ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ: Μην παρακινείς τους άλλους να ενεργούν σωστά, γιατί αυτό δεν είναι δικό σου έργο να κάνεις

Μην παρακινείς τους άλλους να ενεργούν σωστά, γιατί αυτό δεν είναι δικό σου έργο να κάνεις. Να αφήνεις τους άλλους να ενεργούν για τον εαυτό τους, όπως θεωρούν σωστό, και τον εαυτό σου παρόλα αυτά να ζει και να περνάει τις μέρες του σύμφωνα με τη φύση σου, κάνοντας μόνο τις δικές σου δουλειές. Και άφησε αυτούς να ακολουθούν τη δική τους φύση. Διότι αυτή είναι η συμπεριφορά που ο καλός και ευγενής άνθρωπος έχει πάντα θέσει ενώπιόν του.

Πού, λοιπόν, υπάρχει χώρος για διαμάχη αν ένας άνθρωπος συμπεριφέρεται έτσι; Μήπως τον εκπλήσσει κάτι που συμβαίνει; Μήπως κάτι τον εκπλήσσει; Δεν περιμένει από τους ασεβείς να του φερθούν χειρότερα και πιο χυδαία από ό,τι θα εξελιχθεί κάθε συναναστροφή μαζί τους; Δεν θεωρεί κέρδος οτιδήποτε στο οποίο απουσιάζουν σε σχέση με το χειρότερο που είναι η παρουσία τους;

Αν, λοιπόν, κάποιος δεν το έχει μάθει αυτό ή δεν έχει πειστεί γι’ αυτό, γιατί να μην ακολουθήσει αυτό που του φαίνεται πως τον ενδιαφέρει;

«Ο γείτονάς μου πετάει πέτρες.»

Είναι αυτό κάποια προσβολή για σας;

«Αλλά τα σερβίτσια μου είναι σπασμένα.»

Δεν είσαι κομμάτι πιατέλας: εσύ είσαι μια λογική βούληση. Ρωτάς τι σου δίνεται για να αντιμετωπίσεις αυτή την επίθεση; Αν θέλεις να παίξεις τον ρόλο του λύκου, μπορείς να τον δαγκώσεις και να του πετάξεις περισσότερες πέτρες από όσες πέταξε αυτός. Αλλά αν θέλεις να παίξεις ως άνθρωπος, τότε εξέτασε το υπόβαθρό σου και δες ποιες ικανότητες έχεις φέρει στον κόσμο μαζί σου. Πιστεύεις πως έχεις φέρει την ιδιότητα ενός θηρίου, την ιδιότητα να εκδικείσαι τις αδικίες; Πότε είναι ένα άλογο δυστυχισμένο; Όταν στερείται των φυσικών του ιδιοτήτων. Όχι όταν δεν μπορεί να λαλήσει σαν κόκορας, αλλά όταν δεν μπορεί να τρέξει. Και ο σκύλος; Όχι όταν δεν μπορεί να πετάξει, αλλά όταν δεν μπορεί να ακολουθήσει ένα ίχνος. Με την ίδια αρχή, ένας άνθρωπος είναι άθλιος, όχι όταν δεν μπορεί να πνίξει λιοντάρια ή να αγκαλιάσει αγάλματα (γιατί δεν του έχει προικίσει η φύση με ιδιότητες για αυτό), αλλά όταν έχει χάσει την ιδιοτητα της λογικής και της αξιοπιστίας του. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι θρηνούν για τις δυστυχίες στις οποίες έχουν περιέλθει.

Όχι, μα τον Δία, ο άνθρωπος που γεννιέται ή πεθαίνει, αλλά αυτός που έχει την τύχη να χάσει όσο ζει αυτό που του ανήκει —όχι την κληρονομιά του, το πενιχρό του χωράφι ή το σπίτι του ή το πανδοχείο ή τους σκλάβους (γιατί κανένα από αυτά δεν είναι δικό του, αλλά όλα του είναι ξένα, όλα είναι υποταγμένα και υποταγμένα στους Αφέντες τους, οι οποίοι τα δίνουν τώρα στον έναν και αργότερα στον άλλον)— αλλάα, να χάσει τις ιδιότητες που τον κάνουν άνθρωπο, τη διακριτική σφραγίδα που έχει εντυπωθεί στο μυαλό του: σαν τη σφραγίδα που ψάχνουμε στα νομίσματα, την οποία αν την βρούμε τα κρατάμε, και αν όχι τα πετάμε μακριά.

Τίνος το αποτύπωμα φέρει αυτό το νόμισμα;

«Του Τραϊανού».

Κράτησέ το.

«Του Νέρωνα.»

Πέταξέ το μακριά, δεν περνάει, δεν είναι χρήσιμο σε τίποτα.

