Το να είσαι άριστος (άριστος) σήμαινε να υψώνεις το πλήρες μέτρο των ικανοτήτων σου με πειθαρχία, αξιοπρέπεια και εσωτερική δύναμη.
Η αληθινή αριστεία αναγνωριζόταν όχι από τις εξωτερικές ανταμοιβές, αλλά από τον χαρακτήρα.
Με αποφασιστικότητα χωρίς αλαζονεία, δύναμη μετριασμένη με αυτοσυγκράτηση και νίκη με ταπεινότητα.
Σε αυτό το πνεύμα, ο αρχαίος αθλητής, καλλιτέχνης ή απλός άνθρωπος, δεν στεκόταν πάνω από τους άλλους, αλλά ως παράδειγμα για αυτούς, μια ζωντανή απόδειξη του ανθρώπινου δυναμικού που διαμορφώνεται από την προσπάθεια, την αρετή και τον σκοπό.
Η αριστεία αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις άξονες του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Δεν επρόκειτο απλώς για επιδίωξη υπεροχής ή διάκρισης, αλλά για έναν συνολικό τρόπο ύπαρξης, μια στάση ζωής που διαπερνούσε όλες τις εκφάνσεις του ανθρώπινου βίου.
Από την παιδεία και την πολιτική έως τον πόλεμο, την τέχνη και την καθημερινή συμπεριφορά. Το να είναι κανείς «άριστος» σήμαινε να πραγματώνει στο μέγιστο βαθμό τις δυνατότητές του, σε αρμονία με το κοινό καλό και το μέτρο.
Στον ομηρικό κόσμο, η αριστεία εκδηλώνεται πρωτίστως ως πολεμική και ηρωική αρετή. Οι ήρωες της Ιλιάδος αγωνίζονται να διακριθούν στο πεδίο της μάχης, να κερδίσουν κλέος και τιμή. Η φράση «αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων» δεν αποτυπώνει απλώς την επιθυμία για υπεροχή, αλλά την ηθική υποχρέωση του ανθρώπου να μη συμβιβάζεται με τη μετριότητα.
Η αριστεία, ωστόσο, δεν είναι αυθαίρετη, συνδέεται με την ανδρεία, τη γενναιοφροσύνη, την πίστη στους θεούς και την αποδοχή των ορίων που θέτει η μοίρα.
Κατά την αρχαϊκή και κλασική εποχή, η έννοια της αριστείας διευρύνεται και αποκτά βαθύτερο ηθικό και πνευματικό περιεχόμενο. Στις πόλεις-κράτη, και ιδιαίτερα στην Αθήνα, η αριστεία δεν αφορά μόνο την καταγωγή ή τη σωματική δύναμη, αλλά την παιδεία, την ικανότητα συμμετοχής στα κοινά και την υπευθυνότητα απέναντι στην πόλη.
Ο άριστος πολίτης είναι εκείνος που γνωρίζει να άρχει και να άρχεται, που καλλιεργεί τον λόγο, την κρίση και τη σωφροσύνη. Η ἀρετή δεν ταυτίζεται πλέον με την ατομική δόξα, αλλά με την προσφορά στο συλλογικό σύνολο.
Στη φιλοσοφία, η αριστεία αποκτά ακόμη πιο ουσιαστική διάσταση.
Για τον Σωκράτη, το να είναι κανείς άριστος σημαίνει να φροντίζει την ψυχή του, να επιδιώκει τη γνώση του αγαθού και να ζει σύμφωνα με αυτήν.
Ο Πλάτων συνδέει την αριστεία με τη δικαιοσύνη και την αρμονία των μερών της ψυχής, ενώ ο Αριστοτέλης τη θεμελιώνει στη μεσότητα. Ο άριστος άνθρωπος είναι εκείνος που επιλέγει το ορθό μέτρο, ανάμεσα στην υπερβολή και την έλλειψη, με βάση τον λόγο και τη φρόνηση.
Η αριστεία, έτσι, δεν είναι στιγμιαίο κατόρθωμα, αλλά αποτέλεσμα έξης και συνεχούς άσκησης.
Η τέχνη και οι αγώνες προσφέρουν επίσης πεδία όπου η αριστεία εκδηλώνεται έμπρακτα.
Στους Ολυμπιακούς Αγώνες, το ζητούμενο δεν ήταν μόνον η νίκη, αλλά η ευγενής άμιλλα, η πειθαρχία και ο σεβασμός στους κανόνες.
Στη γλυπτική και την αρχιτεκτονική, η αναζήτηση του κάλλους συνδέεται άρρηκτα με την τελειότητα της μορφής και την αρμονία των αναλογιών. Το «άριστον» είναι ταυτόχρονα ωραίο, καλό και αληθινό.
Στον σύγχρονο κόσμο, η έννοια της αριστείας συχνά παρερμηνεύεται ή περιορίζεται σε μετρήσιμες επιδόσεις, τίτλους και ανταγωνιστικές διακρίσεις.
Ωστόσο, η αρχαία ελληνική πρόσληψη μας υπενθυμίζει ότι η αριστεία δεν είναι προνόμιο ολίγων ούτε εργαλείο κοινωνικού διαχωρισμού. Είναι μια εσωτερική απαίτηση για ποιότητα, υπευθυνότητα και συνέπεια σε κάθε ρόλο που αναλαμβάνει ο άνθρωπος. Ως επαγγελματίας, πολίτης, γονέας, δημιουργός.
Αν η αριστεία διατρέχει κάθε πτυχή του σύγχρονου βίου, τότε εκδηλώνεται στην ευσυνειδησία της εργασίας, στον σεβασμό προς τον άλλον, στην καλλιέργεια του πνεύματος, στη συμμετοχή στα κοινά χωρίς ιδιοτέλεια.
Σημαίνει να επιδιώκει κανείς το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, όχι για την επίδειξη ή την υπεροχή, αλλά από αίσθηση καθήκοντος και αυτοσεβασμού. Σημαίνει, ακόμη, να αποδέχεται τα όριά του και να εργάζεται διαρκώς για τη βελτίωσή του.
Η αριστεία, όπως την αντιλαμβάνοντο οι αρχαίοι Έλληνες, δεν είναι ένας αφηρημένος ιδεαλισμός. Είναι μια διαχρονική πρόκληση.
Να ζούμε με νόημα, μέτρο και ποιότητα, επιδιώκοντας όχι απλώς να ξεχωρίζουμε, αλλά να γινόμαστε ουσιαστικά καλύτεροι άνθρωποι.
Σε έναν κόσμο που συχνά ευνοεί την ταχύτητα και την επιφάνεια, η επιστροφή σε αυτήν την αρχαία αντίληψη της αριστείας δεν είναι απλώς πολυτέλεια. Είναι μία, περισσότερο από ποτέ, επιτακτική αναγκαιότητα.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου