ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ vs ΘΡΗΣΚΕΙΑ

ΜΕΡΟΣ Α΄

ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ vs ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ

Απόλυτη, ασυμφιλίωτη σύγκρουση

Εδώ δεν έχουμε παρεξήγηση.

Έχουμε οντολογικό πόλεμο.

1. O Kόσμος

Δημόκριτος

ο κόσμος είναι αυτάρκης

δεν έχει σκοπό

δεν «οδηγείται»

δεν περιμένει λύτρωση

Χριστιανισμός

ο κόσμος είναι πεσμένος

έχει αρχή και τέλος

υπάρχει για να ξεπεραστεί

περιμένει αποκατάσταση

Για τον Δημόκριτο, ο κόσμος δεν χρειάζεται σωτηρία.

Για τον χριστιανισμό, ο κόσμος δεν αντέχεται χωρίς σωτηρία.

Αυτό από μόνο του αρκεί.

2. Ο άνθρωπος

Δημόκριτος

άνθρωπος = φυσικό ον

δεν υπάρχει «εκλεκτός ρόλος»

η ευδαιμονία είναι ισορροπία, όχι ανταμοιβή

Χριστιανισμός

άνθρωπος = πεσμένη ψυχή

ζει εν αναμονή κρίσης

η ζωή είναι δοκιμασία

Ο Δημόκριτος δεν θα καταλάβαινε καν τη φράση

«σώσε την ψυχή σου».

3. Η ηθική

Δημόκριτος

ηθική χωρίς Θεό

χωρίς κόλαση

χωρίς ανταμοιβή

Η αρετή είναι εσωτερική ισορροπία, όχι υπακοή.

Χριστιανισμός

ηθική εντολής

με τελικό λογαριασμό

με έσχατη δικαιοσύνη

Εδώ η σύγκρουση είναι τελεσίδικη:

η ηθική του Δημόκριτου καταρρέει αν μπει Θεός·

η χριστιανική ηθική καταρρέει αν φύγει.

4. Γιατί ο Δημόκριτος «εξαφανίστηκε»

Όχι γιατί ήταν λάθος.

Αλλά γιατί ήταν αφόρητος.

δεν παρηγορεί

δεν υπόσχεται

δεν εξηγεί τον πόνο

δεν δικαιώνει την αδικία

Λέει μόνο:

«έτσι είναι ο κόσμος — ζήσε με καθαρό νου»

Αυτό δεν οικοδομεί θρησκεία.

Συμπέρασμα Μέρους Α΄

Ο Δημόκριτος και ο χριστιανισμός δεν τέμνονται πουθενά.

Όπου ο ένας στέκεται, ο άλλος καταρρέει.

Αν ο Δημόκριτος είχε νικήσει ιστορικά,

ο χριστιανισμός δεν θα μπορούσε καν να διατυπωθεί.

ΜΕΡΟΣ Β΄

ΜΗΠΩΣ Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΗΤΑΝ Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΠΟΥ ΧΑΘΗΚΕ;

Εδώ δεν έχουμε σύγκρουση.

Έχουμε χαμένη ισορροπία.

Τι έκανε ο Αριστοτέλης μοναδικό�

Ο Αριστοτέλης:

ακύρωσε τον πλατωνικό δυϊσμό

επανέφερε τη φύση στο κέντρο

έδωσε νόημα εντός του κόσμου, όχι έξω από αυτόν

Για εκείνον:

η ψυχή δεν είναι ξένη στο σώμα

ο κόσμος δεν είναι σκιά

το νόημα δεν αναβάλλεται για αλλού

Αυτό είναι κολοσσιαίο.

2. Γιατί δεν επικράτησε

Γιατί ήταν:

δύσκολος

μη παρηγορητικός

χωρίς μυστήριο

χωρίς εσχατολογία

Ο Αριστοτέλης λέει:

«η ευδαιμονία είναι έργο ζωής, όχι δώρο Θεού»

Αυτό απαιτεί ώριμο άνθρωπο, όχι πιστό.

3. Ο χριστιανισμός και ο Αριστοτέλης

Ο χριστιανισμός:

δεν μπορούσε να τον δεχτεί πλήρως

τον χρησιμοποίησε αργότερα (Θωμάς Ακινάτης)

αλλά μόνο αφού απονευρώθηκε μεταφυσικά

Πήρε:

τη λογική

τη μεθοδολογία

Άφησε:

την αυτάρκεια του κόσμου

την αυτονομία της ηθικής

4. Ήταν όντως η «τελευταία ευκαιρία»;

Ναι — και αυτό είναι το τραγικό.

Ο Αριστοτέλης ήταν:

ούτε μυστικιστής

ούτε μηδενιστής

ούτε σωτηριολογικός

Ήταν η τελευταία καθαρά ελληνική σύνθεση:

φύση + λόγος + άνθρωπος

χωρίς «άλλους κόσμους».

Μετά από αυτόν:

ή φυγή προς το υπερβατικό (νεοπλατωνισμός)

ή φυγή προς τη σωτηρία (χριστιανισμός)

ΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ

Ο Δημόκριτος ήταν αδύνατο να ενσωματωθεί.

Ο Πλάτων άνοιξε τον δρόμο.

Ο Αριστοτέλης τον έκλεισε — αλλά δεν τον ακολούθησαν.

Και έτσι χάθηκε η δυνατότητα ενός κόσμου:

όπου η αλήθεια δεν χρειάζεται παρηγοριά

και ο άνθρωπος δεν χρειάζεται σωτηρία.