία θα λέγεται -για και δεν θα λέγεται- για πρωτογενή ουσία. Ο κατάλογος ειδών του Αριστοτέλη στην Κατηγορία της Ποσότητας δεν είναι επομένως απλώς αινιγματικός, αλλά φαίνεται να δεσμεύει τον Αριστοτέλη σε μια αντίφαση. Έτσι, προκύπτει φυσικά ένα δεύτερο ερώτημα σχετικά με την κατηγορία της ποσότητας του Αριστοτέλη: πώς μπορεί το σώμα να είναι είδος τόσο στην κατηγορία της ποσότητας όσο και στην κατηγορία της ουσίας; (Studtman 2002)
Θα μπορούσαν να τεθούν ορισμένα άλλα ερωτήματα σχετικά με την Ποσότητα. Για παράδειγμα, η αντιμετώπιση της ποσότητας από τον Αριστοτέλη στα Μεταφυσικά περιλαμβάνει είδη που δεν υπάρχουν στην αντιμετώπιση που κάνει στις Κατηγορίες (Μετά. 1020a7–34), γεγονός που εγείρει ερωτήματα ως προς το βαθμό στον οποίο το σύνολο των δογμάτων στις Κατηγορίες συνάδει με τις δόγματα στα άλλα φυσικά και μεταφυσικά του έργα. Επιπλέον, προκύπτουν ερωτήματα σχετικά με τις απόψεις του Αριστοτέλη σχετικά με τη φύση ορισμένων ειδών ως προς την ποσότητα. Έτσι, για παράδειγμα, σε τι πιστεύει ο Αριστοτέλης ότι αντιστοιχεί ο αριθμός των ειδών; Σίγουρα δεν πιστεύει ότι οι αριθμοί υπάρχουν ξεχωριστά από τον υλικό κόσμο. Αλλά τότε τι ακριβώς πιστεύει ο Αριστοτέλης ότι είναι ένας αριθμός; Το μόνο που παίρνουμε για μια απάντηση από τις Κατηγορίες είναι ότι ο αριθμός είναι μια διακριτή ποσότητα. Αλλά μια τέτοια απάντηση δύσκολα παρέχει μια καλή κατανόηση για το τι ακριβώς έχει κατά νου ο Αριστοτέλης. Επιπλέον, γιατί ο Αριστοτέλης περιλαμβάνει την ομιλία ως είδος στην κατηγορία της ποσότητας; Η ομιλία δύσκολα φαίνεται να είναι ένας φυσικός υποψήφιος για αυτήν την κατηγορία. Ίσως ο Αριστοτέλης να έχει κατά νου τις ποσότητες των φωνηέντων και των συλλαβών των ελληνικών λέξεων. Αλλά, αν μη τι άλλο, η ομιλία θα φαινόταν να είναι ένα είδος φωνητικού ήχου, που αναμφισβήτητα είναι ένα είδος στοργής. Καθένα από αυτά τα ερωτήματα είναι ενδιαφέρον και αξίζει να εξεταστεί. Ωστόσο, δεν θα προσφέρω καμία απάντηση σε αυτά εδώ. Αντίθετα, ελπίζω απλώς να έχω δείξει πόσο βαθιά ενδιαφέρουσα και ταυτόχρονα δύσκολη είναι η πλήρης αποτύπωση των Κατηγοριών του Αριστοτέλη.
2.2.3 Συγγενείς
Μετά την ποσότητα, ο Αριστοτέλης συζητά την κατηγορία των συγγενών, η οποία τόσο ερμηνευτικά όσο και φιλοσοφικά εγείρει ακόμη περισσότερες δυσκολίες από τη συζήτησή του για την ποσότητα. Ένας σύγχρονος φιλόσοφος θα μπορούσε φυσικά να πιστεύει ότι αυτή η κατηγορία περιέχει αυτό που σήμερα θα ονομάζαμε «σχέσεις». Αλλά αυτό θα ήταν λάθος. Το όνομα της κατηγορίας είναι τα προς τι (τὰ πρός τι), που κυριολεκτικά σημαίνει «πράγματα προς κάτι». Με άλλα λόγια, ο Αριστοτέλης φαίνεται να ταξινομεί όχι σχέσεις αλλά μάλλον πράγματα στον κόσμο στο βαθμό που αυτά είναι προς κάτι άλλο. Φαίνεται, ωστόσο, ότι για τον Αριστοτέλη τα πράγματα είναι προς κάτι άλλο στο βαθμό που εφαρμόζεται σε αυτά ένα σχεσιακό κατηγόρημα. Ο Αριστοτέλης λέει: Τα πράγματα ονομάζονται «σχετικά» αν ως τέτοια λέγεται ότι είναι από κάτι άλλο ή ότι αναφέρονται με κάποιο τρόπο σε κάτι άλλο. Έτσι, για παράδειγμα, το μεγαλύτερο, ως τέτοιο, λέγεται ότι είναι από κάτι άλλο, γιατί λέγεται ότι είναι μεγαλύτερο από κάτι (6a36).
Ίσως η πιο απλή ανάγνωση της συζήτησης του Αριστοτέλη είναι η ακόλουθη. Παρατήρησε ότι ορισμένα κατηγήματα στη γλώσσα είναι λογικά ελλιπή — δεν χρησιμοποιούνται σε απλές προτάσεις υποκειμένου/κατηγήματος της μορφής «το α είναι Φ», αλλά μάλλον απαιτούν κάποιο είδος συμπλήρωσης. Το να λέμε «το τρία είναι μεγαλύτερο» είναι σαν να λέμε κάτι που είναι ελλιπές — για να το συμπληρώσουμε απαιτεί να πούμε από τι είναι το τρία μεγαλύτερο. Παρ' όλα αυτά, ο Αριστοτέλης αποδέχτηκε μια διδασκαλία σύμφωνα με την οποία οι ιδιότητες στον κόσμο ενυπάρχουν πάντα σε ένα μόνο υποκείμενο. Με άλλα λόγια, αν και ο Αριστοτέλης υποστήριζε τα σχεσιακά κατηγήματα, και αν και σίγουρα πίστευε ότι τα αντικείμενα στον κόσμο σχετίζονται με άλλα αντικείμενα, δεν αποδέχτηκε τις σχέσεις ως γνήσιο είδος οντότητας. Έτσι, η κατηγορία των συγγενών του Αριστοτέλη είναι ένα είδος ενδιάμεσου δρόμου μεταξύ της γλωσσικής πλευράς των σχέσεων, δηλαδή των σχεσιακών κατηγημάτων, και της οντολογικής πλευράς, δηλαδή των ίδιων των σχέσεων.
Για τους σκοπούς μας, δεν χρειάζεται να προσδιορίσουμε πώς να ερμηνεύσουμε καλύτερα τη θεωρία των συγγενών του Αριστοτέλη, αλλά μπορούμε μάλλον να εξετάσουμε ορισμένα ζητήματα που εγείρει η συζήτηση του Αριστοτέλη. Πρώτον, όποιος αισθάνεται άνετα με τις σχεσιακές ιδιότητες αναμφίβολα θα βρει τη συζήτηση του Αριστοτέλη κάπως συγκεχυμένη. Αν και ο Αριστοτέλης συζητά σημαντικά χαρακτηριστικά των σχεσιακών κατηγορημάτων, για παράδειγμα, ότι τα σχεσιακά κατηγορήματα περιλαμβάνουν ένα είδος αμοιβαίας αναφοράς (6b28), η θεμελιώδης θέση του, σύμφωνα με την οποία όλες οι ιδιότητες στον κόσμο είναι μη σχεσιακές, θα φαίνεται λανθασμένη. Δεύτερον, η κατηγορία των συγγενών του Αριστοτέλη εγείρει ερμηνευτικά ζητήματα, ιδίως το ζήτημα σχετικά με το τι ακριβώς έχει σκοπό να ταξινομήσει το κατηγορικό του σχήμα. Όπως και στην περίπτωση της ποσότητας, ο Αριστοτέλης φαίνεται να επικεντρώνεται σε πράγματα που σχετίζονται και όχι στις ίδιες τις σχέσεις. Πράγματι, αυτό είναι εμφανές από το όνομα της κατηγορίας.
Αυτό το τελευταίο γεγονός, δηλαδή ότι στη συζήτησή του για τους συγγενείς ο Αριστοτέλης φαίνεται να επικεντρώνεται σε σχετικά πράγματα και όχι σε σχέσεις, ασκεί πίεση στον εύκολο χαρακτηρισμό των κατηγοριών που ανέφερα προηγουμένως, δηλαδή ότι κάθε κατηγορία είναι ένας ξεχωριστός τύπος εξωγλωσσικής οντότητας. Αν αυτός ο εύκολος χαρακτηρισμός ήταν σωστός, ο Αριστοτέλης θα έπρεπε να είχε υποστηρίξει κάποιο είδος οντότητας που αντιστοιχεί στους συγγενείς ως ανώτατο είδος. Αλλά δεν το έκανε. Ως εκ τούτου, είναι δελεαστικό να στραφούμε σε μια ερμηνεία σύμφωνα με την οποία ο Αριστοτέλης τελικά επικεντρώνεται σε γλωσσικά χαρακτηρισμένα στοιχεία. Και ίσως πιστεύει ότι ο κόσμος περιέχει μόνο μερικούς βασικούς τύπους οντοτήτων και ότι διαφορετικοί τύποι κατηγορημάτων ισχύουν για τον κόσμο λόγω σύνθετων σημασιολογικών σχέσεων μόνο σε αυτούς τους τύπους οντοτήτων. Όπως αποδεικνύεται, πολλοί σχολιαστές τον έχουν ερμηνεύσει με αυτόν τον τρόπο. Αλλά οι ερμηνείες τους αντιμετωπίζουν τις δικές τους δυσκολίες. Για να θίξουμε μόνο μία, μπορούμε να ρωτήσουμε: ποιες είναι οι βασικές οντότητες στον κόσμο, αν όχι μόνο αυτές που εμπίπτουν στις διάφορες κατηγορίες; Ίσως υπάρχει ένας τρόπος να απαντηθεί αυτό το ερώτημα εκ μέρους του Αριστοτέλη, αλλά η απάντηση δεν περιέχεται σαφώς στα κείμενά του. Έτσι, για άλλη μια φορά είμαστε αναγκασμένοι να παραδεχτούμε πόσο δύσκολο είναι να προσδιορίσουμε μια ακριβή ερμηνεία του έργου του Αριστοτέλη.
2.2.4 Ποιότητα
Μετά τους συγγενείς, ο Αριστοτέλης συζητά την κατηγορία της ποιότητας. Σε αντίθεση με την ποσότητα και τους συγγενείς, η ποιότητα δεν παρουσιάζει καμία προφανή δυσκολία για την ερμηνεία σύμφωνα με την οποία οι Κατηγορίες ταξινομούν τους βασικούς τύπους οντοτήτων. Ο Αριστοτέλης διαιρεί την ποιότητα ως εξής (8b26–10a11):
- Ποιότητα
- Συνήθειες και Προδιαθέσεις
- Φυσικές Ικανότητες και Ανικανότητες
- Συναισθηματικές Ιδιότητες και Στοργή
- Σχήμα
Αυτός [ο Αριστοτέλης] δεν δίνει κανένα ιδιαίτερο επιχείρημα για να δείξει ότι [οι συνήθειες και οι προδιαθέσεις] είναι ιδιότητες. Ούτε δίνει κάποιο κριτήριο για να αποφασιστεί εάν μια δεδομένη ιδιότητα είναι ή δεν είναι [συνήθεια-ή-προδιάθεση]· γιατί, για παράδειγμα, οι συναισθηματικές ιδιότητες θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μια κατηγορία αρκετά διακριτή από [τις συνήθειες και τις προδιαθέσεις]; (Ackrill 1963)
Ο Άκριλ θεωρεί την αριστοτελική διαίρεση της ποιότητας στην καλύτερη περίπτωση αβάσιμη. Και ο Άκριλ, όπως φαίνεται, είναι ευγενικός. Ο Μοντγκόμερι Φερθ έχει πει: «Θα παραλείψω σε μεγάλο βαθμό ερωτήματα όπως... η λογική (αν υπάρχει) για την κατανόηση σε μία μόνο κατηγορία της τερατώδους ετερόκλητης ορδής της διαστρεβλωμένης Ποιότητας...» (Furth 1988).
Πρέπει να παραδεχτούμε ότι η λίστα των ειδών κατά ποιότητα από τον Αριστοτέλη είναι εκ πρώτης όψεως λίγο περίεργη. Για παράδειγμα, γιατί να θεωρήσουμε οποιοδήποτε από τα είδη που αναφέρονται ως άμεσα εμπίπτον στην κατηγορία της ποιότητας; Πράγματι, όταν ο Αριστοτέλης απαριθμεί τα είδη, δεν ακολουθεί τη συνήθη διαδικασία του και δεν παρέχει τις διαφορές που τα διακρίνουν. Εάν υπάρχουν τέτοιες διαφορές, θα πρέπει να αναμένουμε ότι οι συνήθειες και οι διαθέσεις, για παράδειγμα, μπορούν να οριστούν ως η τάδε και η δείνα ποιότητα. Το ίδιο θα ίσχυε φυσικά και για τις άλλες ιδιότητες. Αλλά όχι μόνο ο Αριστοτέλης δεν παρέχει αυτές τις διαφορές, αλλά είναι επίσης δύσκολο να καταλάβει κανείς ποιες μπορεί να είναι. Για να κατανοήσει κανείς τη δυσκολία, αρκεί να αναρωτηθεί: ποιες διαφορές μπορούν να προστεθούν στην ποιότητα ώστε να οριστεί το σχήμα;
Για να είμαστε δίκαιοι, η κατηγορία της ποιότητας του Αριστοτέλη είχε τους υποστηρικτές της. Μάλιστα, ορισμένοι από αυτούς τους υποστηρικτές έφτασαν στο σημείο να παρέχουν ένα είδος εξαγωγής στην κατηγορία από διάφορες μεταφυσικές αρχές. Ο Ακινάτης, για παράδειγμα, λέει τα εξής για την κατηγορία στο έργο του Summa Theologiae:
Τώρα, ο τρόπος προσδιορισμού του υποκειμένου ως τυχαίου όντος μπορεί να ληφθεί σε σχέση με την ίδια τη φύση του υποκειμένου ή σε σχέση με τη δράση και το πάθος που προκύπτουν από τις φυσικές του αρχές, οι οποίες είναι η ύλη και η μορφή· ή πάλι σε σχέση με την ποσότητα. Αν πάρουμε τον τρόπο ή τον προσδιορισμό του υποκειμένου σε σχέση με την ποσότητα, τότε θα έχουμε το τέταρτο είδος ποιότητας. Και επειδή η ποσότητα, θεωρούμενη καθαυτή, στερείται κίνησης και δεν υπονοεί την έννοια του καλού ή του κακού, δεν αφορά το τέταρτο είδος ποιότητας το αν ένα πράγμα είναι καλοπροαίρετο ή κακοπροαίρετο, ούτε γρήγορα ή αργά παροδικό.
Αλλά ο τρόπος προσδιορισμού του υποκειμένου, σε σχέση με την πράξη ή το πάθος, εξετάζεται στο δεύτερο και τρίτο είδος ποιότητας. Και επομένως και στα δύο, λαμβάνουμε υπόψη αν κάτι γίνεται με ευκολία ή δυσκολία· αν είναι παροδικό ή διαρκές. Αλλά σε αυτά, δεν εξετάζουμε τίποτα που σχετίζεται με την έννοια του καλού ή του κακού: επειδή οι κινήσεις και τα πάθη δεν έχουν την όψη ενός σκοπού, ενώ το καλό και το κακό λέγονται σε σχέση με έναν σκοπό.
Από την άλλη πλευρά, ο τρόπος ή ο προσδιορισμός του υποκειμένου, σε σχέση με τη φύση του πράγματος, ανήκει στο πρώτο είδος ποιότητας, που είναι η συνήθεια και η διάθεση: γιατί ο Φιλόσοφος λέει (Φυσ. vii, κείμενο 17), όταν μιλάει για συνήθειες της ψυχής και του σώματος, ότι είναι «διαθέσεις του τέλειου προς το καλύτερο· και με τέλειο εννοώ αυτό που διατίθεται σύμφωνα με τη φύση του». Και επειδή η ίδια η μορφή και η φύση ενός πράγματος είναι το τέλος και η αιτία για την οποία ένα πράγμα γίνεται (Φυσ. ii, κείμενο 25), επομένως στο πρώτο είδος εξετάζουμε τόσο το κακό όσο και το καλό, καθώς και τη μεταβλητότητα, είτε εύκολη είτε δύσκολη· εφόσον μια ορισμένη φύση είναι το τέλος της γένεσης και της κίνησης. (Ακινάτης, Θεολογική Σύνοψη, Μέρος I-II, Ερώτηση 49, Άρθρο 2)
Ο Ακινάτης φαίνεται να βλέπει το είδος στην κατηγορία της ποιότητας ως ένα συστηματικό ξεδίπλωμα από ορισμένες βασικές μεταφυσικές αρχές. Το αν η απόδειξη του είδους στην κατηγορία της ποιότητας από τον Ακινάτη είναι εύλογη ή αν μπορεί να δοθεί κάποια άλλη απόδειξη που πηγάζει από τις αριστοτελικές αρχές έχει γίνει αντικείμενο πρόσφατης ερευνητικής έρευνας (Kahm 2016, Studtmann 2003a). Αν και το ζήτημα μπορεί να φαίνεται τοπικό και να αφορά μόνο την κατηγορία της ποιότητας του Αριστοτέλη, στην πραγματικότητα είναι σχετικό με το ευρύτερο ζήτημα, το οποίο θα συζητήσω σύντομα, της μεθόδου του Αριστοτέλη για την εξαγωγή των κατηγοριών γενικά. Μια συστηματική εξαγωγή της κατηγορίας της ποιότητας του Αριστοτέλη θα έδινε βάσιμο στον ισχυρισμό ότι το κατηγορικό σχήμα του Αριστοτέλη στο σύνολό του δέχεται κάποιο είδος συστηματικής εξαγωγής.
Μπορεί να φαίνεται περίεργο να παραθέτω τόσο εκτενώς τον Ακινάτη σε ένα δοκίμιο αφιερωμένο στις κατηγορίες του Αριστοτέλη, αλλά το έκανα για δύο λόγους. Πρώτον, όπως δείχνουν τα σχόλια των Ackrill και Furth, το σχήμα του Αριστοτέλη έχει επικριθεί έντονα τόσο από μελετητές όσο και από φιλοσόφους. Τα σχόλια του Ακινάτη σχετικά με την ποιότητα, ωστόσο, δείχνουν ότι στα χέρια ενός πραγματικά ταλαντούχου ερμηνευτή - και σίγουρα δεν υπήρξε μεγαλύτερος ερμηνευτής του Αριστοτέλη από τον Ακινάτη - πολλές από τις κριτικές μπορούν να ικανοποιηθούν. Δεύτερον, και πιο σημαντικό, η προσοχή που δίνει ο Ακινάτης στην κατηγορία της ποιότητας είναι ενδεικτική ενός από τα πιο σημαντικά γεγονότα σχετικά με τις κατηγορίες του Αριστοτέλη, δηλαδή τη βαθιά ιστορική της σημασία στην ανάπτυξη της μεταφυσικής εικασίας. Είτε οι φιλόσοφοι συμφωνούσαν είτε διαφωνούσαν με το κατηγορικό σχήμα του Αριστοτέλη, η κατηγοριοποίησή του έπαιξε σημαντικό καθοριστικό ρόλο - έχει παράσχει στις χιλιετίες από την εμφάνισή της το σημείο εκκίνησης για μεγάλο μέρος της μεταφυσικής έρευνας. Από αυτή την άποψη, μπορεί να συγκριθεί με τον ποσοτικοποιητή στη μεταφυσική του εικοστού αιώνα. Είτε ο ποσοδείκτης παρουσιάζει φιλοσοφικό ενδιαφέρον είτε όχι, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς την αναλυτική μεταφυσική του εικοστού αιώνα χωρίς αυτόν. Έτσι, στο βαθμό που το ενδιαφέρον για την ιστορία της φιλοσοφίας έγκειται στον τρόπο με τον οποίο οι ιδέες έχουν επηρεάσει από γενιά σε γενιά, το κατηγορικό σχήμα του Αριστοτέλη αξίζει να μελετηθεί όχι μόνο για τις διδασκαλίες που περιέχει, αλλά και για το ενδιαφέρον που έχουν δείξει άλλοι φιλόσοφοι γι' αυτό και τη φιλοσοφία που παρήγαγαν χρησιμοποιώντας το ως εφαλτήριο. (Βλέπε την καταχώρηση στους: Σχολιαστές του Αριστοτέλη.)
Είναι μια παράδοση στην οποία οι μελετητές στρέφονται ολοένα και περισσότερο. Μεγάλο μέρος της πρόσφατης επιστημονικής εργασίας σχετικά με τις Κατηγορίες του Αριστοτέλη αφορά είτε μεταφράσεις σχολίων είτε συζητήσεις που απορρέουν από αυτά.
Μετά την ποιότητα, η συζήτηση του Αριστοτέλη για τις επιμέρους κατηγορίες γίνεται πολύ αραιή. Αφιερώνει μερικά σχόλια στις κατηγορίες της δράσης και του πάθους (11b1) και στη συνέχεια κάνει μια σύντομη συζήτηση για μια από τις πιο περίεργες κατηγορίες, έχοντας, στο τέλος του έργου (15b17–35).
Το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης συζήτησης, η οποία είναι γνωστή ως Μετα -Προκαταρκτικά, επικεντρώνεται σε έννοιες που περιλαμβάνουν κάποιο είδος αντίθεσης, τις έννοιες της προτεραιότητας, της υστέρησης, της ταυτόχρονης φύσης και της αλλαγής. Αν και το τελευταίο μέρος των Κατηγοριών είναι ενδιαφέρον, δεν είναι σαφές ότι αποτελεί αναπόσπαστο μέρος οποιουδήποτε από τα ταξινομικά σχήματα του Αριστοτέλη. Επιπλέον, η συζήτησή του εκεί αντικαθίσταται σε μεγάλο βαθμό από τη συζήτησή του για τις ίδιες έννοιες στα Μεταφυσικά. Ως εκ τούτου, αντί να συζητήσω λεπτομερώς τα Μετα-Προκαταρκτικά, σε αυτό το σημείο θα στραφώ σε ένα θέμα σχετικά με τις κατηγορίες του Αριστοτέλη που παρουσιάζει θεμελιώδες φιλοσοφικό και ερμηνευτικό ενδιαφέρον: πώς κατέληξε ο Αριστοτέλης στη λίστα των κατηγοριών του;
Ο Άκριλ θεωρεί την αριστοτελική διαίρεση της ποιότητας στην καλύτερη περίπτωση αβάσιμη. Και ο Άκριλ, όπως φαίνεται, είναι ευγενικός. Ο Μοντγκόμερι Φερθ έχει πει: «Θα παραλείψω σε μεγάλο βαθμό ερωτήματα όπως... η λογική (αν υπάρχει) για την κατανόηση σε μία μόνο κατηγορία της τερατώδους ετερόκλητης ορδής της διαστρεβλωμένης Ποιότητας...» (Furth 1988).
Πρέπει να παραδεχτούμε ότι η λίστα των ειδών κατά ποιότητα από τον Αριστοτέλη είναι εκ πρώτης όψεως λίγο περίεργη. Για παράδειγμα, γιατί να θεωρήσουμε οποιοδήποτε από τα είδη που αναφέρονται ως άμεσα εμπίπτον στην κατηγορία της ποιότητας; Πράγματι, όταν ο Αριστοτέλης απαριθμεί τα είδη, δεν ακολουθεί τη συνήθη διαδικασία του και δεν παρέχει τις διαφορές που τα διακρίνουν. Εάν υπάρχουν τέτοιες διαφορές, θα πρέπει να αναμένουμε ότι οι συνήθειες και οι διαθέσεις, για παράδειγμα, μπορούν να οριστούν ως η τάδε και η δείνα ποιότητα. Το ίδιο θα ίσχυε φυσικά και για τις άλλες ιδιότητες. Αλλά όχι μόνο ο Αριστοτέλης δεν παρέχει αυτές τις διαφορές, αλλά είναι επίσης δύσκολο να καταλάβει κανείς ποιες μπορεί να είναι. Για να κατανοήσει κανείς τη δυσκολία, αρκεί να αναρωτηθεί: ποιες διαφορές μπορούν να προστεθούν στην ποιότητα ώστε να οριστεί το σχήμα;
Για να είμαστε δίκαιοι, η κατηγορία της ποιότητας του Αριστοτέλη είχε τους υποστηρικτές της. Μάλιστα, ορισμένοι από αυτούς τους υποστηρικτές έφτασαν στο σημείο να παρέχουν ένα είδος εξαγωγής στην κατηγορία από διάφορες μεταφυσικές αρχές. Ο Ακινάτης, για παράδειγμα, λέει τα εξής για την κατηγορία στο έργο του Summa Theologiae:
Τώρα, ο τρόπος προσδιορισμού του υποκειμένου ως τυχαίου όντος μπορεί να ληφθεί σε σχέση με την ίδια τη φύση του υποκειμένου ή σε σχέση με τη δράση και το πάθος που προκύπτουν από τις φυσικές του αρχές, οι οποίες είναι η ύλη και η μορφή· ή πάλι σε σχέση με την ποσότητα. Αν πάρουμε τον τρόπο ή τον προσδιορισμό του υποκειμένου σε σχέση με την ποσότητα, τότε θα έχουμε το τέταρτο είδος ποιότητας. Και επειδή η ποσότητα, θεωρούμενη καθαυτή, στερείται κίνησης και δεν υπονοεί την έννοια του καλού ή του κακού, δεν αφορά το τέταρτο είδος ποιότητας το αν ένα πράγμα είναι καλοπροαίρετο ή κακοπροαίρετο, ούτε γρήγορα ή αργά παροδικό.
Αλλά ο τρόπος προσδιορισμού του υποκειμένου, σε σχέση με την πράξη ή το πάθος, εξετάζεται στο δεύτερο και τρίτο είδος ποιότητας. Και επομένως και στα δύο, λαμβάνουμε υπόψη αν κάτι γίνεται με ευκολία ή δυσκολία· αν είναι παροδικό ή διαρκές. Αλλά σε αυτά, δεν εξετάζουμε τίποτα που σχετίζεται με την έννοια του καλού ή του κακού: επειδή οι κινήσεις και τα πάθη δεν έχουν την όψη ενός σκοπού, ενώ το καλό και το κακό λέγονται σε σχέση με έναν σκοπό.
Από την άλλη πλευρά, ο τρόπος ή ο προσδιορισμός του υποκειμένου, σε σχέση με τη φύση του πράγματος, ανήκει στο πρώτο είδος ποιότητας, που είναι η συνήθεια και η διάθεση: γιατί ο Φιλόσοφος λέει (Φυσ. vii, κείμενο 17), όταν μιλάει για συνήθειες της ψυχής και του σώματος, ότι είναι «διαθέσεις του τέλειου προς το καλύτερο· και με τέλειο εννοώ αυτό που διατίθεται σύμφωνα με τη φύση του». Και επειδή η ίδια η μορφή και η φύση ενός πράγματος είναι το τέλος και η αιτία για την οποία ένα πράγμα γίνεται (Φυσ. ii, κείμενο 25), επομένως στο πρώτο είδος εξετάζουμε τόσο το κακό όσο και το καλό, καθώς και τη μεταβλητότητα, είτε εύκολη είτε δύσκολη· εφόσον μια ορισμένη φύση είναι το τέλος της γένεσης και της κίνησης. (Ακινάτης, Θεολογική Σύνοψη, Μέρος I-II, Ερώτηση 49, Άρθρο 2)
Ο Ακινάτης φαίνεται να βλέπει το είδος στην κατηγορία της ποιότητας ως ένα συστηματικό ξεδίπλωμα από ορισμένες βασικές μεταφυσικές αρχές. Το αν η απόδειξη του είδους στην κατηγορία της ποιότητας από τον Ακινάτη είναι εύλογη ή αν μπορεί να δοθεί κάποια άλλη απόδειξη που πηγάζει από τις αριστοτελικές αρχές έχει γίνει αντικείμενο πρόσφατης ερευνητικής έρευνας (Kahm 2016, Studtmann 2003a). Αν και το ζήτημα μπορεί να φαίνεται τοπικό και να αφορά μόνο την κατηγορία της ποιότητας του Αριστοτέλη, στην πραγματικότητα είναι σχετικό με το ευρύτερο ζήτημα, το οποίο θα συζητήσω σύντομα, της μεθόδου του Αριστοτέλη για την εξαγωγή των κατηγοριών γενικά. Μια συστηματική εξαγωγή της κατηγορίας της ποιότητας του Αριστοτέλη θα έδινε βάσιμο στον ισχυρισμό ότι το κατηγορικό σχήμα του Αριστοτέλη στο σύνολό του δέχεται κάποιο είδος συστηματικής εξαγωγής.
Μπορεί να φαίνεται περίεργο να παραθέτω τόσο εκτενώς τον Ακινάτη σε ένα δοκίμιο αφιερωμένο στις κατηγορίες του Αριστοτέλη, αλλά το έκανα για δύο λόγους. Πρώτον, όπως δείχνουν τα σχόλια των Ackrill και Furth, το σχήμα του Αριστοτέλη έχει επικριθεί έντονα τόσο από μελετητές όσο και από φιλοσόφους. Τα σχόλια του Ακινάτη σχετικά με την ποιότητα, ωστόσο, δείχνουν ότι στα χέρια ενός πραγματικά ταλαντούχου ερμηνευτή - και σίγουρα δεν υπήρξε μεγαλύτερος ερμηνευτής του Αριστοτέλη από τον Ακινάτη - πολλές από τις κριτικές μπορούν να ικανοποιηθούν. Δεύτερον, και πιο σημαντικό, η προσοχή που δίνει ο Ακινάτης στην κατηγορία της ποιότητας είναι ενδεικτική ενός από τα πιο σημαντικά γεγονότα σχετικά με τις κατηγορίες του Αριστοτέλη, δηλαδή τη βαθιά ιστορική της σημασία στην ανάπτυξη της μεταφυσικής εικασίας. Είτε οι φιλόσοφοι συμφωνούσαν είτε διαφωνούσαν με το κατηγορικό σχήμα του Αριστοτέλη, η κατηγοριοποίησή του έπαιξε σημαντικό καθοριστικό ρόλο - έχει παράσχει στις χιλιετίες από την εμφάνισή της το σημείο εκκίνησης για μεγάλο μέρος της μεταφυσικής έρευνας. Από αυτή την άποψη, μπορεί να συγκριθεί με τον ποσοτικοποιητή στη μεταφυσική του εικοστού αιώνα. Είτε ο ποσοδείκτης παρουσιάζει φιλοσοφικό ενδιαφέρον είτε όχι, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς την αναλυτική μεταφυσική του εικοστού αιώνα χωρίς αυτόν. Έτσι, στο βαθμό που το ενδιαφέρον για την ιστορία της φιλοσοφίας έγκειται στον τρόπο με τον οποίο οι ιδέες έχουν επηρεάσει από γενιά σε γενιά, το κατηγορικό σχήμα του Αριστοτέλη αξίζει να μελετηθεί όχι μόνο για τις διδασκαλίες που περιέχει, αλλά και για το ενδιαφέρον που έχουν δείξει άλλοι φιλόσοφοι γι' αυτό και τη φιλοσοφία που παρήγαγαν χρησιμοποιώντας το ως εφαλτήριο. (Βλέπε την καταχώρηση στους: Σχολιαστές του Αριστοτέλη.)
Είναι μια παράδοση στην οποία οι μελετητές στρέφονται ολοένα και περισσότερο. Μεγάλο μέρος της πρόσφατης επιστημονικής εργασίας σχετικά με τις Κατηγορίες του Αριστοτέλη αφορά είτε μεταφράσεις σχολίων είτε συζητήσεις που απορρέουν από αυτά.
Μετά την ποιότητα, η συζήτηση του Αριστοτέλη για τις επιμέρους κατηγορίες γίνεται πολύ αραιή. Αφιερώνει μερικά σχόλια στις κατηγορίες της δράσης και του πάθους (11b1) και στη συνέχεια κάνει μια σύντομη συζήτηση για μια από τις πιο περίεργες κατηγορίες, έχοντας, στο τέλος του έργου (15b17–35).
Το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης συζήτησης, η οποία είναι γνωστή ως Μετα -Προκαταρκτικά, επικεντρώνεται σε έννοιες που περιλαμβάνουν κάποιο είδος αντίθεσης, τις έννοιες της προτεραιότητας, της υστέρησης, της ταυτόχρονης φύσης και της αλλαγής. Αν και το τελευταίο μέρος των Κατηγοριών είναι ενδιαφέρον, δεν είναι σαφές ότι αποτελεί αναπόσπαστο μέρος οποιουδήποτε από τα ταξινομικά σχήματα του Αριστοτέλη. Επιπλέον, η συζήτησή του εκεί αντικαθίσταται σε μεγάλο βαθμό από τη συζήτησή του για τις ίδιες έννοιες στα Μεταφυσικά. Ως εκ τούτου, αντί να συζητήσω λεπτομερώς τα Μετα-Προκαταρκτικά, σε αυτό το σημείο θα στραφώ σε ένα θέμα σχετικά με τις κατηγορίες του Αριστοτέλη που παρουσιάζει θεμελιώδες φιλοσοφικό και ερμηνευτικό ενδιαφέρον: πώς κατέληξε ο Αριστοτέλης στη λίστα των κατηγοριών του;
3. Από πού προέρχονται οι κατηγορίες;
Το ζήτημα που αφορά την προέλευση των κατηγοριών μπορεί να τεθεί θέτοντας το πιο δύσκολο ερώτημα που υπάρχει για οποιαδήποτε φιλοσοφική θέση: γιατί να πιστεύουμε ότι είναι σωστή; Γιατί, με άλλα λόγια, θα πρέπει να πιστεύουμε ότι ο κατάλογος των ανώτατων ειδών του Αριστοτέλη περιέχει όλα και μόνο τα ανώτατα είδη που υπάρχουν;
Κάποιος θα μπορούσε, φυσικά, να απορρίψει την ιδέα ότι υπάρχουν κάποια μεταφυσικά προνομιούχα είδη στον κόσμο. Αλλά εδώ είναι σημαντικό να διακρίνουμε μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών ερωτημάτων που αφορούν ένα σύστημα κατηγοριών. Μπορούμε να προσεγγίσουμε τη θεωρία κατηγοριών εξωτερικά, οπότε θα θέσουμε ερωτήματα σχετικά με την κατάσταση οποιουδήποτε συστήματος κατηγοριών. Έτσι, για παράδειγμα, θα μπορούσαμε να ρωτήσουμε αν οποιοδήποτε σύστημα κατηγοριών πρέπει να παρουσιάζει κάποιο είδος εξάρτησης από το μυαλό, τη γλώσσα, τα εννοιολογικά σχήματα ή οτιδήποτε άλλο. Οι ρεαλιστές θα απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα αρνητικά, και οι ιδεαλιστές της μιας ή της άλλης απόχρωσης καταφατικά. Επιπλέον, μπορούμε να ρωτήσουμε για την επιστημολογική μας πρόσβαση στις απόλυτες κατηγορίες στον κόσμο. Και μπορούμε να υιοθετήσουμε θέσεις που κυμαίνονται από έναν ριζοσπαστικό σκεπτικισμό σχετικά με την πρόσβασή μας στις κατηγορίες έως ένα είδος αλάθητου σχετικά με αυτήν την πρόσβαση.