Έτσι συμβαίνει και με τον άνθρωπο. Τι σφραγίδα έχουν οι κρίσεις του; «Ευγενικός, κοινωνικός, υπομονετικός, στοργικός». Ωραία, τον δέχομαι, τον κάνω πολίτη, τον δέχομαι ως γείτονα και συνοδοιπόρο. Μόνο πρόσεχε να μην έχει τη σφραγίδα του Νέρωνα. Είναι οξύθυμος, είναι θυμωμένος, είναι γκρινιάρης; «Αν φανταστεί κάτι, χτυπάει τα κεφάλια όσων συναντά». Γιατί, λοιπόν, είπες ότι είναι άνθρωπος; Κρίνονται τα πάντα μόνο από την εξωτερική τους μορφή; Με βάση αυτή την αρχή πρέπει να αποκαλείς το κηρωμένο μήλο σου μήλο; Όχι, πρέπει να μυρίζει και να έχει γεύση μήλου: η εξωτερική εμφάνιση δεν είναι αρκετή. Έτσι, όταν κρίνεις έναν άνθρωπο, η μύτη και τα μάτια δεν επαρκούν, πρέπει να δεις αν έχει την κρίση ενός ανθρώπου. Αν κάποιος που δεν ακούει τη λογική, δεν καταλαβαίνει πότε αποκαλύπτονται οι πλάνες του· είναι γάιδαρος. Αν κάποιος του οποίου ο αυτοσεβασμός είναι νεκρωμένος: είναι άχρηστος, οτιδήποτε άλλο εκτός από άνθρωπος. Αν κάποιος που ψάχνει να βρει κάποιον που μπορεί να κλωτσήσει ή να δαγκώσει. έπεται ότι δεν είναι καν πρόβατο ή γάιδαρος, αλλά κάποιο άγριο θηρίο.

«Τι λοιπόν; Θέλεις να με περιφρονούν;»

Ποιοι; Εκείνοι που ξέρουν; Πώς θα περιφρονήσουν εκείνοι που ξέρουν κάποιον που είναι ευγενικός και σέβεται τον εαυτό του; Εκείνοι που δεν ξέρουν; Τι σε ενδιαφέρει; Κανένας τεχνίτης δεν νοιάζεται για εκείνους που δεν έχουν καμία δεξιότητα!

«Ναι, αλλά θα μου επιτεθούν πολύ περισσότερο.»

Τι εννοείς με τον όρο «ΜΟΥ»; Μπορεί κάποιος να βλάψει τη θέλησή σου ή να σε εμποδίσει να αντιμετωπίσεις τις καταστάσεις που συναντάς με φυσικό τρόπο; «Όχι».

Γιατί, λοιπόν, επιμένεις να ταλαιπωρείσαι και θέλεις να δείξεις τον εαυτό σου σαν άνθρωπο του φόβου; Γιατί δεν εμφανίζεσαι και δεν διακηρύττεις ανοιχτά ότι είσαι σε ειρήνη με όλους τους ανθρώπους, ό,τι κι αν κάνουν, και ότι γελάς πάνω απ’ όλα με εκείνους που νομίζουν ότι σε βλάπτουν; λέγοντας: «Αυτοί οι σκλάβοι δεν ξέρουν ποιος είμαι, ούτε πού να βρουν τι είναι καλό ή κακό για μένα, γιατί δεν έχουν τρόπο να φτάσουν στη θέση μου». Με τον ίδιο τρόπο που όσοι κατοικούν σε μια ισχυρή πόλη γελούν με εκείνους που την πολιορκούν. «Γιατί αυτοί οι άνθρωποι ταλαιπωρούνται μάταια; Το τείχος μας είναι ασφαλές, έχουμε τροφή για πολύ καιρό και όλα τα άλλα εφόδια». Αυτά είναι τα πράγματα που κάνουν μια πόλη ασφαλή από την κατάληψη· η ψυχή του ανθρώπου ασφαλίζεται μόνο με την κρίση. Γιατί ποιο τείχος είναι τόσο ισχυρό, ή ποια ουσία τόσο αδιαπέραστη, ή ποια περιουσία τόσο ασφαλής από τη ληστεία, ή ποια φήμη τόσο ακλόνητη; Όταν τα αντικείμενα στα οποία στρέφεται το μυαλό ενός ανθρώπου είναι αναπόφευκτο να του προκαλέσουν προβλήματα στο μυαλό, αρρωστημένες ελπίδες, φόβο, λύπη, απογοήτευση της επιθυμίας για απόκτηση, αποτυχία της επιθυμίας για αποφυγή, τότε υπόκεινται πάντα σε θάνατο και σε αιχμαλωσία.

Οι Λόγοι του Επίκτητου