Ενάντια στην ηττοπάθεια – να μη συνηθίσουμε το κακό

Η πιο έντιμη στάση σήμερα δεν είναι ο θόρυβος. Δεν είναι η διαρκής αγανάκτηση που καταναλώνεται σαν θέαμα. Δεν είναι η φωνή που εξαντλείται πριν αρθρώσει λόγο. Η πιο έντιμη στάση είναι η άρνηση της εξοικείωσης. Να μη συνηθίσουμε το κακό. Να μη το αφήσουμε να γίνει το «έτσι είναι τα πράγματα».

Η συνήθεια είναι η πιο ύπουλη μορφή παραίτησης. Δεν έρχεται με κρότο· έρχεται με μικρές υποχωρήσεις. Σήμερα ανέχεσαι λίγο, αύριο λίγο περισσότερο, ώσπου μια μέρα ξυπνάς και αυτό που κάποτε σε σόκαρε, τώρα σου φαίνεται φυσικό. Κι εκεί ακριβώς έχει νικήσει η ηττοπάθεια: όχι όταν χάσεις μια μάχη, αλλά όταν πάψεις να διακρίνεις ότι υπάρχει μάχη.

Ας το πούμε καθαρά: η ηττοπάθεια δεν είναι ρεαλισμός. Είναι μεταμφιεσμένη ιδεολογία. Είναι ένα δόγμα που σε πείθει ότι η Ιστορία έχει τελειώσει, ότι οι συσχετισμοί είναι αιώνιοι, ότι κάθε προσπάθεια είναι αφελής. Το «ό,τι κι αν κάνεις, το ίδιο θα γίνει» παρουσιάζεται ως σοφία, αλλά στην ουσία είναι μια μεταφυσική της αδράνειας. Δεν σε καλεί να σκεφτείς καλύτερα· σε καλεί να μη σκεφτείς καθόλου. Δεν λέει «να είσαι προσεκτικός», λέει «μην ξεκινήσεις».

Όμως η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν μετριέται με την πιθανότητα επιτυχίας. Μετριέται με την άρνηση της συνενοχής. Υπάρχουν στιγμές που το «όχι» δεν είναι στρατηγική, είναι οντολογική δήλωση: δηλώνεις ποιος είσαι, ακόμη κι αν δεν ξέρεις αν θα κερδίσεις. Δεν αντιστέκεσαι επειδή είσαι βέβαιος ότι θα αλλάξεις τον κόσμο· αντιστέκεσαι για να μην αλλάξει ο κόσμος εσένα.

Ο κυνισμός θέλει να σε πείσει ότι όλα είναι κύκλοι και τίποτα δεν αξίζει τον κόπο. Μα η Ιστορία δεν είναι κύκλος, είναι ρήγμα. Ανοίγεται από εκείνους που, κουρασμένοι, απογοητευμένοι, συχνά ηττημένοι, επέμειναν. Ο κόσμος δεν κινείται από τους ατσαλάκωτους· κινείται από εκείνους που λύγισαν και ξανασηκώθηκαν.

Να διαλέγεις, λοιπόν, λίγα και καθαρά «όχι».
Όχι σε ό,τι σε ταπεινώνει.
Όχι σε ό,τι εξευτελίζει τον άλλον.
Όχι σε ό,τι βαφτίζει το άδικο «κανονικότητα».
Και να τα κρατάς ζωντανά, ακόμη κι αν μοιάζουν μικρά μπροστά στον όγκο του κόσμου.
Γιατί κάθε αυθεντικό «όχι» διασώζει έναν χώρο ελευθερίας — κι αυτός ο χώρος είναι πάντα μεγαλύτερος απ’ όσο φαίνεται.

Η εποχή μας δεν χρειάζεται περισσότερη οργή·
χρειάζεται περισσότερη αντοχή στη συνείδηση.
Να μη συνηθίσουμε το κακό.
Να μην το ονομάσουμε μοίρα.
Να μην το αφήσουμε να γίνει σιωπή.
Γιατί η πραγματική ήττα δεν είναι να χάσεις.
Είναι να πάψεις να πιστεύεις ότι αξίζει να αντιστέκεσαι.