Αν, από την άλλη πλευρά, προσεγγίσουμε τη θεωρία κατηγοριών από μια εσωτερική οπτική γωνία, θα υποθέσουμε κάποια απάντηση στα εξωτερικά ερωτήματα και στη συνέχεια θα αναρωτηθούμε για την ορθότητα του συστήματος κατηγοριών υπό αυτές τις υποθέσεις. Έτσι, για παράδειγμα, θα μπορούσαμε να υιοθετήσουμε μια ρεαλιστική οπτική γωνία και ως εκ τούτου να υποθέσουμε ότι υπάρχει κάποια σωστή μεταφυσικά προνομιούχα λίστα ανώτερων ειδών ανεξάρτητων από το μυαλό και τη γλώσσα, καθώς και μια σωστή περιγραφή των σχέσεων μεταξύ τους. Και στη συνέχεια μπορούμε να προσπαθήσουμε να προσδιορίσουμε ποια είναι αυτή η λίστα. Τώρα, ο Αριστοτέλης σίγουρα ανήκει σε αυτή την τελευταία παράδοση εικασιών σχετικά με τις κατηγορίες: υιοθετεί αντί να υπερασπίζεται μια στάση ρεαλισμού σε σχέση με τις μεταφυσικές δομές στον κόσμο. Είναι επομένως σκόπιμο να υποθέσουμε και τον ρεαλισμό μαζί του και στη συνέχεια να διερευνήσουμε το ερώτημα ποιες κατηγορίες μπορεί να υπάρχουν.
Ένας τρόπος προσέγγισης αυτού του ερωτήματος είναι να ρωτήσουμε αν υπάρχει κάποια αρχή-διαδικασία με την οποία ο Αριστοτέλης δημιούργησε τον κατάλογο των κατηγοριών του. Διότι, αν υπάρχει, τότε θα μπορούσε κανείς να αξιολογήσει τον κατάλογο των ανώτερων ειδών αξιολογώντας τη διαδικασία με την οποία τον δημιούργησε. Δυστυχώς, με εξαίρεση ορισμένες υπονοούμενες παρατηρήσεις στα Θέματα, ο Αριστοτέλης δεν υποδεικνύει πώς δημιούργησε το σχέδιό του. Χωρίς κάποια διαδικασία με την οποία μπορεί κανείς να δημιουργήσει τον κατάλογό του, ωστόσο, οι κατηγορίες του Αριστοτέλη αναμφισβήτητα στερούνται οποιασδήποτε αιτιολόγησης. Το ζήτημα, φυσικά, περιπλέκεται από το γεγονός ότι ο κατάλογός του θα μπορούσε να δικαιολογηθεί χωρίς κάποια διαδικασία για να τον δημιουργήσει - ίσως μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε έναν συνδυασμό μεταφυσικής διαίσθησης και φιλοσοφικής επιχειρηματολογίας για να πείσουμε τους εαυτούς μας ότι ο κατάλογος του Αριστοτέλη είναι πλήρης. Παρ 'όλα αυτά, χωρίς κάποια διαδικασία δημιουργίας, οι κατηγορίες του Αριστοτέλη εμφανίζονται τουλάχιστον με ένα άβολο φως. Και ως ιστορικό γεγονός, η έλλειψη οποιασδήποτε αιτιολόγησης για τον κατάλογο των ανώτερων ειδών έχει αποτελέσει την πηγή ορισμένων διάσημων επικρίσεων. Ο Καντ, για παράδειγμα, λίγο πριν διατυπώσει το δικό του κατηγορικό σχήμα, λέει:
Ήταν μια επιχείρηση άξια ενός οξυδερκούς στοχαστή όπως ο Αριστοτέλης να αναζητήσει αυτές τις θεμελιώδεις έννοιες. Αλλά επειδή το έκανε αυτό χωρίς καμία αρχή, απλώς τις συνέλεγε καθώς του ερχόντουσαν και αρχικά προμηθεύτηκε δέκα από αυτές, τις οποίες ονόμασε κατηγορίες (προδιαθέσεις). (Καντ, Κριτική του Καθαρού Λόγου, Υπερβατική Διδασκαλία των Στοιχείων, Δεύτερο Μέρος, Πρώτη Κατηγορία, Βιβλίο Ι, Κεφάλαιο 1, Ενότητα 3, 10)
Σύμφωνα με τον Καντ, ο κατάλογος κατηγοριών του Αριστοτέλη ήταν αποτέλεσμα μιας μη συστηματικής, αν και λαμπρής, φιλοσοφικής καταιγίδας ιδεών. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να σταθεί σταθερός ως ένα σωστό σύνολο κατηγοριών.
Όπως αποδεικνύεται, παρόλο που ο Καντ δεν γνώριζε καμία διαδικασία με την οποία ο Αριστοτέλης θα μπορούσε να είχε δημιουργήσει τον κατάλογο των κατηγοριών του, οι μελετητές έχουν διατυπώσει μια σειρά από προτάσεις. Οι προτάσεις μπορούν να ταξινομηθούν σε τέσσερις τύπους, τους οποίους θα ονομάσω: (1) Η Ερωτηματική Προσέγγιση, (2) Η Γραμματική Προσέγγιση, (3) Η Τροπική Προσέγγιση, (4) Η Μεσαιωνική Παράγωγη Προσέγγιση.
Ο JL Ackrill (1963) είναι ο πιο εξέχων υποστηρικτής της Προσέγγισης των Ερωτήσεων. Λαμβάνει ως απόδειξη για την ερμηνεία του τις παρατηρήσεις του Αριστοτέλη στα Θέματα I 9. Ο Ackrill ισχυρίζεται ότι υπάρχουν δύο διαφορετικοί τρόποι για να δημιουργηθούν οι κατηγορίες, καθένας από τους οποίους περιλαμβάνει την υποβολή ερωτήσεων. Σύμφωνα με την πρώτη μέθοδο, πρέπει να θέσουμε ένα μόνο ερώτημα — τι είναι; — για όσο το δυνατόν περισσότερα πράγματα. Έτσι, για παράδειγμα, μπορούμε να ρωτήσουμε τον Σωκράτη, τι είναι είδους:
- Ποσότητα
- Συνεχείς Ποσότητες
- γραμμή
- επιφάνεια
- σώμα
- φορά
- θέση
- Διακριτές Ποσότητες
- αριθμός
- ομιλία
- Συνεχείς Ποσότητες
Από όλες τις προτάσεις που έχουν δώσει οι μελετητές, αυτή του Ackrill υποστηρίζεται περισσότερο από τα κείμενα του Αριστοτέλη, αν και τα στοιχεία που παραθέτει δεν είναι καθόλου πειστικά. Αλλά από φιλοσοφική άποψη, η μέθοδος των ερωτήσεων πάσχει από ορισμένα σοβαρά προβλήματα. Πρώτον, δεν είναι καθόλου σαφές ότι οποιαδήποτε από τις δύο μεθόδους παράγει στην πραγματικότητα τη λίστα του Αριστοτέλη. Ας υποθέσουμε, για παράδειγμα, ότι χρησιμοποιώ τη δεύτερη μέθοδο και ρωτάω: συμπαθεί ο Σωκράτης τον Πλάτωνα; Η απάντηση, ας το παραδεχτούμε, είναι «ναι». Αλλά πού ανήκει αυτή η απάντηση στο κατηγορηματικό σχήμα; Ο Ackrill θα μπορούσε να απαντήσει αναγκάζοντας την ερώτηση να είναι μια ερώτηση που δεν απαντάται με «ναι» ή «όχι». Αλλά μπορούμε ακόμα να θέσουμε το ερώτημα: είναι ο Σωκράτης παρών ή όχι παρών σε κάτι άλλο; Η απάντηση, φυσικά, είναι: μη παρών· αλλά πού στη λίστα κατηγοριών του Αριστοτέλη δεν ανήκει το παρών; Είναι πράγματι δύσκολο να το δούμε. Παρόμοια προβλήματα αντιμετωπίζει η πρώτη μέθοδος. Ας υποθέσουμε ότι θα ρωτούσα: ποια είναι η λευκότητα του Σωκράτη; Θα μπορούσα να απαντήσω λέγοντας «ένα συγκεκριμένο». Και πάλι, πού ανήκει το να είσαι συγκεκριμένος στη λίστα κατηγοριών του Αριστοτέλη. Φυσικά, τα επιμέρους στοιχεία αποτελούν μέρος του τετραπλού συστήματος ταξινόμησης που διατυπώνει ο Αριστοτέλης. Αλλά προς το παρόν δεν μας απασχολεί αυτό το σχήμα. Πράγματι, το να αναφερθούμε σε αυτό το σχήμα στο παρόν πλαίσιο ισοδυναμεί απλώς με το να ανοίξουμε εκ νέου το ζήτημα των σχέσεων μεταξύ των δύο κύριων συστημάτων ταξινόμησης στις Κατηγορίες.
