Ι. Η Απάντηση στο χέρι κάποιου άλλου
Υπάρχει ένα είδος απογευμάτος του Οκτωβρίου, όταν το φως μπαίνει χαμηλά και κίτρινο, το τσάι έχει κρυώσει κατά το ήμισυ δίπλα σε ένα ανοιχτό βιβλίο, και ο νους, ζεσταμένος από το δωμάτιο, αρχίζει να ρωτά τι είναι ο Θεός. Τι είναι η πραγματικότητα; Οι ερωτήσεις φτάνουν καλοντυμένες. Έχουν μακριά καταγωγή, και φαίνεται να υπόσχονται μια πρόταση στο τέλος του δρόμου: κάτι που θα μπορούσε κανείς να υπογραμμίσει, να υπερασπιστεί σε ένα τραπέζι δείπνου, να το κουβαλήσει έξω στη βροχή σαν ομπρέλα.
Δεν είναι ανόητες ερωτήσεις. Ολόκληρες βιβλιοθήκες έχουν φυτρώσει από αυτές. Αλλά κοίτα τι ζητούν. Ζητούν μια απάντηση που μπορεί να διατυπωθεί, να υποστηριχθεί με επιχειρήματα και να κρατηθεί ως πίστη, και ό,τι μπορεί να διατυπωθεί μπορεί να παραδοθεί. Ένα βιβλίο μπορεί να την κρατήσει. Μια διάλεξη μπορεί να την κρατήσει, ή ένα δόγμα χαραγμένο πάνω από την πόρτα μιας εκκλησίας. Κάποιος άλλος μπορεί να κατέχει την απάντηση, και εγώ μπορώ να την δανειστώ, όπως δανείζεται κανείς ένα παλτό ένα κρύο βράδυ και ξεχνά, για λίγο, ότι κόπηκε για άλλο σώμα.
Μια τέτοια απάντηση είναι παρηγορητική, και το λέω χωρίς περιφρόνηση. Κάθεται στο ράφι σαν ένα βάζο με μαρμελάδα, με ετικέτα, αξιόπιστο, έτοιμο για τον χειμώνα. Ωστόσο ένα βάζο με μαρμελάδα δεν είναι οπωρώνας, και αυτός που έχει φάει μόνο από βάζα μπορεί να αρχίσει να αναρωτιέται, κάποιο ήσυχο βράδυ, πώς είναι το δέντρο.
Αφορισμός
Μια απάντηση που μπορεί να παραδοθεί δεν ήταν ποτέ το ίδιο το πράγμα. Ήταν μόνο η σκιά, διπλωμένη προσεκτικά.
ΙΙ. Ο Άνεμος στον σφένδαμο
Κάτω από την πρώτη ερώτηση ζει μια άλλη, πιο ήσυχη, και δεν ντύνεται για παρέα. Μπορώ να το γνωρίσω αυτό άμεσα, μέσα από την ίδια μου την ύπαρξη; Η γραμματική στρέφεται προς τα μέσα και ολόκληρος ο καιρός αλλάζει.
Σκέψου τον άνεμο που κινείται μέσα από έναν σφένδαμο στο τέλος του φθινοπώρου. Μπορείς να διαβάσεις χίλιες περιγραφές αυτού του ήχου, και μερικές θα είναι όμορφες. Έπειτα στέκεσαι στο παράθυρο, και ο ήχος απλώς φτάνει, και οι περιγραφές πέφτουν σαν φύλλα. Κανείς δεν μπορεί να τον ακούσει για σένα. Κανείς δεν μπορεί να σταθεί στο κρύο για λογαριασμό σου.
Αυτό είναι το σημείο καμπής πάνω στο οποίο στρέφεται ολόκληρη η μυστικιστική οδός. Μια ερώτηση για τον κόσμο γίνεται μια ερώτηση που περιλαμβάνει αυτόν που την θέτει. Η πρώτη μπορεί να απαντηθεί από μια πολυθρόνα. Η δεύτερη μπορεί να απαντηθεί μόνο με το να ζεις, αργά, με το παράθυρο ανοιχτό.
Όποιος έχει αγαπήσει έναν τόπο το γνωρίζει αυτό. Ο χάρτης μιας πόλης μπορεί να είναι ακριβής μέχρι την τελευταία λωρίδα και πάλι να μην σου δίνει τη μυρωδιά του καπνού ξύλου στους δρόμους της το σούρουπο. Το να γνωρίζεις για κάτι και το να γνωρίζεις είναι χωριστά δωμάτια στο ίδιο σπίτι.
Αφορισμός
Η πρώτη ερώτηση ζητά μια πρόταση. Η δεύτερη ζητά μια ζωή.
ΙΙΙ. Ο Δρόμος που άλλοι έχουν περπατήσει
Μόλις η ερώτηση μετατοπιστεί, οι παλιές διδασκαλίες αρχίζουν να φαίνονται διαφορετικές. Πριν, ήταν αυθεντίες. Τις αποδεχόταν κανείς ή τις κατέβαζε με επιχειρήματα, και είτε έτσι είτε αλλιώς έμενε καθισμένος, δικαστής σε ένα μικρό ιδιωτικό δικαστήριο.
Τώρα διαβάζονται περισσότερο σαν σημάδια που άφησαν κατά μήκος ενός δρόμου άνθρωποι που τον περπάτησαν νωρίτερα. Ένα ρητό από κάποιον δάσκαλο που έχει πεθάνει από καιρό δεν είναι πια μια ετυμηγορία με την οποία να συμφωνήσει κανείς. Είναι πιο κοντά σε έναν γείτονα που δείχνει προς ένα μονοπάτι μέσα στα δάση και λέει, πήγαινε και δες. Τα λόγια χάνουν τη δύναμή τους να διατάζουν, και αποκτούν μια πιο παράξενη δύναμη, που είναι η δύναμη να δοκιμάζονται.
Έτσι περπατά κανείς. Το μονοπάτι ανοίγει, ή δεν ανοίγει, και αυτή είναι η μόνη απόδειξη που υπήρξε ποτέ. Καμία γραφή δεν μπορεί να μιλήσει για τα πόδια του ίδιου του περιπατητή, και οι καλύτεροι δάσκαλοι φαίνεται να το ήξεραν.
Υπάρχει μια ελευθερία σε αυτό που η παλαιότερη στάση δεν πρόσφερε ποτέ. Τίποτα δεν χρειάζεται να πιστευτεί εκ των προτέρων. Τίποτα δεν χρειάζεται να απορριφθεί με θυμό επίσης. Απλώς κάνει κανείς το πρώτο βήμα και κρατά ένα ειλικρινές μάτι σε ό,τι συμβαίνει.
Αφορισμός
Μια διδασκαλία που αποδέχεται κανείς είναι ένας φράχτης. Μια διδασκαλία που δοκιμάζει κανείς είναι ένας δρόμος.
ΙV. Η Ανοιχτή πόρτα
Θα ήταν ανέντιμο να προσποιηθούμε ότι κάτι από όλα αυτά είναι άνετο. Η εννοιολογική ερώτηση προσφέρει ένα ζεστό δωμάτιο, μια σταθερή απάντηση, μια εστία δίπλα στην οποία να καθίσει κανείς ενώ το βράδυ σκοτεινιάζει. Η υπαρξιακή ερώτηση αφήνει την πόρτα να ανοίξει. Μπαίνει η βροχή. Τίποτα δεν υπόσχεται στο τέλος παρά περισσότερη έρευνα, και την ανησυχητική πιθανότητα ότι η απάντηση, αν έρθει, μπορεί να μη πάρει ποτέ τη μορφή πρότασης.
Πολλοί από εμάς νιώθουμε εδώ μια μικρή λύπη, μια μελαγχολία σαν την τελευταία εβδομάδα ενός μακρού καλοκαιριού. Θέλαμε να φτάσουμε κάπου. Μας ζητείται αντ’ αυτού να συνεχίσουμε να περπατάμε, με άδεια χέρια.
Ίσως γι’ αυτό τόσοι πολλοί μένουν με την πρώτη ερώτηση. Είναι καλή μαζί μας. Μας αφήνει να πιστεύουμε ότι έχουμε καταλάβει, και υπάρχει μια πραγματική τρυφερότητα σε αυτή την πίστη, που δεν πρέπει να χλευάζεται. Αλλά η εστία, όσο ζεστή κι αν είναι, δεν μας είπε ποτέ πώς είναι η βροχή.
Και όμως η ανοιχτή πόρτα έχει το δικό της δώρο. Σε ένα σπίτι με όλα τα παράθυρα σφραγισμένα ο αέρας γίνεται ακίνητος, και ό,τι αναπνέεται εκεί έχει αναπνευστεί πριν. Έξω στον δρόμο, ακόμη και στη βροχή, αρχίζει κανείς να μυρίζει τη γη.
Αφορισμός
Η βεβαιότητα ζεσταίνει το δωμάτιο. Η έρευνα ανοίγει την πόρτα.
V. Ποια ερώτηση έχεις ρωτήσει;
Κάτσε για λίγο στη σιωπή, και ρώτα τον εαυτό σου κάτι απλό. Όταν αναρωτήθηκες για τα βαθύτερα πράγματα, για τον θάνατο, για ό,τι κρατά τον κόσμο ενωμένο, ποια ερώτηση ήταν δική σου; Μάζευες απαντήσεις, όπως μαζεύει κανείς πεσμένα φύλλα, πιέζοντας τα καλύτερα ανάμεσα στις σελίδες ενός βιβλίου; Ή κάτι μέσα σου ήθελε να γνωρίσει, και όχι απλώς να γνωρίζει για;
Παρατήρησε πώς νιώθει το απόγευμα όταν κρατάς την πρώτη ερώτηση. Παρατήρησέ το ξανά με τη δεύτερη. Η διαφορά μπορεί να είναι μικρή, μια μετατόπιση στο στήθος, ένα χαλάρωμα ή ένα σφίξιμο, και μπορεί να σου πει περισσότερα από οποιοδήποτε επιχείρημα.
Και σκέψου, χωρίς βιασύνη, τι μπορεί να αλλάξει αν η ερώτηση δεν ήταν πια «τι είναι», αλλά «μπορώ να το γνωρίσω άμεσα». Δεν χρειάζεται να αποφασίσεις σήμερα. Η βροχή θα συνεχίσει έτσι κι αλλιώς.
Αφορισμός
Η ερώτηση μέσα στην οποία ζεις αποφασίζει ποιες απαντήσεις μπορούν να σε βρουν.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου