Καταλαβαίνουμε πραγματικά πώς λειτουργεί η ενέργεια;
Οι Ευρωπαίοι ενημερώνονται επί του παρόντος ότι η ενεργειακή κρίση στην οποία εισέρχονται, με τις τιμές του φυσικού αερίου τώρα τέσσερις φορές υψηλότερες από πέρυσι, προέρχεται από έναν δύσκολο χειμώνα, από τον ανταγωνισμό με τις χώρες της Ανατολικής Ασίας για φυσικό αέριο καθώς και από τα προβλήματα στον εφοδιασμό. Αυτές οι τιμές του φυσικού αερίου με την σειρά τους καθορίζουν την τιμή στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, αφού το 1/5 της ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης προέρχεται από φυσικό αέριο.
Πώς μπορούμε να σταθεροποιήσουμε αυτήν την κρίση και να αποφύγουμε μία παρόμοια στο μέλλον; Μας λένε ότι η απάντηση βρίσκεται στο να επιταχυνθεί η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα βιοκαύσιμα (συχνά η πυρηνική ενέργεια δεν αναφέρεται καν ως πηγή ενέργειας μηδενικού άνθρακα).
Μας λένε ότι είναι η υπερβολική εξάρτηση από τους Ευρωπαίους στο φυσικό αέριο και τον άνθρακα και η αργή μετάβασή τους σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και βιοκαύσιμα που βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της ενεργειακής κρίσης.
Αυτό το συναίσθημα δόθηκε από την Επιτροπή της ΕΕ στις Βρυξέλλες. Ο Τσάρος της ΕΕ για το Κλίμα Φρανς Τίμερμανς δήλωσε στην εναρκτήρια ομιλία του στην συζήτηση «Fit for 55» στις 6 Οκτωβρίου 2021:
“Θέλω να πω ξεκάθαρα, ότι αν είχαμε την Πράσινη Συμφωνία πριν από 5 χρόνια, δεν θα ήμασταν σε αυτήν την θέση. Τότε θα είχαμε πολύ περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας της οποίας οι τιμές θα ήταν σταθερά χαμηλές και δεν θα εξαρτόμαστε τόσο από ορυκτά καύσιμα εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.”
Έτσι, η ΕΕ πήρε την κατάσταση στα χέρια της και πρότεινε το «Fit for 55» τον Ιούλιο του 2021, ένα σχέδιο μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% έως το 2030. Με μια ταχεία νομοθετική διαδικασία, τα σχέδια ενδέχονταν να γίνουν νόμοι το 2022.
Ωστόσο, είναι ακριβής η δήλωση του κ. Τίμερμανς; Και, γιατί η μη ανανεώσιμη ενέργεια καταστρέφεται γρηγορότερα σε σχέση με την ανανεώσιμη ενέργεια;
Σύμφωνα με αυτό το άρθρο του Bloomberg από τον Ιανουάριο του 2021, ο κόσμος επένδυσε πρωτοφανή ποσά σε περιουσιακά στοιχεία χαμηλών εκπομπών άνθρακα το έτος 2020, ένα ρεκόρ 501,1 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ξεπερνώντας το προηγούμενο έτος κατά 9%.
Ο επικεφαλής αναλυτής του Bloomberg NEF (BNEF) ανέφερε:
“Τα στοιχεία μας δείχνουν ότι ο κόσμος έχει φτάσει το μισό τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως στην επένδυσή του για την απεξάρτηση του ενεργειακού συστήματος από άνθρακα. Η παραγωγή καθαρής ενέργειας και οι ηλεκτρικές μεταφορές έχουν μεγάλες εισροές, αλλά πρέπει να δούμε περαιτέρω αυξήσεις στις δαπάνες καθώς το κόστος μειώνεται… Πρέπει να μιλάμε για τρισεκατομμύρια ετησίως, εάν θέλουμε να επιτύχουμε τους κλιματικούς στόχους.”
Σύμφωνα με αυτό το άλλο άρθρο του Bloomberg , τα ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια βρίσκονται σε διαδικασία παραίτησης από ορυκτά καύσιμα από το 2017. Δηλαδή, οι σοβαρές επενδύσεις στην μετάβαση προς την πράσινη ενέργεια ξεκίνησαν πριν από 7 χρόνια.
Δηλαδή υπήρξε άφθονη χρηματοδότηση για την ενέργεια μηδενικού άνθρακα (εκτός από την πυρηνική), στην πραγματικότητα, τρισεκατομμύρια. Αλλά προφανώς, αυτό δεν αρκεί πριν αρχίσουμε να βλέπουμε μια πραγματική αποπληρωμή στις προμήθειες ενέργειας.
Γιατί;
Ο Μαρκ Κάρνεϊ, πρώην διοικητής της Τράπεζας του Καναδά, πρώην διευθυντής της Τράπεζας της Αγγλίας και νυν Ειδικός Απεσταλμένος του ΟΗΕ για την Δράση και τα Οικονομικά για το Κλίμα, ανακοίνωσε στο COP26 ότι «υπολογίζεται ότι θα χρειαστούν επενδύσεις 100 τρισεκατομμυρίων δολαρίων το επόμενο διάστημα. τρεις δεκαετίες για ένα μέλλον καθαρής ενέργειας.» Αυτό είναι ένα απίστευτο χρηματικό ποσό.
Υπάρχουν πολλά ζητήματα με αυτήν την δήλωση. Γιατί αυτή η αγορά καθαρής ενέργειας απαιτεί τόσο υπέρογκο ποσό χρηματοδότησης; Τι αναμένεται να κάνουν για τις χώρες που δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά αυτά τα έξοδα; Γιατί μας λένε ότι σε τρεις δεκαετίες από τώρα θα δούμε σταθεροποιημένη την αγορά ενέργειας; Και γιατί οι προμήθειες μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καταργούνται γρήγορα, έτσι ώστε η πυρηνική ενέργεια να μην υπάρχει σε χώρες όπως η Γερμανία στο επόμενο διάστημα, εάν το χρονοδιάγραμμα για να είναι πλήρως λειτουργικό με χρήση πράσινης ενέργειας είναι σε 30 χρόνια από τώρα; Από πού θα προέλθει η ενέργεια στο μεταξύ, κατά την διάρκεια αυτής της λεγόμενης μεταβατικής φάσης;
Ας ξεκινήσουμε με το υπέρογκο κόστος. Ένας σημαντικός παράγοντας σε αυτό είναι επειδή οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όπως η αιολική και η ηλιακή ενέργεια, έχουν χαμηλότερο συντελεστή χωρητικότητας από τις μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, κυρίως από εκείνον της πυρηνικής ενέργειας . Ο συντελεστής χωρητικότητας μετρά την πραγματική παραγωγή ενέργειας σε σύγκριση με την μέγιστη ποσότητα που θα μπορούσε δυνητικά να παραγάγει σε μια δεδομένη περίοδο χωρίς καμία διακοπή.
Επομένως, όταν ακούτε πράγματα όπως x αριθμός ηλιακών εγκαταστάσεων ή ανεμογεννητριών που μπορούν να παράγουν την ίδια ποσότητα ενέργειας με ένα πυρηνικό εργοστάσιο, να είστε προσεκτικοί, καθώς χρησιμοποιούν την μέγιστη δυνητική παραγωγή ενέργειας (δηλ. ηλιοφάνεια όλες τις 24 ώρες της ημέρας χωρίς σύννεφα , ισχυροί άνεμοι 24/7) αντί να λαμβάνεται υπόψη ο παράγοντας χωρητικότητας. Ό,τι υπόσχεται ένας πυρηνικός σταθμός, το υλοποιεί. Αυτό δεν συμβαίνει με τον άνεμο και τον ήλιο, τα αποτελέσματα των οποίων βλέπουμε στην Ευρώπη επί του παρόντος.
Επίσης φαίνεται ότι τα ηλιακά πάνελ έχουν μέγιστο συντελεστή χωρητικότητας 24,9%, αλλά αυτό είναι πραγματικά αρκετά γενναιόδωρο. Ανάλογα με το ηλιακό πάνελ που χρησιμοποιείτε, ο συντελεστής χωρητικότητας κυμαίνεται συνήθως από 17% έως 23%. Ο άνεμος έχει επίσης έναν συντελεστή χωρητικότητας που συχνά είναι χαμηλότερος από το γενναιόδωρο 35,4% που αναφέρεται. Στην περίπτωση του Οντάριο, ο συντελεστής ικανότητας αιολικής ενέργειας του Καναδά είναι κατά μέσο όρο 27%.
Αυτό σημαίνει ότι εάν η χώρα σας απαιτεί x GW ενέργειας για να συντηρηθεί και εάν χρησιμοποιείτε ηλιακή ή αιολική ενέργεια με συντελεστή δυναμικότητας 25%, τότε θα χρειαστεί να κατασκευάσετε 4 φορές τον αριθμό των ηλιακών ή αιολικών σταθμών από αυτόν θεωρητικά θα χρειαστείτε για να λάβετε το 100% αυτής της υποσχεθείσας παραγωγής ενέργειας (δηλαδή την δυνητική μέγιστη παραγωγή ενέργειας που χρησιμοποιούν για να προωθήσουν τα προϊόντα τους ως ανταγωνιστές των μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας).
Έτσι, όταν διατυπώνονται ισχυρισμοί ότι τα ηλιακά πάνελ είναι η φθηνότερη μορφή ενέργειας, δεν υπολογίζουν τον παράγοντα χωρητικότητας και στην καλύτερη περίπτωση το κόστος είναι στην πραγματικότητα 4 φορές και στην χειρότερη περίπτωση 6 φορές από αυτό που πραγματικά ισχυρίζονται στα χαρτιά.
Τόσο η ηλιακή όσο και η αιολική έχουν επίσης το επιπλέον κόστος αποθήκευσης μπαταριών και ένα πλήρως λειτουργικό ενεργειακό δίκτυο για περιόδους όπου δεν υπάρχει ηλιακή και αιολική δραστηριότητα.
Η Επιστρεφόμενη Ενέργεια από Επένδυση, ή EROI, είναι η αναλογία της ενέργειας που επιστρέφεται προς την ενέργεια που επενδύεται σε αυτήν την πηγή ενέργειας, σε όλο τον κύκλο ζωής της. Όταν ο αριθμός είναι μεγάλος, η ενέργεια από αυτήν την πηγή είναι εύκολη και φθηνή. Ωστόσο, όταν ο αριθμός είναι μικρός, η ενέργεια από αυτήν την πηγή είναι δύσκολο να ληφθεί και επίσης είναι και πιο ακριβή. Ο νεκρός αριθμός για την τροφοδοσία της σύγχρονης κοινωνίας είναι περίπου 7.
Σημειώστε εδώ ότι σύμφωνα με το EROI, στα ηλιακά φωτοβολταϊκά και στην βιομάζα βάζετε περισσότερη ενέργεια από αυτήν που λαμβάνετε πίσω. Όπως έχουμε δει μέχρι τώρα, η πυρηνική ενέργεια είναι η πιο αποδοτική και οικονομικά αποδοτική πηγή ενέργειας μηδενικού άνθρακα .
Η Γερμανία μπορεί να υπερηφανεύεται για το 45% του ακαθάριστου ανανεώσιμου ενέργειας, αλλά αυτό δεν μεταφράζεται ως η πλήρης αλήθεια. Σε μια μελέτη του 2021, το Ινστιτούτο Frauenhofer υπολόγισε ότι η Γερμανία πρέπει να εγκαταστήσει τουλάχιστον 6-8 φορές την παρούσα ηλιακή δυναμικότητα προκειμένου να επιτύχει τους στόχους 100% χωρίς άνθρακα έως το 2045, με το εκτιμώμενο κόστος να φτάνει αρκετά τρισεκατομμύρια.
Η έκθεση αναφέρει ότι η σημερινή ακαθάριστη ηλιακή ισχύς των 54 GW πρέπει να αυξηθεί στα 544 GW έως το 2045. Αυτό θα σήμαινε χερσαία έκταση 3.568.000 στρεμμάτων (1,4 εκατομμύρια εκτάρια), που είναι περισσότερα από 16.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα συμπαγών ηλιακών συλλεκτών σε όλη την χώρα. Αυτό δεν περιλαμβάνει καν όλους τους αιολικούς σταθμούς. Οι γεωργικές εκτάσεις και τα δάση θα καταστραφούν και θα στρωθούν, όλα για τις λεγόμενες φιλικές προς το περιβάλλον, αν και αναξιόπιστες και απίστευτα ακριβές ανανεώσιμες πηγές ηλιακής και αιολικής ενέργειας.
Εν μέσω μεγάλων ελλείψεων τροφίμων, λόγω της ενεργειακής κρίσης που μείωσε την παραγωγή λιπασμάτων, οι Ευρωπαίοι ενημερώνονται επίσης ότι πρέπει να μειώσουν και την γεωργική γη, για να κάνουν χώρο για τις νέες φάρμες ηλιακών συλλεκτών και ανεμόμυλων. Επιπλέον, τα ηλιακά πάνελ παρουσιάζουν μια πολύ σοβαρή κατάσταση τοξικών αποβλήτων χωρίς άμεσα διαθέσιμες λύσεις, σε αντίθεση με την περίπτωση των πυρηνικών .
Οι επίσημες προβλέψεις του Διεθνούς Οργανισμού Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (IRENA) υποστηρίζουν ότι «μεγάλες ποσότητες ετήσιων αποβλήτων αναμένονται μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2030» και θα μπορούσαν να ανέλθουν συνολικά σε 78 εκατομμύρια τόνους μέχρι το έτος 2050.
Το Harvard Business Review ανέφερε:
«Αν πραγματοποιηθούν πρώιμες αντικαταστάσεις όπως προβλέπεται από το στατιστικό μας μοντέλο, μπορούν να παράγουν 50 φορές περισσότερα απόβλητα σε μόλις τέσσερα χρόνια από ό,τι προβλέπει η IRENA. Αυτός ο αριθμός μεταφράζεται σε περίπου 315.000 μετρικούς τόνους απορριμμάτων, με βάση μια εκτίμηση 90 τόνων ανά MW αναλογία βάρους προς ισχύ.
Όσο ανησυχητικά κι αν είναι, αυτά τα στατιστικά μπορεί να μην ανταποκρίνονται πλήρως στην κρίση, καθώς η ανάλυσή μας περιορίζεται σε οικιστικές εγκαταστάσεις. Με τα εμπορικά και βιομηχανικά πάνελ να προστεθούν στην εικόνα, η κλίμακα των αντικαταστάσεων θα μπορούσε να είναι πολύ, πολύ μεγαλύτερη.»
Το Harvard Business Review προσθέτει ότι η ηλιακή βιομηχανία δεν έχει στην πραγματικότητα σχέδιο για να αντιμετωπίσει την τεράστια ποσότητα τοξικών αποβλήτων που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τα έθνη σε 10 χρόνια από τώρα, προσθέτοντας ότι αν και το οικονομικό κίνητρο για την χρηματοδότηση της παραγωγής ηλιακών συλλεκτών είναι υψηλό, υπάρχει μικρό «οικονομικό κίνητρο» για να καταλάβουμε τι να κάνουμε με τα απόβλητα.
Το Harvard Business Review γράφει:
«Μέχρι το 2035, τα απορριπτόμενα πάνελ θα ξεπερνούσαν τις νέες μονάδες που θα πωλούνταν κατά 2,56 φορές. Με την σειρά του, αυτό θα εκτοξεύσει το LCOE (ισοπεδωμένο κόστος ενέργειας, ένα μέτρο του συνολικού κόστους ενός ενεργειακού στοιχείου κατά την διάρκεια της ζωής του) σε τέσσερις φορές από την τρέχουσα προβολή. Τα οικονομικά στοιχεία της ηλιακής ενέργειας – τόσο φωτεινά από το πλεονέκτημα που τους δινόταν το 2021 – θα σκουραίνουν γρήγορα καθώς η βιομηχανία βυθίζεται κάτω από το βάρος των δικών της σκουπιδιών.»
Έτσι, υπάρχει και πάλι ένα τεράστιο κρυφό κόστος στα ηλιακά πάνελ, που επί του παρόντος δεν αντιπροσωπεύουν το κόστος διαχείρισης των δικών του απορριμμάτων σε αστρονομικές τιμές. Όμως οι ανατροπές δεν τελειώνουν εκεί.
Η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική θα απαιτήσουν τεράστιους όγκους χάλυβα και σκυροδέματος για την κατασκευή των αναμενόμενων εκατομμυρίων ηλιακών συλλεκτών και αιολικών πάρκων. Πώς όμως παράγονται τα υλικά χάλυβας και σκυρόδεμα; Με άνθρακα και πυρηνική ενέργεια. Η παραγωγή χάλυβα και σκυροδέματος είναι τόσο ενεργοβόρα που η ηλιακή και η αιολική ενέργεια δεν επαρκούν στην πραγματικότητα για την παραγωγή των δικών τους εξαρτημάτων.
Όχι μόνο αυτό, αλλά αυτές οι αναξιόπιστες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καταναλώνουν μια τεράστια ποσότητα ενέργειας για την μαζική παραγωγή τους, εν μέσω μιας ενεργειακής κρίσης που δεν φαίνεται να τελειώνει. Η παραγωγή τροφίμων έχει ήδη μειωθεί δραστικά λόγω της έλλειψης λιπασμάτων (που απαιτεί ενέργεια για την παραγωγή τους). Αναμένεται η παραγωγή τροφίμων να συνεχίσει να πέφτει, έτσι ώστε να μπορέσουμε να χτίσουμε αυτά τα τεράστια αναξιόπιστα ηλιακά και αιολικά πάρκα;
Γεγονός είναι ότι η Γερμανία ξεκίνησε ήδη την μετάβασή της στην ενέργεια μηδενικού άνθρακα το 2011, όταν η πρώην καγκελάριος της Γερμανίας, Άνγκελα Μέρκελ ανακοίνωσε το Energiewende , το οποίο ισχυριζόταν ότι η Γερμανία θα μπορούσε να επιτύχει 100% παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έως το 2050. Ωστόσο, δεν υπήρξε ποτέ πρόθεση ότι η Γερμανία θα ήταν ποτέ αυτάρκης στην παραγωγή ενέργειας.
Η μελέτη του Martin Faulstich και του Κρατικού Συμβουλευτικού Συμβουλίου για το Περιβάλλον (SRU) υποστήριξε ότι το Energiewende θα λειτουργούσε επειδή η Γερμανία θα μπορούσε να συνάψει σύμβαση για να αγοράσει πλεονάζουσα, χωρίς άνθρακα, υδροηλεκτρική ενέργεια από την Νορβηγία και την Σουηδία.
Ωστόσο, τα αποθέματα υδροηλεκτρικής ενέργειας της Σουηδίας και της Νορβηγίας (μετά από ένα ξηρό και ζεστό καλοκαίρι) είναι επικίνδυνα χαμηλά τον φετινό χειμώνα και λειτουργούν με δυναμικότητα μόνο 52%. Αυτό σημαίνει ότι το επίπεδο της ηλεκτρικής ενέργειας που εξάγεται στην Δανία, την Γερμανία και πιο πρόσφατα στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι πιθανό να πέσει κατακόρυφα. Επιπλέον, η Σουηδία εξετάζει το ενδεχόμενο να κλείσει τους δικούς της πυρηνικούς σταθμούς που παρέχουν το 40% της σουηδικής ηλεκτρικής ενέργειας. Εάν η Σουηδία αποφασίσει να κλείσει τα πυρηνικά της, δεν θα μπορεί πλέον να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες των άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
Παρά όλες αυτές τις αβεβαιότητες που διαμορφώνουν την ενεργειακή κρίση της Ευρώπης, στις 31 Δεκεμβρίου 2021 η νέα γερμανική κυβέρνηση συνασπισμού έκλεισε οριστικά τα 3/6 των πυρηνικών σταθμών της. Παραδόξως, αποφάσισαν να το κάνουν αυτό εν μέσω μιας καταστροφικής ενεργειακής κρίσης, έτσι ώστε ένα σοβαρό κρύο μέτωπο θα μπορούσε να οδηγήσει σε διακοπές ρεύματος. Λόγω του δισταγμού της γερμανικής κυβέρνησης να χρησιμοποιήσει το Nord Stream 2, η Γερμανία αντιμετωπίζει μ’εχρι σήμερα αύξηση έως και 500% στην τιμή spot της ηλεκτρικής ενέργειας σε σύγκριση με τον Ιανουάριο του 2021.
Η Γερμανία περιόρισε επίσης την παραγωγή άνθρακα. Από το 2016 έχει κλείσει 15,8 GW παραγωγής άνθρακα. Για να αναπληρώσει την ανεπάρκεια της παραγωγής ηλιακής και αιολικής ενέργειας, το ηλεκτρικό δίκτυο της Γερμανίας πρέπει να εισάγει τεράστια ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας από την Γαλλία και την Τσεχική Δημοκρατία, ειρωνικά μεγάλο μέρος της από τους πυρηνικούς σταθμούς τους.
Η Γερμανία έχει σήμερα το υψηλότερο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας από κάθε βιομηχανική χώρα ως αποτέλεσμα του Energiewende.
Σε αντίθεση με ό,τι ισχυρίζεται ο κ. Timmermans για το ποια θα ήταν η κατάσταση εάν οι χώρες έκαναν την μετάβαση στην πράσινη ενέργεια πριν από 7 χρόνια, η Γερμανία ξεκίνησε την πράσινη μετάβασή της πριν από 13 χρόνια και η ετυμηγορία είναι ξεκάθαρη για όλους. Είναι οι λιγότερο κυρίαρχοι στην ενεργειακή τους αυτάρκεια και πληρώνουν τις υψηλότερες τιμές για την βασική τους χρήση ενέργειας.
Επιπλέον ο καγκελάριος της Γερμανίας Όλαφ Σολτς είχει ανακοινώσει το πάγωμα του Nord Stream 2 ως «τιμωρία» για την αναγνώριση από τον Πούτιν της ανεξαρτησίας των περιοχών του Ντόνετσκ και του Λουχάνσκ στην πρώην ανατολική Ουκρανία στις 21 Φεβρουαρίου. Αλλά ποιον πραγματικά τιμώρησε ο καγκελάριος Scholz;
Παραδόξως, όταν ο ομοσπονδιακός υπουργός Οικονομικών και Ενέργειας της Γερμανίας Peter Altmaier έκανε μια επενδυτική συμφωνία με την Κίνα τον Ιανουάριο του 2021 σχετικά με την πράσινη ενέργεια υδρογόνου, υπήρξε κριτική από τις Ηνωμένες Πολιτείες για το γιατί ο Altmaier δεν περίμενε την ορκωμοσία του Biden πριν υπογράψει μια τέτοια συμφωνία!
Προφανώς, η Γερμανία δεν έχει το δικαίωμα να αποφασίσει καμία από τις ενεργειακές της πολιτικές, ακόμη και αν είναι πράσινες.
Στην COP26, ο Ειδικός Απεσταλμένος του ΟΗΕ για την Δράση και τα Οικονομικά του ΟΗΕ Mark Carney ανακοίνωσε ότι περισσότερες από 450 εταιρείες που αντιπροσωπεύουν περιουσιακά στοιχεία 130 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ (40% του παγκόσμιου χρηματοοικονομικού ενεργητικού) ανήκουν πλέον στη Χρηματοοικονομική Συμμαχία της Γλασκώβης για το Net Zero (GFANZ).
Ο Κάρνεϊ ανακοίνωσε επίσης ότι ο Μάικλ Μπλούμπεργκ θα είναι ο Ειδικός Απεσταλμένος των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Φιλοδοξία και Λύσεις και τον Πρεσβευτή του Race to Zero.
Στην πραγματικότητα, η προσέγγιση του Carney για την χρηματοδότηση της πράσινης ενέργειας είναι ο μεγαλύτερος παράγοντας για την αύξηση της τιμής σε μη ανανεώσιμες μορφές ενέργειας.
Ο Μαρκ Κάρνεϊ, πρώην διευθυντής της Τράπεζας της Αγγλίας, ζήτησε μια «καθαρή μηδενική τραπεζική συμμαχία» στην οποία οι τράπεζες συμφώνησαν να μην δανείζουν τους παραγωγούς αλλά μόνο να βάλουν κεφάλαια στην πράσινη φούσκα, την φούσκα του άνθρακα και ούτω καθεξής. Ως αποτέλεσμα, η μελλοντική παραγωγή ενέργειας θα μειωθεί παρόλο που υπάρχουν άφθονοι διαθέσιμοι πόροι, δημιουργώντας περαιτέρω τεχνητή σπανιότητα .
Σε συνέντευξή του στην Washington Post, ο Mark Carney δήλωσε ότι οι ιδιωτικές τράπεζες στον χρηματοπιστωτικό τομέα πρέπει να επιφέρουν μια αλλαγή στην υδραυλική εγκατάσταση του χρηματοπιστωτικού συστήματος προκειμένου να ωθήσουν την ρευστότητα στην κερδοσκοπική φούσκα, περιορίζοντας παράλληλα τις επενδύσεις στην παραγωγική οικονομία. Ο Carney είπε ότι η κλιματική αλλαγή πρέπει να γίνει «ο θεμελιώδης μοχλός κάθε επενδυτικής απόφασης ή απόφασης δανεισμού».
Με άλλα λόγια, είτε συμβαδίζεις με το πράσινο πρόγραμμα (που αγνοεί τα πυρηνικά ως πράσινη ενέργεια), είτε δεν παίρνεις πίστωση. Η οποία είναι μια πολιτική που θα οδηγήσει, και είναι, αρκετά προβλέψιμο, να αυξηθούν οι τιμές της ενέργειας.
Αυτή η πολιτική του Mark Carney έχει ήδη προκαλέσει την χρεοκοπία αρκετών ενεργειακών εταιρειών σε όλη την Ευρώπη και δεν υπήρξε καμία διόρθωση σε αυτήν την πολιτική παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε ενεργειακή κρίση.
Η Blackrock και άλλα παγκόσμια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα έχουν αναγκάσει τις ενεργειακές επενδύσεις να απομακρυνθούν από το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τον άνθρακα για την δημιουργία ηλιακής και αιολικής ενέργειας. Το ονομάζουν ESG (Environmental, Social, Governance) επένδυση.
Η επένδυση ESG λειτουργεί με την δημιουργία εταιρειών πιστοποίησης ESG που απονέμουν αξιολογήσεις ESG σε μετοχικές εταιρείες και τιμωρούν οικονομικά όσους δεν συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις ESG. Η βιασύνη για επενδύσεις της ESG έχει αποφέρει δισεκατομμύρια για την Wall Street και το City του Λονδίνου . Έχει επίσης θέσει εμπόδιο στην μελλοντική ανάπτυξη του πετρελαίου, του άνθρακα και του φυσικού αερίου για το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου.
Είναι προφανές ότι δεν πρόκειται για πλήρη ενεργειακή μετάβαση στην ηλιακή και αιολική ενέργεια. Αντιθέτως, βλέπουμε μια ταχεία εξάλειψη όλων των μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας προτού υπάρξει η δυνατότητα να παρέχουμε την υποσχόμενη απόδοση που μας λένε ότι θα δούμε με την ηλιακή και την αιολική ενέργεια, που κατά ειρωνικό τρόπο χρειάζονται άνθρακα και πυρηνική ενέργεια για την παραγωγή τους.
Με το ρυθμό που κλείνουν όλες τις άλλες ανταγωνιστικές πηγές ενέργειας, δεν φαίνεται ότι μπορούν να καλυφθούν ακόμη και οι απαιτήσεις παραγωγής για τα αιολικά και τα ηλιακά πάρκα. Εν τέλη απλά δεν θα υπάρχει αρκετή ενέργεια για να γίνει οτιδήποτε.
Κυριακή 8 Σεπτεμβρίου 2024
Σε τι μοιάζουν οι ιδιοφυΐες μεταξύ τους;
Πως είναι αλήθεια να είναι κανείς ιδιοφυΐα; Υπάρχει κάποια μυστική "συνταγή"; Η αλήθεια είναι ότι όσο ελκυστική κι αν ακούγεται η ιδέα αυτή, οι πιθανότητες είναι πολύ μικρές. Υπάρχουν όμως κάποια κοινά χαρακτηριστικά των πολύ εύστροφων ανθρώπων που εντόπισα και παρουσιάζω.
Να κάποιες συμβουλές για το πως μπορεί κάποιος, αν όχι να γίνει σαν και αυτούς, τουλάχιστον να τους μοιάσει έστω και λίγο.
1) Αναζήτησε τον εναλλακτικό δρόμο
Το συμπέρασμα εξάγεται από την περίπτωση της Σάρα Σέγκερ, μιας αστροφυσικού του MIT, η οποία αντίθετα από τον αρχικό σκεπτικισμό, υποστήριξε ότι η απάντηση στην αδυναμία των τηλεσκοπίων να «εγκλωβίσουν» με άμεσο τρόπο πιθανά ίχνη ζωής σε άλλους πλανήτες, είναι η αναζήτηση του έμμεσου αποτυπώματος τους στην περιπλανητική ατμόσφαιρα. Επειδή σίγουρα θα μπερδευτήκατε, ας το θέσουμε πιο απλά. Μην ακολουθείτε τυφλά το κυρίαρχο παράδειγμα, ψάξτε για εναλλακτικές ακόμη και κόντρα στην αρχική κριτική, προτείνετε νέους δρόμους- η καινοτομία είναι δείγμα ευφυίας!
2) Μην φοβάσαι να πεις τις δύσκολες αλήθειες
Η παγκόσμια οικονομία και ανάπτυξη βασίζονται εν πολλοίς στο διεθνές εμπόριο μέσω θαλάσσης με τεράστια πλοία να μεταφέρουν κάργκο εμπορεύματα από την μια άκρη του πλανήτη στην άλλη. Ο θόρυβος που παράγεται από αυτή την διαδικασία είναι καταστροφικός για την ζωή μέσα στην θάλασσα. Αυτήν την ενοχλητική αλήθεια μοιράστηκε με την κοινή γνώμη ο Μισέλ Αντρέ του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου της Καταλονίας όταν ανακάλυψε το πτώμα μιας φάλαινας η οποία λόγω των αποπροσανατολιστικών για τα θαλάσσια θηλαστικά ήχων, συγκρούστηκε με ένα τάνκερ. Μπορεί να ενόχλησε αρκετούς με αυτήν του την αποκάλυψη, αλλά ο ίδιος αναδείχθηκε σε επιστημονική ιδιοφυΐα. Αυτό άλλωστε δεν έκαναν και τόσοι άλλοι πανέξυπνοι άνθρωποι που έμειναν γνωστοί στην ιστορία για τις ανακαλύψεις τους;
3) Αυτο-επιμορφώσου
Οι άνθρωποι με εξαιρετική ευφυΐα μοιράζονται ένα κοινό χαρακτηριστικό. Λατρεύουν να μαθαίνουν νέα πράγματα και ακόμη πιο συγκεκριμένα προτιμούν να τα ανακαλύπτουν μόνοι τους. Οι αυτοδίδακτοι άνθρωποι είναι συνήθως και οι πιο ευφυείς. Αυτό επιβεβαιώνει και η περίπτωση του Ιστον Λασαπέλ, ενός εφήβου που η ερασιτεχνική ενασχόληση του με τα ρομπότ από πολλή μικρή ηλικία τον οδήγησε πρόσφατα στην κατασκευή ενός προσιτού προσθετικού χεριού που ο κάτοχος του χειρίζεται μέσω εγκεφαλικών κυματων. Μην καθυστερείτε λοιπόν και αρχίστε την αυτό-κατάρτιση.
4) Γεφύρωσε κενά, ανθρώπους και ιδέες
Η εξειδίκευση σίγουρα μπορεί να σε αναδείξει σε αυθεντία στον τομέα σου. Οι πραγματικά ιδιοφυείς όμως άνθρωποι είναι αυτοί που ενώνουν διαφορετικές επιστήμες, σχολές και απόψεις. Είναι η ικανότητα σύνθεσης που ξεχωρίζει τους πραγματικά έξυπνους ανθρώπους από τους υπόλοιπους. Ένα παράδειγμα αυτής της άποψης είναι και η Ανίτα Γκοελ της Νανομπιοσιμ, η οποία συνδυάζοντας ιδέες από την νανοτεχνολογία, την φυσική και την βιοϊατρική εξέλιξε μια μέθοδο διάγνωσης που φιλοδοξεί να αλλάξει τελείως το τοπίο της ιατρικής ειδικά στον αναπτυσσόμενο κόσμο.
5) Σκέψου μακροπρόθεσμα
Ένα βασικό χαρακτηριστικό των εύστροφων ανθρώπων είναι ότι δεν είναι κοντόφθαλμοι. Κάποιοι θα τους χαρακτήριζαν οραματιστές, η πραγματικότητα όμως είναι ότι απλά μπορούν και «βλέπουν πέρα απ΄ τον ορίζοντα». Αυτό ισχύει σίγουρα για τον Ρόμπερτ Γκρας της ETH Zurich, ο οποίος μαζί με τον συνάδελφο του εργάζονται στην δυνατότητα αποθήκευσης «αιωνόβιας» γνώσης μέσα στο ανθρωπινό DNA. Ξέχνα λοιπόν το παρόν για λίγο και ταξίδεψε στο μέλλον!
6) Παρατήρησε το άμεσο περιβάλλον σου
Παρ΄ όλο που και σε αυτό ακόμη το άρθρο η καινοτομία και οι νέες ιδέες αποθεώθηκαν ως κύρια χαρακτηριστικά ενός ευφυούς ανθρώπου, πολλές φορές η προσπάθεια μας να βρούμε τον εναλλακτικό δρόμο ή την καινούργια ιδέα, μας κάνει να παραβλέπουμε την αλήθεια η οποία συχνά βρίσκεται «κάτω από την μύτη μας». Αυτή την δυνατότητα που συνήθως συνοδεύει τους πολύ έξυπνους ανθρώπους και η οποία είναι η πολύ απλή διαδικασία της παρατήρησης του άμεσου περιβάλλοντος μας, εξάσκησε και η Τζιλ Φαραντ του Πανεπιστημίου του Κέιπ Τάουν, όταν κατά τη διάρκεια της έρευνας της για έναν νέο καρπό που θα μπορεί να επιβιώσει με λίγο νερό στις μεγάλες περιόδους ξηρασίας, θυμήθηκε ένα φυτό που γνώριζε από τα παιδικά της χρόνια. Εστίασε σε αυτό και το εξέλιξε πετυχαίνοντας τελικά το επιθυμητό αποτέλεσμα. Ανοίξτε λοιπόν τα μάτια σας, παρατηρήστε το περιβάλλον σας και σύντομα θα αναφωνήσετε «Εύρηκα».
Να κάποιες συμβουλές για το πως μπορεί κάποιος, αν όχι να γίνει σαν και αυτούς, τουλάχιστον να τους μοιάσει έστω και λίγο.
1) Αναζήτησε τον εναλλακτικό δρόμο
Το συμπέρασμα εξάγεται από την περίπτωση της Σάρα Σέγκερ, μιας αστροφυσικού του MIT, η οποία αντίθετα από τον αρχικό σκεπτικισμό, υποστήριξε ότι η απάντηση στην αδυναμία των τηλεσκοπίων να «εγκλωβίσουν» με άμεσο τρόπο πιθανά ίχνη ζωής σε άλλους πλανήτες, είναι η αναζήτηση του έμμεσου αποτυπώματος τους στην περιπλανητική ατμόσφαιρα. Επειδή σίγουρα θα μπερδευτήκατε, ας το θέσουμε πιο απλά. Μην ακολουθείτε τυφλά το κυρίαρχο παράδειγμα, ψάξτε για εναλλακτικές ακόμη και κόντρα στην αρχική κριτική, προτείνετε νέους δρόμους- η καινοτομία είναι δείγμα ευφυίας!
2) Μην φοβάσαι να πεις τις δύσκολες αλήθειες
Η παγκόσμια οικονομία και ανάπτυξη βασίζονται εν πολλοίς στο διεθνές εμπόριο μέσω θαλάσσης με τεράστια πλοία να μεταφέρουν κάργκο εμπορεύματα από την μια άκρη του πλανήτη στην άλλη. Ο θόρυβος που παράγεται από αυτή την διαδικασία είναι καταστροφικός για την ζωή μέσα στην θάλασσα. Αυτήν την ενοχλητική αλήθεια μοιράστηκε με την κοινή γνώμη ο Μισέλ Αντρέ του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου της Καταλονίας όταν ανακάλυψε το πτώμα μιας φάλαινας η οποία λόγω των αποπροσανατολιστικών για τα θαλάσσια θηλαστικά ήχων, συγκρούστηκε με ένα τάνκερ. Μπορεί να ενόχλησε αρκετούς με αυτήν του την αποκάλυψη, αλλά ο ίδιος αναδείχθηκε σε επιστημονική ιδιοφυΐα. Αυτό άλλωστε δεν έκαναν και τόσοι άλλοι πανέξυπνοι άνθρωποι που έμειναν γνωστοί στην ιστορία για τις ανακαλύψεις τους;
3) Αυτο-επιμορφώσου
Οι άνθρωποι με εξαιρετική ευφυΐα μοιράζονται ένα κοινό χαρακτηριστικό. Λατρεύουν να μαθαίνουν νέα πράγματα και ακόμη πιο συγκεκριμένα προτιμούν να τα ανακαλύπτουν μόνοι τους. Οι αυτοδίδακτοι άνθρωποι είναι συνήθως και οι πιο ευφυείς. Αυτό επιβεβαιώνει και η περίπτωση του Ιστον Λασαπέλ, ενός εφήβου που η ερασιτεχνική ενασχόληση του με τα ρομπότ από πολλή μικρή ηλικία τον οδήγησε πρόσφατα στην κατασκευή ενός προσιτού προσθετικού χεριού που ο κάτοχος του χειρίζεται μέσω εγκεφαλικών κυματων. Μην καθυστερείτε λοιπόν και αρχίστε την αυτό-κατάρτιση.
4) Γεφύρωσε κενά, ανθρώπους και ιδέες
Η εξειδίκευση σίγουρα μπορεί να σε αναδείξει σε αυθεντία στον τομέα σου. Οι πραγματικά ιδιοφυείς όμως άνθρωποι είναι αυτοί που ενώνουν διαφορετικές επιστήμες, σχολές και απόψεις. Είναι η ικανότητα σύνθεσης που ξεχωρίζει τους πραγματικά έξυπνους ανθρώπους από τους υπόλοιπους. Ένα παράδειγμα αυτής της άποψης είναι και η Ανίτα Γκοελ της Νανομπιοσιμ, η οποία συνδυάζοντας ιδέες από την νανοτεχνολογία, την φυσική και την βιοϊατρική εξέλιξε μια μέθοδο διάγνωσης που φιλοδοξεί να αλλάξει τελείως το τοπίο της ιατρικής ειδικά στον αναπτυσσόμενο κόσμο.
5) Σκέψου μακροπρόθεσμα
Ένα βασικό χαρακτηριστικό των εύστροφων ανθρώπων είναι ότι δεν είναι κοντόφθαλμοι. Κάποιοι θα τους χαρακτήριζαν οραματιστές, η πραγματικότητα όμως είναι ότι απλά μπορούν και «βλέπουν πέρα απ΄ τον ορίζοντα». Αυτό ισχύει σίγουρα για τον Ρόμπερτ Γκρας της ETH Zurich, ο οποίος μαζί με τον συνάδελφο του εργάζονται στην δυνατότητα αποθήκευσης «αιωνόβιας» γνώσης μέσα στο ανθρωπινό DNA. Ξέχνα λοιπόν το παρόν για λίγο και ταξίδεψε στο μέλλον!
6) Παρατήρησε το άμεσο περιβάλλον σου
Παρ΄ όλο που και σε αυτό ακόμη το άρθρο η καινοτομία και οι νέες ιδέες αποθεώθηκαν ως κύρια χαρακτηριστικά ενός ευφυούς ανθρώπου, πολλές φορές η προσπάθεια μας να βρούμε τον εναλλακτικό δρόμο ή την καινούργια ιδέα, μας κάνει να παραβλέπουμε την αλήθεια η οποία συχνά βρίσκεται «κάτω από την μύτη μας». Αυτή την δυνατότητα που συνήθως συνοδεύει τους πολύ έξυπνους ανθρώπους και η οποία είναι η πολύ απλή διαδικασία της παρατήρησης του άμεσου περιβάλλοντος μας, εξάσκησε και η Τζιλ Φαραντ του Πανεπιστημίου του Κέιπ Τάουν, όταν κατά τη διάρκεια της έρευνας της για έναν νέο καρπό που θα μπορεί να επιβιώσει με λίγο νερό στις μεγάλες περιόδους ξηρασίας, θυμήθηκε ένα φυτό που γνώριζε από τα παιδικά της χρόνια. Εστίασε σε αυτό και το εξέλιξε πετυχαίνοντας τελικά το επιθυμητό αποτέλεσμα. Ανοίξτε λοιπόν τα μάτια σας, παρατηρήστε το περιβάλλον σας και σύντομα θα αναφωνήσετε «Εύρηκα».
Οι ανόητοι ζουν χωρίς να χαίρονται τη ζωή
Γνωρίζουμε τον Δημόκριτο ως «προσωκρατικό» φιλόσοφο, παρά το γεγονός ότι έζησε την ίδια εποχή με τον Σωκράτη (αλλά και τον Ιπποκράτη και τον Θουκυδίδη). Ο όρος (εξ αρχής προβληματικός) δηλώνει κυρίως την εμβριθή ενασχόληση του φιλοσόφου με τη φυσική φιλοσοφία και ειδικότερα με το πρόβλημα της δομής του κόσμου, που τον οδήγησε στη σύλληψη του κόσμου ως αποτελούμενου από άτομα και κενό. Η ατομική θεωρία ήδη από την αρχαιότητα επισκίασε τις ηθικές αντιλήψεις του Αβδηρίτη, αν και το ηθικό του έργο καταλαμβάνει πολύ μεγάλο μέρος της έρευνάς του, που -εφόσον είμαστε βέβαιοι ότι ο Σωκράτης δεν έγραψε τίποτε- κανένας έως τότε δεν είχε κατορθώσει. Έτσι ο Δημόκριτος γίνεται ο πρώτος φιλόσοφος που έχει μία συγκροτημένη θεωρία για το ευ ζην, την «ευθυμία».
Η φυσική θεωρία του Δημόκριτου -όσο κι αν ήταν ρηξικέλευθη- σίγουρα δεν πέρασε απαρατήρητη, μολονότι είχε περισσότερους πολέμιους παρά υποστηρικτές. Την υιοθέτησε μόνο ο Επίκουρος ο οποίος και την εξέλιξε, έως ότου γίνει αποδεκτή έπειτα από τις επιστημονικές ανακαλύψεις που επιβεβαίωσαν (προς το παρόν) την εγκυρότητά της. Τι συνέβη όμως με τη ηθική του θεωρία, η οποία προηγείται των άλλων φιλοσόφων; Τα ηθικά έργα του Δημόκριτου (από τα οποία ξεκινάει ο Διογένης Λαέρτιος τον κατάλογο της εργογραφίας του φιλοσόφου) δηλώνουν ότι ο συγγραφέας ενέκυψε στο ζήτημα της ευδαιμονίας, θέτοντας την «ευθυμία» σκοπό της ζωής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μία συλλογή από «αξιώματα» (γνῶμαι) που, παρά το παραποιημένο (δηλώνοντας τις πολιτικές του απόψεις;) όνομα του συγγραφέα («Δημοκράτους γνῶμαι») αποδίδεται στον Δημόκριτο. Δεν είναι η πρώτη φορά που συναντούμε στην αρχαιοελληνική γραμματεία παραινέσεις και εντολές υπό τη μορφή αποφθεγμάτων. Το Μαντείο των Δελφών, ο Ησίοδος αλλά και ο Πυθαγόρας και ο Ηράκλειτος έχουν προηγηθεί. Ωστόσο, οι δημοκρίτειες «γνῶμαι» σκοπό έχουν να «θεραπεύσουν» τον κόσμο από τη νόσο της κακής ζωής, γι’ αυτό και παροτρύνει τους ανθρώπους να τον ακολουθήσουν. Η εισαγωγή αποσαφηνίζει και τον σκοπό του Δημόκριτου:
«Αν ακούσει κανείς αυτές εδώ τις διδασκαλίες μου («γνῶμαι») με σύνεση, θα επιτύχει πολλά πράγματα αντάξια ενός καλού ανθρώπου και θα αποφύγει πολλά ανάξια» (απ. 35)
Η θεωρία του Δημόκριτου, ακόμη και με τη μορφή αξιωμάτων, αποτελεί μία συγκροτημένη θεωρία («Περί ευθυμίας») η οποία, παρόλο που δεν έτυχε προσοχής, δεν είναι υποδεέστερη όλων εκείνων που θα ακολουθήσουν. «Η τύχη είναι γενναιόδωρη αλλά αβέβαιη, ενώ η φύση είναι αυτάρκης…» (Στοβαίος ΙΙ, 9, 5), θα υποστηρίξει για να το θέσει πιο ποιητικά: «Η τύχη παραθέτει ένα πολυτελές τραπέζι, αλλά η σωφροσύνη την αυτάρκεια» (απ. 210). Ο Δημόκριτος θα αποκλείσει τον παράγοντα τύχη από την ευτυχία στην οποία θα προσδώσει ένα νέο όνομα που ανταποκρίνεται καλύτερα στον σκοπό της ζωής.
Οι τραγωδίες διδάσκουν μέσα από τις συμφορές, αλλά για τον Δημόκριτο δεν χρειάζεται να μάθουμε από τα παθήματά μας: «Οι ανόητοι συνετίζονται με τις δυστυχίες» (απ. 54) και έχουν λανθασμένες απόψεις για τη ζωή. Οι ανόητοι δε γνωρίζουν πώς να ζήσουν, και παρόλο που δεν είναι ευχαριστημένοι από τη ζωή τους (απ. 200), επιθυμούν τη μακροβιότητα (απ. 201), ευχαριστιούνται από τα γερατειά, γιατί φοβούνται τον θάνατο (απ. 205) και δεν μπορούν να ευχαριστήσουν κανέναν (απ. 204). Αλλά ο Δημόκριτος δεν θα κατακρίνει μόνο αλλά θα συστήσει και έναν τρόπο ζωής για να πετύχουμε την αταραξία της ψυχής. «Οι περισσότεροι γίνονται αγαθοί με την άσκηση παρά από τη φύση» Στοβαίος ΙΙΙ, 29, 66. (απ. 242), επομένως δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τη φύση του ανθρώπου, που αποζητάει ολοένα και περισσότερα σε αντίθεση με τα ζώα. «Τα ζώα γνωρίζουν πόσο χρειάζονται, ο άνθρωπος όχι» (απ. 198). Άρα, δεν είναι δύσκολο λοιπόν να καταλάβουμε ποιος διάγει έναν ευτυχισμένο βίο:
«Ευτυχής είναι αυτός που αισθάνεται γαλήνη με λίγα χρήματα, ενώ δυστυχής είναι εκείνος που ακόμα και με τα πολλά δυσθυμεί» Στοβαίος ΙV, 39,17 (απ. 286)
Ο Δημόκριτος έχει εμπιστοσύνη στην παιδεία που διαμορφώνει τον άνθρωπο. «Η παιδεία είναι στολίδι για τους ευτυχισμένους, ενώ για τους δυστυχισμένους καταφύγιο από τις συμφορές» Στοβαίος ΙΙ, 31, 58 (απ. 180). Η παιδεία, η μάθηση, η φρόνηση θα συμμετρήσουν τη ζωή, επιλέγοντας το ευχάριστο με τον ορθό τρόπο. Διότι:
«Ζωή χωρίς γιορτές είναι μακρύς δρόμος χωρίς πανδοχείο» (απ. 230)
Η Δυσοίωνη Ατζέντα «One Health»
Ο στόχος των ενορχηστρωτών της Μεγάλης Επανεκκίνησης γίνεται σιγά σιγά φανερός. Είναι η ελεγχόμενη κατεδάφιση της τρέχουσας προσφοράς τροφίμων και της ελευθερίας όπως την ξέρουμε, για να αντικατασταθούν από ένα παγκόσμιο και αυστηρά ελεγχόμενο σύστημα, στο οποίο οι πληβείοι θα επιβιώνουν καταναλώνοντας βιομηχανικά επεξεργασμένα «τρόφιμα», και στο οποίο η ιατρική μας περίθαλψη θα εξαρτάται από αυτό που οι Μαλθουσιανοί ισχυρίζονται ότι είναι καλό για τον πλανήτη, χρησιμοποιώντας σαν δικαιολογία την κλιματική αλλαγή.
Στο σημερινό άρθρο, θα εξετάσουμε την ατζέντα One Health και πώς απειλεί να καταστρέψει τόσο την επισιτιστική ελευθερία όσο και την ιατρική ελευθερία.
Ο όρος «One Health» επινοήθηκε μετά το πρώτο ξέσπασμα του SARS στις αρχές της δεκαετίας του 2000, για να αντικατοπτρίσει τον κίνδυνο των νέων ασθενειών που εμφανίζονται από την επαφή ανθρώπου-ζώου. Αναφέρεται στην ιδέα ότι η δημόσια υγεία δεν αφορά μόνο την υγεία σας, αλλά και την υγεία των ζώων και την «πλανητική» υγεία. Είναι πλαισιωμένος από μια φρασεολογία σχεδιασμένη για να ακούγεται ελκυστική και ολιστική.
Ενσωματωμένη σε αυτήν είναι και η παραδοχή ότι, επειδή διακυβεύεται η υγεία του πλανήτη, πρέπει να υπάρχει ένα παγκόσμιο κυβερνητικό όργανο με έλεγχο πάνω σε όλα τα φυτά, τα ζώα και τους ανθρώπους για να προστατεύει αυτήν την «μία υγεία» και να «εξισορροπεί βιώσιμα την υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των οικοσυστημάτων», με ισότητα μεταξύ της προτεραιότητας των ζώων, του περιβάλλοντος και της προσωπικής σας υγείας.
Η έννοια One Health έχει απίστευτα επικίνδυνες προεκτάσεις που θα πρέπει να είναι εμφανείς όταν αναλογιστεί κανείς ποιος την προωθεί… Μα φυσικά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), η Παγκόσμια Τράπεζα, ο Bill Gates, το Rockefeller Foundation, το NIH, το CDC, το USDA (υπουργείο γεωργίας), το FDA (οργανισμός τροφίμων & φαρμάκων) και κάθε άλλος ένοχος στην υπόθεση Covid που μπορείτε να σκεφτείτε.
Περιλαμβάνει μια άρρωστη μεταλλαγή στο ρητό «το φαγητό σας να είναι το γιατρικό σας» – σχέδια για γιατρούς που θα γράφουν συνταγές για το μανάβικο – που μπορεί να ακούγεται καλό μέχρι να σκεφτείτε ότι οι συνταγές θα βασίζονται όχι μόνο σε αυτό που είναι καλό για εσάς, αλλά στο τι θα υπαγορεύει το ιατρικό κατεστημένο ότι θα ωφελήσει τον πλανήτη.
Σκεφτείτε τι καταργούν σκόπιμα οι ελίτ από την προσφορά τροφίμων, καθώς και τις ουσίες που προσομοιάζουν με τρόφιμα, τις οποίες προσθέτουν. Σκεφτείτε την πλύση εγκεφάλου των περισσότερων γιατρών κατά την διάρκεια του Covid και την άρνησή τους να συστήσουν βασικά συμπληρώματα υγείας, έκθεση στον ήλιο, βιταμίνη D, ή αποτελεσματική και έγκαιρη θεραπεία, αφήνοντας τους ασθενείς τους στο έλεος της ρεμδεσιβίρης, των αναπνευστήρων και των ενέσεων με mRNA. Εάν δεν σας αρέσει η ιδέα των ιατρικών συνταγών για γεύματα γρύλων και για εμβόλια μέσω κατανάλωσης μαρουλιών, αυτή η ατζέντα θα πρέπει να σας προκαλεί φρίκη.
Επίσης, εγείρει το ανησυχητικό φάσμα του να παρέχεται με δελτίο ή να αναστέλλεται η υγειονομική περίθαλψη, με το επιχείρημα ότι οι ανάγκες της υγείας σας αντισταθμίζονται από τις περιβαλλοντικές ανάγκες. Όταν εξετάσει κανείς τις σαφείς μαλθουσιανές πεποιθήσεις των παγκοσμιοποιητών, μια τέτοια ιδέα εγκυμονεί ανείπωτο κίνδυνο. Οι διαχειριστές της κοινωνίας πιστεύουν ξεκάθαρα ότι τα οικοσυστήματα του πλανήτη θα ωφεληθούν από την μείωση του αριθμού των «πληβείων», και αυτό το νέο υπόδειγμα υγείας τους επιτρέπει να συνυπολογίζουν αυτό το δόγμα στην απόφασή τους για το αν θα δικαιούστε σωτήρια περίθαλψη, το δικαίωμα να εξαιρεθείτε από κάποιον εμβολιασμό, το δικαίωμα στην πραγματική, φυσική τροφή ή ακόμα και την ίδια την ζωή σας.
Στον Καναδά, ο αριθμός των αγροτών μειώνεται ήδη αρκετά αποτελεσματικά. Μόνο στο Κεμπέκ, περισσότερο από το 6,1% των θανάτων το 2022 προήλθαν από το κυβερνητικό πρόγραμμα ευθανασίας, που ονομάζεται “Ιατρική Βοήθεια στον Θάνατο” (MAID). Η ευθανασία είναι η έκτη κύρια αιτία θανάτου στον Καναδά. Αφαιρεί σχεδόν τόσες ζωές ετησίως όσες υποτίθεται ότι έκανε ο Covid το 2020.
Ο Καναδάς έχει σχέδια να επεκτείνει το πρόγραμμα για να επιτρέψει σε ανηλίκους κάτω των δεκαοκτώ ετών και σε ψυχικά άρρωστα άτομα να συναινέσουν στο θάνατο με την βοήθεια ιατρού. Ανάπηροι και φτωχοί Καναδοί αναφέρουν ότι τους αρνήθηκαν την απαραίτητη ιατρική περίθαλψη, αλλά τους προσφέρθηκε να αυτοκτονήσουν – συμπεριλαμβανομένης της παρα-ολυμπιονίκου και βετεράνου Christine Gauthier, η οποία έκανε αίτηση για έναν ανελκυστήρα για αναπηρικό καροτσάκι αλλά αντ’ αυτού της προτάθηκε ο θάνατος.
Πέρα από την ιατρική περίθαλψη, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς κάποια πτυχή της ζωής σας που δεν θα εμπίπτει στην αρμοδιότητα του πλαισίου One Health. Εάν η υγεία των ζώων, των ανθρώπων και του περιβάλλοντος πρέπει να σταθμίζονται ισότιμα, η ατζέντα υπερβαίνει κατά πολύ τον χώρο του ιατρείου. Το πού ζείτε, το πού μπορείτε να ταξιδέψετε, το τι αγοράζετε, το πώς μπορείτε να ξοδέψετε τα χρήματά σας και το τι μπορείτε να φάτε θα εμπίπτουν όλα σε αυτό το ολοκληρωτικό σύστημα βιοασφάλειας.
Σκεφτείτε το αυτό σε συνδυασμό με τα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τράπεζών ή αλλιώς CBDC, ένα σύστημα που ήδη κυκλοφορεί σε κάποιες χώρες και έχει προγραμματιστεί να κυκλοφορήσει και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με αυτό το σύστημα, όλα τα χρήματα είναι ψηφιακά και ελέγχονται κεντρικά. Η κεντρική κυβέρνηση μπορεί να προγραμματίσει τα χρήματά σας, ώστε να μπορείτε να τα ξοδεύετε μόνο σε εγκεκριμένα είδη. Η ιατρική συνταγή στο παντοπωλείο σας για σκόνη εντόμων και λαχανικά με mRNA μπορεί να γίνει υποχρεωτική, εκτός εάν έχετε ήδη δημιουργήσει εναλλακτικό τρόφιμο με δυνατότητα πληρωμής σε ανεξάρτητο νόμισμα.
Σίγουρα, δεν έχουν δρομολογηθεί ακόμα όλα αυτά. Αλλά αν ο Covid μας δίδαξε κάτι, είναι ότι το πλαίσιο για την καθυπόταξή μας αναπτύχθηκε προτού επιβληθεί. Γιατί να χρηματοδοτούν πειράματα με mRNA σε μαρούλι και γάλα γονιδιακής θεραπείας, εκτός εάν σκοπεύουν να χρησιμοποιήσουν την τροφή ως όχημα για τον γενετικό χειρισμό των μαζών; Γιατί να παρακολουθούν τις αγορές τροφίμων με έναν δεδηλωμένο στόχο να μειώσουν την κατανάλωση κόκκινου κρέατος, γαλακτοκομικών, ψαριών και αυγών, εκτός αν σκοπεύουν να ελέγχουν τι αγοράζουν οι άνθρωποι; Και τι θα αντικαταστήσει αυτές τις υγιεινές πρωτεΐνες – τα γενετικά τροποποιημένα μπιφτέκια σόγιας; Η στρατιωτική πλαστική σκόνη πρωτεΐνης απορριμμάτων; Τα έντομα; Η βιομηχανική παρακολούθηση των σπόρων ώστε οι διαχειριστές της κοινωνίας να γνωρίζουν ακριβώς τι τρώνε οι πληβείοι;
Αναλογιστείτε τα όλα αυτά στο πλαίσιο της καταστολής των αγροτών σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, και στην συνέχεια λάβετε υπ’ όψη το αναδυόμενο πλέγμα ελέγχου – βιοασφάλειας One Health, που είναι συζευγμένο με τα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τραπεζών, τα κοινωνικά πιστωτικά σκορ και τα προσωπικά αποτυπώματα άνθρακα και προκύπτει η πλήρης εικόνα:
“Η ελεγχόμενη κατεδάφιση της τρέχουσας προσφοράς τροφίμων και της ελευθερίας όπως την ξέρουμε, για να αντικατασταθούν από ένα παγκόσμιο, κεντρικό, πλήρως επιτηρούμενο και αυστηρά ελεγχόμενο σύστημα, στο οποίο οι πληβείοι θα επιβιώνουν καταναλώνοντας βιομηχανικά επεξεργασμένα υποτιθέμενα τρόφιμα, και στο οποίο η ιατρική σας φροντίδα θα βασίζεται σε αυτό που οι Μαλθουσιανοί λένε ότι είναι καλό για τον πλανήτη, χρησιμοποιώντας ως δικαιολογία την κλιματική αλλαγή και την υγεία του πλανήτη.”
Εάν ενδιαφέρεστε για την ιατρική ελευθερία, πρέπει να δείτε μέχρι τώρα ότι η διατροφική ελευθερία και η ιατρική ελευθερία είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος και αν δεν προστατεύσουμε και τις δύο, θα χάσουμε τα πάντα. Διατροφή, ενέσεις και απαγορεύσεις – πρέπει να απορρίψουμε τα σχέδιά τους και στα τρία μέτωπα.
Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε για όλα αυτά;
Στο σημερινό άρθρο, θα εξετάσουμε την ατζέντα One Health και πώς απειλεί να καταστρέψει τόσο την επισιτιστική ελευθερία όσο και την ιατρική ελευθερία.
Ο όρος «One Health» επινοήθηκε μετά το πρώτο ξέσπασμα του SARS στις αρχές της δεκαετίας του 2000, για να αντικατοπτρίσει τον κίνδυνο των νέων ασθενειών που εμφανίζονται από την επαφή ανθρώπου-ζώου. Αναφέρεται στην ιδέα ότι η δημόσια υγεία δεν αφορά μόνο την υγεία σας, αλλά και την υγεία των ζώων και την «πλανητική» υγεία. Είναι πλαισιωμένος από μια φρασεολογία σχεδιασμένη για να ακούγεται ελκυστική και ολιστική.
Ενσωματωμένη σε αυτήν είναι και η παραδοχή ότι, επειδή διακυβεύεται η υγεία του πλανήτη, πρέπει να υπάρχει ένα παγκόσμιο κυβερνητικό όργανο με έλεγχο πάνω σε όλα τα φυτά, τα ζώα και τους ανθρώπους για να προστατεύει αυτήν την «μία υγεία» και να «εξισορροπεί βιώσιμα την υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των οικοσυστημάτων», με ισότητα μεταξύ της προτεραιότητας των ζώων, του περιβάλλοντος και της προσωπικής σας υγείας.
Η έννοια One Health έχει απίστευτα επικίνδυνες προεκτάσεις που θα πρέπει να είναι εμφανείς όταν αναλογιστεί κανείς ποιος την προωθεί… Μα φυσικά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), η Παγκόσμια Τράπεζα, ο Bill Gates, το Rockefeller Foundation, το NIH, το CDC, το USDA (υπουργείο γεωργίας), το FDA (οργανισμός τροφίμων & φαρμάκων) και κάθε άλλος ένοχος στην υπόθεση Covid που μπορείτε να σκεφτείτε.
Περιλαμβάνει μια άρρωστη μεταλλαγή στο ρητό «το φαγητό σας να είναι το γιατρικό σας» – σχέδια για γιατρούς που θα γράφουν συνταγές για το μανάβικο – που μπορεί να ακούγεται καλό μέχρι να σκεφτείτε ότι οι συνταγές θα βασίζονται όχι μόνο σε αυτό που είναι καλό για εσάς, αλλά στο τι θα υπαγορεύει το ιατρικό κατεστημένο ότι θα ωφελήσει τον πλανήτη.
Σκεφτείτε τι καταργούν σκόπιμα οι ελίτ από την προσφορά τροφίμων, καθώς και τις ουσίες που προσομοιάζουν με τρόφιμα, τις οποίες προσθέτουν. Σκεφτείτε την πλύση εγκεφάλου των περισσότερων γιατρών κατά την διάρκεια του Covid και την άρνησή τους να συστήσουν βασικά συμπληρώματα υγείας, έκθεση στον ήλιο, βιταμίνη D, ή αποτελεσματική και έγκαιρη θεραπεία, αφήνοντας τους ασθενείς τους στο έλεος της ρεμδεσιβίρης, των αναπνευστήρων και των ενέσεων με mRNA. Εάν δεν σας αρέσει η ιδέα των ιατρικών συνταγών για γεύματα γρύλων και για εμβόλια μέσω κατανάλωσης μαρουλιών, αυτή η ατζέντα θα πρέπει να σας προκαλεί φρίκη.
Επίσης, εγείρει το ανησυχητικό φάσμα του να παρέχεται με δελτίο ή να αναστέλλεται η υγειονομική περίθαλψη, με το επιχείρημα ότι οι ανάγκες της υγείας σας αντισταθμίζονται από τις περιβαλλοντικές ανάγκες. Όταν εξετάσει κανείς τις σαφείς μαλθουσιανές πεποιθήσεις των παγκοσμιοποιητών, μια τέτοια ιδέα εγκυμονεί ανείπωτο κίνδυνο. Οι διαχειριστές της κοινωνίας πιστεύουν ξεκάθαρα ότι τα οικοσυστήματα του πλανήτη θα ωφεληθούν από την μείωση του αριθμού των «πληβείων», και αυτό το νέο υπόδειγμα υγείας τους επιτρέπει να συνυπολογίζουν αυτό το δόγμα στην απόφασή τους για το αν θα δικαιούστε σωτήρια περίθαλψη, το δικαίωμα να εξαιρεθείτε από κάποιον εμβολιασμό, το δικαίωμα στην πραγματική, φυσική τροφή ή ακόμα και την ίδια την ζωή σας.
Στον Καναδά, ο αριθμός των αγροτών μειώνεται ήδη αρκετά αποτελεσματικά. Μόνο στο Κεμπέκ, περισσότερο από το 6,1% των θανάτων το 2022 προήλθαν από το κυβερνητικό πρόγραμμα ευθανασίας, που ονομάζεται “Ιατρική Βοήθεια στον Θάνατο” (MAID). Η ευθανασία είναι η έκτη κύρια αιτία θανάτου στον Καναδά. Αφαιρεί σχεδόν τόσες ζωές ετησίως όσες υποτίθεται ότι έκανε ο Covid το 2020.
Ο Καναδάς έχει σχέδια να επεκτείνει το πρόγραμμα για να επιτρέψει σε ανηλίκους κάτω των δεκαοκτώ ετών και σε ψυχικά άρρωστα άτομα να συναινέσουν στο θάνατο με την βοήθεια ιατρού. Ανάπηροι και φτωχοί Καναδοί αναφέρουν ότι τους αρνήθηκαν την απαραίτητη ιατρική περίθαλψη, αλλά τους προσφέρθηκε να αυτοκτονήσουν – συμπεριλαμβανομένης της παρα-ολυμπιονίκου και βετεράνου Christine Gauthier, η οποία έκανε αίτηση για έναν ανελκυστήρα για αναπηρικό καροτσάκι αλλά αντ’ αυτού της προτάθηκε ο θάνατος.
Πέρα από την ιατρική περίθαλψη, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς κάποια πτυχή της ζωής σας που δεν θα εμπίπτει στην αρμοδιότητα του πλαισίου One Health. Εάν η υγεία των ζώων, των ανθρώπων και του περιβάλλοντος πρέπει να σταθμίζονται ισότιμα, η ατζέντα υπερβαίνει κατά πολύ τον χώρο του ιατρείου. Το πού ζείτε, το πού μπορείτε να ταξιδέψετε, το τι αγοράζετε, το πώς μπορείτε να ξοδέψετε τα χρήματά σας και το τι μπορείτε να φάτε θα εμπίπτουν όλα σε αυτό το ολοκληρωτικό σύστημα βιοασφάλειας.
Σκεφτείτε το αυτό σε συνδυασμό με τα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τράπεζών ή αλλιώς CBDC, ένα σύστημα που ήδη κυκλοφορεί σε κάποιες χώρες και έχει προγραμματιστεί να κυκλοφορήσει και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με αυτό το σύστημα, όλα τα χρήματα είναι ψηφιακά και ελέγχονται κεντρικά. Η κεντρική κυβέρνηση μπορεί να προγραμματίσει τα χρήματά σας, ώστε να μπορείτε να τα ξοδεύετε μόνο σε εγκεκριμένα είδη. Η ιατρική συνταγή στο παντοπωλείο σας για σκόνη εντόμων και λαχανικά με mRNA μπορεί να γίνει υποχρεωτική, εκτός εάν έχετε ήδη δημιουργήσει εναλλακτικό τρόφιμο με δυνατότητα πληρωμής σε ανεξάρτητο νόμισμα.
Σίγουρα, δεν έχουν δρομολογηθεί ακόμα όλα αυτά. Αλλά αν ο Covid μας δίδαξε κάτι, είναι ότι το πλαίσιο για την καθυπόταξή μας αναπτύχθηκε προτού επιβληθεί. Γιατί να χρηματοδοτούν πειράματα με mRNA σε μαρούλι και γάλα γονιδιακής θεραπείας, εκτός εάν σκοπεύουν να χρησιμοποιήσουν την τροφή ως όχημα για τον γενετικό χειρισμό των μαζών; Γιατί να παρακολουθούν τις αγορές τροφίμων με έναν δεδηλωμένο στόχο να μειώσουν την κατανάλωση κόκκινου κρέατος, γαλακτοκομικών, ψαριών και αυγών, εκτός αν σκοπεύουν να ελέγχουν τι αγοράζουν οι άνθρωποι; Και τι θα αντικαταστήσει αυτές τις υγιεινές πρωτεΐνες – τα γενετικά τροποποιημένα μπιφτέκια σόγιας; Η στρατιωτική πλαστική σκόνη πρωτεΐνης απορριμμάτων; Τα έντομα; Η βιομηχανική παρακολούθηση των σπόρων ώστε οι διαχειριστές της κοινωνίας να γνωρίζουν ακριβώς τι τρώνε οι πληβείοι;
Αναλογιστείτε τα όλα αυτά στο πλαίσιο της καταστολής των αγροτών σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, και στην συνέχεια λάβετε υπ’ όψη το αναδυόμενο πλέγμα ελέγχου – βιοασφάλειας One Health, που είναι συζευγμένο με τα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τραπεζών, τα κοινωνικά πιστωτικά σκορ και τα προσωπικά αποτυπώματα άνθρακα και προκύπτει η πλήρης εικόνα:
“Η ελεγχόμενη κατεδάφιση της τρέχουσας προσφοράς τροφίμων και της ελευθερίας όπως την ξέρουμε, για να αντικατασταθούν από ένα παγκόσμιο, κεντρικό, πλήρως επιτηρούμενο και αυστηρά ελεγχόμενο σύστημα, στο οποίο οι πληβείοι θα επιβιώνουν καταναλώνοντας βιομηχανικά επεξεργασμένα υποτιθέμενα τρόφιμα, και στο οποίο η ιατρική σας φροντίδα θα βασίζεται σε αυτό που οι Μαλθουσιανοί λένε ότι είναι καλό για τον πλανήτη, χρησιμοποιώντας ως δικαιολογία την κλιματική αλλαγή και την υγεία του πλανήτη.”
Εάν ενδιαφέρεστε για την ιατρική ελευθερία, πρέπει να δείτε μέχρι τώρα ότι η διατροφική ελευθερία και η ιατρική ελευθερία είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος και αν δεν προστατεύσουμε και τις δύο, θα χάσουμε τα πάντα. Διατροφή, ενέσεις και απαγορεύσεις – πρέπει να απορρίψουμε τα σχέδιά τους και στα τρία μέτωπα.
Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε για όλα αυτά;
Μια επιστημονική στροφή προς την αισιοδοξία
Η Θετική Ψυχολογία είναι ένας καινούριος κλάδος της Ψυχολογίας, που έρχεται να ανατρέψει τα όσα θεωρούσαμε ως τώρα για την ευτυχία. Το 2000 ο πατέρας της Θετικής Ψυχολογίας, Martin Seligman, έθεσε ένα ερώτημα για τον σκοπό και την πορεία της επιστήμης του. Μήπως αντί να μελετούμε μόνο τις ψυχικές διαταραχές και τα αρνητικά συναισθήματα, υπάρχει κάποιο όφελος αν εξετάσουμε τα θετικά συναισθήματα; Συναισθήματα, όπως το ενδιαφέρον, η χαρά, η ικανοποίηση, η ευγνωμοσύνη είχαν μελετηθεί ως τότε ελάχιστα εφόσον οι ψυχικές διαταραχές και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα χρειάζονται άμεσες λύσεις.
Όμως, όπως φαίνεται το ότι δεν είμαστε ψυχικά ασθενείς δεν σημαίνει αυτόματα πως είμαστε ευτυχισμένοι. Πολλοί άνθρωποι χωρίς να πληρούν τα κριτήρια ψυχικών διαταραχών μπορεί να περιγράφουν τη ζωή τους ως μονότονη, κενή, βαρετή, χωρίς σκοπό και νόημα. Η Θετική Ψυχολογία υποστηρίζει πως μόνο το 10% της αντικειμενικής πραγματικότητα επηρεάζει τελικά την αίσθηση της ευτυχίας μας. Τον καθοριστικότερο ρόλο παίζουν τα όσα σκεφτόμαστε και νιώθουμε για αυτήν τη πραγματικότητα. Τα ερευνητικά αυτά δεδομένα έρχονται να επιβεβαιώσουν ιδέες που διατυπώθηκαν αιώνες πριν. Στωικοί ψυχολόγοι, όπως ο Επίκτητος και ο Μάρκος Αυρήλιος έχουν διατυπώσει ακριβώς αυτήν την ιδέα. Η στάση μας απέναντι στις δυσκολίες της ζωής είναι ίσως ο πιο σημαντικός παράγοντας για την ευτυχία μας.
Η Barbara Fredrickson διατύπωσε το 1998 τη θεωρία των θετικών συναισθημάτων, τη θεωρία διεύρυνσης και δόμησης. Οι έρευνές της έδειξαν πως τα θετικά συναισθήματα διευρύνουν την προσοχή μας καθώς και άλλες γνωστικές ιδιότητες. Το πιο σημαντικό που μας προσφέρουν είναι πως «χτίζουν» σωματικούς, γνωστικούς, συναισθηματικούς και κοινωνικούς πόρους, που στο μέλλον θα μας κάνουν πιο ανθεκτικούς έτσι ώστε να επανέλθουμε πιο γρήγορα σε κάποια αντιξοότητα.
Το τι είναι η ευτυχία είναι ένα ερώτημα που έχει απασχολήσει τον άνθρωπο ανά τους αιώνες και σίγουρα απασχολεί και τον καθένα μας ξεχωριστά στην προσπάθειά μας να ζήσουμε με τον τρόπο που θέλουμε μέσα σε πολλές ή λίγες αντιξοότητες. Το μεγαλύτερο θετικό που έρχεται να φέρει η Θετική Ψυχολογία είναι πως οι έρευνες δείχνουν πως η ευτυχία μαθαίνεται. Πως ευτυχία σημαίνει τελικά να βιώνεις όσο το δυνατόν περισσότερα θετικά συναισθήματα στην καθημερινότητά σου. Για τον καθένα αυτές οι στιγμές μπορεί να είναι διαφορετικές ανάλογα με τις αξίες του, τις προτιμήσεις του, τα όνειρά του.
Οι έρευνες δείχνουν πως γινόμαστε πιο θετικοί, ακόμη κι αν κάνουμε κάτι που φαίνεται ασήμαντο, αν δηλαδή σημειώνουμε σε ένα ημερολόγιο κάθε βράδυ τρία πράγματα για τα οποία νιώσαμε ευγνώμονες τη μέρα που πέρασε. Οι έρευνες επίσης δείχνουν πως η θετικότητα συνδέεται με την καλή σωματική και ψυχική υγεία. Αυτό δεν σημαίνει πως γινόμαστε άτρωτοι ψυχικά και σωματικά, όταν βιώνουμε θετικά συναισθήματα, όμως αρρωσταίνουμε με λιγότερα συμπτώματα και αναρρώνουμε πιο γρήγορα. Και κάτι ακόμη πιο σημαντικό, ζούμε περισσότερα χρόνια. Είναι ο μόνος παράγοντας που έχει αποδειχθεί πως αυξάνει το προσδόκιμο ζωής μετά τη διακοπή του καπνίσματος.
Το να βιώνουμε θετικά συναισθήματα δεν σημαίνει πως δεν πρέπει να βιώνουμε και τα αρνητικά. Ακριβώς το αντίθετο. Όσο περισσότερο αποδεχόμαστε τον θυμό, τη λύπη και τον φόβο μας, τόσο καλύτερα είμαστε. Η εκπαίδευσή μας πάνω στα συναισθήματα αποδείχθηκε πολύ παραπλανητική. Έχουμε μάθει να εστιάζουμε ιδιαίτερα στο αρνητικό, να χάνουμε το δάσος για τα δέντρα. Ταυτόχρονα, έχουμε μάθει να θεωρούμε πως είναι κακό να λυπόμαστε, να φοβόμαστε ή να θυμώνουμε. Όσο περισσότερο παλεύουμε με τον αρνητισμό, που είναι μέσα στην ίδια μας τη φύση, τόσο πιο δυστυχισμένοι είμαστε, τόσο η οδύνη μας γιγαντώνεται.
Αν περιμένουμε πως θα ίιμαστε ευτυχισμένοι, όταν δεν θα υπάρχει θυμός, λύπη και φόβος η εξωτερική αντιξοότητα, τότε ειναι σίγουρο πως δεν θα ευτυχίσουμε ποτέ εν ζωή.
Η μεγάλη πρόκληση είναι να αρχίσουμε να χτίζουμε μια ζωή με περισσότερη θετικότητα. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μας βομβαρδίζουν καθημερινά με τον τρόμο και την οργή. Μας δίνουν την αίσθηση πως ο κόσμος είναι το πιο επικίνδυνο, το πιο άδικο μέρος, πως κινδυνεύουμε συνεχώς, πως δεν υπάρχει καμία, μα καμία ελπίδα. Όμως για όλα αυτά τα αρνητικά, υπάρχουν άλλα τόσα θετικά που αποσιωπούνται. Η αγάπη, η φιλία, η τέχνη, η ευχαρίστηση, η προσφορά, η δημιουργία μπορεί να είναι δίπλα μας κι εμείς να βαριανασαίνουμε για τα όσα μας λείπουν. Το δυστυχές είναι πως η ευτυχία έχει ταυτιστεί τρομερά με την επιτυχία και με το χρήμα. Φαίνεται όμως πως κι αυτό ήταν λάθος. Και η επιτυχία και το χρήμα συνηθίζονται και το κενό που μπορούν να δώσουν μετά μπορεί να είναι τεράστιο, όταν δεν έχουμε ανθρώπους γύρω μας που να μας δίνουν χαρά, όταν δεν βρίσκουμε τελικά για ποιο λόγο ήρθαμε σε αυτή τη ζωή και έχουμε σταματήσει να ονειρευόμαστε.
Και ο κόσμος που θα παραδώσουμε στα παιδιά; Τι έχουμε λοιπόν να τους δείξουμε τώρα; Η ωμή βία, εκτός από τις ειδήσεις, κυριαρχεί στις ταινίες, τις τηλεοπτικές σειρές και τα βιντεοπαιχνίδια. Είναι ευθύνη μας το ότι αφηνόμαστε σε αυτήν την ωμή βία. Είναι ευθύνη μας το ότι δεν τους δίνουμε αντίδοτα στην αρνητικότητα. Σίγουρα υπάρχουν μεμονωμένα πρόσωπα, γονείς, επαγγελματίες ή φορείς που παλεύουν για ενσταλάξουν τη θετικότητα στις παιδικές ψυχές. Οι έρευνες δείχνουν πως τα θετικά συναισθήματα βοηθούν τα παιδιά να μαθαίνουν. Είναι αναγκαίο το σχολείο να γίνει χώρος όχι μόνο μάθησης, αλλά χαράς. Χώρος που βοηθά το κάθε παιδί να βρει το δικό του ταλέντο και όχι εργοστάσιο μαζικής παραγωγής αγχωμένων ανθρώπων. Τα παιδιά από τη φύση τους θέλουν να μάθουν, ο ενήλικος καταναγκασμός πολλές φορές τα εμποδίζει. Αυτό που δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ είναι πως η χαρά και το νόημα για τον καθένα μας διαφέρει και για αυτό δεν πρέπει να προσπαθούμε να επιβάλλουμε στα παιδιά τις δικές μας απόψεις για τη δική τους ευτυχία.
Φυσικά δεν μπορούμε να ελέγξουμε το εκπαιδευτικό σύστημα, όμως μπορούμε να ελέγξουμε τη θετικότητα που μεταδίδουμε όσοι έχουμε παιδιά, δουλεύουμε με παιδιά ή συναναστρεφόμαστε με κάποιο άλλο τρόπο μαζί τους. Η θετικότητα είναι μεταδοτική, όπως άλλωστε και ο πανικός και η απελπισία. Σκεφτείτε πόσο καλά νιώσατε στον πρόσφατο μεγάλο σεισμό στην Αθήνα, όταν ακούσατε στην τηλεόραση «πως η πόλη άντεξε αυτόν τον σεισμό, πως όλα ήταν υπό έλεγχο». Και αντίστοιχα τι συναίσθημα σας κυρίευσε, όταν ακούσατε την ίδια περίοδο για «πρόβλεψη σεισμού 6 βαθμών της Κλίμακας Ρίχτερ», παρόλο που είναι γνωστό πως δεν γίνεται πρόβλεψη σεισμών και που ο τίτλος αυτών των ειδήσεων δεν εξέφραζε με ακρίβεια τα όσα είπε ο σεισμολόγος.
Πρέπει λοιπόν να σταματήσουμε να ενοχοποιούμε τη χαρά. Είναι κάτι που αξίζει σε όλους μας και ο καθένας καλείται να ανακαλύψει μόνος του από πού θα πηγάσει για αυτόν. Οι έρευνες της Θετικής Ψυχολογίας δείχνουν τελικά πως αν επιτρέψουμε έστω και λίγη χαρά στον εαυτό μας, η ζωή μας αρχίζει να αλλάζει. Αν λοιπόν κάτι καλείται να κάνει ο άνθρωπος του 21ου αιώνα είναι να μην υποκύψει στην αρνητικότητα. Να μην δεχτεί πως ο κόσμος είναι ένα βίαιο, τρομακτικό μέρος, χωρίς αγάπη, χωρίς κανένα νόημα να ζεις μέσα σε αυτόν. Κι αν θέλουμε να βάλουμε το λιθαράκι του ο καθένας για να γίνει καλύτερος αυτός ο κόσμος, θα πρέπει πρώτα να δώσουμε αγάπη στον εαυτό μας.
Οπότε όσοι είμαστε τυχεροί και μπορούμε και επιβιώνουμε, με τις δικές του δυσκολίες ο καθένας, βρισκόμαστε μπροστά σε μια απόφαση, σε ένα μεγάλο σταυροδρόμι. Θα δούμε μόνο το αρνητικό ή και το θετικό μπροστά μας; Θα νιώσουμε αδικημένοι ή ευγνώμονες με τα όσα θα φέρει η κάθε μέρα; Θα αφήσουμε τη ζωή μας να ανθίσει ή θα περάσουμε τελικά από αυτή τη ζωή χωρίς να αγγίξουμε τίποτα και χωρίς τίποτα να μας αγγίξει;
Όμως, όπως φαίνεται το ότι δεν είμαστε ψυχικά ασθενείς δεν σημαίνει αυτόματα πως είμαστε ευτυχισμένοι. Πολλοί άνθρωποι χωρίς να πληρούν τα κριτήρια ψυχικών διαταραχών μπορεί να περιγράφουν τη ζωή τους ως μονότονη, κενή, βαρετή, χωρίς σκοπό και νόημα. Η Θετική Ψυχολογία υποστηρίζει πως μόνο το 10% της αντικειμενικής πραγματικότητα επηρεάζει τελικά την αίσθηση της ευτυχίας μας. Τον καθοριστικότερο ρόλο παίζουν τα όσα σκεφτόμαστε και νιώθουμε για αυτήν τη πραγματικότητα. Τα ερευνητικά αυτά δεδομένα έρχονται να επιβεβαιώσουν ιδέες που διατυπώθηκαν αιώνες πριν. Στωικοί ψυχολόγοι, όπως ο Επίκτητος και ο Μάρκος Αυρήλιος έχουν διατυπώσει ακριβώς αυτήν την ιδέα. Η στάση μας απέναντι στις δυσκολίες της ζωής είναι ίσως ο πιο σημαντικός παράγοντας για την ευτυχία μας.
Η Barbara Fredrickson διατύπωσε το 1998 τη θεωρία των θετικών συναισθημάτων, τη θεωρία διεύρυνσης και δόμησης. Οι έρευνές της έδειξαν πως τα θετικά συναισθήματα διευρύνουν την προσοχή μας καθώς και άλλες γνωστικές ιδιότητες. Το πιο σημαντικό που μας προσφέρουν είναι πως «χτίζουν» σωματικούς, γνωστικούς, συναισθηματικούς και κοινωνικούς πόρους, που στο μέλλον θα μας κάνουν πιο ανθεκτικούς έτσι ώστε να επανέλθουμε πιο γρήγορα σε κάποια αντιξοότητα.
Το τι είναι η ευτυχία είναι ένα ερώτημα που έχει απασχολήσει τον άνθρωπο ανά τους αιώνες και σίγουρα απασχολεί και τον καθένα μας ξεχωριστά στην προσπάθειά μας να ζήσουμε με τον τρόπο που θέλουμε μέσα σε πολλές ή λίγες αντιξοότητες. Το μεγαλύτερο θετικό που έρχεται να φέρει η Θετική Ψυχολογία είναι πως οι έρευνες δείχνουν πως η ευτυχία μαθαίνεται. Πως ευτυχία σημαίνει τελικά να βιώνεις όσο το δυνατόν περισσότερα θετικά συναισθήματα στην καθημερινότητά σου. Για τον καθένα αυτές οι στιγμές μπορεί να είναι διαφορετικές ανάλογα με τις αξίες του, τις προτιμήσεις του, τα όνειρά του.
Οι έρευνες δείχνουν πως γινόμαστε πιο θετικοί, ακόμη κι αν κάνουμε κάτι που φαίνεται ασήμαντο, αν δηλαδή σημειώνουμε σε ένα ημερολόγιο κάθε βράδυ τρία πράγματα για τα οποία νιώσαμε ευγνώμονες τη μέρα που πέρασε. Οι έρευνες επίσης δείχνουν πως η θετικότητα συνδέεται με την καλή σωματική και ψυχική υγεία. Αυτό δεν σημαίνει πως γινόμαστε άτρωτοι ψυχικά και σωματικά, όταν βιώνουμε θετικά συναισθήματα, όμως αρρωσταίνουμε με λιγότερα συμπτώματα και αναρρώνουμε πιο γρήγορα. Και κάτι ακόμη πιο σημαντικό, ζούμε περισσότερα χρόνια. Είναι ο μόνος παράγοντας που έχει αποδειχθεί πως αυξάνει το προσδόκιμο ζωής μετά τη διακοπή του καπνίσματος.
Το να βιώνουμε θετικά συναισθήματα δεν σημαίνει πως δεν πρέπει να βιώνουμε και τα αρνητικά. Ακριβώς το αντίθετο. Όσο περισσότερο αποδεχόμαστε τον θυμό, τη λύπη και τον φόβο μας, τόσο καλύτερα είμαστε. Η εκπαίδευσή μας πάνω στα συναισθήματα αποδείχθηκε πολύ παραπλανητική. Έχουμε μάθει να εστιάζουμε ιδιαίτερα στο αρνητικό, να χάνουμε το δάσος για τα δέντρα. Ταυτόχρονα, έχουμε μάθει να θεωρούμε πως είναι κακό να λυπόμαστε, να φοβόμαστε ή να θυμώνουμε. Όσο περισσότερο παλεύουμε με τον αρνητισμό, που είναι μέσα στην ίδια μας τη φύση, τόσο πιο δυστυχισμένοι είμαστε, τόσο η οδύνη μας γιγαντώνεται.
Αν περιμένουμε πως θα ίιμαστε ευτυχισμένοι, όταν δεν θα υπάρχει θυμός, λύπη και φόβος η εξωτερική αντιξοότητα, τότε ειναι σίγουρο πως δεν θα ευτυχίσουμε ποτέ εν ζωή.
Η μεγάλη πρόκληση είναι να αρχίσουμε να χτίζουμε μια ζωή με περισσότερη θετικότητα. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μας βομβαρδίζουν καθημερινά με τον τρόμο και την οργή. Μας δίνουν την αίσθηση πως ο κόσμος είναι το πιο επικίνδυνο, το πιο άδικο μέρος, πως κινδυνεύουμε συνεχώς, πως δεν υπάρχει καμία, μα καμία ελπίδα. Όμως για όλα αυτά τα αρνητικά, υπάρχουν άλλα τόσα θετικά που αποσιωπούνται. Η αγάπη, η φιλία, η τέχνη, η ευχαρίστηση, η προσφορά, η δημιουργία μπορεί να είναι δίπλα μας κι εμείς να βαριανασαίνουμε για τα όσα μας λείπουν. Το δυστυχές είναι πως η ευτυχία έχει ταυτιστεί τρομερά με την επιτυχία και με το χρήμα. Φαίνεται όμως πως κι αυτό ήταν λάθος. Και η επιτυχία και το χρήμα συνηθίζονται και το κενό που μπορούν να δώσουν μετά μπορεί να είναι τεράστιο, όταν δεν έχουμε ανθρώπους γύρω μας που να μας δίνουν χαρά, όταν δεν βρίσκουμε τελικά για ποιο λόγο ήρθαμε σε αυτή τη ζωή και έχουμε σταματήσει να ονειρευόμαστε.
Και ο κόσμος που θα παραδώσουμε στα παιδιά; Τι έχουμε λοιπόν να τους δείξουμε τώρα; Η ωμή βία, εκτός από τις ειδήσεις, κυριαρχεί στις ταινίες, τις τηλεοπτικές σειρές και τα βιντεοπαιχνίδια. Είναι ευθύνη μας το ότι αφηνόμαστε σε αυτήν την ωμή βία. Είναι ευθύνη μας το ότι δεν τους δίνουμε αντίδοτα στην αρνητικότητα. Σίγουρα υπάρχουν μεμονωμένα πρόσωπα, γονείς, επαγγελματίες ή φορείς που παλεύουν για ενσταλάξουν τη θετικότητα στις παιδικές ψυχές. Οι έρευνες δείχνουν πως τα θετικά συναισθήματα βοηθούν τα παιδιά να μαθαίνουν. Είναι αναγκαίο το σχολείο να γίνει χώρος όχι μόνο μάθησης, αλλά χαράς. Χώρος που βοηθά το κάθε παιδί να βρει το δικό του ταλέντο και όχι εργοστάσιο μαζικής παραγωγής αγχωμένων ανθρώπων. Τα παιδιά από τη φύση τους θέλουν να μάθουν, ο ενήλικος καταναγκασμός πολλές φορές τα εμποδίζει. Αυτό που δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ είναι πως η χαρά και το νόημα για τον καθένα μας διαφέρει και για αυτό δεν πρέπει να προσπαθούμε να επιβάλλουμε στα παιδιά τις δικές μας απόψεις για τη δική τους ευτυχία.
Φυσικά δεν μπορούμε να ελέγξουμε το εκπαιδευτικό σύστημα, όμως μπορούμε να ελέγξουμε τη θετικότητα που μεταδίδουμε όσοι έχουμε παιδιά, δουλεύουμε με παιδιά ή συναναστρεφόμαστε με κάποιο άλλο τρόπο μαζί τους. Η θετικότητα είναι μεταδοτική, όπως άλλωστε και ο πανικός και η απελπισία. Σκεφτείτε πόσο καλά νιώσατε στον πρόσφατο μεγάλο σεισμό στην Αθήνα, όταν ακούσατε στην τηλεόραση «πως η πόλη άντεξε αυτόν τον σεισμό, πως όλα ήταν υπό έλεγχο». Και αντίστοιχα τι συναίσθημα σας κυρίευσε, όταν ακούσατε την ίδια περίοδο για «πρόβλεψη σεισμού 6 βαθμών της Κλίμακας Ρίχτερ», παρόλο που είναι γνωστό πως δεν γίνεται πρόβλεψη σεισμών και που ο τίτλος αυτών των ειδήσεων δεν εξέφραζε με ακρίβεια τα όσα είπε ο σεισμολόγος.
Πρέπει λοιπόν να σταματήσουμε να ενοχοποιούμε τη χαρά. Είναι κάτι που αξίζει σε όλους μας και ο καθένας καλείται να ανακαλύψει μόνος του από πού θα πηγάσει για αυτόν. Οι έρευνες της Θετικής Ψυχολογίας δείχνουν τελικά πως αν επιτρέψουμε έστω και λίγη χαρά στον εαυτό μας, η ζωή μας αρχίζει να αλλάζει. Αν λοιπόν κάτι καλείται να κάνει ο άνθρωπος του 21ου αιώνα είναι να μην υποκύψει στην αρνητικότητα. Να μην δεχτεί πως ο κόσμος είναι ένα βίαιο, τρομακτικό μέρος, χωρίς αγάπη, χωρίς κανένα νόημα να ζεις μέσα σε αυτόν. Κι αν θέλουμε να βάλουμε το λιθαράκι του ο καθένας για να γίνει καλύτερος αυτός ο κόσμος, θα πρέπει πρώτα να δώσουμε αγάπη στον εαυτό μας.
Οπότε όσοι είμαστε τυχεροί και μπορούμε και επιβιώνουμε, με τις δικές του δυσκολίες ο καθένας, βρισκόμαστε μπροστά σε μια απόφαση, σε ένα μεγάλο σταυροδρόμι. Θα δούμε μόνο το αρνητικό ή και το θετικό μπροστά μας; Θα νιώσουμε αδικημένοι ή ευγνώμονες με τα όσα θα φέρει η κάθε μέρα; Θα αφήσουμε τη ζωή μας να ανθίσει ή θα περάσουμε τελικά από αυτή τη ζωή χωρίς να αγγίξουμε τίποτα και χωρίς τίποτα να μας αγγίξει;
Στο άγνωστο, εκεί κρύβονται όλα όσα επιθυμούμε να ζήσουμε
Καθημερινότητα, επανάληψη, ο ίδιος ασφαλης (ομολογουμένως) δρόμος, τα ίδια πρόσωπα, τα ίδια κτήρια.
Βαρέθηκες λες να βλέπεις τις ίδιες βιτρίνες αλλά πας καθημερινά από τα ίδια πεζοδρόμια.
Βαρέθηκα τους ίδιους ανθρώπους και καταστάσεις λες, όμως εσυ τους διαλέγεις.
Καθημερινά τα ίδια και τα ίδια!
Φτάνει κάποια στιγμή στην ζωή όλων μας, αργά η γρήγορα, η διασταύρωση, εκεί που καλούμαστε να πετάξουμε τα γνωστά και να ακολουθήσουμε τα άγνωστα.
Μετέωρο βήμα, σφίξιμο στο στομάχι, το άγνωστο μπροστά.
Έχουμε ακούσει διάφορες ιστορίες για αυτά τα άγνωστα μέρη, μέρη που κρύβουν φόβους, παγίδες, πόνους και ένα σωρό αλλά απρόβλεπτα γεγονότα.
Μήπως όμως εκεί κρύβονται και όλα όσα επιθυμούμε να ζήσουμε?
Μήπως εκεί βρίσκονται όλα τα σχέδια που είναι βγαλμένα για τα μέτρα μας?
Ο φόβος δεν μας άφησε να μπούμε σε αυτό τον δρόμο, μην πονέσουμε, μην χαθούμε.
Τώρα είναι η ευκαιρία, κάνε το βήμα, όσο μετέωρο και ας φαίνεται!
Θα πονέσεις σίγουρα, θα πέσεις πολλές φορές, όμως οφείλεις να συνεχίσεις, για εσένα, για την ψυχή σου που δίψα για γνώση, για πληρότητα.
Μείνε εκεί, είσαι στον δρόμο που θα σου δοθούν οι ευκαιρίες που έψαχνες, είσαι στον σωστό δρόμο που στον τερματισμό έχει την επιβράβευση!
Μα δεν είμαι έτοιμος λες, δεν έχω όλα τα εφόδια!
Κανένας δεν είναι έτοιμος για αυτή την στιγμή. Ερχεται όταν είσαι βυθισμένος στην επανάληψη σου, στις σκέψεις σου. Ισως υποσυνείδητα το κάλεσες, ίσως να μην σου δωθεί ξανά η ευκαιρία, μην το προσπερνάς.
Πάρε λοιπόν αυτό το μονοπάτι, όσο προχωράς μέσα του, τόσο οι φόβοι θα εγκαταλείπουν, τόσο θα παγιώνεται η απόφαση σου για συνέχεια και η ψυχή θα σε οδηγεί!
Αξίζεις την γνώση, αυτή θα σε οδηγήσει στο απόλυτο και αυτό είναι η ένωση της καρδιάς, του νου για την ύψωση της ύπαρξης σου.
Βαρέθηκες λες να βλέπεις τις ίδιες βιτρίνες αλλά πας καθημερινά από τα ίδια πεζοδρόμια.
Βαρέθηκα τους ίδιους ανθρώπους και καταστάσεις λες, όμως εσυ τους διαλέγεις.
Καθημερινά τα ίδια και τα ίδια!
Φτάνει κάποια στιγμή στην ζωή όλων μας, αργά η γρήγορα, η διασταύρωση, εκεί που καλούμαστε να πετάξουμε τα γνωστά και να ακολουθήσουμε τα άγνωστα.
Μετέωρο βήμα, σφίξιμο στο στομάχι, το άγνωστο μπροστά.
Έχουμε ακούσει διάφορες ιστορίες για αυτά τα άγνωστα μέρη, μέρη που κρύβουν φόβους, παγίδες, πόνους και ένα σωρό αλλά απρόβλεπτα γεγονότα.
Μήπως όμως εκεί κρύβονται και όλα όσα επιθυμούμε να ζήσουμε?
Μήπως εκεί βρίσκονται όλα τα σχέδια που είναι βγαλμένα για τα μέτρα μας?
Ο φόβος δεν μας άφησε να μπούμε σε αυτό τον δρόμο, μην πονέσουμε, μην χαθούμε.
Τώρα είναι η ευκαιρία, κάνε το βήμα, όσο μετέωρο και ας φαίνεται!
Θα πονέσεις σίγουρα, θα πέσεις πολλές φορές, όμως οφείλεις να συνεχίσεις, για εσένα, για την ψυχή σου που δίψα για γνώση, για πληρότητα.
Μείνε εκεί, είσαι στον δρόμο που θα σου δοθούν οι ευκαιρίες που έψαχνες, είσαι στον σωστό δρόμο που στον τερματισμό έχει την επιβράβευση!
Μα δεν είμαι έτοιμος λες, δεν έχω όλα τα εφόδια!
Κανένας δεν είναι έτοιμος για αυτή την στιγμή. Ερχεται όταν είσαι βυθισμένος στην επανάληψη σου, στις σκέψεις σου. Ισως υποσυνείδητα το κάλεσες, ίσως να μην σου δωθεί ξανά η ευκαιρία, μην το προσπερνάς.
Πάρε λοιπόν αυτό το μονοπάτι, όσο προχωράς μέσα του, τόσο οι φόβοι θα εγκαταλείπουν, τόσο θα παγιώνεται η απόφαση σου για συνέχεια και η ψυχή θα σε οδηγεί!
Αξίζεις την γνώση, αυτή θα σε οδηγήσει στο απόλυτο και αυτό είναι η ένωση της καρδιάς, του νου για την ύψωση της ύπαρξης σου.
Είμαστε συναισθηματικά αναλφάβητοι
Είμαστε συναισθηματικά αναλφάβητοι. Όχι μόνο εσύ κι εγώ, όλοι μας είμαστε κι αυτό είναι το πιο θλιβερό.
Μας δίδαξαν για την ανατομία, για τις γεωργικές μεθόδους στην Αφρική, ξέρουμε απ’ έξω μαθηματικούς τύπους, αλλά δεν μας έμαθαν τίποτα για τις ψυχές μας. Είμαστε τρομακτικά ανίδεοι για τον εαυτό μας και τους άλλους.
Πολλά λέγονται σήμερα για το ότι τα παιδιά θα πρέπει να διδάσκονται από νωρίς για την αλληλεγγύη, την κατανόηση, τη συνύπαρξη, την ισότητα και όλες αυτές τις έννοιες για τις οποίες συζητάμε συνέχεια.
Αλλά κανείς δεν σκέφτεται ότι πρώτα θα πρέπει να μάθουμε για τον εαυτό μας και τα συναισθήματά μας. Για τους δικούς μας φόβους, για τη μοναξιά μας, για το θυμό.
Είμαστε εγκαταλελειμμένοι, ανίδεοι και θυμωμένοι μέσα στα ερείπια της φιλοδοξίας μας. Το να βοηθήσεις ένα παιδί να αποκτήσει επίγνωση της ψυχής του ακούγεται σχεδόν ανήθικο. Αλλά πώς είναι δυνατό να καταλάβεις τους άλλους, όταν δεν γνωρίζεις τίποτα για τον εαυτό σου;
Μας δίδαξαν για την ανατομία, για τις γεωργικές μεθόδους στην Αφρική, ξέρουμε απ’ έξω μαθηματικούς τύπους, αλλά δεν μας έμαθαν τίποτα για τις ψυχές μας. Είμαστε τρομακτικά ανίδεοι για τον εαυτό μας και τους άλλους.
Πολλά λέγονται σήμερα για το ότι τα παιδιά θα πρέπει να διδάσκονται από νωρίς για την αλληλεγγύη, την κατανόηση, τη συνύπαρξη, την ισότητα και όλες αυτές τις έννοιες για τις οποίες συζητάμε συνέχεια.
Αλλά κανείς δεν σκέφτεται ότι πρώτα θα πρέπει να μάθουμε για τον εαυτό μας και τα συναισθήματά μας. Για τους δικούς μας φόβους, για τη μοναξιά μας, για το θυμό.
Είμαστε εγκαταλελειμμένοι, ανίδεοι και θυμωμένοι μέσα στα ερείπια της φιλοδοξίας μας. Το να βοηθήσεις ένα παιδί να αποκτήσει επίγνωση της ψυχής του ακούγεται σχεδόν ανήθικο. Αλλά πώς είναι δυνατό να καταλάβεις τους άλλους, όταν δεν γνωρίζεις τίποτα για τον εαυτό σου;
Επιστήμονες δημιούργησαν το πρώτο πυρηνικό ρολόι στον κόσμο

Τα πυρηνικά ρολόγια θα είναι 60 φορές ακριβέστερα από τα ατομικά
Επιστήμονες στο Εθνικό Ινστιτούτο Προτύπων και Τεχνολογίας (NIST) στο Μέριλαντ των ΗΠΑ δημιούργησαν το πρώτο πυρηνικό ρολόι στον κόσμο.Σε αντίθεση με τα ατομικά ρολόγια, τα οποία, παρακολουθούν τις ταλαντώσεις ατόμων που μεταπηδούν ανάμεσα σε δύο επίπεδα ενέργειας, το πυρηνικό ρολόι χρησιμοποιεί σήματα από τον πυρήνα ενός ατόμου για τη μέτρηση του χρόνου.
«Φανταστείτε ένα ρολόι χειρός που δεν χάνει ούτε ένα δευτερόλεπτο ακόμη και αν το αφήσετε να λειτουργεί για δισεκατομμύρια χρόνια», δήλωσε ο Jun Ye, ένας από τους ερευνητές και Φυσικός
«Αν και δεν έχουμε φτάσει ακόμα εκεί, αυτή η έρευνα μας φέρνει πιο κοντά σε αυτό το επίπεδο ακρίβειας» πρόσθεσε.
Τον Ιούλιο, μια διαφορετική ομάδα ερευνητών παρουσίασε το ακριβέστερο ατομικό ρολόι που έχει κατασκευαστεί μέχρι σήμερα, το οποίο χάνει ένα μόνο δευτερόλεπτο κάθε 30 δισεκατομμύρια χρόνια.
Το πυρηνικό ρολόι δεν είναι ακριβέστερο από τα σημερινά ατομικά ρολόγια, ωστόσο αναμένεται να τα ξεπεράσει μέσα σε λίγα χρόνια.
Τα πυρηνικά ρολόγια θα είναι 60 φορές ακριβέστερα από τα ατομικά, «χάνοντας» μόλις 1 δευτερόλεπτο κάθε 200 δισ. χρόνια.
Η εφεύρεση
Τα ατομικά ρολόγια είναι η πιο ακριβής διαθέσιμη μέθοδος για τη μέτρηση του χρόνου. Συντονίζουν διεθνείς ζώνες ώρας και συγχρονίζουν το Διαδίκτυο και τις οικονομικές συναλλαγές. Λειτουργούν παρακολουθώντας τους συντονισμούς των συχνοτήτων των ατόμων, συνήθως για τα χημικά στοιχεία καίσιο ή ρουβίδιο.
Αυτή η διαδικασία επιτρέπει στα ατομικά ρολόγια να μετρούν τον χρόνο με εξαιρετικά υψηλό βαθμό ακρίβειας. Αντίθετα, τα συμβατικά ρολόγια χρησιμοποιούν έναν ταλαντωτή κρυστάλλων χαλαζία για να μετρούν τον χρόνο.
Οι κρύσταλλοι δονούνται σε συγκεκριμένες συχνότητες που μετρούν το πέρασμα του χρόνου. Τα πυρηνικά ρολόγια είναι ακριβέστερα από τα ατομικά, επειδή ο πυρήνας επηρεάζεται λιγότερο από εξωτερικές διαταραχές, όπως τα μαγνητικά πεδία.
Ωστόσο, η κατασκευή ενός πυρηνικού ρολογιού δεν είναι απλή, διότι τα ενεργειακά άλματα που απαιτούνται για να λειτουργήσει ένα πυρηνικό ρολόι μπορούν να δημιουργηθούν μόνο από συνεκτικές ακτίνες Χ υψηλής ενέργειας τις οποίες η τρέχουσα τεχνολογία λέιζερ δεν μπορεί να παράγει.
Έτσι, οι ερευνητές επέλεξαν το θόριο-229, καθώς ο πυρήνας του χρειάζεται ένα μικρότερο ενεργειακό άλμα από οποιοδήποτε άλλο γνωστό άτομο.
Για τη δημιουργία του πυρηνικού ρολογιού, η ομάδα συνδύασε ένα ατομικό ρολόι στροντίου με έναν κρύσταλλο που περιείχε πυρήνες θορίου.
«Με αυτό το πρώτο πρωτότυπο, αποδείξαμε ότι το θόριο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως χρονομετρητής για μετρήσεις εξαιρετικά υψηλής ακρίβειας», δήλωσε ο Θόρστεν Σουμ, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης και Φυσικός στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης στην Αυστρία. «Το μόνο που απομένει να κάνουμε είναι εργασίες τεχνικής ανάπτυξης, καθώς δεν αναμένουμε άλλα σημαντικά εμπόδια» πρόσθεσε.
Πλάτων: Πώς η Γνώση εκμηδενίζει τη θρησκοληψία;
Ευθύφρων και η Ιδέα του Όσιου
[Η απαρχή της θεωρίας των Ιδεών]
§1. Ο Ευθύφρων ανήκει στους πρώιμους διαλόγους του Πλάτωνος, στους λεγόμενους Σωκρατικούς. Ανήκει κυριολεκτικά στη φλέβα των απορητικών διαλόγων, με τους οποίους διεξάγεται διαλογικά η φιλοσοφική αναζήτηση γενικώς, για την οποία μιλάει ο Σωκράτης στην Απολογία. Από την πλευρά των προθέσεων του Πλάτωνος που έγραψε το παρόν έργο, ο Ευθύφρων συνιστά, μεταξύ των άλλων, κι ένα έργο καθαρά απολογητικό σχετικά με σημαντικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένων των άδικων κατηγοριών ενάντια στον Σωκράτη αλλά και της θρησκοληψίας από τους συκοφάντες του μεγάλου δασκάλου του Πλάτωνος. Με πειστικό τρόπο, ο κορυφαίος Έλληνας Διαλεκτικός θέλει να δείξει το ήθος και το ποιόν αυτών που έστειλαν τον Σωκράτη στο δικαστήριο και τον θάνατο, με την κατηγορία για ασέβεια προς τους θεούς, χωρίς οι ίδιοι να έχουν ιδέα για τα θεία και για το τι είναι όσιο, ευσεβές, και τι ανόσιο, ασεβές.
§2. Με την ευκαιρία της κλήσης του από τον Άρχοντα-βασιλιά, μετά από μια καταγγελία που υπέβαλε εναντίον του ο Μέλητος, ο Σωκράτης, κατηγορούμενος για ασέβεια, συνάντησε τον μάντη Ευθύφρονα, ο οποίος με τη σειρά του είχε κατηγορήσει τον πατέρα του σε μια περίπλοκη ιστορία που είχε να κάνει με την ερμηνεία των θρησκευτικών νόμων. Η συνάντηση λοιπόν Σωκράτη και Ευθύφρονος γίνεται εντελώς τυχαία: ο Σωκράτης προσέρχεται στη στοά του βασιλέως εξ αιτίας της «γραφής», της γραπτής κατηγορίας για ασέβεια. Αλλά και ο Ευθύφρων συσχετίζεται με κάποια δικαστική υπόθεση ως κατήγορος. Από το τυχαίο βλέπουμε να προκύπτει το αναγκαίο. Ποτέ σχεδόν η αναγκαιότητα δεν εμφανίζεται χωρίς να προηγηθεί κάποιο είδος τυχαιότητας. Έτσι, μεταξύ του Σωκράτη και του Ευθύφρονος ξεκινά μια συζήτηση για τον ορισμό του ευσεβούς και του ασεβούς. Ο Ευθύφρων παρουσιάζεται σαν ένας «ειδικός» στα θρησκευτικά ζητήματα, γι’ αυτό και μηνύει τον πατέρα του. Η ολική του άγνοια όμως σε τόσο λεπτά ζητήματα δεν θα αργήσει να εκδηλωθεί μέσα από τη συζήτηση και τη σωκρατική ειρωνεία.
§3. Επειδή είναι μάντης, κανείς δεν είναι σε καλύτερη θέση από αυτόν να ορίσει τη θρησκευτικότητα και να πράξει αναλόγως στην περίπτωση του πατέρα του. Έτσι, αυτή η κατάσταση γεννά το ερώτημα του Σωκράτη σχετικά με την ουσία της ευσέβειας. Με αυτό το ερώτημα τίθεται σε δοκιμασία η ικανότητα του Ευθύφρονος και συναφώς η βάση των πράξεών του. Πράγματι, ο Ευθύφρων αποδεικνύεται ανίκανος να διατυπώσει έναν τέτοιο ορισμό. Αποτυγχάνει να ορίσει αυτό που ισχυρίζεται ότι γνωρίζει. Αρχικά παρουσιάζει την περίπτωσή του ως την ίδια την απεικόνιση της ουσίας του οσίου. Ο Σωκράτης δεν δυσκολεύεται να δείξει ότι αυτό δεν είναι ορισμός, αλλά παράδειγμα. Τότε είναι που ο Ευθύφρων προσφέρει έναν δεύτερο ορισμό: «Ό,τι είναι αγαπητό στους θεούς είναι ευσεβές, ενώ ό,τι δεν είναι αγαπητό σε αυτούς είναι ασεβές». Ο Σωκράτης, αφού είπε στον συνομιλητή του ότι ένα συγκεκριμένο παράδειγμα δεν μπορεί να χρησιμεύσει για τον ορισμό μιας αφηρημένης έννοιας, επικρίνει την πρόταση του Ευθύφρονος: «η ευσέβεια είναι αυτό που ευχαριστεί τους θεούς»· γιατί το σωστό είναι ακριβώς το αντίθετο: ένα πράγμα είναι ευσεβές, επειδή είναι ευσεβές και όχι επειδή ευχαριστεί τους θεούς. Ευχαριστεί τους θεούς ακριβώς επειδή είναι ευσεβές. Αυτό που πρέπει να επιδιώξουμε να μάθουμε είναι τι είναι η ίδια η ευσέβεια.
§4. Το θέμα του διαλόγου, κατά ταύτα, είναι η ουσία της οσιότητας, η ιδιαίτερη όμως σημασία του έγκειται κυρίως στο γεγονός ότι για πρώτη φορά γίνεται λόγος για τις Ιδέες. Στο ερώτημα του Σωκράτη: τι είναι όσιο (5d7) ο Ευθύφρων ισχυρίζεται πως γνωρίζει την απάντηση και επιχειρεί πέντε φορές να ορίσει το όσιο χωρίς αποτέλεσμα. Όταν λοιπόν και οι πέντε προσπάθειές του αποβαίνουν ατελέσφορες, βιάζεται να αφήσει το ερώτημα αναπάντητο. Λίγοι σωκρατικοί διάλογοι είναι τόσο ικανοί, όσο ο Ευθύφρων, να συμμορφώσουν το μυαλό στις απαιτήσεις της αναζήτησης ενός αφηρημένου ορισμού. Η απαίτηση προς αναζήτηση ορισμού της έννοιας του οσίου εδώ εκκινεί, ευθύς ως ο Ευθύφρων αναλαμβάνει την πρωτοβουλία να συζητήσει με τον Σωκράτη από αφορμή το γεγονός ότι μήνυσε τον γέροντα πατέρα του για φόνο. Στην προσπάθειά του να κατανοήσει αυτή τη συγκεκριμένη περίπτωση φόνου ο Ευθύφρων, από τη δική του θρησκευτική σκοπιά, δίνει σημασία, περισσότερο από το ποιος δολοφόνησε ποιον, στο αν ο φόνος ήταν δίκαιος ή άδικος. Τον κρίνει άδικον και γι’ αυτό μηνύει τον πατέρα του.
§5. Το γεγονός του φόνου έχει ως εξής: πρόκειται για τον ακούσιο θάνατο ενός εργάτη, τον οποίο είχε μισθώσει ο Ευθύφρων, για να δουλεύει στα κτήματα της οικογένειας στη Νάξο. Έσπευσε προς τούτο να καταγγείλει τον γέροντα πατέρα του ως φονιά, γιατί νόμιζε πως η αμέλεια του πατέρα του έσπρωξε τον εργάτη στον θάνατο, ο οποίος στο μεταξύ είχε σκοτώσει πρωτύτερα, πάνω στο μεθύσι του, έναν υπηρέτη του σπιτιού. Παρότι ο πατέρας και οι άλλοι συγγενείς αγανακτούν με τον Ευθύφρονα και θεωρούν ανόσιο το να καταγγέλλει ένας γιος τον πατέρα του, επειδή πέθανε ακούσια ένας ανθρωποκτόνος, εκείνος πιστεύει πως αυτό είναι το όσιο και το σωστό από θρησκευτική άποψη και πως οι άλλοι δεν γνωρίζουν τις αντιλήψεις του θείου, σχετικά με το τι είναι όσιο και τι ανόσιο. Αυτή η στάση του Ευθύφρονος απέναντι στον πατέρα του υπαγορεύεται από την ψευδαίσθησή του ότι είναι γνώστης των θείων· και ως τέτοιος γνώστης γίνεται και συνομιλητής του Σωκράτη.
§6. Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι καθόλου γνώστης των θείων πραγμάτων, όπως ο ίδιος πιστεύει, παρά μόνο ένας από τους απειράριθμους θρησκόληπτους της πολιτικής κοινωνίας των Αθηνών. Πρόκειται λοιπόν για έναν κατ’ εξοχήν κοινό νου, όπως ακριβώς ήταν και ο Μέλητος, ο κατήγορος του Σωκράτη. Ο Σωκράτης, παρουσιαζόμενος καθ’ όλη τη συζήτηση ως διδασκόμενος από τις «γνώσεις» του Ευθύφρονα περί των θείων νόμων, του λέει πως ο ορισμός του οσίου που του έδωσε προηγουμένως δεν είναι ο καταλληλότερος, γιατί δεν του εξήγησε την Ιδέα του οσίου, δηλαδή την ουσία εκείνη που κάνει κάθε όσιο να είναι όσιο, αλλά αρκέστηκε σε ορισμένα παραδείγματα, σαν αυτό της δικής του συμπεριφοράς απέναντι στον πατέρα του. Τόσο η αναφορά στη συμπεριφορά του ως παράδειγμα ευσέβειας όσο και ο τροποποιημένος και τελικά τυπικά σωστός ορισμός μετά από μια πρώτη προσπάθεια: «όσιο είναι αυτό που αγαπούν όλοι οι θεοί και ανόσιο αυτό που μισούν όλοι οι θεοί» υπολείπονται, καθώς η ουσία του πράγματος υποκαθίσταται από μια ιδιότητα.
§7. Η προσπάθεια του Σωκράτη να φέρει τη δικαιοσύνη στο παιχνίδι οδηγεί στο να προσδιοριστεί το ευσεβές και το όσιο ως το μέρος του δικαίου που αφορά τους θεούς, που νοείται ως υπηρεσία στους θεούς. Ωστόσο, η σχέση μεταξύ οσίου και δικαίου παραμένει τελικά ασαφής (υπηρεσία για τι και με ποιον τρόπο;). Ο Ευθύφρων κάνει ακόμη μια τελευταία προσπάθεια να ορίσει το όσιο ως συμμόρφωση με τους θεούς [=το να είναι κανείς ευάρεστος στους θεούς] δια της θυσίας και της προσευχής. Το ανόσιο είναι ακριβώς το αντίθετο: η μη συμμόρφωση με τους θεούς, δηλαδή το να μην είναι κανείς ευάρεστος στους θεούς. Αλλά προκύπτει και κάτι άλλο απ’ αυτή την τοποθέτηση: δεδομένου ότι η προσευχή είναι ένα αίτημα των ανθρώπων στους θεούς για κάτι που έχουν ανάγκη και η θυσία είναι μια προσφορά στους θεούς από τους ανθρώπους, ενός πράγματος που προφανώς θα έχουν ανάγκη οι θεοί, η οσιότητα είναι ένα είδος εμπορικής τέχνης μεταξύ θεών και ανθρώπων. Ο Ευθύφρων δεν δέχεται, παρά τη συγκατάβασή του με τη μέθοδο του Σωκράτη, πως οι θεοί περιμένουν κάποια ωφέλεια από τις προσφορές των ανθρώπων. Απεναντίας λέει πως οι θυσίες αυτές των ανθρώπων είναι τιμητικά δώρα και ευγνωμοσύνη/ευχαριστία.
§8. Ο Σωκράτης δείχνει να θεωρεί πως με τα πιο πάνω λόγια του Ευθύφρονος δόθηκε ένας νέος ορισμός από τον συνομιλητή του. Έτσι τον ρωτάει στη συνέχεια αν το όσιο είναι το ευπρόσδεκτο/αυτό που προκαλεί ευχαρίστηση (κεχαρισμένον) και όχι το ωφέλιμο ή το αγαπητό (φίλον) στους θεούς. Ο Ευθύφρων νομίζει πως, παρ' όλα αυτά, το όσιο είναι ό,τι τους είναι αγαπητό και μάλιστα περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Αλλά και τούτη η προσπάθεια δεν λύνει το πρόβλημα για την ουσία του οσίου. Ο φιλόσοφος ζητάει ξανά από τον Ευθύφρονα – ακολουθώντας τη μεθοδική του ειρωνεία – να του διδάξει επιτέλους τι είναι το όσιο, αφού και ο τελευταίος ορισμός δεν απέδωσε την ουσία της οσιότητας, αλλά μάλλον κάποια ιδιότητά της. Ο Ευθύφρων ομολογεί την αδυναμία του να εκφράσει επαρκώς αυτό που έχει στο νου του και πως όποια γνώμη και να διατυπωθεί στη συζήτηση, γυρνάει γύρω-γύρω μέσα στο μυαλό του και δεν θέλει να σταθεί εκεί που θα την βάλουν. Πρόκειται για έναν υπαινιγμό ενάντια στη μέθοδο του Σωκράτη, ο οποίος του απαντά πως τα λόγια του [=του Ευθύφρονος] μοιάζουν με τα έργα του Δαιδάλου. Φυσικά, ο Σωκράτης αρνείται ότι ευθύνεται για αυτόν τον κύκλο. Η συζήτηση κάνει κύκλους. Έχει ξαναγυρίσει στο σημείο, όπου η οσιότητα λογίζεται ως το αγαπητό στους θεούς.
§9. Η κατάληξη τελικά είναι τούτη: είτε όσα παραδέχτηκαν πρωτύτερα δεν ήταν σωστά, είτε, αν εκείνα τότε ήταν σωστά, δεν είναι σωστά όσα υποστηρίζουν τώρα. Επειδή το θέμα είναι σημαντικό, αφού εμπλέκεται σε όλη τη συλλογιστική περί του ορισμού της οσιότητας και η θεωρία των Ιδεών, ο Σωκράτης δηλώνει αποφασισμένος να μην παρατήσει τη συζήτηση και πως επιθυμεί διακαώς να μάθει από τον Ευθύφρονα την αλήθεια για το όσιο και το ανόσιο. Ο Ευθύφρων όμως αποδεικνύεται πως δεν έχει ιδέα απ’ αυτό το ζήτημα και παρ’ όλα αυτά προθυμοποιείται να καταθέσει άδικη και παράλογη καταγγελία στον πατέρα του. Έτσι συμβαίνει διαχρονικά με τους αμαθείς που αυτοπαρουσιάζονται ως ασυναγώνιστοι γνώστες: στην πραγματικότητα, η αποτυχία εδώ, όπως και σε άλλους απορητικούς διαλόγους, οφείλεται στην αδυναμία του συνομιλητή του να δικαιολογήσει επαρκώς τις θέσεις του, που δεν είναι εντελώς λανθασμένες. Το παρόν έργο βέβαια ξεπερνά τους άλλους απορητικούς διαλόγους, καθώς εισάγει τη διαφορά μεταξύ εκτεινόμενης ισοδυναμίας και εντεινόμενου περιεχομένου με το ερώτημα περί της ουσίας, περί της Ιδέας, στον ορισμό, που σχετίζεται με τη θεωρία των Ιδεών. Ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει με την έννοια του «όχι ακόμα», αλλά μάλλον με την έννοια της συνειδητής παράλειψης. Η φιλοσοφική απορία διατηρείται καθ’ όλη τη διάρκεια της συζήτησης, αλλά φαίνεται να λειτουργεί ως ένα μεταβατικό στάδιο προς την απάντηση του φιλοσοφικού ερωτήματος για το τι είναι όσιο. Ήδη η θεωρία των Ιδεών που εμφανίζεται εδώ για πρώτη φορά, παρέχει τη δυνατότητα στους συνομιλητές και κυρίως στον Σωκράτη να χαράξει έναν ορίζοντα δικαίωσης που αντιπροσωπεύει την πορεία προς τη λύση.
[Η απαρχή της θεωρίας των Ιδεών]
§1. Ο Ευθύφρων ανήκει στους πρώιμους διαλόγους του Πλάτωνος, στους λεγόμενους Σωκρατικούς. Ανήκει κυριολεκτικά στη φλέβα των απορητικών διαλόγων, με τους οποίους διεξάγεται διαλογικά η φιλοσοφική αναζήτηση γενικώς, για την οποία μιλάει ο Σωκράτης στην Απολογία. Από την πλευρά των προθέσεων του Πλάτωνος που έγραψε το παρόν έργο, ο Ευθύφρων συνιστά, μεταξύ των άλλων, κι ένα έργο καθαρά απολογητικό σχετικά με σημαντικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένων των άδικων κατηγοριών ενάντια στον Σωκράτη αλλά και της θρησκοληψίας από τους συκοφάντες του μεγάλου δασκάλου του Πλάτωνος. Με πειστικό τρόπο, ο κορυφαίος Έλληνας Διαλεκτικός θέλει να δείξει το ήθος και το ποιόν αυτών που έστειλαν τον Σωκράτη στο δικαστήριο και τον θάνατο, με την κατηγορία για ασέβεια προς τους θεούς, χωρίς οι ίδιοι να έχουν ιδέα για τα θεία και για το τι είναι όσιο, ευσεβές, και τι ανόσιο, ασεβές.
§2. Με την ευκαιρία της κλήσης του από τον Άρχοντα-βασιλιά, μετά από μια καταγγελία που υπέβαλε εναντίον του ο Μέλητος, ο Σωκράτης, κατηγορούμενος για ασέβεια, συνάντησε τον μάντη Ευθύφρονα, ο οποίος με τη σειρά του είχε κατηγορήσει τον πατέρα του σε μια περίπλοκη ιστορία που είχε να κάνει με την ερμηνεία των θρησκευτικών νόμων. Η συνάντηση λοιπόν Σωκράτη και Ευθύφρονος γίνεται εντελώς τυχαία: ο Σωκράτης προσέρχεται στη στοά του βασιλέως εξ αιτίας της «γραφής», της γραπτής κατηγορίας για ασέβεια. Αλλά και ο Ευθύφρων συσχετίζεται με κάποια δικαστική υπόθεση ως κατήγορος. Από το τυχαίο βλέπουμε να προκύπτει το αναγκαίο. Ποτέ σχεδόν η αναγκαιότητα δεν εμφανίζεται χωρίς να προηγηθεί κάποιο είδος τυχαιότητας. Έτσι, μεταξύ του Σωκράτη και του Ευθύφρονος ξεκινά μια συζήτηση για τον ορισμό του ευσεβούς και του ασεβούς. Ο Ευθύφρων παρουσιάζεται σαν ένας «ειδικός» στα θρησκευτικά ζητήματα, γι’ αυτό και μηνύει τον πατέρα του. Η ολική του άγνοια όμως σε τόσο λεπτά ζητήματα δεν θα αργήσει να εκδηλωθεί μέσα από τη συζήτηση και τη σωκρατική ειρωνεία.
§3. Επειδή είναι μάντης, κανείς δεν είναι σε καλύτερη θέση από αυτόν να ορίσει τη θρησκευτικότητα και να πράξει αναλόγως στην περίπτωση του πατέρα του. Έτσι, αυτή η κατάσταση γεννά το ερώτημα του Σωκράτη σχετικά με την ουσία της ευσέβειας. Με αυτό το ερώτημα τίθεται σε δοκιμασία η ικανότητα του Ευθύφρονος και συναφώς η βάση των πράξεών του. Πράγματι, ο Ευθύφρων αποδεικνύεται ανίκανος να διατυπώσει έναν τέτοιο ορισμό. Αποτυγχάνει να ορίσει αυτό που ισχυρίζεται ότι γνωρίζει. Αρχικά παρουσιάζει την περίπτωσή του ως την ίδια την απεικόνιση της ουσίας του οσίου. Ο Σωκράτης δεν δυσκολεύεται να δείξει ότι αυτό δεν είναι ορισμός, αλλά παράδειγμα. Τότε είναι που ο Ευθύφρων προσφέρει έναν δεύτερο ορισμό: «Ό,τι είναι αγαπητό στους θεούς είναι ευσεβές, ενώ ό,τι δεν είναι αγαπητό σε αυτούς είναι ασεβές». Ο Σωκράτης, αφού είπε στον συνομιλητή του ότι ένα συγκεκριμένο παράδειγμα δεν μπορεί να χρησιμεύσει για τον ορισμό μιας αφηρημένης έννοιας, επικρίνει την πρόταση του Ευθύφρονος: «η ευσέβεια είναι αυτό που ευχαριστεί τους θεούς»· γιατί το σωστό είναι ακριβώς το αντίθετο: ένα πράγμα είναι ευσεβές, επειδή είναι ευσεβές και όχι επειδή ευχαριστεί τους θεούς. Ευχαριστεί τους θεούς ακριβώς επειδή είναι ευσεβές. Αυτό που πρέπει να επιδιώξουμε να μάθουμε είναι τι είναι η ίδια η ευσέβεια.
§4. Το θέμα του διαλόγου, κατά ταύτα, είναι η ουσία της οσιότητας, η ιδιαίτερη όμως σημασία του έγκειται κυρίως στο γεγονός ότι για πρώτη φορά γίνεται λόγος για τις Ιδέες. Στο ερώτημα του Σωκράτη: τι είναι όσιο (5d7) ο Ευθύφρων ισχυρίζεται πως γνωρίζει την απάντηση και επιχειρεί πέντε φορές να ορίσει το όσιο χωρίς αποτέλεσμα. Όταν λοιπόν και οι πέντε προσπάθειές του αποβαίνουν ατελέσφορες, βιάζεται να αφήσει το ερώτημα αναπάντητο. Λίγοι σωκρατικοί διάλογοι είναι τόσο ικανοί, όσο ο Ευθύφρων, να συμμορφώσουν το μυαλό στις απαιτήσεις της αναζήτησης ενός αφηρημένου ορισμού. Η απαίτηση προς αναζήτηση ορισμού της έννοιας του οσίου εδώ εκκινεί, ευθύς ως ο Ευθύφρων αναλαμβάνει την πρωτοβουλία να συζητήσει με τον Σωκράτη από αφορμή το γεγονός ότι μήνυσε τον γέροντα πατέρα του για φόνο. Στην προσπάθειά του να κατανοήσει αυτή τη συγκεκριμένη περίπτωση φόνου ο Ευθύφρων, από τη δική του θρησκευτική σκοπιά, δίνει σημασία, περισσότερο από το ποιος δολοφόνησε ποιον, στο αν ο φόνος ήταν δίκαιος ή άδικος. Τον κρίνει άδικον και γι’ αυτό μηνύει τον πατέρα του.
§5. Το γεγονός του φόνου έχει ως εξής: πρόκειται για τον ακούσιο θάνατο ενός εργάτη, τον οποίο είχε μισθώσει ο Ευθύφρων, για να δουλεύει στα κτήματα της οικογένειας στη Νάξο. Έσπευσε προς τούτο να καταγγείλει τον γέροντα πατέρα του ως φονιά, γιατί νόμιζε πως η αμέλεια του πατέρα του έσπρωξε τον εργάτη στον θάνατο, ο οποίος στο μεταξύ είχε σκοτώσει πρωτύτερα, πάνω στο μεθύσι του, έναν υπηρέτη του σπιτιού. Παρότι ο πατέρας και οι άλλοι συγγενείς αγανακτούν με τον Ευθύφρονα και θεωρούν ανόσιο το να καταγγέλλει ένας γιος τον πατέρα του, επειδή πέθανε ακούσια ένας ανθρωποκτόνος, εκείνος πιστεύει πως αυτό είναι το όσιο και το σωστό από θρησκευτική άποψη και πως οι άλλοι δεν γνωρίζουν τις αντιλήψεις του θείου, σχετικά με το τι είναι όσιο και τι ανόσιο. Αυτή η στάση του Ευθύφρονος απέναντι στον πατέρα του υπαγορεύεται από την ψευδαίσθησή του ότι είναι γνώστης των θείων· και ως τέτοιος γνώστης γίνεται και συνομιλητής του Σωκράτη.
§6. Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι καθόλου γνώστης των θείων πραγμάτων, όπως ο ίδιος πιστεύει, παρά μόνο ένας από τους απειράριθμους θρησκόληπτους της πολιτικής κοινωνίας των Αθηνών. Πρόκειται λοιπόν για έναν κατ’ εξοχήν κοινό νου, όπως ακριβώς ήταν και ο Μέλητος, ο κατήγορος του Σωκράτη. Ο Σωκράτης, παρουσιαζόμενος καθ’ όλη τη συζήτηση ως διδασκόμενος από τις «γνώσεις» του Ευθύφρονα περί των θείων νόμων, του λέει πως ο ορισμός του οσίου που του έδωσε προηγουμένως δεν είναι ο καταλληλότερος, γιατί δεν του εξήγησε την Ιδέα του οσίου, δηλαδή την ουσία εκείνη που κάνει κάθε όσιο να είναι όσιο, αλλά αρκέστηκε σε ορισμένα παραδείγματα, σαν αυτό της δικής του συμπεριφοράς απέναντι στον πατέρα του. Τόσο η αναφορά στη συμπεριφορά του ως παράδειγμα ευσέβειας όσο και ο τροποποιημένος και τελικά τυπικά σωστός ορισμός μετά από μια πρώτη προσπάθεια: «όσιο είναι αυτό που αγαπούν όλοι οι θεοί και ανόσιο αυτό που μισούν όλοι οι θεοί» υπολείπονται, καθώς η ουσία του πράγματος υποκαθίσταται από μια ιδιότητα.
§7. Η προσπάθεια του Σωκράτη να φέρει τη δικαιοσύνη στο παιχνίδι οδηγεί στο να προσδιοριστεί το ευσεβές και το όσιο ως το μέρος του δικαίου που αφορά τους θεούς, που νοείται ως υπηρεσία στους θεούς. Ωστόσο, η σχέση μεταξύ οσίου και δικαίου παραμένει τελικά ασαφής (υπηρεσία για τι και με ποιον τρόπο;). Ο Ευθύφρων κάνει ακόμη μια τελευταία προσπάθεια να ορίσει το όσιο ως συμμόρφωση με τους θεούς [=το να είναι κανείς ευάρεστος στους θεούς] δια της θυσίας και της προσευχής. Το ανόσιο είναι ακριβώς το αντίθετο: η μη συμμόρφωση με τους θεούς, δηλαδή το να μην είναι κανείς ευάρεστος στους θεούς. Αλλά προκύπτει και κάτι άλλο απ’ αυτή την τοποθέτηση: δεδομένου ότι η προσευχή είναι ένα αίτημα των ανθρώπων στους θεούς για κάτι που έχουν ανάγκη και η θυσία είναι μια προσφορά στους θεούς από τους ανθρώπους, ενός πράγματος που προφανώς θα έχουν ανάγκη οι θεοί, η οσιότητα είναι ένα είδος εμπορικής τέχνης μεταξύ θεών και ανθρώπων. Ο Ευθύφρων δεν δέχεται, παρά τη συγκατάβασή του με τη μέθοδο του Σωκράτη, πως οι θεοί περιμένουν κάποια ωφέλεια από τις προσφορές των ανθρώπων. Απεναντίας λέει πως οι θυσίες αυτές των ανθρώπων είναι τιμητικά δώρα και ευγνωμοσύνη/ευχαριστία.
§8. Ο Σωκράτης δείχνει να θεωρεί πως με τα πιο πάνω λόγια του Ευθύφρονος δόθηκε ένας νέος ορισμός από τον συνομιλητή του. Έτσι τον ρωτάει στη συνέχεια αν το όσιο είναι το ευπρόσδεκτο/αυτό που προκαλεί ευχαρίστηση (κεχαρισμένον) και όχι το ωφέλιμο ή το αγαπητό (φίλον) στους θεούς. Ο Ευθύφρων νομίζει πως, παρ' όλα αυτά, το όσιο είναι ό,τι τους είναι αγαπητό και μάλιστα περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Αλλά και τούτη η προσπάθεια δεν λύνει το πρόβλημα για την ουσία του οσίου. Ο φιλόσοφος ζητάει ξανά από τον Ευθύφρονα – ακολουθώντας τη μεθοδική του ειρωνεία – να του διδάξει επιτέλους τι είναι το όσιο, αφού και ο τελευταίος ορισμός δεν απέδωσε την ουσία της οσιότητας, αλλά μάλλον κάποια ιδιότητά της. Ο Ευθύφρων ομολογεί την αδυναμία του να εκφράσει επαρκώς αυτό που έχει στο νου του και πως όποια γνώμη και να διατυπωθεί στη συζήτηση, γυρνάει γύρω-γύρω μέσα στο μυαλό του και δεν θέλει να σταθεί εκεί που θα την βάλουν. Πρόκειται για έναν υπαινιγμό ενάντια στη μέθοδο του Σωκράτη, ο οποίος του απαντά πως τα λόγια του [=του Ευθύφρονος] μοιάζουν με τα έργα του Δαιδάλου. Φυσικά, ο Σωκράτης αρνείται ότι ευθύνεται για αυτόν τον κύκλο. Η συζήτηση κάνει κύκλους. Έχει ξαναγυρίσει στο σημείο, όπου η οσιότητα λογίζεται ως το αγαπητό στους θεούς.
§9. Η κατάληξη τελικά είναι τούτη: είτε όσα παραδέχτηκαν πρωτύτερα δεν ήταν σωστά, είτε, αν εκείνα τότε ήταν σωστά, δεν είναι σωστά όσα υποστηρίζουν τώρα. Επειδή το θέμα είναι σημαντικό, αφού εμπλέκεται σε όλη τη συλλογιστική περί του ορισμού της οσιότητας και η θεωρία των Ιδεών, ο Σωκράτης δηλώνει αποφασισμένος να μην παρατήσει τη συζήτηση και πως επιθυμεί διακαώς να μάθει από τον Ευθύφρονα την αλήθεια για το όσιο και το ανόσιο. Ο Ευθύφρων όμως αποδεικνύεται πως δεν έχει ιδέα απ’ αυτό το ζήτημα και παρ’ όλα αυτά προθυμοποιείται να καταθέσει άδικη και παράλογη καταγγελία στον πατέρα του. Έτσι συμβαίνει διαχρονικά με τους αμαθείς που αυτοπαρουσιάζονται ως ασυναγώνιστοι γνώστες: στην πραγματικότητα, η αποτυχία εδώ, όπως και σε άλλους απορητικούς διαλόγους, οφείλεται στην αδυναμία του συνομιλητή του να δικαιολογήσει επαρκώς τις θέσεις του, που δεν είναι εντελώς λανθασμένες. Το παρόν έργο βέβαια ξεπερνά τους άλλους απορητικούς διαλόγους, καθώς εισάγει τη διαφορά μεταξύ εκτεινόμενης ισοδυναμίας και εντεινόμενου περιεχομένου με το ερώτημα περί της ουσίας, περί της Ιδέας, στον ορισμό, που σχετίζεται με τη θεωρία των Ιδεών. Ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει με την έννοια του «όχι ακόμα», αλλά μάλλον με την έννοια της συνειδητής παράλειψης. Η φιλοσοφική απορία διατηρείται καθ’ όλη τη διάρκεια της συζήτησης, αλλά φαίνεται να λειτουργεί ως ένα μεταβατικό στάδιο προς την απάντηση του φιλοσοφικού ερωτήματος για το τι είναι όσιο. Ήδη η θεωρία των Ιδεών που εμφανίζεται εδώ για πρώτη φορά, παρέχει τη δυνατότητα στους συνομιλητές και κυρίως στον Σωκράτη να χαράξει έναν ορίζοντα δικαίωσης που αντιπροσωπεύει την πορεία προς τη λύση.
Ηράκλειτος: Ήθος ανθρώπω δαίμων
Η μοίρα ως υπόθεση ήθους στον ΗράκλειτοΉθος - άνθρωπος - δαίμων, με τρεις μόλις λέξεις αρθρώνεται στην ηρακλείτεια σκέψη το μέγα πρόβλημα του Είναι, της συνείδησης, της πράξης, της μοίρας και της μεταξύ τους σχέσης. Η ευθύνη, η ενοχή, τα βάσανα, η συμμετοχή ή όχι του θεϊκού στοιχείου στην ανθρώπινη διαδρομή, η τραγικότητα της ανθρώπινης πορείας και δράσης, η διαλεκτική βάση της ηρακλείτειας φιλοσοφικής σκέψης αναδύονται ως φιλοσοφικοί στοχασμοί σε αυτό το απόσπασμα με τη γνωστή λιτότητα του ηρακλείτειου λόγου, όπου περικλείεται εντός του ελάχιστου το μέγιστον1.
Το απόσπασμα 119 — IV 40, 23 στη φιλοσοφία του Ηράκλειτου έχει ερμηνευτεί με ποικίλους και διαφορετικούς τρόπους από τους σχολιαστές του ηρακλείτειου λόγου, καθώς οι ερμηνείες μπορούν να συγκροτήσουν έναν φιλοσοφικό στοχασμό ιδιαίτερα ελκυστικό για την προσέγγιση του θέματος του καθορισμού της μοίρας ως επιτυχημένης πορείας σε συνάρτηση με ένα δυνατά δομημένο χαρακτήρα και ένα άρτιο και άριστο ήθος.
Κατά την άποψη του R. Geldard αυτό είναι το δυσκολότερο απόσπασμα για να αποδοθεί στην αγγλική γλώσσα. Όταν προσπαθήσει κανείς να αποδώσει τη λέξη δαίμων ως μοίρα, γραφτό, πεπρωμένο συναντά δυσκολίες διότι από φιλοσοφική θέση οι λέξεις αυτές δηλώνουν ένα αναγωγικό νόημα2. Εάν μάλιστα λάβουμε υπόψη ότι το να μεταφράζεις αποτελεί φιλοσοφική άποψη και θέση και ότι δεν υπάρχει απόλυτη μεταφραστική ακρίβεια και ευαισθησία που θα αποκαλύψει το βάθος, το πλάτος και τους ιριδισμούς της πρωτογενούς λέξης, όπως αυτή χρησιμοποιήθηκε από το φιλόσοφο, καταλήγουμε σε ερμηνείες που στηρίζονται σε ποικίλες δυνατότητες μετάφρασης.
Η ερμηνεία του αποσπάσματος κατά τους Kirk-Raven-Schofield αποδίδει το δαίμων με τη λέξη μοίρα, οπότε το απόσπασμα μεταφράζεται ως εξής, ο χαρακτήρας του ανθρώπου είναι η μοίρα του. Ο Ρ. Wheelwright μεταφράζει δίνοντας ένα μεγαλύτερο εύρος δυνατοτήτων, έτσι το απόσπασμα παίρνει τη μορφή, ο χαρακτήρας του ανθρώπου είναι ο φύλακας θεός του.4 Οι Liddell - Scott ερμηνεύουν το απόσπασμα μεταφράζοντας τη λέξη δαίμων ως το καλό ή κακό πνεύμα του ατόμου, ως τη δύναμη που επηρεάζει ή και καθοδηγεί την ανθρώπινη μοίρα. Ο Voegelin ταυτίζει το ήθος με το δαίμων και υποστηρίζει ότι ο δαίμων ενυπάρχει στο ήθος5. Κατά τον Conche η ιδέα μιας προσωπικής επιλογής στην ηρακλείτεια σκέψη είναι παντελώς απούσα, διότι ο άνθρωπος δεν επιλέγει το δαίμονά του, το ατομικό ήθος δεν είναι θέμα επιλογής αλλά βρίσκεται στον καθένα να είναι όπως είναι, ο χαρακτήρας είναι ο δαίμονας του, άρα η μορφή της ανθρώπινης ζωής προδικάζεται από το ήθος ως ένα πεπρωμένο. Κατά τους Diels - Kranz το ήθος είναι η ψυχή, τα συναισθήματα , τα λόγια και οι πράξεις σχετίζονται με το ήθος του. Όλα αυτά όμως μαζί εκδηλώνονται ως έκφραση μιας θρησκευτικής δύναμης, ενός δαίμονος, του δαίμονος της ψυχής που ενεργεί μέσα σε αυτά και διαμέσου αυτών. Για αυτό άλλωστε για τον αρχαϊκό Έλληνα η ευτυχία του ανθρώπου ενέχει και την έκφραση της θεϊκής επίνευσης, ήταν δηλαδή ευ-δαιμονία6.
Οι ερμηνείες που αναφέρθηκαν, οδηγούν σε μία ενδιαφέρουσα επισήμανση, οι λέξεις ήθος και δαίμων, εάν αυτονομηθούν και ερμηνευτούν ως ανεξάρτητες έννοιες, δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερες δυσκολίες, στο συνδυασμό τους όμως σε αυτό το λακωνικό απόσπασμα, ενδεικτικό της ηρακλείτειας σκέψης, αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα και δίνουν μια σχηματική διαλεκτική αντίληψη μιας ηθικής φιλοσοφικής σκέψης και κατά κάποιον τρόπο μιας φιλοσοφικής ανθρωπολογίας, που τείνει στο να ξεφύγει από μια θεομορφική αντίληψη για την ψυχή, για την ανθρώπινη μοίρα και πορεία.
Το δίπολο ήθος — δαίμων, με μεσολαβητή και ενδιάμεσο τη λέξη άνθρωπος, αποκτούν μια φιλοσοφική αντίληψη, που κινείται σε πεδίο ηθικής φιλοσοφίας. Σε μία αναγκαστική φιλολογική προσέγγιση των λέξεων διαπιστώνουμε ότι η λέξη ήθος, ως εκτεταμένος τύπος του έθος, έχει τις σημασίες του τρόπου, της συνήθειας, της διάθεσης, του χαρακτήρα αλλά και της συνήθους διαμονής, του ενδιαιτήματος, της δράσης αλλά και της διαμονής - στάσης (έδος). Προφανώς αυτή η τελευταία σημασία οδήγησε τον Heidegger να δώσει μια ενδιαφέρουσα ερμηνεία του αποσπάσματος. Κατά τον Heidegger το ήθος στο απόσπασμα σημαίνει οίκος, διαμονή, ο δαίμων είναι το θείο ή το θεϊκό κομμάτι τον ανθρώπου. Επομένως, η ερμηνεία παίρνει τη μορφή, Ο άνθρωπος κατοικεί, εξαιτίας τον ότι είναι άνθρωπος, μέσα στην εγγύτητα τον θείοι/. Πιο ελεύθερα θα μπορούσε να διατυπωθεί ως εξής, το Είναι του ανθρώπου (ήθος) είναι ένα θείο Είναι (ο δαίμονας τον). Αυτή η ερμηνεία από τον Heidegger, φαίνεται να αποδίδει στην ανθρώπινη οντότητα το πολυπόθητο μερίδιο της από τη θεϊκή φύση. Η λέξη δαίμων έχει τις σημασίες, θεός, θεότητα, μοίρα, τύχη, κλήρος, πεπρωμένο, ψυχή, πνεύμα. Ο δαίμων επίσης είναι και ο μικρός προσωπικός θεός, που κατά τη λαϊκή αντίληψη συνδέεται με την ιδιαίτερη ζωή του κάθε ανθρώπου, αντιπροσωπεύει την ιδιαίτερη μοίρα του. Αυτός ο ατομικός δαίμων κάνει τον άνθρωπο να θεωρείται ευδαίμων ή κακοδαίμων. Ο Πλάτων φαίνεται να υποστηρίζει κάτι τέτοιο στον Τίμαιο, δαίμονα θεός εκάστω δέδωκε8.
Μια εύκολη ερμηνεία του αποσπάσματος θα οδηγούσε λοιπόν στο εξής, ο χαρακτήρας στον άνθρωπο είναι ο δαίμονάς τον, οπότε η ερμηνεία αυτή πλησιάζει προς την άποψη του Voegelin ο οποίος ταυτίζει το ήθος με το δαίμονα9. Άλλωστε η ρήση αυτή του Ηράκλειτου έχει τον απόηχο της και στη μεταγενέστερη αρχαιότητα, συγκεκριμένα στο Μένανδρο, (τούτος ο χαρακτήρας είναι ο θεός για μας, αφού γίνεται ο αίτιος ώστε ο καθένας να ενεργεί σωστά ή άσχημα) και στον Επίχαρμο (ο χαρακτήρας για τους ανθρώπους είναι ο δαίμων ο καλός, αλλά και για κάποιους ο κακός επίσης). Ωστόσο, με αυτήν την ερμηνεία, παραγκωνίζεται η φιλοσοφική πλευρά του ηρακλείτειου λόγου, που στη βάση του έχει τη διαλεκτική θέση και την αντίληψη του Είναι ως ένα εν γίγνεσθαι Είναι και κατ’ επέκταση την αντιπαλότητα που γεννά η σχέση ήθους και δαίμονα. Ο Ηράκλειτος φαίνεται ότι απορρίπτει τη δοξασία του προσωπικού δαίμονα, τόσο στην ανώνυμη λαϊκή εκδοχή της όσο και στην επώνυμη πυθαγορική εκδοχή της. Για αυτόν, η πορεία του ανθρώπου δεν εξαρτάται από κάποια προσωπική θεία δύναμη αλλά από την ιδιαίτερή του φύση, τον χαρακτήρα του. Ο δαίμων δεν είναι μια προσωπική θεότητα που καθορίζει τη μοίρα του ανθρώπου που έχει κατά κάποιον τρόπο αναλάβει. Το ήθος και ο δαίμων βρίσκονται σε διαλεκτική σχέση. Το ήθος αποτελεί τη βαθιά και γνήσια φύση του ανθρώπου, την ιδιαίτερη φύση του, την προσωπική αρετή και τις αδυναμίες του, την ουσία του, το εν γίγνεσθαι Είναι που ενώ είναι μεταβαλλόμενο διατηρεί τη σταθερά του ηρακλείτειου Λόγου, του Λόγου που υπερβαίνει τους περιορισμούς της ανθρώπινης νόησης και κρίσης. Αυτή η αντίφαση της σταθερότητας και της μεταβολής μέσα στο ανθρώπινο ον, αποτελεί και το θεϊκό του κομμάτι, το δαίμονα του, την τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης όπως τη συνέλαβαν οι τραγικοί ποιητές. Σε συνδυασμό μάλιστα με το απόσπασμα 12, ήθος γάρ ανθρώπειον μεν ουκ έχει γνώμας, θείον δε έχει, στο οποίο η αντίθεση της ανθρώπινης φύσης με τη θεία φύση δηλώνεται καταφανώς και μάλιστα με την πρώτη να υστερεί κατά τον Ηράκλειτο ως προς τη φρόνηση, η λέξη ήθος λαμβάνει τη σημασία της ανθρώπινης φύσης και οδηγεί πάλι στην τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο άνθρωπος ως τραγικός ήρωας επιβεβαιώνει την αντίφαση αυτή. Το ηρακλείτειο μήνυμα δεν είναι ούτε αισιόδοξο ούτε απαισιόδοξο, είναι η αποκάλυψη του υπέρτατα τραγικού στην ανθρώπινη ύπαρξη, της αέναης πάλης των αντιθέσεων που ενυπάρχουν στο ον.
Στην Αντιγόνη του Σοφοκλή η ηρωίδα δρα ενεργώντας σύμφωνα με τη φύση της, μια δράση που καθοδηγεί κατά πρώτο λόγο η αγάπη της για τον αδελφό της Πολυνείκη και κατά δεύτερο λόγο η πικρία μιας γυναίκας - παιδιού για το τρομερό οικογενειακό ιστορικό της και για τον αφανισμό της οικογένειάς της. Ακόμα και ο έρωτας της για τον Αίμονα δε δύναται να μετριάσει τη σύγκρουσή της με τον Κρέοντα και να κάμψει την αγέρωχη στάση της απέναντι του. Η Αντιγόνη πολεμά με πολλά εμπόδια, κυρίως εσωτερικούς σπαραγμούς, το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, το δυναστικό συμφέρον, την αντίδραση της αδελφής της Ισμήνης και τον αποχωρισμό της από αυτήν, τον έρωτά της για τον Αίμονα, την ορμή της νιότης, το σκληρό φρόνημα του Κρέοντα, και τα υπερνικά όλα λόγω του ήθους της. Το ήθος της καθορίζει τη δράση της και την οδηγεί σε πορεία προς το θάνατο. Δεν βαδίζει προς το θάνατο αγέρωχα, με πείσμα και αδιαφορία ή στωικά, αλλά κλαίει που θα πεθάνει ανύπαντρη, μοιρολογεί τα χαμένα της νιάτα και σπαράζει για το τελευταίο φως του ήλιου που αντικρίζει όπως είναι φυσικό να συμβαίνει σε κάθε ζωντανό πλάσμα. Ωστόσο η επιλογή της είναι μια αναγκαία επιλογή και προσιδιάζει στη φύση της. Το δραν ουσιαστικά σημαίνει την εκπλήρωση ενός προορισμού που καθορίζεται από την ιδιαίτερη φύση, το ήθος του ανθρώπου. Η τραγικότητα της ηρωίδας έγκειται στην αντίφαση της λαχτάρας για ζωή και έρωτα και στο αγέρωχο και υπερήφανο ήθος της, στην αγάπη της για τον αδερφό της και στο φόβο της για το θάνατο, το ήθος της είναι ο δαίμονάς της, το προσωπικό θεϊκό και αμετάβλητο κομμάτι της. Αναγκαιότητα και ελευθερία ως συνειδητή επιλογή συμπλέκονται διαλεκτικά, η ελευθερία του ανθρώπου συνίσταται στην πλήρη αποδοχή της δαιμονιακής του φύσης. Κάθε ελεύθερη επιλογή είναι μια αναγκαία επιλογή κάτω από αυτές τις συνθήκες. Το ότι η Αντιγόνη παίρνει αυτήν την ηρωική απόφαση, μπορεί να καταδικάζεται από τη λογική αλλά στην πραγματικότητα το ότι μπόρεσε να την πάρει, ευχαριστεί τον θεατή της τραγωδίας, τον συγκινεί και ίσως τον ενθουσιάζει, διότι έτσι εκπληρώνει τον προορισμό που προσιδιάζει στη φύση της.
Και εάν στην Αντιγόνη συγκινεί η ίδια η ηρωίδα με το ήθος της, στον Οιδίποδα Τύραννο συναρπάζει η ίδια η πλοκή περισσότερο από τον ήρωα, ο δαίμονάς του που κατά κάποιον τρόπο κινεί όλη την ιστορία.. Η ικανότητα που έχει στο να συνδυάζει τα στοιχεία και να λύνει γρίφους, η διανοητική του υπεροχή τον οδηγεί στην αποκάλυψη της τρομερής και αποτροπιαστικής πραγματικότητας. Ο ήρωας καταφέρνει μετά από λανθασμένους αρχικά συλλογισμούς, να λύσει τον γρίφο της καταγωγής του, όπως είχε καταφέρει να λύσει και το αίνιγμα της Σφίγγας που του έδωσε τη βασιλεία και τη μητέρα του ως σύζυγο. Η μοίρα του φαίνεται προδιαγεγραμμένη και η πορεία του αναπόφευκτα τραγική, όμως το δικό του στοιχείο, ο δαίμονάς του είναι το στοιχείο που οδηγεί στην εκπλήρωση του πεπρωμένου του. Σύμφωνα λοιπόν με την υπόθεση, όταν συναντά τον Λάιο και φιλονικεί, ο οξύθυμος χαρακτήρας του τον οδηγεί στο φόνο του πατέρα του χωρίς φυσικά να γνωρίζει την ταυτότητα του ανθρώπου που σκότωσε. Η οξυθυμία του είναι εκείνο το στοιχείο του ήθους του, που οδηγεί στην εκπλήρωση του δυσβάσταχτου πεπρωμένου του και το πάθος του για την αναζήτηση της αλήθειας στην αποκάλυψή του. Η αντίστασή του σε κάθε πρόταση συμβιβασμού και υποχώρησης είναι αυτό το στοιχείο που ξετυλίγει το νήμα και οδηγεί από την άγνοια στη γνώση, στοιχείο εκ διαμέτρου αντίθετο με τη στάση της Ιοκάστης για τη ζωή όπως εκφράζεται αυτή στο στίχο 979, εική κράτιστον ζην, όπως δύναιτο τις (καλύτερα όπως μπορεί καθένας να ζει, χωρίς φροντίδες). Η τελική κατάρρευση του κόσμου του, η πτώση του παιδιού της Τύχης όπως αυτοχαρακτηρίζεται, είναι το αναμενόμενο αποτέλεσμα, και βεβαίως η μοίρα του Οιδίποδα, σύμφωνα με την υπόθεση, φαίνεται προδιαγεγραμμένη όπως ρητά ο χρησμός προφητεύει. Επιπροσθέτως, ο ήρωας δεν χαρακτηρίζεται από ηθική φαυλότητα ούτε η οξυθυμία του αποτελεί για την ελληνική ηθική - αξιακή αντίληψη ύβρη που πρέπει να εξιλεωθεί με τέτοια τιμωρία. Επομένως, αναδύεται το ερώτημα: ο Οιδίποδας είναι ένα πρόσωπο που δέχεται παθητικά ένα πεπρωμένο που είναι ούτως ή άλλως αναπόφευκτο ή ο ίδιος σύμφωνα με το ήθος του ενεργοποιεί αυτήν την πορεία; Στην αναμέτρηση με το ερώτημα, η αντιμετώπιση δεν μπορεί παρά να είναι φιλοσοφική, στο ερώτημα «για ποιον λόγο εντέλει γίνονται όλα αυτά», συμπορεύονται μια ιδιότυπη οντολογία του παραλόγου και μαζί η ηθική της γνώσης -αποκάλυψης και η δράση η προσαρμοσμένη στην ιδιαίτερη ατομική φύση, στη βαθιά επίγνωση της ανθρώπινης συνθήκης που κινείται στα όρια της ύβρεως. Ο τραγικός ήρωας μαθαίνει εκ των υστέρων πως υπερέβη ένα όριο το οποίο προκάλεσε την επέμβαση της μοίρας. Το ήθος του γίνεται το όργανο της μοίρας, είναι αυτό που τον οδηγεί στην κακοδαιμονία. Η όλη συμπεριφορά του Οιδίποδα κυριαρχείται από τον ευέξαπτο και παρορμητικό του χαρακτήρα, απέναντι στο Λάιο, στον Τειρεσία, στον Κρέοντα. Θυμώ μάχεσθαι χαλεπόν, ότι γαρ αν θέλη, ψυχής ωνείται, αναφωνεί στο απόσπασμα 85 ο Ηράκλειτος, λόγος που ταιριάζει τόσο στον Οιδίποδα όσο και στον ομηρικό Αχιλλέα. Η κατάρρευση του οίκου του Αγήνορα έχει ήδη αρχίσει να πραγματοποιείται. Ήθος, άνθρωπος, δαίμων στη διαλεκτική τους σχέση κινητοποίησαν τη διαδικασία.
Ο Προμηθεύς, θεός δωρητής της πηγής και του πυρός, της δύναμης που είναι διδάσκαλος τέχνης πάσης... και μέγα πόρος (Προμηθεύς δεσμώτης στ. 110-110), αντιμετωπίζει την οργή του Δία και τη βία διότι είναι φύσει δοτήρ χωρίς να διεκδικεί τίποτα για τον εαυτό του. Η αγάπη του για το ανθρώπινο γένος και η γενναιοδωρία του, στοιχεία του ήθους του, ορίζουν τη μοίρα του. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, δηλώνεται η σύγκρουση ανάμεσα στο μεγαλείο των στόχων και στη μοίρα των δυσδαιμόνων που μοχθούν για αυτούς10. Ο Προμηθεύς θα έχει να αντιμετωπίσει μακρότατες δοκιμασίες, αφού εκείνος που θα τον απαλλάξει από τα μαρτύριά του, ο λωφήσων, δεν έχει ακόμα γεννηθεί και αυτό το γνωρίζει, τάχθηκε να υπηρετεί μια μοίρα που ουσιαστικά έχει διαμορφώσει λόγω της φιλανθρωπίας του και την οποία δεν μπορεί να αποφύγει διότι αυτή καθορίζεται από την ιδιαίτερη φύση του, το ήθος του11. Ο ησιόδειος Προμηθεύς είναι θεός αλλά ο αισχύλειος είναι ένας τραγικός ήρωας αθλεύων, στον οποίον το ήθος του καθορίζει τη μοίρα του, ήθος αυτοσπαραζόμενο από αντιφάσεις, μοίρα που χαρακτηρίζεται από συγκρούσεις. Ο Α. Διαμαντόπουλος αναφέρει ότι «η θεμελιακή δύναμη της προσωπικότητας του Προμηθέα που στηρίζει τις υπόλοιπες και που τις μετουσιώνει σε δημιουργικές δυνάμεις είναι η αλύγιστή του αντίσταση στην πειθώ και στη βία, όταν ο ισχυρότερος του ζητά με ιδιοτέλεια τα όπλα του. Όλες οι πλευρές της υπόστασής του αντιστρατεύονται τη βία, προβάλλουν στη βία αλύγιστη αντίσταση»12. Ο Προμηθεύς τάχτηκε να υπηρετεί μια μοίρα γνωρίζοντας το μέλλον και έχοντας συνείδηση του μήκους του μαρτυρίου που επέσυρε στον εαυτό του με αυτήν την επιλογή του, όπως δηλώνει στο στίχο 101, πάντα προυξεπίσταμαι σκεθρώς τα μέλλοντα. Η αγάπη του όμως για τον άνθρωπο, η γενναιοδωρία του και το θάρρος της αντίστασης τον οδηγούν σε αυτήν την πορεία. Έχει το ήθος του ανένδοτου ήρωα που δέχεται το μαρτύριο για να υπερασπιστεί ένα αίτημα οικουμενικό. Το ήθος του είναι ο δαίμονάς του, το θεϊκό τιτάνιο κομμάτι του και η συμπονετική ανθρώπινη ευαισθησία του. Η δύναμη και η αδυναμία του που συμπλέκονται διαλεκτικά και τον οδηγούν σε αυτήν την επιλογή και το μακρότατο μαρτύριό του. Είναι ζεμένος κάτω από τον ζυγό της ανάγκης, γνωρίζει το πεπρωμένο αλλά πράττει σύμφωνα με το ήθος του, την πεπρωμένην δε χρή αίσαν φέρειν ως ράστα, γιγνώσκοθ’ότι/το της ανάγκης αδήριτον σθένος./αλλ ’ ούτε σιγάν ούτε μη σιγάν τύχας/οίον τε μοι τάσδ’ εστί. θνητοίς γαρ γέρα/πορών ανάγκαις ταισδ’ ενέζευγμαι τάλας (103- 108).
Ο άνθρωπος κατά την αναζήτηση του εαυτού του συναντά αυτό που είναι απεριόριστα μεγαλύτερο από την ατομικότητά του, την αληθινή ανθρωπιά που είναι μία από τις εκφάνσεις της συμπαντικότητας, έτσι ξεπερνά τη ζωώδη αμεσότητά του. Στον Ηράκλειτο διατυπώνεται μια δραματική και τραγική αντίληψη του κόσμου και της ζωής, δραματική επειδή εκφράζει το βάθος των δραστηριοτήτων και των δράσεων του ανθρώπου- τραγική επειδή αντιμετωπίζει αυτό που είναι αποσπασματικό μέσα από ένα πρίσμα συμπαντικό και βαθαίνει τη ρωγμή και τους σπαραγμούς που υπάρχουν μέσα σε κάθε ολότητα13. Το δημοκρίτειο «εν λογίζεσθαι, εν λέγειν και πράττειν α δει» ώστε το ανθρώπινο ον να οδηγείται στο ευ ζην δεν φαίνεται εύκολα εφικτό, καθόσον το ήθος εμπλέκεται στη διαδικασία ως καταλυτικός παράγοντας, ωστόσο σύμφωνα με τον Ηράκλειτο σημασία έχει ότι εμπλέκεται και δρα καταλυτικά, διαμορφώνει την πορεία, η μοίρα γίνεται υπόθεση ήθους.
Το ήθος, ο δαίμων, η μοίρα στον ηρακλείτειο λόγο οικοδομούνται με βάση τη διαλεκτική αντίληψη του φιλοσόφου για τα όντα. Μεταξύ τους συνδέονται με διαλεκτική σχέση, σχέση αντίφασης και σύγκρουσης, καθώς το ένα, η ανθρώπινη φύση αντιπαλεύεται το άλλο, το θεϊκό κομμάτι. Ωστόσο, στη βάση της ηρακλείτειας διαλεκτικής υπάρχει μια αφανής αρμονία που αναδύεται από τις αντιθέσεις και τις συγκρούσεις. Κατά τον Conche ο ηρακλείτειος κόσμος είναι μια αρμονία τραγική14. Η αρμονία αυτή συνδέει το ανθρώπινο ον με το σύμπαν, με το όλο και η ανθρώπινη μοίρα κατανοείται στην ολότητά της και όχι αποσπασματικά. Η δράση είναι τελικά το αποτέλεσμα μιας αναγκαίας και ελεύθερης επιλογής, ό άνθρωπος δεν ορμά τυφλός στην καταστροφή, διότι έχει τη δυνατότητα του Λόγου, ο προορισμός εκπληρώνεται, η πορεία ολοκληρώνεται. Κατά την πορεία αυτήν, ο άνθρωπος από αφηρημένος διαβάτης μετατρέπεται σε σύννουν και έλλογο περιηγητή που προσπαθεί να φτάσει στον προορισμό του μέσα από αντιφάσεις και αυτοσπαραγμούς και να κατανοήσει τη συμπαντική και όχι αποσπασματική του φύση, το δαίμονα του, και ο προορισμός αυτός εν τέλει είναι αδιάφορο αν είναι η ευδαιμονία ή η κακοδαιμονία.
------------------------
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Π. Καραβία, «Ο Ηράκλειτος και ο στοχασμός του βάθους», Νέα Εστία LXXIII, 1963, σελ. 160.
2. Richard G. Geldard, Remembering Heraclitus, Hudson, Lindisfarne Books, N. Y., 2000, σελ.102.
3. G. S. Kirk - J. Ε. Raven - Μ. Schofield, Οι Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι, μτφρ. Δ. Κούρτοβικ, ΜΙΕΤ, Αθήνα, σσ. 215.
4. Philip Wheelwright, Heraclitus, Princeton University Press, Princeton, 1959.
5. «Όταν το προσεγγίζουμε για πρώτη φορά, μπορεί να του αποδώσουμε όσο το δυνατό λιγότερο τεχνικό νόημα και να μην το θεωρήσουμε τίποτα παραπάνω, από μια έκφραση αντίθεσης προς τις συμβατικές απόψεις σχετικά με το ότι ο χαρακτήρας είναι ο εσωτερικός παράγοντας και ο δαίμονας ο εξωτερικός παράγοντας, που ρυθμίζει την ανθρώπινη μοίρα. Ακόμη και αν δείξουμε τέτοια σύνεση, δεν αλλάζει το γεγονός ότι ο δαίμονας ταυτίζεται με το ήθος και θεωρείται πως ενυπάρχει σε αυτόν. Αν, ωστόσο, τοποθετήσουμε το απόσπασμα σεο πλαίσιο της πυθαγόρειας σύλληψης της ψυχής (μια διαδικασία που θεωρείται δικαιολογημένη), τότε ο δαίμων μπορεί να προσδιοριστεί σύμφωνα με την πυθαγόρεια έννοια, χρησιμοποιώντας αυτήν τη δομή της ψυχής την οποία ο Ηράκλειτος καθορίζει με τον όρο ήθος. Αυτός ο προσδιορισμός υπονοεί τη μνημειώδη αποκοπή από την αρχαϊκή αδιάρρηκτη σύνδεση της αθανασίας με τη θεότητα», Eric Voegelin, The World ofthe Polis, Louisiana State University Press, Baton Rouge, 1957, σελ. 224.
6. Herman Diels- Walter Kranz, Οι Προσοικρατικοί, Οι μαρτυρίες και τα αποσπάσματα, απόδοση στα Νέα Ελληνικά Β. Κύρκου, Παπαδήμος, Αθήνα, 2005, σσ. 216-217.
7. Martin Heidegger, Λόγος, Μοίρα, Αλήθεια, Ηράκλειτος, Παρμενίδης ,εκδ. Πλέθρον, μτφρ. I. Αβραμίδου, σελ. 132
8. Πλάτωνος, Τίμαιος, 90a.
9. Richard G. Geldard, Ηράκλειτος, Ο Σκοτεινός φιλόσοφος, μτφρ. Σ. Λειβαδο- πούλου, Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη, 2003. «Ξεκινούμε από το σημείο που ο Βόγκελιν μιλά για τη φιλοσοφική αναζήτηση μιας καινούριας τάξης της ανθρώπινης ψυχής».
10. Αισχύλου, Προμηθεύς δεσμώτης, 28, 944, Ευμενίδες, 171
11. Αισχύλου, Προμηθεύς δεσμώτης, 101.
12. Αλέξη Διαμαντόπουλου, Προμηθέας Δεσμώτης και Λυόμενος τον Αισχύλου, Σειρά μελετών: Θέατρο και Πολιτική, Αθήνα, 1973, σελ. 49.
13. Κώστα Αξελού, Ο Ηράκλειτος και η φιλοσοφία, μτφρ. Δ. Δημητριάδη, Εξάντας, Αθήνα, 1974, σελ. 242.
14. Marcel Conche, Heraclite-Fragments, Presses Universitaires de France. Paris, 1986, οελ. 295.
Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας
ΣΟΦΟΚΛΗΣ, ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ
ΣΟΦ Φιλ 1–134
Οι Αχαιοί είχαν εγκαταλείψει στη Λήμνο τον Φιλοκτήτη, γιο του Ποίαντα και βασιλιά της Μαλίδας, μετά το δάγκωμα ενός φιδιού, που του προκάλεσε φοβερούς πόνους και μια εξαιρετικά δύσοσμη πληγή. Δέκα χρόνια αργότερα ο αιχμάλωτος Τρώας μάντης, ο Έλενος, προφήτευσε ότι για την άλωση της Τροίας ήταν απαραίτητη η συνδρομή του Φιλοκτήτη, που είχε στην κατοχή του το περίφημο τόξο του Ηρακλή. Έτσι, ο Οδυσσέας και ο γιος του Αχιλλέα, ο Νεοπτόλεμος, ανέλαβαν την αποστολή να τον οδηγήσουν στην Τροία.
ΟΔ. Ἀκτὴ μὲν ἥδε τῆς περιρρύτου χθονὸς
Λήμνου, βροτοῖς ἄστιπτος οὐδ’ οἰκουμένη,
ἔνθ’, ὦ κρατίστου πατρὸς Ἑλλήνων τραφεὶς
Ἀχιλλέως παῖ Νεοπτόλεμε, τὸν Μηλιᾶ
(5) Ποίαντος υἱὸν ἐξέθηκ’ ἐγώ ποτε,
ταχθεὶς τόδ’ ἔρδειν τῶν ἀνασσόντων ὕπο,
νόσῳ καταστάζοντα διαβόρῳ πόδα·
ὅτ’ οὔτε λοιβῆς ἡμὶν οὔτε θυμάτων
παρῆν ἑκήλοις προσθιγεῖν, ἀλλ’ ἀγρίαις
(10) κατεῖχ’ ἀεὶ πᾶν στρατόπεδον δυσφημίαις,
βοῶν, στενάζων. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν τί δεῖ
λέγειν; ἀκμὴ γὰρ οὐ μακρῶν ἡμῖν λόγων,
μὴ καὶ μάθῃ μ’ ἥκοντα κἀκχέω τὸ πᾶν
σόφισμα τῷ νιν αὐτίχ’ αἱρήσειν δοκῶ.
(15) Ἀλλ’ ἔργον ἤδη σὸν τὰ λοίφ’ ὑπηρετεῖν,
σκοπεῖν θ’ ὅπου ’στ’ ἐνταῦθα δίστομος πέτρα
τοιάδ’, ἵν’ ἐν ψύχει μὲν ἡλίου διπλῆ
πάρεστιν ἐνθάκησις, ἐν θέρει δ’ ὕπνον
δι’ ἀμφιτρῆτος αὐλίου πέμπει πνοή.
(20) Βαιὸν δ’ ἔνερθεν ἐξ ἀριστερᾶς τάχ’ ἂν
ἴδοις ποτὸν κρηναῖον, εἴπερ ἐστὶ σῶν.
Ἅ μοι προσελθὼν σῖγα σήμαιν’ εἴτ’ ἔχει
χῶρον πρὸς αὐτὸν τόνδ’ ἔτ’, εἴτ’ ἄλλῃ κυρεῖ,
ὡς τἀπίλοιπα τῶν λόγων σὺ μὲν κλύῃς,
(25) ἐγὼ δὲ φράζω, κοινὰ δ’ ἐξ ἀμφοῖν ἴῃ.
ΝΕ. Ἄναξ Ὀδυσσεῦ, τοὔργον οὐ μακρὰν λέγεις·
δοκῶ γὰρ οἷον εἶπας ἄντρον εἰσορᾶν.
ΟΔ. Ἄνωθεν, ἢ κάτωθεν; οὐ γὰρ ἐννοῶ.
ΝΕ. Τόδ’ ἐξύπερθε, καὶ στίβου γ’ οὐδεὶς τύπος.
(30) ΟΔ. Ὅρα καθ’ ὕπνον μὴ καταυλισθεὶς κυρῇ.
ΝΕ. Ὁρῶ κενὴν οἴκησιν ἀνθρώπων δίχα.
ΟΔ. Οὐδ’ ἔνδον οἰκοποιός ἐστί τις τροφή;
ΝΕ. Στιπτή γε φυλλὰς ὡς ἐναυλίζοντί τῳ.
ΟΔ. Τὰ δ’ ἄλλ’ ἐρῆμα, κοὐδέν ἐσθ’ ὑπόστεγον;
(35) ΝΕ. Αὐτόξυλόν γ’ ἔκπωμα, φλαυρουργοῦ τινος
τεχνήματ’ ἀνδρός, καὶ πυρεῖ’ ὁμοῦ τάδε.
ΟΔ. Κείνου τὸ θησαύρισμα σημαίνεις τόδε.
ΝΕ. Ἰοὺ ἰού· καὶ ταῦτά γ’ ἄλλα θάλπεται
ῥάκη, βαρείας του νοσηλείας πλέα.
(40) ΟΔ. Ἁνὴρ κατοικεῖ τούσδε τοὺς τόπους σαφῶς,
κἄστ’ οὐχ ἑκάς που. Πῶς γὰρ ἂν νοσῶν ἀνὴρ
κῶλον παλαιᾷ κηρὶ προσβαίη μακράν;
ἀλλ’ ἢ ’πὶ φορβῆς νόστον ἐξελήλυθεν,
ἢ φύλλον εἴ τι νώδυνον κάτοιδέ που.
(45) Τὸν οὖν παρόντα πέμψον εἰς κατασκοπήν,
μὴ καὶ λάθῃ με προσπεσών· ὡς μᾶλλον ἂν
ἕλοιτό μ’ ἢ τοὺς πάντας Ἀργείους λαβεῖν.
ΝΕ. Ἀλλ’ ἔρχεταί τε καὶ φυλάξεται στίβος.
Σὺ δ’ εἴ τι χρῄζεις, φράζε δευτέρῳ λόγῳ.
(50) ΟΔ. Ἀχιλλέως παῖ, δεῖ σ’ ἐφ’ οἷς ἐλήλυθας
γενναῖον εἶναι, μὴ μόνον τῷ σώματι,
ἀλλ’ ἤν τι καινὸν, ὧν πρὶν οὐκ ἀκήκοας,
κλύῃς, ὑπουργεῖν, οἷς ὑπηρέτης πάρει.
ΝΕ. Τί δῆτ’ ἄνωγας; ΟΔ. Τὴν Φιλοκτήτου σε δεῖ
(55) ψυχὴν ὅπως λόγοισιν ἐκκλέψεις λέγων.
Ὅταν σ’ ἐρωτᾷ τίς τε καὶ πόθεν πάρει,
λέγειν Ἀχιλλέως παῖς· τόδ’ οὐχὶ κλεπτέον·
πλεῖς δ’ ὡς πρὸς οἶκον, ἐκλιπὼν τὸ ναυτικὸν
στράτευμ’ Ἀχαιῶν, ἔχθος ἐχθήρας μέγα,
(60) οἵ σ’ ἐν λιταῖς στείλαντες ἐξ οἴκων μολεῖν,
μόνην ἔχοντες τήνδ’ ἅλωσιν Ἰλίου,
οὐκ ἠξίωσαν τῶν Ἀχιλλείων ὅπλων
ἐλθόντι δοῦναι κυρίως αἰτουμένῳ,
ἀλλ’ αὔτ’ Ὀδυσσεῖ παρέδοσαν, λέγων ὅσ’ ἂν
(65) θέλῃς καθ’ ἡμῶν ἔσχατ’ ἐσχάτων κακά.
Τούτων γὰρ οὐδέν ἀλγυνεῖ μ’· εἰ δ’ ἐργάσῃ
μὴ ταῦτα, λύπην πᾶσιν Ἀργείοις βαλεῖς.
Εἰ γὰρ τὰ τοῦδε τόξα μὴ ληφθήσεται,
οὐκ ἔστι πέρσαι σοι τὸ Δαρδάνου πέδον.
(70) Ὡς δ’ ἔστ’ ἐμοὶ μὲν οὐχί, σοὶ δ’ ὁμιλία
πρὸς τόνδε πιστὴ καὶ βέβαιος, ἔκμαθε.
Σὺ μὲν πέπλευκας οὔτ’ ἔνορκος οὐδενὶ
οὔτ’ ἐξ ἀνάγκης οὔτε τοῦ πρώτου στόλου,
ἐμοὶ δὲ τούτων οὐδέν ἐστ’ ἀρνήσιμον.
(75) Ὥστ’ εἴ με τόξων ἐγκρατὴς αἰσθήσεται,
ὄλωλα καὶ σὲ προσδιαφθερῶ ξυνών.
Ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο δεῖ σοφισθῆναι, κλοπεὺς
ὅπως γενήσῃ τῶν ἀνικήτων ὅπλων.
Ἔξοιδα, παῖ, φύσει σε μὴ πεφυκότα
(80) τοιαῦτα φωνεῖν μηδὲ τεχνᾶσθαι κακά·
ἀλλ’ ἡδὺ γάρ τοι κτῆμα τῆς νίκης λαβεῖν,
τόλμα· δίκαιοι δ’ αὖθις ἐκφανούμεθα.
Νῦν δ’ εἰς ἀναιδὲς ἡμέρας μέρος βραχὺ
δός μοι σεαυτόν, κᾆτα τὸν λοιπὸν χρόνον
(85) κέκλησο πάντων εὐσεβέστατος βροτῶν.
ΝΕ. Ἐγὼ μὲν οὓς ἂν τῶν λόγων ἀλγῶ κλύων,
Λαερτίου παῖ, τούσδε καὶ πράσσειν στυγῶ·
ἔφυν γὰρ οὐδὲν ἐκ τέχνης πράσσειν κακῆς,
οὔτ’ αὐτὸς οὔθ’, ὥς φασιν, οὑκφύσας ἐμέ.
(90) Ἀλλ’ εἴμ’ ἑτοῖμος πρὸς βίαν τὸν ἄνδρ’ ἄγειν
καὶ μὴ δόλοισιν· οὐ γὰρ ἐξ ἑνὸς ποδὸς
ἡμᾶς τοσούσδε πρὸς βίαν χειρώσεται.
Πεμφθείς γε μέντοι σοὶ ξυνεργάτης ὀκνῶ
προδότης καλεῖσθαι· βούλομαι δ’, ἄναξ, καλῶς
(95) δρῶν ἐξαμαρτεῖν μᾶλλον ἢ νικᾶν κακῶς.
ΟΔ. Ἐσθλοῦ πατρὸς παῖ, καὐτὸς ὢν νέος ποτὲ
γλῶσσαν μὲν ἀργόν, χεῖρα δ’ εἶχον ἐργάτιν·
νῦν δ’ εἰς ἔλεγχον ἐξιὼν ὁρῶ βροτοῖς
τὴν γλῶσσαν, οὐχὶ τἆργα, πάνθ’ ἡγουμένην.
(100) ΝΕ. Τί οὖν μ’ ἄνωγας ἄλλο πλὴν ψευδῆ λέγειν;
ΟΔ. Λέγω σ’ ἐγὼ δόλῳ Φιλοκτήτην λαβεῖν.
ΝΕ. Τί δ’ ἐν δόλῳ δεῖ μᾶλλον ἢ πείσαντ’ ἄγειν;
ΟΔ. Οὐ μὴ πίθηται· πρὸς βίαν δ’ οὐκ ἂν λάβοις.
ΝΕ. Οὕτως ἔχει τι δεινὸν ἰσχύος θράσος;
(105) ΟΔ. Ἰοὺς ἀφύκτους καὶ προπέμποντας φόνον.
ΝΕ. Οὐκ ἆρ’ ἐκείνῳ γ’ οὐδὲ προσμεῖξαι θρασύ;
ΟΔ. Οὔ, μὴ δόλῳ λαβόντα γ’, ὡς ἐγὼ λέγω.
ΝΕ. Οὐκ αἰσχρὸν ἡγῇ δῆτα τὰ ψευδῆ λέγειν;
ΟΔ. Οὔκ, εἰ τὸ σωθῆναί γε τὸ ψεῦδος φέρει.
(110) ΝΕ. Πῶς οὖν βλέπων τις ταῦτα τολμήσει λακεῖν;
ΟΔ. Ὅταν τι δρᾷς ἐς κέρδος, οὐκ ὀκνεῖν πρέπει.
ΝΕ. Κέρδος δ’ ἐμοὶ τί τοῦτον ἐς Τροίαν μολεῖν;
ΟΔ. Αἱρεῖ τὰ τόξα ταῦτα τὴν Τροίαν μόνα.
ΝΕ. Οὐκ ἆρ’ ὁ πέρσων, ὡς ἐφάσκετ’, εἴμ’ ἐγώ;
(115) ΟΔ. Οὔτ’ ἂν σὺ κείνων χωρὶς οὔτ’ ἐκεῖνα σοῦ.
ΝΕ. Θηρατέ’ οὖν γίγνοιτ’ ἄν, εἴπερ ὧδ’ ἔχει.
ΟΔ. Ὡς τοῦτό γ’ ἔρξας δύο φέρῃ δωρήματα.
ΝΕ. Ποίω; μαθὼν γὰρ οὐκ ἂν ἀρνοίμην τὸ δρᾶν.
ΟΔ. Σοφός τ’ ἂν αὑτὸς κἀγαθὸς κεκλῇ’ ἅμα.
(120) ΝΕ. Ἴτω· ποήσω, πᾶσαν αἰσχύνην ἀφείς.
ΟΔ. Ἦ μνημονεύεις οὖν ἅ σοι παρῄνεσα;
ΝΕ. Σάφ’ ἴσθ’, ἐπείπερ εἰσάπαξ συνῄνεσα.
ΟΔ. Σὺ μὲν μένων νυν κεῖνον ἐνθάδ’ ἐκδέχου,
ἐγὼ δ’ ἄπειμι, μὴ κατοπτευθῶ παρών,
(125) καὶ τὸν σκοπὸν πρὸς ναῦν ἀποστελῶ πάλιν.
Καὶ δεῦρ’, ἐάν μοι τοῦ χρόνου δοκῆτέ τι
κατασχολάζειν, αὖθις ἐκπέμψω πάλιν
τοῦτον τὸν αὐτὸν ἄνδρα, ναυκλήρου τρόποις
μορφὴν δολώσας, ὡς ἂν ἀγνοίᾳ προσῇ·
(130) οὗ δῆτα, τέκνον, ποικίλως αὐδωμένου
δέχου τὰ συμφέροντα τῶν ἀεὶ λόγων.
Ἐγὼ δὲ πρὸς ναῦν εἶμι, σοὶ παρεὶς τάδε·
Ἑρμῆς δ’ ὁ πέμπων δόλιος ἡγήσαιτο νῷν
Νίκη τ’ Ἀθάνα Πολιάς, ἣ σῴζει μ’ ἀεί.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Να τον αυτός ο έρμος ο γιαλός της Λήμνου
που ανθρώπου δεν πατεί ποτέ ποδάρι·
εδώ είν', ω γυιε του πρώτου των Ελλήνων,
του Αχιλλέα, Νεοπτόλεμε, που τότε
παράτησα, κρυφά το Φιλοχτήτη
μονάχο κι έφυγα, καθώς να κάμω
με είχαν προστάξη οι αρχηγοί του στόλου,
εξ αφορμής το πόδι του που σάπιο
έσταζεν όμπυο απ' την κακιά πληγή του
και με τις άγριες του φωνές, τους βόγγους
και τις βλαστήμιες, το στρατόπεδό μας
εγιόμιζε όλο, που έτσι ούτε θυσία
ούτ' αγιασμό να κάμωμε ήταν τρόπος.
Μα τις η ανάγκη τωρ' αυτά να λέμε;
καιρός για λόγια περιττά δεν είναι,
μήπως με νοιώση που 'μαι δω φτασμένος
κι έτσι όλο να χαθή το σχέδιό μου,
που λέω μ' αυτό στο χέρι να τον βάλω.
Δουλειά σου τώρα εσύ να με βοηθήσης
στα επίλοιπα και να κοιτάξης, πού είναι
μια δίστομη σπηλιά εδώ κάπου, τέτοια
που να την πιάνη ο ήλιος το χειμώνα
κι από τις δυο μεριές και που το θέρος
να φέρνη ύπνο το ρέμμα απ' τίς δυο πόρτες·
και λίγο απάνω, αριστερά, θε να 'ναι
μια βρυσούλα νερό ― αν ακόμα υπάρχη.
Άμε λοιπόν σιγά να δης κι έτσι κατόπι
θα σου εξηγήσω εγώ και συ θ' ακούσης
όσα έχω να σου πω, για να τραβήξη
μπροστά η δουλειά μαζί κι από τους δυο μας.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Βασιλιά μου Οδυσσέα, δεν είν' ανάγκη
να πάω μακρυά γι' αυτό που λες· μια τέτοια,
μου φαίνεται, σπηλιά πως βλέπω κιόλας.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Απάνω ή κάτω; εγώ δε διακρίνω.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Να, εδώ από πάνω· μα κανένα κρότο
από βήματ' ανθρώπου δεν ακούω.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Κοίτα, μην κάπου το 'στρωσε στον ύπνο.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Βλέπω άδεια τη σπηλιά και κανείς μέσα.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Και τίποτε νοικοκυριό ή προμήθειες;
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Να, στοίβες φύλλα, σα για να κοιμάται
κανείς επάνω.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Μόνο αυτό, και τίποτ' άλλο
σε καμιά κόχη;
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Ναι, κι εν' από ξύλο
ποτήρι, σα να το 'χη μαστορέψη
αδέξιο χέρι· να και πυροδότες.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Δικά του είναι νοικοκυριά όλα τούτα.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Ω, ω! κι ακόμα τ' αλλ' αυτά: κουρέλια
για στέγνωμ' απλωμένα ― όμπυο γιομάτα.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Άσφαλτο αυτό σημάδι, πως εδώ 'ναι
που ο άνθρωπός μας κάθεται· και θα 'ναι
όχι κάπου μακρυά· γιατί και πώς
θα μπορούσ' ένας άνθρωπος με πόδι
αρρωστημένο απ' την παλιά πληγή του
να πάη μακρυά; μα θενά βγήκε
ή θροφή να ζητήση ή κάπου αν ξέρη
βοτάνι, που τους πόνους ν' αλαφρώνη.
Στείλε λοιπόν αυτόν εδώ πιο πάνω
για να φυλάγη, μήπως βγη από κάπου
μπροστά μου εκείνος δίχως να τον νοιώσω·
γιατί θα προτιμούσ' εμέ παρ' όλους
μαζί τους Αχαιούς να 'βαζε χέρι.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Έφυγε κιόλας και το μονοπάτι
θα φυλαχτή· μ' αν έχης τίποτ' άλλο
να μου προστέσης, λέγε και σ' ακούω.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Γυιε του Αχιλλέα, πρέπει σ' αυτή τώρα
τη δουλειά πόχεις έρθη, να φανής
γενναίος, κι όχι μοναχά στα χέρια,
μα κι αν τίποτ' ακούς αλλιώτικο
απ' όσα σου είπα πριν, με προθυμία
να το εχτελής, σαν βοηθός μου πού εισαι.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Τι προστάζεις λοιπόν;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Το Φιλοχτήτη,
πρέπει να κάμης τρόπο με τα λόγια
που θα του λες, πώς να τον ξεγελάσης.
Σα σε ρωτήση, ποιος και πόθεν ήρθες,
να πης, πως είσαι του Αχιλλέα ο γυιος
―αυτό δεν είν' ανάγκη να το κρύψης―
και πως παράτησες τους Αχαιούς
στην Τροία για να γυρίσης στην πατρίδα,
γιατί τους πήρες σε μεγάλην έχτρα·
που, αφού σε ξεσήκωσαν με δεήσεις
από τα σπίτια σου να πας, γιατ' ήσουν
η μόνη ελπίδα εσύ, το Ίλιο να πάρουν,
σαν πήγες, δεν τ' αξίωσαν να σου δώσουν
τ' άρματα του πατέρα σου Αχιλλέα,
που μ' όλο το δικαίωμα των ζητούσες,
μα πήγαν να τα δώσουν του Οδυσσέα.
Κι αράδιαζε όσα θες κακά για μένα
και τα πιο τρισχειρότερα· δεν έχω
να πάθω τίποτ' απ' αυτά· μ' αν έτσι
όπως σου λέω δεν κάμης, συλλογίσου
ποια συφορά θα ρίξης στους Αργείους·
γιατί αν τα τόξα αυτά δε βάλωμε
στο χέρι, αδύνατο θα σού ειν' εσένα
την πόλη του Πριάμου να κυρίευσης.
Μ' άκου να δης, πως όχι εγώ, μα μόνο
εσύ μπορείς με καθ' εμπιστοσύνη
και σιγουριά να τόνε πλησιάσης:
Εσύ στον πόλεμο ήρθες δίχως να 'σαι
δεμένος μ' όρκους σε κανένα, κι ούτε
αναγκασμένος, μα ούτε κι απ' αρχής
έλαβες μέρος με τον άλλο στόλο·
εγώ όμως απ' αυτά δε θα μπορούσα
τίποτα ν' αρνηστώ κι αν, όσο θα 'χε
τα τόξα του, με δη να βγαίνω εμπρός του,
χάθηκα και μαζί και σένα χάνω·
μα αυτό ακριβώς να σοφιστούμε πρέπει,
πώς τ' ανίκητα τόξα να του κλέψης.
Ξέρω καλά, παιδί μου, πως δεν είσαι
πλασμένος απ' τη φύση να μιλάς
τέτοια γλώσσα και τέτοιες πανουργίες
να επιχειρίζεσαι· μα τόλμησέ το
για μια φορά και συ, που έχει τι γλύκα
να κάνη χτήμα του κανείς τη νίκη!
δίκαιοι ξανά θε να 'μαστε κατόπι·
τώρα για λίγες ώρες της ημέρας
δος μου θυσία τη συνείδησή σου
κι όλος ο επίλοιπος καιρός δικός σου,
τον πιο ευσεβή του κόσμου να σε λένε.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Εγώ, τα λόγια που μου προξενούνε
κακό ν' ακούω, Λαερτιάδη, φρίκη
μου δίνουν και να κάνω· γιατί τέτοιο
μ' έκαμ' η φύση, τίποτε με απάτη
και με ψευτιές να μην μπορώ να κάμω,
ούτε ο ίδιος, ούτε, καθώς λεν, και κείνος
που μ' εγέννα. Μ' αν θες, έτοιμος είμαι
με βία να σου τον πάρω αυτόν τον άντρα,
μα όχι με δόλο· γιατί μ' ένα πόδι,
πώς θα τα βγάλη πέρα με μας τόσους;
Μα μια που συνεργάτη σου με στείλαν
διστάζω μη με πουν προδότη· αν και
προτιμώ, βασιλιά, τον ίσιο δρόμο
κι ας έπεφτα έξω, παρά να κερδίσω
μα όχι με τρόπο τίμιο τη νίκη.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Και γω, ω λαμπρού πατέρα γυιε, σαν ήμουν
νιος, είχα γλώσσα οκνή, μα γοργό χέρι
τώρα, σαν τα εξετάζω με την πείρα
που απόχτησα, βλέπω πως στους ανθρώπους
η γλώσσα είναι το παν κι όχι τα έργα.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Μα τι άλλο μου ζητάς λοιπόν, παρά
να λέγω ψέματα;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Σου είπα μονάχα
το Φιλοχτήτη να έπαιρνες με δόλο.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Και γιατί τάχα με το δόλο κι όχι
με την πειθώ μαζί μας να τον πάρω;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Ποτέ δε θα πειστή και με τη βία
δε θα μπορέσης να τον βάλης χέρι.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Μα τι 'ναι κείνο, που του δίνει τέτοιο
θάρρος στη δύναμη του;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Τ' άφευχτά του
τα βέλη, που το θάνατο σκορπούνε.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Ώστε δε θα 'ναι κίντυνος και μόνο
νά βγη μπρος του κανείς;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Ξον αν τον βάλης
με πανουργία στο χέρι, καθώς σού ειπα.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Μα δε νομίζεις άτιμο το ψέμα;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Όχι, αν το ψέμα φέρνη επιτυχία.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Α, πώς μπορεί κανείς να 'χη την τόλμη
τέτοια λόγια να λέη!
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Όταν μια πράξη
φέρνη κέρδος, δεν πρέπει να διστάζης.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Τι κέρδος θα 'χω αν έρθη αυτός στην Τροία;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Μόνο τα τοξ' αυτά την Τροία θα πάρουν.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Δεν ειμ' εγώ λοιπόν, που λέγατε
πως θα την κυριεύσω;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Ναι, μα ούτε
και συ χωρίς αυτά, ούτε και κείνα
χωρίς εσένα.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Ανάγκη λοιπόν πασά,
μια κι έτσι 'ναι το πράμα, να τα πάρω.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Σαν το πετύχης, δυο θα λάβης χάρες.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Ποιες δυο; ν' ακούσω κι άλλο δεν αρνούμαι.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Σοφό μαζί κι αντρείο θα σε κηρύξουν.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Ας είναι· τ' αποφάσισα, κι αφήνω
τη ντροπή κατά μέρος.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Θα θυμάσαι
βέβαια καλά τις οδηγίες μου όλες.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Έγνοια σου, μια που το 'χω αποφασίση. . .
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Συ λοιπόν μείνε να τον περιμένης·
εγώ πηγαίνω, μην τυχόν με πάρη
το μάτι του σα φτάνη· και θα στείλω
τον κατάσκοπο πίσω στο καράβι,
που, αν ιδώ πως πολλή ωρ' αργείτε,
να σου τον στείλω πάλι αυτόν τον ίδιο,
αλλάζοντας του τη μορφή, να μοιάζη
καραβοκύρης, κι έτσι αγνώριστος
να βγη μπροστά· και συ πια απ' τα πλαστά του
τα λόγια, που θ' ακούς να λέη, θα παίρνης
ό,τι κάθε απ' αυτά θα σου ταιριάζη.
Φεύγω λοιπόν για το καράβι κι όλη
πια τη δουλειά σε σεν' απάνω αφήνω·
και ειθ' ο Ερμής ο κατευοδωτής μας
Θεός του δόλου να μας παραστέκη
κι η Νικ' η Αθηνά, η προστάτισσά μου.
ΣΟΦ Φιλ 1–134
Πρόλογος: Το σχέδιο του Οδυσσέα
Οι Αχαιοί είχαν εγκαταλείψει στη Λήμνο τον Φιλοκτήτη, γιο του Ποίαντα και βασιλιά της Μαλίδας, μετά το δάγκωμα ενός φιδιού, που του προκάλεσε φοβερούς πόνους και μια εξαιρετικά δύσοσμη πληγή. Δέκα χρόνια αργότερα ο αιχμάλωτος Τρώας μάντης, ο Έλενος, προφήτευσε ότι για την άλωση της Τροίας ήταν απαραίτητη η συνδρομή του Φιλοκτήτη, που είχε στην κατοχή του το περίφημο τόξο του Ηρακλή. Έτσι, ο Οδυσσέας και ο γιος του Αχιλλέα, ο Νεοπτόλεμος, ανέλαβαν την αποστολή να τον οδηγήσουν στην Τροία.
ΟΔ. Ἀκτὴ μὲν ἥδε τῆς περιρρύτου χθονὸς
Λήμνου, βροτοῖς ἄστιπτος οὐδ’ οἰκουμένη,
ἔνθ’, ὦ κρατίστου πατρὸς Ἑλλήνων τραφεὶς
Ἀχιλλέως παῖ Νεοπτόλεμε, τὸν Μηλιᾶ
(5) Ποίαντος υἱὸν ἐξέθηκ’ ἐγώ ποτε,
ταχθεὶς τόδ’ ἔρδειν τῶν ἀνασσόντων ὕπο,
νόσῳ καταστάζοντα διαβόρῳ πόδα·
ὅτ’ οὔτε λοιβῆς ἡμὶν οὔτε θυμάτων
παρῆν ἑκήλοις προσθιγεῖν, ἀλλ’ ἀγρίαις
(10) κατεῖχ’ ἀεὶ πᾶν στρατόπεδον δυσφημίαις,
βοῶν, στενάζων. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν τί δεῖ
λέγειν; ἀκμὴ γὰρ οὐ μακρῶν ἡμῖν λόγων,
μὴ καὶ μάθῃ μ’ ἥκοντα κἀκχέω τὸ πᾶν
σόφισμα τῷ νιν αὐτίχ’ αἱρήσειν δοκῶ.
(15) Ἀλλ’ ἔργον ἤδη σὸν τὰ λοίφ’ ὑπηρετεῖν,
σκοπεῖν θ’ ὅπου ’στ’ ἐνταῦθα δίστομος πέτρα
τοιάδ’, ἵν’ ἐν ψύχει μὲν ἡλίου διπλῆ
πάρεστιν ἐνθάκησις, ἐν θέρει δ’ ὕπνον
δι’ ἀμφιτρῆτος αὐλίου πέμπει πνοή.
(20) Βαιὸν δ’ ἔνερθεν ἐξ ἀριστερᾶς τάχ’ ἂν
ἴδοις ποτὸν κρηναῖον, εἴπερ ἐστὶ σῶν.
Ἅ μοι προσελθὼν σῖγα σήμαιν’ εἴτ’ ἔχει
χῶρον πρὸς αὐτὸν τόνδ’ ἔτ’, εἴτ’ ἄλλῃ κυρεῖ,
ὡς τἀπίλοιπα τῶν λόγων σὺ μὲν κλύῃς,
(25) ἐγὼ δὲ φράζω, κοινὰ δ’ ἐξ ἀμφοῖν ἴῃ.
ΝΕ. Ἄναξ Ὀδυσσεῦ, τοὔργον οὐ μακρὰν λέγεις·
δοκῶ γὰρ οἷον εἶπας ἄντρον εἰσορᾶν.
ΟΔ. Ἄνωθεν, ἢ κάτωθεν; οὐ γὰρ ἐννοῶ.
ΝΕ. Τόδ’ ἐξύπερθε, καὶ στίβου γ’ οὐδεὶς τύπος.
(30) ΟΔ. Ὅρα καθ’ ὕπνον μὴ καταυλισθεὶς κυρῇ.
ΝΕ. Ὁρῶ κενὴν οἴκησιν ἀνθρώπων δίχα.
ΟΔ. Οὐδ’ ἔνδον οἰκοποιός ἐστί τις τροφή;
ΝΕ. Στιπτή γε φυλλὰς ὡς ἐναυλίζοντί τῳ.
ΟΔ. Τὰ δ’ ἄλλ’ ἐρῆμα, κοὐδέν ἐσθ’ ὑπόστεγον;
(35) ΝΕ. Αὐτόξυλόν γ’ ἔκπωμα, φλαυρουργοῦ τινος
τεχνήματ’ ἀνδρός, καὶ πυρεῖ’ ὁμοῦ τάδε.
ΟΔ. Κείνου τὸ θησαύρισμα σημαίνεις τόδε.
ΝΕ. Ἰοὺ ἰού· καὶ ταῦτά γ’ ἄλλα θάλπεται
ῥάκη, βαρείας του νοσηλείας πλέα.
(40) ΟΔ. Ἁνὴρ κατοικεῖ τούσδε τοὺς τόπους σαφῶς,
κἄστ’ οὐχ ἑκάς που. Πῶς γὰρ ἂν νοσῶν ἀνὴρ
κῶλον παλαιᾷ κηρὶ προσβαίη μακράν;
ἀλλ’ ἢ ’πὶ φορβῆς νόστον ἐξελήλυθεν,
ἢ φύλλον εἴ τι νώδυνον κάτοιδέ που.
(45) Τὸν οὖν παρόντα πέμψον εἰς κατασκοπήν,
μὴ καὶ λάθῃ με προσπεσών· ὡς μᾶλλον ἂν
ἕλοιτό μ’ ἢ τοὺς πάντας Ἀργείους λαβεῖν.
ΝΕ. Ἀλλ’ ἔρχεταί τε καὶ φυλάξεται στίβος.
Σὺ δ’ εἴ τι χρῄζεις, φράζε δευτέρῳ λόγῳ.
(50) ΟΔ. Ἀχιλλέως παῖ, δεῖ σ’ ἐφ’ οἷς ἐλήλυθας
γενναῖον εἶναι, μὴ μόνον τῷ σώματι,
ἀλλ’ ἤν τι καινὸν, ὧν πρὶν οὐκ ἀκήκοας,
κλύῃς, ὑπουργεῖν, οἷς ὑπηρέτης πάρει.
ΝΕ. Τί δῆτ’ ἄνωγας; ΟΔ. Τὴν Φιλοκτήτου σε δεῖ
(55) ψυχὴν ὅπως λόγοισιν ἐκκλέψεις λέγων.
Ὅταν σ’ ἐρωτᾷ τίς τε καὶ πόθεν πάρει,
λέγειν Ἀχιλλέως παῖς· τόδ’ οὐχὶ κλεπτέον·
πλεῖς δ’ ὡς πρὸς οἶκον, ἐκλιπὼν τὸ ναυτικὸν
στράτευμ’ Ἀχαιῶν, ἔχθος ἐχθήρας μέγα,
(60) οἵ σ’ ἐν λιταῖς στείλαντες ἐξ οἴκων μολεῖν,
μόνην ἔχοντες τήνδ’ ἅλωσιν Ἰλίου,
οὐκ ἠξίωσαν τῶν Ἀχιλλείων ὅπλων
ἐλθόντι δοῦναι κυρίως αἰτουμένῳ,
ἀλλ’ αὔτ’ Ὀδυσσεῖ παρέδοσαν, λέγων ὅσ’ ἂν
(65) θέλῃς καθ’ ἡμῶν ἔσχατ’ ἐσχάτων κακά.
Τούτων γὰρ οὐδέν ἀλγυνεῖ μ’· εἰ δ’ ἐργάσῃ
μὴ ταῦτα, λύπην πᾶσιν Ἀργείοις βαλεῖς.
Εἰ γὰρ τὰ τοῦδε τόξα μὴ ληφθήσεται,
οὐκ ἔστι πέρσαι σοι τὸ Δαρδάνου πέδον.
(70) Ὡς δ’ ἔστ’ ἐμοὶ μὲν οὐχί, σοὶ δ’ ὁμιλία
πρὸς τόνδε πιστὴ καὶ βέβαιος, ἔκμαθε.
Σὺ μὲν πέπλευκας οὔτ’ ἔνορκος οὐδενὶ
οὔτ’ ἐξ ἀνάγκης οὔτε τοῦ πρώτου στόλου,
ἐμοὶ δὲ τούτων οὐδέν ἐστ’ ἀρνήσιμον.
(75) Ὥστ’ εἴ με τόξων ἐγκρατὴς αἰσθήσεται,
ὄλωλα καὶ σὲ προσδιαφθερῶ ξυνών.
Ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο δεῖ σοφισθῆναι, κλοπεὺς
ὅπως γενήσῃ τῶν ἀνικήτων ὅπλων.
Ἔξοιδα, παῖ, φύσει σε μὴ πεφυκότα
(80) τοιαῦτα φωνεῖν μηδὲ τεχνᾶσθαι κακά·
ἀλλ’ ἡδὺ γάρ τοι κτῆμα τῆς νίκης λαβεῖν,
τόλμα· δίκαιοι δ’ αὖθις ἐκφανούμεθα.
Νῦν δ’ εἰς ἀναιδὲς ἡμέρας μέρος βραχὺ
δός μοι σεαυτόν, κᾆτα τὸν λοιπὸν χρόνον
(85) κέκλησο πάντων εὐσεβέστατος βροτῶν.
ΝΕ. Ἐγὼ μὲν οὓς ἂν τῶν λόγων ἀλγῶ κλύων,
Λαερτίου παῖ, τούσδε καὶ πράσσειν στυγῶ·
ἔφυν γὰρ οὐδὲν ἐκ τέχνης πράσσειν κακῆς,
οὔτ’ αὐτὸς οὔθ’, ὥς φασιν, οὑκφύσας ἐμέ.
(90) Ἀλλ’ εἴμ’ ἑτοῖμος πρὸς βίαν τὸν ἄνδρ’ ἄγειν
καὶ μὴ δόλοισιν· οὐ γὰρ ἐξ ἑνὸς ποδὸς
ἡμᾶς τοσούσδε πρὸς βίαν χειρώσεται.
Πεμφθείς γε μέντοι σοὶ ξυνεργάτης ὀκνῶ
προδότης καλεῖσθαι· βούλομαι δ’, ἄναξ, καλῶς
(95) δρῶν ἐξαμαρτεῖν μᾶλλον ἢ νικᾶν κακῶς.
ΟΔ. Ἐσθλοῦ πατρὸς παῖ, καὐτὸς ὢν νέος ποτὲ
γλῶσσαν μὲν ἀργόν, χεῖρα δ’ εἶχον ἐργάτιν·
νῦν δ’ εἰς ἔλεγχον ἐξιὼν ὁρῶ βροτοῖς
τὴν γλῶσσαν, οὐχὶ τἆργα, πάνθ’ ἡγουμένην.
(100) ΝΕ. Τί οὖν μ’ ἄνωγας ἄλλο πλὴν ψευδῆ λέγειν;
ΟΔ. Λέγω σ’ ἐγὼ δόλῳ Φιλοκτήτην λαβεῖν.
ΝΕ. Τί δ’ ἐν δόλῳ δεῖ μᾶλλον ἢ πείσαντ’ ἄγειν;
ΟΔ. Οὐ μὴ πίθηται· πρὸς βίαν δ’ οὐκ ἂν λάβοις.
ΝΕ. Οὕτως ἔχει τι δεινὸν ἰσχύος θράσος;
(105) ΟΔ. Ἰοὺς ἀφύκτους καὶ προπέμποντας φόνον.
ΝΕ. Οὐκ ἆρ’ ἐκείνῳ γ’ οὐδὲ προσμεῖξαι θρασύ;
ΟΔ. Οὔ, μὴ δόλῳ λαβόντα γ’, ὡς ἐγὼ λέγω.
ΝΕ. Οὐκ αἰσχρὸν ἡγῇ δῆτα τὰ ψευδῆ λέγειν;
ΟΔ. Οὔκ, εἰ τὸ σωθῆναί γε τὸ ψεῦδος φέρει.
(110) ΝΕ. Πῶς οὖν βλέπων τις ταῦτα τολμήσει λακεῖν;
ΟΔ. Ὅταν τι δρᾷς ἐς κέρδος, οὐκ ὀκνεῖν πρέπει.
ΝΕ. Κέρδος δ’ ἐμοὶ τί τοῦτον ἐς Τροίαν μολεῖν;
ΟΔ. Αἱρεῖ τὰ τόξα ταῦτα τὴν Τροίαν μόνα.
ΝΕ. Οὐκ ἆρ’ ὁ πέρσων, ὡς ἐφάσκετ’, εἴμ’ ἐγώ;
(115) ΟΔ. Οὔτ’ ἂν σὺ κείνων χωρὶς οὔτ’ ἐκεῖνα σοῦ.
ΝΕ. Θηρατέ’ οὖν γίγνοιτ’ ἄν, εἴπερ ὧδ’ ἔχει.
ΟΔ. Ὡς τοῦτό γ’ ἔρξας δύο φέρῃ δωρήματα.
ΝΕ. Ποίω; μαθὼν γὰρ οὐκ ἂν ἀρνοίμην τὸ δρᾶν.
ΟΔ. Σοφός τ’ ἂν αὑτὸς κἀγαθὸς κεκλῇ’ ἅμα.
(120) ΝΕ. Ἴτω· ποήσω, πᾶσαν αἰσχύνην ἀφείς.
ΟΔ. Ἦ μνημονεύεις οὖν ἅ σοι παρῄνεσα;
ΝΕ. Σάφ’ ἴσθ’, ἐπείπερ εἰσάπαξ συνῄνεσα.
ΟΔ. Σὺ μὲν μένων νυν κεῖνον ἐνθάδ’ ἐκδέχου,
ἐγὼ δ’ ἄπειμι, μὴ κατοπτευθῶ παρών,
(125) καὶ τὸν σκοπὸν πρὸς ναῦν ἀποστελῶ πάλιν.
Καὶ δεῦρ’, ἐάν μοι τοῦ χρόνου δοκῆτέ τι
κατασχολάζειν, αὖθις ἐκπέμψω πάλιν
τοῦτον τὸν αὐτὸν ἄνδρα, ναυκλήρου τρόποις
μορφὴν δολώσας, ὡς ἂν ἀγνοίᾳ προσῇ·
(130) οὗ δῆτα, τέκνον, ποικίλως αὐδωμένου
δέχου τὰ συμφέροντα τῶν ἀεὶ λόγων.
Ἐγὼ δὲ πρὸς ναῦν εἶμι, σοὶ παρεὶς τάδε·
Ἑρμῆς δ’ ὁ πέμπων δόλιος ἡγήσαιτο νῷν
Νίκη τ’ Ἀθάνα Πολιάς, ἣ σῴζει μ’ ἀεί.
***
ΠΡΟΛΟΓΟΣΟΔΥΣΣΕΑΣ
Να τον αυτός ο έρμος ο γιαλός της Λήμνου
που ανθρώπου δεν πατεί ποτέ ποδάρι·
εδώ είν', ω γυιε του πρώτου των Ελλήνων,
του Αχιλλέα, Νεοπτόλεμε, που τότε
παράτησα, κρυφά το Φιλοχτήτη
μονάχο κι έφυγα, καθώς να κάμω
με είχαν προστάξη οι αρχηγοί του στόλου,
εξ αφορμής το πόδι του που σάπιο
έσταζεν όμπυο απ' την κακιά πληγή του
και με τις άγριες του φωνές, τους βόγγους
και τις βλαστήμιες, το στρατόπεδό μας
εγιόμιζε όλο, που έτσι ούτε θυσία
ούτ' αγιασμό να κάμωμε ήταν τρόπος.
Μα τις η ανάγκη τωρ' αυτά να λέμε;
καιρός για λόγια περιττά δεν είναι,
μήπως με νοιώση που 'μαι δω φτασμένος
κι έτσι όλο να χαθή το σχέδιό μου,
που λέω μ' αυτό στο χέρι να τον βάλω.
Δουλειά σου τώρα εσύ να με βοηθήσης
στα επίλοιπα και να κοιτάξης, πού είναι
μια δίστομη σπηλιά εδώ κάπου, τέτοια
που να την πιάνη ο ήλιος το χειμώνα
κι από τις δυο μεριές και που το θέρος
να φέρνη ύπνο το ρέμμα απ' τίς δυο πόρτες·
και λίγο απάνω, αριστερά, θε να 'ναι
μια βρυσούλα νερό ― αν ακόμα υπάρχη.
Άμε λοιπόν σιγά να δης κι έτσι κατόπι
θα σου εξηγήσω εγώ και συ θ' ακούσης
όσα έχω να σου πω, για να τραβήξη
μπροστά η δουλειά μαζί κι από τους δυο μας.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Βασιλιά μου Οδυσσέα, δεν είν' ανάγκη
να πάω μακρυά γι' αυτό που λες· μια τέτοια,
μου φαίνεται, σπηλιά πως βλέπω κιόλας.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Απάνω ή κάτω; εγώ δε διακρίνω.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Να, εδώ από πάνω· μα κανένα κρότο
από βήματ' ανθρώπου δεν ακούω.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Κοίτα, μην κάπου το 'στρωσε στον ύπνο.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Βλέπω άδεια τη σπηλιά και κανείς μέσα.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Και τίποτε νοικοκυριό ή προμήθειες;
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Να, στοίβες φύλλα, σα για να κοιμάται
κανείς επάνω.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Μόνο αυτό, και τίποτ' άλλο
σε καμιά κόχη;
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Ναι, κι εν' από ξύλο
ποτήρι, σα να το 'χη μαστορέψη
αδέξιο χέρι· να και πυροδότες.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Δικά του είναι νοικοκυριά όλα τούτα.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Ω, ω! κι ακόμα τ' αλλ' αυτά: κουρέλια
για στέγνωμ' απλωμένα ― όμπυο γιομάτα.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Άσφαλτο αυτό σημάδι, πως εδώ 'ναι
που ο άνθρωπός μας κάθεται· και θα 'ναι
όχι κάπου μακρυά· γιατί και πώς
θα μπορούσ' ένας άνθρωπος με πόδι
αρρωστημένο απ' την παλιά πληγή του
να πάη μακρυά; μα θενά βγήκε
ή θροφή να ζητήση ή κάπου αν ξέρη
βοτάνι, που τους πόνους ν' αλαφρώνη.
Στείλε λοιπόν αυτόν εδώ πιο πάνω
για να φυλάγη, μήπως βγη από κάπου
μπροστά μου εκείνος δίχως να τον νοιώσω·
γιατί θα προτιμούσ' εμέ παρ' όλους
μαζί τους Αχαιούς να 'βαζε χέρι.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Έφυγε κιόλας και το μονοπάτι
θα φυλαχτή· μ' αν έχης τίποτ' άλλο
να μου προστέσης, λέγε και σ' ακούω.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Γυιε του Αχιλλέα, πρέπει σ' αυτή τώρα
τη δουλειά πόχεις έρθη, να φανής
γενναίος, κι όχι μοναχά στα χέρια,
μα κι αν τίποτ' ακούς αλλιώτικο
απ' όσα σου είπα πριν, με προθυμία
να το εχτελής, σαν βοηθός μου πού εισαι.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Τι προστάζεις λοιπόν;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Το Φιλοχτήτη,
πρέπει να κάμης τρόπο με τα λόγια
που θα του λες, πώς να τον ξεγελάσης.
Σα σε ρωτήση, ποιος και πόθεν ήρθες,
να πης, πως είσαι του Αχιλλέα ο γυιος
―αυτό δεν είν' ανάγκη να το κρύψης―
και πως παράτησες τους Αχαιούς
στην Τροία για να γυρίσης στην πατρίδα,
γιατί τους πήρες σε μεγάλην έχτρα·
που, αφού σε ξεσήκωσαν με δεήσεις
από τα σπίτια σου να πας, γιατ' ήσουν
η μόνη ελπίδα εσύ, το Ίλιο να πάρουν,
σαν πήγες, δεν τ' αξίωσαν να σου δώσουν
τ' άρματα του πατέρα σου Αχιλλέα,
που μ' όλο το δικαίωμα των ζητούσες,
μα πήγαν να τα δώσουν του Οδυσσέα.
Κι αράδιαζε όσα θες κακά για μένα
και τα πιο τρισχειρότερα· δεν έχω
να πάθω τίποτ' απ' αυτά· μ' αν έτσι
όπως σου λέω δεν κάμης, συλλογίσου
ποια συφορά θα ρίξης στους Αργείους·
γιατί αν τα τόξα αυτά δε βάλωμε
στο χέρι, αδύνατο θα σού ειν' εσένα
την πόλη του Πριάμου να κυρίευσης.
Μ' άκου να δης, πως όχι εγώ, μα μόνο
εσύ μπορείς με καθ' εμπιστοσύνη
και σιγουριά να τόνε πλησιάσης:
Εσύ στον πόλεμο ήρθες δίχως να 'σαι
δεμένος μ' όρκους σε κανένα, κι ούτε
αναγκασμένος, μα ούτε κι απ' αρχής
έλαβες μέρος με τον άλλο στόλο·
εγώ όμως απ' αυτά δε θα μπορούσα
τίποτα ν' αρνηστώ κι αν, όσο θα 'χε
τα τόξα του, με δη να βγαίνω εμπρός του,
χάθηκα και μαζί και σένα χάνω·
μα αυτό ακριβώς να σοφιστούμε πρέπει,
πώς τ' ανίκητα τόξα να του κλέψης.
Ξέρω καλά, παιδί μου, πως δεν είσαι
πλασμένος απ' τη φύση να μιλάς
τέτοια γλώσσα και τέτοιες πανουργίες
να επιχειρίζεσαι· μα τόλμησέ το
για μια φορά και συ, που έχει τι γλύκα
να κάνη χτήμα του κανείς τη νίκη!
δίκαιοι ξανά θε να 'μαστε κατόπι·
τώρα για λίγες ώρες της ημέρας
δος μου θυσία τη συνείδησή σου
κι όλος ο επίλοιπος καιρός δικός σου,
τον πιο ευσεβή του κόσμου να σε λένε.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Εγώ, τα λόγια που μου προξενούνε
κακό ν' ακούω, Λαερτιάδη, φρίκη
μου δίνουν και να κάνω· γιατί τέτοιο
μ' έκαμ' η φύση, τίποτε με απάτη
και με ψευτιές να μην μπορώ να κάμω,
ούτε ο ίδιος, ούτε, καθώς λεν, και κείνος
που μ' εγέννα. Μ' αν θες, έτοιμος είμαι
με βία να σου τον πάρω αυτόν τον άντρα,
μα όχι με δόλο· γιατί μ' ένα πόδι,
πώς θα τα βγάλη πέρα με μας τόσους;
Μα μια που συνεργάτη σου με στείλαν
διστάζω μη με πουν προδότη· αν και
προτιμώ, βασιλιά, τον ίσιο δρόμο
κι ας έπεφτα έξω, παρά να κερδίσω
μα όχι με τρόπο τίμιο τη νίκη.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Και γω, ω λαμπρού πατέρα γυιε, σαν ήμουν
νιος, είχα γλώσσα οκνή, μα γοργό χέρι
τώρα, σαν τα εξετάζω με την πείρα
που απόχτησα, βλέπω πως στους ανθρώπους
η γλώσσα είναι το παν κι όχι τα έργα.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Μα τι άλλο μου ζητάς λοιπόν, παρά
να λέγω ψέματα;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Σου είπα μονάχα
το Φιλοχτήτη να έπαιρνες με δόλο.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Και γιατί τάχα με το δόλο κι όχι
με την πειθώ μαζί μας να τον πάρω;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Ποτέ δε θα πειστή και με τη βία
δε θα μπορέσης να τον βάλης χέρι.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Μα τι 'ναι κείνο, που του δίνει τέτοιο
θάρρος στη δύναμη του;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Τ' άφευχτά του
τα βέλη, που το θάνατο σκορπούνε.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Ώστε δε θα 'ναι κίντυνος και μόνο
νά βγη μπρος του κανείς;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Ξον αν τον βάλης
με πανουργία στο χέρι, καθώς σού ειπα.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Μα δε νομίζεις άτιμο το ψέμα;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Όχι, αν το ψέμα φέρνη επιτυχία.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Α, πώς μπορεί κανείς να 'χη την τόλμη
τέτοια λόγια να λέη!
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Όταν μια πράξη
φέρνη κέρδος, δεν πρέπει να διστάζης.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Τι κέρδος θα 'χω αν έρθη αυτός στην Τροία;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Μόνο τα τοξ' αυτά την Τροία θα πάρουν.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Δεν ειμ' εγώ λοιπόν, που λέγατε
πως θα την κυριεύσω;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Ναι, μα ούτε
και συ χωρίς αυτά, ούτε και κείνα
χωρίς εσένα.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Ανάγκη λοιπόν πασά,
μια κι έτσι 'ναι το πράμα, να τα πάρω.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Σαν το πετύχης, δυο θα λάβης χάρες.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Ποιες δυο; ν' ακούσω κι άλλο δεν αρνούμαι.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Σοφό μαζί κι αντρείο θα σε κηρύξουν.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Ας είναι· τ' αποφάσισα, κι αφήνω
τη ντροπή κατά μέρος.
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Θα θυμάσαι
βέβαια καλά τις οδηγίες μου όλες.
ΝΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ
Έγνοια σου, μια που το 'χω αποφασίση. . .
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
Συ λοιπόν μείνε να τον περιμένης·
εγώ πηγαίνω, μην τυχόν με πάρη
το μάτι του σα φτάνη· και θα στείλω
τον κατάσκοπο πίσω στο καράβι,
που, αν ιδώ πως πολλή ωρ' αργείτε,
να σου τον στείλω πάλι αυτόν τον ίδιο,
αλλάζοντας του τη μορφή, να μοιάζη
καραβοκύρης, κι έτσι αγνώριστος
να βγη μπροστά· και συ πια απ' τα πλαστά του
τα λόγια, που θ' ακούς να λέη, θα παίρνης
ό,τι κάθε απ' αυτά θα σου ταιριάζη.
Φεύγω λοιπόν για το καράβι κι όλη
πια τη δουλειά σε σεν' απάνω αφήνω·
και ειθ' ο Ερμής ο κατευοδωτής μας
Θεός του δόλου να μας παραστέκη
κι η Νικ' η Αθηνά, η προστάτισσά μου.
Παρασκευή 6 Σεπτεμβρίου 2024
Τα Σεπτεμβριανά (1955)

Με τον όρο «Σεπτεμβριανά» εννοούμε το πογκρόμ που εξαπέλυσε ο τουρκικός όχλος, υπό την καθοδήγηση της κυβέρνησης Μεντερές, εναντίον της πολυπληθούς και ευημερούσας ελληνικής κοινότητας της Κωνσταντινούπολης στις 6 και 7 Σεπτεμβρίου 1955. Αποτέλεσμα, οι 100.000 Έλληνες που ζούσαν εκείνη την περίοδο στην Πόλη να συρρικνωθούν σταδιακά και σήμερα μόλις και μετά βίας να ξεπερνούν τις 2.000.
Το 1955 τη γειτονική μας χώρα κυβερνούσε ο Αντνάν Μεντερές -ένας «πρώιμος Ερντογάν»- και το Δημοκρατικό Κόμμα. Ο Μεντερές έπαιζε αρκετά το μουσουλμανικό χαρτί, προκαλώντας εκνευρισμό στο κεμαλικό κατεστημένο της χώρας. Το αποδεικνύουν και τα χιλιάδες τζαμιά που κτίστηκαν επί πρωθυπουργίας του.
Η οικονομική κατάσταση στην Τουρκία δεν ήταν ανθηρή, ενώ ο εθνικιστικός πυρετός ανέβαινε, καθώς οι Ελληνοκύπριοι διεκδικούσαν την ένωση της μεγαλονήσου με την Ελλάδα. Ήταν μια καλή αφορμή για τους τούρκους ηγέτες να αποσπάσουν την κοινή γνώμη από τα προβλήματά της, στρέφοντάς την κατά της ελληνικής μειονότητας που ευημερούσε. Στις 28 Αυγούστου 1955 ο Μεντερές ισχυρίστηκε δημόσια ότι οι Ελληνοκύπριοι σχεδίαζαν σφαγές κατά των Τουρκοκυπρίων.
Η αφορμή για το Πογκρόμ κατά του Ελληνισμού της Πόλης δόθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου, με την έκρηξη ενός αυτοσχέδιου μηχανισμού στο Τουρκικό Προξενείο της Θεσσαλονίκης, που στεγαζόταν και στεγάζεται και σήμερα στο σπίτι, όπου γεννήθηκε ο Κεμάλ Ατατούρκ, ο ιδρυτής του σύγχρονου τουρκικού κράτους. Ως δράστης συνελήφθη από τις ελληνικές αρχές ο Οκτάι Εγκίν, ένας μουσουλμάνος σπουδαστής από την Κομοτηνή, που αργότερα περιεβλήθη το φωτοστέφανο του ήρωα. Τιμήθηκε στην Τουρκία και διορίστηκε κυβερνήτης σε επαρχία. Χρόνια αργότερα σε μία συνέντευξή του στην «Ελευθεροτυπία» αρνήθηκε οποιαδήποτε σχέση με το συμβάν και θεώρησε τον εαυτό του θύμα των ελληνικών αρχών.
Από την έκρηξη στο σπίτι του Ατατούρκ προκλήθηκαν μόνο μικρές υλικές ζημίες στις τζαμαρίες του κτιρίου, αλλά οι τουρκικές εφημερίδες εκμεταλλεύτηκαν το γεγονός, μεγαλοποιώντας και διαστρεβλώνοντάς το, κατόπιν κυβερνητικών οδηγιών. Πρωτοσέλιδοι τίτλοι, όπως «Έλληνες τρομοκράτες κατέστρεψαν το πατρικό σπίτι του Ατατούρκ» της «Ισταμπούλ Εξπρές» και δημοσίευση μιας σειράς από παραποιημένες φωτογραφίες του συμβάντος, προκάλεσαν «αυθόρμητες» διαδηλώσεις στην Πλατεία Ταξίμ το απόγευμα της ίδιας μέρας.
Μεγάλος αριθμός διαδηλωτών μεταφέρθηκε από τη Δυτική Μικρά Ασία δωρεάν, αντί αμοιβής 6 δολαρίων, που ουδέποτε τους δόθηκε. 4.000 ταξί τους μετέφεραν στον χώρο των ταραχών, ενώ φορτηγά του Δήμου της Κωνσταντινούπολης είχαν αναπτυχθεί σε επίκαιρα σημεία της Πόλης, φορτωμένα με τσεκούρια, φτυάρια, ρόπαλα, αξίνες, σφυριά, σιδερένιους λοστούς και μπιτόνια βενζίνης, απαραίτητα σύνεργα για τον όχλο των επιδρομέων, που επέπεσε επί των ελληνικών καταστημάτων με τα συνθήματα «Θάνατος στους γκιαούρηδες», «Σπάστε, γκρεμίστε, είναι γκιαούρης», «Σφάξτε του Έλληνες προδότες», «Κάτω η Ευρώπη» και «Εμπρός να βαδίσουμε κατά της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης». Την οργή του όχλου δεν γλύτωσαν και κάποια καταστήματα αρμενικής και εβραϊκής ιδιοκτησίας.
Άνδρες και γυναίκες βιάστηκαν και σύμφωνα με τη μαρτυρία του γνωστού τούρκου συγγραφέα Αζίζ Νεσίν, πολλοί ιερείς εξαναγκάστηκαν να υποστούν περιτομή, με θύμα και έναν αρμένιο παπά. 16 Έλληνες έχασαν τη ζωή τους και 32 τραυματίστηκαν.
Έκτροπα κατά των Ελλήνων δεν έγιναν μόνο στην Κωνσταντινούπολη, αλλά και στη Σμύρνη. Το πρωί της 7ης Σεπτεμβρίου τούρκοι εθνικιστές έκαψαν το ελληνικό περίπτερο στη Διεθνή Έκθεση της Σμύρνης. Στη συνέχεια, κατέστρεψαν το νεόκτιστο εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής, ενώ λεηλάτησαν σπίτια Ελλήνων στρατιωτικών, που υπηρετούσαν στο Στρατηγείο του ΝΑΤΟ.
Η κυβέρνηση Παπάγου προσπάθησε να διεθνοποιήσει το θέμα, αλλά χωρίς σημαντικά αποτελέσματα. Αμερικανοί και Βρετανοί δεν ήταν διατεθειμένοι να ασκήσουν πιέσεις στην Τουρκία, πολύτιμο σύμμαχό τους κατά τη διάρκεια του «Ψυχρού Πολέμου». Οι νατοϊκοί σύμμαχοί μας είπαν ξεκάθαρα να ξεχάσουμε το συμβάν. Μόνο το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών από τους διεθνείς οργανισμούς απαίτησε από την Τουρκία εξηγήσεις για την καταστροφή του 90% των ορθόδοξων ναών στην Κωνσταντινούπολη. Πάντως, τον Αύγουστο του 1995 η αμερικανική Γερουσία με απόφασή της κάλεσε τον Πρόεδρο Κλίντον να ανακηρύξει την 6η Σεπτεμβρίου Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Πογκρόμ.
Το Πογκρόμ κατά του Ελληνισμού της Πόλης προκάλεσε:
- τον θάνατο 16 Ελλήνων και τον τραυματισμό 32
- τον θάνατο ενός Αρμένιου
- τον βιασμό 12 Ελληνίδων
- τον βιασμό αδιευκρίνιστου αριθμού ανδρών (εξαναγκάστηκαν να υποστούν περιτομή)
- πολλοί ιερείς εξαναγκάστηκαν να υποστούν περιτομή (αδιευκρίνιστος αριθμός)
- 4.348 εμπορικών καταστημάτων,
- 110 ξενοδοχείων,
- 27 φαρμακείων,
- 23 σχολείων,
- 21 εργοστασίων,
- 73 εκκλησιών,
- περίπου 1000 κατοικιών, όλα ελληνικής ιδιοκτησίας.
Αργότερα, το τουρκικό κράτος διά του προέδρου Τζελάλ Μπαγιάρ υποσχέθηκε αποζημίωση για την καταστροφή των ελληνικών περιουσιών. Στην καλύτερη των περιπτώσεων δεν ξεπέρασε το 20% των απαιτήσεών τους, με δεδομένο ότι τα περιουσιακά τους στοιχεία είχαν υποτιμηθεί δραματικά.
Πολλές λεπτομέρειες για τα Σεπτεμβριανά ήλθαν στο φως το 1961, κατά τη διάρκεια της δίκης για εσχάτη προδοσία του ανατραπέντος από τους στρατιωτικούς πρωθυπουργού Αντνάν Μεντερές, ο οποίος τελικά δεν γλύτωσε από την αγχόνη. Πολύτιμα στοιχεία προσκομίζει και το βιβλίο του διαπρεπούς ελληνοαμερικανού βυζαντινολόγου Σπύρου Βρυώνη «The Mechanism of catastrophe: The Turkish Pogrom οf September 6-7, 1955 and the destruction of Greek Community of Istambul (Greekworks.com, New York, 2005).
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις
(
Atom
)