Ακόμα κι αν ο Άκριλ καταφέρει να βρει κάποια εύλογη διαδρομή από τα ερωτήματα στις κατηγορίες του Αριστοτέλη, οι μέθοδοι που προτείνει εξακολουθούν να φαίνονται μη ικανοποιητικές για τον απλό λόγο ότι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις τάσεις μας προς τις ερωτήσεις. Μπορεί τα ερωτήματα που θέτουμε στην πραγματικότητα να οδηγούν στις κατηγορίες του Αριστοτέλη, αλλά αυτό που θα έπρεπε να θέλουμε να γνωρίζουμε είναι αν θέτουμε τα σωστά ερωτήματα. Εκτός αν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι τα ερωτήματά μας παρακολουθούν τις μεταφυσικές δομές του κόσμου, θα έπρεπε να μην μας εντυπωσιάζει το γεγονός ότι οδηγούν σε οποιοδήποτε σύνολο κατηγοριών. Αλλά για να γνωρίζουμε αν τα ερωτήματά μας παρακολουθούν τις μεταφυσικές δομές του κόσμου, απαιτείται να έχουμε κάποιον τρόπο να διαπιστώσουμε την ορθότητα του κατηγορικού σχήματος. Σαφώς, σε αυτό το σημείο, βρισκόμαστε σε έναν κύκλο που είναι πολύ μικρός για να είναι πολύ χρήσιμος. Ίσως κάθε μεταφυσική θεωρία να είναι σε κάποιο επίπεδο φορτωμένη με κυκλικότητα, αλλά τόσο μικροί κύκλοι είναι γενικά απαράδεκτοι για έναν μεταφυσικό.
Σύμφωνα με τη γραμματική προσέγγιση, η οποία ανάγεται στον Trendelenburg (1846) και έχει υπερασπιστεί πιο πρόσφατα ο Michael Baumer (1993), ο Αριστοτέλης δημιούργησε τη λίστα του δίνοντας προσοχή στις δομές που είναι εγγενείς στη γλώσσα. Με την υπόθεση ότι η μεταφυσική δομή του κόσμου αντικατοπτρίζει τις δομές στη γλώσσα, θα πρέπει να είμαστε σε θέση να βρούμε τις βασικές μεταφυσικές δομές εξετάζοντας τη γλώσσα μας. Αυτή η προσέγγιση είναι αρκετά περίπλοκη, αλλά για τους σκοπούς μας μπορεί να παρουσιαστεί με μερικά παραδείγματα. Η διάκριση μεταξύ ουσίας και των υπόλοιπων κατηγοριών, για παράδειγμα, είναι ενσωματωμένη στη δομή υποκειμένου-κατηγορήματος της γλώσσας μας. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, τις δύο προτάσεις: (1) Ο Σωκράτης είναι άνθρωπος και (2) Ο Σωκράτης είναι λευκός. Πρώτον, βλέπουμε ότι κάθε πρόταση έχει ένα υποκείμενο, δηλαδή τον «Σωκράτη». Σε αυτό το υποκείμενο, θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί, αντιστοιχεί μια οντότητα κάποιου είδους, δηλαδή μια πρωτογενής ουσία. Επιπλέον, η πρώτη πρόταση περιέχει αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί εξατομικευτικό κατηγόρημα - είναι ένα κατηγόρημα της μορφής, ένα τέτοιο και ένα τέτοιο, παρά της μορφής, ένα τέτοιο και ένα τέτοιο. Έτσι, θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι υπάρχουν κατηγορήματα που αποδίδουν στις πρωτογενείς ουσίες ιδιότητες των οποίων η κατοχή αρκεί για να είναι η ουσία αυτή ένα άτομο κάποιου είδους. Από την άλλη πλευρά, η δεύτερη πρόταση περιέχει ένα μη εξατομικευμένο κατηγόρημα. Έτσι, εξετάζοντας τις λεπτομέρειες των κατηγορημάτων στη γλώσσα μας, έχουμε ορισμένους λόγους να διακρίνουμε μεταξύ της κατηγορίας της ουσίας και των τυχαίων κατηγοριών.
Η γραμματική προσέγγιση σίγουρα έχει κάποιες αρετές. Πρώτον, έχουμε άφθονες ενδείξεις ότι ο Αριστοτέλης ήταν ευαίσθητος στη γλώσσα και στις δομές που ενυπάρχουν σε αυτήν. Δεν θα ήταν λοιπόν τόσο περίεργο αν οδηγούνταν από την ευαισθησία του στις γλωσσικές δομές στη λίστα κατηγοριών του. Επιπλέον, ορισμένες από τις ιδιαιτερότητες της λίστας του εξηγούνται ωραία με αυτόν τον τρόπο. Δύο από τα υψηλότερα είδη είναι η δράση και το πάθος. Στα Φυσικά III 3, ωστόσο, ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι στον κόσμο υπάρχει μόνο κίνηση και ότι η διάκριση μεταξύ δράσης και πάθους έγκειται στον τρόπο με τον οποίο κάποιος εξετάζει την κίνηση. Γιατί λοιπόν να υπάρχουν δύο διακριτές κατηγορίες, δηλαδή η δράση και το πάθος, αντί μόνο μία, δηλαδή η κίνηση; Λοιπόν, η γραμματική προσέγγιση προσφέρει μια εξήγηση: στη γλώσσα, διακρίνουμε μεταξύ ενεργητικών και παθητικών ρημάτων. Ως εκ τούτου, υπάρχουν δύο διακριτές κατηγορίες, όχι μόνο μία.
Παρά τις αρετές αυτές, η γραμματική προσέγγιση αντιμετωπίζει ένα δύσκολο ερώτημα: γιατί να πιστεύουμε ότι οι δομές που βρίσκουμε στη γλώσσα αντανακλούν τις μεταφυσικές δομές του κόσμου; Για παράδειγμα, μπορεί απλώς να είναι ιστορικό τυχαίο ότι η γλώσσα μας περιέχει ατομικά και μη ατομικά κατηγορήματα. Ομοίως, μπορεί να είναι ιστορικό τυχαίο ότι υπάρχουν ενεργητικά και παθητικά ρήματα στη γλώσσα μας. Φυσικά, αυτό το είδος αντίρρησης, όταν φτάνουμε στα όριά του, οδηγεί σε ένα από τα πιο δύσκολα φιλοσοφικά ερωτήματα, δηλαδή πώς μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι οι δομές των αναπαραστάσεών μας σχετίζονται με οποιονδήποτε τρόπο με αυτό που κάποιοι θα μπορούσαν να αποκαλέσουν βασικές μεταφυσικές δομές και με αυτό που άλλοι θα μπορούσαν να αποκαλέσουν τα πράγματα καθαυτά; Αλλά θα μπορούσε κανείς να ελπίζει ότι θα μπορούσε να δοθεί κάποια δικαιολόγηση για ένα κατηγορικό σχήμα που δεν θα βασιζόταν αποκλειστικά στον αδικαιολόγητο ισχυρισμό κάποιας βαθιάς αντιστοιχίας μεταξύ γλωσσικών και μεταφυσικών δομών.
Η Τροπική Προσέγγιση, η οποία ανάγεται στον Bonitz (1853) και έχει υπερασπιστεί πιο πρόσφατα τον Julius Moravcsik (1967), αποφεύγει τα ελαττώματα και των δύο προηγούμενων προσεγγίσεων. Όπως διατυπώνει ο Moravcsik αυτή την άποψη, οι κατηγορίες είναι εκείνοι οι τύποι οντοτήτων με τους οποίους πρέπει να σχετίζεται κάθε αισθητό συγκεκριμένο. Λέει:
Σύμφωνα με αυτήν την ερμηνεία, η συστατική αρχή του καταλόγου κατηγοριών είναι ότι αποτελούν εκείνες τις κατηγορίες στοιχείων με καθεμία από τις οποίες πρέπει να σχετίζεται οποιοδήποτε αισθητό συγκεκριμένο — ουσιαστικό ή μη —. Κάθε αισθητό συγκεκριμένο, ουσία, συμβάν, ήχος κ.λπ. πρέπει να σχετίζεται με κάποια ουσία· πρέπει να έχει κάποια ποιότητα και ποσότητα· πρέπει να έχει σχεσιακές ιδιότητες, πρέπει να σχετίζεται με χρόνους και τόπους· και τοποθετείται μέσα σε ένα δίκτυο αιτιακών αλυσίδων και νόμων, συσχετιζόμενο έτσι με τις κατηγορίες του επηρεασμού και του επηρεασμού.
Λόγω της ρητά τροπικής της φύσης, η Τροπική Προσέγγιση αποφεύγει τα ελαττώματα των δύο προηγούμενων προσεγγίσεων. Ενώ οι δύο πρώτες προσεγγίσεις βασίζονται τελικά σε κάποια σύνδεση μεταξύ μεταφυσικών δομών και αυτού που φαίνεται να είναι απλώς ενδεχομενικά χαρακτηριστικά είτε των ερωτηματικών μας ροπών είτε των δομών που είναι εγγενείς στη γλώσσα μας, η Τροπική Προσέγγιση εξαλείφει εντελώς την ενδεχομενικότητα.
Παρά τον σαφώς τροπικό της χαρακτήρα, η Τροπική Προσέγγιση αντιμετωπίζει μια δυσκολία παρόμοια με αυτήν που αντιμετωπίζει η Προσέγγιση Ερωτήσεων. Μπορεί να αποδειχθεί ότι η χρήση της προσέγγισης αποδίδει ακριβώς τη λίστα των κατηγοριών του Αριστοτέλη, αλλά από την άλλη μπορεί και όχι. Έτσι, για παράδειγμα, κάθε υλικό επιμέρους πρέπει να σχετίζεται με ένα επιμέρους. Αλλά δεν υπάρχει κατηγορία επιμέρους. Υπάρχουν, φυσικά, όντα που δεν λέγονται - για άλλα όντα. Αλλά το να μην λέγεται - δεν είναι μία από τις κατηγορίες του Αριστοτέλη. Επιπλέον, δεν πρέπει κάθε υλικό επιμέρους να σχετίζεται με την ύλη; Αλλά η ύλη δεν είναι ένα ανώτατο είδος. Πράγματι, δεν είναι καθόλου σαφές πού ανήκει η ύλη στις κατηγορίες. Έτσι, ακόμη και αν η Τροπική Προσέγγιση είναι καλή για τη δημιουργία κάποιας λίστας ειδών, δεν είναι προφανές ότι είναι μια καλή προσέγγιση για τη δημιουργία της λίστας ειδών του Αριστοτέλη. Αυτό το πρόβλημα θα μπορούσε φυσικά να μετριαστεί κάπως αν αντί να απευθυνόμαστε απλώς σε τροπικές δομές καθαυτές, μπορούσαμε να απευθυνθούμε σε τροπικές δομές που αναμφισβήτητα ο Αριστοτέλης θα θεωρούσε μέρος του ίδιου του ιστού του κόσμου. Τότε θα είχε κανείς τουλάχιστον μια εξήγηση για το γιατί ο Αριστοτέλης συνήγαγε τον κατάλογο που όντως συνήγαγε, ακόμη και αν κάποιος τείνει να απορρίψει τον κατάλογο του Αριστοτέλη.
Η τελευταία προσέγγιση στις κατηγορίες, δηλαδή η μεσαιωνική προσέγγιση της παράγωγης, κινείται εν μέρει προς την κατεύθυνση που προτείνεται αλλά δεν ακολουθείται από την Τροπική Προσέγγιση του Moravcsik. Υπάρχει μια πλούσια παράδοση σχολιαστών, συμπεριλαμβανομένων των Radulphus Brito, Alberto the Great, Thomas Aquinas και πιο πρόσφατα του σύγχρονου κληρονόμου τους Franz Brentano, οι οποίοι παρέχουν ακριβώς το είδος της παράγωγης για το κατηγορικό σχήμα του Αριστοτέλη, το οποίο ο Kant θεώρησε ελλιπές. Σύμφωνα με τους σχολιαστές αυτής της παράδοσης, τα υψηλότερα είδη του Αριστοτέλη είναι ικανά για μια συστηματική και αναμφισβήτητα εξ ολοκλήρου a priori παράγωγη. Το ακόλουθο απόσπασμα από τον Brentano αποτυπώνει όμορφα τη φιλοσοφική σημασία τέτοιων παραγώγων.
Αντιθέτως, μου φαίνεται ότι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Αριστοτέλης θα μπορούσε να καταλήξει σε μια ορισμένη a priori απόδειξη, ένα επαγωγικό επιχείρημα για την πληρότητα της διάκρισης των κατηγοριών... (Περί των Διάφορων Αισθήσεων του Είναι στον Αριστοτέλη, Κεφ. 5, ενότητα 12)
Ο ενθουσιασμός του Μπρεντάνο σχετικά με την πιθανότητα εξαγωγής των κατηγοριών του Αριστοτέλη είναι ίσως αδικαιολόγητος, αλλά η ιδέα ότι υπάρχει μια εκ των προτέρων απόδειξη της πληρότητας των κατηγοριών του Αριστοτέλη είναι σίγουρα ενδιαφέρουσα.
Ίσως ο καλύτερος εκπρόσωπος αυτού του είδους ερμηνείας εμφανίζεται στα σχόλια του Ακινάτη στα Μεταφυσικά του Αριστοτέλη. Όλη η παράγωγη του Ακινάτη αξίζει ιδιαίτερης προσοχής, αλλά για τους σκοπούς μας, θα αρκεί να παραθέσουμε μόνο ένα μέρος της, ώστε να αναδείξουμε τον γενικό χαρακτήρα της, καθώς και μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της.
Ένα κατηγόρημα αναφέρεται σε ένα υποκείμενο με έναν δεύτερο τρόπο όταν το κατηγόρημα θεωρείται ότι βρίσκεται στο υποκείμενο, και αυτό το κατηγόρημα βρίσκεται στο υποκείμενο είτε ουσιαστικά και απόλυτα και ως κάτι που απορρέει από την ύλη του, και τότε είναι ποσότητα· ή ως κάτι που απορρέει από τη μορφή του, και τότε είναι ποιότητα· ή δεν υπάρχει στο υποκείμενο απόλυτα αλλά σε σχέση με κάτι άλλο, και τότε είναι σχέση. (Σχόλια στα Μεταφυσικά του Αριστοτέλη, Βιβλίο V, Μάθημα 9, Ενότητα 890)
Αυτό το απόσπασμα απεικονίζει το περιεχόμενο της μεσαιωνικής παραγωγικής προσέγγισης. Ο Ακινάτης διατυπώνει αυτό που φαίνεται να είναι μεταφυσικές αρχές που αφορούν τον τρόπο με τον οποίο ένα κατηγόρημα μπορεί, κατά τα λεγόμενά του, να «θεωρηθεί ως όντας σε ένα υποκείμενο». Υπάρχουν δύο τέτοιοι τρόποι: (1) ουσιαστικά και απόλυτα· ή (2) ουσιαστικά και όχι απόλυτα αλλά σε σχέση με κάτι άλλο. Ο δεύτερος τρόπος αντιστοιχεί στην κατηγορία των συγγενών· ο πρώτος, στις κατηγορίες της ποιότητας και της ποσότητας. Στη συνέχεια, ο Ακινάτης διαιρεί τον πρώτο τρόπο ύπαρξης σε ένα υποκείμενο με βάση τη μορφή και την ύλη. Ισχυρίζεται, εντυπωσιακά, ότι η κατηγορία της ποιότητας πηγάζει από τη μορφή και ότι η κατηγορία της ποσότητας πηγάζει από την ύλη.
Η εξέταση όλης της παράγωγης προσέγγισης του Ακινάτη για τον προσδιορισμό της πειστικότητάς της είναι ένα πολύ μεγάλο έργο για να αναληφθεί εδώ. Έχω παραθέσει το παραπάνω τμήμα για να δείξω τον τρόπο με τον οποίο η μεσαιωνική παραγωγική προσέγγιση συμπληρώνει με έναν ενδιαφέροντα τρόπο την Τροπική Προσέγγιση του Moravcsik. Η Τροπική Προσέγγιση, υποστήριξα, θα αποκτούσε κάποια αξιοπιστία αν υπήρχε κάποιος τρόπος να δούμε τις ίδιες τις απόψεις του Αριστοτέλη σχετικά με τις τροπικές δομές στον υλικό κόσμο να καθορίζουν με κάποιο τρόπο τη γένεση των κατηγοριών. Επικαλούμενος έναν συνδυασμό σημασιολογικών αρχών που ηχούν a priori και θέσεων σχετικά με τη σχέση μεταξύ μορφής και ποιότητας και ύλης και ποσότητας, ο Ακινάτης έχει προχωρήσει κάπως προς αυτή την κατεύθυνση. Ο Αριστοτέλης είναι σίγουρα αφοσιωμένος στον ισχυρισμό ότι η μορφή και η ύλη είναι δύο από τις απολύτως θεμελιώδεις πτυχές του υλικού κόσμου. Πράγματι, υποστηρίζει στα Φυσικά ότι η μορφή και η ύλη είναι απαραίτητες για την ύπαρξη κίνησης, η οποία, κατά τη γνώμη του, ουσιαστικά χαρακτηρίζει τα σώματα.
Αν η Μεσαιωνική Παράγωγη Προσέγγιση είναι σωστή, οι κατηγορίες του Αριστοτέλη τελικά εντοπίζονται στους τρόπους με τους οποίους η μορφή, η ύλη και ίσως η κίνηση σχετίζονται με τις ουσίες και τα κατηγορήματα που ισχύουν για αυτές. Το κατά πόσον οι παράγωγες μπορούν να αντέξουν σε φιλοσοφική εξέταση είναι φυσικά ένα σημαντικό ζήτημα, το οποίο δεν θα εξετάσω εδώ, αν και θα πω ότι ο Μπρεντάνο ήταν πιθανώς λίγο υπερβολικά ενθουσιασμένος με τις προοπτικές για μια εντελώς ικανοποιητική a priori απόδειξη της πληρότητας των κατηγοριών του Αριστοτέλη. Επιπλέον, οι μεσαιωνικές ερμηνείες αντιμετωπίζουν την κατηγορία ότι αποτελούν μια υπερερμηνεία του Αριστοτέλη. Ο Αριστοτέλης απλώς δεν παρέχει στα σωζόμενα γραπτά του το είδος των εννοιολογικών συνδέσεων που αποτελούν τη βάση των μεσαιωνικών παράγωγων. Έτσι, ίσως οι Μεσαιωνικοί να έχουν υποκύψει στον πειρασμό να ερμηνεύσουν στο σύστημα του Αριστοτέλη συνδέσεις που ο Αριστοτέλης δεν αποδέχτηκε. Πράγματι, από την οπτική γωνία του εικοστού αιώνα, οι μεσαιωνικές παράγωγες φαίνονται πολύ παράξενες. Είναι συνηθισμένο στη σύγχρονη αριστοτελική ακαδημαϊκή έρευνα να θεωρούμε τις Κατηγορίες ως ένα πρώιμο έργο και να πιστεύουμε ότι ο Αριστοτέλης δεν είχε αναπτύξει τη θεωρία του για τη μορφή και την ύλη μέχρι αργότερα στην καριέρα του. Αν αυτή η γενική προσέγγιση είναι σωστή, ο ισχυρισμός ότι το κατηγορικό σχήμα μπορεί με κάποιο τρόπο να προκύψει τουλάχιστον εν μέρει από τη μορφή και την ύλη φαίνεται απίθανος.
Όπως θα πρέπει να είναι σαφές από αυτή τη σύντομη συζήτηση, η παροχή μιας πλήρους εξαγωγής του κατηγορικού σχήματος του Αριστοτέλη θα ήταν ένα δύσκολο, ίσως μάλιστα αδύνατο, έργο. Άλλωστε, κάποιος θα μπορούσε να συμπεράνει ότι το κατηγορικό σχήμα του Αριστοτέλη ήταν είτε εν μέρει είτε εν όλω λανθασμένο. Ελάχιστα, το έργο είναι τρομακτικό. Αλλά φυσικά, η δυσκολία στην απόδειξη της απόλυτης ορθότητάς του δεν είναι χαρακτηριστική του κατηγορικού σχήματος του Αριστοτέλη. Πράγματι, δεν θα πρέπει να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι δυσκολίες που έχουν πλήξει τη μεταφυσική θεωρία στη Δυτική παράδοση μπορούν να φανούν με τόσο έντονο και προκλητικό τρόπο σε ένα από τα μεγάλα ιδρυτικά έργα αυτής της παράδοσης. Στην πραγματικότητα, εν μέρει λόγω αυτών των δυσκολιών προκύπτουν εξωτερικά ερωτήματα σχετικά με τις κατηγορικές και άλλες μεταφυσικές δομές. Τέτοιες δυσκολίες οδηγούν, εύλογα, σε ερωτήματα σχετικά με τη νομιμότητα της θεωρίας κατηγοριών και της μεταφυσικής θεωρίας γενικότερα. Δυστυχώς, η ιστορία της μεταφυσικής θεωρίας έχει δείξει ότι δεν είναι λιγότερο δύσκολο να βρεθούν απαντήσεις σε εξωτερικά παρά σε εσωτερικά ερωτήματα σχετικά με τη θεωρία κατηγοριών. Αυτό αναγνώρισε ότι είναι αξιοσημείωτο ότι ερωτήματα και των δύο ειδών οφείλουν τις πρώτες τους διατυπώσεις, τελικά, στον κατηγοριισμό του πρωτοποριακού έργου του Αριστοτέλη, των Κατηγοριών.
4. Πρόσφατη Εργασία
Δύο τάσεις στη σύγχρονη φιλοσοφική επιστήμη είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτες. Αυτές ασχολούνται με την κατηγοριοποίηση του Αριστοτέλη με διαφορετικούς τρόπους. Η πρώτη την εξετάζει άμεσα, ως θέμα έρευνας από μόνη της· βλ. Shields (επιμ.) 2012. Η δεύτερη την αντιμετωπίζει πιο έμμεσα, είτε εξετάζοντας ζητήματα της φιλοσοφίας του Αριστοτέλη στα οποία βασίζεται η κατηγοριοποίησή του είτε, γενικότερα, προωθώντας την παράδοση που εγκαινίασε η κατηγοριοποίησή του· βλ. Haaparanta και Koskinen (επιμ.) 2012.
Στο Shields (επιμ.) 2012, βρίσκουμε ένα επιχείρημα ότι ο κατηγοριισμός του Αριστοτέλη και ο υλομορφισμός του μπορούν να ενοποιηθούν συστηματικά (Studtmann 2012). Ο ρόλος της διάσημης φράσης -Being Qua Being- (Όντας ως Όντας) στη σκέψη του Αριστοτέλη εξετάζεται διεξοδικά, πρώτον μέσω των πολλών κριτικών των απόψεων του Αριστοτέλη και δεύτερον μέσω της ερμηνείας του διάσημου συνθήματος του Αριστοτέλη που μπορεί να αντέξει σε φιλοσοφικό έλεγχο (Shields 2012). Η οντολογία των Κατηγοριών εξετάζεται με ένα κριτικό πρίσμα που οξύνεται από μια σειρά σύγχρονων συζητήσεων (Loux 2012a).
Το βιβλίο Haaparanta και Koskinen (επιμ.) 2012 ξεκινά με την εξέταση από τον Michael Loux (2012b) μιας θέσης που δομεί τον κατηγοριισμό του Αριστοτέλη, δηλαδή ότι το ον λέγεται με πολλούς τρόπους (pollachôs legomenon). Πολλοί σχολιαστές έχουν θεωρήσει μια τέτοια θέση βαθιά προβληματική. Ο Loux συμφωνεί εν μέρει με αυτό το συναίσθημα, υποστηρίζοντας ότι η θέση καθιστά αδύνατη τη μονοσήμαντη αλλά διακατηγοριακή αναφορά, καθιστώντας έτσι αδύνατη και τη διατύπωση της θέσης ότι το ον λέγεται με πολλούς τρόπους. Ο Loux, ωστόσο, βρίσκει έναν τρόπο να διασώσει την αριστοτελική θέση αρνούμενος τον ισχυρισμό ότι πρόκειται για το νόημα ή την αίσθηση καθολικών όρων. Ο τόμος συνεχίζεται με συζητήσεις που γίνονται ολοένα και πιο απομακρυσμένες χρονικά, αλλά που ως εκ τούτου δείχνουν τη διαρκή επιρροή του κατηγοριισμού του. Οι Kukkonen (2012), Knuttilla (2012) και Normore (2012) συζητούν σε ξεχωριστά δοκίμια την επιρροή των κατηγοριών του Αριστοτέλη σε πτυχές της μεσαιωνικής φιλοσοφίας. Και μέχρι το τελευταίο μέρος του τόμου, τα δοκίμια αρχίζουν να επικεντρώνονται σε άλλους φιλοσόφους, π.χ. τον Χέγκελ, τον Πιρς, τον Μπολζάνο και τον Μέινονγκ, καθένας από τους οποίους εκδηλώνει ομολογουμένως ένα σαφές και βαθύ χρέος προς τον Αριστοτέλη και την κατηγοριοποίησή του.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου